Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 71 9455010 9421791 2026-08-16T17:37:30Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9455010 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Aŭtonoma Komunumo Andaluzio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|Comunidad Autónoma de Andalucía}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Andalucía | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Calatrava Puente del Alamillo Seville.jpg | dosiero_priskribo = Ponto ''El Alamillo'' sur rivero [[Gvadalkiviro]], en Sevilo, Andaluzio. <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Andalucía.svg | blazono = Escudo_de_Andalucía (oficial2).svg | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Andaluzio | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco de Almerio | distrikto1 = Provinco de Granado | distrikto2 = Provinco de Ĥaeno | distrikto3 = Provinco de Kadizo | distrikto4 = Provinco de Kordovo | distrikto5 = Provinco de Malago | distrikto6 = Provinco de Onubo | distrikto7 = Provinco de Seviljo | municipo = | municipo_tipo = Komarkoj | histregiono_faldo = 1 | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = Gvadalkiviro | rivero1 = Gvadiano | rivero2 = Gvadairo | rivero3 = Rivero Genil | montaro = [[Sierra Nevada (Hispanio)|Sierra Nevada]] | ĉefurbo = Sevilo | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Granado | urbo1 = Onubo | urbo2 = Kadizo | urbo3 = Ĥaeno | urbo4 = Kordovo | urbo5 = Malago | urbo6 = Almerio | urbo7 = Onubo | urbo8 = Sevilo | urbo9 = Marbella | urbo10 = Jerez de la Frontera | urbo11 = Antequera | limo_faldo = 1 | limo = Ekstremaduro | limo_noto = Hispanio | limo1 = Kastilio-Manĉo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Murcia Regiono | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Ĝibraltaro | limo3_noto = Unuiĝinta Reĝlando | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Seviljo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 7 | ĉefurbo_lat_d = 37 | ĉefurbo_lat_m = 23 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 05 | ĉefurbo_long_m = 59 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 87268 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[30-a de decembro]] [[1981]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-AN | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Sevilo enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización de Andalucía.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Andaluzio enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntadeandalucia.es/ ww.juntadeandalucia.es] | commons = Andalusia <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Andaluzio''' aŭ '''Andaluzujo''' ({{Lang-es|Andalucía}} [andaluˈθia]) estas Historia Nacieco de [[Hispanio]], kiu kiel aliaj hispanaj naciecoj kaj regionoj konstituiĝas en [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma Komunumo]] kun sia propra registaro, parlamento, justico, ktp. Andaluzio estas la Aŭtonoma Komunumo kun plej da loĝantoj (preskaŭ 8.000.000) kaj la dua plej granda komunumo el Hispanio kun 87.300 km². En Andaluzio estas parolata la andaluza. La andaluza estas dialekto de la [[hispana lingvo]], origino de aliaj hispanaj dialektoj kiel la kanaria aŭ sudamerikaj hispandialektoj. Mitologie konata kiel la Vesperlando kie estis la Ĝardeno de la Hesperidoj vizitita de [[Heraklo]], Andaluzio estus {{kiuj?|laŭ kelkaj mitologiistoj}} la tero kie originis la fama mito de la [[Atlantido]] kiel memoro de la antikva [[Tartezo]]. En Andaluzio, oni trovas grandegan ekologian diversecon. En la sama regiono oni povas ĝui montarojn kiel Sierra Nevada (Neĝata Montaro), arbarojn en Ĥaeno, longajn paradizajn plaĝojn en Malago, Kadizo, Onubo, Granado kaj Almerio kie estas ankaŭ dezerto. Pro tio Andaluzio estas la plej turismeca komunumo el Hispanio. Ĝin trairas inter aliaj la riveroj [[Gvadiano]] kaj [[Gvadalkiviro]]. En ĝi abundas [[olivarbo]]j, [[korkokverko]]j kaj [[anzino]]j. == Aŭtonoma registaro == La registaro de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (''[[Junta de Andalucía]]'') konsistas el la Ekzekutiva Konsilantaro, la Prezidento kaj la [[Parlamento de Andaluzio|Parlamento]]. La baza regularo estas la [[Statuto de Aŭtonomeco de Andaluzio]]. Ekde [[23-an de aprilo]] de [[2009]], la [[Prezidento]] de la Aŭtonoma Registaro de Andaluzio estas [[José Antonio Griñán]], post renunco de [[Manuel Chaves]], kiu estis nombrita Tria Vicprezidento de la [[Hispanio|Hispana Registaro]] pri teritoriaj aferoj. La ĉefurbo de Andaluzio estas [[Sevilo]], kie situas la sidejoj de la Parlamento kaj la Registaro (''Junta de Andalucía''). Tamen la sidejo de la jurpovo estas [[Granado]]. == Administracia divido == La [[municipo]] estas la baza [[Administra divido|administra unuo]] en la [[Hispanio|hispanaj]] [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonomaj komunumoj]], kaj inter ili, Andaluzio dividiĝas en 770 municipoj. La ĉefa grupigo de municipoj estas la [[provinco]], fare de la [[Congreso de los Diputados|ŝtata parlamento]], sed la hispana ''Registro de Lokaj Entoj'' <ref>[http://www.mpt.es/documentacion/politica_local/sistema_de_informacion_local_-SIL-/banco_de_datos/registro_eell/datos_registro_eell.html Registro de Entidades Locales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090815153657/http://www.mpt.es/documentacion/politica_local/sistema_de_informacion_local_-SIL-/banco_de_datos/registro_eell/datos_registro_eell.html |date=2009-08-15 }} de la Hispana Registaro.</ref> ankaŭ inkludas aliajn grupigojn de municipoj, fare de la aŭtonomaj komunumoj kiel [[komarko]]j aŭ urbaj [[aglomeraĵo]]j, kaj aliaj fare volonte de la aligantaj municipoj, kiel ''[[mankomunumo]]j''. En Andaluzio estas la sekvajn administraj unuoj: <ref>[http://www.mpt.es/documentacion/politica_local/sistema_de_informacion_local_-SIL-/banco_de_datos/registro_eell/estudios/parrafo/0/document_es/LAS%20ENTIDADES%20LOCALES%20EN%20ANDALUCIA.pdf Lokaj Entoj en Andaluzio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090824001210/http://www.mpt.es/documentacion/politica_local/sistema_de_informacion_local_-SIL-/banco_de_datos/registro_eell/estudios/parrafo/0/document_es/LAS%20ENTIDADES%20LOCALES%20EN%20ANDALUCIA.pdf |date=2009-08-24 }}, studo de la hispana ministerio pri teritoriaj aferoj.</ref> :''Municipios'': '''770 municipoj'''. Vidu [[:Kategorio:Municipoj de Andaluzio|Municipoj de Andaluzio]]. :''Provincias'': '''8 provincoj'''. Vidu [[Provincoj de Andaluzio]]. :''EATIM'': '''47 komunumoj submunicipaj'''. Kelkaj municipoj havas subunuoj (EATIM, ''Entidad de ámbito territorial inferior al municipio''). :''Mancomunidades'': '''89 ''mankomunumoj''''', kies kreado kaj organizo volonte faras grupoj de municipoj por dungi konkretajn komunajn servojn. :''Comarcas'' kaj ''Áreas metropolitanas'': La [[Junta de Andalucía|andaluza registaro]] rajtas organizi tiujn administrajn unuojn, komarkoj kaj urbaj aglomeraĵoj, sed la administra mapo ankoraŭ estas nedifina. Kelkaj provincaj registaroj (''Diputaciones'') parolas pri komarkoj, tamen ne estas agnoskitaj entoj, sed simple estas [[regiono]]j laŭ proksimeco kaj historiaj ligiloj. La ok provincoj de Andaluzio estas: {{Andaluzia Provinca Etikeda Mapo}} * [[Almería (Provinco)|Almerio]] (8.774 km²), kun 102 municipoj. * [[Granado (provinco)|Granado]] (12.531 km²), kun 168 municipoj. * [[Ĥaeno (provinco)|Ĥaeno]] (13.498 km²), kun 97 municipoj. * [[Cádiz (Provinco)|Kadizo]] (7.365 km²), kun 44 municipoj. * [[Kordovo (Hispana provinco)|Kordovo]] (13.718 km²), kun 75 municipoj. * [[Provinco Malago|Malago]] (7.276 km²), kun 100 municipoj. * [[Onubo (provinco)|Onubo]] (10.085 km²), kun 79 municipoj. * [[Provinco Sevilo|Sevilo]] (14.001 km²), kun 105 municipoj. Iliaj ĉefurboj estas la samnomaj urboj. ==Esperanto en Andaluzio== [[Gazeto Andaluzia]] estas la oficiala publikaĵo de la ''Asociación Andaluza de Esperanto'', alinome [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]], kun grupoj ĉefe en la grandurboj [[Kordovo]], [[Sevilo]] kaj Malago, sed ankaŭ en aliaj urboj kaj lokoj. Ĝi okazigas ĉiujaran kongreson, nome [[Andaluza Kongreso de Esperanto]], foje koincide kun la [[Hispana Esperanto Kongreso]]. == Vidu ankaŭ == * [[Himno de Andaluzio]] * [[Flago de Andaluzio]] * [[Blazono de Andaluzio]] * [[Parlamento de Andaluzio]] * [[Andaluza ĉevalo]] * [[Statuto de Aŭtonomeco de Andaluzio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=andaluzi}} * [http://www.juntadeandalucia.es/ Oficiala Paĝaro de Andaluzia Registaro] * [http://www.andaluciajunta.es Oficiala Paĝaro de Andaluzia Administracio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080319054152/http://www.andaluciajunta.es/html/especiales/NuevoGobierno/NG-GobiernosAnteriores/GobiernosAnteriores.html |date=2008-03-19 }} * [http://www.andalucia.org/ Turismoficejo] <!-- pl:Turystyka w Andaluzji pl->eo:(Turismo, Vikipediista diskuto:Rob Hooft) w _Andaluzji_ ar:موقع وزارة السياحة الأندلسية es:Andalucía Turismo es->eo:Andaluzio Turismo eu:Andalucía Turismo --> * [http://www.parlamentodeandalucia.es/ Parlamento de Andaluzio] <!-- ro:Paramentul Andalusiei id:Parliament of Andalusia id->eo:_Parliament_ _of_ Andaluzio en:Parliament of Andalusia en->eo:Parlamento (da, de) Andaluzio it:parlamento dell'Andalusia it->eo:_parlamento_ _dell_'Andaluzio --> * [http://www.andalucia.cc/andalu/ Zoziedá pal Ehtudio'el Andalú (ZEA)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101017212836/http://www.andalucia.cc/andalu/ |date=2010-10-17 }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Ĝibraltara Markolo]] * [[Toreo]] * [[Flamenko]] {{Provincoj de Andaluzio}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Andaluzio| ]] [[Kategorio:Aŭtonomaj Komunumoj de Hispanio]] l3xr4i9vs4uwmkqpztzxtj2u2r0o7mn 0 868 9454884 9407248 2026-08-16T13:18:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454884 wikitext text/x-wiki {{informkesto lando |eonomo=Dubajo |nomoenlokalingvo=دبي |km2=3885 |politika sistemo=[[federacio|Federacia]] [[Monarkio]] |oficiala lingvo=[[araba lingvo]] |lokigo-bildo=LocationUnitedArabEmirates.png |kesteroj= {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |subŝablono = jes |lando = Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj |loĝantaro denseco = auto |regiono-ISO = AE-DU |mapo lokumilo = iso |kodo = AE-DU |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |MEP = {{unuo|138.1 billion|US$ }} |MEP dato = 2023 |MEP1 = {{unuo|44600|US$}} |MEP1 dato = 2023 |MEP1 tipo = MEP je kapo |horzono = Golfa Norma Tempo |utc_offset = +04:00 }} }} '''Dubajo''' ({{lang-ar|دبي|t=''dobej''}}) estas unu el la sep [[emirlando]]j de [[UAE]] kaj okupas 3.885&nbsp;km aŭ 5% de la teritorio de [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]. Ĝia loĝantaro estis ĉirkaŭ 740,000 homoj (laŭ takso de [[1997]]). Ŝejĥo [[Mohamedo bin Raŝid Al Maktum]] estis regnestro de Dubajo de [[2006]]. Li estas ankaŭ la vicprezidento kaj ĉefministro de la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] (UAE). La emirlando estas regata de la [[Registaro de Dubajo]]. Ankaŭ la ĉefurbo de la emirlando nomiĝas [[Dubajo (urbo)|Dubajo]]. La emirlando estas en la [[Araba Dezerto]] ĉe la marbordo de la [[Persa Golfo]]. Ĝi limas sude kun la [[Emirlando Abudabio]], nordoriente kun la [[Emirlando Ŝarĵo]], sudoriente kun la lando [[Omano]], okcidente kun la [[Emirlando Aĵmano]], kaj norde kun [[Emirlando Ras-al-Ĥajmo]]. Decembre 1971, la emirlandoj unuiĝis por formi la konfederacian landon [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]], tiele finigante siajn iamajn statusojn de [[Brita Protektorato|Britaj Protektoratoj]]. La emirlando estas formata, krom de [[Dubajurbo]], de variaj aliaj municipoj kaj vilaĝoj. La interna [[eksklavo]] [[Hatta (Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj)|Hatta]] estas ĉirkaŭ 134&nbsp;km oriente de Dubajurbo. Ĝi limas kun [[Omano]] oriente kaj sude, la vilaĝoj Sajh Mudajrah kaj Masfut en [[Emirlando Aĵmano]] okcidente, kaj [[Ras-al-Ĥajmo]] norde. Ĝi okupas centran pozicion inter la komercurboj de la [[Persa Golfo]], kion ege favoras la ekzisto de libera komerca zono. La ekonomia bazo de la urbo estas naftoeksportado, havena aktivado, turismo kaj internacia komerco. Tradiciaj okupoj estis [[perlo]]-akirado, [[fiŝkaptado]] kaj [[kamelo|kamelbredado]]. La koordinatoj estas {{koordinatoj gm|25|18|N|55|18|E|montru=entekste}} kaj la loĝantaro estis de 1 137 347 (en [[2005]]). La golfo Ĥor-Dubaj dividas la ĉefurbon en du partojn, nome: [[Dejra]] kaj [[Bur Dubajo]]. El la urbaj vidindaĵoj menciindas: la [[Granda Moskeo (Dubajo)|Granda Moskeo]] kun la plej alta [[minareto]] de la urbo,<ref>[http://www.dubaicity.com/Attractions/..%5CAttractions%5Cgrand-mosque.htm DubaiCity.com] [https://web.archive.org/web/20101216073338/http://www.dubaicity.com/Attractions/..%5CAttractions%5Cgrand-mosque.htm] 16a de decembro, 2010</ref> kaj la bluazuleĥa [[Irana Moskeo (Dubajo)|Irana Moskeo]], [[Abu Hejl]], [[Zabil]], Kristana Templo, ankaŭ hoteloj, komerc-centroj k.a. Dubaj estas nomata "[[Venecio]] de la Golfo". Apud la urbo estas unuaklasa [[Dubaja Internacia Flughaveno|internacia flughaveno]], kiu kunligas la emirlandojn kun 90 urboj de la mondo. == Historio == En la unua jarmilo de la [[Komuna Erao]], [[Kairo]] anstataŭis la Emirlandojn kiel ĉefa komerca centro en Okcidenta Azio, kvankam la tramara komerco plue estis grava kaj kelkaj arabaj setlejoj disponis el komercaj havenoj kiuj ebligis al ili importi, por ekzemplo, [[silko]]n kaj [[porcelano]]n el la [[Ĉina Imperio]].<ref name="andrea19" >Schulte-Peevers, 2010, pp. 18-20</ref> [[Dosiero:2011 Cairo 5339251183.jpg|eta|275ra|[[Kairo]], pro la dekadenco de la Emirlandoj, iĝis la ĉefa centro de komerco en la regiono.]] Ties delonga maragado altiris la sinsekvan atenton de eŭropaj potencoj<ref name="andrea19" /> kiel [[Portugalio]], kiu inter 1498 kaj 1557 klopodis kontroli la vojoj establitaj de la Emirlandoj kun [[Hindio]] kaj [[Malproksima Oriento]], kio rezultis en konstantaj konfliktoj inter portugaloj kaj [[Otomana Imperio|otomanoj]].<ref name="Year13 6">Taylor-Evans et al., 2013, pp. 6-13</ref> Post du jarcentoj, en la 1700-aj jaroj, [[Francio]], [[Nederlando]] kaj Granda Britio imitis la portugalan iniciaton. Je regiona nivelo, la teritorio de Dubajo estis sub dominado de du frakcioj kiuj luktis inter si: nome la Kasimi-oj,<ref name="andrea19" /> nome tribo de [[Piratado|piratoj]]<ref>[https://www.britannica.com/topic/al-Qawasim «Al-Qawāsim».] Encyclopædia Britannica (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019. (subskribo postulata).</ref> kiuj kontrolis la nordon, kaj la Bani Ĝas, sude.<ref name="andrea19" /> En siaj kontinuaj klopodoj por kontroli la marvojojn, la britoj batalis kontraŭ la Kasimi-oj.<ref name="nacionesunidas">ONU (2006), Naciones Unidas Anuario Jurídico 2000, United Nations Publications, ISBN 9213333463</ref> Komence de la 19a jarcento, la [[Ŝejĥo]] de Dubajo estis Mohammed bin Hazza,<ref name="andrea19" /> kaj la regiono dependis rekte de [[Abudabio]].<ref name="loc">[https://www.loc.gov/collections/country-studies/about-this-collection/ «United Arab Emirates» (PDF).] Loc.gov (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> La 8an de januaro 1820, Bin Hazza prezidis kunsidon<ref name="nacionesunidas"/><ref name="hist_trad" >2006, al-Abed y Hellyer, Vine, pp. 11-44</ref> kun la ŝejĥoj de [[Ras-al-Ĥajmo]], [[Um-al-Kajvajno]], [[Aĵmano]], [[Ŝarĵo]] kaj Abudabo — kiuj estis nomitaj de la brita imperio kiel «la pirata marbordo» — kiu rezultis en la subskribo de la pactraktato<ref name="Year13 6"/><ref name="Year13 6"/> pere de kiu la britoj devigis sin eviti piratadon en la regiono.<ref name="nacionesunidas"/><ref name="hist_trad" /> Tiu fakto markis la komencon de ilia [[protektorato]] en araba teritorio.<ref>[https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/558294/CIRSOccasionalPaper4JamesOnley2009.pdf?sequence=5 «Britain and the Gulf Shaikdoms, 1820-1971: The Politics of Protection» (PDF).] Georgetown.edu (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> Laŭ informo redaktita de la angla leŭtenanto Robert Cogan en 1822 Dubajo havis 1200 loĝantojn kaj kelkaj el iliaj loĝejoj estis konstruitaj el koto.<ref name="francesca">[http://rice.iuav.it/322/1/GUERRUCCI_FRANCESCA.pdf «Dubai’s Hydrodystrophies» (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129022552/http://rice.iuav.it/322/1/GUERRUCCI_FRANCESCA.pdf |date=2014-11-29 }} Iuav.it (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> La regiono estis ĉirkaŭita per murego malalta kaj havis tri gvatoturojn. Cogan estis unu de la unuaj kiuj desegnis mapon de la urbo Dubajo kiu inkludis la [[marnivelo]]n.<ref name="arquitectura99">[https://www.alshindagah.com/september99/architecture.htm «Modernity and tradition in Dubai architecture by Luiza Karim».] Alshindagah.com (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> En 1833, okcent anoj de la klano Al-Maktum, de Al Abu Falasa — apartenanta al Bani Ĝas —, forlasis sian setlejon en la oazo Liŭa, sudokcidente de Abudabio, kaj invadis Dubajon<ref name="andrea19" /> sub estreco de Maktum bin Butti.<ref>[https://sheikhmohammed.ae/ar-ae/Pages/home.aspx «Bani Yas»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200312221619/https://sheikhmohammed.ae/ar-ae/Pages/home.aspx |date=2020-03-12 }} (en angla). Sheikh Mohammed Official Website. Konsultita la 9an de julio 2019.</ref><ref name="Malcolm">Peck, 1986, pp. 34-36</ref> Tiu lasta establis samnoman dinastion kiu regas ankoraŭ la emirlandon.<ref name="andrea19" /> Unu el la unuaj decidoj de Maktum konsistis en la klopodoj por garantii la protektadon de Dubajo pere de la britoj,<ref name="andrea19" /> kiuj jam tiam dominis la komercvojojn al Oriento kaj havis fortan influon en la politiko kaj sur la sistemo de regado de kelkaj arabaj teritorioj.<ref name="Malcolm" /> En 1841, epidemio de [[variolo]] okazigis ke granda parto de la loĝantaro de la sudo de Dubajo translokiĝis al Dejra, nome en la centro de la emirlando.<ref name="andrea19" /> En la posta jardeko, la teritorioj de Ŝarĵo, Dubajo kaj Abudabio subskribis la Porĉiaman Traktaton de Paco kaj Amikeco kun la Unuiĝinta Reĝlando, kio permesis al tiu lando okupiĝi pri la ekstera politiko de la emirlandoj, ekde tiam konataj kiel «[[Ŝtatoj de Batalhalto]]», kontraŭ protekto kontraŭ ajna ebla invadanto.<ref name="Malcolm" /><ref name="pala">Instituto del Tercer Mundo; Instituto de Estudios Políticos para América Latina y África; Fundacion Santa Maria (2005), Guía del mundo 2005-2006: el mundo visto desde el sur (14a eldono), IEPALA Editorial, ISBN 9974574439, p. 230</ref> Tamen, ili intervenis ankaŭ en variaj internaj afreoj de la emirlandoj ĝis la unua duono de la 20a jarcento.<ref name="Malcolm" /> [[Dosiero:Camello y campamento, Al Bastakiya, Dubai, 2009-11-23, DD 8878.jpg|eta|250ra|Albastakija, historia kvartalo de Dubajo.]] En 1894, la Ŝejĥo Maktum bin Haŝer Al Maktum havigis permeson por nepago de impostoj al eksterlandanoj kiuj interesiĝas por akiro de produktoj en Dubajo, tio estas, konvertis ĝin en liberekonomia zono. En tiu epoko, la komercaj rilatoj de la emirlando ekmalpliiĝis, pro kio tiu decido ege helpis la komercon.<ref name="andrea21">Schulte-Peevers, 2010, pp. 21-25</ref> Kelkaj persaj komercistoj translokiĝis al Dubajo kaj establis la kvartalon Albastakija, tiel nomita pro la regiono de Bastak, sude de [[Persio]].<ref name="andrea21" /><ref name="asianaffairs">Davidson, Christopher, ''The Emirates of Abu Dhabi and Dubai: Contrasting Roles in the International System''. Marzo de 2007.</ref> Tiun saman jaron granda incendio en Dejra okazigis la detruon de kelkaj loĝejoj, kaj ekde tiam la lokanoj ekkonstruis el novaj materialoj kiel [[koralo]] kaj [[gipso]].<ref name="arquitectura99" /> === 20a jarcento === ==== 1900-50 ==== Dum la unuaj tri jardekoj de la 20a jarcento, la ekonomio de Dubajo dependis rekte de la komerca agado en la Persa Golfo. Ĝi estis la plej riĉa emirlando de la teritorio<ref name="Malcolm39" >Peck, 1986, pp. 39-46</ref> kaj ties [[Dubajo (urbo)|samnoma ĉefurbo]] estis konata kiel la «Venecio de la Golfo».<ref name="Malcolm9" >Peck, 1986, p. 9</ref> Laŭ la historiisto G. G. Lorimer, en 1908 Dubajo generis enspezojn de 51 400 [[usona dolaro|dolaroj]].<ref name="arquitectura99" /> Ties loĝantaro oscilis en proksimume 10 000 loĝantoj,<ref name="andrea21" /> kaj Dejra estis la sektoro kiu havis la plej grandan kvanton de domoj kaj vendejoj de la emirlando — 1600 kaj 350, respektive —.<ref name="arquitectura99" /> [[Dosiero:Adi with the three rulers of Dubai.jpg|eta|maldekstra|De maldekstre dekstren: Raŝin bin Said al Maktum, la advokato Adi Nasib Al Bitar kaj la filoj de la unua: Maktum bin Raŝid Al Maktum kaj [[Mohamed bin Raŝid Al Maktum]]. Bitar ludis gravan rolon en Mezoriento; en la 1960-aj jaroj laboris kiel jura konsilisto pora Dubajo kaj estis responsa pri la unuaj leĝoj kaj civilaj reguloj kiuj regis la emirlandon.<ref>[https://www.dc.gov.ae/servlet/page?_pageid=2951,2955,5412&_dad=portal30&_schema=PORTAL30&p_news_year=2004&p_news_serial=13&p_page_mode=shownews «Dubai Courts Gateway».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728100144/http://www.dc.gov.ae/servlet/page?_pageid=2951,2955,5412&_dad=portal30&_schema=PORTAL30&p_news_year=2004&p_news_serial=13&p_page_mode=shownews |date=2011-07-28 }} Dc.gov.ae (en angla). Konsultita la 29an de decembro 2012. Dubai Courts Gateway. Ne plu.</ref>]] Ĉirkaŭ la 1930-aj jaroj la urboplanado ekgraviĝis.<ref name="Malcolm9"/> Tamen, post la [[Ekonomia krizo de 1929|tutmonda ekonomia krizo de 1929]] kaj la [[Dua Mondmilito]], kaj la apero de nova industrio en [[Japanio]] dediĉita al la produktado de artefaritaj [[perlo]]j,<ref name="arquitectura99" /> la ekonomio de Dubajo trapasis fortan krizon kiu okazigis la definitivan ĉeson de la komerco de perloj, fakte laŭ ordono de la ŝejĥo Said bin Maktum.<ref name="andrea19" /> Reage, kelkaj loĝantoj translokiĝis al [[Saudarabio]] kaj [[Kuvajto]] inter la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj. La loĝantaro malaltiĝis el 38 000 ĝis 20 000 loĝantoj inter 1940 kaj 1953.<ref name="arquitectura99" /> Kiel alternativo, la ŝejĥo dekretis, ke la ekonomio de la emirlando devos rekondukiĝi al la reeksportado de varoj al aliaj komercaj havenoj.<ref name="andrea21" /> En tiu epoko okazis la unuaj esploroj de kuŝejoj da [[nafto]] en la emirlandoj kaj ankaŭ ĉe Dubajo: en 1937 oni kontraktis kun filio de la [[Iraka Petrolkompanio]] por ke tiu faru laborojn de esplorado subtera.<ref name="arquitectura99" /><ref name="Malcolm39"/> Tiam okazis konfliktoj inter la diversaj emirlandoj antaŭ la neceso establi la landlimojn inter ties teritorioj, kio ĝis tiam ne estis tiom utila; en 1940, por ekzemplo, okazis tia konflikto inter Dubajo kaj Ŝarĵo, kiu estis solvita de la brita registaro pere de averto haltigi liveradon de municio se oni ne finigu la polemikon.<ref name="andrea21" /> Simila situacio okazis en 1947, tiam inter Dubajo kaj Abudabio,<ref name="dxbadconflict">Walker, J. F. (1994). Documentary Studies in Arabian Geopolitics: UAE: Internal Boundaries And The Boundary With Oman. ISBN 1852075759.</ref> solvita denove fare de la britoj pere de la difino de definitiva landlimo inter ambaŭ regionoj.<ref name="rashasian">Schofield kaj Schofield, 2012, p. 175</ref> En la 1950-aj jaroj, la brita registaro translokigis siajn administrajn oficejojn el Ŝarĵo al Dubajo. La aligo de [[elektra energio|elektraj]] kaj [[telefono|telefonaj]] retoj, sanservoj unuarangaj, novaj edukmodeloj, korpuso de loka polico kaj [[municipo]] zorga pri projektoj por disvolvigo de la ĉefurbo estis la ĉefa tialo por la ŝanĝo.<ref name="Malcolm39" /> Oni konstruis flughavenon en la samnoma ĉefurbo<ref name="jstordubai">Melamid, Alexander (1989). «Dubai City». 3 (American Geographical Society) 79.</ref> kaj en 1955 oni enkondukis la [[cemento]]n.<ref name="arquitectura99" /> La establado de la Konsilantaro de la Ŝtatoj de Batalhalto, dediĉita al disvolvigo de kunsidoj kaj oficialaj interkonsentoj inter la diversaj ŝejĥoj, finfine estos unu el la antaŭaĵoj por la finfina formado de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.<ref name="andrea21" /> ==== 1951-2000 ==== [[Dosiero:Dubai's Rapid Growth.ogv|eta|260ra|Filmeto kiu montras la kreskon de Dubajo el la jaro 2000 ĝis 2011<ref>Ruĝe estas konstruita grundo, nigre akvo kaj arĝentkolore la loĝejaj zonoj.</ref>]] En la 1960-aj jaroj okazis pinto de la esplorado de naftokuŝejoj,<ref name="pala" /> kaj en tiu jardeko Dubajo pliigis ankaŭ sian komercan agadon kun aliaj landoj kiel [[Barato]] kaj [[Pakistano]].<ref name="emirateshis">[https://amalkhamisadvo.com/ «Dubai history»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=2020-06-25 }} (en angla). Emirates. Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> Kvar jarojn post Abudabio ekeksportis nafton,<ref name="Year13 6" /> oni trovis en 1966 la unuajn subterajn kuŝejojn en Dubajo<ref name="andrea21" /> en zono je 97&nbsp;km de la ĉefurbo.<ref name="andrea21" /> La ŝejĥo Raŝin bin Said Al Maktum aludis al la zono kiel «naftokampo de Fateh», termino en araba kies signifo estas «bona sorto».<ref name="emirateshis" /><ref name="Dubaipet">[https://www.dubaipetroleum.ae/about.php «Leading Dubai's Petroleum Industry»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180324025138/http://dubaipetroleum.ae/about.php |date=2018-03-24 }} (en angla). Dubai Petroleum Establishment. Konsultita la 27an de decembro 2012.</ref> Poste, Bin Said donis koncedojn al diversaj eksterlandaj entreprenoj por la elfosado de nafto;<ref name="pop7" >[https://www.ite.org/traffic/documents/ «Historic population statistics» (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120920024455/http://www.ite.org/traffic/documents/ |date=2012-09-20 }} Ite.org. Konsultita la 27an de decembro 2012. Historic population statistics Jam ne plu disponebla.</ref> en 1968, la entrepreno Continental Oil Company anoncis la konstruadon de submara instalaĵo de stokejo en Fateh, kun enhavkapablo por 79 000m³, kiu anstataŭis la permanan transporton de la nafto pere de cisternokamionoj.<ref>[https://www.nytimes.com/1968/06/12/archives/development-is-set-for-fateh-oil-field.html «Development Is Set For Fateh Oil Field».] [[The New York Times]] (en angla). 12a de junio 1968. Konsultita la 10an de julio 2019. (subskribno postulata).</ref> Tiun saman jaron, la brita registaro subkomprenigis, ke ĝi dissolvos la interkonsenton de la Ŝtatoj de Batalhalto, kaj samtempe la ŝejĥoj de Dubajo kaj Abudabio studis pri la ebloj establi novan landon.<ref name="andrea21" /> Post la finkonstruo de la submara stacio fare de Continental en 1969,<ref name="Dubaipet" /> Dubajo ekeksportis sian nafton.<ref name="Year13 6" /><ref name="andrea21" /> La 2an de decembro 1971 la jeques de los Estados de la Tregua se reunieron y acordaron la formación de una federación denominada «Emiratos Árabes Unidos»,<ref name="andrea21" /> que se incorporó casi de manera instantánea a la [[Araba Ligo]].<ref name="emirateshis" /> [[Zajid bin Sultan Al Nahjan]], la Ŝejĥo de Abudabio estis elektita kiel unua prezidanto de la EAU, dum Raŝid, de Dubajo, enposteniĝis kiel vicprezidanto. Por la verkistino Schulte-Peevers, el tiu okazaĵo, «Dubajo iĝis unu el la urbo-ŝtatoj plej stabilaj, pro sia politika situacio, en la araba mondo».<ref name="andrea21" /> La enspezoj generitaj de la eksportado de la nafto ebligis, ke la Registaro de Dubajo investu en diversaj projektoj de infrastrukturo kiuj inkludis konstruaĵojn, aŭtoŝoseojn kaj oleoduktojn.<ref name="pala" /> La indico de loĝantaro pliiĝis je pli ol 300 % inter 1968 kaj 1975,<ref name="pop7"/> kio faris de Dubajo la duan emirlandon plej loĝatan de la EAU, superita nur de Abudabio kiu havas nur preskaŭ 30 000 loĝantojn pliajn.<ref name="Malcolm18">Peck, 1986, p. 18</ref> En 1979, oni inaŭguris la havenurbon [[Ĝebel Ali]], konsiderata kiel la «artefarita haveno plej granda de la mondo» kun granda influo en la Persa Golfo,<ref>[https://www.thenational.ae/uae/jebel-ali-port-where-the-uae-meets-the-rest-of-the-world-1.417194 «Jebel Ali Port: where the UAE meets the rest of the world».] The National. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj samtempe oni ekkonstruis la nuboskrapulon de la [[Monda Komerca Centro Dubaja]] — unua altega strukturo de la ĉefurbo —, kaj la servojn de la [[Dubaja Internacia Flughaveno]] kaj de la [[Ekonomilibera Zono de Ĝebel Ali]].<ref name="emirateshis" /> [[Dosiero:Jebel Ali Free Zone 04.jpg|eta|maldekstra|260ra|Stokejoj da nafto en la Ekonomilibera Zono de [[Ĝebel Ali]].]] Post la [[Iran-Iraka Milito]], en la 1980-aj jaroj, en kiu la EAU apogis Irakon ekonomie, la interna politiko centriĝis en la serĉado de alternativoj por generi plej altajn enspezojn kaj eviti la rektan dependon el nafto.<ref name="pala" /> Por Dubajo, tio rezultis nemalhavebla ĉar ties rezervoj estas pli limigitaj ol tiuj de aliaj emirlandoj de la federacio.<ref>al-Abed, Hellyer kaj Vine, 2006, p. 86.</ref> En 1990, Maktum bin Raŝid Al Maktum anstataŭis sian ĵus mortintan patron kiel ŝejĥo de Dubajo kaj vicprezidanto de la EAU.<ref name="pala" /> Kvin jarojn poste, lia frato, [[Mohamed bin Raŝid Al Maktum]], estis elektita kiel heredoprinco, kaj iĝis la nova reganto ''[[de facto]]'' de la emirlando. La turisma sektoro havis pinton meze de la 1990-aj jaroj, post la organizado de eventoj kiel la Dubaja Vendofestivalo<ref name="Shoppingfestival">[https://web.archive.org/web/20121228093736/http://www.dubaievents.ae/en/festival/festivals/dubai-shopping-festival «The Dubai Shopping Festival».] Dubaievents.ae (en angla). Arkivita el la originalo la 28an de decembro 2012. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj la Dubaja Mondopokalo de [[ĉevalkurado]], krom la konstruado de la luksa [[Hotelo Araba Turo]] monde konata pro sia desegno kun formo de [[velo]].<ref name="andrea21" /><ref name="velaburj">[https://www.e-architect.co.uk/dubai/burj-al-arab «Burj al Arab, Dubai».] E-architect.co.uk (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> === 2000aj jaroj-aktualo === Komence de la 2000-aj jaroj la prezo de la nafto malpliiĝis kaj la EAU plenumis serion de ekonomiaj strategioj por progresi baze sur [[turismo]], [[telekomunikado]], [[aviado]] kaj eksportado de [[aluminio]], inter aliaj areoj.<ref name="pala" /> La arkitekturaj projektoj plue etendiĝis kaj oni inaŭguris diversajn liberekonomiajn zonojn kiel la Dubaja Komunikurbo, la teknologia parko Dubaja Interreta Urbo kaj la [[Dubaja Scio-Vilaĝo]]. Siaflanke, oni startis la vorkojn de la {{J|artefarita insulo}} [[Palm-insuloj]], de la nuboskrapulo [[Burĝ Ĥalifa]] kaj de la Dubaja Vendejaro,<ref name="emirateshis" /> ĝis en 2008 alvenis ekonomia krizo kiu okazigis la paralizon de nombraj projektoj pro manko de enspezeblo.<ref name="llamas">Llamas, Manuel (4a de junio 2013). [http://elmed.io/dubai-renace-de-sus-cenizas/ «Dubái renace de sus cenizas».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190710010658/http://elmed.io/dubai-renace-de-sus-cenizas/ |date=2019-07-10 }} Elmed.io. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Komence de 2013 Dubajo estis elektita kiel sidejo de la [[Internacia ekspozicio]] por [[2020]], nome la unua okazo kiam tiu evento realiĝos en Mezoriento. Ties strategia programo por la ekspozicio «temas pri la elteneblo kaj la promeso financi plinovigajn projektojn de [[sunenergio]] kaj [[trinkakvo]] kiuj ebligu etendi tiujn bazajn servojn al la komunumoj kiuj bezonas ilin».<ref>[https://www.archdaily.mx/mx/02-314284/se-revela-el-plan-maestro-para-la-exposicion-universal-dubai-2020 «Se revela el Plan Maestro para la Exposición Universal Dubai 2020». Archdaily.mx. 2013. Konsultita la 10an de julio 2019. ]</ref><ref name="paísexpo2020">Espinosa, Ángeles (27a de novembro 2013). [https://elpais.com/sociedad/2013/11/27/actualidad/1385540519_111188.html «Dubái, elegida como sede de la Exposición Universal 2020».] El País. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Laŭ informo prilaborita de The Big 5 — nome entreprenaro por konstruado en Mezoriento —, meze de 2016 estis 3700 konstruataj vorkoj en Dubajo, kun proksimuma investado tiom alta kiom ĝis 400 000 milionoj da usonaj dolaroj.<ref>[https://www.albawaba.com/business/dubai-has-3700-ongoing-construction-projects-worth-400-billion-875064 «Dubai has 3,700 ongoing construction projects worth $400 billion».] Albawa.com (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Inter tiuj verkoj menciindas la ''IMG Worlds of Adventure'', katalogita kiel «plej granda ŝirmita [[temparko]] de la mondo»,<ref>[https://www.20minutos.es/noticia/2826279/0/dubai-mayor-parque-tematico-cubierto-mundo-img/ «Abre en Dubai el mayor parque temático cubierto del mundo».] 20 minutos. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> ''Bluewaters Island'', nome insulo kun placoj, hoteloj kaj giganta rado 260 metrojn alta nomita Dubaja Okulo;<ref>[https://elcorreo.ae/turismo/ultima-atraccion-dubai-noria-bluewaters-island «La última atracción de Dubai, la noria de Bluewaters Island».] El Correo del Golfo. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> la Turo Dubaja Kanalo, nome nuboskrapulo pli alta ol la Burĝ Ĥalifa;<ref name="calatrava">[https://elcorreo.ae/emiratos/torre-calatrava-en-dubai-tendra-10-terrazas-mirador-con-vistas-360-grados «La torre de Calatrava en Dubai tendrá 10 terrazas y un mirador con vistas de 360 grados».] El Correo del Golfo. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> krom la lokoj Urbo Mohammed Bin Raŝid Al Maktum City - Distrikto Unua<ref name="Rashid">[https://www.thenational.ae/business/property/meydan-sobha-launches-third-phase-of-mbr-city-district-one-in-dubai-1.200578 «Meydan Sobha launches third phase of MBR City District One in Dubai».] Meydansobha.com (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj Dubai World Central.<ref name="WorldCentral">[https://web.archive.org/web/20150219210409/http://www.dwc.ae/about-dwc/ «ABOUT DWC»] (en angla). Dubai World Central. Arkivita el la originalo la 19an de februaro 2015. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> === Regantoj de Dubajo === [[Dosiero:Mohammed Bin Rashid Al Maktoum at the World Economic Forum Summit on the Global Agenda 2008 1.jpg|eta|200ra|Ŝejĥo [[Mohamedo bin Raŝid Al Maktum]].]] * 9a de julio 1833 – 1836, Ŝejĥo Obeid bin Said bin Raŝid (m. 1836) * 9a de julio 1833 – 1852, Ŝejĥo Maktum bin Butti bin Suhail (m. 1852) * 1852 – 1859, Ŝejĥo Said bin Butti (m. 1859) * 1859 – 22a de novembro 1886, Ŝejĥo Haŝer bin Maktum (m. 1886) * 22a de novembro 1886 – 7a de aprilo 1894, Ŝejĥo Raŝid bin Maktum (m. 1894) * 7a de aprilo 1894 – 16a de februaro 1906, Ŝejĥo Maktum bin Haŝer Al Maktum (m. 1906) * 16a de februaro 1906 – Novembro 1912, Ŝejĥo Butti bin Suhail Al Maktum (ĉ. 1851–1912) * Novembro 1912 – Septembro 1958, Ŝejĥo Said bin Maktum bin Haŝer Al Maktum * Septembro 1958 – 7a de oktobro 1990, Ŝejĥo Raŝid bin Said Al Maktum (1912–1990) * 7a de oktobro 1990 – 4a de januaro 2006, Ŝejĥo Maktum bin Raŝid Al Maktum (ĉ. 1943–2006) * 4a de januaro 2006, Ŝejĥo [[Mohamedo bin Raŝid Al Maktum]] (n. 1949) == Distriktoj de Dubajo == {|class="wikitable" |- ! Komunumo (Esperanto) !! Numero !! Komunumo (Arabe) !! &nbsp; !! Komunumo (Esperanto) !! Numero !! Komunumo (Arabe) |- | [[Abu Hejl]] || 126 || أبو هيل || &nbsp; || [[Alŭarka Kvina]] || 425 || الورقاء الخامسة |- | [[Alaŭir Unua]] || 711 || العوير الأولى || &nbsp; || [[Alŭarka Unua]] || 421 || الورقاء الأولى |- | [[Alaŭir Dua]] || 721 || العوير الثانية || &nbsp; || [[Alŭarka Kvara]] || 424 || الورقاء الرابعة |- | [[Albada]] || 333 || البدع || &nbsp; || [[Alŭarka Dua]] || 422 || الورقاء الثانية |- | [[Albaraha]] || 122 || البراحة || &nbsp; || [[Alŭarka Tria]] || 423 || الورقاء الثالثة |- | [[Albarŝa Unua]] || 373 || البرشاء الأولى || &nbsp; || [[Alŭasl]] || 343 || الوصل |- | [[Albarŝa Dua]] || 376 || البرشاء الثانية || &nbsp; || [[Alŭohejda]] || 132 || الوحيدة |- | [[Albarŝa Suda Unua]] || 671 || البرشاء جنوب الاولى || &nbsp; || Alejas || 283 || العياص |- | [[Albarŝa Suda Dua]] || 672 || البرشاء جنوب الثانية || &nbsp; || [[Ajal Naser]] || 116 || عيال ناصر |- | [[Albarŝa Suda Tria]] || 673 || البرشاء جنوب الثالثة || &nbsp; || [[Bu Kadra]] || 611 || بو كدرة |- | [[Albarŝa Tria]] || 375 || البرشاء الثالثة || &nbsp; || [[Kornico Dejra]] || 121 || كورنيش ديرة |- | [[Albutin]] || 114 || البطين || &nbsp; || [[Dubaja Internacia Flughaveno]] || 221 || مطار دبي الدولي |- | [[Aldagaja]] || 113 || الضغاية || &nbsp; || Dubaja Investadejo Unua || 598 || مجمع دبي للاستثمار الأول |- | [[Algarhud]] || 214 || القرهود || &nbsp; || Dubaja Investadejo Dua || 597 || مجمع دبي للاستثمار الثاني |- | [[Alkoz Kvara]] || 359 || القوز الرابعة || &nbsp; || [[Emirlandaj Montetoj Unua]] || 393 || تلال الإمارات الأولى |- | [[Alhamrija]] || 313 || الحمرية || &nbsp; || [[Emirlandaj Montetoj Dua]] || 388 || تلال الإمارات الثانية |- | [[Alhamrija Haveno]] || 131 || ميناء الحمرية || &nbsp; || [[Emirlandaj Montetoj Tria]] || 394 || تلال الامارات الثالثة |- | [[Alhudajba]] || 322 || الحضيبة || &nbsp; || [[Hatta]] || 891 || حتا |- | [[Alĝadaf]] || 326 || الجداف || &nbsp; || [[Hor Alanz]] || 127 || هور العنز |- | [[Alĝafilija]] || 323 || الجافلية || &nbsp; || [[Hor Alanz Orienta]] || 133 || هور العنز شرق |- | [[Alkarama]] || 318 || الكرامة || &nbsp; || [[Ĝebel Ali]] || 383 || جبل علي |- | [[Alĥabejsi]] || 128 || الخبيصي || &nbsp; || [[Ĝebel Ali]] || 384 || جبل علي |- | Alĥŭaniĝ Unua || 281 || الخوانيج الأولى || &nbsp; || [[Ĝebel Ali Industria]] || 599 || جبل علي الصناعية |- | Alĥŭaniĝ Dua || 282 || الخوانيج الثانية || &nbsp; || [[Ĝebel Ali Palmo]] || 50 || نخلة جبل علي |- | [[Alkefaf]] || 324 || الكفاف || &nbsp; || [[Ĝumejra Unua]] || 332 || جميرا الأولى |- | [[Almamzar]] || 134 || الممزر || &nbsp; || [[Ĝumejra Palmo]] || 381 || نخلة جميرا |- | [[Almanara]] || 363 || المنارة || &nbsp; || [[Ĝumejra Dua]] || 342 || جميرا الثانية |- | [[Almarkada]] || 347 || المركاض || &nbsp; || [[Ĝumejra Tria]] || 352 || جميرا الثالثة |- | Almina || 321 || الميناء || &nbsp; || [[Manĥul]] || 317 || منخول |- | [[Almizhar Unua]] || 262 || المزهر الأولى || &nbsp; || [[Dubaja Jakthaveno]] || 392 || مرسى دبي |- | [[Almizhar Dua]] || 263 || المزهر الثانية || &nbsp; || [[Mirdif]] || 251 || مردف |- | [[Almurakkabat]] || 124 || المرقبات || &nbsp; || [[Muhajsna Kvara]] || 245 || محيصنة الرابعة |- | [[Almorar]] || 117 || المرر || &nbsp; || [[Muhajsna Dua]] || 264 || محيصنة الثانية |- | [[Almotina]] || 123 || المطينة || &nbsp; || [[Muhajsna Tria]] || 244 || محيصنة الثالثة |- | [[Alnahda Unua]] || 231 || النهدة الأولى || &nbsp; || [[Muhajsna Unua]] || 261 || محيصنة الأولى |- | [[Alnahda Dua]] || 241 || النهدة الثانية || &nbsp; || [[Meŝref]] || 252 || مشرف |- | [[Alkoz Unua]] || 354 || القوز الاولى || &nbsp; || [[Nad Alhamar]] || 416 || ند الحمر |- | [[Alkoz Industria Unua]] || 364 || القوز الصناعية الأولى || &nbsp; || [[Nad Aŝŝeba Kvara]] || 617 || ند الشبا الرابعة |- | [[Alkoz Industria Kvara]] || 369 || القوز الصناعية الرابعة || &nbsp; || [[Nad Aŝŝeba Dua]] || 615 || ند الشبا الثانية |- | [[Alkoz Industria Dua]] || 365 || القوز الصناعية الثانية || &nbsp; || [[Nad Aŝŝeba Tria]] || 616 || ند الشبا الثالثة |- | [[Alkoz Industria Tria]] || 368 || القوز الصناعية الثالثة || &nbsp; || [[Nad Ŝamma]] || 213 || ند شما |- | [[Alkoz Dua]] || 355 || القوز الثانية || &nbsp; || [[Najef]] || 118 || نايف |- | [[Alkoz Tria]] || 358 || القوز الثالثة || &nbsp; || Ud Almutina Unua || 265 || عود المطينة الأولى |- | [[Alkusajs Unua]] || 232 || القصيص الأولى || &nbsp; || Ud Almutina Dua || 266 || عود المطينة الثانية |- | [[Alkusajs Industria Kvina]] || 248 || القصيص الصناعية الخامسة || &nbsp; || [[Ud Meta]] || 319 || عود ميثاء |- | [[Alkusajs Industria Unua]] || 242 || القصيص الصناعية الأولى || &nbsp; || [[Said Haveno]] || 129 || بور سعيد |- | [[Alkusajs Industria Kvara]] || 247 || القصيص الصناعية الرابعة || &nbsp; || [[Arabaj Ranĉoj]] || 600 || مرابع |- | [[Alkusajs Industria Dua]] || 243 || القصيص الصناعية الثانية || &nbsp; || [[Ras Alĥor]] || 411 || رأس الخور |- | [[Alkusajs Industria Tria]] || 246 || القصيص الصناعية الثالثة || &nbsp; || [[Ras Alĥor Industria Unua]] || 612 || رأس الخور الصناعية الأولى |- | [[Alkusajs Dua]] || 233 || القصيص الثانية || &nbsp; || [[Ras Alĥor Industria Dua]] || 613 || رأس الخور الصناعية الثانية |- | [[Alkusajs Tria]] || 234 || القصيص الثالثة || &nbsp; || [[Ras Alĥor Industria Tria]] || 614 || رأس الخور الصناعية الثالثة |- | [[Alrafa]] || 316 || الرفاعة || &nbsp; || [[Rigga Albutin]] || 125 || رقة البطين |- | [[Alras]] || 112 || الراس || &nbsp; || [[Komerca Centro Unua]] || 335 || المركز التجاري الأولى |- | [[Alraŝidija]] || 216 || الراشدية || &nbsp; || [[Komerca Centro Dua]] || 336 || المركز التجاري الثانية |- | [[Alrigga]] || 119 || الرقة || &nbsp; || [[Um Aŝŝif]] || 367 || أم الشيف |- | [[Alsabĥa]] || 115 || السبخة || &nbsp; || [[Um Hurajr Unua]] || 314 || أم هرير الأولى |- | [[Alsafa Unua]] || 353 || الصفا الأولى || &nbsp; || [[Um Hurajr Dua]] || 315 || أم هرير الثانية |- | [[Alsafa Dua]] || 357 || الصفا الثانية || &nbsp; || [[Um Ramul]] || 215 || أم رمول |- | [[Alsufuh Unua]] || 372 || الصفوح الأولى || &nbsp; || [[Um Sukejm Unua]] || 356 || أم سقيم الأولى |- | [[Alsufuh Dua]] || 382 || الصفوح الثانية || &nbsp; || [[Um Sukejm Dua]] || 362 || أم سقيم الثانية |- | [[Alsatŭa]] || 334 || السطوة || &nbsp; || [[Um Sukejm Tria]] || 366 || أم سقيم الثالثة |- | [[Alŝindaga]] || 311 || الشندغة || &nbsp; || [[Ŭadi Alamardi]] || 271 || وادي العمردي |- | [[Alsuk Alkabir]] || 312 || السوق الكبير || &nbsp; || [[Ŭarsan Unua]] || 621 || ورسان الاولى |- | [[Altŭar Unua]] || 226 || الطوار الأولى || &nbsp; || [[Ŭarsan Dua]] || 622 || ورسان الثانية |- | [[Altŭar Dua]] || 227 || الطوار الثانية || &nbsp; || [[Zabil Unua]] || 325 || زعبيل الأولى |- | [[Altŭar Tria]] || 228 || الطوار الثالثة || &nbsp; || [[Zabil Dua]] || 337 || زعبيل الثانية |} == Politiko == {{Ĉefartikolo|Registaro de Dubajo}} [[Ŝejĥo]] [[Mohamedo bin Raŝid Al Maktum]] (en [[araba]]: محمد بن راشد آل مكتوم; Muḥammad bin Rāshid al Maktūm; naskiĝinta la 15an de julio 1949) estas la vicprezidento kaj ĉefministro de la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] (UAE), kaj reganto de la [[Emirlando Dubajo]].<ref>[http://tec.gov.ae/en/dubai-government/rulers-of-dubai/ "Dubai Rulers".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161019075927/http://tec.gov.ae/en/dubai-government/rulers-of-dubai |date=2016-10-19 }} Registaro de Dubajo. Arkivita el la originalo en la 19a de oktobro 2016. Alirita la 3an de julio 2019.</ref> De sia ascendo en 2006, post la morto de sia frato Ŝejĥo Maktum bin Raŝid Al Maktum, li entreprenis reformojn en la registaro de UAE, starte per la UAE Federala Registara Strategio en aprilo 2007. En 2010 li lanĉis la rigardon al UAE de 2021 kun la celo fari de UAE 'unu el la plej bonaj landoj en la mondo' ĉirkaŭ 2021.<ref>[https://gulfnews.com/uae/government/uae-cabinet-we-want-to-be-among-the-best-countries-in-the-world-by-2021-1.579412 "UAE Cabinet: 'We want to be among the best countries in the world by 2021'".] Gulf News. 6a de februaro 2010. Arkivita el la originalo en 29a de decembro 2014. Alirita la 3an de julio 2019.</ref> === Kritikoj === Mohamedo bin Raŝid Al Maktum havis almenaŭ ses edzinoj en sia vivo.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48843168 Princess Haya: Dubai ruler's wife in UK 'in fear of her life',] Frank Gardner, BBC, 2a de julio 2019. Alirita la 6an de julio 2019.</ref> Lia filino Latifa publikigis filmeton en la 4a de marto 2018, en kiu ŝi komentas vivmalfacilon kaj intencon fuĝi el Dubajo,<ref>Yee, Vivian (10a de februaro 2019). [https://www.nytimes.com/2019/02/10/world/middleeast/princess-latifa-sheikha-dubai.html?module=inline "A Princess Vanishes. A Video Offers Alarming Clues".] [[New York Times]]. Alirita la 6an de julio 2019.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UN7OEFyNUkQ Escape from Dubai (11a de marto 2018), Latifa Al Maktoum - FULL UNEDITED VIDEO - Escape from Dubai - Hervé Jaubert, Alirita la 6an de julio 2019. ]</ref> post malsukcesa klopodo foriri el UAE kaj posta malapero,<ref>[https://apnews.com/4336b41b8075420280fe4011c6bc185e "Ex-spy: Daughter of Dubai ruler missing since escape attempt".] AP News. Alirita la 6an de julio 2019.</ref> kaj en kiu ŝi konfirmas akuzon de malbona traktado fare de sia familio, kaj akuzas sian patron inter alia pri nombraj murdoj. == Ekonomio == [[Dosiero:Zabeel Park.jpg|eta|300ra|Dubajaj nuboskrapuloj viditaj el la Parko [[Zabil]].]] Pro sia strategia situo, siaj imposta politiko favoraj al la eksterlanda investado, sia [[ekonomio|ekonomia]] stabileco kaj la multnombraj projektoj de infrastrukturo, Dubajo plifirmiĝis kiel [[Tutmonda civitaneco|kosmopolita]] pornegoca emirlando.<ref>[https://gulfbusiness.com/iraq-asks-oil-majors-downsize-costly-dubai-offices/ «Iraq asks oil majors to downsize costly Dubai offices».] Gulfbusiness.com (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Ĝia [[MEP]] plutenis ĉiujaran kreskon de ĉirkaŭ 3% el 2010,<ref>[https://www.dsc.gov.ae/en-us/Pages/NationalAccounts.aspx «National Accounts».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180627144410/https://www.dsc.gov.ae/en-us/Pages/NationalAccounts.aspx |date=2018-06-27 }} Dsc.gov.ae (en angla). Konsultita la 10an de julio 2010. Centro de Statistiko de Dubajo.</ref> kvankam inter 1975 kaj 2008 havis pliigon de inter 6 kaj 9%, simila al la pliigo de [[Hongkongo]] kaj [[Singapuro]].<ref name="dubai.ae economy">[https://www.thenational.ae/business/dubai-33-year-growth-rate-was-world-s-fastest-1.275416 «Dubai 33-year growth rate was world’s fastest».] Thenational.ae (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> En 2017, ties [[Malneta enlanda produkto|teoria MEP]] estis de 410.56 mil milionoj da [[UAE-dirhamo]]j — nome 111.79 mil milionoj da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]]—<ref name="GDP2017">[https://www.dsc.gov.ae/Report/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%80%D8%A7%D8%AA%D9%80%D8%AC%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%D9%84%D8%A5%D9%85%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1%D8%A9%20%D8%AF%D8%A8%D9%80%D9%80%D9%8A%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%80%D8%B9%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9%202017.pdf Gross Domestic Product at Current Prices - Emirate of Dubai] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180627144407/https://www.dsc.gov.ae/Report/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%80%D8%A7%D8%AA%D9%80%D8%AC%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%D9%84%D8%A5%D9%85%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1%D8%A9%20%D8%AF%D8%A8%D9%80%D9%80%D9%8A%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%80%D8%B9%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9%202017.pdf |date=2018-06-27 }} Dsc.gov.ae Centro de Statistiko de Dubajo, araba kaj angla 2017-2016 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj tio egalas al ĉirkaŭ unu triono de tiu de la tuta lando, ĉirkaŭkalkulita tiun saman jaron en 1.4 mil milionoj da AED — 382.57 mil milionoj da dolaroj —.<ref>[http://fcsa.gov.ae/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2Fen-us%2FLists%2FD_StatisticsSubject%2FAttachments%2F769%2FFinal%20NA%20Estimates%202017%20(A-E).xlsx National Accounts Estimates 1975 - 2017]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 11a de junio de 2018 araba kaj angla XLS Centro de Statistiko de Dubajo, Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> La enspezo de Dubajo devenaj el la nafto malpliiĝis ekde la 2000-aj jaroj ĝis egali 1 % de ĝia enspezo, spite la havon de la dua rezervo da nafto plej granda de la EAU.<ref name="oilrev">[http://gulfnews.com/business/economy/dubai-s-economy-outperforming-global-growth-defying-downward-trends-1.2063221 Dubai’s economy outperforming global growth, defying downward trends] Gulfnews.com angla 23a de julio 2017 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref><ref>[http://www.abo.net/oilportal/topic/view.do?contentId=2175041 Emirates economy becoming more diversified] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306102258/http://www.abo.net/oilportal/topic/view.do?contentid=2175041 |date=2016-03-06 }} 16a de decembro 2013 Roger, Lina Abo.net angla Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> La rezervo de nafto de Dubajo estis ĉirkaŭkalkulita en proksimume kvar mil milionoj da bareloj. En 1991 la produktindico estis de ĝis 410 000 bareloj ĉiutage; ekde tiam la produktado malpliiĝis, kaj en 2010 oni produktis inter 50 000 kaj 70 000 bareloj, kontraŭ la 2,8 milionoj da ĉiutagaj bareloj produktitaj de Abudabio. Ĝiaj naftokampoj estas Fateh, Sudokcidenta Fateh, Falah, Raŝid kaj Margham, kiuj estas ekspluatitaj ĉefe fare de la Dubaja Petrolkompanio. En 2016, la entrepreno ''Emirates National Oil Company'' de Dubajo anoncis la ekspansion de sia rafinejo en Ĝebel Ali por pliigi la ĉiutagan produktadon de bareloj de la emirlando al ĉirkaŭ 210 000.<ref>Vidu Gulfnews.com [http://gulfnews.com/business/oil-in-dubai-history-timeline-1.578333 «Oil in Dubai: History & timeline»]; Moneycontrol Business News, [http://www.moneycontrol.com/news/business/dubais-oil-discoverydubais-debt_440035.html «Dubai's oil discovery and Dubai's debt»]; Thenational.ae, [http://www.thenational.ae/business/industry-insights/energy/abu-dhabis-oil-output-at-2-8m-barrels-per-day «Abu Dhabi's oil output at 2.8m barrels per day»]; Ameinfo.com, [http://ameinfo.com/energy/oil-gas/dubai-oil-refinery-expansion/ «Dubai oil major announces $1bn expansion to add 70,000 bpd»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180627173207/https://ameinfo.com/energy/oil-gas/dubai-oil-refinery-expansion/ |date=2018-06-27 }} (en angla). Konsultitaj la 10an de julio 2019.</ref> [[Dosiero:DubaiMarinaPanorama.jpg|eta|300ra|maldekstre|[[Dubaja Jakthaveno]].]] La ekonomiaj sektoroj de konstruado kaj nemoveblaĵoj havas konsiderindan efikon en la emirlando<ref name="bbcllora">[http://www.bbc.co.uk/news/business-11837714 Dubai's debt crisis: One year on] Watson, Katy [[BBC]] angla, 25a de novembro 2010 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj ili koncentras la plej parton de la registara investado.<ref name="dubai.ae economy"/> La ekonomia krizo kiun suferis Dubajo en 2008 okazis ĉefe pro la havigo de kreditoj de financado por infrastrukturaj vorkoj, kaj pro la konstanta plialtigo de la prezoj de la nemoveblaĵoj, kio favoris la formadon de [[ekonomia bobelo|financa bobelo]]<ref>[http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/constructionandproperty/3489393/Dubais-Palm-Jumeirah-sees-prices-fall-as-crunch-moves-in.html Dubai's Palm Jumeirah sees prices fall as crunch moves in] The Telegraph, 20a de novembro 2008 Konsultita la 10an de julio 2019. Amistead, Louise angla.</ref> kiu eksplodinte rezultis negative en la [[rekta eksterlanda investado]].<ref name="llamas"/> Pli ĵuse, la distrikto [[Dubaja Jakthaveno]] elstaris kiel unu de la ĉefaj nemoveblaj aksoj de la emirlando,<ref name="gulfnews42">[http://gulfnews.com/business/economy/dubai-shows-new-wave-of-economic-growth-1.1247425 Dubai shows new wave of economic growth] Gulfnews.com en angla 26a de oktobro 2013 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> dum la organizado de la Internacia Ekspozicio de 2020, okazonta en Dubajo, altiris nacian kaj eksterlandan investadon, speciale de la azia merkato.<ref name="outlaw">[http://www.out-law.com/en/articles/2014/april/dubai-construction-attracts-increased-foreign-investment-as-united-arab-emirates-predict-20-growth-in-2014/ Dubai construction attracts increased foreign investment as United Arab Emirates predict 20% growth in 2014] Out-law.com angla 1a de aprilo 2014, Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Granda parto de la registara investado en infrastrukturo estis dediĉitaj al hoteloj kaj al komercaj kaj distraj instalaĵoj.<ref name="dubai.ae economy"/> Alia grava sektoro en la ekonomio estas tiu de la aviado, kiu kontribuas per ĉirkaŭ 30 % al la MEP.<ref>[http://www.emirates.com/media-centre/aviation-to-contribute-531-billion-to-dubais-economy-375-to-its-gdp-and-will-support-over-750000-jobs-by-2020 Aviation to contribute $53.1 billion to Dubai’s economy, 37.5% to its GDP and will support over 750,000 jobs by 2020] angla, Emirates, 17a de novembro 2014 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Estas ankaŭ grupo de servoj por [[Kosmonaŭtiko]], establitaj fare de la sociod Dubai Aerospace Enterprise, kiu celas iĝi «la plej plinoviga kaj sukcesa de la kosmonaŭtika industrio de la tuta mondo».<ref>Taylor-Evans et al., 2013, p. 96</ref> [[Ihmaar Alkarija]] (arabe إعمار العقارية, latinliterigite Iʿmār al-ʿAqārīya) estas konstrua firmao, kiu organizas kaj la planadon, konstruadon kaj ludonadon de loĝaj kaj komercaj konstruaĵoj en Dubajo. == Edukado kaj socia vivo == Vivi en Dubajo estas malfacila, ĉar la tiea vivoritmo estas rapidega kaj ĉiu laboro estas tre postulema.  Bankoj fermiĝas nur vendrede kaj en la butikcentroj ili restas malfermataj ĝis la 22-a horo (sekvante la butikumajn horojn). Vendejaj centroj ne havas fermotagon kaj estas malfermataj ĉiujn tagojn de la jaro. [[Vokocentro]]j funkcias preskaŭ ĝis noktomezo<ref>(en) ''[https://community.globalvoices.org/2017/06/meet-lara-al-malakeh-who-fell-in-love-at-first-sight-with-global-voices/ Meet Lara Al Malakeh, Who Fell in Love at First Sight with Global Voices]''</ref>. * [[Amerika Universitato en Dubajo|Usona Universitato en Dubajo]] ==Vidindaĵoj== * [[Dubailand]] kaj [[Dubaja Mirakla Ĝardeno]] == Demografio == [[Dosiero:Etisalat Tower 2, Dubai World Trade Centre, and Dubai World Trade Centre Residence on 28 December 2007.jpg|eta|270ra|Turo de [[Monda Komerca Centro Dubaja|World Trade Centre]] (centre); antaŭ ĝi viadukto de Dubaja Metroo, decembro 2007.]] Laŭ ĉirkaŭkalkuloj de la Centro de Statistikoj de Dubajo, en 2018 la loĝantaro de la emirlando estis de 3 192 275 loĝantoj, nome 2 233 390 viroj kaj 958 885 virinoj (malofta proporcio en aliaj landoj), kun averaĝa aĝo de 30 jaroj.<ref name="pop1">[https://www.dsc.gov.ae/Report/DSC_SYB_2018_01%20_%2005.pdf Population by Gender and Age Groups - Emirate of Dubai] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190329222826/https://www.dsc.gov.ae/Report/DSC_SYB_2018_01%20_%2005.pdf |date=2019-03-29 }} Dsc.gov.ae Alirita la 10a de julio 2019 Centro de Statistikoj de Dubajo 2018, 2017, 2005 araba kaj angla PDF</ref> Pro tio, la [[loĝdenseco]] estas de 775.95 loĝ/km², nome sepfoje pli alta ol la tutlanda cifero. Samjare la [[naskindico]] estis de 10.7 naskoj por ĉiu milo da loĝantoj kaj la [[mortindico]] estis de 0.87 forpasoj por ĉiu milo da loĝantoj.<ref name="healthstats">[https://www.dha.gov.ae/DHAOpenData/Annual%20Statistical%20Books/Annual%20Statistical%20Report%202017.pdf «Dubai Annual Health Statistical Report 2017» (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181002180544/https://www.dha.gov.ae/DHAOpenData/Annual%20Statistical%20Books/Annual%20Statistical%20Report%202017.pdf |date=2018-10-02 }} (en araba kaj angla). Sansistemo de Dubajo. 15a de aŭgusto 2018. Alirita la 10an de julio 2019.</ref> === Etnaj grupoj kaj lingvoj === La plej parto de la loĝantoj en la emirlando estas de sud-sudorienta azia deveno — la lokanoj estas minoritato de ĉirkaŭ 20 % de la totalo —, ĉefe de [[Bangladeŝo]], [[Barato]] kaj [[Pakistano]], sed estas ankaŭ kolonioj de [[Somalio|somalianoj]];<ref name="migrationinformation">[http://www.mapsofworld.com/dubai/facts.html Dubai Facts] angla Maps of World Alirita la 10an de julio 2019</ref><ref>[url= https://www.quora.com/What-is-the-exact-population-breakdown-of-the-UAE-by-nationality What is the exact population breakdown of the UAE by nationality?] angla, Quora, Al-Hajri, Noor 27a de majo 2013 Alirita la 10an de julio 2019.</ref> estas ankaŭ 100 000 britoj en la ĉefurbo, kio faras ilin la plej granda grupo devena el okcidenta ŝtato.<ref>[http://www.arabianbusiness.com/dubai-leads-british-exodus-overseas-49627.html Dubai leads British exodus overseas] Arabianbusiness.com 21a de majo de 2008 Alirita la 10an de julio 2019. angla Malik, Talal</ref> Aliflanke, unu kvarono de la emirlandanoj estas de [[Irano|irana deveno]].<ref>[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00E1EF839550C778CDDAB0994DD404482 Young Iranians Follow Dreams to Dubai] [[The New York Times]] Fattah, Hassan M. 4a de decembro 2005 Alirita la 10an de julio 2019.</ref> Kvankam oni ne povis identigi la ŝtatanecon de 16 % de la cetera loĝantaro kiu vivas en loĝejaroj por laboristoj, oni konsideras, ke ili devenas el Azio.<ref>Edwards Robert, The changing demographics of the UAE, HSBC Economic Bulletin, HSBC Middle East Inc, 2004.</ref> La [[araba lingvo|araba]] estas la oficiala kaj ŝtata lingvo en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, kaj la [[Golfa araba]] estas la dialekto parolata de la emirlandaj lokanoj.<ref name="idioma">Christensen, 2010, p. 174</ref> Komune, la [[angla]] estas uzata kiel dua lingvo, ĉefe inter enmigrintoj. Kiel rezulto de la amasa enmigrado, aliaj lingvoj amplekse parolataj en Dubajo estas la [[urdua]], [[hindia]], [[persa]], [[bengala]], [[Panĝaba lingvo|panĝaba]], [[paŝtoa]], [[malaja]], [[tamila]], [[telugua]], [[baluĉa]], [[Tagaloga lingvo|tagaloga]] kaj [[ĉina]], inter aliaj.<ref>[http://www.justlanded.com/english/Dubai/Dubai-Guide/Language/Languages Languages spoken in Dubai] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151017084537/https://www.justlanded.com/english/Dubai/Dubai-Guide/Language/Languages |date=2015-10-17 }} 27a de decembro 2012 angla Just Landed.com</ref> === Religio === La artikolo 7a de la Provizora Konstitucio de la UAE deklaras [[islamo]]n kiel la oficiala [[ŝtata religio]], kaj [[sunaismo]] estas la doktrino plej praktikata de la lokanoj.<ref name="relig" /> La registaro subvencias preskaŭ 95 % de la moskeoj kaj subtenas ĉiujn [[imamo]]jn, kaj krome la plej gravaj ofte ricevas riĉajn donacojn el privatuloj.<ref name="loc_religion">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/UAE.pdf Country Profile: United Arab Emirates (UAE)] LOC.gov Biblioteko de la Usona Kongreso 2007 Alirita la 10an de julio 2019. Arkivita en [https://web.archive.org/web/20121009172200/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/UAE.pdf] la 9an de oktobro 2012 PDF</ref> En la urbo Dubajo estas grupoj apartenantaj al aliaj religioj, ĉefe sekvantoj de [[kristanismo]], [[hinduismo]], [[sikismo]], [[bahaismo]] kaj [[budismo]].<ref name="relig">[http://www.dubaivisitguide.com/Religion-in-Dubai.html Religion in Dubai] Dubai Visit Guide.com Alirita la 10an de julio 2019. 2009 Arkivita en [https://web.archive.org/web/20120823025451/http://www.dubaivisitguide.com/Religion-in-Dubai.html] la 23an de aŭgusto 2012 angla.</ref> La neislamaj grupoj rajtas disponi el propra preĝejo, kie ili povas praktiki sian religion libere post postuli la koncedon de tereno kaj permeson por konstrui komplekson. Tiuj kiuj ne havas propran konstruaĵon devas uzi la instalaĵojn de aliaj religiaj organizoj aŭ praktiki sian kulton hejme.<ref>[http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?dlid=192911 International Religious Freedom Report 2011 – United Arab Emirates] State.gov Alirita la 10an de julio 2019. Usona Ŝtata Departemento 2011 angla</ref> La neislamaj grupoj rajtas anonci la funkciojn de sia religio; tamen, estas tute malpermesita la [[prozelitismo]] kaj la distribuado de religia literaturo, sub risko de krima proceso, enkarcerigo kaj deviga ellandigo pro konduto ofenda al islamo.<ref name="loc_religion" /> == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] en Dubajo. Estas kompanio de advokatoj, kiu uzas Esperanton: https://amalkhamisadvo.com/ == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * al-Abed, Ibrahim; Hellyer, Peter; Vine, Peter (2006), [https://web.archive.org/web/20140817023406/http://www.uaeyearbook.com/Yearbooks/2006/eng/ The United Arab Emirates Yearbook 2006,] Trident Press Ltd, ISBN 1905486057, arkivita el originalo la 17an de aŭgusto 2014 * Christensen, Shane (2010), Frommer's Dubai (2a eldono), John Wiley & Sons, ISBN 1119994276 * Peck, Malcolm C. (1986), The United Arab Emirates: A Venture in Unity, Profiles - Nations of Contemporary Middle East Series 1, Taylor & Francis, ISBN 0865311889 * Schofield, Clive H.; Schofield, Richard N. (2012), Middle East and North Africa, World Boundaries Series 2, Routledge, ISBN 0415088399 * Schulte-Peevers, Andrea (2010), Dubai 6: Lonely Planet - Dubai City Guide, City Travel Guide Series, Lonely Planet, ISBN 1741795966 * Taylor-Evans, David; Coyne, Daniel; Al-Abed, Ibrahim; Hellyer, Peter (2013), United Arab Emirates Yearbook 2013, Elite Media, ISBN 9789948204190 == Vidu ankaŭ == * [[Emirlandaj Montetoj]] * [[La Mondo]] * [[Palm-insuloj]] * [[Dubaja Interreturbo]] * [[Dubaja Jakthaveno]] * [[Dubaja laguno]] * [[Dubaja Scio-Vilaĝo]] * [[Dubaja Urbocentro]] * [[Falko-Urbo de Strangaĵoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=dubaj}} * [http://www.anadubawi.com Dubai] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080310201338/http://www.anadubawi.com/ |date=2008-03-10 }} {{Bur Dubajo}} {{Dejra}} {{-}} [[Dosiero:Burj Dubai 001.jpg|eta|776x776ra|[[Burĝ Ĥalifa]] kaj la nuboskrapuloj de Dubajo, 2010.]]{{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Dubái |revizio=116736605 }} [[Kategorio:Dubajo| ]] dhqaa5esx7s7xatub85b15006k5oal4 0 945 9454921 9394628 2026-08-16T14:55:57Z 祝鱼贵 187970 9454921 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Vikipedio|eo}} [[file:20260813 Esperanto Vikipedio ekrankopio en Esperanto Muzeo.jpg|thumb|Ekrankopio de la ĉefpaĝo de la Esperanta Vikipedio montrata sur muro en la ekspoziciejo de la [[Internacia Esperanto-Muzeo en Zaozhuang]].]] '''Vikipedio en Esperanto''' estis fondita la [[6-a de novembro|6-an de novembro]] [[2001]] kiel 11-a lingvoversio de la [[interreto|interreta]] [[enciklopedio]] [[Vikipedio]] kaj nuntempe enhavas [[Specialaĵo:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] artikolojn kaj {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|eo|N}} aktivajn redaktantojn. Ĝia fondinto estas konsiderata la [[usona esperantisto]] [[Chuck Smith]]. Esperantistoj kontribuis ankaŭ al la fondiĝo de kelkaj pliaj lingvoversioj de Vikipedio ([[Ĉeĥa Vikipedio|ĉeĥa]], [[Slovaka Vikipedio|slovaka]], [[Oseta Vikipedio|oseta]], [[Svahila Vikipedio|svahila]]) kaj la enkonduko de subteno de la [[Esperanta alfabeto]] en januaro de [[2002]] malfermis la vojon por la [[alfabeto]]j de aliaj lingvoj kaj plifruigis la transiron de la tuta Vikipedio al la normo [[Unikodo]].<ref>[http://blogs.transparent.com/esperanto/unicoding-the-esperanto-wikipedia/ Unicoding the Esperanto Wikipedia (Part 3 of 4)]</ref> Laŭ la nombro de artikoloj ĝi estas la 36-a plej granda lingvoversio de Vikipedio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|titolo=List of Wikipedias|alirdato=1an Septembron 2022}}</ref> Laŭ deveno de la redaktantoj estas la Vikipedio en Esperanto el ĉiuj lingvoversioj la plej internacia.<ref name="traffic">{{Citaĵo el la reto |url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |titolo=Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Edits Per Wikipedia Language, citita la 11-an de oktobro 2012 |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110803213708/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |arkivdato=2011-08-03 }}</ref> Vikipedio en Esperanto estas ankaŭ la entute plej granda enciklopedio verkita en [[konstruita lingvo]] aŭ planlingvo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_language_group#Indo-European-based_Constructed_.28340.2C659_.E2.80.93_1.3.25.29|titolo=List of Wikipedias by language group|alirdato=[[29-a de aŭgusto]] [[2015]]}}</ref><ref>Antaŭe tia enciklopedio estis la [[volapuklingva Vikipedio]], kiu tamen plejparte konsistas nur el maŝine generitaj artikoloj enhavantaj statistikajn informojn de precipe geografia karaktero.</ref>[[Dosiero:Vikipedio en Esperanto, frontpaĝo.jpg|eta|Frontpaĝo de la Esperanta Vikipedio, 3 Oktobro 2018|maldekstra]] == Fondiĝo == En decembro [[2001]], [[Chuck Smith]] laboris kun [[Unumondo|Jerry Muelver]] kaj [[:uzanto:Stefano KALB|Stefano Kalb]] por fari bazan vikipedion de 139 artikoloj. La Esperanto-Vikipedio publikiĝis je la 2-a de januaro 2002 kun pli ol 300 paĝoj. Unu jaron post fondiĝo ekzistis 51 vikipediistoj, dudek el ili "tre aktivaj" (pli ol cent redaktoj monate). Komune ili produktis 4.200 artikolojn. == Redaktantoj kaj artikoloj == En januaro [[2008]], la statistiko menciis entute 860 vikipedianojn, el ili 41 tre aktivaj, kiuj produktis komune 94 000 artikolojn. 76 % el la artikoloj havis pli ol duonan kilobajton, kio estas alta, sed ne treege. En junio 2008 la Vikipedio atingis la nombron de 100 000 artikoloj kaj havis lokon 20 inter la diversaj lingvoj. La 13-an de aŭgusto 2014 ĝi atingis la nombron de 200 000 artikoloj,<ref>[https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2014/la-esperanta-vikipedio-atingis-200-000-artikolojn/ artikolo "Vikipedio atingis 200 000 artikolojn" la 14-an de aŭgusto 2014 en] ''[[Libera Folio]]'' ({{eo}})</ref> kaj la 18-an de julio 2021 la nombron de 300 000 artikoloj.<ref>[https://www.liberafolio.org/2021/07/19/vikipedio-nun-havas-300-000-artikolojn/ artikolo "Vikipedio nun havas 300 000 artikolojn" la 18-an de julio 2021 en] ''[[Libera Folio]]'' ({{eo}})</ref> {{Pluraj bildoj | pozicio = maldekstra | dosiero1 = Very active editors on Esperanto Wikipedia 2002-2015.svg | priskribo1 = Evoluo de la nombro de tre aktivaj redaktantoj (pli ol 100 redaktoj monate) ekde la jaro 2002 | larĝeco1 = 300 | dosiero2 = Number of articles on Esperanto Wikipedia.png | priskribo2 = Evoluo de la nombro de artikoloj ekde la jaro 2001 | larĝeco2 = 435 }} {{-}} === Deveno de la redaktantoj === Inter aprilo 2011 kaj marto 2012, el ĉiuj redaktoj en la Vikipedio en Esperanto, 17,1 % estis faritaj el [[Francio]], 13,2 % el [[Germanio]], 11,6 % el [[Rumanio]], 10,1 % el [[Hispanio]], po 8,5 % el [[Ĉeĥio]] kaj [[Svislando]], 5,4 % el [[Usono]], 4,7 % el [[Hungario]], 3,9 % el [[Pollando]], 3,1 % el [[Belgio]] kaj po 1,6 % el [[Nederlando]] kaj [[Kolombio]]. Tio igas ĝin la plej internacia el la observitaj lingvaj versioj de Vikipedio, konkurante nur kun la [[Arablingva Vikipedio]], en kiu tamen 42,8 % da redaktoj venis el nur du landoj.<ref name="traffic" /> {| align="right" |- | {{strikesto | titolo=Deveno de redaktaĵoj (10/2013) [http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm Fonto]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |titolo=Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Edits Per Wikipedia Language |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110803213708/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |arkivdato=2011-08-03 }}</ref> | titola strio=#ddd | larĝo=300px | strioj= {{Strikesto/procentoj|[[Germanio]]|Blue|20.0}} {{Strikesto/procentoj|[[Francio]]|Purple|11.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Hispanio]]|Red|10.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Rumanio]]|Orange|10.0}} {{Strikesto/procentoj|[[Svislando]]|Yellow|7.3}} {{Strikesto/procentoj|[[Rusio]]|Green|6.4}} {{Strikesto/procentoj|[[Belgio]]|Blue|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Hungario]]|Purple|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Pollando]]|Red|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Nederlando]]|Orange|3.6}} {{Strikesto/procentoj|[[Ĉeĥio]]|Yellow|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Kanado]]|Green|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Italio]]|Blue|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Serbio]]|Purple|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Brazilo]]|Red|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Usono]]|Orange|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Malajzio]]|Yellow|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Islando]]|Green|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Aŭstralio]]|Blue|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Litovio]]|Purple|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Aŭstrio]]|Red|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Kolombio]]|Orange|0.9}} }} |} == Graveco por la lingvo == La du plej gravaj enciklopediecaj verkoj en Esperanto traktas nur Esperanton: ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (fakvortaro el 1934) kaj ''[[Esperanto en perspektivo]]'' (manlibro el 1974). Pri ceteraj temoj ekzistis kaj ekzistas multaj fakaj revuetoj kaj ankaŭ ''[[Scienca Revuo]]'', sed ne enciklopedio. Tial Vikipedio estas la unua vera enciklopedio pri ĝeneralaj temoj en Esperanto. Grava teksto-donaco konsistas el la ''Enciklopedio'' el 1934. Kelkaj libro-aŭtoroj permesis onin uzi aŭ preni tekstojn el konkreta libro, same la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Plejparte la tekstoj tamen estiĝas per tradukado el nacilingvaj vikipedioj kaj posta redaktado. == Iniciatoj == [[Esperanto-asocio|Esperanto-asocioj]] ne rekte kontribuas, sed subtenas la Vikipedion en Esperanto diversmaniere, ekzemple disponigas ĉambrojn dum renkontiĝoj por informado kaj trejnado. Dum la [[UK 2008|93-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Roterdamo]] ([[2008]]) okazis du vikipediaj kunvenoj kaj prelego dum la [[Esperantologia Konferenco]]. [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], [[Eŭropa Esperanto-Unio|EEU]] kaj [[E@I]] subtenis Esperanto-informilon. Aparte E@I daŭre iniciatas vikipedian agadon en la [[interreto]] kaj lige al [[Esperanto-renkontiĝo]]j. [[Petr Chrdle]], en sia artikolo ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'' rakontas pri la fakterminaraj taskoj fare ekde 1978 de foje AEST foje SAEST, poste KAEST. Ekde 2002 la afero okazis en [[Dobřichovice]], kiel sidejo de la agentejo mem, en 2002 mem kun ĉeftemo pri [[elektroniko|elektronikaj rimedoj]]. Tiuokaze elstara prelego estis tiu de [[Chuck Smith]], fondinto de la esperantlingva Vikipedio kiel unu el la unuaj ne-anglalingvaj versioj en 2001, samjare kun la ĝenerala sistemo. Ekde tiam la rilatoj inter KAEST kaj vikipediistoj estis oftaj. En 2008 okazis trejnseminario por vikipedi-kontribuantoj fare de [[Pavla Dvořáková]] kun partopreno de [[Yves Nevelsteen]], redaktoro de manlibro pri Vikipedio. Ĉiuj menciitaj eventoj kaj prelegoj estis kolektitaj en la korespondaj prelegokolektoj.<ref>Petro Chrdle, ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 627-635.</ref> == Historio == Vidu ankaŭ: [[Vikipedio:Historio]] === Dekjariĝo === Por omaĝi la 10-jariĝon de la Vikipedio en Esperanto en [[2011]], [[Pavla Dvořáková]] (estrarano de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]) kunlabore kun [[E@I]] okazigis de la 26-a ĝis la 30-a de oktobro en [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) la unuan esperantistan [[Vikimanio]]n - unikan internacian renkontiĝon de esperantistoj-vikipediistoj kaj interesiĝantoj pri Vikipedio. Solena prelega kaj muzika programo omaĝe al dekjariĝo de la Vikipedio en Esperanto okazis vendrede la [[28-a de oktobro|28-an de oktobro]] [[2011]] en kultura salonego de la [[Domo de Ottendorfer]] en [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) kadre de la aranĝo [[Esperanta Vikimanio]]. Sekve la fondinto Chuck Smith faris [[tosto]]n en la [[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-muzeo]] troviĝanta en teretaĝo de la domo. La dekjariĝan solenaĵon partoprenis proksimume 66 personoj, inkluzive de [[Miroslav Malovec]], esperantisto kaj fondinto de la [[Ĉeĥlingva Vikipedio]], kaj [[David Šimek]], urbestro de [[Svitavy]]. === Dudekjariĝo === Malferme de la jaro 2021 [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|ILEI]] publikigis tekston de [[Mireille Grosjean]] pri la dudekjariĝo de la esperantlingva versio de vikipedio.<ref>Vidu Internacian Pedagogian Revuon 2021/1</ref> Sekvis [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kiu same kiel ILEI alvokis al kontribuado cele al atingo de 300 000 artikoloj. La 20-an de julio 2021 tiu artikolonombro estis atingita.<ref>Vidu la Facebookpaĝon "Esperanta Vikipedio" en tiu tago.</ref> == Galerio == <gallery> Dosiero:WM2007 Day3 Session1203 ChuckSmith-2.jpg|<center>Chuck Smith dum ''[[Vikimanio|Wikimania]]''-renkontiĝo en 2007 Dosiero:2008-07-25 uk vp pavla dvorakova.JPG|<center>Vikipedio dum [[UK 2008]] Dosiero:2008-07-02 co informilo.JPG|<center>Informilo pri Vikipedio en Esperanto, 2008 Dosiero:Wikipedia-logo-v2-eo-200k.png|<center>Emblemo pri la atingo de pli ol 200 000 artikoloj en aŭgusto 2014 Dosiero:VMEO-300k-artikoloj.webm|thumbtime=3|Kolekto de gratuloj pro la 300 000a artikolo en la esperanta vikipedio </gallery> == Hungara Vikipedio kaj la Esperanto-komunumo == Kelkaj el la artikoloj pri Esperanto en hungara Vikipedio uzas artikolojn el la [[Enciklopedio de Esperanto]] kiel fonton<ref>{{citaĵo el la reto | url =https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm | titolo =Enciklopedio de Esperanto | alirdato = 24-01-2022 | familia nomo =Genadieviĉ ŜIRJAEV | persona nomo =Ivan | aŭtoroligilo = | dato =1934 | verko =| citaĵo =Manko en nia literaturo de informlibro, kie Esperantistoj, precipe kursgvidantoj kaj kursanoj, povus senpene kaj rapide trovi koncizajn kaj ĝustajn sciigojn, necesajn al ili pri kio ajn rilatanta al la Esperanto-movado, kie estus koncentrigitaj kaj eternigitaj biografiaj notoj pri kiel eble plej multaj memorindaj agantoj de la movado, kaj cet., igis min entrepreni tiun ĉi malfacilan taskon, al kies plenumo mi dediĉis tutajn jarojn da laborado." Tiujn vortojn ni legas en la antaŭparolo (apr. 1930) de Ivan Ŝirjaev, kiu en 1931 sendis sian laboraĵon al Literatura Mondo en sep malgrandaj kaj unu granda manskribitaj kajeroj. Tiu ĉi materialo estis la kerno kaj elirpunkto de la Enciklopedio de Esperanto kaj Ivan Ŝirjaev (mortinta en 1933), el kies artikoloj ni uzis multajn por la nova verko, fariĝis pro sia iniciato ĝia ĉefredaktoro. Estas dolore bedaŭrinde, ke li ne povis ĝisvivi la disbranĉiĝon de la arbo, kiu kreskis el la nobla semo de lia valora iniciato. Ni kredas, ke la verko ne malinde gardos lian karan memoron.}}</ref>. == Traduktrajtoj por Vikipedio == [[Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio|'''Esperanto'''-'''traduktrajtoj''' '''por''' '''Vikipedio''']] donas pripensojn pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio kaj proponas tri rekomendojn kiuj celas * plialtigi la ŝancon ke ne-esperantistoj provos trarigardi artikolojn en Esperanto * instigi lernantojn de Esperanto legi artikolojn se ili trovas pli klarajn kaj pli rekoneblajn tekstojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [http://esperanto-ondo.ru/Ind-jaro.htm#2015-intervjuo ''Mi tre feliĉas, ke mi povis plibonigi la vivojn de multaj homoj''] (intervjuo kun Chuck Smith, interalie pri la komenco de Vikipedio en Esperanto) * [http://www.liberafolio.org/2011/vikipedio-en-esperanto-baldau-dekjara Vikipedio en Esperanto - baldaŭ dekjara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110128080800/http://www.liberafolio.org/2011/vikipedio-en-esperanto-baldau-dekjara |date=2011-01-28 }} (artikolo de Chuck Smith en [[Libera Folio]]) * {{eo}} {{ru}} [[Aleksandr Melnikov|Melnikov, Aleksandro S.]] 2006 : ''[[Tutmondiĝado - lingvoj de malgranda disvasteco - interlingvistiko : situacioj kaj problemoj]]'', Parto 2, 116 p., 37-45, ISBN 5-85216-056-3 == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto kaj Libera Scio]] * [[Vikipedio:Historio]] * [[Vikipedio]] * [[Vikipedio:Vikipedio en UK]] * [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|"Internacia Vikipedio", statistikaj informoj]] * [[Vikipedio – praktika manlibro]] * [[Vikipedio por vi]] * [[Unumondo]] * [[Vikipedio:Gazetara komuniko 50000]] el [[2006]] * [[Vikipedio:Gazetara komuniko 100000]] el [[2008]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj | commonscat = Esperanto Wikipedia | vikifontaro = Vikipedio en Esperanto atingas sian 250-milan artikolon | vikidatumoj = Q190551 }} * [https://www.facebook.com/Vikipedio/ Paĝo de Esperanta Vikipedio] en [[Fejsbuko]] * [https://epo.wikitrans.net/ WikiTrans Esperanto - Esperanto-tradukon de la anglalingva Vikipedio] * [https://esperanto.wiki/2022/festa-video-pri-300-000-artikoloj-en-la-esperanta-vikipedio Festa video pri 300 000 artikoloj en la Esperanta Vikipedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220412140436/https://esperanto.wiki/2022/festa-video-pri-300-000-artikoloj-en-la-esperanta-vikipedio |date=2022-04-12 }}, artikolo en la retejo de [[Esperanto kaj Libera Scio]], aldonita 2022-03-18. * [https://www.wikitok.io/ WikiTok] (plurlingva, {{eo}}) - hazardaj vikipediaj artikoloj prezentitaj en la stilo de [[TikTok]] {{Vikipedioj}} {{Unua}} [[Kategorio:Vikipedioj laŭ lingvoj|Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingvaj retejoj]] [[Kategorio:Retejoj aperintaj en 2001]] [[Kategorio:Esperantaj enciklopedioj]] [[Kategorio:Esperanto en 2001]] [[pl:Edycje językowe Wikipedii#E]] mh1hcdjqjzajjik4f27cbdcroetlany 0 953 9455198 9373818 2026-08-17T04:56:57Z Susomoinhos 32842 Mi forigas la esperantigitan nomon, fakte ne uzatan. 9455198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto | nomo = Albert Einstein | dosiero = [[Dosiero:Albert_Einstein_Head.jpg|200ra]] | grandeco de dosiero = | priskribo de dosiero = Albert Einstein en 1947 | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1879|3|14}} | loko de naskiĝo = [[Ulm]], {{Germana Regno}} | dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|1955|4|18|1879|3|14}} | loko de morto = [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]], {{USA}} | loĝloko = | civitaneco = | nacio = | etneco = | kampo = [[Fiziko]] | labor-institucioj = | alma_mater = | doktoreca konsilisto = | doktorecaj studentoj = | fama_pro = [[Teorio]]j de speciala kaj [[ĝenerala relativeco]] | influoj = | influis = | premioj = [[Nobel-premio pri fiziko]] ([[1921]]) [[Dosiero:Nobel prize medal.svg|20ra]]<br />[[Medalo Copley]] ([[1925]]) | religio = | subskribo = }} '''Albert EINSTEIN''' {{prononco|albert ajnŝtajn|ˈalbɛrt ˈaɪ̯nʃtaɪ̯n}} (naskiĝis la {{daton|14|3|1879}} en [[Ulm]], [[Germanio]], mortis la {{daton|18|4|1955}} en [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]], [[Usono]]) estis [[Germanio|germandevena]] [[Svisio|svisa]] kaj [[Usono|usona]] [[fizikisto]]. Li konceptis la [[teorio]]jn de [[Speciala teorio de relativeco|speciala]] kaj [[ĝenerala relativeco]]j, nome [[Teorio de la relativeco]] en [[1905]] kaj [[1915]] respektive. Tiu estas unu el la du pilieroj de moderna [[fiziko]] (kune kun la [[Kvantuma mekaniko]]).<ref name="frs">{{cite journal | last1 = Whittaker | first1 = E. | authorlink = E. T. Whittaker| doi = 10.1098/rsbm.1955.0005 | title = Albert Einstein. 1879–1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 1 | pages = 37–67 | date = 1a de novembro 1955| jstor = 769242| doi-access = free|issn = 0080-4606 }}</ref><ref name="YangHamilton2010">{{Cite book|author1=Fujia Yang|author2=Joseph H. Hamilton|title=Modern Atomic and Nuclear Physics|date=2010|publisher=[[World Scientific]]|isbn=978-981-4277-16-7}}</ref>(p.&nbsp;274) Lia laboro estas konata ankaŭ pro sia influo sur la filozofio de scienco.<ref>{{Cite journal |title=Einstein's Philosophy of Science |url=http://plato.stanford.edu/entries/einstein-philscience/#IntWasEinEpiOpp |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=The Metaphysics Research Lab, Center for the Study of Language and Information (CSLI), Stanford University |editor-first=Don A. | editor-last=Howard |date=2014 |orig-year=First published 11 February 2004 |accessdate=4a de februaro 2015}}</ref><ref>{{Cite journal |first=Don A. |last=Howard |title=Albert Einstein as a Philosopher of Science |url=http://www3.nd.edu/~dhoward1/vol58no12p34_40.pdf |date=December 2005 |journal=Physics Today |volume=58 |issue=12 |pages=34–40 |via=University of Notre Dame, Notre Dame, IN, author's personal webpage |accessdate=8a de marto 2015 |bibcode=2005PhT....58l..34H |doi=10.1063/1.2169442 }} {{Webarchiv|url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www3.nd.edu/~dhoward1/vol58no12p34_40.pdf |date=2022-10-09 }}</ref> Li estas plej bone konata de la ĝenerala publiko pro sia formulo por la [[Masenergia ekvivalento|mas–energia ekvivalenteco]] nome <math>E = mc^2</math>, kiu estis konsiderita "la plej fama ekvacio de la mondo".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=E&nbsp;=&nbsp;mc²: A Biography of the World's Most Famous Equation|familia nomo=Bodanis|persona nomo=David|dato=2000|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Walker}}</ref> Li ricevis en 1921 la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] "pro siaj servoj al la teoria fiziko, kaj speciale pro sia malkovro de la leĝo de la [[fotoelektra efiko]]",<ref name="Nobel Prize" >[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1921/summary/ "The Nobel Prize in Physics 1921".] Nobel Prize. Alirita la 13an de oktobro 2019.</ref> nome mejloŝtona paŝo por la disvolvigo de la [[Kvantuma mekaniko|Kvantuma teorio]]. Sen la genio de Einstein, la strukturo de la universo verŝajne neniam estus komprenata. Je la komenco de sia kariero, Einstein pensis, ke la [[Klasika mekaniko|neŭtona mekaniko]] jam ne estis plu sufiĉa por kongruigi la leĝojn de la klasika mekaniko kun la leĝoj de la [[elektromagneta kampo]]. Tio kondukis lin al disvolvigo de sia [[speciala teorio de relativeco]] dum sia epoko en la Svisa Patentoficejo de [[Berno]] (1902–1909). Li poste konstatis, ke la principo de relativeco povas esti etendita al la gravitaj kampoj, kaj publikigis artikolon pri la [[ĝenerala relativeco]] en 1916 enkondukante sian teorion de [[gravito]]. Li plue traktis kun problemoj de statistika mekaniko kaj kvantuma teorio, kio kondukis lin al siaj klarigoj pri partikla teorio kaj la movo de [[molekulo]]j. Li esploris ankaŭ pri la termikaj propraĵoj de la [[lumo]] kio pavimis la vojon por la fundamento de la [[Fotono|fotona]] teorio de la lumo. En 1917, li aplikis la ĝeneralan teorion de relativeco al modelado de la strukturo de la universo.<ref name="Nobel">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2011/advanced-physicsprize2011.pdf|title=Scientific Background on the Nobel Prize in Physics 2011. The accelerating universe|last=|first=|date=|website=|publisher=Nobel Media AB|page=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516052710/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2011/advanced-physicsprize2011.pdf|archive-date=16a de majo 2012|accessdate=4a de januaro 2015}}</ref><ref name="NYT-20151124">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |authorlink=Dennis Overbye |title=A Century Ago, Einstein's Theory of Relativity Changed Everything |url=https://www.nytimes.com/2015/11/24/science/a-century-ago-einsteins-theory-of-relativity-changed-everything.html |date=24a de novembro 2015 |work=[[The New York Times]] |accessdate=24a de novembro 2015 }}</ref> Einstein translokiĝis al Svisio en 1895 kaj rezignis pri sia germana ŝtataneco en 1896. Post esti senŝtata dum pli ol kvin jaroj, li akiris ŝtatanecon de [[Svisio]] en 1901, kion li retenis por la cetero de sia vivo. Escepte pro unu jaro en [[Prago]], Einstein loĝis en Svisio inter 1895 kaj 1914. Einstein ricevis sian akademian diplomon el la svisa [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko|federacia politeknika altlernejo]] (poste ''Eidgenössische Technische Hochschule'', ETH) en [[Zuriko]] en 1900. Inter 1902 kaj 1909 Einstein tenis laborpostenon en [[Berno]] kiel [[patento|patentekzamenisto]] en la Federacia Oficejo por Intelekta Propraĵo, nome patentoficejo. La jaro 1905 estis por Einstein ''[[annus mirabilis]]'' (miraklojaro). Dum tiu jaro, estante 26-jaraĝa, li ricevis la Doktorigon el la [[Universitato de Zuriko]]. Li ankaŭ eniris al la atento de la plej larĝa akademia mondo pro la publikigo de kvar elrompaj artikoloj. Einstein instruis teorian fizikon dum unu jaro (1908/09) en la [[Universitato de Berno]], dum du jaroj (1909-11) en la [[Universitato de Zuriko]], kaj post unu jaro en la [[Universitato Karolo de Prago]] li revenis al sia "[[alma mater]]" ETH Zuriko inter 1912 kaj 1914, antaŭ eliri al [[Berlino]], kie li estis elektita membro de la [[Prusa Akademio de Sciencoj]]. En 1933, kiam Einstein estis vizitante Usonon, [[Adolf Hitler]] enpoviĝis. Pro sia [[Judoj|juda]] deveno, Einstein ne revenis al Germanio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2017/06/einstein-germany-and-the-bomb/528534/|titolo=The Scientist and the Fascist|familia nomo=Levenson|persona nomo=Thomas|dato=9a de junio 2017|gazeto=The Atlantic}}</ref> Li setliĝis en Usono kaj iĝis usona civitano en 1940.<ref name="BoyerDubofsky2001">{{Cite book|author1=Paul S. Boyer|author2=Melvyn Dubofsky|title=The Oxford Companion to United States History|url=https://books.google.com/books?id=SgtyKzBes6QC&pg=PA218|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-508209-8|page=218}}</ref> Tuj antaŭ la [[Dua Mondmilito]], li subskribis la leteron Einstein–Szilárd al la Prezidento [[Franklin D. Roosevelt]] avertante lin pro la ebla disvolvigo de "tre povegaj bomboj de nova tipo" kaj rekomendante, ke Usono faru ian similan esploron. Tio finfine kondukis al la [[Manhatana Projekto]]. Einstein subtenis la [[Aliancanoj]]n, sed li ĝenerale denuncis la ideon uzi [[Fisio|nuklean fision]] kiel armilo. Li subskribis la Russell–Einstein Manifeston kun la brita filozofo [[Bertrand Russell]], kiu fokusigis la danĝeron de nukleaj armiloj. Li estis aligita al la ''[[Institute for Advanced Study]]'' en [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]], [[Nov-Ĵerzejo]], ĝis sia morto en 1955. Li publikigis pli ol 300 sciencajn artikolojn kaj pli ol 150 ne-sciencajn verkojn.<ref name=Nobel /><ref name="Paul Arthur Schilpp, editor 1951 730–746">{{Citaĵo el libro|titolo=Albert Einstein: Philosopher-Scientist|dato=1951|volumo=II|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Harper and Brothers Publishers (Harper Torchbook edition)|paĝoj=730–746|redaktinto=Paul Arthur Schilpp}}. Lia ne-sciencaj verkoj estis la jenaj: ''About Zionism: Speeches and Lectures by Professor Albert Einstein'' (1930), "Why War?" (1933, kunverkita de [[Sigmund Freud]]), ''The World As I See It'' (1934), ''Out of My Later Years'' (1950), kaj libron pri scienco por ĝeneralaj legantoj, nome ''The Evolution of Physics'' (1938, kunverkita de [[Leopold Infeld]]).</ref> Liaj intelektaj atingoj kaj originaleco faris la vorton "Einstein" sinonima kun "genio".<ref name="wordnetweb.princeton.edu">{{Cite web |url=http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=Einstein |title=Result of WordNet Search for Einstein |version=3.1 |publisher=The Trustees of Princeton University |accessdate=4a de januaro 2015}}</ref> [[Eugene Wigner]] komparis lin al siaj samtempuloj, verkante ke "la kompreno de Einstein estis pli profunda eĉ ol tiu de [[John von Neumann|Jancsi von Neumann]]. Lia menso estis kaj pli penetranta kaj pli originala".<ref>''The Recollections of Eugene P. Wigner'', de Eugene Paul Wigner, Andrew Szanton, (Springer, 2013), p. 170</ref> == Vivo == === Komenca vivo kaj studoj === [[Dosiero:Albert Einstein at the age of three (1882).jpg|maldekstre|alt=A young boy with short hair and a round face, wearing a white collar and large bow, with vest, coat, skirt and high boots. He is leaning against an ornate chair.|eta|altdekstre|Einstein 3-jaraĝa en 1882.]] [[Dosiero:Albert Einstein as a child.jpg|alt=Studio photo of a boy seated in a relaxed posture and wearing a suit, posed in front of a backdrop of scenery.|eta|altdekstre|Albert Einstein en 1893 (14-jaraĝa).|maldekstre]] [[Dosiero:Albert Einstein's exam of maturity grades (color2).jpg|maldekstra|alt=Einstein's matriculation certificate at the age of 17. The heading reads "The Education Committee of the Canton of Aargau". His scores were German 5, French 3, Italian 5, History 6, Geography 4, Algebra 6, Geometry 6, Descriptive Geometry 6, Physics 6, Chemistry 5, Natural History 5, Art Drawing 4, Technical Drawing 4. The scores are 6 = excellent, 5 = good, 4 = sufficient, 3 = poor, 2 = very poor, 1 = unusable.|eta|altdekstre|La rezultatestilo de Einstein estante 17-jaraĝa, montranta liajn finajn rezultojn el la Argovia kantonlernejo ([[:de:Alte Kantonsschule Aarau|Aargauische Kantonsschule]], je skalo de 1–6, kun 6 estante la plej alta ebla rezulto). Li poentis: Germana 5; Franca 3; Itala 5; Historio 6; Geografio 4; Algebro 6; Geometrio 6; Priskriba Geometrio 6; Fiziko 6; Kemio 5; Natura Historio 5; Arto kaj Teknika Desegno 4.]] Einstein naskiĝis en [[Ulm]] ([[Germanio]], tiam Reĝlando [[Virtembergo]] en la [[Germana Imperiestra Regno|Germana Imperio]]) la 14an de marto 1879.<ref name=Bio/> de judaj gepatroj Hermann Einstein, nome komercisto kaj inĝeniero, kaj Pauline Koch, la 14an de marto 1879.<ref name=Bio/> En 1880, la familio translokiĝis al [[Munkeno]], kie la patro de Einstein kaj lia onklo Jakob fondis la entreprenon ''Elektrotechnische Fabrik J. Einstein & Cie'', nome kompanio kiu fabrikis elektran ekipaĵaron baze sur [[kontinua kurento]].<ref name=Bio >[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1921/einstein/biographical/ "Albert Einstein – Biography".] [[Nobel-Fondaĵo]]. Arkivita el la originalo la 6an de marto 2007. Alirita la 13an de oktobro 2019.</ref> La familio Einstein estis de ne-praktikantaj [[Aŝkenazoj]], kaj Albert studis en [[Katolikismo|katolika bazlernejo]] en Munkeno, ekde la aĝo de 5, dum tri jaroj. Je aĝo de 8, li estis transigita al la Luitpold-Gymnasium (nune konata kiel Gimnazio Albert Einstein), kie li ricevis bazan kaj duarangan edukadon ĝis li lasis la [[Germana Imperio|Germanan Imperion]] sep jarojn poste.<ref>Stachel (2002), pp. 59–61.</ref> En 1894, la kompanio de Hermann kaj Jakob ne atingis kunvokon por havigi liveron al la urbo Munkeno de elektra lumo ĉar ili ne havis la kapitalon por konverti sian ekipaĵaron el la normiga rekta kurento (RK) al la pli efika normiga [[alterna kurento]] (AK).<ref>Barry R. Parker (2003). ''Einstein: The Passions of a Scientist'', Prometheus Books, p. 31</ref> Tiu perdo devigis ilin al vendo de la Munkena fabriko. Serĉe de negoco, la familio Einstein translokiĝis al Italio, unue al [[Milano]] kaj kelkajn monatojn poste al [[Pavia]]. Kiam la familio translokiĝis al Pavia, Einstein, tiam 15-jaraĝa, restis en Munkeno por finigi siajn studojn en la Gimnazio Luitpold. Lia patro intencis, ke li sekvu studojn de [[Elektrotekniko|elektra inĝenierado]], sed Einstein malkonsentis kun la aŭtoritatoj kaj malkonsentis kun la lerneja reĝimo kaj kun la instrumetodo. Li poste verkis, ke la spirito de lernado kaj de kreiva pensaro estis perdita en tiu strikta parkera lernado. Fine de decembro 1894, li veturis al Italio por kuniĝi kun sia familio en Pavia, konvinkinte la lernejon permesi lian foriron uzante doktoran noton.<ref>Fölsing (1997), pp. 30–31.</ref> Dum sia restado en Italio li jam verkis mallongan eseon sub la titolo "Pri la esplorado de la stato de [[Etero (kemio)|etero]] en magnetika kampo".<ref>Stachel (2008), vol. 1 (1987), doc. 5.</ref><ref>{{Cite book |last=Mehra |first=Jagdish |contribution=Albert Einstein's first paper |title=The Golden Age of Physics |publisher=World Scientific |date=2001 |isbn=978-981-02-4985-4}}</ref> Einstein ĉiam elstaris en matematiko kaj fiziko ekde tre juna aĝo, atingante matematikan nivelon jarojn antaŭ liaj kolegoj. La dekdujara Albert Einstein lernis per si mem [[algebro]]n kaj [[Eŭklido|eŭklidan]] [[geometrio]]n dum unusola somero. Einstein ankaŭ sendepende malkovris sian propran originan pruvon de la [[Teoremo de Pitagoro]] en la aĝo de 12.<ref>''The Three-body Problem from Pythagoras to Hawking'', Mauri Valtonen, Joanna Anosova, Konstantin Kholshevnikov, Aleksandr Mylläri, Victor Orlov, Kiyotaka Tanikawa, (Springer 2016), p. 43, Simon and Schuster, 2008</ref> Familia tutoro Max Talmud diris, ke post doni al la 12-jaraĝa Einstein geometrian lernolibron, post mallonga tempo "[Einstein] estis laborinta la tutan libron. Li tuj dediĉis sin al pli altaj matematikoj... Baldaŭ la flugo de lia matematika genio estis tiom alta ke mi ne povis sekvi ĝin."<ref name="Einstein p. 17">Einstein: His Life and Universe, de Walter Isaacson, p. 17</ref> Lia pasio por geometrio kaj [[algebro]] kondukis la dekdujarulon al konvinko ke [[naturo]] povas esti komprenita kiel "matematika strukturo".<ref name="Einstein p. 17"/> Einstein eklernis per si mem ankaŭ kalkulon estante ankoraŭ 12-jaraĝa, kaj 14-jaraĝa li diris, ke li jam havis "lernopovon de [[Integralo|integrala]] kaj [[diferenciala kalkulo]]".<ref>Einstein: His Life and Universe, de Walter Isaacson, p. 16</ref> Estante 13-jaraĝa, Einstein jam legis la verkon de [[Immanuel Kant]] nome [[Kritiko de pura racio]], kaj Kant iĝis lia preferata filozofo, kaj lia tutoro diris: "En la epoko kiam mi estis ankoraŭ infano, nur dektrijarulo, la verkoj de Kant, nekompreneblaj por ordinaraj mortontoj, ŝajnis klaraj al li."<ref name="Einstein p. 17"/> En 1895, estante 16-jaraĝa, Einstein faris eniran ekzamenaron por la [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko|Svisa Federacia Instituto pri Teknologio]] de [[Zuriko]] (poste la ''Eidgenössische Technische Hochschule'', ETH). Li malsukcesis atingi la postulitan nivelon en la ĝenerala parto de la ekzameno,<ref>Stachel (2008), vol. 1 (1987), p. 11.</ref> sed atingis eksterordinaran rezulton en fiziko kaj matematiko.<ref>Fölsing (1997), pp. 36–37.</ref> Je konsilo de la estro de la Politekniko, li eniris en la [[Kantono Argovio|Argovia]] kantona lernejo (gimnazio) en [[Araŭo]], Svisio, en 1895 kaj 1896 por kompletigi sian mezlernejadon. Loĝante kun la familio de la profesoro Jost Winteler, li enamiĝis el la filino de Winteler nome Marie. La fratino de Albert nome Maja poste edziĝis al filo de Winteler nome Paul.<ref name="Highfield 1993 pp. 21, 31">Highfield & Carter (1993), pp. 21, 31, 56–57.</ref> En januaro 1896, kun aprobo de lia patro, Einstein rezignis pri sia ŝtataneco en la Germana Reĝlando de Vurtembergo por eviti [[militservo]]n.<ref>Fölsing (1997), p. 40.</ref> En septembro 1896, li trapasis la svisan ekzamenon "Matura" kun plej bonaj gradoj, inklude maksimuman gradon de 6 en fiziko kaj matematiko, sur skalo de 1–6.<ref>Stachel (2008), vol. 1 (1987), dok. 21–27.</ref> Estante 17-jaraĝa, li aliĝis al kvar-jara instrudiploma programo pri matematiko kaj fiziko en la Zurika Politekniko. Marie Winteler, kiu estis unujare pli aĝa, translokiĝis al [[Olsberg]], Svisio, por instruista posteno.<ref name="Highfield 1993 pp. 21, 31"/> Ankaŭ la estonta edzino de Einstein, nome 20-jaraĝa [[Serboj|serba]] [[Mileva Marić]], aliĝis al la Politekniko tiun jaron. Ŝi estis la nura virino inter la ses studentoj de la instrudiploma kurso en la fako matematiko kaj fiziko. Dum la venontaj jaroj, la amikeco inter Einstein kaj Marić disvolviĝis al amafero, kaj ili legis librojn kune pri ekster-studobjekta fiziko en kiu Einstein ekhavis pliiĝantan intereson. En 1900, Einstein trapasis la ekzamenojn en Matematiko kaj Fiziko kaj ricevis la instrudiplomon el la Federacia Politekniko.<ref>Stachel (2008), vol. 1 (1987), doc. 67.</ref> Estis multaj plendoj, ke Marić kunlaboris kun Einstein en siaj artikoloj de 1905,<ref>Troemel-Ploetz, D. (1990). "Mileva Einstein-Marić: The Woman Who Did Einstein's Mathematics". Women's Studies International Forum. 13 (5): 415–432. doi:10.1016/0277-5395(90)90094-e.</ref><ref>Walker, Evan Harris (Februaro 1989). [https://web.archive.org/web/20120119093653/http://philosci40.unibe.ch/lehre/winter99/einstein/Walker_Stachel.pdf "Did Einstein Espouse his Spouse's Ideas?" (PDF). Physics Today. Arkivita el la originalo (PDF) en la 19a de januaro 2012. Alirita la 12an de oktobro 2019. ]</ref> konataj kiel artikoloj de la "Annus Mirabilis", sed la historiistoj de fiziko kiu studis la aferon ne trovis pruvaron ke ŝi faris gravajn kontribuojn.<ref>Pais (1994), pp. 1–29.</ref><ref>Holton, G., Einstein, History, and Other Passions, Harvard University Press, 1996, pp. 177–193.</ref><ref>Stachel (2002), pp. 49–56.</ref><ref>Martinez, A. A., [https://web.archive.org/web/20110811141225/https://webspace.utexas.edu/aam829/1/m/Maric_files/EvidenceMaric.pdf "Handling evidence in history: the case of Einstein's wife",] School Science Review, 86 (316), Marto 2005, pp. 49–56. PDF Arkivita la 11an de aŭgusto 2011 en la Wayback Machine. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> === Familio === [[Dosiero:Einstein patentoffice.jpg|alt=Head and shoulders shot of a young, moustached man with dark, curly hair wearing a plaid suit and vest, striped shirt, and a dark tie.|eta|altdekstre|Albert Einstein en 1904 (25-jaraĝa).]] Post la fino de siaj studoj, Einstein komencis labori en oficejo pri [[patento]]j en [[Berno]]. Frua korespondaro inter Einstein kaj Marić estis malkovrita kaj publikigita en 1987 kiu montris, ke la paro havis filinon nome "Lieserl", naskita komence de 1902 en [[Novi Sad]] kie Marić restis kun siaj gepatroj. Marić revenis al Svisio sen la filo, kies reala nomo kaj estonteco estas nekonata. La enhavo de letero de Einstein de septembro 1903 sugestas, ke la junulino estis ĉu donita por adopto aŭ mortis pro [[skarlatino]] infanaĝe.<ref>J. Renn & R. Schulmann, ''Albert Einstein/Mileva Marić: The Love Letters'', 1992, pp.&nbsp;73–74, 78.</ref><ref>A. Calaprice & T. Lipscombe, ''Albert Einstein: A Biography'', 2005, pp.&nbsp;22–23.</ref> [[Dosiero:Einstein Albert Elsa LOC 32096u.jpg|alt=Einstein, looking relaxed and holding a pipe, stands next to a smiling, well-dressed Elsa who is wearing a fancy hat and fur wrap. She is looking at him.|eta|Einstein kun sia dua edzino Elsa en 1921.]] Einstein kaj Marić geedziĝis en januaro 1903. En majo 1904, ilia filo [[Hans Albert Einstein]] naskiĝis en [[Berno]], Svisio. Ilia filo Eduard naskiĝis en Zuriko en julio 1910. La paro translokiĝis al Berlino en aprilo 1914, sed Marić revenis al Zuriko kun iliaj filoj post ekkono de amafero inter Einstein kaj lia kuzino Elsa.<ref>Stachel (1966).</ref> Ili divorcis la 14an de februaro 1919, vivinte aparte dum kvin jaroj.<ref>[https://books.google.com/books?id=OAsQ_hFjhrAC&pg=PA50 Stachel (2002), p. 50]</ref> Eduard suferis atakon estante 20-jaraĝa kaj ricevis diagnozon de [[skizofrenio]].<ref name="Robinson2015a">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Px4_CQAAQBAJ&pg=PA144|titolo=Einstein: A Hundred Years of Relativity|familia nomo=Robinson|persona nomo=Andrew|jaro=2015|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=978-0-691-16989-7|paĝoj=143–145}}</ref> Lia patrino zorgis pri li kaj li ankaŭ estis sendita al aziloj dum kelkaj periodoj, kaj finfine permanente post ŝia morto.<ref>Neffe (2007), [https://books.google.com/books?id=B8K6n177ZwcC&pg=PA203] p. 203.</ref> En leteroj publikigitaj en 2015, Einstein skribis al sia fruamatino Marie Winteler pri sia geedzeco kaj sia forta sento por ŝi. Li skribis en 1910, kiam lia edzino estis graveda pro ilia dua filo: "Mi pensas pri vi je tutkora amo ĉiun minuton kaj mi estas tiom malfeliĉa kiel ununura viro povas esti." Li parolis pri "misgvida amo" kaj "misa vivo" pri sia amo por Marie.<ref>{{cite news |url=http://www.bernerzeitung.ch/region/bern/Die-Liebesbriefe-des-untreuen-Einstein/story/11875058 |first=Urs | last=Wüthrich |title=Die Liebesbriefe des untreuen Einstein |trans-title=The love letters of the unfaithful Einstein |newspaper=BZ Berner Zeitung |location=Bern, Switzerland |date=11a de aprilo 2015 |language=German |quote=Ich denke in innigster Liebe an Dich in jeder freien Minute und bin so unglücklich, wie nur ein Mensch es sein kann. |accessdate=11a de aprilo 2015}}</ref> Einstein edziĝis al [[Elsa Einstein|Elsa Löwenthal]] en 1919,<ref>Isaacson (2007).</ref><ref>Calaprice, Kennefick & Schulmann (2015), p. 62.</ref> havinte rilaton kun ŝi ekde 1912.<ref name="CalapriceLipscombe2005"/> Ŝi estis rekta kuzino patrinflanke kaj duaranga kuzino patroflanke.<ref name="CalapriceLipscombe2005">{{Cite book|last1=Calaprice|first1=Alice|last2=Lipscombe|first2=Trevor|title=Albert Einstein: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=5eWh2O_3OAQC&pg=PA50|year=2005|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-33080-3|page=50}}</ref> Ili migris al Usono en 1933. Elsa ricevis diagnozon de kor- kaj ren-problemoj en 1935 kaj mortis en decembro 1936.<ref>Highfield & Carter (1993), p. 216.</ref> Inter bone konataj amikoj de Einstein de tiu epoko estis Michele Besso, [[Paul Ehrenfest]], [[Marcel Grossmann]], János Plesch, Daniel Q. Posin, Maurice Solovine kaj Stephen Wise.<ref>''An Einstein Encyclopedia'', Alice Calaprice, Daniel Kennefick, Robert Schulmann, p. 65 et seq, Princeton University Press, 2015</ref> === Patentoficeja epoko === [[Dosiero:Einstein-with-habicht-and-solovine.jpg|eta|maldekstra|270ra|alt=Three young men in suits with high white collars and bow ties, sitting.|Fondintoj de la "La Olimpia Akademio": Conrad Habicht, Maurice Solovine kaj Einstein]] Gradiĝinta en 1900, Einstein pasigis preskaŭ du frustraciantajn jarojn serĉante instruistan postenon. Li akiris ŝtatanecon de Svisio en februaro 1901,<ref>Fölsing (1997), p. 82.</ref> sed pro sanstataj kialoj li ne estis [[Deviga militservo|rekrutita]]. Kun la helpo de la patro de [[Marcel Grossmann]], li akiris laborpostenon en [[Berno]] en la Federacia Oficejo por Intelekta Propreco, nome [[patento]]ficejo,<ref>J J O'Connor; E F Robertson, eld. (Majo 2010). [http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Grossmann.html "Grossmann biography"] (scienca retejo?). School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Skotlando. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref><ref>Isaacson (2007), p. 63.</ref> kiel helpekzamenisto – nivelo 3a.<ref>[https://www.ige.ch/en/about-us/the-history-of-the-ipi/einstein/einstein-at-the-patent-office.html "Einstein at the patent office"] (oficiala retejo). Berno, Svisio: Svisa Federacia Instituto de Intelekta Propreco, IGE/IPI. 6a de februaro 2014. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref><ref name="ige.ch">[https://www.ige.ch/en/about-us/the-history-of-the-ipi/einstein/faq.html "FAQ about Einstein and the Institute"] (oficiala retejo). Berno, Svisio: Svisa Federacia Instituto de Intelekta Propreco, IGE/IPI. 27a de majo 2014. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> Einstein taksis patentpostulojn por vario de aparatoj kiel [[Grajndimensio (pedologio)|grajnklasigilo]] kaj elektromekanika [[skribmaŝino]].<ref name="ige.ch"/> En 1903, lia posteno en la Svisa Patentoficejo iĝis permanenta, kvankam li estis praterpasita el promocio ĝis li "tute regos maŝinteknologion".<ref>Galison, Peter (2000). "Einstein's Clocks: The Question of Time". Critical Inquiry. 26 (2 Winter): 355–389. doi:10.1086/448970. JSTOR 1344127. p. 370.</ref> Multo el lia laboro por la patentoficejo rilatis al aferoj pri transelsendo de elektraj signaloj kaj elektra–mekanika sinkronigo de la epoko, du teknikaj problemoj kiuj montriĝis evidente en la eksperimentoj kiuj finfine kondukis Einstein al liaj radikalaj konkludoj pri la naturo de lumo kaj la fundamenta konekto inter spaco kaj tempo.<ref>Galison, Peter (2000). "Einstein's Clocks: The Question of Time". p. 377.</ref> Kun kelkaj amikoj kiujn li ekhavis el Berno, Einstein startis malgrandan studgrupon en 1902, mem-moke nomita "La Olimpia Akademio", kiu kunsidis regule por studi sciencon kaj filozofion. Liaj legaĵoj estis la verkoj de [[Henri Poincaré]], Ernst Mach kaj [[David Hume]], kiuj influis liajn sciencajn kaj filozofiajn konsiderojn.<ref>Isaacson (2007), pp. 79–84.</ref> [[Dosiero:Albert Einstein (Nobel).png|eta|altdekstre|Oficiala portreto de Einstein post ricevi en 1921 la Nobel-Premion en Fiziko.]] En 1900, la artikolo de Einstein nome "Folgerungen aus den Capillaritätserscheinungen" ("Konkludoj el la kapilaraj fenomenoj") estis publikigitaj en la gazeto ''Annalen der Physik''.<ref>Einstein (1901).</ref><ref>Galison, Peter (2003). [[iarchive:einsteinsclocksp00gali|Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time.]] New York: W. W. Norton. ISBN 978-0-393-02001-4. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> La 30an de aprilo 1905, Einstein kompletigis sian disertacion,<ref>Einstein (1905b), "Meinem Freunde Herr Dr. Marcel Grossmann gewidmet (Dediĉita al mia amiko, Dro. Marcel Grossmann)".</ref> kun Alfred Kleiner, Profesoro de Eksperimenta Fiziko, servinta kiel "pro-forma" konsilisto. Kiel rezulto, Einstein ricevis sian Doktorigon el la Universitato de Zuriko, pro sia disertacio "Nova determino de molekulaj dimensioj".<ref>Einstein (1905b)</ref><ref>Einstein (1926b), chap. "A New Determination of Molecular Dimensions".</ref> En tiu sama jaro, kiu estis nomita "annus mirabilis" (mirakla jaro) de Einstein, li publikigis kvar elrompajn artikolojn, pri la fotoelektra efiko, la Brown-a movado, la speciala relativeco kaj la ekvivalenco de maso kaj energio, kiu portos lin al la atento de la akademia mondo, estante 26-jaraĝa. === Akademia kariero === Ĉirkaŭ 1908, li estis agnoskita kiel ĉefa sciencisto kaj estis nomumita helpinstruisto en la Universitato de Berno. La venontan jaron, post prelegi pri elektrodinamiko kaj la relativeca principo en la Universitato de Zuriko, Alfred Kleiner rekomendis lin por la Fakultato por ĵus kreita profesoreco pri teoria fiziko. Einstein estis nomumita asocia profesoro en 1909.<ref>[http://www.library.ethz.ch/en/Resources/Digital-library/Einstein-Online/Associate-Professor-at-the-Universiy-of-Zurich-und-professor-in-Prague-1909-1912 "Associate Professor at the University of Zurich und professor in Prague (1909–1912)"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140821032129/http://www.library.ethz.ch/en/Resources/Digital-library/Einstein-Online/Associate-Professor-at-the-Universiy-of-Zurich-und-professor-in-Prague-1909-1912 |date=2014-08-21 }} (digital library). Einstein Online (en germana kaj angla). Berno, Svisio: ETH-Bibliothek Zurich, ETH Zürich, www.ethz.ch. 2014. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> Einstein iĝis tutrajta profesoro en la [[Germana Universitato de Prago]] en aprilo 1911, akceptante aŭstrian ŝtatanecon en la [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstri-Hungaria Imperio]] por fari tion.<ref>Isaacson (2007), p. 164.</ref><ref>von Hirschhausen, Ulrike (2007). [https://www.econstor.eu/bitstream/10419/49610/1/569197996.pdf "Von imperialer Inklusion zur nationalen Exklusion:Staatsbürgerschaft in Österreich- Ungarn 1867–1923" (PDF)] (WZB Discussion Paper). ZKD – Veröffentlichungsreihe der Forschungsgruppe, „Zivilgesellschaft, Citizenship und politische Mobilisierung in Europa" Schwerpunkt Zivilgesellschaft, Konflikte und Demokratie, Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung. Berlin, Germany: WZB Social Science Research Center Berlin. p. 8. ISSN 1860-4315. Alirita la 12an de oktobro 2019. "Eine weitere Diskontinuität bestand viertens darin, dass die Bestimmungen der österreichischen Staatsbürgerschaft, die in den ersten Dritteln des Jahrhunderts auch auf Ungarn angewandt worden waren, seit 1867 nur noch für die cisleithanische Reichshälfte galten. Ungarn entwickelte hingegen jetzt eine eige-ne Staatsbürgerschaft."</ref> Dum sia restado en Prago, li verkis 11 sciencajn verkojn, kvin el kiuj pri radioaktiveca matematiko kaj pri la kvantuma teorio de solidoj. En julio 1912, li revenis al sia "alma mater" en Zuriko. El 1912 ĝis 1914, li estis profesoro de teoria fiziko en ETH Zuriko, kie li instruis analizan mekanikon kaj [[termodinamiko]]. Li ankaŭ studis [[Kontinuaĵa mekaniko|kontinumekanikon]], la molekulan teorion de varmo kaj la problemon de gravito, pri kio li laboris kun lia amiko pri matematiko kaj fiziko nome Marcel Grossmann.<ref>[http://www.library.ethz.ch/en/Resources/Digital-library/Einstein-Online/Professor-at-the-ETH-Zurich-1912-1914 "Professor at the ETH Zurich (1912–1914)"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140821032349/http://www.library.ethz.ch/en/Resources/Digital-library/Einstein-Online/Professor-at-the-ETH-Zurich-1912-1914 |date=2014-08-21 }} (digital library). Einstein Online (en germana kaj angla). Berno, Svisio: ETH-Bibliothek Zurich, ETH Zürich, www.ethz.ch. 2014. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> La 3an de julio 1913, li estis elektita por membreco en la [[Prusa Akademio de Sciencoj]] de Berlino. [[Max Planck]] kaj [[Walther Nernst]] vizitis lin la venontan semajnon en Zuriko por konvinki lin aliĝi al la akademio, aldone proponante al li la postenon de direktoro en la Instituto por Fiziko Kajser Vilhemo, kiu estis tuj establota.<ref>Stachel (2002), p. 534.</ref> (Membereco en la akademio inkludis salajron kaj profesorecon sen instrudevoj en la [[Humboldt-Universitato en Berlino]].) Li estis oficiale elektita en la akademio la 24an de julio, kaj li akceptis translokiĝi al la Germana Imperio la venontan jaron. Lia decido translokiĝi al Berlino estis influita ankaŭ de la intenco loĝi proksime al sia kuzino Elsa, kun kiu li estis komencinta amaferon. Li aliĝis al la akademio kaj tiel al la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Berlina Universitato]] la 1an de aprilo 1914.<ref>Weinstein (2015), pp. 18–19.</ref> Kiam la [[Unua Mondmilito]] ekis tiun jaron, la plano por la Instituto por Fiziko Kajser Vilhemo estis nuligita. La instituto estis establita la 1an de oktobro 1917, kun Einstein kiel direktoro.<ref>[https://www.mpg.de/de/albert-einstein.html "Albert Einstein".] Max-Planck-Gesellschaft, München. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> En 1916, Einstein estis elektita prezidanto de la Germana Societo pri Fiziko (1916–1918).<ref>Calaprice, Alice; Lipscombe, Trevor (2005). [https://books.google.es/books?id=5eWh2O_3OAQC&redir_esc=y&hl=es Albert Einstein: a biography.] Greenwood Publishing Group. p. xix. ISBN 978-0-313-33080-3., Timeline, p. xix Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> Bazite sur kalkuloj kiujn Einstein faris en 1911, pri sia nova teorio de [[ĝenerala relativeco]], li komprenis, ke la [[Gravita lenso|lumo el alia stelo povus kliniĝi]] pro la gravito el [[Suno]]. En 1919, tiu antaŭsupozo estis konfirmita de Sir [[Arthur Eddington]] dum la [[suna eklipso]] de 29a de majo 1919. Tiuj observoj estis publikigitaj en la internacia gazetaro, kio faris Einstein tutmonde fama. La 7an de novembro 1919, la grava brita gazeto [[The Times]] publikigis titoligan banderolon jene: "Revolucio en Scienco – Nova Teorio de la Universo – Newton-aj Ideoj Superitaj".<ref>Andrzej, Stasiak (2003). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1315907/ "Myths in science".] EMBO Reports. 4 (3): 236. doi:10.1038/sj.embor.embor779. PMC 1315907. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> En 1920, li estis elektita eksterlanda membro de la [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]].<ref>[https://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000116 "Albert Einstein (1879–1955)".] Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> En 1922, li ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] de 1921 "pro siaj servoj al la Teoria Fiziko, kaj speciale pro sia malkovro de la leĝo de la fotoelektra efiko".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1921/summary/ "The Nobel Prize in Physics 1921".] Nobel Prize. Alirita la 12an de oktobro 2019.</ref> Kvankam la [[ĝenerala teorio de relativeco]] estis ankoraŭ konsiderata iome polemikiga, tiu citaĵo ne temas pri la citita fotoelektra laboro kiel klarigo sed simple kiel malkovro de la leĝo, ĉar la ideo de [[fotono]]j estis konsiderata tute malverŝajna kaj ne ricevis universalan akcepton ĝis la derivado de 1924 de la [[Nigra korpo|Planck-spektro]] fare de [[S. N. Bose]]. Einstein estis elektita eksterlanda membro de la [[Reĝa Societo de Londono|Reĝa Societo]] en 1921.<ref>Whittaker, E. (1a de novembro 1955). "Albert Einstein. 1879–1955". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 1: 37–67. doi:10.1098/rsbm.1955.0005. JSTOR 769242.</ref> Li ankaŭ ricevis la Medalon Copley el la Reĝa Societo en 1925.<ref>Whittaker</ref> === 1921–1922: Forveturoj === Ejnŝtejno simpatiis al la ideoj pri tutmonda civitaneco. En 1923 li akceptis la honorprezidantecon de la [[3-a SAT-Kongreso 1923|tria kongreso de SAT]]. === 1930–1931: Veturo al Usono === Decembre 1930, Einstein vizitis Usonon por la dua fojo, origine intencita kiel dumonata laborvizito kiel esploristo de la [[Kalifornia Instituto de Teknologio]]. Post la tutlanda atento kiun li ricevis dum sia unua veturo al la Usono, li kaj liaj aranĝistoj celis protekti lian privatecon. === 1933: Migro al Usono === Post kiam la [[Naziismo|nazioj]] forprenis lian germanan civitanecon en [[1933]], li iris al [[Usono]], instruinte ĉe [[Universitato Princeton|Princeton]] (loĝinte ĉe 112 Mercer St). En Usono je [[1939]] li sendis leteron al Prezidento [[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]], konsilante lin konstrui [[atombombo]]n bazitan sur liaj teorioj, supozante ke en [[Nazia Germanio]] konstruiĝis tia bombo (la Germana atombomba esploro, gvidita per [[Werner Heisenberg]] post la malkovro de [[Fisio|nuklea fisio]] en Berlino je [[1939]], finfine progresis malpli rapide ol la Usona, kiu produktis la du [[atombombo]]jn uzitajn kontraŭ [[Japanio]] je [[1945]], por [[Atombombo#Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako|eviti invadon]] de Japanio mem post la kapitulaco de Germanio, do fini la [[Dua Mondmilito|Duan Mondmiliton]]). Albert Einstein publike konsideriĝas la prototipo de esploristo kaj [[geniulo]]. Li uzis sian altan konatecon ankaŭ ekster la naturscienca fakularo, argumentante por interpopola kompreniĝo kaj internacia paco. En tiu kunteksto li mem komprenis sin kiel [[pacisto]], [[socialisto]] kaj [[cionisto]]. Li vivis kiel [[vegetarano]]. == Verkaro == En [[1905]] Albert Einstein, tiam nekonata fizikisto, publikigis tri artikolojn en sciencaj revuoj, kiuj revolucios diversajn kampojn de la [[Fiziko]]. La plej konata estas la teorio de movado konata sub la nomo de [[Fizika relativeco|teorio de relativeco]]. En ĝi aperas la fama formulo: :<math>E = mc^2</math> La formulo diras ke energio (''E'') kaj materio (''m'') estas radike du formoj de la samo, kun materio egalanta energion laŭ la kvadrato de la rapideco de lumo (''c'' = 299.792,458&nbsp;km/s). Sur ĉi tiu formulo estas bazita la forto de la atombombo kaj la lumo de la suno kaj la steloj. La teorio de relativeco ankaŭ diras ke ''nenio povas plirapidiĝi tra la rapideco de lumo (c)''. Sed ju pli io proksimiĝas al la rapideco ''c'', des pli malrapide fluas tempo kaj des pli granda iĝas ĝia maso. Ekzemple, se unu el juna paro de ĝemeloj iras al la steloj per tre rapida stelŝipo kaj revenis al [[Tero]], li ankoraŭ estus juna sed lia frato estus maljuna aŭ eĉ delonge mortinta &nbsp; ĉar tempo sur la stelŝipo fluis tre malrapide. La teorio ankaŭ skribas pri [[gravito]] kiel kurba spaco. Implice en la teorio de Einstein estas la [[nigra truo]]: objekto (kutime [[stelo]] morta) kun gravito tiel forta ke por eskapi, io el ordinara materio devus iri pli rapide ol lumo, kio laŭ Einstein estus neebla. Iuj opinias, ke la plimulto de maso en la Universo (kiu ja estas malluma) estas ĉiam kaptita en tiaj truoj. Spite de tiaj paradoksaj rezultoj, Einstein ne povis kredi al [[kvantummekaniko]], la alia granda atingo en [[fiziko]] en la [[20-a jarcento]], plejparte disvolvita dum la 1920-oj. Laŭ kvantuma mekaniko, la universo estas radike bazita sur okazoj ne precize determineblaj. Sed ĉi tio ne estas aserto pri la krudeco de niaj instrumentoj, sed pri la efektiva nedetermineco de la universo mem! Sed tian Einstein ne povis kredi, dirinte (je [[1926]] en letero al [[Max Born]]): :Mi neniam kredos, ke [[Dio]] ludas je ĵetkuboj pri la mondo. Kvantuma mekaniko staris kontraŭ lia kredo ke la universo estas radike simpla, eleganta kaj tute determinebla. Liaj teorioj spegulis tian universon, sed ne kvantummekaniko. Post [[1915]], post lia eltrovo de relativeco, Einstein esploris pri la [[Grandioza Unuigita Teorio]] (GUT), teorio kiu unuigus la fizikajn fortojn (la fortoj gravita, elektromagneta, nuklea kaj malforta), sed sen sukceso. Eĉ hodiaŭ fizikistoj penas eltrovi tian teorion. == Inteligenteco == === Cerbo === La [[cerbo]] de Einstein ankoraŭ ekzistas, en tranĉaĵoj, en laboratorioj en Usono kaj [[Kanado]]. Post morto lia korpo estis kremaciita escepte de la cerbo, kiu estis studita por trovi ian ajn diferencon. Kvankam ĝia grandeco estas tute norma, la [[parieta lobo]] estas 15% pli larĝa ol la norma, la [[fendo de Silvio]] tre mallonga kaj la [[tempia lobo]] iomete pli malgranda ol la norma. Lia cerbo probable estis tiele ekde naskiĝo. Einstein ja ne parolis ĝis la aĝo de tri jaroj. Aliflanke, la parto de lia cerbo, kiu estas tre granda, estas la loko, pri kiu sciencistoj nun kredas, ke tie la cerbo pensas pri spaco kaj [[matematiko]], en kio Einstein ja estis [[genio]]. === IK === Laŭ legendo la [[Intelekta kvociento]] de Einstein estis super 200. Sed verŝajne, laŭ analizo de dokumentoj, lia IK estis pli-malpli 150. Ankaŭ tio estas elstara poentonombro; ja la meznombro estas 100 kaj homoj kun IK>130 estas troveblaj malofte, tamen la gravecon de tiu konsidero oni ne supertaksu, ĉar * La genio de Einstein — kiel tiu de [[Pablo Picasso|Picasso]] aŭ de [[Edisono]] - ne estas tio, kion oni povas mezuri facile per ekzameno. Genio ne estas inteligenteco. La vera genio de Einstein estis la kapablo demandi simplan, infanan demandon kaj respondi ĝin laŭ vidpunkto tute neatendita. "Se unue la ideo ne estas absurda, ĝi estas sen espero," li unufoje diris. * Kiel diris [[Edisono]], genio estas inspiro je 10 por cento, kaj ŝvito je 90 por cento. Kaj tio estis vera pri EINSTEIN, kiu diris pri si mem, ke li ne estis la plej inteligenta fizikisto, sed la plej laborema. == Sociaj, politikaj kaj religiaj opinioj == Einstein estis [[judoj|judo]] laŭ gento kaj kultura heredaĵo, sed ne estis judreligiema. Li kredis al [[Dio]], sed ne la [[Javeo|tradicia Dio]] de la [[Biblio]] kaj [[judismo]]. La Dio de Einstein kreis la universon kun intelekto subtila kaj eleganta. Dio ne estas kaprica, malica, "''ne uzas la universon por kubludi''". Ĝi kreis universon, kiu estas racia kaj komprenebla de homoj, sed ankaŭ mistera. Esence temas pri pala, [[diismo|diisma]] versio de la [[Dio de la Abrahamaj religioj]]. Kvankam lia Dio ne donas moralordonojn, Einstein ankoraŭ kredis (kiel multaj kredantoj de la Dio de la Arahamaj religioj) ke la plejalta devo de homo estas vivi morale. Einstein ja rigardis sin kiel judo kaj kredis, ke la judoj bezonas nacion por si mem (vidu [[cionismo]]). Kiam [[Israelo]] naskiĝis, oni ofertis al li la postenon de prezidento, sed li rifuzis. Pri la rilato inter "scienco kaj religio", li en [[1950]] en "Out of My Later Years", skribis: "La scienco sen religio estas lama, religio sen scienco estas blinda". Kaj plue: ''“La scienco, male ol opinio vastiĝinta, ne eliminas Dion. La fiziko-scienco devas sin proponi scii ne nur pri kiel estas la naturo, sed ankaŭ scii kial la naturo estas tiamaniere kaj ne alimaniere, kun la celo kompreni ĉu Dio povis havi aliajn elektojn kiam li kreis la mondon”'' (Holdon, "The Advancement of Science…", Cambridge Un. Press, N. Y. 1986, p.&nbsp;91). Plue: ''«Mi ne estas ateisto kaj ne konsideras min panteisto. Ni estas en la kondiĉo de infano kiu eniris bibliotekon plenplenan je libroj skribitaj en multaj lingvoj. La infano scias ke kelkaj certe skribis tiujn librojn, sed li ne scias kiel kaj ne scipovas la lingvojn en kiuj ili estas skribitaj. Li suspektas ke ekzistas mistera ordo en la dispozicio de la volumoj, sed li ne scias kia ĝi povas esti. La pasia konvinko pri la ĉeesto de de iu supera racia povo, kiu sin rivelas tra la nekomprenebla universo, fundas mian ideon pri Dio. (Einstein, "His Life and Universe", Simon & Schuster, 2008, p. 27). Kion pensis Einstein pri la [[Katolika Eklezio]]?: “Ĉar mi estas amanto de la libero, kiam okazis la revolucio en Germanio, mi rigardis kun konfido al la Universitatoj... Sed la universitatoj estis silentigitaj, mi rigardis kun konfido al la grandaj eldonistoj de ĵurnaloj... Sed ankaŭ ili estis reduktitaj al la silento, sufokitaj ene de malmultaj semajnoj. Nur la Katolika Eklezio restis firma, piedstaranta por bari la vojon al la kampanjoj de Hitlero celantaj forstreki la veron. Antaŭe mi nutris nenian apartan intereson por la Katolika Eklezio, sed nun ni sentas, rilate ĝin, grandan sento-inklinon kaj admiron, ĉar la Eklezio, tutesole, havis la kuraĝon kaj la obstinon subteni la intelektan veron kaj la moralan liberon...” (Intervjuo al "Time Magazine", 23/12/1940, p. 40). Ejnŝtejno estis mem vegetarano kaj klare favoris al evoluo de la homara al vegetara dieto: * "Nenio povos pli bonfari al homa sano aŭ kreskigi ŝancojn pri pluvivo de l' vivo sur Tero, ol evoluo al vegetara dieto." * "La fizika efiko, kiun havigus vegetara vivstilo sur la homan karakteron havus influon treege pozitivan al la homaro." * "Mi pensas ke la transformoj kaj la purigaj efikoj de vegetara dieto al homo estas tre bonfaraj por la homa specio. Konsekvence, elektante vegatarismon oni estos kaj feliĉa kaj pacoplena." <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.unjoursansviande.be/citation.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141026023338/http://www.unjoursansviande.be/citation.html |arkivdato=2014-10-26 }}</ref> === Manifesto Russell-Einstein === La Manifesto Russell-Einstein estas teksto redaktita de [[Bertrand Russell]] kaj apogita de Albert Einstein, subskribita en [[Londono]] la 9an de julio [[1955]]. Meze de la [[Malvarma Milito]], la subskribintoj avertis pri la danĝero de la abundigo de la [[atomarmilo]]j kaj postulis al tutmondaj estroj serĉadon de pacaj solvoj al internaciaj konfliktoj. Ĝi estis subskribitaj de dek unu unuarangaj sciencistoj kaj intelektuloj, inter kiuj elstaris Bertrand Russell mem kaj Albert Einstein, kiu subskribis nur kelkajn tagojn antaŭ sia morto la 18an de aprilo 1955.<ref>Huzimaki K, "Manifesto de Russell-Einstein la 9an de septembro 1955", [[Sennaciulo]], julio-aŭgusto-septembro 2024, nº 07-09 (1429-1431) pp. 14-15. </ref> === Rilato al Esperanto === Erare atribuita al Albert Einstein estas tro ofte trovebla la frazo: ''"Esperanto estas la plej bona solvo de la ideo de internacia lingvo"'' (aŭ: "''de la problemo de internacia lingvo''"). En la paĝo 29 de la "'''[[Historio de Esperanto (Zakrzewski)|Historio de Esperanto -- 1887-1912]]'''", de Z. Adam ([[Adam Zakrzewski]], eld. Pola Esperanto-Asocio, 1979, represo de eldono de 1913 fare de Gebetner & Wolf, [[Varsovio]]), aperas paragrafo, kiu komprenigas la fonton de tiu konfuzo. Same en la paĝo 43 de la unua volumo de la "'''Historio de Esperanto -- 1887-1900'''" de [[Edmond Privat]] (eld. Ferdinand Hirth & Sohn, Esperanto-fako, [[Leipzig]], 1923). Ĵurnalisto en [[Nurenbergo]], pioniro de Esperanto en Germanio, [[Leopold Einstein]] (1834-1890) okupiĝis i.a. pri la demando de internacia lingvo. Li forlasis [[volapuko]]n kaj tuj strebis ellerni Esperanton. Jam 8 semajnojn poste, li publikigis broŝuron sub la titolo "'''Lingvo Internacia als beste Lösung des internationalen Weltspracheproblems'''" (La L.I. kiel plej bona solvo de la problemo de internacia mondlingvo). Tamen ekzistas nekontestebla fakto pri lia rilato kun '''[[Sennacieca Asocio Tutmonda]]''' (SAT), kies unika laborlingvo estas Esperanto. Per letero de la 14a de junio 1923 al ties fondinto [[Lanti]], du jarojn post ricevo de la [[Nobel-premio pri fiziko]] (1921), Albert Einstein (1879-1955) akceptis la honorprezidantecon de la 3-a Kongreso de SAT, kiu okazis en [[Kaselo]] (Germanio) en 1923. Tio ne estas miriga pro la evidenta malestimo, kiun Albert Einstein havis por la [[naciismo]]: "''La naciismo estas infanmalsano. Ĝi estas la [[morbilo]] de la homaro.''", kaj pro sameco de vidpunkto tiurilate. Jam en januaro 1921, la fondintoj de SAT skribis en “'''Laborista esperantisto'''“ (SAT fondiĝis en [[Prago]] kadre de la [[Universala Kongreso de Esperanto]] en aŭgusto 1921): "''Ni deziras krei sennaciecan popolon. Ni volas senprokraste kutimiĝi al eksternacia pens-, sent- kaj agadkapablo.''" Saman malestimon cetere havis Albert Einstein rilate la [[militarismo]]n kaj staton de soldato: "''La plej malbona el la gregaj institucioj nomiĝas la armeo. Mi malamas ĝin. Se homo povas senti ian plezuron range defili je la sono de muziko, mi malestimas tiun homon... Li ne meritas homan cerbon, ĉar [[mjelo]] kontentigas lin. Ni devus laŭeble plej rapide malaperigi tiun [[kancero]]n de la civilizacio. Mi vigle malamas la laŭkomandan heroismon, la senkialan perforton kaj la debilan naciismon. La milito estas la plej malestiminda afero. Mi preferus lasi min murdi ol partopreni en tiu hontindaĵo''" ("'''Kiel mi vidas la mondon'''", 1934). Ekzistas portreto de Albert Einstein farita de Ludoviko Rodo, esperantista aktivulo, desegnisto, pentristo, skulptisto, kvara filo de la fama pentristo [[Camille Pissarro]]. Tiu portreto aperas kun klarigoj en artikolo titolita "Albert Einstein, Esperanto kaj SAT": https://satamikaro.org/sat-amikaro/albert-einstein-esperanto-kaj-sat == Ricevitaj honoroj == Einstein ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] en la jaro [[1921]] dank'al sia klarigo de la [[fotoelektra efiko]], ĉar dum tiu iama tempo relativeco estis ankoraŭ duba. Li ricevis la [[Medalo Copley|medalon Copley]] en [[1925]]. Honore al Einstein oni nomis la kemian elementon 99 [[ejnŝtejnio]]. La [[asteroido]] nomita [[2001 Einstein]]. == Bibliografio pri Einstein en Esperanto == * ''[[Einstein - La Enigmo de la matematiko]]'' de [[Huberto Rohden]]. Trad. [[Délio Pereira de Souza]]. Rio de Janeiro: Spirita Eldona Societo F. V. Lorenz, 1978 * ''En la ombro de Alberto Ejnŝtejno'' de Desanka Ĝuriĉ-Trbuhoviĉ. Trad. div. Beograd: Interpress, 2012.<ref>[[José Antonio del Barrio]]: ''Ombra duono de Ejnŝtejno? Verŝajne, ne'', recenzo pri ''En la ombro de Alberto Ejnŝtejno'' de Desanka Ĝuriĉ-Trbuhoviĉ; pluraj tradukintoj; pri biografio de la eksedzino de Ejnŝtejno nome [[Mileva Mariĉ]] kaj ties ebla kontribuo al la teorioj de la fama fizikisto. [[Beletra Almanako]], [[BA22|nº 22]], Mondial, Novjorko, Februaro 2014, paĝoj 119-123.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Nobel-premio pri fiziko]] * [[Pi-tago]] * [[Liberpensuloj]] * [[Gravitaj ondoj]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio alilingva == {{Div col|cols = 2}} * {{Cite book |last1=Calaprice |first1=Alice |first2=Daniel |last2=Kennefick |first3=Robert |last3=Schulmann |title=An Einstein Encyclopedia |publisher=Princeton University Press |year=2015 |ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Einstein: The Life and Times|familia nomo=Clark|persona nomo=Ronald W.|dato=1971|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Avon Books|ISBN=978-0-380-44123-5|referenco=harv}} * {{Cite book |last=Fölsing |first=Albrecht |date=1997 |title=Albert Einstein: A Biography |location=Nov-Jorko |publisher=Penguin Viking |translator-first=Ewald |translator-last=Osers |others=Abridged by Ewald Osers |isbn=978-0-670-85545-2 |ref=harv |url=https://archive.org/details/alberteinsteinbi00fols }} * {{Cite journal |last1=Fine |first1=Arthur |title=The Einstein-Podolsky-Rosen Argument in Quantum Theory |url=https://plato.stanford.edu/entries/qt-epr/ |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |date=2017 |ref=harv|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University }} * {{Cite book |last1=Highfield |first1=Roger |authorlink= |last2=Carter |first2=Paul |date=1993 |title=The Private Lives of Albert Einstein |location=London |publisher=[[Faber and Faber]]|isbn=978-0-571-16744-9 |ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/alberteinsteincr0000hoff_y3a8|titolo=Albert Einstein: Creator and Rebel'|familia nomo=Hoffmann|persona nomo=Banesh|aliaj=with the collaboration of Helen Dukas|dato=1972|loko=Londono|eldoninto=Hart-Davis, MacGibbon|ISBN=978-0-670-11181-7|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Einstein: His Life and Universe|familia nomo=Isaacson|persona nomo=Walter|dato=2007|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Simon & Schuster Paperbacks|ISBN=978-0-7432-6473-0|referenco=harv}} * {{Cite book |last=Neffe |first=Jürgen |title=Einstein: A Biography |translator-first=Shelley |translator-last=Frisch |date=2007 |url=https://books.google.com/books?id=B8K6n177ZwcC |publisher= Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-14664-1 |ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=0QYTDAAAQBAJ&pg=PP1|titolo=Subtle is the Lord: The science and the life of Albert Einstein|familia nomo=Pais|persona nomo=Abraham|dato=1982|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-853907-0|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Einstein Lived Here|familia nomo=Pais|persona nomo=Abraham|dato=1994|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-280672-7|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Road to Reality|familia nomo=Penrose|persona nomo=Roger|jaro=2007|eldoninto=Vintage Books|ISBN=978-0-679-77631-4|referenco=harv}} * {{Cite book |last=Stachel |first=John J. |date=1966 |title=Albert Einstein and Mileva Marić |url=http://philoscience.unibe.ch/lehre/winter99/einstein/Stachel1966.pdf |publisher=unknown |series= |volume=9 |isbn= |via=archive.org |accessdate=[[13-a de majo]] [[2016]]|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307015425/http://philoscience.unibe.ch/lehre/winter99/einstein/Stachel1966.pdf |archivedate=[[7-a de marto]] [[2008]]|ref=harv |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040928162542/http://philoscience.unibe.ch/lehre/winter99/einstein/Stachel1966.pdf |arkivdato=2004-09-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040928162542/http://philoscience.unibe.ch/lehre/winter99/einstein/Stachel1966.pdf |date=2004-09-28 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Einstein from 'B' to 'Z'|familia nomo=Stachel|persona nomo=John J.|dato=2002|serio=Einstein Studies|volumo=9|eldoninto=Birkhäuser|ISBN=978-0-8176-4143-6|OCLC=237532460|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Einstein and the Quantum|familia nomo=Stone|persona nomo=A. Douglas|dato=2013|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=978-0-691-13968-5|referenco=harv}} * {{Cite book|last1=Weinstein|first1=G.|title=General Relativity Conflict and Rivalries: Einstein's Polemics with Physicists|date=2015|publisher=Cambridge Scholars Publishing|location=Newcastle upon Tyne (UK)|isbn=978-1-4438-8362-7|url=https://books.google.com/books?id=LQz5DAAAQBAJ |ref=harv}} {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=ejnsxtejn|ReVo titolo=Ejnŝtejno, Ejnstejno}} {{Projekto vizaĝoj}} * http://www.alberteinstein.info{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ |date=2011-08-11 }} * {{Retarkivo|2010|http://foia.fbi.gov/foiaindex/einstein.htm Enketo de FBI}} * http://www.westegg.com/einstein {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060118180618/http://www.westegg.com/einstein/ |date=2006-01-18 }} * http://www.albert-einstein.org * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Albert Einstein |revizio=920825485 }} {{Leginda|2022|10|25}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Einstein, Albert}} [[Kategorio:Albert Einstein| ]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Svisaj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj]] [[Kategorio:Svisaj filozofoj]] [[Kategorio:Usonaj filozofoj]] [[Kategorio:Kvantumaj fizikistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de matematiko]] [[Kategorio:Filozofoj de scienco]] [[Kategorio:Relativecoteoriistoj]] [[Kategorio:Germanaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Svisaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Usonaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Usonaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Germanaj inventistoj]] [[Kategorio:Germanaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Usonaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Usonaj pacistoj]] [[Kategorio:Usonaj inventistoj]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj socialistoj]] [[Kategorio:Usonaj cionistoj]] [[Kategorio:Aŝkenazoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Bernanoj]] [[Kategorio:Berlinanoj]] [[Kategorio:Munkenanoj]] [[Kategorio:Zurikanoj]] [[Kategorio:Familio Einstein|Albert]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] kc6aps2izowwcgp04ko2z6ulm38sf3z 0 994 9454892 8768611 2026-08-16T13:43:34Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9454892 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = Merido | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio | limo7 = | limo7_noto = | limo8 = | limo8_noto = | limo9 = | limo9_noto = | limo10 = | limo10_noto = | limo11 = | limo11_noto = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn. Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Mérida]] [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Mérida]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asambleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] 3dbdodps2zcrv8x3hmk7v29qjjfqofc 9454899 9454892 2026-08-16T13:52:22Z ThomasPusch 1869 9454899 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = Merido | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio | limo7 = | limo7_noto = | limo8 = | limo8_noto = | limo9 = | limo9_noto = | limo10 = | limo10_noto = | limo11 = | limo11_noto = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn. Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Mérida]] [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Mérida]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] oz5lz531mwar32kpt4d8ze8i00z8qk8 9454903 9454899 2026-08-16T14:03:46Z ThomasPusch 1869 9454903 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = Merido | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn (ekzakte estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} laŭ la ''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]). Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Mérida]] [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Mérida]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] nul0dn10t5uypi9az1la22c75hollwg 9454995 9454903 2026-08-16T17:20:03Z ThomasPusch 1869 9454995 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = [[Merido (Hispanio)|Marido]] | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn (ekzakte estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} laŭ la ''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]). Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Mérida]] [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Mérida]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] mltp2nl0qfqhq34q5wziaywpbigddfy 9454996 9454995 2026-08-16T17:21:03Z ThomasPusch 1869 /* Loĝantaro */ 9454996 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = [[Merido (Hispanio)|Marido]] | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn (ekzakte estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} laŭ la ''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]). Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Mérida]] [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Merido (Hispanio)|Mérida]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] 9hfrfeoy3mmfiz3rxd7nwg788dnujz9 9454997 9454996 2026-08-16T17:21:56Z ThomasPusch 1869 9454997 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn (ekzakte estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} laŭ la ''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]). Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Mérida]] [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Merido (Hispanio)|Merido]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] g0xcptmb3u71ok9fkrm9njz0klsdeuo 9454998 9454997 2026-08-16T17:23:01Z ThomasPusch 1869 9454998 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn (ekzakte estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} laŭ la ''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]). Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Merido (Hispanio)|Merido]] {{l-es|Mérida}} [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Merido (Hispanio)|Merido]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] rw0r6dmhbl8gaquh27l0wbq8ufc9fkh 9454999 9454998 2026-08-16T17:23:39Z ThomasPusch 1869 9454999 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn (ekzakte estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} laŭ la ''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]). Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Merido (Hispanio)|Merido]], {{l-es|Mérida}} [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Merido (Hispanio)|Merido]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] qkf3ol2l5b3tjk8z150rozxe1a9maf6 9455017 9454999 2026-08-16T18:09:34Z Kani 670 /* Amaskomunikiloj */ 9455017 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn (ekzakte estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} laŭ la ''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]). Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Merido (Hispanio)|Merido]], {{l-es|Mérida}} [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Merido (Hispanio)|Merido]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). La regiono disponas de propra televida kanalo ''Canal Extremadura''. == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] eopu6kw7w7fuiw155zbcf3om5kepc8k 9455021 9455017 2026-08-16T18:19:18Z Kani 670 /* Historio */ 9455021 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ekstremaduro | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ext|ekstremadur|''Estremaúra''}}<br />{{Lang-es|Extremadura}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Extremadura | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Extremadura (with coat of arms).svg | flago_noto = [[Flago de Ekstremaduro|Flago]] | blazono = Escudo de Extremadura.svg | blazono_noto = [[Blazono de Ekstremaduro|Blazono]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Ekstremaduro | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Provinco Badaĥozo | distrikto1 = Provinco Kacereso | distrikto2 = | distrikto3 = | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | distrikto8 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | ĉefurbo = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Cáceres | urbo1 = Badaĥozo | urbo2 = Medellín | urbo3 = Montijo | urbo4 = Villanueva de la Serena | urbo5 = Coria | urbo6 = Zafra | urbo7 = Trujillo | urbo8 = Guadalupe | urbo9 = Hervás | urbo10 = Navalmoral de la Mata | urbo11 = Plasencia | urbo12 = Almendralejo | urbo13 = Don Benito | limo_faldo = 1 | limo = Provinco Onubo | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sevilo | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Kordobo | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Salamanko | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Provinco Avilo | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Toledo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Reĝurbo | limo6_noto = Hispanio <!-- *** Situo *** --> | situo = Merido | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 217 | ĉefurbo_lat_d = 38 | ĉefurbo_lat_m = 54 | ĉefurbo_lat_s = 00 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 06 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 00 | ĉefurbo_long_EW = W <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 41.634 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[26-a de februaro]] [[1983]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-EX | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Merido enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Extremadura.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Ekstremaduro enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.juntaex.es Registaro de Ekstremaduro] | commons = Extremadura <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Ekstremaduro''' ({{Lang-es|Extremadura}} {{IFA|[e(ɣ)stɾemaˈðuɾa]}}, [[ekstremadura lingvo|ekstremadure]] ''Estremaúra'' {{IFA|[eʰtːɾemaˈuɾa]}}, [[portugala lingvo|portugale]] ''Estremadura'' {{IFA|[(ɨ)ʃtɾɨmɐˈðuɾɐ]}}) estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] en [[Hispanio]]. Ĝi havas areon de 41.601&nbsp;km² kaj proksimume 1 000 000 loĝantojn (ekzakte estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} laŭ la ''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]). Ekstremaduro estas sudokcidente de [[Madrido]] kaj oriente de [[Lisbono]] kaj estas ĉirkaŭ 39° Norde kaj 6° Okcidente. Ĝi konsistas el la provincoj [[Provinco Badajoz|Badajoz]] [badaĥos'] kaj [[Provinco Cáceres|Cáceres]] [kAseres]. La ĉefurbo de la regiono estas [[Merido (Hispanio)|Merido]], {{l-es|Mérida}} [mErida], en la provinco Badajoz. Aliaj ekstremaduraj urboj aŭ vilaĝoj estas: [[Almendralejo]], [[Don Benito]], [[Medellín (Hispanio)|Medellín]], [[Montijo]], [[Villanueva de la Serena]] kaj [[Zafra]] en provinco Badajoz. [[Coria]], [[Guadalupe]], [[Hervás]], [[Navalmoral de la Mata]], [[Plasencia]] kaj [[Trujillo]] en provinco Cáceres. La ekonomio de Ekstremaduro baziĝas ĉefe sur [[agrokulturo]]. Ĉe la rivero [[Gvadiano]], la terenoj akvumitaj de ''[[Plan Badajoz]]'' permesis pliigon de la produktovario. == Etimologio de la nomo == Pri la originoj de la nomo de Ekstremaduro ekzistas diversaj hipotezoj: La nomo de Ekstremaduro derivas de la latina "Extrema Dorii" ("Ekstremoj de la [[Doŭro]]", aŭ prefere "En la alia ekstremo de la Doŭro", pro sia pozicio sude de ĉi tiu rivero), kun kio oni enoficigis la teritoriojn staritaj sude de la baseno de la rivero Doŭro; La nomon Ekstremaduron oni uzis dum la Rekonkero por enoficigi al la teritorioj staritaj en la "ekstremoj", la limo, de la kristanaj regnoj de la nordo kun Al-Andalus. Oni ne devas konfuzi Ekstremaduron kun la antikva portugala provinco Estremaduro, kvankam la noma origino estus la samo. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Distriktoj de Ekstremaduro}} Ekstremaduro kuŝas inter la 37° 57′ No kaj la 40° 85′ No latitude kaj inter la 4° 39′ Or kaj la 7° 33' Or longitude. La surfaco de Ekstremaduro estas de 41.633&nbsp;km², estante do la kvina Aŭtonoma Komunumo de Hispanio laŭ surfaco. === Montaroj === Norde leviĝas la montaroj de la [[Disiga Montaro]], kun la Sierra de Gredos, Sierra de Béjar kaj Sierra de Gata. Ĉe la mezo ni trovas la Sierra de las Villuercas kaj la Sierra de San Pedro, kiu apartenas la [[Montoj de Toledo]]. Sude leviĝas Sierra Morena, kio apartigas Ekstremaduron kaj [[Andaluzio]]n. === Riveroj === La riveroj kioj trairas Ekstremaduron estas la [[Taĵo]], la [[Gvadiano]], la [[Gvadalkiviro]] kaj la [[Doŭro]]. == Klimato == Ekstremaduro havas [[mediteranea klimato|mediteranean klimaton]], escepte en la nordo, kie la klimato estas [[kontinenta klimato|kontinenta]], kaj en la okcidento, kie la [[Atlantika Oceano|Atlantika]] influo faras ke la klimato estus pli milda. Ĝenerale, Ekstremaduro havas somerojn tre varmaj kaj sekaj, kun malmultaj pluvoj, kaj longajn vintrojn mildigitaj pro la oceana influo de la portugala atlantika marbordo. === Temperaturoj === En la nordo de Ekstremaduro, la temperaturoj estas pli malaltaj ol en la sudo. Dum la somero la temperaturo povas altiĝi pli ol 40 gradoj. == Loĝantaro == {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=0 width=42% style="float:left; text-align:center;clear:all; margin-right:8px; font-size:90%;" !bgcolor=black colspan=8 style="color:white;"|Plej loĝataj urboj |-bgcolor=#efefef !width=4% |Pozicio !width=87% |Urbo !width=9% |Loĝantaro |- |1ª||align=left|'''[[Badajoz]]||align=right|149.748 |- |2ª||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |3ª||align=left|'''[[Merido (Hispanio)|Merido]]||align=right|53.915 |- |4ª||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |5ª||align=left|'''[[Don Benito]]||align=right|34.051 |- |6ª||align=left|'''[[Almendralejo]]||align=right|31.424 |- |7ª||align=left|'''[[Villanueva de la Serena]]||align=right|24.932 |- |8ª||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |9ª||align=left|'''[[Zafra]]||align=right|16.417 |- |10ª||align=left|'''[[Montijo]]||align=right|15.648 |- |} Ekstremaduro havas 1.086.373 loĝantojn, do, prezentas la 2,74% de la hispania loĝantaro (44.708.964 loĝ.). Ĝia loĝantara denseco estas tre malalta (25,81 loĝ/km²) komparante ĝin kun la hispania (84,42 loĝ/km²). La plej loĝata provinco estas Badajoz kun 673.474 loĝantoj, kun loĝantara denseco de 30,94 loĝ/km². Ankaŭ estas la plej granda provinco de Hispanio (21.766&nbsp;km²). La plej gravaj urboj laŭ sia loĝantaro estas [[Badajoz]] (143.748 loĝ), [[Cáceres]] (90.218 loĝ), [[Mérida]] (53.915 loĝ) kaj [[Plasencia]] (39.874 loĝ). == Historio == Mérida havas gravajn romiajn ruinojn; ĝi estis la urbo ''[[Emerita Augusta]]'' en la romia provinco [[Luzitanio]]. Poste ĝi estis daŭre ĉefurbo dum visigota kaj araba epokoj. Ankaŭ Badajoz estis ĉefurbo en araba epoko. La rekonkero kristana kontraŭ islamaj okupantoj okazis dum la 13a jarcento. Juda aŭ islama loĝantaro restis izolita en kelkaj vilaĝoj. Dum la 16a jarcento ekstremaduraj malriĉaj [[hidalgo]]j kiel [[Hernán Cortés]], [[Pedro de Valdivia]] kaj [[Francisco Pizarro]] iĝis [[Reconquista|konkeristoj]] en [[Ameriko]]. Komence de la 19a jarcento la milito kontraŭ la francaj okupantoj trakuris la regionon: unu grava batalo okazis en [[Medellín]]. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] provinco Cáceres estis ekde la komenco en frankisma flanko, sed male okazis en suda provinco Badajoz, kiu estis konkerita de tiu flanko okazanta terurajn amasmortigojn kaj en ĉefurbo Badajoz kaj en la tuta provinco. Moderne, dum la dua duono de la 20a jarcento, multaj ekstremaduranoj migris por labori al industriaj [[Katalunio]], la [[Madrida Regiono]], [[Eŭskio]], kaj eĉ [[Francio]], [[Germanio]] kaj [[Svisio]]. == Politiko == La regiono disponas de aŭtonomeco en la sistemo de la [[aŭtonoma komunumo (Hispanio)|hispanaj aŭtonomaj komunumoj]] kaj laŭ la ''Estatuto de Autonomía'' de Ekstremaduro. Ĉiun kvaran jaron okazas regionaj balotoj kaj la elektitoj komponas la [[Parlamento de Ekstremaduro|Parlamenton de Ekstremaduro]]. Estas tiu instanco kiu elektas la Prezidanton de Ekstremaduro, kiu siavice elektas la "consejeros" (kvazaŭ ministrojn). Ekde la ekvalidigo de la ''Estatuto de Autonomía'' la Prezidanto estis ĉu de la socialisma partio PSOE ĉu de la dekstra partio PP. == Naturo == Rilate la naturan medion Ekstremadura apartaĵo estas ĝiaj naturaj herbejoj prisemitaj per kork-[[kverko]]j kaj [[anzino]]j, kiuj estas la ĉefa vintro-ripozejo de la okcident-eŭropaj [[Gruo (birdo)|gruoj]] (rilate la [[Birdmigrado|migradon]] vidu: [[Der]]). Ties kvanto estis en 1995/96 pr. 48 000 travintrintoj. De kelkaj jaroj estas minacoj sur tiu natura medio. Multaj lokoj estas protektitaj de la regionaj aŭtoritatoj kiel naturaj rezervejoj. Plej elstara estas Nacia Parko [[Monfragüe]]. == Amaskomunikiloj == Ĉefaj tagĵurnaloj estas ''[[Hoy (Extremadura)|Hoy]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Badajoz) kaj ''[[El Periódico Extremadura]]'' (distribuita ĉefe en la provinco Cáceres). La regiono disponas de propra televida kanalo ''Canal Extremadura''. == Lingvoj == La sola lingvo kiu estas oficiale agnoskita estas la [[hispana lingvo|hispana]] (kies lokaj dialektoj kolektive nomiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento ''[[castúo]]''), sed ankaŭ aliaj lingvoj estas parolataj: * La [[Fala lingvo|fala]], devena el aŭ proksima al [[galegportugala lingvo]], estas speciale protektita lingvo kaj estas parolata en la valo [[Jálama]]. * La lastatempe nomita [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], fakte unu el la ekstremaduraj dialektoj aŭ parolmanieroj. Ĝi rilatas al la [[Leona lingvo|leona]]<ref>[http://www.unesco.es Unesco.es]{{404|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj estas severe endanĝerita aŭ fakte neparolata kaj nur komprenata kiel arigo de dialektaj elementoj. Ĝin oni instruas nek publike nek private. * La [[Portugala lingvo|portugala]] en [[Cedillo]] kaj [[Herrera de Alcántara]],<ref>Maria da Conceição Vilhena. ''Hablas de Herrera y Cedillo''.</ref> kaj ankaŭ parolataj de kelkaj personoj (ĉefe tiuj kiuj naskiĝis antaŭ la [[1940-aj jaroj]]<ref>Manuel J. Sánchez Fernández: “[https://www.yumpu.com/es/document/view/12961524/apuntes-para-la-descripcion-del-espanol-hablado-en-olivenza-88-kb Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza]”, Revista de Extremadura, 23, 1997, paĝo 110</ref>) en [[Olivenza]]. == Vidu ankaŭ == * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Provinco de Cáceres]] * [[Provinco de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ypRYexE3WeQ Filmeto pri Ekstremaduro - [[José María Salguero Rodríguez]]] en [[YouTube]], prelego de la [[1-a de julio]] [[2016]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Regionoj de Hispanio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Ekstremaduro|!]] omhsgx5nd476uxidpy2frmgizfw3i7k 0 1184 9455235 8887452 2026-08-17T07:27:09Z Sj1mor 12103 9455235 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Banner Socials.jpg|centre|775ra]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Dannebrog.jpg|eta|Flago de [[Danio]] estas la plej malnova flago ankoraŭ uzata hodiaŭ.]] '''Flago''' - aŭ malpli ofte [https://vortaro.net/#standardo_kd standardo], vortara sinonimo al [https://vortaro.net/#flago_kd flago] - estas kolorplena, plejofte rektangula [[simbolo]] de lando, organizo aŭ ideo. Origine, flago estis farbita tuko portata dum batalo en [[Eŭrazio]], ofte montranta la [[heraldiko|heraldikajn]] kolorojn kaj/aŭ figuron de la armeestro. La [[Romio|romianoj]] preferis porteblajn standardojn. Hodiaŭ, oni produktas flagojn eĉ el [[papero]] kaj [[plasto]], sed la nocio de tuka flago restas la plej ofta. [[Flagoportanto]] estas tiu kiu portas la flagon de la militista unuo, ĉu roto, regimento ktp., kio estas konsiderata granda honoro. Same okazas ĉe sportoj, civilaj ceremonioj ktp. La scienco pri flagoj nomiĝas [[veksilologio]] (aŭ ''flagoscienco''), laŭ la [[latina lingvo|latina]] ''vexillum'', kiu signifas ''flago''. == Priskribo == [[Dosiero:Norden.jpg|eta|Flagoj de Finnlando, Islando, Norvegio, Svedio, Danio (de maldekstre).]] La plej antikvaj flagoj ankoraŭ uzataj troveblas en [[Eŭropo]], kaj ili kutime havas tre facilan fasonon (stangoj, kvadratoj, [[skandinava kruco|krucoj]]) laŭ la kolor-skemoj ''ruĝa-blanka/arĝenta'' aŭ ''ruĝa-flava/ora'', ĉar [[ruĝo]] estas farbo kaj signale efikega kaj facile akirebla (ekzemple el sango). Bonaj ekzemploj estas flagoj de [[Danio]], [[Katalunio]] kaj [[Aŭstrio]]. En la [[Mezepoko]] ĝis hodiaŭ dominis la klasikaj heraldikaj "farboj" (''[[ruĝo]]'', ''[[bluo]]'', kaj en islamaj landoj ''[[verdo]]''; sed nur tre malofte ''[[bruno]]'' kaj violkoloraj farboj) en kombino kun la du "metaloj" (''[[blanko]]/arĝento'' kaj ''[[flavo]]/oro''). La tradicia regulo por bona flagfarado estis: '''''farbo estu nur apud metalo, metalo nur apud farbo'''''. Lastatempe, tiu regulo rompiĝis multfoje, kaj ankaŭ estis enkondukitaj aliaj farboj (ekzemple ''[[oranĝoflavo]]'', vd. flagon de [[Barato]]) kaj figuroj (cirkloj, trianguloj, nerektaj linioj), pli ol tri koloroj en unu flago ktp. (Vd. ekzemple [[Bangladeŝo]], [[Sejŝeloj]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Sent-Lucio]].) Ekzistas certa sistemo de kolor-simbolado inter modernaj flagoj. Komunismaj aŭ faŝistaj organizoj emas uzi multe da ruĝo. Komunismaj landoj ofte havas ruĝajn-flavajn flagojn (vd. [[Sovetunio]], [[Ĉinio]]). Orient-eŭropaj ŝtatoj emas je "tut-slaviaj" koloroj ruĝo, bluo, blanko; dum multaj afrikaj landoj utiligas la tielnomatajn "tut-afrikajn": ruĝo, flavo, verdo. En Islamaj landoj la koloroj preferataj estas verdo, blanko, nigro kaj ruĝo. La Nordiaj landoj uzas ĉiuj la "[[Skandinava kruco|Skandinavan krucon]]", dum multaj islamaj ŝtatoj havas flagojn kun [[lunarko kaj stelo]]. Kelkfoje du ŝtatoj uzas preskaŭ tutsamajn flagojn. La flagojn de [[flago de Ĉado|Ĉado]] kaj [[flago de Rumanio|Rumanio]] diferencigas nur heleco de bluo. La flagoj de [[flago de Monako|Monako]] kaj [[flago de Indonezio|Indonezio]] diferencas nur je proporcioj: 4:5 ĉe la flago de Monako, 2:3 ĉe la flago de Indonezio. La flagoj de [[Usono]] kaj [[Francio]] estas la plej kopiataj. == Formoj kaj koloraroj == [[Dosiero:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|eta|200ra|Tutslava flago]] * [[Skandinava kruco]] * [[Trikoloro]] * [[Tutafrikaj koloroj]] * [[Tutarabaj koloroj]] * [[Tutslavaj koloroj]] == Flagoj kun aparta historio/nomo == [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg|200ra|eta|{{center|Flago de [[Eŭskio]].}}]] [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|eta|dekstra|200ra|''[[Union Jack]]''.]] * [[Afrik-Usona flago]] * [[Dannebrog]] (Dana flago) * [[Esperanto-flago]] * [[Flago de Devon]] * [[Flago de Sankta Piran]] (Kornvala flago) * [[Nordia Flago]] * [[Paraiba Flago]] * [[Flago de Bretonio]] (Gwenn ha Du) * [[Flago de Eŭskio]] (Ikurrina) * [[Flago de Katalunio]] ([[Senjera]]) * [[Iraka flago de 2004]] * [[Samea flago]] * [[Union Jack]] (Britia flago) * [[Usona flago]] == Flagoj kaj Esperanto == {{Ĉefartikolo|Esperanto-flago}} La '''Esperanto-flago''', '''Standardo Esperantista''' aŭ '''Verda Flago''' estas unu el la [[Esperanto-simbolo|simbolo]]j de la [[Esperanto-movado]]. Ĝi konsistas el verda tuko, havanta en la supra maldekstra angulo blankan kvadraton kun verda stelo; komence, en la stelo estis la litero E. Ĝia verdo simbolas la esperon, la blanko la pacon kaj neŭtralecon, kaj la kvinpinta [[verda stelo|stelo]] (nomata "verda stelo") la kvin (laŭ tradicia kalkulo) [[kontinentoj]]n. Ĝi estis origine (kun iom aliaj proporcioj) la flago de la [[Esperanto-klubo]] en [[Bulonjo-ĉe-Maro]] ([[Francio]]), laŭ dezajno de la grupanoj [[Alfred Michaux|Michaux]], [[Lucien Sergeant|Sergeant]] kaj [[Maurice Duchochois|Duchochois]]. Kelkan tempon antaŭ la kongreso, la tri esperantistoj vizitis la komerciston Gras, en Faidherbe strato 14. Duchochois tiam petis kreton, kaj sur la vendotablon li desegnis kvarangulon. Poste oni sin demandis, kio estas farota. Duchochois volis verdan standardon kun trikolora strio, Sergeant sugestis ke estus pli bone ne naciigi la standardon kaj Michaux insistis, ke ĝi enhavu stelon. Sergeant ankaŭ rememorigis, ke prefekta dekreto en la departemento postulas, ke societaj standardoj portu distingan signon, do laŭ li estas necese skribi literon E meze de la stelo. En la 2000-aj jaroj formiĝis grupo de esperantistoj, interesiĝantaj pri veksilologio, kiuj nomis sin la Veksilologia Esperantista Tutmonda Organizo. Ekde [[decembro 2018]] ĝi aperigas rete trimonatan magazinon ''Vento'', kies nomo formiĝis el inicaj literoj de la organizo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://www.yumpu.com/xx/document/view/62281727/vento-01 | titolo = Jen nova revuo | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Rodríguez Hernández | persona nomo = José María | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Vento | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 3-4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2018-12 | alirdato = 2019-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = eo | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Diversaj flagoj == * [[Flagoj de aŭtosporto]] * [[alfabetaj flagoj|Maraj flagoj]] * [[Serva flago]] * [[Konfederaj flagoj]] * [[Vimplo]] * [[Signalflago]] == Vidu ankaŭ == * [[Flago ĉe duonmasto]] * [[Flagoportanto]] * [[Flagoprotokolo]] * [[Flago/Naciaj flagoj en la Vikipedio|Naciaj flagoj en la Vikipedio]] == Eksteraj ligiloj == (eo) Sandor Horvats, [https://www.youtube.com/watch?v=MVsEFRkxLac Flagoj ĉirkaŭ la mondo], jutuba filmeto (eo) Cristina Bollini: [https://www.youtube.com/watch?v=TSgcm_t7rKY Ni ludu per flagoj], jutuba filmeto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Flago | ReVo= flag }} * [http://lingvo.org/flagoj/ Flag-alfabeto por Esperanto]. [[Dosiero:Banner Expedition banner Pennant banners at Nablus.jpg|775ra]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Heraldiko]] 864asi4axvbsibhkbbmssxkhs0bw45u 0 1857 9454951 9446412 2026-08-16T15:43:50Z Sj1mor 12103 9454951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{IPStako}} [[Dosiero:WorldWideWebAroundWikipedia.png|eta|dekstra|300px|Mapo de la [[TTT]] ĉirkaŭ [[Vikipedio]].]]La '''interreto''' aŭ '''Interreto''' (nomita unue anglalingve: '''''Internet''''') estas tutmonda alirebla sistemo de [[komputila reto|komputilaj retoj]], kiu transsendas [[datumo]]jn laŭ [[IP|Interreta Protokolo]] kaj multaj aliaj [[protokolo]]j. Ĝi konsistas el miloj da pli malgrandaj [[komerco|komercaj]], organizaciaj, [[akademio|akademiaj]], [[registaro|registaraj]], kaj personaj komputilaj retoj. Ĝi portas diversajn informojn kaj servojn, kiel [[retpoŝto]]n, [[babilejo|retbabilon]], kaj la interligitajn retpaĝojn kaj aliajn dosierojn de la [[TTT|Tut-Tera Teksaĵo]]. Pli ĝenerale, '''interreto''' (minuskle) estas iu aro de interkonektitaj komputiloj. == Historio de interreto == [[Dosiero:Internet map 1024.jpg|eta|maldekstra|Bildo de multaj vojoj tra parto de interreto.]] La radiko de interreto estiĝis en la jaro [[1969]] kun la starigado de la [[ARPANET]], projekto de akademiaj studentoj sub la patroneco de la [[DARPA]], fako de la [[Usona Departemento de Defendo]]. Iu frua studo kiu aldoniĝis al ARPANET inkluzivis laboron por malcentralizaj retoj, teorion pri atendovicoj kaj pakaĵa ŝanĝado. Tamen, ARPANET mem ne kunfunkciis glate kun aliaj komputilaj retoj kiuj ne uzis ĝian propran protokolon. Ĉi tiu problemo inspiris plian disvolvadon de multtavola protokolo uzebla trans multaj specoj de retoj. Je la [[1-a de januaro]] [[1983]], la centra retprotokolo de ARPANET ŝanĝiĝis de [[NCP]] al [[TCP/IP]], kio markas la komencon de la Interreto, kiel ni nun ĝin konas. Alia grava klopodo en la disvolvado de la Interreto estis la konstruado de universitata ĉefreto (la [[NSFNet]]) en [[1986]] fare de la [[Nacia Scienca Fondaĵo (Usono)|Nacia Scienca Fondaĵo]]. Gravaj apartaj retoj kiuj estis sukcese akomoditaj en la Interreton inkluzivas la [[Usenet]]-on kaj la [[Bitnet]]-on. La reto ekhavis publikan fasadon en la [[1990-aj jaroj]]. En 1989, [[Tim Berners-Lee]] eklaboris pri [[HTTP]], [[HTML]] kaj la unuaj pluraj retpaĝoj ĉe [[CERN]] en [[Svislando]]. En aŭgusto [[1991]], li publikigis sian projekton [[Tut-Tera Teksaĵo]]. Kelkaj akademiaj kaj registaraj institucioj kontribuis paĝojn, sed la vasta publiko ankoraŭ ne vidis ilin. En [[1993]], la unua versio de la retumilo ''[[Mosaic]]'' estis eldonita, kaj ekde frua [[1994]], la intereso de la publiko kreskis. En [[1996]] la vorto "Interreto" iĝis ofta termino, sed ĝi rilatis preskaŭ tute al la TTT. Dume, tra la tuta jardeko, la Interreto sukcese sorbis la plej grandan parton el la antaŭe ekzistantaj komputilaj retoj, kvankam iuj retoj kiel [[FidoNet]] ankoraŭ apartas. Ĉi tiun kreskon oni ofte atribuis al la manko de centra administrado kiu permesas organan kreskon de la reto. Ankaŭ, la neproprieteco de la Interreto kuraĝigas kunfunkcieblon <!-- angla: "interoperability"? --> kaj malebligas al unuopaj firmaoj tro regi la reton. == Interreta protokolaro == [[Dosiero:First Internet Demonstration, 1977.jpg|thumb|dekstre|Unua Interreta protokolaro, ligante [[ARPANET]], PRNET kaj SATNET, la 22an de Novembro, 1977.]] Aparte de la kompleksegaj fizikaj konektaĵoj kiuj konsistigas sian substrukturon, la interreto kunteniĝas per protokoloj, kiuj priskribas kiel interŝanĝi [[datumo]]jn per la reto. Malsame de pli malnovaj komunikadaj sistemoj, la [[IP|Interreta protokolaro]] estis intence desegnita esti indiferenta pri la suba fizika medio. Kiu ajn komunikada reto, perdrata aŭ sendrata, kiu kapablas porti ambaŭsencajn ciferecajn datumojn, povas porti Interretajn signalojn. Tiel, Interretaj pakaĵoj fluas tra perdrataj retoj kiel kupra drato, [[samaksa kablo]] kaj [[Optika fibro|fibrooptika]] [[Optika kablo|kablo]]; kaj tra sendrataj retoj kiel "[[Wi-fi]]". <!--Ĉu estas pli bona vorto ol "Wi-fi"?--> Kune, ĉi-tiuj retoj, kiuj uzas la samajn altnivelajn protokolojn, formas la Interreton. La interretaj protokoloj devenas de diskutadoj en la ''Internet Engineering Task Force'' ([[IETF]], esperante: Task-komitato pri Interreta Inĝenierarto) kaj ĝiaj [[laborgrupo]]j kiuj estas malfermaj al publika partopreno kaj kontrolo. Ĉi tiuj komitatoj produktas dosierojn kiuj dokumentoj estas nomitaj "Petoj por Komentoj". Kelkaj el tiuj ĉi dokumentoj estas levitaj al la nivelo de "Interreta Normo" fare de la Interreta Arkitektura Komitato ([[IAB]] aŭ ''Internet Architecture Board'' anglalingve). Iuj el la plej uzataj protokoloj en la protokolaro de la Interreto estas IP, TCP, UDP, DNS, PPP, SLIP, ICMP, POP3, IMAP, SMTP, HTTP, HTTPS, SSH, Telnet, FTP, LDAP, SSL, kaj TLS. Iuj el la popularaj servoj en la Interreto kiuj uzas tiujn protokolojn estas retpoŝto, mesaĝ-forumoj (newsgroups) de Usenet, dosier-interŝanĝo ("file sharing"), Tuja mesaĝilo ("Instant Messenger"), la Tut-Tera-Teksaĵo, Gopher, "session access", WAIS, finger, IRC, MUDs, kaj MUSHs. El tiuj, retpoŝto kaj la Tut-Tera-Teksaĵo estas evidente la plej multe uzataj, kaj multaj aliaj servoj sin bazas sur tiuj, ekzemple poŝtlistoj kaj [[blogo]]j. La interreto ebligas la provizadon de realtempaj servoj, kiaj retradio kaj "webcasts" kiujn one povas ricevi ie ajn en la mondo. Iuj aliaj popularaj servoj de la Interreto ne tiel kreiĝis, sed estis originale bazitaj sur komerce privataj (proprietaj) sistemoj. Tiuj inkluzivas je IRC, ICQ, AIM, kaj Gnutella. Jam ekzistas multaj analizoj pri la Interreto kaj ties strukturo. Ekzemple, oni konstatis ke la vojrega strukturo ("routing structure"), IP, de la Interreto kaj la hipertekstaj ligiloj de la Tut-Tera-Teksaĵo estas ekzemploj de senskalaj retoj ("scalefree"). Laŭ maniero simila al tio kiel Interretaj provizantoj interkonektas per Interretaj interŝanĝnodoj, ankaŭ esplor-retoj emas interkonekti en grandaj subretoj kiaj: * GEANT * Internet2 * GLORIAD Tiuj siavice konstruiĝas sur relative pli malgrandaj retoj. Vidu ankaŭ la liston de akademiaj komputilaj ret-organizaĵoj. En grafikaĵoj pri interretoj, la Interreton ofte signas nub-simbolo, en kiun, kaj el kiu, retaj komunikaĵoj povas iri. == Fizike == La interreto konsistas el retoj kun diversaj administramaniero, kiuj estas kunmetataj. Inter ili estas precipe * provizantoretoj, al kiuj la komputiloj de klientoj estas konektita * firmaoretoj (Intraretoj), kiuj interkonektas firmaokomputilojn * universitataj kaj sciencaj retoj [[Dosiero:Erdfunkstelle Usingen 2005.jpg|eta|maldekstra|Parabolantenoj de la Germana alŝuta stacio en [[Uzingo]] norde de [[Frankfurto ĉe Majno]]. [[satelito|Satelitkomunikado]] helpis la interretan disvastigadon.]] Fizike, la interreto konsistas ĉefe el [[glasfibrokablo]]j ĉe la konektoj de la supre nomitaj retoj kaj en la [[ĉefretoj]] de grandegaj retoj. Glasfibrokabloj ebligas grandegan transmetkapaciton kaj estis instalita kaj lande kaj mare. Ankaŭ [[anteno|anten-]] kaj [[satelito|satelitkomunikado]] faras parte de ĝi, sed nur malmulte. Je la lasta parto, ĉe la domkonektejo, la datumaro ofte estas transportata tra kuprolineoj de [[telefono|telefon-]], [[televido|televidkabloj]] kaj plimultiĝante ankaŭ per antenoj, [[sendrata reto]] aŭ [[UMTS]]. Civilaj homoj atingas la interreton kun malgranda transmetrapido per [[Modemo]], [[ISDN]] aŭ kun granda transmetrapido per [[DSL]], [[Modemo|kabla modemo]], aŭ [[UMTS]] de iu [[peranto de retkonekto]]. Firmaoj aŭ ŝtataj organizoj ofte estas konektata per lukontrakta lineo konsistante el kupro aŭ glasfibroj. Teknikoj uzataj estas t.e. [[Nesinkrona Transmetada Reĝimo]] (angle ATM), [[Sinkrona Cifereca Hierarkio]] (angle Synchronous optical networking) aŭ – plioftiĝante – [[Eterreto]], kiuj estas aplikata kun ĉia rapideco. == Energikonsumo == La elektra konsumo rilate al la uzo de interreto kreskegis en la lastaj jaroj kaj daŭre faros tion en la sekvaj jaroj laŭ seriozaj taksadoj. En la jaro 2003 oni uzis en Germanujo ĉirkaŭ 6,8 miliardojn da [[kilovathoro]]j; taksadoj por la jaro 2010 mencias energibezonon de la interreto de ĉirkaŭ 31,3 miliardoj da kilovathoroj, nur en Germanujo. Tio rilatas kaj al la finaj iloj en hejmoj kaj entreprenoj kaj la necesa energio por pretigi la rilatan infrastrukturon de interreto ĉe servilejoj. Ne eniris tiun taksadon servilejoj ekster Germanujo.<ref>[http://winfuture.de/news,7539.html ''Internet Grund für hohen Stromverbrauch'', WinFuture.de, Benedikt Ziegenfuss, 27-an de januaro 2003]</ref> En privata hejmo, la uzo de interreto prezentas grandan parton de la elektra konsumo. Por la jaro 2005 oni supozas tutmondan energikonsumon de 123 miliardoj da kilovathoroj nur por funkciigi la infrastrukturon de interreto. Ne enkalkuliĝis la iloj de finaj konsumantoj.<ref>[http://www.wdr.de/themen/computer/schiebwoche/2007/index_08.jhtml?rubrikenstyle=computer ''Schadet Surfen dem Klima?'', WDR.de, Jörg Schieb, 19-an de februaro 2007]</ref> Pro la konstanta pligrandiĝo de interreto, ankaŭ en evoluantaj landoj oni supozas, ke la uzo daŭre kreskos. En 2007 ĉirkaŭ 0,8 procentoj de la tutmonde produktita elektro estis uzata por la interreto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.com.com/U.S.+servers+slurp+more+power+than+Mississippi/2100-1010_3-6159583.html |titolo=''U.S. servers slurp more power than Mississippi'', c{{!}}net news.com, Stephen Shankland, 14-an de februaro 2007 |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://archive.is/20120529003351/http://news.com.com/U.S.+servers+slurp+more+power+than+Mississippi/2100-1010_3-6159583.html |arkivdato=2012-05-29 }}</ref> == Retpoŝto == :''Vidu la ĉefartikolon: '''[[Retpoŝto]]''''' Retpoŝto estas servo en [[komputilo|komputilaj]] retoj, kiu ebligas sendi kaj ricevi [[Retletero|leterojn]] (mesaĝojn). Nuntempe la plejparton de la retpoŝtaĵoj oni sendas trans la Interreto per protokoloj de la tipoj [[SMTP]], [[POP3]] kaj [[IMAP]]. Ĉar Esperanto uzas ĉapelitajn literojn kaj multa retpoŝta [[programaro]] traktis tekston nur en formato [[ASCII]] aŭ ISO-8859-1 (Latin-1), [[surogata skribosistemo]] ankoraŭ iam necesas por skribi Esperantan tekston retpoŝte. En Esperanto, oni povas uzi la formojn de adjektivo ("'''reta'''") aŭ adverbo ("'''rete'''") mallongigante la vorton "(per/de) retpoŝto". Kelkaj fruaj retpoŝtaj sistemoj postulis, ke kaj la sendanto kaj la ricevonto estu ene de interreto samtempe, same kiel por [[Tujmesaĝilo]]. Nuntempaj retpoŝtaj sistemoj estas bazitaj sur modelo de stokado kaj sendado. Tiele [[servilo]]j ricevas, akceptas, resendas, liveras, kaj stokadas mesaĝojn. Nek la uzantoj nek ties [[komputilo]]j estas postulitaj esti en reto samtempe; ili bezonas esti konektitaj nur dum mallonge, tipe por eniri en la servilo, nur tiom longe kiom necesas por sendi aŭ ricevi mesaĝojn. Historie, la termino ''elektronika poŝto'' estis uzata ĝenerale por ajn elektronika dokumento transmitita. Por ekzemplo, kelkaj verkistoj en la komenco de la [[1970-aj jaroj]] uzis tiun terminon por aludi al transmitado de dokumentoj pere de [[faksilo]]j.<ref>Ron Brown, Fax invades the mail market, [http://books.google.com/books?id=Ry64sjvOmLkC&pg=PA218 New Scientist]{{404|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vol. 56, No. 817 (Oct., 26, 1972), pages 218–221.</ref><ref>Herbert P. Luckett, What's News: Electronic-mail delivery gets started, [http://books.google.com/books?id=cKSqa8u3EIoC&pg=PA85 Popular Science], Vol. 202, No. 3 (Marto 1973); paĝo 85</ref> Kiel rezulto, malfacilas trovi la unuan citaĵon por la uzado de tiu termino kun la pli specifa signifo kiun ĝi havas nuntempe. == Tut-Tera Teksaĵo == {{Ĉefartikolo|TTT}} [[Dosiero:First_Web_Server.jpg|eta|Tiu komputilo ''[[NeXT Computer]]'' estis uzita de [[Tim Berners-Lee]] ĉe [[CERN]] kaj iĝis la unua [[TTT-servilo]] en la mondo.]] La Tut-Tera Teksaĵo (TTT) estas unu el la multaj partoj de la Interreto, kaj post [[retpoŝto]] la due plej uzata parto. Ĝi estas sistemo de hipertekstaj dosieroj (aŭ paĝoj) interligitaj per la protokolo [[HTTP]]. Plej multaj TTT-paĝoj estas verkitaj en la hiperteksta [[Marklingvo|markolingvo]] [[HTML]] aŭ ĝia nova versio [[XHTML]]. Iuj paĝoj kaj servoj uzas iun formon de [[XML]] aŭ [[SGML]]. Ankaŭ alispecaj dokumentoj, kiel [[plata teksto]], [[Portebla dokumentformo|PDF]], [[Microsoft Word|Word]]-dokumentoj k.s. povas esti alligitaj hipertekste en TTT. TTT-dokumentoj povas ankaŭ esti uzataj kiel alirmaniero al aliaj partoj de la Interreto, kiel ekzemple [[retpoŝto]] kaj [[FTP]]. La Tut-Tera Teksaĵo estis lanĉita en marto [[1989]] kiel loka projekto de [[Tim Berners-Lee]] ĉe [[CERN]] en [[Ĝenevo]] en [[1991]]. Ĝi estis planita kiel "universal linked information system" (universale ligita informosistemo).<ref>Berners-Lee, Tim. [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html "Information Management: A Proposal".] w3.org. The World Wide Web Consortium. Alirira la 12an de Februaro 2022.</ref> Li planis tion kiel sistemo por informadmnistrado uzanta kelkajn konceptojn kaj teknologiojn, el kiuj la plej fundamentaj estis la konektojn kiuj ekzistas inter informado.<ref>{{Cite journal |last1=Berners-Lee |first1=T. |last2=Cailliau |first2=R. |last3=Groff |first3=J.-F. |last4=Pollermann |first4=B. |date=1992 |title=World-Wide Web: The Information Universe |url=https://www.w3.org/History/1992/ENRAP/Article_9202.ps |journal=Electron. Netw. Res. Appl. Policy |volume=2 |pages=52–58 |doi=10.1108/eb047254 |language=en| issn=1066-2243}}</ref><ref name="AHT">{{cite news |last=Quittner |first=Joshua |date=[[29-a de marto]] [[1999]] |title=Network Designer Tim Berners-Lee |work=Time Magazine |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990627,00.html |url-status=dead |url-access=subscription |access-date=[[17-a de majo]] [[2010]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |archive-date=[[15-a de augusto]] [[2007]] |quote=He wove the World Wide Web and created a mass medium for the 21st century. The World Wide Web is Berners-Lee's alone. He designed it. He set it loose it on the world. And he more than anyone else has fought to keep it an open, non-proprietary and free. }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |date=2007-08-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071016213128/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |arkivdato=2007-10-16 }}</ref><ref>{{cite book |last=McPherson |first=Stephanie Sammartino |url=https://archive.org/details/timbernerslee0000mcph |title=Tim Berners-Lee: Inventor of the World Wide Web |publisher=Twenty-First Century Books |year=2009 |isbn=978-0-8225-7273-2 |url-access=registration}}</ref> La unua propono estis verkita en 1989,<ref name="TBL Web Proposal" >Berners-Lee, Tim. [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html "Information Management: A Proposal".] w3.org. The World Wide Web Consortium. Alirita la 12an de Februaro 2022.</ref> kaj laborsistemo estis plibonigita je la fino de 1990 inkludanta Tut-Ter-Teksaĵan [[serĉilo]]n kaj HTTP [[servilo]]n.<ref>W3 (1991) [https://www.w3.org/People/Berners-Lee/1991/08/art-6484.txt Re: Qualifiers on Hypertext links]</ref> <!-- ==Interreta kulturo== --> == Konektado al interreto == [[Dosiero:Internet users by country world map.PNG|eta|maldekstra|300px|Kvanto da uzantoj de interreto laŭ landoj (datumoj plejparte de la jaroj [[2002]], [[2003]]; por malmultaj landoj de la jaroj [[2001]], [[2004]].]] La ebleco por la loĝantaro de iu [[ŝtato]] konektadi al interreto multe dependas de la grado de la [[ekonomio|ekonomia evoluo]] de tiu ŝtato. La publikaj lokoj por uzado de Interreto povas esti [[biblioteko]]j kaj [[Retkafejo|interretaj kafejoj]], kie [[komputilo]]j kun konekto al Interreto estas disponeblaj. Estas ankaŭ punktoj por aliro al Interreto en multaj publikaj lokoj, kiel ekzemplo ĉe atendejoj de flughavenoj, hoteloj, kafejoj kaj trinkejoj, foje nur por mallongdaŭra uzado. Oni uzas variajn terminojn por tiaj interretejoj, kiel "kiosko de Interreto", "terminalo de publika aliro" kaj "publikaj ret-telefonoj". Multaj hoteloj disponigas lastatempe terminalojn de publika uzado, kiuj ĝenerale estas dependaj de pagopostuloj por neklientoj, dum ili havigas ŝlosilojn kaj pasvortojn por vifia alireblo al klientoj. Tiuj terminaloj estas tre vizitataj kaj uzataj de klientoj ĉefe por urĝaj aferoj, ekzemple por rezervoj de enirbiletoj, bankaj operacioj, retaj pagoj ktp. Siaflanke [[Wi-Fi]] havigas sendratan aliron al la informoretoj, kaj tial, oni povas aliri al la propra Interreto. Tiuj servoj povas esti senpagaj por ĉiuj, nur por klientoj, aŭ de pago. Alirpunkto ne nepre estas limigita al preciza loko, tial tuta universitata kampuso aŭ parko, aŭ eĉ tuta urbo povas funkcii kiel alirejo al interreto.<ref> Walter Willinger, Ramesh Govindan, Sugih Jamin, Vern Paxson, kaj Scott Shenker (2002). [https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.012583099 «Scaling phenomena in the Internet.»] En ''Proceedings of the National Academy of Sciences'', 99, supl. 1, 2573-2580. </ref><ref> Jesdanun, Anick (16a de aprilo 2007). [https://www.seattletimes.com/ «Internet Makeover? Some argue it's time».] Seattletimes.nwsource.com. Konsultita la 8an de aŭgusto 2011. </ref> ==Reta kunsido== [[Reta kunsido]] aŭ interreta kunveno estas kiel "virtualaj" renkontiĝoj inter partoprenantoj, organizitaj kaj efektivigitaj per la Interreto kaj kiuj efektive povas esti lokitaj en tre malsamaj lokoj. Kaze de retkunsidoj, la labortablo de la moderiganto prenas la lokon de la reala kunsida tablo. Kontraste al la retkunsido, en kiu pluraj partoprenantoj kune havas dialogon, reta seminario (en: webinar) koncentriĝas sur la rolo de la preleganto (en principo "unu-al-multaj"). Retaj seminarioj estas ĉefe uzataj por interreta trejnado aŭ aliaj situacioj en kiuj parolanto prezentas informojn al granda nombro da partoprenantoj sen konstanta konsultado. == Socia efiko == [[Dosiero:InternetPenetrationWorldMap.svg|eta|300ra|dekstre|Uzantoj de Interreto en 2016 kiel procento de la landa populacio.]] Interreto faras fortan efikon sur la [[laboro|labora mondo]], la [[ripozo|distrado]] kaj la [[sciaro]] je tutmonda nivelo. Pere de la reto, milionoj da personoj havas facilan kaj tujtujan aliron al enorma kvanto etenda kaj diversa de [[informo|informaro]] el la reto. Tiu nova [[amaskomunikilo]] sukcesis rompi la fizikajn barierojn inter malproksimaj regionoj, kvankam, tamen, la lingvo plue estas grava malfacilaĵo. Kvankam dekomence ĝi naskiĝis kiel unuflanka komunikilo celita al la [[amaskomunikilo|homamasoj]], ĝia evoluo en la nomita [[Reto 2.0]] ([[Web 2.0]]) ebligis la partoprenon de la nunaj elsendantoj-ricevantoj, kreante tial variajn kaj grandajn publikajn areojn kiel renkontiĝejoj en la cifereca spaco. Kompare kun la tradiciaj [[enciklopedio]]j kaj [[biblioteko]]j, interreto ebligis tujan kaj ekstreman decentralizadon de la informaro kaj de la datumoj. Kelkaj kompanioj kaj individuoj adoptis la uzadon de la ''[[Blogo|retblogoj]]'', kiujn oni uzas grandparte kiel ĝisdatigeblaj ĵurnaloj, jam en dekadenco post la alveno de la [[Socia reto (sociologio)|sociaj retoj]]. La aŭtomatigo de la datumbazoj kaj la eblo konverti ajnan komputilon en terminalo por aliri al ili, kondukis kiel konsekvenco la [[Cifereco|ciferecigon]] de diversaj demarŝoj, bankoperacijo kaj ajnatipaj konsultoj, kio ŝparas administraciajn kostojn kaj tempon de la uzanto. Kelkaj komercaj organizaĵoj kuraĝigas sian laboristaron aligi siajn areojn de specializado en siaj laborejoj, cele al espero por impresigi la vizitantojn per fakula sciaro kaj libera informado.<ref>[http://www.eumed.net/cursecon/ EUMED Habla sobre bibliotecas y enciclopedias virtuales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240424161500/https://www.eumed.net/cursecon/ |date=2024-04-24 }} (Konsultita la 14an de aŭgusto 2012)</ref> Tio ebligis ankaŭ la kreadon de projektoj de utmonda kunlaborado en la kreado de [[libera programaro]] kaj de [[malferma kodo]] (FOSS), por ekzemplo: la [[Free Software Foundation]] per siaj iloj [[GNU]] kaj [[GNU General Public License|permesilo por libera enhavo]], la kerno de operacia sistemo [[Linux]], la [[Mozilla-Fondaĵo]] kun sia reta navigilo [[Firefox]] kaj ĝia posta servilo [[Thunderbird]], la ofimatika aparataro [[Apache OpenOffice]] kaj la propra [[Fondaĵo Vikimedio]].<ref>[http://www.ubiobio.cl/cps/ponencia/doc/p1.1.htm Información sobre el Internet y la sociedad.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120508065139/http://www.ubiobio.cl/cps/ponencia/doc/p1.1.htm |date=2012-05-08 }} {{Wayback|url=http://www.ubiobio.cl/cps/ponencia/doc/p1.1.htm|date=20120508065139}} Consultado el 14 de agosto de 2012.</ref><ref>[http://owww.revista.unam.mx/vol.5/num8/art49/art49.htm/ Noticias de UNAM.]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 14an de aŭgusto 2012.</ref> Interreto etendiĝis tutmonde, tamen malegale. Ĝi floris grandparte ĉe la hejmoj kaj entreprenoj de riĉaj landoj, dumm ĉe malriĉaj landoj kaj sektoroj oni disponas de malalta penetrado kaj averaĝa rapideco de Interreto. La malegaleco de alirado al tiu nova teknologio estas konata kiel "cifreca fendo", kio rezultas en pli malgrandaj oportunoj por aliri al sciaro, komunikado kaj transmitado de kulturo. Tamen laŭlonge de la jardekoj oni observas konstantan kreskon kaj en penetrado kaj en rapideco de Interreto, kaj en la volumeno de stokitaj datumoj kaj en la totala larĝo de bendo uzata en la interŝanĝo de informaro tage, kio pliboniĝas laŭgrade en ĉiuj landoj. === Filantropio === La [[Volontulo|reta volontularo]] estas la formo de volontularo kiu funkcias pere de Interreto. Tiu maniero por malproksima volontulado pliigas la kapablon de la organizoj por disvolvigo samtempe kun la havigo de spaco por ke multaj hmoj partoprenu en la disvolvigo, kio alimaniere ne eblus.<ref> Unuiĝintaj Nacioj (2011). State of the World’s Volunteerism Report 2011. Unuiĝintaj Nacioj. ISBN 9211012465.</ref> Unu de la ŝlosilaj aspektoj de la reta volontularo estas ĝia kapablo por plena inkludo. Ĉar la reta volontularo postulas nek kostojn nek vojaĝojn, ajna persono el ajna mondoregiono povas kunlabori por la paco kaj la disvolvigo.<ref>[https://www.onlinevolunteering.org/es/vol/resources/newsletter_may_2010.html Desde el servicio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150627151329/https://www.onlinevolunteering.org/es/vol/resources/newsletter_may_2010.html |date=2015-06-27 }} {{Wayback|url=https://www.onlinevolunteering.org/es/vol/resources/newsletter_may_2010.html|date=20150627151329}}. Bulteno de la servo reta volontularo. Majo, 2010.</ref> === Distrado === Multaj uzantoj uzas Interreton por elŝuti [[muziko]]n, filmojn kaj aliajn distrajn, informajn aŭ ambaŭ samtempe verkojn. Estas fontoj kiuj postulas pagojn por ricevi uzrajton, aliaj postulas registradon aŭ akceptadon de uzado de propraj datumoj, dum aliaj estas senpagaj kaj senpostulaj, uzante servilojn centralizitajn kaj distribuitajn, nome la teknologiojn de [[samtavola komunikado]]. Aliaj uzantoj aliras al la reto por atingi novaĵojn aŭ aliajn informerojn el tradiciaj publikigaĵoj, same atingeblaj papere, kiel la tradiciaj [[gazeto]]j, aŭ el nur ciferecaj publikigaĵoj, same kiel por atingi la staton kaj prognozon de la [[vetero]], staton de ŝoseoj ktp. La tuja mesaĝeblo aŭ [[babilejo]] kaj la [[elektronika poŝto]] estas kelkaj de la servoj kies uzado estas plej etendita. Tre ofte la liverantoj de tiuj servoj proponas al siaj aliĝintoj aldonajn servojn kiel la kreadon de spacoj kaj publikaj profiloj kie la interretnavigantoj havas eblon alŝuti en la reto [[foto]]jn kaj personajn komentojn. Estas tutnivela debataro aktuala ĉu tiaj komuniksistemoj helpas aŭ malhelpas la kontaktojn de persono al persono inter homoj.<ref name="¿Las redes sociales aislan o comunican?"> DVDCano. [https://web.archive.org/web/20141006102730/http://lagateradigital.com/blog/2013/08/27/las-redes-sociales-aislan-o-comunican/ «¿Las redes sociales aislan o comunican?».] Arkivita el originalo la 6an de oktobro 2014. Konsultita la 30an de septembro 2014. </ref> En pli ĵusaj tempoj prosperis sociaj portoj kiel [[YouTube]], [[Twitter]], [[Facebook]] kaj [[TikTok]], inter aliaj, kie la uzantoj povas havi aliron al enorma vario de filmetoj pri praktike ajna temo, inklude al multaj centoj da esperantaĵoj. La [[pornografio]] okupas grandan parton de la trafiko en Interreto, estante ofte polemika aspekto de la reto pro la moralaj konsideroj kiujn ĝi povas okazigi, kaj speciale la kondiĉoj de homa ekspluatado kaj eĉ sklaveco kiuj ekzistas en kelkaj malmoralaj sektoroj de tiu agado. Aliflanke ĝi havigas foje gravan fonton de [[reklamado]] por aliaj retejoj aŭ kompanioj. Multaj registaroj malsukcesa klopodis kaj eĉ baraktis por restrikti la uzadon de ambaŭ industrioj en Interreto. [[Dosiero:Minecraft.png|eta|300ra|dekstra|''[[Minecraft]]'' estas fama ludo disponebla en [[Esperanto]], kiu havas aktivan esperantistan komunumon.]] Simila praktiko povas okazi en multaj sistemoj por [[vetludado]] (preskaŭ ĉiam kontraŭ pago), kio por uzantoj povas komenci kiel distrado, sed povas iĝi sistemo kiu ruinigas individuojn ĝis [[bankroto]], dum iĝas enspezilon por nemoralaj entreprenoj. Delonge startis praktiko por ludi per [[videoludo]]j. Kaj lastatempe la sistemo por multludantaro konstituas same grandan parton de la distrado en Interreto. [[Interreta defio]] (angle ''Internet Challenge'') estas fenomeno en la interreto, kiu konsistas el mem-reproduktantaj agadoj, ofte en formo de defioj, kiujn individuoj aŭ grupoj plenumas, filmas, kaj dissendas per sociaj retejoj. Tiuj defioj kutime implikas specifan taskon, kiu povas esti amuza, fizika, socia, aŭ eĉ riska, kaj ili instigas aliajn partopreni per imitado. La fenomeno fariĝis populara kun la kresko de platformoj kiel [[YouTube]], [[TikTok]], kaj [[Instagram]], kie uzantoj povas facile alŝuti kaj disdividi filmetojn. === Efiko en la cerbo === En 2008 la usona teknologo nome Nicholas Carr publikigis artikolon en kiu li asertis, ke Interreto estis damaĝanta la homan kapablon koncentriĝi kaj kritike pensi, kaj eĉ asertis, ke la Interreto ŝanĝos la strukturon de la [[cerbo]] kaj la manieron pensi ĉe la personoj. Fakuloj de diversaj kampoj ekde tiam ekrealigis studojn kaj elpensarojn pri la rilato inter la Reto kaj la kognaj kapabloj. Kelkaj koincidis kun Carr, sed aliaj kiel Clive Thompson malakceptis tiujn argumentojn, asertante, ke ĉiam, kiam aperas nova teknologio, okazas simila debato. Tiuj «teknooptimistoj» asertas, ke la Reto ne nur enpovigas la cerban lertecon, sed ke krome ebligas lerni pli kaj pli rapide, definitive, kio faras la personojn pli inteligentaj.<ref>[https://lab.cccb.org/ca/univers-internet-mes-superficials-o-mes-llestos/ «Internet, més superficials o més llestos?».] CCCB LAB (en ca-ES). 29a de decembro 2013. Konsultita la 24an de decembro 2019. </ref> === Efiko en la socio === Estas intensa debato pri la efiko de Interreto en la [[socio]]. Unuflanke estas tiuj kiuj pensas, ke Interreto, favorante la interŝanĝon de informado, favoras same la disvolvigon de la civitana partopreno kaj de la [[Demokratio|demokratiigo]]. Tio estus la celo de la Agendo de Libereco de Interreto (en angla ''The Internet Freedom Agenda'') de la [[Usona Departemento de Ŝtato|Departemento de Ŝtato]] de Usono.<ref>[https://www.aspi.org.au/publications/special-report-compelled-to-control-conflicting-visions-of-the-future-of-cyberspace2/SR58_control_cyberspace.pdf Compelled to control. Conflicting visions of the future of cyberspace]. Dave Clemente. Special Report. Australian Strategic Policy Institute. Oktobro de 2013</ref> Tiun kredon apogas la nomitaj [[utopio|kiberutopiuloj]], kiuj opinias, ke Interreto estas per si mem [[libereco|liberiga]].<ref>[https://www.theguardian.com/books/2011/jan/09/net-delusion-morozov-review The Net Delusion: How Not to Liberate the World by Evgeny Morozov – review]. The Guardian. Tom Chatfield. 9 de Januaro 2011</ref> Aliflanke, aliaj kiel por ekzemplo Evgenij Morozov, pensas, ke Interreto faciligas la [[Amasa gvatado|amasan gvatadon]], la [[politika subpremado|politikan subpremadon]] kaj la ekspansion de propagando [[Naciismo|naciisma]] kaj [[Ekstremismo|ekstremisma]].<ref> Morozov, Evgeny (Januaro 2011). [https://web.archive.org/web/20110913073036/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/01/02/freedomgov?page=0,1 «Freedom.gov».] ''Foreign Policy'' (en angla). Arkivita el la originalo la 13an de septembro 2011. Konsultita la 23an de septembro 2011. </ref> === Informofonto === [[Dosiero:Msc 2008-Saturday, 09.00 - 11.00 Uhr-Moerk001 Sa.jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Gazetkonferenco]] tuj atingas la informitaron pere de la retaj dissendiloj.]] En 2009, studo farita en Usono indikis, ke ĉirkaŭ 56 % de 3 030 usonaj plenkreskuloj intervjuitaj per reta sondenketo montris, ke en okazo de nepra elekto de unusola informofonto, elektos Interreton, dum nur ĉirkaŭ 21 % preferos televidon kaj gazetaro kaj radio estos la elekto de nur ĉirkaŭ 10 % de la enketitoj. Tiu studo metis la ciferecajn rimedojn en privilegian pozicion rilate al la serĉado de informado, kio montras pliiĝon de la fidindeco en tiaj rimedoj.<ref>[http://lta.reuters.com/article/internetNews/idLTASIE55G1TU20090617 «Internet es la fuente de información más popular: estudio.»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090805103807/http://lta.reuters.com/article/internetNews/idLTASIE55G1TU20090617 |date=2009-08-05 }} {{Wayback|url=http://lta.reuters.com/article/internetNews/idLTASIE55G1TU20090617 |date=20090805103807 }} [[Reuters]] (17-6-2009). Konsultita la 19an de junio 2009.</ref><ref>''[http://www.zogby.com/news/ReadNews.cfm?ID=1710 Corrected Version, News Sources Top All Other Outlets.»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250414014954/https://zogby.com/news/ReadNews.cfm?ID=1710 |date=2025-04-14 }} Zogby International (15-6-2009). Konsultita la 19an de junio 2009.''</ref> Kompreneble la evoluo de [[politiko]] kaj sociaj aferoj en Usono mem dum du jardekoj povis ŝanĝi la rezultojn de tiu enketo, dum eĉ eksterlande la ciferoj povas multe varii depende de la politikaj, ekonomiaj, kaj sociaj kondiĉoj de la diversaj landoj, kaj eĉ de regionoj. === Laboro === Je la apero de la [[Larĝbenda|grandrapida konektado]] disponebla al la publiko, Interreto estis tute ŝanĝinta la manieron labori de kelkaj personoj, profesioj kaj sektoroj, ĉar ili nun povas fari tion el siaj respektivaj hejmoj. Interreto ebligis, ke tiuj personoj disponu de plej granda fleksebleco laŭ horaroj kaj laborloko, kontraŭ la tradicia labortago, kiu kutime okupas la matenon kaj parton de la vespero, por kio la dungitoj devas translokiĝi foje pene al la laborloko. Kompreneble tio postulas interkonsenton kun la koncernaj entreprenistoj, dungantoj, institucioj ktp. Tiukadre sperta kontisto el unu lando povas eĉ revizii la kontolibrojn de difinita kompanio el alia lando, pere de servilo eĉ el tria lando, bontenita demalproksime fare de fakuloj el kvara lando. La [[Kronvirusa malsano de 2019]] devigis milionojn da laboristoj de la tuta mondo ĉefe dum la jaro [[2020]] foresti de siaj kutimaj laborlokoj, kaj multaj miloj el ili esploris interkonsente kun siaj dungintoj, aŭ eĉ sendepende por aŭtonomaj laboristoj, la eblojn fari saman aŭ similan laboron el siaj hejmoj. Tiu sistemo, nomita "dedistanca laboro" aŭ "[[hejmlaboro]]", iĝis kutimo, kio malfermis novajn sistemojn labori. Interreto kaj ĉefe la [[blogo]]j havigis al laboristoj [[forumo]]n en kiu esprimi siajn opiniojn pri siaj laboroj, ĉefoj kaj kolegoj, kreante amasan kvanton de informado kaj de datumoj pri la laboro kiu estas kolektita ekzemple fare de la kolegio de advokatoj de [[Harvard]]. Interreto promociis la fenomenon de la [[tutmondiĝo]] kaj kun la nomita demateriigo de la ekonomio, ĝi rezultis en la nasko de la nomita Nova Ekonomio, karakterizita per la uzado de la reto en ĉiuj procezoj de pliigo de valoro de la entrepreno. === Reklamado === [[Dosiero:No-spam.svg|150px|eta|dekstre|150ra|Afiŝo kontraŭ-[[spamo]].]] Interreto iĝis la rimedo plej facile mezurebla kaj de plej alta kresko en la historio, krom rimedo per kiu multaj personoj konektas laŭ preskaŭ tuja maniero. Aktuale ekzistas multaj entreprenoj, kiuj enspezas monon el la [[reklamado]] farita en Interreto. Krome, estas multaj avantaĝoj kiujn la interagada reklamado havigas kaj por la uzanto kaj por la anoncantoj. Lastatempe, la diversaj [[entrepreno]]j kaj elsendantoj per Interreto profitas la akceptojn fare de la uzantoj por la informoj, fotoj, filmoj, muziko, ktp. Tiel la uzantoj ricevas, nepetinte ĝin, reklamadon, kiu siavice profitas de la preferoj montritaj de la uzantoj por sendi precize personigitan reklamadon, kiu povas esti utila por la elsendintoj. Tio rezultas en konsekvencoj, kiel nedezirata altrudado, persona spionado, enorma montrafiko ktp. Parto de tiu trudata reklamado estas farita pere de la sistemo nomita [[spamo]]. === Cenzuro === Estas ege malfacile, se ne maleble, establi kontrolon centralizitan kaj tutmondan (universalan) de Interreto. Kelkaj registaroj, de landoj kiaj [[Irano]], [[Sauda Arabio]], [[Nord-Koreio]] kaj [[Ĉinio]], limigas la eblojn ke uzantoj de ties landoj povas aliri al difinitaj enhavoj de Interreto, ĉefe politikaj kaj religiaj, konsideritaj kontraŭaj al ties kriterioj. La [[cenzuro]]n oni faras foje pere de ''filtroj'' kontrolitaj de la registaro, apogitaj sur leĝoj aŭ kulturaj tialoj, eĉ punante la propagadon de tiuj enhavoj. Tamen multaj uzantoj de Interreto povas ŝteleviti tiujn filtrojn, ĉar la plimulto de la enhavo de Interreto estas disponebla en la tuta mondo, senprobleme pri kie oni estas, kondiĉe ke oni havas la lertecon, kapablon kaj necesajn teknikajn rimedojn.<ref>[http://www.elprofesionaldelainformacion.com/.../censura_en_internet.html ¿Censura en Internet?]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Dosiero:Topology of the Chinese firewall.svg|thumb|maldekstre|200ra|Ĉinlingva kaj anglalingva simpligita topologio de la ĉina [[fajroŝirmilo]].]] Alia eblo, kiel ĉe la kazo de la cenzuro de Interreto en Ĉinio, estas ke tiun tipon de politikaj decidoj oni kombinas kun la memcenzuro de la propraj entreprenoj liverantaj de servoj de Interreto, nome la entreprenoj egalaj al telefonaj entreprenoj (havigantaj de servoj de Interreto), por tiel alĝustigi al la postuloj de la registaro de la ricevanta lando.<ref>[https://www.hrw.org/reports/2006/china0806/3.htm «II. How Censorship Works in China: A Brief Overview».] ''[[Human Rights Watch]]''. Konsultita la 20an de februaro 2008. </ref> Sed tamen, kelkaj serĉiloj kiel [[Google]] faris la decidon minaci la registaron de Ĉinio per la retiro de siaj servoj en tiu lando, se oni ne abolas la cenzuron en Interreto. Tamen poste ili asertis, ke ili ne plenumos tiun decidon.<ref>[https://www.elpais.com/articulo/tecnologia/Google/amenaza/cerrar/buscador/China/elpeputec/20100113elpeputec_1/Tes «II.Google amenaza con cerrar su buscador en China».] [[El País]]. Konsultita la 13an de januaro 2010. </ref> Por eviti ajnan tipon de cenzuro aŭ trudado en la uzado de Interreto, oni disvolvis multajn teknologiojn kaj ilojn. Inter ili menciindas unuflanke la teknikojn kaj [[kriptologio|kriptografiajn ilojn]] kaj aliflanke la teknologiojn enkadritajn en la nomita [[Darknet]] (malhela reto). La Darknet estas kolekto de retoj kaj teknologiojn kiuj celas la atingon de totala anonimeco de la komunikantoj, Kreante tiel zonon de totala libereco. Kvankam aktuale oni ne konsideras kutime, ke oni atingu totalan anonimecon, sed ja oni atingas gravan plibonigon en la privateco de la uzantoj. Tiu tipo de retoj estis uzita intense, por ekzemplo, en la okazaĵoj de la [[Araba Printempo]] kaj en la tuta maŝinaro de [[WikiLeaks]] por la publikigo de sekreta aŭ diskreta informaro. La teknologioj de la Darknet estas perfektiĝantaj kaj pliboniĝantaj ĉe siaj servoj.<ref>{{cite web|url=http://www.periodismociudadano.com/.../10-formas-de-censura-de-internet|title=10 formas de censura de Internet en regímenes sin libertades|accessdate=31a de marto 2016|date=|publisher=Periodismo Ciudadano}}</ref> Por lukti kontraŭ la cenzuro en Interreto, [[Raportistoj sen limoj|RSF]] decidis deblokigi naŭ informajn retejojn cenzuritajn en dek unu landoj, tio estas, ebligis aliron al ili el la teritorioj en kiuj ili estis malpermesitaj: Grani.ru, blokita en [[Rusio]]; Fregananews, cenzurita en [[Kazaĥio]], [[Uzbekio]] kaj [[Turkmenio]]; ''The Tíbet Post'' kaj ''Mingjing News'', malpermesitaj en Ĉinio; Dan Lam Bao, blokita en [[Vietnamio]]; Hablemos Press, cenzurita en [[Kubo]]; Gooya News, blokita en [[Irano]]; ''Gulf Center for Human Rights'', cenzurita en [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] kaj en Sauda Arabio, kaj ''Bahrain Mirror'', malpermesita en [[Barejno]] kaj en Sauda Arabio. == Esperanto kaj interreto == [[Dosiero:1992-02 uea retadreso.jpg|eta|Notoj de Pasquale Zapelli kiel aliri la UEA-retpoŝton, februare 1992]] La unua Esperanto-asocio kun retadreso estis supozeble [[UEA]], kiu komence eksperimentis kaj ekde aprilo 1992 pagis al universitato de Roterdamo por spaco kaj adreso: uea@wammers.erc.eur.nl. Komence oficisto Pasquale Zapelli kontrolis unufoje ĉiusemajne, kaj maksimume du mesaĝoj venis. Nur en la Jarlibro de 1995, UEA unuafoje tiel diskonigis sian tiaman retadreson, uea@inter.nl.net. Ekde sia formiĝo en 1999, la organizo [[E@I]] (origine "Esperanto@Interreto") estas la plej aktiva esperanto-organizo en la interreto. === Uzado de Interreto por konstati la uzadon de esperantaj vortoj === [[Sten Johansson]] en sia eseo ''Uzi interreton kiel tekstaron por lingvaj esploroj'' [2005]<ref>''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], 2015. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. Paĝoj 221-241 </ref> klarigas kiel li uzis interretajn rimedojn, ĉefe [[serĉilo]]jn kaj la disponeblon de la [[Tekstaro de Esperanto]] (versioj kaj de antaŭ kaj de malantaŭ 1940) por studi kiuj vortoj, kombinoj kaj gramatikaj formoj estas uzataj, kaj laŭ kiu ofteco. La eseisto komparas la rezultojn de serĉiloj en 2002 kaj 2004. Antaŭ ĉio la aŭtoro avertas pri dek limigoj kiuj relativigas la trovitajn rezultojn, inter kiuj neceso trovi verajn esperantlingvajn tekstojn, nombro de [[retejo]]j anstataŭ veraj aperintaj vortoj, konsisto de interretanoj kiel aparta homgrupo, malatento pri sencoj, malatentindaj kvantoj de mencioj neindaj, konfuzoj pri supersignitaj literoj. Krom precizaj ekzemploj, li dediĉas partan atenton al klasikaj diskutoj. Ekzemple pri la nomitaj [[mal-vorto]]j, li konkludas ke inter "venkintaj" kazoj estus ''humida'' kontraŭ malseketa, ''stulta'' kontraŭ malsaĝa kaj ĉefa malsprita, ''kvereli'' kontraŭ malpaci, ''strikta'' kontraŭ malvasta, dum inter nesukcesintaj estus ''povra'' super kiu ankoraŭ hegemonias malriĉa aŭ eĉ kompatinda, ''leĝera'' super kiu ankoraŭ hegemonias malpeza, ''frida'' super kiu ankoraŭ hegemonias malvarma, aŭ ''olda'' super kiu ankoraŭ hegemonias maljuna kaj malnova. Pri la polemiko inter [[Landnomoj en Esperanto|landnomo]]j, la komparo inter diversaj epokoj konfirmas la venkon de [[landonomo]]j kun [[finaĵo]] ''-io'' super finaĵo ''-ujo'' (ĉiam en la interreta etoso kaj ne nepre en aliaj), la partikularan venkon de [[Barato]] super [[Hindio]], kaj la retenon de la finaĵo -ujo ĉe [[Esperantujo]] kaj ĉe antikvaj landoj kiaj [[Egiptujo]] antaŭ [[Egipto]] por la nuna ŝtato, aŭ [[Ĉinujo]] antaŭ [[Ĉinio]]. Pri la litero [[ĥo]] la komparoj faritaj en 2004 konstatas, ke ĝi pluhegemonias nur en kelkaj vortoj kiaj [[Ĥarkovo]], [[monaĥejo]], [[ĥimero]] aŭ [[jaĥto]] kontraŭ la respektivaj korespondoj kun litero [[ko]], dum tiuj klare venkas en [[kirurgo]], [[kameleono]], mekanika, [[kemio]], arkaika, [[anarkio]], [[tekniko]] kaj ĉefe [[arkitekturo]] kun 90 %; same ankaŭ en la Tekstaro hegemoniis monaĥejo kaj ĥaoso, dum ankaŭ tekniko. Pri la elekto inter kiel kaj kiom por indiki gradon, oni konstatas ke ĉe "adjektivoj kaj adverboj mezureblaj oni pli ofte uzas ''tiom''. Ĉe la vortoj ''multe'' kaj ''malmulte'' oni eĉ preferas ''tiom''. Ĉe nemezureblaj ecoj kiel ''bela'', ''bona'' kaj ''feliĉa'' oni plej ofte preferas esprimi gradon per ''tiel''."<ref>Paĝo 235.</ref> El la falsaj korelativoj formitaj el radiko ali- oni konstatas ke nur estas iomete uzata ''alies'', kiu relative malkreskas. Oni konstatas malgrandan uzon de vorto ''gepatro'' en singularo, de finaĵo -ika anstataŭ -a ĉefe ĉe ekzotika aŭ erotika kaj nedisputeble ĉe mekanika, de finaĵo -acio anstataŭ -o ĉefe en civilizacio aŭ konversacio, sed ne en inaŭguro. Oni konfirmas ankaŭ la finan venkon de modernaj vortoj kiaj ''[[komputilo]]'', ''[[aidoso]]'', ''[[retpoŝto]]'', ''[[poŝtelefono]]'', ''hamburgero'', ''fritoj'', ''kolao'' aŭ [[ĝinzo]]. == Samtempa uzo de interreto kaj televido == Intertempe pli kaj pli da [[eŭropo|eŭropanoj]] uzas [[televido]]n kaj interreton samtempe. Esploro de la komenco de 2010 de ''EIAA Mediascope Studie'' evidentigis, ke jam 70&nbsp;procentoj de televidspektantoj samtempe uzas interreton. 75&nbsp;procentoj de [[britoj]] kaj [[danoj]], 73&nbsp;procentoj de [[germanoj]] kaj 71&nbsp;procentoj de [[belgo]]j uzas almenaŭ unufoje semajne ambaŭ. La pridemandado montris ankaŭ, ke ĉiu dua persono post kontakto kun televida [[reklamo]], poste serĉas informojn rilatajn en interreto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wuv.de/nachrichten/media_marktforschung/parallele_nutzung_von_tv_und_internet_in_europa_weit_verbreitet |titolo=wuv.de |alirdato=2010-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101123042156/http://www.wuv.de/nachrichten/media_marktforschung/parallele_nutzung_von_tv_und_internet_in_europa_weit_verbreitet |arkivdato=2010-11-23 }}</ref> Multaj homoj uzas samtempe televidon kaj interreton, ankaŭ se temas pri ne atentopostula afero en almenaŭ unu el la du komunikiloj. Ekzemple, oni povas aŭskulti muzikon per unu rimedo, dum oni laboras aŭ oni atentas per la alia. Por vikipediistoj, tiu kutimo povas helpi la kreadon aŭ plibonigon de artikoloj, se temas pri ne speciala atentopostula traduko kaj nur pri aŭtomataj taskoj. Tial oni povas kunlabori en [[Vikipedio]], dum oni ŝtelrigardas filmon, aŭskultas muzikon, flanke vidas sporton ktp. == Kritiko == En sia verko "This is for Everyone" Tim Berners-Lee li diskutas tendencojn kiuj minacas la socian kontrakton de la malfermita reto: datummonopoliojn de grandaj teknologiaj kompanioj, la gvatadan kapitalismon, la atentoekonomio kiu nutrante polarizon kaj AI-teknologion kiu pli rapide evoluas ol ni scias regi ĝin. Li montras ankaŭ kiel niaj ciferecaj vivoj en Interreto povas esti re-inĝenieritaj por la bono de homa prospero anstataŭ profito aŭ por potenco<ref>(en) ''[https://www.goodreads.com/book/show/222376492-this-is-for-everyone This Is for Everyone: The Unfinished Story of the World Wide Web]'', Goodreads</ref>. La [[Teorio de la mortinta interreto]] ({{En}}: ''Dead Internet Theory'') estas dekomence [[konspira teorio]], kiu asertas, ke plej multaj interagoj en la interreto, precipe en [[Socia retejo|sociaj retoj]], estas farataj de robotoj anstataŭ de realaj homoj. Poste la teorio pli ofte estis menciita sen referenco al konspiraj teorioj, simple por kritiki la kreskantan aperon de malaltkvalitaj enhavoj, kreitaj de [[Artefarita intelekto|artefaritaj intelektoj]]. == Literaturo == (en) [[Tim Berners-Lee]], ''This is for Everyone,The Unfinished Story of the World Wide Web'', 2025, eld. Farrar, Straus and Giroux, 400 paĝoj, <nowiki>ISBN 9780374612467</nowiki> == Vidu ankaŭ == <!-- Bonvolu gardu tiun liston alfabete organizata. --> {{Div col|cols = 3}} * [[Baŭncero]] * [[Blogo]] * [[DOCSIS]] * [[Dosiero-Transiga Protokolo]] * [[Hejma enkursigilo]] * [[HFC-reto]] * [[ICANN]] * [[Interreta memeo]] * [[Interreto de aĵoj]] * [[IP-adreso]] * [[IRC]] * [[Leĝo de Poe]] * [[Modemo]] * [[Novaĵgrupo]] * [[Pertelefonlinea konekto]] * [[Reta serio]] * [[Retkomunumo]] * [[Retkulturo]] * [[Semantika Reto]] * [[Servilo]] * [[Wi-Fi]] * [[Zoom (videokomunikilo)]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== === En Esperanto === * Yves Nevelsteen, ''Komputeko, prikomputila terminokolekto'', Espero por E@i, Partizanske, Slovakio, 2008 === Alilingve === * Abbate, Janet (1999). [https://archive.org/details/inventinginterne00abba ''Inventing the Internet''.] Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 978-0-262-01172-3. * Castells, Manuel: ''La galaxia Internet – Reflexiones sobre Internet, empresa y sociedad''. Barcelona (Plaza & Janés), 2001. * Feenberg, A.: ''The Internet as network, world, co-construction, and mode of governance''. The Information Society, 2019. * Matthias Röhr: ''Der lange Weg zum Internet. Computer als Kommunikationsmedien zwischen Gegenkultur und Industriepolitik in den 1970er/1980er Jahren'', transcript, Bielefeld 2021, ISBN 978-3-8376-5930-6 == Eksteraj ligiloj == * [http://kontakto.tejo.org/2011/10/interreto-liberiga-au-dependiga.html "Interreto: Liberiga aŭ dependiga?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064241/http://kontakto.tejo.org/2011/10/interreto-liberiga-au-dependiga.html |date=2019-01-29 }}, Kontakto, n-ro 244, 2011 La sekvaj eksteraj ligiloj ligas al listoj, kiuj donas ampleksan superrigardon pri la plejmulto de esperantlingvaj retejoj en la hodiaŭa interreto. * [http://memkompreneble.wordpress.com/2010/01/27/listo-de-kopirajtitaj-esperantlingvaj-retejoj/ listo de kopirajtitaj esperantlingvaj retejoj] * [http://memkompreneble.wordpress.com/2010/01/15/indekso-de-blogoj-esperantlingvaj/ indekso de blogoj esperantlingvaj] * [http://memkompreneble.wordpress.com/2010/01/03/listo-kun-retregionoj-de-la-formo-httpesp-kaj-httpeo-kaj-http-eo/ listo kun retregionoj de la formo http://*esp*.* kaj http://*eo.*.* kaj http://*.eo*.*] {{Projektoj |commons=Internet |commonscat=Internet |wikinewscat=Interreto |ReVo=ret#ret.inter0o |q=Interreto |s=Kategorio:Interreto }} {{Havenda artikolo|Interreto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Interreto| ]] svgcyp3nwpejmsf6jc26r4cw1dhmsoh 0 2132 9455279 9437303 2026-08-17T08:03:17Z Sj1mor 12103 9455279 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Siège d'Acre par Philippe Auguste.jpg|eta|300px|Sieĝo de [[Akko]], 1189-1191. Rikardo Leonkoro provis (sukcese) regajni la urbon el la islamanoj]] [[Dosiero:Croisés.jpg|eta|dekstra|Krucistoj.]] '''Krucistaj militoj''' aŭ '''krucmilitoj''' aŭ '''krucistaj ekspedicioj''', arĥaike ''kruciatoj'', estis soldataj ekspedicioj, proklamitaj fare de [[papo]] nome de la [[Latina eklezio]] celantaj teorie igi praktikeblaj la pilgrimajn vizitojn al la Sanktaj Lokoj kaj samtempe remeti en kristanajn manojn la sanktejojn okupitajn aŭ detruitajn fare de islamanoj. Do militaj bataloj disvolviĝis dekomence kaj teorie kontraŭ [[nekredanto]]j kies konvertiĝo ne estis la unua celo. Dum la [[Mezepoko]] en Eŭropo estis kiel nekredantoj konsiderataj ne nur [[pagano]]j, sed ankaŭ [[islamano]]j, [[judoj]] kaj [[herezulo]]j. La partoprenantoj de la krucmilitoj, nome la kruckavaliroj, kutime markiĝis per ruĝa [[kruco|signo de kruco]] (de tie ilia nomigo) kaj ili uzis ŝirmon de [[katolika eklezio]]. La [[unua krucmilito|unuan krucmiliton]] proklamis papo [[Urbano la 2-a]] en la jaro [[1095]]. Ĝia celo estis konkeri [[Sankta Lando|Sanktan landon]] kaj liberigi lokojn sanktulajn por la [[kristanoj]] el la manoj de la islamanoj - hegemonie de [[selĝukaj turkoj]]. La lastan krucmiliton klopodis organizi komence de la [[16-a jarcento]] [[Leono la 10-a]] kontraŭ la osmanidaj turkoj. Komencinte la militiron en Sanktan landon iom post iom formiĝis [[ideologio]] de la krucmilitoj. == Krucmilitoj en Sanktan landon == === Kaŭzoj de la proklamo de la unua krucmilito === [[Dosiero:CouncilofClermont.jpg|eta|220px|Koncilio en Clermont, papo Urbano la 2-a estas apelacianta konkeri Palestinon.]] En la jaro [[638]] [[araboj]] konkeris [[Jerusalemo]]n, la plej gravan kristanan [[pilgrimo|pilgriman lokon]]. La sanktulaj lokoj por la kristanoj ja venis en la manojn de nekredantoj, sed fakte la araboj ĝenerale toleris la kristanan pilgrimadon al la Sankta tombo. La pilgrimadon en Jerusalemon faris regule grupoj da pilgrimantoj, por kies bezonoj estiĝis multaj pilgrimaj domoj. La surmaraj kaj surteraj vojoj estis kontrolataj de [[Bizanca imperio|bizancanoj]]. Pli poste Palestino venis sub administradon de nove estiĝinta [[Fatima kaliflando]], kies centrejo estis en [[Egiptio]]. La unuaj problemoj estiĝis en la jaro [[1009]], kiam [[kalifo]] [[al-Hakim bin Amr Allah]] lasis neniigi la [[templo de Dia tombo|templon de Dia tombo]] kaj komencis persekuti la lokajn kristanojn. Sed la situacio iom post iom pliboniĝis kaj la bizanca imperiestro pagis por la renovigo de la templo. La veran katastrofon prezentis iompostioma malkresko de la bizanca potenco en [[Malgranda Azio]], kune kun la leviĝo de [[selĝukaj turkoj]] en la [[1060-aj jaroj|60-aj jaroj]] de la [[11-a jarcento]]. Post [[batalo apud Mantzikert]] en [[1071]] la [[selĝukoj]] malrapide okupis [[Sirio]]n, Palestinon kaj preskaŭ la tutan nuntempan Turkion.<ref> Asbridge 2012, p. 27. </ref> Tie ili fondis en la jaro [[1080]] sian ŝtaton, nome [[sultanlando Rum|sultanlando Ruma]] (signife al romia, pli poste [[Ikonija sultanlando|ikonija]]). En la jaro [[1078]] ili konkeris [[Jerusalemo]]n, ĝis tiam priregata fare de ŝijaismaj Fatimidoj. Post la konkero de Jerusalemo, la sunaistaj turkoj neniigis la urbon kaj mortigis la araban garnizonon. Kvankam la kristana eklezio estis disigita per [[skismo]], en [[Bizanco]] naskiĝis ideo helpi al la okcidentaj kristanoj. Interesiĝis pri ĝi precipe la imperiestroj, kiuj ne konsentis kun la disharmonio.<ref>Kutime en la krucmilitaj movadoj kaj militoj elstaris la celo liberigi la kristanajn sanktejojn kaj malfermi la vojon al la kristanaj pilgrimantoj. Pri la viktimoj de tiuj militoj, historiistoj kaj esploristoj kutime montras akordiĝi pri la nombro: ŝajnas do ke inter kristanaj kaj saracenoj – inter perdoj sur la militaj kampoj, epidemioj kaj aliaj danĝeraj eventoj – la mortintoj en la “ducentjara milito” atingas la nombron de kvindek miloj da viktimoj. Neniu imagis krucmilitojn ĝis kiam islamo permesis pilgrimojn ĝis la sanktaj lokoj de kristanismo. La krucmilitaj volontuloj parolis pri si pri “militistaj pilgrimantoj!” (il Timone, n. 134, Vivaio p. 66).</ref> [[Dosiero:B Urban II2.jpg|eta|220px|maldekstre|Papo Urbano la 2-a alvokas liberigi la Sanktan landon.]] En la jaro [[1092]] mortis la potenca selĝuka [[sultano]] [[Malikŝaho]]. Disharmonioj, ĝis tiam nur bruletantaj inter la turkoj, nun fariĝis bataloj pri la potenco. Kiel rezulto, estiĝis pluraj memstaraj selĝukaj regnoj. Ili ja agnoskis la suverenecon de la bagdada kalifo, sed ofte nur formale. Memstariĝis [[atabego]]j (victenantoj kaj armeaj komandantoj) en la [[Mezopotamio|mezopotamia]] [[Mosulo]] kaj la siriaj [[Damasko]] kaj [[Halepo]]. La nordorientan parton de Malgranda Azio dominis sultanlando de [[Daniŝmendidoj]], la centra regiono de la [[ikonija sultanlando]]. Pro tio la bizanca imperiestro [[Aleksio la 1-a Komnenos|Aleksio la 1-a]] provis rekonkeri la teritoriojn, kiujn la selĝukoj kaptis helpe de [[soldisto|soldistaj]] soldataroj el la okcidenta Eŭropo. Jam en la jaro [[1089]] li petis de la [[Flandrio|flandra]] grafo, Roberto la 1-a, soldatan helpon. Samtempe li klopodis plibonigi la rilatojn inter la orienta kaj la okcidenta eklezioj. En la jaro [[1090]] li komencis traktadon kun papo [[Urbano la 2-a]] pri [[Eklezio|eklezia unuiĝo]]. Eĉ ne la papo, kiu estis instalita nur iomete pli frue (1088), troviĝis sekve de [[batalo pri investituro]] kun la imperiestroj en tre komplika pozicio kaj tial deziris profundigi la disputojn kun la ortodoksa Bizanco. En la jaro [[1095]] (en [[historiografio]] oni ofte renkontiĝas eĉ kun la dato 1098) Jerusalemon denove konkeris araboj. La soldatoj de la egiptaj fatimidoj rabegis la urbon, mortigis ĉi tieajn islamanojn kaj forpelis la restintajn kristanan loĝantaron. En la sama jaro en marto alveturis al [[koncilio]] en [[Piaĉenco]]n la bizanca mesaĝistaro de imperiestro Aleksio la 1-a. Reprezentantoj de la okcidenta eklezio kunvenis en tiu ĉi itala urbo precipe tial, por ke ili solene kulminu venkon de papa [[kurio]] super la romia imperiestro [[Henriko la 4-a]], kiu estis nelonge antaŭ tio forpelita el Italio kaj armee kaj politike izolita. La bizancanoj antaŭpaŝis antaŭ la ekleziaj patroj priskribante ĉi tie, kian danĝeron prezentas la etendo de selĝukoj ne nur por la kristanoj en Oriento, sed ankaŭ por Okcidento. Ili elvokis tial la okcidentajn kredantojn, por ke ili enpaŝu en servojn de la bizanca imperiestro kaj helpu Orienton. Pri senpera reago je iliaj vortoj estas nenio atingita, plej verŝajne ili restis en la traktado en Piaĉenco sen respondo. Sed nepre ili impresis. Je duonjaro pli poste, fine de novembro de [[1095]], papo [[Urbano la 2-a]] dum la koncilio en la franca urbo [[Clermont]] parolis elsendantan prelegon elvokante la okcidentajn kristanojn, por ke ili helpu siajn orientajn kunkredantojn suferigatajn fare de la nekredantoj. === La estiĝo de ideologio de la krucmilitoj === [[Dosiero:Gustave dore crusades an enemy of the crusaders.jpg|eta|dekstra|200px|[[Saracenoj]] - malamikoj de la krucistoj.]] Por la krucista militiro estis en la [[germana lingvo]] uzata ĝis la [[18-a jarcento]] esprimo ''Kreuzfahrt'' en signifo de veturado kiel solena agado. Ĝi signis, ke estis temonta pri milita ekspedicio gvidita en signifo de nobla celo de disvastigado de la kristana kredo inter la nekreduloj. Sed la fakto estis en la rilato al la devenaj celoj ofte tute diferenca. Malgraŭ tio, ke jam en la [[7-a jarcento]] la batalo de [[Bizanca imperio]] kontraŭ [[Persio]] kaj precipe poste kontraŭ [[araboj]] akiris en certan mezuron karakteron de sankta [[religia milito]] kontraŭ la nekreduloj kaj kelkaj [[historiisto]]j konsideras ĝin kiel antaŭbildon de la pli postaj krucmilitoj en Sanktan landon, regis ĝis la [[10-a jarcento]] konvinko, ke la konkereman militon ne eblas enkonduki al harmonio kun kristana postulo de neperforto. En la [[11-a jarcento]] komencis subinflue de [[reformo de Cluny]] kaj de pliintensigo de la religia vivo kreski intereso pri [[pilgrimejo|sanktaj lokoj]], precipe pri [[Jerusalemo]], [[Romo]] kaj [[Kompostelo]]. Tiu ĉi intereso eliradis krom la alia el la pliintensa [[eskatologio|eskatologia]] atendado de [[fino de la mondo]] kaj sento de kulpo, ke [[Dia tombo|Sankta Tombo]], por la [[kristanoj]] loko de [[resurekto]] de [[Jesuo Kristo|Jesuo]], restas en la manoj de [[islamanoj]], kiuj plie endanĝerigas la [[pilgrimanto]]jn en Sankta Lando. Iom post iom estis realigita ĝenerala konvinko, ke la intensa batalo por akiro de la sanktaj lokoj kaj kun tio koneksanta sekurigo de ŝirmo de la kristanaj pilgrimantoj estas la justa kaj ĝi estus fariĝonta devo de ĉiu [[kavaliro]]. Tia ĉi konvinko apogis sin eĉ pri principo de [[justa milito]].<ref> Tyerman 2019, pp. 14–15. </ref><ref> Asbridge 2012, pp. 14–15. </ref> [[Dosiero:The Church of the Holy Sepulchre-Jerusalem.JPG|eta|maldekstre|240px|La [[Baziliko de la Sankta Tombo]] en Jerusalemo enhavas, laŭ tradicioj el almenaŭ la [[4-a jarcento]], du plej sanktajn lokojn en Kristanismo.]] En la dua duono de la [[11-a jarcento]] ekprenis la iniciaton la papoj. Formigado de la ideologio de krucmilitoj subtenis precipe papo [[Gregorio la 7-a]]. En la jaro [[1095]] lernanto de Gregorio, [[Urbano la 2-a]], respondis la peton, kun kiu la bizanca imperiestro [[Aleksio la 1-a Komnenos|Aleksio la 1-a]] turniĝis al la [[kurio]] kaj kiel la unua li apelaciis dum la [[koncilio de Clermont]] por krucista militiro. Krom la defendo de kredo kaj la [[orienta eklezio|orientaj kristanoj]] li havis por tio ankaŭ potenculemajn motivojn. Tiutempe okupigis lin la disputoj okazantaj enkadre de batalo pri [[investituro]] kontraŭ imperiestro [[Henriko la 4-a]], kies eksponento, [[kontraŭpapo]] [[Klemento la 3-a]] ĝuste konkeris [[Apostola Seĝo|Sanktan Seĝon]] en Romo. En alia flanko necesas konsideri, ke inter Bizanco kaj la [[okcidenta eklezio]] regis [[skismo]] kaj Aleksio la 1-a estis la unua, kiu ekde la jaro [[1054]] provis renovigi la interrilatojn inter Oriento kaj Okcidento. === Politikaj kaŭzoj de la Krucmilitoj === Sintezan kvadron pri la kaŭzoj originantaj la krucmilitojn oni povas ĉerpi el la verko de Rodney Stark.<ref> Rodney Stark, ''Gli eserciti di Dio. Le vere ragioni delle crociate'', Lindau, 2010. p.&nbsp;365.</ref> Tiu sociologo liveras historion dokumentitan sur fontoj ankaŭ islamaj. Prezentiĝas ekvilibra rakonto kiu eksplikas kiel la krucmilitoj naskiĝis por reagi al la islama agresemo, kiu estis jam elimininta diversajn kristanajn komunumojn.<ref> Tyerman 2019, pp. 18–19, 289. </ref> Dualoke, la libro de Stark montras kiel la islama agresemo kontraŭ kristanoj ne naskiĝis tuj sekve de la krucmilitoj, sed komence de la 20-a jarcento, okaze de la relanĉo de fundamentismo kaj de radikala [[islamo]] kontraŭ la eŭropa [[koloniismo]]. == La diversaj krucmilitoj == === La unua krucmilito === {{Ĉefartikolo|Unua krucmilito}} [[Dosiero:Seljuk Empire locator map.svg|eta|250px|La teritorio priregata fare de selĝukoj, 1092.]] Malgraŭ tio, ke la alvoko de la papo Urbano estis adresita al la nobelaro,<ref> Asbridge 2012, p. 34 </ref> venis tuja reago el flanko de burĝa kaj vilaĝana malriĉularo. Subinflue de prezentiĝoj de entuziasmiĝintaj predikistoj amasiĝis multnombraj malriĉularaj homamasoj kaj sen kia ajn preparo ili ekvojaĝis en Sanktan landon. Tio estis nomita Popola Krucmilito.<ref> Hindley 2004, pp. 20–21 </ref> La entuziasmo por la sankta afero ludis en ilia agado sendube signifan rolon, sed gravaj estis ankaŭ materialaj, precipe demografiaj motivoj, la deziro akiri parcelon kaj riĉecon, tute elimini eblas eĉ ne sopiron pri aventuro kaj gloro. Tio verŝajne estis eĉ ne tiam, sed ankaŭ neniam pli poste klare formulita. Survoje ili rabadis kaj murdis [[judoj]]n, ekzemple en la [[Masakroj ĉe Rejnlando]], Ja la judoj estis konsideritaj same nekredantoj kiel la islamanoj de Palestino kaj krome kiel kulpulo de la morto de Kristo.<ref> Chazan 1996, p. 60 </ref><ref> Tyerman 2006, pp. 99–100 </ref> Plimulto da partoprenintoj de tiu ĉi ekspedicio estis dispolvigita somere de [[1096]] fare de turkoj en la Batalo de Civetot apud [[Niceo]] kaj deportita en [[sklaveco]]n.<ref> Asbridge 2012, p. 41 </ref> Nur poste ekvojaĝis kavaliraj soldataroj. En Antaŭa Oriento ili konkeris iom post iom vicon da teritorioj kaj fondis ĉi tie du malgrandajn [[krucistaj ŝtatoj|krucistajn ŝtatojn]], nome la [[Graflando de Edessa|Graflandon de Edeso]]<ref> Asbridge 2012, pp. 59–61 </ref> kaj la [[Antioĥa princlando|Antioĥan princlandon]] post masakro de tiamaj loĝantoj kaj islamanoj kaj kristanoj.<ref> Asbridge 2012, pp. 72–73 </ref> En julio [[1099]] la krucistoj post mallonga kaj sukcesa sieĝado konkeris [[Jerusalemo]]n, kiu estis sekve donita al la venkintoj por rabado, dum kio okazis murdo de plimulto da loĝantoj.<ref> Asbridge 2012, pp. 96–103 </ref> Jerusalemo fariĝis ĉefurbo de la plej grava el la krucistaj ŝtatoj, nome de la [[Jerusalema reĝlando]]. En ties fronto staris [[Godefroi de Bouillon]] kun titolo de ''Ŝirmanto de la Dia tombo''.<ref> Asbridge 2012, p. 106 </ref> Post baldaŭa morto anstataŭis lin lia frato, la edesa grafo [[Baldueno la 1-a de Bouillon|Baldueno]], kiu jam estis kronita kiel jerusalema reĝo. La lasta krucista ŝtato fariĝis [[graflando de Tripolo]] ([[1109]]).<ref> Jotischky 2004, pp. 62–63 </ref> En la jaro [[1100]] estis en Sanktan landon ekspediciitaj helpaj kruc-ekspedicioj. Temis pri militiro de malpli grandaj, malbone kunordigitaj grupoj, kiuj provis plifortigi la nove fonditajn krucistajn ŝtatojn. Sed en la jaro [[1101]] ili estis disbatitaj fare de [[turkoj]] en [[Anatolio]], kiuj restis ekde tiu tempo ĝis la fino de la krucmilitoj preskaŭ nesuperebla obstaklo. Jam en la jaro [[1108]] la normana duko [[Bohemundo de Tarent]] provis ekataki kontraŭ [[Bizanca imperio|Bizanco]]. Tio fariĝis karakteriza por pluaj rilatoj inter la okcidentaj krucistoj (latinoj) kaj la orienta imperio. === Kavaliraj ordenoj === {{Ĉefartikolo|Kavaliraj ordenoj}} [[Dosiero:Krak des Chevaliers 01.jpg|eta|250px|maldekstre|''[[Krak des Chevaliers]]'' en Sirio]] La krucmilitoj fakte kontribuis al la estiĝo de kavaliraj ordenoj. Kiel la unua estis fondita [[Ordeno de Johanitoj]] (pli poste konata kiel [[malta ordeno|ordeno de maltaj kavaliroj]]. Ties kerno fariĝis frataro de [[benediktanoj]], kiuj zorgis pri ŝirmo de pilgrimantoj al [[Dia tombo]] kaj zorgis pri malsanuloj. Iliaj anoj estis [[monaĥo]]j kaj [[kavaliro]]j samtempe. Baldaŭ ili fariĝis signifa armea apogo de la krucistaj ŝtatoj kaj la [[kavalireco]] forpuŝis en fonejon ilian monaĥan flankon de ilia misio. Kiel soldatoj estis de komence organizitaj [[templanoj]]. Ili ŝirmis la pilgrimantojn kaj ilian posedaĵon survoje en Sanktan landon kaj dum tio ili mem akiris grandan riĉaĵon. La ordeno baldaŭ disvastiĝis ankaŭ en Eŭropo, kie la templanoj agadis precipe kiel [[banko|bankieroj]]. Kiel la tria estiĝis [[ordeno de germanaj kavaliroj]], kiu pli poste estas ludinta sian kontraŭversian rolon en la orienteŭropa [[Baltio]]. Por la kavaliraj ordenoj estis la tipaj karakterize koloraj manteloj, laŭ kiuj iliaj anoj distingis unu la alian en batalo. === Krucistaj ŝtatoj === {{Ĉefartikolo|Krucistaj ŝtatoj}} [[Dosiero:Map Crusader states 1135-eo.svg|250px|eta|dekstre|[[Krucistaj ŝtatoj]] estiĝintaj fine de la unua krucmilito en [[Sankta Lando]].]] Sur la teritorioj okupitaj fare de la krucistoj estiĝadis senjorlandoj de krucistoj, kiuj decidiĝis resti en Sankta Lando. Tiuj ĉi senjorlandoj estis konstruataj en stilo de [[okcidenta Eŭropo|okcidenteŭropa]] [[feŭdismo]] kaj ĉefan rolon ludis en ĝi la loĝantoj, kiuj anonciĝis al la okcidenta konfesio, monofizistoj, la orientaj ortodoksistoj, sed la islamanoj nombre superis kaj ili estis de la krucistaj regantoj tolerataj. Post la unua krucmilito estiĝis kvar la plej signifaj [[krucistaj ŝtatoj]] en [[Levantenio]], nome [[Graflando de Edessa]], [[Antioĥa princlando]], [[Graflando de Tripolo]] kaj [[Jerusalema reĝlando]]. La regantoj de tiuj ĉi ŝtatoj kondutis kiel suverenaj [[reĝo]]j, spite al diversaj feŭdaj ĵuroj kaj ofte ili batalis kontraŭ la [[turkoj]], kontraŭ la [[bizanca imperio]] kaj inter si. Post la tria krucmilito sur la okupita [[Kipro]] estos establita fare de la eksa jerusalema reĝo [[Guy de Lusignan]] [[Kipra reĝlando]], kiu en pli postaj tempoj kreis kun Jerusalemo kaj Malgranda Armenio union. Post la kvara krucmilito kaj per la konkero de bizanca imperio fare de la krucistoj estiĝis en [[Grekio]] pliaj kvar krucistaj ŝtatoj, el kiuj la plej grava estis [[Latina imperio]] kaj de ĝi formale dependa [[Aĥaja princlando]], [[Atena duklando]] kaj [[Tesalonika reĝlando]]. Pliajn teritoriojn, precipe insulojn, konkeris por si [[Venecio|venecianoj]], kie [[Marko Sanudo]], la nevo de [[doĝo]] [[Enriko Dandolo]], fondis [[Duklando Naksoso|Duklandon Naksoson]] aŭ [[Ordeno de Johanitoj]], kiu post la falo de la levanteniaj ŝtatoj ekloĝis sur insulo [[Rodiso]]. [[Ordeno de germanaj kavaliroj]], kiu jam en Sankta Lando tiel ne realiĝis kiel [[johanitoj]] kaj [[templanoj]], akiris per bataloj por si post la apelacioj de papo proprajn teritoriojn en [[Baltio]], kie ĝi batalis kontraŭ [[pagano]]j kaj ankaŭ kontraŭ [[herezo|herezulaj]] [[ortodoksismo|ortodoksaj]] rusaj princoj. === La dua krucmilito === <!-- {{Ĉefartikolo|Dua krucmilito}} Dum la "ĉefartikolo" nur estas alidirektilo ĉi tien, malhonestas elstarigi ĝin --> [[Dosiero:Europe 1142.jpg|eta|maldekstra|235px|Eŭropaj ŝtatoj ĉirkaŭ la jaro 1142.]] Post la falo de [[Edeso]] en la jaro [[1144]] papo [[Eŭgeno la 3-a]] eldonis fine de la jaro [[1145]] [[buleo]]n, per kiu li apelaciis por militiri en Sanktan landon la francajn kortegon kaj la nobelaron. La netutan monaton post tio anoncis sian partoprenon la franca reĝo [[Ludoviko la 7-a]], pli poste aliĝis ankaŭ la franca kavaliraro. Tiu konflikto montris, ke Krucmilitistoj rente engaĝiĝis en la politiko de Proksima Oriento en tre konfuza situacio kun islamanoj kaj kristanoj luktantaj ambaŭflanke. Dum la tria jardeko de la 12a jarcento okazis kampanjoj de la franca nobelo Foulques la 5-a de Anjou, de Venecianoj kiuj konkeris Tiron, kaj de Konrado la 3-a, kaj same okazis la fondo de la [[Templanoj]], militordeno de militistaj monaĥoj kiuj iĝis internaciaj kaj ege influaj. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke tiuj Templanoj, kun aliaj Militistaj Ordenoj, havigis la duonon de la militista forto por la regno de Jerusalemo.<ref> Tyerman 2019, p. 156 </ref> [[Dosiero:Saint-Bernard prêchant la 2e croisade, à Vézelay, en 1146.jpg|eta|dekstra|175px|Abato [[Bernardo de Clairvaux]] alvokas por komenci la duan krucmiliton; posta historiuma pentraĵo.]] Organizadon de la ekspedicio surbaze de la komisiono de papo ekprenis signifa eklezia prelato [[abato]] de [[Clairvaux]] [[Bernardo de Clairvaux|Bernardo]]. Lia efikema apelaciado al la partopreno en la batalo kontraŭ la nekredantoj atingis pli altan nivelon ol la pledo por la unua krucmilito. Dum la dua militiro fakte mankis prezentiĝoj de popolaj predikantoj kaj ankaŭ amasa partopreno de simplaj krucistoj - pilgrimantoj. Pri socia deveno de la partoprenantoj atestas alia intereso de la plej signifaj eŭropaj regantoj kaj pintoj de la franca nobelaro. estis la predikisto Bernardo kiu sukcesis ekhavi por la ekspedicio la germanan reĝon [[Konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konradon la 3-a]]. Komune kun li por la militiro prepariĝis ankaŭ la ĉeĥa princo, estonta duko kaj reĝo [[Ladislao la 2-a (Bohemio)|Ladislao la 2-a]], kaj vico de regnaj princoj. Tamen tiu bohemia princo haltis en Konstantinopolo kaj poste revenis.<ref> Mahoney 2011, p. 44. </ref> La elstarigo de [[Zengi]] okazigis la fakton, ke la Krucmilitistoj estis por la unua fojo minacataj de islama reganto kiu klopodis fari [[ĝihado]]n en la politiko de Proksima Oriento. Zengi iĝis [[Atabego]] de [[Mosulo]] en 1127 kaj uzis tion por etendi sian kontrolon al [[Alepo]] kaj poste al [[Damasko]]. En 1144 li konkeris Edeson. Post prokrasto de preskaŭ du jaroj prediko ekis por tio kio poste estos nomita Dua Krucmilito. Dekomence, la subteno estis malrapida, parte ĉar la Papo [[Eŭgeno la 3-a]] delegis la predikadon. La franca benediktana abato, Bernardo de Clairvaux etendis la mesaĝon ke tiu perdo estis la rezulto de pekeco, kaj la elaĉeto estos la premio por la krucmilitistoj. Samtempe, kontraŭ-juda krucmilita predikado fare de [[Cistercianoj|cisterciana]] monaĥo nomita Rudolfo iniciatis pluajn masakrojn de judoj en Rejnlando.<ref> Jotischky 2004, p. 85 </ref> Tio formis parton de ĝenerale pliigo en la krucmilita aktiveco, kiel en Iberio kaj norda Eŭropo.<ref> Asbridge 2012, pp. 201–218 </ref> [[Dosiero:RaymondOfPoitiersWelcomingLouisVIIinAntioch.JPG|eta|maldekstre|Rajmondo de Poitiers bonvenigas [[Ludoviko la 7-a|Ludovikon la 7-an de Francio]] en Antiokio.]] Zengi estis murdita en necertaj cirkonstancoj. Lia plej aĝa filo Saif ad-Din sukcedis lin kiel atabego de Mosulo dum la pli juna filo Nur ad-Din sukcedis lin en Alepo.<ref> Asbridge 2012, pp. 228–229 </ref> Por la unua fojo regantaj kristanaj monarkoj estis kampanje — nome la reĝoj [[Ludoviko la 7-a|Ludoviko la 7-a de Francio]] kaj [[Konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] — sed la krucmilito ne estis sukcesa. Edeso estis detruita, kio faris ties rekuperadon malebla, kaj la celoj de la krucmilito ne estis klaraj. Disvolviĝis malamikeco inter Francoj kaj Bizancanoj. Francoj kulpigis Bizancanojn pro malvenkoj suferitaj kontraŭ la Selĝukoj en Anatolio, dum la Bizancanoj plendis pro futuraj teritoriaj akiroj en norda Sirio. Kiel rezulto, en decido kiun nuntempaj historiistoj kritikas, la krucmilitistoj atakis la Selĝukojn de Damasko. Tio rompis longan periodon de kunlaborado kaj kuneksisto inter la kristana regno de Jerusalemo kaj la islama regno de Damasko. Misoj en taktiko kaj malforta kvintaga sieĝo al Damasko kondukis al internaj kvereloj; la baronoj de Jerusalemo retiris la subtenon kaj la krucistoj retiriĝis antaŭ la alveno de plifortiga armeo estrita de la filoj de Zengi. Akriĝis la malamikeco inter la krucistoj kaj la Bizancanoj kaj krome disvolviĝis malfido inter la ĵus alvenintaj krucistoj kaj tiuj kiuj jam enhejmiĝis en la regiono post la unuaj Krucmilitoj.<ref> Jotischky 2004, pp. 84–91 </ref> Resume la ekspedicio alportis neniajn esencajn rezultojn, la krucistoj provis konkeri [[Damasko]]n, sed ili ne sukcesis. === La tria krucmilito === <!-- {{Ĉefartikolo|Tria krucmilito}} Dum la "ĉefartikolo" nur estas alidirektilo ĉi tien, malhonestas elstarigi ĝin --> [[Dosiero:Barbarossa.jpg|eta|200px|Frederiko la 1-a Barbarossa dum la tria krucmilito.]] Nova etapo startis ekde la mezo de la 12-a jarcento en la interplektiĝo de politikaj aliancoj inter islamaj Egipto kaj Sirio kaj la kristana reĝoj Baldueno la 3-a de Jerusalemo kaj poste lia frato [[Amalriko la 1-a (Jerusalemo)|Amalriko]], kiu siavice alianciĝis kun Bizanco kontraŭ Egipto. Poste [[Saladino]] iĝis la ĉefa islama reganto en la areo kaj rivalis kontraŭ Jerusalemo. La [[batalo de Montgisard]] estis grava batalo inter Saladino kaj Baldueno la 4-a de Jerusalemo, la 25-an de novembro 1177. Baldueno la 4-a sukcesis per tiu batalo kun nur malgranda nombro de militistoj forpeli Saladinon, kiu klopodis konkeri Jerusalemon. Post la katastrofa [[batalo apud Hattin]] la [[4-an de julio]] [[1187]] kaj la sekva perdo de preskaŭ la tuta teritorio de [[Jerusalema reĝlando]] inkluzive de [[Jerusalemo]] profite al [[sultano]] [[Saladino]], estis ekspediciita la tria krucmilito. Kiel la unua ekmarŝis en majo de [[1189]] surtere germana ekspedicio gvidata de [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a Barbarossa]], tiutempe jam sesdekjara. Pli malgrandaj konfliktoj sur la bizanca teritorio malhelpis transiri ĝustatempe [[Anatolio]]n, tial la [[germanoj]] travintris en [[Edirne|Adrianopolo]]. Ili transpaŝis [[Dardanelo]]jn en marto de [[1190]]. La vojo estis malfacila, la krucistoj suferis pro manko de [[akvo]] kaj [[manĝaĵo]]j. La [[10-an de junio]] la imperiestro pro malfeliĉa hazardo dronis dum provo transpaŝi [[Calycadnus]] ([[Salef]]). Post la morto de imperiestro la ekspedicio iom post iom disfalis kaj plimulto de partoprenantoj subiĝis en [[Antioĥio]] al [[pesto]] aŭ ili revenis la patrujon.<ref> Tyerman 2006, pp. 35–36 </ref> La franca reĝo [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a Aŭgusto]] pro la ekspedicio repaciĝis kun la angla reĝo [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a Leonkoro]]. Ambaŭ regantoj elektis surmaran vojon. Filipo aliris en [[Sirio]]n la [[20-an de aprilo]] [[1191]] kaj tuj li aliĝis al sieĝadon kontraŭ [[Akko]], la plej signifa siria haveno de tiu tempo. Rikardo intertempe frakasiĝis sur [[Kipro]] kaj post mallonga konflikto kontraŭ bizancanoj li priregis ĝin.<ref> Asbridge 2012, pp. 429–430 </ref> Al la sieĝado de Akko li aliĝis la [[8-an de junio]].<ref> Asbridge 2012, p. 686 </ref> La urbo kapitulacis la [[12-an de julio]] kaj por pluaj cent jaroj ĝi fariĝis la ĉefurbo de Jerusalema reĝlando. Mallongtempe post tio la situacio en la naskolando devigis Filipon al reveno en Eŭropon. Rikardo ekiris kontraŭ Jerusalemo. La kristanoj sukcesis gvidi egalan batalon kontraŭ Saladino apud [[Arsuf]], sed por konkeri Jerusalemon iliaj fortoj ne sufiĉis. Plie estis klare, ke eĉ se ili estus sukcesintaj, ili ne kapablus Jerusalemon teni longtempe sen fortikaĵoj en [[Transjordanio]].<ref> Asbridge 2012, p. 509 </ref> Rikardo tial sinsekve okupis ĉiujn urbojn sur la marbordo kaj fermis kun Saladino armisticon, kiu ebligis liberan trairon de la pilgrimantoj al la celitaj pilgrimejoj.<ref> Asbridge 2012, pp. 512–513 </ref> === Legenda krucmilito de infanoj === [[Dosiero:Gustave dore crusades the childrens crusade.jpg|eta|maldekstre|250px|Gustav Doré: Krucmilito de infanoj]] Mezepokaj fontoj priskribantaj la krucmiliton de infanoj estas nuntempe dubigataj kaj la tuta priskribo de la infana krucmilito estas konsiderata kiel eraro estiĝinta tridek jaroj post la priskribataj eventoj. Tradicie oni parolas pri franca kaj germana krucmilito de infanoj. Laŭ konvinko, ke Jerusalemo restas nekonkerita, ĉar klopodas pri tio pekaj plenkreskuloj, estis organizita ekspedicio konsistanta sole el infanoj. Inspirinto de la franca ekspedicio estis paŝtisteto Stefano, kiun onidire estis vizitonta en la jaro [[1212]] Kristo persone kaj elvokonta lin, por ke li amasigu grandan grupon da infanoj al la krucmilito kontraŭ la nekredantoj. La maro estis dispartiĝonta antaŭ Stefano kaj la vojo en Sanktan landon estis realigonta per la seka piedo. Post suferiga vojaĝado venis kelke da miloj da infanoj ĝis [[Marsejlo]], kie ili ripete provis sensukcese transpaŝi [[Mediteraneo]]n. Post kelke da tagoj du komercistoj nomataj Hugo Fero kaj Vilhelmo Porko proponis al Stefano, ke ili transnavigacios lian ekspedicion senpage per sep ŝipoj ĝis Palestino. Stefano entuziasme konsentis kaj la restintaj favorantoj enŝipiĝis. Sed Hugo kaj Vilhelmo anstataŭ tio alnavigaciis ilin en [[Aleksandrio]]n, kie ili estis vendontaj ĉiujn infanojn al saracenaj [[pirato]]j en [[sklaveco]]n. La germana ekspedicio, gvidita fare de junulo de nomo Mikolao, eliris el [[Rejnlando]] kaj migris kontraŭ fluo de [[Rejno]] trans [[Bazelo (urbo)|Bazelo]], poste tra la norda [[Svislando]], preter [[Ĝenevo]] kaj poste trans [[Alpoj]] ĝis [[Ĝenovo]]. Ĝis hodiaŭ onidire kelke da ĝenovaj familioj derivas sian devenon de partoprenintoj de tiu ĉi ekspedicio. Por revenigi la ekspedicion la papo mem estis konvinkonta Mikolaon. === La kvara krucmilito === {{Ĉefartikolo|La kvara krucmilito}} [[Dosiero:ConquestOfConstantinopleByTheCrusadersIn1204.jpg|eta|300px|Konkero de [[Konstantinopolo]] fare de krucmilitistoj en 1204 (BNF Arsenal MS 5090, 15-a jarcento.|alt=Image of siege of Constantinople]] Kiam Jerusalemo estis denove retenita fare de la islamanoj, la papo [[Inocento la 3-a]] inicis en la jaro [[1198]] novan krucmiliton, dum kiu li volis ekataki la perditajn poziciojn el Egiptio. Sed la kontrolon super la ekspedicio transprenis [[Venecio|venecianoj]] gvidataj de [[doĝo]] [[Enrico Dandolo]] kaj ili turnis ties intencojn al la propra utilo. Laŭ sia impulso la krucistoj konkeris unue kristanan urbon [[Zadar]] (en nuna Kroatio) kaj poste ili ekcelis en la ĉefurbon de la bizanca imperio, por ke ili, je instigo de [[Filipo de Ŝvabio]] helpu detronigi imperiestron Aleksio la 3-a Angelos kaj surtronigi anstataŭe Aleksion la 4-an Angelos. La komercinteresoj gvidis [[Venecio]]n al tio, ke ĝi devigis la krucistojn, kiuj fariĝis tute dependaj de ĝi, por ke ili konkeru kaj prirabu en la jaro [[1204]] [[Konstantinopolo]]n mem. Fakte Aleksio la 4-a estis murdita dum ribelo de grekoj kontraŭ latinoj kaj la krucistoj restis senhelpe kaj senlivere. Tiel ili dediĉis sin al rabado de la ĉefurbo de la kristana Bizanca Imperio; dum tri tagoj ili rabadis ekzemple preĝejojn kaj murdis lokanojn.<ref> Asbridge 2012, p. 530 </ref> Sekve ili konkeris pli grandan parton de la bizanca teritorio kaj ili fondis ĉi tie [[latina imperio|latinan imperion]] kaj kelke da pluaj ŝtatetoj, vasale dependaj de ĝi. La krucmilito fiaskis kaj nur kelkaj militistoj alvenis nur je 1600 km el la celita Jerusalemo.<ref> Asbridge 2012, p. 530 </ref> Ili montris, ke krucmilitoj povas ataki ne nur islamanojn sed ankaŭ ajnajn malamikojn de la papoj, kiuj fakte predikis kaj alvokis krucmiliton.<ref> Jotischky 2004, p. 170 </ref> Tamen unu kvinono de la krucmilitistoj pluigis sian vojon al Palestino pere de aliaj rimedoj, ekzemple ŝiparo de flandroj. Subtenante Amalrikon ili devigis al-Adil al ses-jara batalpaŭzo.<ref> Tyerman 2019, pp. 250–251. </ref> Latina imperio ekzistis ĝis la jaro [[1261]], kiam Konstantinopolo estis rekonkerita fare de la bizancanoj. Tamen aliaj latinaj ŝtatoj pluis eĉ dum jarcentoj en epoko en kiu katolikaj okcidenteŭropanoj regis super grekaj ortodoksuloj.<ref> Jotischky 2004, pp. 206–212. </ref> === La kvina kaj sesa krucmilitoj === <!--{{Ĉefartikolo|Kvina krucmilito|Sesa krucmilito}} Dum la "ĉefartikoloj" nur estas alidirektiloj ĉi tien, malhonestas elstarigi ilin --> [[Dosiero:Capturing Damiate.jpg|eta|400px|maldekstre|Frisaj krucistoj atakantaj kontraŭ Damietta.]] La frato de Saladino nome Al-Adil anstataŭis la filojn de Saladino en la Ajubida sukcedo, sed li ne havis la necesan aŭtoritaton (kiun ja havis Saladino) por unuigi la islamanojn kontraŭ la kristanoj. Kiel rezulto, la Reĝlando de Jerusalemo revivis en periodo de paco inter 1194 kaj 1217. En la jaro [[1213]] papo [[Inocento la 3-a]] kunvokis la [[4-a laterana koncilio|4-an lateranan koncilion]]. Unu el la sekvoj de la koncilio estis la kvina krucmilito, kiu estis ekspediciita en la jaro [[1217]]. Lia sekvanta papo [[Honorio la 3-a]] celigis la krucistajn soldatarojn gvidataj de [[Aŭstrio|aŭstra]] [[duko]] [[Leopoldo la 6-a Babenberga]] kaj [[hungara reĝlando|hungara]] reĝo [[Andreo la 2-a (Hungario)|Andreo la 2-a]] al atako kontraŭ [[Jerusalemo]], kiu denove estis falinta en la manojn de la [[islamanoj]]. Pli poste en la jaro [[1218]] venis ankaŭ [[germanoj|germana]] armeo gvidita de [[Olivero de Kolonjo]] kaj [[nederlandoj|nederlandaj]], [[flandroj|flandraj]] kaj [[frisoj|frisaj]] taĉmentoj subgvide de Vilhelmo la 1-a, la grafo nederlanda, kun apogo de [[Johano de Brienne]]. Estis decidite ekataki kontraŭ haveno [[Damietta]] en [[Egiptio]], per kio [[ajubidoj]] perdus sian plej riĉan dependujon kaj samtempe eblus ekataki kontraŭ [[Palestino]] de sude, kaj samtempe fermi aliancon kun [[ikonija sultanlando|ikonija sultano]] en [[Anatolio]], kiu ekatakus kontraŭ [[Sirio]], pro kio la ajubidoj estus devigitaj batali en du batalfrontoj. Post tio, kiam en pretendema sieĝado oni sukcesis konkeri Damietton, en julio de [[1221]] la krucistoj komencis marŝon kontraŭ [[Kairo]]. Sed malfortiĝanta provizado kaj malsanoj devigis la krucistojn ekordoni por retiriĝi reen al la maro. Nokta sturmo fare de sultano [[Al-Kamil]] kaŭzis en la krucistaj vicoj grandajn perdojn kaj fine ankaŭ ilian kapitulacon. Al-Kamil poste konsentis kun okjara paco, kiun alportis kontrakto kun eŭropanoj. Damietta estis redonita al islamanoj kaj la krucmilito frakasiĝis. [[Dosiero:Friedrich II. mit Sultan al-Kamil.jpg|dekstre|eta|[[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|La imperiestro Frederiko la 2-a]] (maldekstre) kun [[al-Kamil]] (dekstre), bildo el la verko de [[Giovanni Villani]] nome ''[[Nuova Cronica]]'' ([[Vatikana Biblioteko]] ms. Chigiano L VIII 296, 14-a jarcento).]] [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|La imperiestro Frederiko la 2-a]] estis ekskomuniita pro ofta rompo de devigo kunigi kun la papo por aligi krucmiliton. En 1225, lia edziĝo al [[Jolanda de Jerusalemo]], filino kaj heredanto de [[Johano de Brienne]], rezultis en postulo al la [[Reĝlando de Jerusalemo]]. En 1227 li enŝipiĝis por krucmilito, sed estis devigita abandoni pro malsano, sed en 1228 li finfine atingis Akron. Kulture, Frederiko estis la kristana monarko plej empatiema al la [[islama mondo]], ĉar estis edukita en Sicilio, kun islama korpogardisto kaj eĉ [[haremo]]. Spite sian ekskomunion fare de la papo [[Gregorio la 9-a]], lia diplomata lerteco rezultis en la fakto, ke la Sesa krucmilito estis principe negocado subtenita per fortomontrado.<ref>{{Harvnb|Asbridge|2012|pp=563–571}}</ref> Pactraktato garantiis al la latinaj kristanoj plej el Jerusalemo kaj strion de teritorio kiu ligis la urbon al Akro. La islamanoj kontrolis siajn religiajn lokojn kaj oni faris aliancon kun [[Al-Kamil]], [[Sultano]] de [[Egiptio]], kontraŭ ĉiuj liaj malamikoj de ajna religio. Tiu traktato, kaj suspektoj pri la ambicio de Frederiko en la regiono, faris lin malpopulara, kaj kiam la papo Gregorio la 9-a atakis liajn italiajn teritoriojn, li devis reveni por defendi ilin.<ref>{{Harvnb|Asbridge|2012|p=569}}</ref> Kaj la urbo Jerusalemo mem restis en la manoj de krucistoj nur ĝis la jaro [[1244]], kiam estis [[Sieĝo de Jerusalemo (1244)|konkerita]] fare de [[Ĥorezmo|ĥorezmaj]] taĉmentoj en servoj de Egiptio. En la sieĝo la 15-an de julio 1244 la ĥorezmanoj tute detruis Jerusalemon, lasante ĝin en ruinoj kaj senutila kaj al kristanoj kaj islamanoj. Nur 300 kristanoj povis atingi rifuĝon en [[Ramlo]]. Kombinita egipta-ĥorezma armeo poste venkis super frank-damaska armeo en la batalo de Hiribja. Tiu estis la lasta okazo en kiu la nobelaro de la krucmilitista ŝtato havis rimedojn por meti armeon en batalkampo. La Patriarko de Jerusalemo kalkulis la totalajn perdojn en 16 000 homoj; nur 36 el 348 Templanoj, 26 el 351 [[Ordeno de Sankta Johano|Hospitalanoj]] kaj 3 el 400 [[Ordeno de germanaj kavaliroj|germanaj kavaliroj]] fuĝis vivaj.<ref> Asbridge 2012, pp. 574–576 </ref> === La sepa kaj la oka krucmilitoj === {{Ĉefartikolo|Sepa krucmilito|Oka krucmilito}} [[Dosiero:Seventh crusade.jpg|eta|maldekstre|250px|Ekspedicio de reĝo Ludoviko la 9-a en la Sepa krucmilito.]] Informo pri la konkero de [[Jerusalemo]] kaj eĉ pri la sekvaj masakroj jam en [[Eŭropo]] kaŭzis nenian ekscitiĝon kaj plua krucmilito ne renkontiĝis kun granda reeĥo. La sepa krucmilito okazis en la jaroj [[1248]] - [[1254]] kaj ĝi estis celita kontraŭ [[Egiptio]], kien la krucmilitistoj alvenis en 1249.<ref> Tyerman 2006, pp. 770–775 </ref> La ĉefa organizinto estis franca reĝo [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]]. La egipta militiro finis per katastrofo, Ludoviko, venkita en Mansura, retiriĝante al Damieto grave malsaniĝis kaj estis militkaptita kaj tralasita nur post pago de nemalgranda elaĉetmono. Pluajn kvar jarojn li pasigis en [[Sirio]], en ĉefurbo [[Akko]], ĝis 1254. En la jaro [[1270]] la reĝo Ludoviko ekiris por helpi la siriajn krucistajn urbojn, sed li lasis sin konvinki kaj li alidirektigis la ekspedicion al [[Tunizo]], kie li post du monatoj mortis. La angla princo kaj la sekvanto en la trono, reĝo [[Eduardo la 1-a (Anglio)|Eduardo la 1-a]], venis en Tunizon malfrue. Post malsukceso de la oka krucmilito li tial ekiris en [[Sirio]]n endanĝerigata fare de [[mamlukoj|mamluka]] sultano [[Bajbars]] en tio kio estas koanata kiel la naŭa krucmilito. La fortoj de Eduardo estis malfortaj, sed li intencis unuigi la kavalirojn en [[Sankta Lando]] kaj sur [[Kipro]] kaj fermi interkonsenton kun [[mongoloj]], kiuj tiutempe endanĝerigis ankaŭ la islamajn teritoriojn. Kiam li albordiĝis en [[Akko]], li konstatis, ke la situacio de kristanoj en Antaŭa Oriento, kie la mamluka soldataro priregis en la jaroj [[1265]] - [[1271]] plimulton de teritorioj de [[Jerusalema reĝlando]] kaj [[Antioĥa princlando]], estas multe pli malbona, ol oni konjektis en okcidenta Eŭropo. La kipraj kavaliroj rifuzis batali en Sankta Lando, la venecianoj komencis komerci kun la mamlukoj, kaj nome kun konsento de baronoj de Akko. La mongola [[ĥano]] Abaga proponis al Eduardo nur malgrandajn helpajn taĉmentojn. Kiam la princo estis konstatinta, kiel vana estas lia klopodo, li revenis en la jaro [[1272]] en [[Anglio]]n, kie atendis lin jam la reĝa krono. Sed antaŭe li preskaŭ pereis dum provo je [[atenco]]. Tio estis la fino de la lasta grava krucmilita klopodo en Orienta Mediteraneo.<ref> Asbridge 2012, pp. 643–644 </ref> Tiu lasta klopodo estis konsiderita de kelkaj fakuloj kiel la [[Naŭa krucmilito]]. {{Ĉefartikolo|Naŭa krucmilito}} === Fino de la krucistaj ŝtatoj === [[Dosiero:Akra1291.jpg|eta|dekstra|alt=13th-century miniature of the Siege of Acre|Miniaturo de la sieĝo al Akko (1291) (''Estoire d'Oultre-Mer'', BNF fr. 2825, fol 361v, ca. 1300).]] En la jaro [[1268]] estis konkerita kaj neniigita fare de la [[mamlukoj]] [[Antioĥio]]. En la jaro [[1271]] Bajbars konkeris krucistan burgon [[Krak des Chevaliers]] kaj ekde tiu tempo li iom post iom likvidis la lastajn restojn de la krucistaj ŝtatoj. En la jaro [[1289]] estis konkerita kaj rabita [[Tripolo]]. La [[18-an de majo]] [[1291]] falis post sieĝado [[Akko]] kun la lastaj restoj de la krucistaj dependaĵoj. La kristanoj, kiuj ne sukcesis fuĝi, estis murditaj. La havenurboj estis detruitaj kaj la novaj centrejoj estis pli poste konstruitaj pli malproksime de la maro, por ke ili ne povu servi kiel bazejoj por plua kristana ofensivo. La latinaj dependaĵoj konserviĝis sole sur [[Kipro]]. Spit tion la, Otomana censoregistroj de bizancaj preĝejoj montras, ke plej paroĥoj en la iamaj krucmilitaj ŝtatoj survivis almenaŭ ĝis la 16-a jarcento kaj restis kristanaj.<ref> Asbridge 2012, p. 656 </ref><ref> Jotischky 2004, p. 131 </ref> Scivolema demando traflugas: kial la okcidentaj regnoj de la konkerita Palestino kaj najbaraj landoj ne rezistis kontraŭ la oftaj atakoj de armeoj arabaj kaj turkaj? Historiistoj proponas tiujn konsiderojn: Se pri la krucmilitistoj partoprenintaj en la unua krucmilito eblas, kun bona certeco, kalkuli ilian nombron: de dek al dukdek mil armeanoj, malfacilas kalkuli la nombron de la restintoj en la konkeritaj lokoj por ilin defendi, kaj ankaŭ la laŭtempan anstataŭiĝon de militistoj senfortigitaj en bataloj aŭ elĉerpitaj pro la aĝo maljunuliganta. El la malmultaj dokumentoj, eblas priskribi realon ne multe gajan. Por la regno de Jerusalemo, reĝo Baldueno disponis pri 577 kavaliroj kaj pri 5000 soldatoj. Ankaŭ la kontingento je dispono en la princolando de [[Antiokio]] atingis nur la mezuman nombron de 500 kavaliroj kun 4000 soldatoj parte utiligitaj ankaŭ kiel kavalira militista. La graflando de [[Tripoli]], male, disponis nur pri 400 kavaliroj. Sume, 1000/1200 kavaliroj kaj 10 000 soldatoj dividitaj en etaj garnizonoj, el kiuj oni devas malaldoni la malsanulojn, konstante atakitaj kaj ĉiam atendantaj... helpotrupojn el la eŭropaj landoj. Kiam araboj atakis Askalonon, Baldueno povis alfronti la atakantojn nur per 260 homoj ĉevalrajdaj kaj 700 soldatoj. La bataloj kombiniĝis en la proporcio de unu kontraŭ tri. Fulkerio el Chartres rakontas ke mem defendis Jerusalemon, [[Jafo]]n, Raman, kaj [[Ĥajfo]]n per la trupo de 300 kavaliroj. En 1167 Amalriko marŝis kontraŭ turkan armeon kun 374 kavaliroj kaj neprecizigita nombro de infanterianoj; kontraŭ Saladino en 1170 li povis disponi pri 250 kavaliroj kaj pri 2000 soldatoj. Baldueno la 4-a, fine, gajnis konsiderindan venkon batalante kun escepta nombro de... 700 kavaliroj. === Aleksandria krucmilito === [[Dosiero:Alexandrian Crusade.jpg|eta|maldekstre|220px|Miniaturo pri la Rabado de Aleksandrio (1365), manuskripto el [[Reims]], fare de [[Guillaume de Machaut]].]] En duono de la [[14-a jarcento]] la egipta [[Aleksandrio]] estis unu el la plej riĉaj havenoj apud [[Mediteraneo]]. [[Kipra reĝlando|Kipra reĝo]] Petro la 1-a pro ekonomiaj kaŭzoj decidiĝis, ke li aranĝos kontraŭ Aleksandrio krucmiliton. Li veturis tri jarojn tra [[Eŭropo]] kaj serĉis monon kaj soldatojn. En la jaro [[1365]] sur insulo [[Rodiso]] amasiĝis floto de la reĝo, kiu eknavigaciis renkonte al Aleksandrio kaj dum mallonga batalo Petro la 1-a sukcesis konkeri Aleksandrion. la konkerita urbo estis donita al la soldatoj je libervolo, kiuj murdis milojn da lokanoj kaj akiris enorman [[militakiro]]n. Nur je tri tagoj pli poste venis al la urbo grandega islamana armeo. Petro la 1-a prijuĝis, ke li plej prefere ne defendus la urbon kaj decidiĝis al tuja evakuado. [[Mamlukoj]] tiel reakiris la rabitan urbon preskaŭ senbatale kaj la ekspedicio de reĝo finiĝis per fiasko. === La sekvoj kaj taksadoj de la krucmilitoj en Sanktan landon === La taksadoj de la krucmilitoj en Sanktan landon estas tre disputplenaj. Pli malnova historiografio emfazis ilian alporton kaj reciprokan kulturan ŝanĝon inter la okcidenta kristana civilizo kaj la araba mondo. En mezo de la [[20-a jarcento]] eklezia historiisto Pavel Říčan ekzemple skribis: {{Citaĵo|Granda estis rea kultura atingebleco de la krucmilitoj. En la okcidenta Eŭropo ili disvastiĝis horizonton tra la nuntempa mondo per ekkono de landoj ĝis tiu tempo nekonataj. Okcidento ekkonis pli fajnajn vivbezonojn. Estis importita antaŭe nekonata aŭ tre rara varo. La komerco ascendis. Apud la kavalireco estiĝas urba ŝtato kaj tiu riĉiĝas. Kvociento de laikoj en pastra vivo ascendis. La ekkono de la islama kultura mondo kaj la islama pieco kondukis al certa koncepto de toleremo, sed en neabunda mezuro. En alia flanko plifortiĝis la kredo en mirakloj kaj en pardonbiletoj kaj lojaleco al [[papo]], kiu stariĝis frunte de tiel vigla kaj longe daŭranta movado. Grandan signifon la krucistaj ekspedicioj havis por evoluo de la kavalireco kaj por ties karaktero. La atentemo estis en certa mezuro forturnigita de enlandaj kvereloj, kiam al la glavoj de kavaliroj proponiĝis celo en la sankta milito kontraŭ la nekredantoj. Kreskis konscio, defendi per la glavo la malfortulon, konservi la donitan vorton, ne makuligi la honoron plenigis nocion de la kristanisma [[kavaliro]], eĉ kiam la fakto restis en plimulto de okazoj malproksime post la idealo.}} La nuntempa historia esplorado estas ofte karakterize pli skeptika kaj ĝi allasas, ke la sekvoj de la krucmilitoj en Sanktan landon por la eŭropa socio estis prefere negativaj. Skribis fama franca historiisto [[Jacques Le Goff]] jenon: {{Citaĵo|La krucmilitoj, eĉ ankoraŭ antaŭ ol ili finiĝis per absoluta fiasko, ne satigis sopiron de okcidenteŭropanoj pri la grundo, do ili devis en Eŭropo, kaj unue en evoluo de agrikulturo, rapide serĉi solvon, kiun la transmara iluzio ne alportis al ili. Sankta Lando, okazejo de bataloj, ne estis per tiu fonto de akiraĵoj - bonaj aŭ malbonaj -, kiujn ŝateme priskribis konfuzigitaj kaj ofte konfuzigantaj historiistoj. La krucmilitoj alportis al la kristana mondo nek komercan ekfloron, kiu naskiĝis el antaŭaj rilatoj al la islama mondo kaj el la interna evoluo de la okcidenteŭropa ekonomio, nek teknikan progreson kaj produktojn, akiritaj per aliaj vojoj, nek intelektan armilaron, havigita pere de tradukistaj centrejoj kaj bibliotekoj en Grekio, en Italio (precipe sur Sicilio) kaj en Hispanio, kie la rilatoj estis neproporcie malpli larĝaj kaj pli fekundaj ol en Palestino, nek eĉ tiun ŝatemon en lukso kaj moliĝintajn morojn, pri kiuj morozaj moralistoj en la okcidenta Eŭropo konjektas, ke ili estas privilegio de Oriento kaj venenigita donaco de la nekreduloj al naive kredantaj, sendefenduloj kontraŭ sorĉoj kaj sorĉaferoj de Oriento… Unusola eble frukto, kiun la kristanoj alportis el la krucmilitoj, estas miaopinie [[abrikoto]].}} [[Dosiero:Philippe Auguste arrivant en Palestine.jpg|upright=1.35|eta|dekstre|Miniaturo en kiu aperas [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a de Francio]] alvenanta en orienta Mediteraneo (Royal MS 16 G VI, mezo de la 14-a jarcento. |alt=Miniature of Phillip of France arriving in the eastern Mediterranean]] La krucistaj ekspedicioj en Sanktan landon tre profundigis abismon inter la okcidentaj kaj la orientaj kristanoj. La malamikeco inter la ortodoksaj bizancanoj kaj latinanoj gradiĝis ĝis skandala konkero kaj rabigo de Konstantinopolo en la jaro [[1204]]. La papo sekve kondamnis la partoprenintojn de tiu ĉi agado, sed la estiĝinta konflikto kvietigita ne estis. Profundiĝis ankaŭ konfliktoj inter partoprenintoj el diversaj landoj kaj iliaj komandantoj. Kiel ekzemplo povas servi politikaj disputoj inter germanoj kaj francoj aŭ inter regantoj [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a]] kaj Rikardo la 1-a Leonkoro. La realigo de la krucmilitoj en la alia flanko ebligis formigon de novaj kaj tre signifaj ekonomiaj ligiloj inter Okcidento kaj Oriento, sekurigataj precipe per la italaj urboj. Tiuj riĉiĝadis el luigado de ŝipoj kaj pruntedonoj al la krucistoj kaj akiris superecon en Mediteraneo. Sed la komerco en levanteniaj urboj, kiu daŭris eĉ post la finigo de la ekspedicioj, ne estis por ili tiel grava kiel ligilo al Aleksandrio kaj Konstantinopolo. Tamen la vojo inter la eŭropajn centrejojn de komerco kaj kulturo estis malfermita por ili. En la tempo de ekspedicioj en la eŭropaj urboj laŭ orientaj modeloj evoluis novaj metioj, kio alportis al la urboj grandan riĉaĵon. La servutuloj, revenintaj el la ekspedicioj, estadis eĉ kun la familioj liberigataj el sia servuteco. Eta kavaliraro pli prefere malriĉiĝis, ĉar ties esperoj por riĉa rento kaj socia kresko realiĝis nur parte. La fina debaklo de la ekspedicioj malfortigis la papecon, sed ĝi alportis al la eklezio financajn profitojn kaj plifortigon de la interna centralismo. Riĉiĝis eĉ la regantoj, kaj nome danke al la posedaĵo de kavaliroj, kiuj ne revenis el la ekspedicioj. La financado de la ekspedicioj fariĝis motivo al plialtigado de papaj financaj postuloj kaj al vendado de pardonbiletoj. Ties sekvo estis relativa malriĉigado de la loĝantaro de la okcidenta Eŭropo. La [[militordeno]]j ne kapablis defendi la kristanan teritorion en Sankta Lando, ili do retiriĝis en Eŭropon kaj ĉi tie ili celiĝis al batalo kontraŭ kelkaj paganaj etnoj (la germanaj kavaliroj) aŭ financa entreprenado (la templanoj). La krucmilitojn akompanis grandegaj perfortaĵoj: kontraŭjudaj [[pogromo]]j, rabigo kaj murdado post la konkero de Jerusalemo, Konstantinopolo kaj aliloke. La entuziasmiĝo por la "sankta" afero tiel en multaj lokoj ŝanĝiĝis en politikon kaj [[skandalo]]n. Malgraŭ tio, ke plimulto de la kultura interŝanĝo inter la araba kaj la kristana mondoj okazis en la tempo de ''[[Reconquista]]'' trans [[Pireneoj]], kelkaj fruktoj venis en Eŭropon pere de kristanoj en Antaŭa Oriento. Tio estis ekzemple [[sukerkano]] kaj konoj pri produktado de [[sukero]], teknologio de teksado de kelkaj raraj [[ŝtofo]]j kaj eble eĉ pri produktado de kelkaj specoj de [[vitro]]. La krucistoj interkonatiĝis kun multaj akiraĵoj de vivstilo de la oriento, sed ili alproprumis ilin plimulte nur tiuj, kiuj ekloĝis en la oriento. == Krucmilitoj sur la eŭropa kontinento == === ''Reconquista'' === [[Dosiero:Cantigas battle.jpg|eta|maldekstre|Batalo de la ''Reconquista'' el la verko ''[[Cantigas de Santa Maria]]''.]] {{Ĉefartikolo|Reconquista}} La disintegrigo de la [[Kaliflando de Kordovo]] en suda Hispanio kreis la oportunon por la "Reconquista" [rekonKISta] (Rekonkero), kiu komencis en 1031. La nordaj kristanaj regnoj nek havis komunan identecon nek kunhavis historion, kiu fakte estis bazita sur iama tribo aŭ etneco. Kiel rezulto, [[Regno Leono|Leono]], [[Regno Navaro|Navaro]] kaj [[Princlando Katalunio|Katalunio]] unuiĝis kaj dividiĝis kelkajn fojojn dum la 11-a kaj 12-a jarcentoj. Kvankam malgrandaj, ĉiuj disvolvigis aristokratan militan teknikon.{{sfn|Jotischky|2004|pp=183–184}} Je la epoko de la Dua krucmilito la tri regnoj estis jam sufiĉe povaj por klopodoj al konkero de islama teritorio - en [[Reĝlando Kastilio|Kastilio]], [[Reĝlando Aragono|Aragono]] kaj [[Reĝlando Portugalio|Portugalio]].{{sfn|Jotischky|2004|p=188}} En 1212 la hispanoj venkis en la [[Batalo de Las Navas de Tolosa]] kun apogo de 70 000 eksterlandaj luktantoj kiuj plenumis la predikon de la papo [[Inocento la 3-a]]. Multaj eksterlandanoj foriris kiam ili vidis la toleremon kiun hispanoj montris por la venkitaj islamanoj. Por hispanoj, la "Reconquista" estis milito por dominado pli ol milito por ekstermado.{{sfn|Jotischky|2004|p=191}} Tio kontrastis kun la traktado kion oni faris al la kristanoj kiuj estis vivintaj sub islama regado, nome la [[Mozaraboj]]. La [[Roma rito]] estis trudita al ili, kaj la lokaj kristanoj estis absorbitaj en la ĉeftendenca katolikismo.<ref>Jotischky 2004, p. 131 </ref> [[Al-Andalus]], tio estas la islama Hispanio, estis komplete nuligita en 1492 kiam la [[Emirlando de Granado]] kapitulacis post longa milito. Je tiu momento la restintaj islamaj kaj judaj hispanoj estis elpelitaj el la duoninsulo, kiel lasta epizodo de multaj jarcentoj de intermitaj militoj de kristanoj kontraŭ islamanoj kio ofte estis konsiderita kiel krucmilito.{{sfn|Lock|2006|pp=212–213}} === La unua sveda krucmilito === [[Dosiero:Crusades to Finland.png|eta|400px|Krucistoj en Finnlando.]] La unua sveda krucmilito estis legenda armea ekspedicio sendita ĉirkaŭ la jaro [[1150]], tradicie oni prezentas ĝin kiel konkeron de [[Finnlando]] fare de [[svedoj]] kaj kun tio kunigita turno de [[pagano|paganaj]] finnoj al [[kristanismo]]. Laŭ legendo la krucmiliton gvidis reĝo [[Eriko la 9-a (Svedio)|Eriko la 9-a]]. [[Episkopo]] [[Henriko de Upsala]], kiu akompanis la reĝon dum la ekspedicio, restis en la konkerita Finnlando kaj fariĝis [[martiro]]. Sed la faktoj ĉirkaŭ tiu ĉi krucmilito estas objekto de diskutoj inter multaj historiistoj. Neniaj arkeologiaj trovitaĵoj konfirmas, sed nek kontraŭdiras la eventojn en Finnlando dum la sveda regado priskribataj en skribfontoj el la [[1240-aj jaroj|40-aj jaroj]] de la [[13-a jarcento]]. Al tio ankoraŭ ne estas mencio pri ĉi tiea [[diocezo]] kaj la finna episkopo antaŭ la jaro [[1250]] inter la ceteraj svedaj ekleziaj registroj. Tiutempe la liberaj bienuloj respondecis al [[jarlo]]. Ties sekvo estis teorio, ke Eriko la 9-a gvidis la ekspedicion ankoraŭ antaŭ tio, antaŭ ol li fariĝis la reĝo aŭ minimume en la tempo, kiam li estis pretendanta pri la trono. La legendo notas nenian jaron, kiam la krucmilito devis okazi, kaj la provoj precizigi tiun ĉi daton precize al la jaro [[1150]] estas plimulte pli postaj spekulativoj. Ĉio ĉi, kion oni hodiaŭ scias pri reĝo Eriko kaj episkopo Henriko, estas, ke en mezo de la [[12-a jarcento]] kun la plej granda verŝajneco ili ludis en [[Svedio]] gravan rolon. Fakto ankaŭ estas, ke la militiron orienten kutime partoprenis [[episkopo]] el [[Linköping]] kaj ne el [[Upsalo]]. Tamen en mezo de la [[12-a jarcento]] regis en [[Balta Maro]] tre kruelaj tempoj. La svedoj kaj la [[finnoj]] havis oftajn konfliktojn kun [[Novgorodo]]. Pro tio kelkaj svedaj armeaj ekspedicioj povis esti celitaj en Finnlandon. Rimarkinde estas, ke precipe mallongaj okazintaĵoj el la [[unua novgoroda kroniko]] el la jaro [[1142]] priskribas la svedan "princon" kaj episkopon kun floto de sesdek ŝipoj, kiu neniigis jam la trian novgorodan komercan ŝipon ie "sur alia flanko de la maro" kaj kiuj venis por io multe pli grava. === La dua sveda krucmilito === [[Dosiero:Portrait of Birger Jarl.jpg|eta|maldekstra|200px|Jarlo Birger, kiu en la jaro [[1249]] komencis konkeradon de Finnlando.]] Cent jarojn post la unua sveda krucmilito estis aranĝita la dua krucmilito en Finnlandon. Ĝi estis ekspediciita inter la jaroj [[1239]] - [[1256]] kaj pro tiu ĉi militiro [[Finnlando]] fariĝis parto de [[Svedio]] por pluaj 550 jaroj. Pro sekvoj de batalo apud Lihule en la jaro [[1220]] kaj je dudek jaroj pli poste en [[batalo ĉe Nevo]] la svedoj estis forpuŝitaj fare de [[rusoj]] el [[Baltio]], tiuj devis esti devigitaj serĉi novajn teritoriojn aliloke. Ili celis do sian atentemon oriente en regionon de [[Tavastio]], kies loĝantaro ĉirkaŭ la jaro [[1230]] malferme stariĝis kontraŭ [[kristanismo]]; tial papo en la jaro [[1237]] apelaciis al krucmilito. La sveda [[jarlo]] Birger aranĝis ekspedicion trans la maron, por ke li ekataku kontraŭ Tavastio. Post la milito estis en Finnlando proksime de urboj [[Turku]] kaj Koroinen (nuntempa distrikto de Turku) fondita sveda malnova burgo [[Lieto]], proksime de nove establita episkopa rezidejo. Ekde la jaroj [[1248]] - [[1249]] la episkopan postenon en Finnlando oficis la sveda Bero, la oficisto nomumita rekte de la sveda reĝa kortego. Bero havis en siaj manoj ĝis la jaro [[1280]] en Finnlando ankaŭ profanan potencon, precipe poste prenado de impostoj. En la jaro [[1249]] [[dominikanoj]] establis la unuan [[monaĥejo]]n en Finnlando. Kvankam la gvidanto de la dua sveda krucmilito [[jarlo]] Birger konkeris Finnlandon, hejme intertempe liaj nobeloj preparis kontraŭ li rezistmovadon kaj tenajlumis liajn reĝajn leĝpovojn, kiuj estis donitaj al [[nobelaro]]. === La tria sveda krucmilito === [[Dosiero:Vyborg s vody.jpg|eta|250px|[[Viborga kastelo]], konstruita fare de svedoj je interŝanĝo de la 13-a kaj la 14-a jarcentoj dum la tria sveda krucmilito]] La tria sveda krucmilito estis armea militiro de [[Svedio]] aranĝita en la jaro [[1293]]. La celo de tiu ĉi ekspedicio estis [[Karelio]] en la orienta [[Finnlando]], la regiono tiam priregata de rusaj princoj el [[Novgorod]] kaj gvidis ĝin [[Tyrgils Knutsson]]. Tiu ĉi krucmilito per sia geografia amplekso fine kreis limojn inter [[ortodoksismo|ortodoksa]] oriento kaj [[katolikismo|katolika]] okcidento, post tio kiam rusoj komencis validigi sian influon super la orienta parto de Finnlando. Kvankam intertempe la svedoj sukcesis subkontroligi plimulton de la lando kaj dum la [[13-a jarcento]] firmigis siajn poziciojn kaj konstrui multnombrajn [[burgo]]jn por subteni ĉi tiean svedan potencon kontraŭ malobeemaj regionoj ĉirkaŭ [[Turku]], en [[Tavastio]] kaj [[Viborg]]. La konflikto finiĝis en la jaro [[1323]] per [[Interkonsento de Nöteborg]] inter Svedio kaj Novgorod pri fiksigo de la komunaj limoj. La markigo "krucmilito" estas por tiu ĉi ekspedicio tre nehistoria, tio estis pli prefere unu el multaj haŭlaj armeaj konfliktoj dum sved-novgorodaj militoj. === Krucmilito kontraŭ la katarismo === {{Ĉefartikolo|Albigensismo}} [[Dosiero:Le massacre des Albigeois.jpg|eta|maldekstre|alt=Two illuminations: the pope admonishing a group of people and mounted knights attacking unarmed people with swords|Miniaturo montranta masakron de kataroj (BL Royal 16 G VI, fol. 374v, 14-a jarcento.]] Okazis ankaŭ granda krucmilito de kristanoj kontraŭ aliaj kristanoj en kio nun estas suda [[Francio]], precipe en [[Okcitanio]], en la unua duono de la [[13-a jarcento]]: nome la '''Krucmilito kontraŭ la Kataroj'''. La herezo de [[albigensismo]] aŭ [[katarismo]] disvolviĝis en suda [[Gaŭlio]], kaj la papo [[Inocento la 3-a]] fariĝinte konvinkita, ke milito estis neevitebla, petis la reĝon de Francio krucmiliti kontraŭ la herezaj nobeloj de la sudo. La krucmilito daŭris dum 1209-29 kaj fariĝis milito de politikaj ambicioj, grandaj masakroj, bruligitaj herezuloj kaj bruligitaj vilaĝoj. En [[Béziers]], la tuta loĝantaro, kaj albigensoj kaj oficialaj katolikoj, estis same mortigita pere de glavo, eĉ tiuj, kiuj estis rifuĝintaj en la katedralo. "Mortigu ilin ĉiujn. Dio rekonos la siajn", (''Tuez-les tous, Dieu reconnaîtra les siens'') onidire respondis [[Arnaud Amaury]] la papa reprezentanto, kiam oni pridemandis lin kiel distingi inter "bonaj kristanoj" kaj "herezuloj". "Onidire" pro tio ke tiu frazo troviĝis unuafoje neamike registrita en memoroj de fratulo kvindek jarojn post la okazintaĵoj. En [[1213]] la milito turnis al la favoro de la katolikaj armeoj. La milito estis batalita kastelo post kastelo. En [[1229]] la franca reĝo kaj la katolikaj armeoj fine venkis la sudon, konstruante Francion kiel granda nacio kaj savinte katolikismon kiel ununura eklezio. La Albigensa krucmilito, estis nomita laŭ la urbo [[Albi]], unu el la centroj de katarismo.{{sfn|Lock|2006|p=163n}} Tio montris, ke tiu krucmilito estis pli efektiva batalante kontraŭ la subtenantoj de herezuloj kontraŭ la herezuloj mem. Toleremaj feŭdaj senjoroj suferis konfiskojn. En 1212 la premo estis suferita en [[Milano]] kiu toleris katarismon.{{sfn|Jotischky|2004|p=193}} Poste aliaj subpremadoj de herezuloj en aliaj landoj estis simile nomitaj kiel krucmilitoj. === Krucmilito kontraŭ [[baltoj]], [[polabaj slavoj]] kaj aliaj === La [[ordeno de germanaj kavaliroj]] kaj la [[livonia ordeno]] ankaŭ krucmilitis kontraŭ baltaj [[paganismo|nekristanoj]] en la regiono de la hodiaŭaj ŝtatoj [[Litovio]], [[Latvio]], [[Estonio]] kaj orienta [[Pollando]]. La ordeno de germanaj kavaliroj konkeris [[Orienta Prusio|Orientan Prusion]] kaj instalis stabilan ordenan ŝtaton tie, kiu prosperis dum jarcentoj. Kaj kadre de la [[Livonia krucmilito]] ekestis krista regno ''Terra Mariana'' de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj|germanaj kavaliraj ordenoj]] [[Livonia Frataro]] kaj [[Livonia Ordeno]]. {{Ĉefartikolo|Husmovado}} Aliaj nomitaj krucmilitoj estis gviditaj kontraŭ la "malobeemaj" regantoj [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a Ŝtaŭfa]] kaj kontraŭ [[Jiří z Poděbrad]]. == Ligiloj == === Vidu ankaŭ === * [[Kavaliraj ordenoj]] * [[Krucistaj ŝtatoj]] * [[Livonia krucmilito]] * [[Norvega krucmilito]] === Bibliografio === * Asbridge, Thomas (2012). [https://books.google.es/books?id=rK8nA9U0OE4C&q=thomas+asbridge+the+crusades&redir_esc=y#v=snippet&q=thomas%20asbridge%20the%20crusades&f=false The Crusades: The War for the Holy Land.] Simon & Schuster. ISBN 978-1-84983-688-3. * Bird, Jessalynn (2006). "Finance of Crusades". In Murray, Alan V. (eld.). The Crusades: An Encyclopedia. II:D-J. ABC-CLIO. pp. 432–436. ISBN 1-57607-862-0. * BRIDGE, A. ''Křížové výpravy''. Praha : b.n., 1995. * Chazan, Robert (1996). [https://books.google.es/books?id=sndVK_foqI4C&redir_esc=y European Jewry and the First Crusade.] University of California Press. ISBN 978-0-520-91776-7. * DUGGAN, A. '' Křižácké výpravy''. Praha : b.n., 1973. * ''Fulchera Chartresského Historie jerusalémská čili Děje rytířstva křesťanského na výpravě do Země svaté''. Praha : b.n., 1920. * Ludovico Gatto, Le Crociate, Newton, 1994.ISBN 88-7983-653-6. * GLOGER, B. ''Křížové výpravy na Východ''. 1989. * Hindley, Geoffrey (2004). The Crusades: Islam and Christianity in the Struggle for World Supremacy. Carroll & Graf Publishers. ISBN 978-0-7867-1344-8. * HROCHOVÁ, V. kaj HROCH, M. ''Křižáci v Levantě''. Praha : b.n., 1975. * HROCHOVÁ, V. kaj HROCH, M. ''Křižáci ve Svaté zemi''. Praha : b.n., 1996. * HROCHOVÁ, V. ''Křížové výpravy ve světle soudobých kronik''. Praha : b.n., 1982. * JEAN DE JOINVILLE. ''Paměti křižákovy''. Praha : b.n., 1965. * Jotischky, Andrew (2004). [https://books.google.es/books?id=rTUlDwAAQBAJ&redir_esc=y Crusading and the Crusader States.] Taylor & Francis. ISBN 978-0-582-41851-6. * MADDEN, Thomas F. ''A concise history of the Crusades''. Lanham : Rowman and Littlefield, 1999. ISBN 0-8476-9429-1. * Mahoney, William (2011). [https://books.google.es/books?id=5qgHE29pikMC&q=Vladislaus+II+second+crusade+accompanied&redir_esc=y#v=snippet&q=Vladislaus%20II%20second%20crusade%20accompanied&f=false The History of the Czech Republic and Slovakia.] ABC-CLIO. ISBN 978-0313363061.. * Rodney Stark [http://it.wikipedia.org/wiki/], Gli eserciti di Dio. Le vere ragioni delle crociate, Lindau, 2010, p.&nbsp;365. (La sociologo liveras historion dokumentitan sur fontoj ankaŭ islamaj. Prezentiĝas ekvilibra rakonto kiu eksplikas kiel la krucmilitoj naskiĝis por reagi al la islama agresemo, kiu estis jam eliminita diversajn kristanajn komunumojn. Duabate, la libro montras kiel la islama agreso kontraŭ kristanoj ne naskiĝis sekve de la krucmilitoj, sed komence de la pasinta jarcento, okaze de la relanĉo de fundamentalismo kaj de radikala [[islamo]] antaŭ la eŭropa koloniismo). * TATE, G. ''Křižáci v Orientu''. Praha : b.n., 1996. * Christopher Thyerman, ''Le guerre di Dio. Nuova storia delle crociate,'' (dall'inglese), Einaudi 2012, ISBN 978-88-06-20261-3.<ref>Laŭ Christopher Tyerman, (kiu instruas Historion pri Mezepoko en la Harrow School, en Middlesex (Usono), kaj estas ankaŭ aŭtoro de la volumo ''England and the Crusades, la invento de la krucmilitoj'' kaj de nombraj artikoloj pri tiu temo), pri “Krucmilitoj” dekomence interesiĝis kronikistoj, sekve alvenis la erudiciaj eldonistoj de fontoj, kiel Bongars; poste la elegantaj barokaj apologetistoj celantaj glorigi kristanismon de la “kristanega” [[Suno-reĝo]]. Krucmiliton – jam konsideratan tamen militon inspiritan kaj gviditan de fanatismo kaj sentolero - alproprigis al si la enciklopediistoj kaj [[Voltaire]]; kaj invadis la romantika reago kun la granda historio de Mlchaud. Inter la sennombraj provoj nun tiu lia: prezenti la “krucmilitan problemon” en ĝia tuteco: ne nur en ĝia tradicia sinsekvo de ekspedicioj al la [[Sankta Lando]] dum la [[13-a jarcento|13-a kaj 14-a jarcentoj]], sed ankaŭ en ĝiaj sennombraj variaĵoj (ne “degeneroj”). de la peninsulo hispana al Nordeŭropo... Kaj rezultas kadro en kiu fanatismo estas aspergita per la sento de la devo defendi kristanismon.</ref> * Tyerman, Christopher (2006). [https://archive.org/details/godswarnewhistor00tyer God's War: A New History of the Crusades.] Belknap Press. ISBN 978-0-674-02387-1. * Tyerman, Christopher (2011). [https://books.google.es/books?id=t_DEyAEACAAJ&redir_esc=y The Debate on the Crusades, 1099–2010.] Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-7320-5. * Tyerman, Christopher (2019). [https://books.google.es/books?id=GIOVDwAAQBAJ&redir_esc=y The World of the Crusades.] Yale University Press. ISBN 978-0-300-21739-1. == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj|ReVo=milit.kruc0o}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Crusades|revizio=1007274424}} {{Elstara}} {{ADLS|2008|12}} {{Kristanismo}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Krucmilitoj}} [[Kategorio:Krucmilitoj| ]] [[Kategorio:Militoj]] [[Kategorio:Kristanismo en Mezepoko]] [[Kategorio:Katolikismo kaj islamo]] 8yor75ibu7yvpqg6n3xsnle9h8xpsmu 0 2161 9455181 9454774 2026-08-17T00:14:20Z ThomasPusch 1869 ĝustigo de ligilo Hellín, kaj aktualigo de 2007 ĝis 2025 9455181 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|Castilla-La Mancha}} | kategorio = aŭtonoma komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = '''Castila-La Mancha''' <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Bandera_Castilla-La_Mancha.svg | blazono = Escudo_Castilla-La_Mancha.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Kastilio-Manĉo | distrikto_tipo = Provincoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = | distrikto1 = Provinco Albacete | distrikto2 = Provinco Ciudad Real | distrikto3 = Provinco Cuenca | distrikto4 = Provinco Gvadalaĥaro | distrikto5 = Provinco Toledo | distrikto6 = | ĉefurbo = Toledo | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | urbo = Gvadalaĥaro | urbo1 = Talavera de la Reina | urbo2 = Almansa | urbo3 = | urbo4 = | limo_faldo = 1 | limo = Madrida Regiono | limo_noto = Hispanio | limo1 = Provinco Sorio | limo1_noto = Hispanio | limo2 = Provinco Valencio | limo2_noto = Hispanio | limo3 = Provinco Alakanto | limo3_noto = Hispanio | limo4 = Murcia Regiono | limo4_noto = Hispanio | limo5 = Provinco Kordovo | limo5_noto = Hispanio | limo6 = Provinco Kacereso | limo6_noto = Hispanio | limo7 = Provinco Avilo | limo7_noto = Hispano | limo8 = Provinco Badaĥozo | limo8_noto = Hispanio | limo9 = Provinco Ĥaeno | limo9_noto = Hispanio | limo10 = Provinco Granado | limo10_noto = Hispanio | limo11 = Provinco Teruelo | limo11_noto = Hispanio | limo12 = Provinco Zaragozo | limo12_noto = Hispanio <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 79463 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[10-a de aŭgusto]] [[1982]] | establita_tipo = Aŭtonomeco | dato = | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-CM | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | mapo_priskribo = Situo de Toledo enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = Localización_de_Castilla-La Mancha.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Kastilio-Manĉo enkadre de Hispanio | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.jccm.es/ Registaro de Kastilio-Manĉo] | commons = Castile-La Mancha <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo administra unuo|zomo=6}} }} '''Kastilio-Manĉo''', aŭ '''Kastilio-La Manĉo''', estas [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] de [[Hispanio]], okupanta la plej grandan parton de la antikva historia regiono Nov-[[Kastilio]], ({{Unuo|79463|km²}}), escepte de la [[Madrida Regiono]], kiu formis propran komunumon. Grandan parton de la regiono konsistigas la geografia unuo [[Manĉo]], pro kio la regiono ricevis sian nunan nomon. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la regiono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La ĉefurbo estas [[Toledo (Hispanio)|Toledo]], ĉe la rivero [[Taĵo]]. La regiono konsistas el la provincoj [[Provinco Albacete|Albacete]], [[Provinco Ciudad Real|Ciudad Real]], [[provinco Cuenca|Cuenca]], [[provinco Gvadalaĥaro|Gvadalaĥaro]] kaj [[Provinco Toledo|Toledo]]. Ĉefaj urboj (kun loĝantaro en [[2025]]): * [[Albacete]], {{Unuo|175400}} * [[Gvadalaharo (Hispanio)|Gvadalaharo]], {{Unuo|92834}}, * [[Toledo]], {{Unuo|87216}} * [[Talavera de la Reina]], {{Unuo|83803}}, en la provinco Toledo * [[Reĝurbo]] (nacilingve '''Ciudad Real'''), {{Unuo|76217}}, * [[Kvenko (Hispanio)|Cuenca]], {{Unuo|53600}} * [[Puertoljano]], {{Unuo|45565}}, en la provinco Reĝurbo * [[Tomelloso]], {{Unuo|37060}}, en la provinco Reĝurbo * [[Azuqueca de Henares]], {{Unuo|35924}} * [[Alcázar de San Juan]], {{Unuo|31914}}, en la provinco Reĝurbo * [[Hellín]], {{Unuo|30836}} * [[Valdepeñas]], {{Unuo|30782}} * [[Villarrobledo]], {{Unuo|25400}} * [[Almansa]], {{Unuo|24 615}} Kastilio-Manĉo estas la loko kie disvolviĝas granda parto de la aventuroj de [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], de [[Miguel de Cervantes]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) {{Regionoj de Hispanio}} {{Unua}} [[Kategorio:Kastilio-Manĉo| ]] qhbbju9avonka4rnpgdu18w2dj1s8vg 0 2807 9455239 9449968 2026-08-17T07:33:52Z Sj1mor 12103 9455239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Large selection of Machin stamps.jpg|eta|dekstre|[[Poŝtmarko]]j kun profilo de [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]], la reĝino de [[Unuiĝinta Reĝlando]], eble la plej konata monarko en la mondo kaj unu el plej longdaŭraj sur la trono.]] [[Dosiero:Louis_XIV_1666_Charles_le_Brun.jpg|dekstra|eta|230px|[[Ludoviko la 14-a]], ekzemplo de [[Absoluta monarkio|absoluta monarko]], kaj [[Jean-Baptiste Colbert|Colbert]]. ([[1666]], [[Charles le Brun]])]] [[Dosiero:Emperor Showa.jpg|eta|220px|[[Hirohito]], la 124-a [[Imperiestro de Japanio]] dum ĝia kronado en [[1926]]. [[Japanio]] estas la plej malnova kontinua monarkio en la mondo, havante legendan fondon en 660 a.K. kun [[Imperiestro Ĵinmu|Imperiestro Jimmu]], krome la Japana Imperiestro estas la sola moderna monarko ankoraŭ uzanta la titolon de [[Imperiestro]].]] '''Monarkio''' aŭ '''monarĥio''' (de la [[Greka lingvo|greka]] ''monos'' = "unu", kaj ''arĥejn'' = "regi") estas [[ŝtatformo]], kie la [[ŝtatestro]] estas [[monarko]] (havanta titolon kiel [[Romiaj imperiestroj|cezaro]], [[reĝo|reĝ(in)o]], [[imperiestro|imperiestr(in)o]], [[caro|car(in)o]] aŭ [[princo|princ(in)o]], [[grandduko|grandduk(in)o]] k.s.; en islamaj landoj ekz-e [[sultano]], [[ŝaho]], [[emiro]]), kiu okupas tiun oficon ekde la momento de sia monarĥiĝo ĝis la fino de sia vivo (aŭ, eventuale, propravola [[abdiko]]). La [[Legitimeco (politiko)|legitimeco]] de la [[reĝimo]] kutime devenas de [[Heredo (juro)|heredeco]], sed foje ankaŭ pro aliaj kialoj kiel ekzemple la potenco de tradicio kaj praktiko aŭ la forto de la leĝo. Ĝuste ĉi tia pretendo al legitimeco estas tio, kio apartigas la monarkion disde [[diktatoreco]]. Kutime la monarkeco ("la [[trono]]") sinsekve herede transiras de unu membro de reĝa familio al alia (filo, frato, ktp, vidu [[tronosukcedo]]); tio estas nomata [[dinastio]] (de la [[greka lingvo|greka]] ''dynasteia'' = "[[Regado de la leĝo|regado]]"). La vorto "monarĥio" (aŭ "monarkio") estas uzata por priskribi ankaŭ landon mem, kiu havas monarkian sistemon de reĝimo. Tiaj landoj pli specife identiĝas per la vorto rilata al la [[titolo]] de la monarko kiel, ekzemple, [[reĝlando]] (reĝo), [[imperio]] (imperiestro), [[princlando]] (princo), [[sultanlando]] (sultano), [[emirlando]] (emiro), [[grandduklando]] (grandduko) ktp. == Priskribo == Monarkio estas ŝtatformo en kiu suvereneco estas fakte aŭ nominale enkarnigita en ununura individuo (nome la [[monarko]]).<ref>Stuart Berg Flexner kaj Leonore Crary Hauck, eldonistoj, ''Random House Unabridged Dictionary'', 2a eld., Random House, New York (1993)</ref> Formoj de monarkio malsamas vaste surbaze de la nivelo de laŭleĝa aŭtonomeco kiun la monarko tenas en administrado, la metodo de elektado de la monarkoj, kaj ajnaj antaŭdestinitaj limoj por la longdaŭro de ilia permanenta ofico. Kiam la monarko havas neniujn aŭ malmultajn laŭleĝajn katenojn en [[ŝtato]] kaj politikaj aferoj, ĝi estas nomita [[absoluta monarkio]] kaj estas formo de [[aŭtokratio]]. Kazoj en kiuj la diskreteco de la monarko estas formale limigita (plej ofte hodiaŭ) estas nomitaj [[Konstitucia monarkio|konstituciaj monarkioj]]. En [[Hereda monarkio|heredaj monarkioj]], la posteno pasas tra heredo ene de familigrupo, dum elektomonarkioj uzas iun sistemon de voĉdonado, plej ofte ne universala, sed limigita inter gravuloj. Ĉiu el tiuj havas variojn: en kelkaj elektitaj monarkioj nur tiuj de kelkaj genealogioj estas elekteblaj, dum multaj heredaj monarkioj trudas postulojn koncerne la [[religio]]n, [[aĝo]]n, [[sekso]]n, mensan kapaciton, malsanon kaj aliajn faktorojn. Foje tio eble kreos situacion de rivalaj postulantoj kies legitimeco estas kondiĉigita de efika elekto. Finfine, okazis kazoj kie la esprimo de la regado de monarko estas aŭ fiksa en jaroj aŭ daŭras ĝis certaj celoj estas realigitaj: invado estanta repuŝita, ekzemple. Tiel ekzistas vaste diverĝaj strukturoj kaj tradicioj difinantaj monarkion. Hodiaŭaj monarkioj estas preskaŭ ĉiam heredaj, sed historie ankaŭ ekzistis diversaj ''elekto-monarkioj'', kie la ŝtatestro estis elektita inter pluraj kandidatoj (ekzemple kiel inter [[visigotoj]]), ne nepre anoj de la sama familio, kaj ofte nur por limigita posten-periodo. Tiaj elektitaj monarkoj pli similas al elektitaj prezidantoj de respublikoj ol al dinastiheredaj monarkoj. [[Dosiero:Richard Löwenhez, Salbung zum König.jpg|eta|maldekstre|[[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a de Anglio]] dum sia kronigo en [[Abatejo Westminster]], el 13a-jarcenta kroniko.]] Monarkio estis la plej ofta ŝtatformo ĝis la [[19-a jarcento]], sed ĝi jam ne estas tiom ĝenerala (en Ameriko estas neniu efektiva monarko, en Afriko nur unu). Kie ĝi ekzistas, ĝi nun estas kutime [[konstitucia monarkio]], en kiu la monarko retenas unikan laŭleĝan kaj ceremonian rolon, sed praktikas limigitan aŭ neniun politikan rajtigojn: sub la skribita aŭ neskribita [[konstitucio]], aliaj havas regantan aŭtoritaton. Nuntempe, 44 suverenaj landoj en la mondo havas monarkojn funkciantajn kiel regnestroj, 16 el kiuj estas komunregnaj areoj kiuj rekonas la reĝinon [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeton la 2-a]] kiel sia ŝtatestro. Ĉiuj eŭropaj monarkioj estas konstituciaj, kun la escepto de la [[Vatikanurbo]], sed regantoj en la pli malgrandaj ŝtatoj ekzercas pli grandan politikan influon ol en la pli grandaj. La monarkoj de [[Kamboĝo]], [[Japanio]], kaj [[Malajzio]] "reĝas, sed ne regas", kvankam ekzistas konsiderinda vario en la grado de administracieco kiun ili uzas. Kvankam ili regas laŭ konstitucioj, la monarkoj de [[Brunejo]], [[Omano]], [[Kataro]], [[Saud-Arabio]] kaj [[Svazilando]] ŝajnas daŭrigi ekzerci pli politikan influon ol iu alia ununura fonto de aŭtoritato en iliaj landoj, aŭ de konstitucia regorajto aŭ laŭ tradicio. == Etimologio == La vorto "monarĥo" estas esperantigo de la [[Greka lingvo|greka]] vorto [[:wikt:μονάρχης|μονάρχης]], [monárĥēs] (el μόνος ''monos'', "unu, singularo", kaj [[:wikt:ἄρχω|ἄρχω]] [árĥō], "regi"; komparu: ἄρχων [arĥon], "estro, reganto, ĉefo"), kio aludas al absolute ununura, almenaŭ laŭnome, reganto. En la nuna uzado la vorto "monarĥio" (aŭ "monarkio" — origine por tiuj, kiuj ne kapablas klare prononci la sonkombinon [rĥ]: ekzemple, la franclingvanoj, kiuj povas prononci la sonon [r] nur [[Kartavo|kartave]]) kutime aludas al tradicia sistemo de hereda regado, dum elektaj monarkioj estas nuntempe raraj. El tiuj duradikaj vortoj derivas aliaj vortoj kiel "[[monarĥiismo]]" (aŭ "[[monarkiismo]]"), monarĥiisto (aŭ monarkiisto),<ref>[https://vortaro.net/#monarkio_kd en PIV] Alirita la 9an de Oktobro 2021.</ref> kontraŭmonarĥiismo (kontraŭmonarkiismo), kontraŭmonarĥiisto (kontraŭmonarkiisto), monarĥeco (monarkeco) ktp. == Historio == [[Dosiero:NarmerPalette-CloseUpOfNarmer-ROM.png|eta|Unu el la plej antikvaj registritaj kaj pruvitaj monarkioj estis tiu de [[Narmer]], [[faraono]] de Antikva Egipto ĉirkaŭ 3100 a.K.]] Monarkioj estas konsiderataj antaŭataj de simila formo de prahistoria socia hierarkio konata kiel [[Tribestrolando|tribestreco]] aŭ [[tribo|triba regno]]. Tribestroj estas identigitaj kiel tiu kiuj formis monarkiajn [[ŝtato]]jn, kiel en civilizacioj kiel [[Mezopotamio]], [[Antikva Egipto]] kaj la [[Indusvala Civilizacio]].<ref name="Kottak1991">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=_NLtAAAAMAAJ|titolo=Cultural Anthropology|aŭtoro=Conrad Phillip Kottak|jaro=1991|eldoninto=McGraw-Hill|ISBN=978-0-07-035615-3|paĝo=124}}</ref> En kelkaj mondopartoj, tribaj regnoj iĝis monarkioj.<ref name="BoahenAjayi1986">{{cite book|author1=A. Adu Boahen|author2=J. F. Ade Ajayi|author3=Michael Tidy|title=Topics in West African History|url=https://books.google.com/books?id=xLoKAQAAIAAJ|year=1986|publisher=Longman Group|isbn=978-0-582-58504-1|page=19}}</ref> Kelkaj el la plej antikvaj registritaj kaj pruvitaj monarkioj estis tiu de [[Narmer]], [[faraono]] de Antikva Egipto ĉirkaŭ 3100 a.K., kaj de Enmebaragesi, reĝo de la [[Sumero|sumera]] urbo [[Kiŝ]] ĉirkaŭ 2600 a.K. El plej fruaj registroj, monarkoj povis esti rekte heredantoj, dum alliaj estis elektitaj el inter elekteblaj membroj. La [[faraono|egiptoj]], [[Mezopotamio|mezopotamianoj]], [[Sudano|sudananoj]],<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Traditions and encounters|eldoninto=McGraw–Hill Education|citaĵo=By about 5000 b.c.e. many Sudanic peoples had formed small monarchies ruled by kings who were viewed as divine or semidivine beings.|paĝo=63}}</ref> rekonstruis pra-hindeŭropan religion, kaj ĉe aliaj, la monarko tenis religiajn funkciojn rekte ligitaj al [[Oferado|ceremonioj]] kaj estis foje identigitaj kiel havantoj de [[imperio|didevena praularo]], eble establante nocion de la [[didevena rajto de reĝoj]]. Triba reĝeco ofte estis ligita al sakraj funkcioj, tiel ke la reĝo funkcias kiel [[pastro]], aŭ estas pripensita de [[Dio|dia]] [[Didevena rajto de reĝoj|deveno]]. La sakra funkcio de reĝeco estis transformita en la nocio de "Dio-rajto de reĝoj" en la kristana [[Mezepoko]], dum la ĉinaj, japanaj kaj nepalaj monarkoj daŭre estis konsideritaj vivantaj [[dio]]j en la moderna periodo. Dum la [[Romia Imperio]] la imperiestroj ja iĝis adoritaj kiel dioj. [[Dosiero:Louis XVI.PNG|eta|maldekstre|[[Ludoviko la 16-a (Francio)]] estis ekzekutita dum la [[Franca Revolucio]] por evito reveni al monarkio.]] Ekde antikvo, monarkio kontrastis al formoj de [[demokratio]], kie plenuma potenco estas havita fare de kunigoj de liberaj civitanoj. En antikvo, monarkioj estis aboliciitaj en favoro de tiaj kunigoj en Romo (Romia Respubliko, 509 a.K.), kaj [[Ateno]] (atena demokratio, 500 a.K.). [[Polibio]] identigis monarkion kiel unu el tro "bonaj" bazaj formoj de registaro (monarkio, [[aristokrataro]], kaj [[Demokratio#Historio|demokratio]]), opozicie al la tri "malicaj" bazaj formoj de registaro ([[Tirano|tiraneco]], [[oligarkio]], kaj ''oklokratio'' aŭ perfortemo). La monarko en la klasika antikveco estas ofte identidita kiel "[[reĝo]]" aŭ "reganto" (traduke el ''[[arkonto]]'', ''basileus'', ''rex'', ''[[Tirano (reganto)|tirannos]]'', ktp.) aŭ kiel "[[reĝino]]" (''basilinna''). Polibio origine komprenis monarkion (nuntempe anstataŭata per la koncepto de [[aŭtokratio]]) kiel komponanto de respubliko (nuntempe anstataŭata per la koncepto de [[ŝtato]]), sed ekde antikveco monarkio kontrastis kun formoj de respubliko, en kiuj la plenuma povo estas plenumita de liberaj civitanoj kaj iliaj asembleoj. La hinduisma teksto de la 4-a jarcento a.K. nome ''[[Arthaŝastra]]'' metis la bazon por la etiko de monarkismo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Arthasastra: Selections from the Classic Indian Work on Statecraft|dato=15a de Septembro 2012|eldoninto=Hackett Publishing|ISBN=9781603849029}}</ref> En antikveco, kelkaj monarkioj estis abolitaj favore al asembleoj en [[Antikva Romo|Romio]] ([[Romia Respubliko]], 509 a.K.), kaj [[Antikva Ateno|Ateno]] ([[Atena demokratio]], 500 a.K.). En ĝermana antikveco, reĝeco estis ĉefe sakra funkcio, kaj la reĝo estis elektita de inter elekteblaj membroj de reĝaj familioj fare de la asembleo. Tia antikva "parlamentismo" malkreskis dum la eŭropa [[Mezepoko]], sed ĝi pluvivis en formoj de regionaj kunigoj, kiel ekzemple la Islanda Ŝtatkomunumo, la svisa [[Landkomunumo]] kaj pli posta [[Svisa Dieto]], kaj la frumezepoka komunuma movado ligita al la pliiĝo de mezepoka urborajto. La moderna revigliĝo de parlamentismo kaj kontraŭ-monarkismo komenciĝis per la evoluo de regionaj parlamentoj aŭ asembleoj (kiel la Islanda Komunumo, la svisaj ''Landsgemeinde'' aŭ [[Landkomunumo]] kaj ''Tagsatzung'' aŭ [[Svisa Dieto]], kaj la malfrumezepoka [[Komunuma epoko|komunuma movado]] ligita al la starigo de mezepokaj [[Urborajto|urbaj privilegioj]]) kaj de moderna kontraŭ-monarkismo ekz. de la provizora demisio de la angla monarkio fare de la [[Parlamento de Anglio]] en [[1649]], sekvita fare de la [[Usona Revolucio]] de [[1776]] kaj de la [[Franca Revolucio]] de [[1792]]. Multo de 19-a-jarcenta politiko estis karakterizita per la disiĝo inter kontraŭ-monarĥista radikalismo kaj monarkista [[konservativismo]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=UTkBAAAAYAAJ&q=%22res%20publica%22%20republic%20democracy%20monarch&pg=PA640|titolo=The Standard Library Cyclopedia of Political, Constitutional, Statistical and Forensic Knowledge|familia nomo=Bohn|persona nomo=H. G.|jaro=1849|citaĵo=A ''republic'', according to the modern usage of the word, signifies a political community which is not under monarchical government ... in which one person does not possess the entire sovereign power.|paĝoj=640|lingvo=en}}</ref><ref name="M-W">{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/republic|title=Definition of Republic|website=Merriam-Webster Dictionary|language=en-US|access-date=2017-02-18|quote=a government having a chief of state who is not a monarch ... a government in which supreme power resides in a body of citizens entitled to vote and is exercised by elected officers and representatives responsible to them and governing according to law}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dictionary.com/browse/republic|title=The definition of republic|website=Dictionary.com|access-date=2017-02-18|quote=a state in which the supreme power rests in the body of citizens entitled to vote and is exercised by representatives chosen directly or indirectly by them. ... a state in which the head of government is not a monarch or other hereditary head of state.}}</ref> [[Dosiero:Mswati III King of Eswatini.jpg|eta|dekstre|Msŭati la 3-a estis reĝo de [[Svazilando]] ekde 1986.]] Multaj landoj aboliciis la monarkion en la [[20-a jarcento]] kaj iĝis [[respubliko]]j, precipe en la antaŭo de aŭ [[Unua Mondmilito]] aŭ [[Dua Mondmilito]]. Batalo por respublikoj estas nomita ''respublikanismo'', dum batalo por monarkioj estas nomita [[Monarĥismo]]. Nuntempe kvar dek kvar suverenaj ŝtatoj en la mondo havas [[Listo de monarĥoj de la mondo|monarkon]], inklude dek ses [[Komunuma reĝlando|komunumaj reĝlandoj]] kiuj havas [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeton la 2-an]] kiel ŝtatestro. Plej modernaj monarkoj estas [[Konstitucia monarkio|konstituciaj monarkoj]], kiuj retenas unikan juran kaj ceremonian rolon sed plenumas nur tre limigitan aŭ eĉ neniun politikan povon laŭ konstitucio. Multaj estas tiel nomitaj "kron-respublikoj", survivante partikulare en malgrandaj ŝtatoj.<ref>W. Veenendaal, "Monarchy and Democracy in Small States: An Ambiguous Symbiosis," en S. Wolf, eld., ''State Size Matters: Politik und Recht I'm Kontext von Kleinstaatlichkeit und Monarchie'' (Wiesbaden: Springer VS, 2016), pp. 183–198, {{Doi|10.1007/978-3-658-07725-9_9}}, {{ISBN|978-3-658-07724-2|}}.</ref> En kelkaj landoj, tamen, kiel [[Maroko]], [[Kataro]], [[Liĥtenŝtejno]], kaj [[Tajlando]], la hereda monarko havas pli da politika influo ol ajna alia sola font de aŭtoritato en la ŝtato, eĉ se nur per konstitucia regorajto. Laŭ studo de 2020, monarkio stariĝis kiel sistemo de regado pro efikeco en administracio de grandaj loĝantaroj kaj etendaj teritorioj dum periodoj kiam kunordigo de tiaj loĝantaroj estis malfacila. Fakuloj argumentas, ke monarkio malpliiĝis kiel efika reĝimtipo kun la plinovigoj en komunikado kaj transportotekniko, same kiel la efikeco de monarkio rilate al aliaj reĝimtipoj malpliiĝis.<ref>{{Cite journal|last1=Gerring|first1=John|last2=Wig|first2=Tore|last3=Veenendaal|first3=Wouter|last4=Weitzel|first4=Daniel|last5=Teorell|first5=Jan|last6=Kikuta|first6=Kyosuke|date=2020-07-12|title=Why Monarchy? The Rise and Demise of a Regime Type|journal=Comparative Political Studies|volume=54|issue=3–4|pages=585–622|language=en|doi=10.1177/0010414020938090|issn=0010-4140|hdl=10852/84589|s2cid=225612565|hdl-access=free}}</ref> Nuntempe oni konsideras, ke estas nur kvin veraj absolutaj monarkioj restas, nome la jenaj: [[Sauda Arabio]], [[Omano]], [[Brunejo]], [[Svazilando]], kaj [[Vatikanurbo]]. == Geografio == La deveno, evoluo kaj rezulto de la diversaj monarkioj plej ofte estas similaj en la diversaj mondoregionoj, kaj ankaŭ ofte okazas esceptaj kazoj. En [[Ameriko]] estis diverstipaj monarkioj ([[aztekoj]], [[inkaoj]] ktp.) antaŭ la alveno de la eŭropanoj, kiuj fakte anstataŭis la iamajn per la propraj. Okazis diversaj klopodoj post la kolonia epoko por remeti monarkiojn, preskaŭ ĉiam nur kiel provizora eksperimento, kiel ekzemple en [[Meksiko]] aŭ [[Haitio]]; nur en [[Brazilo]] la klopodo daŭris pliajn jarojn ([[Brazila Imperio]]) pro ligo al la situacio en la metropolo [[Portugalio]]. [[Dosiero:European monarchies.svg|eta|300px|Monarkioj en Eŭropa: en purpura koloro estas monarkioj kaj en blua koloro estas respublikoj kaj federacioj.]] En [[Eŭropo]] estis tradicie multaj monarkioj. En [[Centra Eŭropo]] estis same multaj tradiciaj monarkioj en [[Germanio]], [[Aŭstrio]], [[Hungario]], [[Ĉeĥio]], [[Pollando]] ktp. Ĉiuj malaperis ĉefe post la eventoj de la [[Unua Mondmilito]] kaj poste post la [[Dua Mondmilito]]. Ankaŭ en Suda Eŭropo malaperis monarkio el [[Portugalio]], [[Italio]] kaj [[Grekio]] (laŭ tiu ordo) laŭlonge de la [[20a jarcento]], dum, kiel escepta kazo, en [[Hispanio]] post interrompo de preskaŭ duonjarcento, ĝi estis remetita dum la [[1970-aj jaroj]], nur kiel parto de reveno al demokratio. En [[Orienta Eŭropo]] monarkioj malaperis el [[Rumanio]], [[Bulgario]] kaj ĉefe el [[Rusio]] post la [[Oktobra Revolucio|komunisma revolucio]]. En [[Okcidenta Eŭropo]] monarkioj restis en tri tre rilataj inter si landoj, nome [[Nederlando]], [[Belgio]] kaj [[Luksemburgo]], kaj same en tre escepta kazo kia [[Unuiĝinta Reĝlando]], kiu krome eksportis la atingamplekson de sia monarkio al landoj tra la tuta mondo pere de la [[koloniismo]]. Ankaŭ aliaj monarkioj kiaj tiu nederlanda aŭ belga estis eksportitaj. Restis monarkioj ankaŭ en tre komunrilataj landoj en [[Skandinavio]] nome en [[Norvegio]], [[Svedio]] kaj [[Danio]]. La monarkioj de [[Azio]], [[Afriko]] kaj [[Oceanio]] ĉefe suferis la perfortan agreson de la eŭropaj monarkioj. En Afriko nur unu el la tradiciaj monarkioj restis kaj pluhavis la teritorion pli malpli kohera, nome [[Etiopio]], kie ĝi daŭris ĝis la [[1970-aj jaroj]], kiam estis nuligita per [[Komunismo|komunisma revolucio]]. En aliaj landoj [[koloniismo]] ŝanĝis situaciojn: nur en [[Maroko]] oni instalis monarkion, kiu pluas kaj estas sufiĉe akceptita ĉu vole ĉu nevole, de la loĝantaro. En [[Mezoriento]] malaperis tradiciaj monarkioj de grandaj landoj kiaj [[Egiptio]] kaj [[Turkio]], kaj restis nur en pli malgranda lando, kia [[Jordanio]]. En la landoj ĉirkaŭ la [[Persa Golfo]] monarkio restis en kaj [[Saud-Arabio]] kaj en la malgrandaj [[emirlando]]j, dum malaperis en la 1970-aj jaroj el [[Irano]] (pro islamisma revolucio), kie estis instalita iam danke al apogo de okcidentaj potencoj. Esceptaj kazoj en [[Sudorienta Azio]] estas [[Kamboĝo]] aŭ [[Tajlando]], kie restas monarkio, kio malaperis el aliaj aziaj landoj. Pli escepta kazo estas Kamboĝo, kie monarkio kunekzistis kun komunisma reĝimo. Ankaŭ escepta kazo estas tiu de [[Japanio]], ege tradicia, kie monarkio povis resti malgraŭ la malvenko suferita dum la Dua Mondmilito, male al iom similaj kazoj en Eŭropo. Ankaŭ escepta estas la preskaŭ religiigo (diigo) de la figuro de la [[imperiestro]]. En [[Oceanio]] restas monarkioj en tre malgrandaj landoj insulaj. == Monarkio kaj religio == [[Dosiero:King Mohammed VI Morocco 23 April 2002.jpg|eta|250px|Tiama usona prezidento [[George Walker Bush|George Bush]] kaj [[Mohamedo la 6-a (Maroko)|Mohamedo la 6-a]], reĝo de [[Maroko]], kiu estas konsiderata de la maroka tradicio posteulo de la profeto [[Mohamedo]] (23a de Aprilo 2002).]] En kelkaj monarkioj, ĉefe en la antikvaj epokoj, oni atribuis al la monarko (kaj ankaŭ al ties dinastio) [[diaĵo|diecan karakteron]]: ekzemple, la [[faraono|faraonoj de Antikva Egiptujo]] aŭ la [[romia imperiestro|romiaj imperiestroj]] estis konsiderataj diecaj. Malproksime de tiu koncepto de la [[Monarko|reĝo]] kiel [[dio]], eĉ en la 2020-aj jaroj, kvankam la koncernaj ŝtatoj mem estas nereligiaj, kelkaj [[konstitucia monarkio|parlamentaj monarkioj]], plue estas ligitaj al difinita religio, ĉu ŝtata religio ĉu ne. Por ekzemplo, [[Hispanio]] kaj [[Belgio]] al [[katolikismo]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj [[Nederlando]] al [[Protestantismo]]. Estas aliaj multaj ekzemploj, kaj nuntempaj kaj historiaj, kiel tiuj de la rusaj [[caro]]j, kiuj ĝis antaŭ la [[Rusa Revolucio de 1917|Rusa Revolucio]] kiu finigis la regadon de la [[dinastio Romanov]], estis ligitaj al la [[Rusa Ortodoksa Eklezio|Ortodoksa Eklezio]]. En [[Islamo]], la otomana [[kaliflando]] konstituis monarkion subtenitan soci-politike de la islamaj institucioj, same kiel la nuntempaj monarkioj de [[Sauda Arabio]] kaj [[Maroko]], sed ne nur, ankaŭ ĉe Jordanio, kaj la ŝtatetoj de la [[Persa Golfo]]. Diference de aliaj ekzemploj de monarkioj, ankoraŭ hodiaŭ estas sektoroj kiuj defendas la ideon de revenon al kaliflando, kio malfermas eblon kaj polemikon pri restarigo de monarkioj en [[Mezoriento]].<ref>Shaij Nazim al-Qubrusi: [http://peru-islam.blogspot.com/2009/03/sultanes-reyes-monarquia-y-democracia.html Sultanes, Reyes, Monarquía y Democracia] Monarkiismo kaj Islamo.</ref> En la [[Antikveco]], la politika ŝanĝo de monarkio al [[respubliko]] tute ne estis kondiĉita de la religia aspekto, kaj ankaŭ ne rezultis en ŝanĝo de [[oficiala religio]] la nura politika ŝanĝo de formo de [[registaro]]. Simile okazis en la [[moderna epoko]] ĉe ĉiuj movadoj en la religia etoso: la [[Reformacio|Protestanta Reformo]], la [[Kontraŭreformacio]], la [[luteranismo]], la [[kalvinismo]], ktp. [[Dosiero:1949 5 pesetas.jpg|eta|maldekstre|230px|[[Diktatoro]] [[Francisco Franco]] ne nur uzis en moneroj inventitan titolon "Caudillo" (li, kiel nenobelo, ne povis aperi kiel monarko), sed ankaŭ "Por la G. de Dios" (pro la dia graco), same kiel reĝoj.]] El abstrakta vidpunkto pri [[ideologio]]j, konsiderinte, ke preskaŭ ĉiuj monarkioj de la historio estis heredrajtaj, necesas grava tialo kiu pravigu la rajton de la sukcedanto supreniru al [[trono]], post morto aŭ abdiko de monarko.<ref>Kelkaj ĝermanaj monarkioj ne estis heredrajtaj, sed elektaj, kiel tiu de [[visigotoj]] kaj eĉ la [[Sankta Romia Imperio]]; aparte la [[papo]] de la ŝtato [[Vatikanurbo]].</ref> Simpla heredrajto simila al tiu de posedrajto, ekzemple de bienoj, ne sufiĉas. Utilas montri eldian elekton de la dinastia familio kiel rajtigita posedanto de la aliro al trono. Nur tial la koncerna [[dinastio]] monopoligas la ĉenon de sukcedo. Eĉ en moderna epoko multaj eŭropaj [[monero]]j montris reĝajn figurojn akompanatajn de titoloj kiuj aperas kun diaj pravigoj. Tiukadre eĉ [[diktatoro]] [[Francisco Franco]] ne nur uzis en moneroj inventitan titolon "Caudillo" (li, kiel nenobelo, ne povis aperi kiel monarko), sed ankaŭ "Por la G. de Dios" (pro la dia graco) kiel uzurpo de la dia rajto de monarkoj. {{Ĉefartikolo|Didevena rajto de reĝoj}} Alia politika konsekvenco de la diec-devenaj rajtoj de dinastioj rezultis en la fakto, ke ofte kreitaj monarkioj aŭ interrompitaj dinastioj (ekzemple pro manko de fila sukcedanto) devis aliri al eksterlanda nobelo kiu iĝu monarko por pluigi la monarkiĉenon. Tio pruvas, ke utilas plie la rajtoj de monarkaj familioj (laŭdire elektitaj diece) ol ajna politika rajto de la regataj popoloj. Ekzemploj multas: la franca monarka dinastio de [[Burbonoj]] venis reĝi en Hispanio komence de la 18-a jarcento kaj ili monarkas ĝis nuntempe; dum interrompo de la burbona ĉeno, la hispanaj politikistoj alvokis nobelon el Italio kiel [[Amadeo la 1-a (Hispanio)|Amadeo la 1-a de Savojo]]. Aleksandro la 1-a de Bulgario, nome la unua reĝo de la moderna [[Bulgario]] estis de la germana dinastia familio de Battenberg, kaj same germana estis Ferdinando la 1-a, de la dinastio [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (dinastio)|Saksio-Koburgo kaj Gotao]]. Ankaŭ germandevena estis la unua reĝo de la moderna [[Grekio]], nome [[Otto la 1-a (Grekio)|Otto la 1-a]] de la dinastio [[Vitelsbaĥoj]], al kiu sekvis [[Georgo la 1-a (Grekio)|Georgo la 1-a]] de la dinastio [[Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg|Glücksburg]], al kiu sekvis la sekvantaj grekaj monarkoj, do de la sama germandevena dinastio. Same germandevenaj estis la familioj el kiuj venis la [[Reĝo de Rumanio|reĝoj de Rumanio]], nome la unua [[Karolo la 1-a (Rumanio)|Karolo la 1-a]] de la dinastio [[Hohenzollern-Sigmaringen]]. === Biblia kaj judisma === Laŭ la [[Biblio]], post la setliĝo de la triboj, 12 sendependaj monarkioj estis establitaj (ne inkluzive de la tribo de [[Levidoj]], kiu ricevis aŭtonomajn urbojn), kiuj post la periodo de la [[juĝistoj]] estis kunigitaj fare de reĝo [[Ŝaul]] en [[Reĝlando Israelo|federacian monarkion]] kiu inkluzivis ĉiujn tribojn de la [[Izraelidoj]]. Post nelonge, la regno estis ankoraŭfoje dividita, sed la monarkia regado daŭris en la du novaj regnoj kreitaj el ĉi tiu divido: la [[Izraela reĝlando|Reĝlando de Izraelo]] kaj la [[Reĝlando de Judujo]]. Multaj reĝoj regis kaj Izraelon kaj Judujo, ĝis tiuj du regnoj estis konkeritaj. Multajn jarojn poste, la juda monarkio estis reestablita en la [[Hasmonea dinastio|Hasmonea regno]], sed ankaŭ ĝi ne postvivis longe ĝis la konkeroj de [[Pompeo]] en 63 a.K. == Malpliiĝo == Lando povas ĉesi esti monarkio per konstitucia ŝanĝo, per [[referendumo]] kiel okazis en [[Itala Reĝlando|Italio]], aŭ per [[revolucio]] dum kiu la monarko estas senpovigita, la monarkio estas renversita kaj nova reĝimo estas establita, kiel okazis en la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Motindas ke la foresto de monarko ne indikas la falon de la monarkio, kaj ekzistis landoj kiuj konsideris sin monarkioj kvankam ekzistis neniu monarko ĉe sia kapo. Tiel estis en [[Hispana reĝlando|Hispanio]] sub la regado de [[Francisco Franco|Franco]] kaj en [[Hungara reĝlando|Hungario]] sub la regado de [[Miklós Horthy|Miklos Horty]], kiu regis kiel [[regento]]. == Tipoj de monarkioj == [[Dosiero:Form of government constitutional monarchy.png|350px|eta|dekstre|Konstituciaj monarkioj kun reprezenta [[parlamenta sistemo]] en '''ruĝo'''. Aliaj konstituciaj monarkioj (montrataj en '''viola''') havas monarkojn kiuj daŭre ĝuas grandan politikan influon, sed ene de iaj leĝaj limoj.]] Oni distingas inter diversaj specoj de monarkio: absoluta, konstitucia, teokratia monarĥioj. * '''[[Absoluta monarĥio]]''' prezentas formon de regado, kie al monarĥo apartenas nelimigita supera potenco. Historie, ĝenerale dum [[absolutismo]], la regado atingas la plej altan nivelon de centrismo, kreiĝas disbranĉaj burokratia aparato, [[armeo]] kaj [[polico]], kaj kutime funkciado de la organoj de popolaj kaj nobelaj reprezentantoj ĉesas. Absolutismo prosperis en la landoj de Okcidenta [[Eŭropo]] en la [[17-a jarcento|17-a]] kaj [[18-a jarcento]]j, en [[Brazilo]] dum frua [[19-a jarcento]], en [[Rusio]] kaj en kelkaj landoj ekster Eŭropo ĝi ekzistis ĝis la [[20-a jarcento]]. En plimulto de landoj ĝi estis aboliciita per [[burĝo|burĝaraj]] revolucioj, en [[Rusio]] per [[komunismo|komunisma]] revolucio kaj en la 20-a jarcento ankaŭ pro ekstera premo. * En '''[[konstitucia monarĥio|konstitucia respektive parlamenta monarĥio]]''' la potenco de monarĥo estas limigita de [[parlamento]] kaj [[konstitucio]]. En nuntempo ekzistas konstituciaj monarĥioj en multaj evoluintaj landoj: [[Britio]], [[Hispanio]], [[Svedio]], [[Norvegio]], [[Danio]], [[Belgio]], [[Nederlando]], ktp. * Ekzistas ankaŭ '''[[teokratia monarkio|teokratiaj monarĥioj]]''', kie la regnestro samtempe prezentas religian gvidanton. Ties ekzemplo estas [[Vatikano]], ankaŭ kelkaj landoj de [[Azio]]: [[Brunejo]], [[Omano]], Emirlandoj de Persa Golfo, kaj antaŭe [[Tibeto]]. === Pli precizaj tipoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Kaliflando]] * [[Diktatoreco]] * [[Doĝo]] * [[Duklando]] * [[Emirlando]] * [[Grafo]] * [[Grandduklando]] * [[Imperio]] * [[Margrafo]] * [[Prezidenta respubliko]] * [[Princlando]] * [[Sultano]] * [[Ŝejĥo]] * [[Tirano (reganto)|Tirano]] {{Div col end}} === Esceptoj === En la historio, kaj ankaŭ en la moderna tempo, ekzistas pluraj ekzemploj de monarkioj, kiuj devias de la akceptitaj modeloj aŭ havas novajn kaj neatenditajn trajtojn. * [[Andoro]] - ĉi tiu lando estas la nura princlando en la mondo kiu havas du kunprincojn, kiuj ambaŭ funkcias kiel ŝtatestroj. La du princoj estas la [[Episkopujo de Urgell]] kaj la [[Prezidanto de Francio]], kiel la heredanto de la Konto de Foix. Tamen principe nek la franca ŝtato nek la Papo regas Andoron –la kunprinca posteno estas sendependa. Ĉi tio estas unika situacio kie monarko de sendependa lando estas demokratie elektita de la civitanoj de alia lando. * La [[Vatikanurbo]] estas malofta moderna ekzemplo de elektita, ne-hereda monarkio. Tie, krom lia rolo kiel la estro de la [[Katolika Eklezio]], la [[papo]] funkcias kiel absoluta monarko. La Papo estas elektita de, kaj kutime ankaŭ ene de, la Koncilio de Kardinaloj, kiam ĝi kunvenas en speciala konferenco nomita [[Konklavo]]. La neekzisto de transira sistemo de la regado per heredo estas natura kaj klara rezulto de la [[abstinado]] de la [[episkopo]]j de [[seksumado]] kaj tial la neeblo de la ekzisto de heredanto de la krono. Malgraŭ tio, la papofico, en diversaj tempoj, estis sub la kontrolo de multaj potencaj italaj familioj. Pluraj papoj estis hereditaj fare de proksimaj familianoj, foje eĉ de siaj propraj filoj (oficiale priskribitaj kiel ''Nepotes'' (vidu [[Nepotismo]]n), laŭlitere [[nevo]]). Simile al aliaj monarkioj, la papo ricevas sian pozicion por la cetero de sia vivo. * [[Samoo]] foje estas priskribita kiel monarkio, gvidita fare de la dumviva Presidento (en la [[Samoa lingvo|samoa]] : "[[o le Ao o le Malo]]"), [[Malioto Tanupili la 2-a]], kiu apartenas al unu el la tri lokaj princaj familioj. La konstitucio deklaras lin esti la ŝtatestro en reĝa signifo dumvive, sed li estos sukcedita fare de prezidanto kiu estos elektita por periodo de kvin jaroj de la leĝdona periodo. * En [[Nord-Koreio]] la reĝimo estas laŭjure [[Komunismo|komunista]] [[diktatoreco]], sed praktike ĝi estas absoluta monarkio. == Monarkioj en la mondo hodiaŭ == Ekzistas [[nun en 2009|hodiaŭ]] 44 monarkioj en la mondo kun entute 29 monarkoj<ref>[[:en:Monarchy]]</ref>. 16 el tiuj estas ''Commonwealth realms'', t.e. tiuj membroj de la [[Komunumo de Nacioj]] kiuj havas la saman monarkon kiel [[Britio]], nuntempe reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]]. * 1 [[imperio]] ([[Japanio]]) * 33 [[reĝlando]]j * 1 [[grandduklando]] * 3 [[princlando]]j * 2 [[sultanlando]]j * 3 [[emirlando]]j * 1 ŝtato regata de [[papo]] ([[Vatikano]]) [[Dosiero:World Monarchies.png|center|800px|eta| '''Monarĥioj de la mondo'''<br /> Signifo de la koloroj: * {{Kolorkesto|#ff0000}} '''ruĝa''' – absoluta monarĥio * {{Kolorkesto|#ff7f40}} '''oranĝa''' – konstitucia monarĥio, kie la monarĥo persone praktikas potencon, ofte (sed ne ĉiam) kun malforta parlamento * {{Kolorkesto|#007f00}} '''malhela verda''' – parlamenta konstitucia monarĥio, kie la monarĥo ne persone praktikas potencon * {{Kolorkesto|#00ff00}} '''hela verda''' – parlamenta konstitucia monarĥio, kie la monarĥo havas [[persona unio|personan union]] kun alia monarĥio. (Specife, la 16 landoj kun la sama monarĥo kiel [[Britio]].) * {{Kolorkesto|#ff00ff}} '''roza''' – subŝtataj monarĥioj ene de alireĝimaj ŝtatoj Notu: La bildo montras la ''juran'' staton, kiu ne nepre estas la ''fakta'' stato. ]] {{Nuntempaj monarĥoj|state=uncollapsed}} == En diversaj landoj == === Nunaj monarkioj === * [[Monarkio de Belgio]] * [[Brita monarkio|Monarkio de Britio]] * [[Monarkio de Hispanio]] * [[Reĝlando de Nederlando|Monarkio de Nederlando]] === Iamaj monarkioj === * [[Listo de monarkoj de Brazilo|Monarkio de Brazilo]] ==Titoloj, etiketo kaj ceremoniaro== [[Dosiero:The Nine Sovereigns at Windsor for the funeral of King Edward VII.jpg|eta|dekstra|upright=1.15|Naŭ monarkoj en [[Kastelo Windsor|Windsor]] por la funebro de la [[Eduardo la 7-a|reĝo Eduardo la 7-a]], fotitaj la 20an de Majo 1910. Stare, el maldekstro dekstren: [[Haakon la 7-a (Norvegio)|reĝo Haakon la 7-a de Norvegio]], caro Ferdinando la 1-a de Bulgaroj, [[Emanuelo la 2-a (Portugalio)|reĝo Manuelo la 2-a de Portugalio kaj Algarve]], [[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|''Kaiser'' Vilhelmo la 2-a de Germanio kaj Prusio]], [[Georgo la 1-a (Grekio)|reĝo Georgo la 1-a de Grekoj]] kaj [[Alberto la 1-a (Belgio)|reĝo Alberto la 1-a de Belgoj]]. Side, el maldekstro dekstren: [[Alfonso la 13-a (Hispanio)|reĝo Alfonso la 13-a de Hispanio]], [[Georgo la 5-a (Britio)|reĝo Georgo la 5-a de Unuiĝinta Reĝlando]] kaj [[Frederiko la 8-a (Danio)|reĝo Frederiko la 8-a de Danio]].]] La posteno de [[monarko]] estas nomata [[Monarko|reĝo]] (aŭ [[Monarko|reĝino]] se la posteno estas okupata de virino). En kelkaj landoj reĝino estas ankaŭ la edzino de la reĝo (''kunreĝino''), dum la edzo de la reĝino kiu estas reĝino pro propra rajto ne ricevas plej ofte la traktadon kaj titolon de ''reĝo'', sed tiun de ''proedziĝa reĝo'' aŭ ''kunsortulo de la reĝino''.<ref>Por ekzemplo, en la [[Hispana Konstitucio de 1978]], artikolo 58a.</ref> La vorto ''reĝo'' estas propra de multaj lingvoj, sed estas aplikebla ĝenerale al ajna monarkio, kvankam tre ofte oni uzas anstataŭ ''reĝon'', la originan nomon de tiu titolo, ĉu adaptitan ĉu ne, ĉefe en kulturoj kiuj havas tre disvolvigitan politikan kulturon. Kontraste, oni ne uzas kutime la originan nomon de la titolo almenaŭ en la [[latinidaj lingvoj]] same kiel en la [[ĝermanaj lingvoj]]. La nomo de la [[Rangoj de nobelaro|titolo]] kiun elmontras (uzas) etikete monarko (kies ceremonia valoro kutime estas konsiderata tre grave en politikaj kaj sociaj aferoj) montras grandan variadon kaj en la tempo kaj en la geografia spaco; tiel oni uzas nomojn tre diversajn laŭ la lokaj tradicioj, religio aŭ la strukturo ĉu jura ĉu teritoria de la regonivelo. Jenaj estas la ''reĝaj titoloj'' plej uzataj historie en diversaj mondopartoj: En [[Eŭropo]]: * ''rex'' [rEks] (en [[latino]], el kiu derivas ''rei'' en [[portugala]], [[galega]], [[asturia lingvo|asturia]] au [[kataluna]], ''rey'' en [[hispana lingvo|kastilia]], ''roi'' en [[franca lingvo|franca]], ''re'' en [[itala lingvo|itala]], ''rege'' en [[rumana lingvo|rumana]], ''reĝo'' en [[Esperanto]]) * ''kuningaz'' (en [[praĝermana lingvo]], el kiu derivas ''cyning'' en [[Anglosaksoj|anglosaksa]], ''king'' en [[angla lingvo|angla]], ''könig'' en [[germana lingvo|germana]], ''konink'' en [[nederlanda]], ''kung'' aŭ ''konge'' en la [[Nordĝermana lingvaro|skandinavaj lingvoj]]) * ''király'' (en hungara, eŭropa lingvo ne hindeŭropa) * ''basileus'' (en [[greka lingvo|greka]], kiu poste iĝis fakte [[magistrato]] kun funkcioj ĉefe religiaj en la klasikaj urboŝtatoj ''[[polis]]'' de [[Antikva Grekio]]) * [[Imperiestro]] (aŭ imperiestrino), de la latina ''[[imperator]]'' (suprema milita povo en la [[Romia Respubliko]], kio iĝis poste propra kaj esenca funkcio de la [[romia imperiestro]]). La titolo estis uzita kune kaj egalrajte praktike kun tiuj de ''[[Princeps]]'', ''[[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]]'' kaj ''[[Cezaro]]''. El tiu lasta (nome ''cognomen'' de [[Julio Cezaro|Gaius Iulius Caesar]] -Julio Cezaro-, kiu fakte signifas ''hararo'', ironie, ĉar li estis senharara) derivas fonetike la titolojn de: [[Dosiero:Friedrich von Amerling 003.jpg|eta|Kaiser de la [[Aŭstria Imperio]], [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]] (1804–1835).]] :* [[Kaiser]] (en [[germana lingvo|germana]]) :* [[Caro]] (en [[rusa lingvo|rusa]] kaj ankaŭ en kelkaj aliaj [[slava lingvaro|slavaj lingvoj]]) Ĝenerale, oni konsideras, ke ''imperiestro'' aŭ ''reĝo de reĝoj'' estas monarko de [[imperio]], tio estas, de politika strukturo de granda etendo; kiu, ĉu estas supraŝtata (super variaj ŝtatoj, ĉiu el kiuj povas havi sian propran ''reĝon'', kiu foje, kiel oftis en la [[feŭdismo]], estas ''[[vasalo]]j de la imperiestro''), ĉu estas supranacia, tio estas, ke etendas sian suverenecon sur kelkaj [[nacio]]j. Tamen en la modernaj [[internaciaj rilatoj]] (nome ekde la [[Vestfalia Paco]], 1648) estas tre kutimee ke la imperia titolo, malplena je la plej parto de sia iama antikva aŭ mezepoka signifo, estas uzata simple kiel pretendema titolo, kiu la ''diplomata ĝentileco'' akceptas uzi, sed tio ne pravigas pli grandan povon. En la [[islama mondo]]: * ''[[malik]]'' (en [[araba lingvo|araba]], estas la termino egalvalora al ''reĝo'') * [[Kalifo]] (en araba, kun la signifo de ''sukcedanto'' -de la profeto [[Mohamedo]]-, supera politikaj kaj religia estro) * [[Emiro]] (en araba, kiu dekomence estis provinca guberniestro kaj poste montris sendependan registon en la praktiko, ekzemple [[Emirlando de Kordovo]], dekomence dependa kaj poste sendependa, ĝis iĝi [[Kaliflando de Kordovo]]. * [[Sultano]] (en araba, aplikita ĉefe en la [[Otomana Imperio]], en kiu la faktan regadon faris [[veziro]]) * [[Raĝo]] (oficiala nomo de la suvereno de [[Perliso]], unu de la ŝtatoj de [[Malajzio]], sed uzata ankaŭ de aliaj sendependaj ŝtatoj de suda kaj sudorienta Azio) * ''Ĝang di-pertuan agong'' (oficiala nomo de la [[Reĝo de Malajzio]]; el kiu variaĵo estas la titolo de ''Ĝang di-Pertuan besar'', oficiala nomo de la suvereno de [[Negeri-Sembilano]], unu de la ŝtatoj de Malajzio) [[Dosiero:Crown Princess Masako of Japan.jpg|eta|upright|180px|[[Masako]], Kunimperiestrino de Japanio el 2019.]] En [[Afriko]]: * [[Neguso]] (en [[Etiopio]]) * ''askia'' (en la [[Sonhaja regno]]) En [[Azio]]: * ''[[wang]]'' (en ĉina, egalvalora al ''reĝo'') * ''[[tianzi]]'' (en ĉina) * ''[[huangdi]]'' (en ĉina, egalvalora al ''imperiestro'') * ''[[tennō]]'' (en japana, egalvalora al ''imperiestro'' -antikve, ''mikado''; kvankam la faktan regadon faris [[shōgun]], kiu en siaj rilatoj kun la Ĉina Imperio aplikis sin mem la ĉinan titolon ''wang'' -''reĝo''- kio samtempe havigis al la ''ŝoguno'' reĝan rangon kaj konservis la ceremonian superecon kaj sendependecon de la ''tenno'' kaj de la ''japana imperio'' antaŭ Ĉinio) * [[Ĥano]] (en la [[Mongola Imperio]]) * [[Mogola Imperio|Granda mogolo]] (en la [[Mogola Imperio]] de [[Hindio]]) * [[Maharaĝo]] aŭ ''raĝo'' (en [[sanskrito]] kaj [[hindi]]) * [[Ŝaho]] (en [[persa lingvo|persa]], la [[Persa Imperio|imperiestroj de Persio]] estis nomitaj ''shāhān shāh'' -''reĝo de reĝoj''-) En [[Oceanio]]: * [[o le ao o le malo]] (oficiala nomo de la suvereno de [[Samoo]]) [[Dosiero:IzcoatlSculptureInMexicoCity.jpeg|eta|''[[Tlatoani]]'' Ickoatl, skulptaĵo de Jesús F. Contreras en la Ĝardeno de la Triopa Alianco, [[Meksikurbo]].]] En [[Kanarioj]] kaj [[Antaŭkolumba Ameriko]]: * [[Mencejo]] (inter la [[Guanĉoj|indiĝenoj]] de Kanarioj) * [[Kaciko]] (en [[Karibio]], aplikita de la unuaj [[kronikisto]]j pri Ameriko al ajna indiĝena politika ento de Ameriko) * [[Tlatoani]] (en [[Naŭatla lingvo|naŭatla]] -[[Mezameriko]]-) * ''ajaŭw'' (en [[Jukatana majaa lingvo|majaa lingvo]] -[[Mezameriko]]-) * ''kalzonci'' (en [[Purepeĉa lingvo|purepeĉa]] aŭ taraska - [[Mezameriko]]-) * [[Inkao]] (en [[Keĉua lingvaro|keĉua]], en la zono de [[Andoj]] de [[Sudameriko]]) * ''Zipa'' kaj ''Zake'' (en muiska, en la norda parto de la [[Andoj]] en [[Sudameriko]]) Aliaj [[Rangoj de nobelaro|nobelaj titoloj]], povas foje, laŭ historiaj cirkonstancoj, kunporti la konsideron de [[suvereneco]] kaj egalvalori al la [[reĝo|reĝeco]]: * [[Grandduko]] * [[Ĉefduko]] * [[Barono]] * [[Duko]] * [[Grafo]] * [[Vicgrafo]] * [[Margrafo]] * [[Markizo]] * [[Vojvodo]] * [[Princo]] * Kunprinco * [[Senjoro]] La ceremoniaj traktadoj de la monarkio kutime inkludas diversajn variaĵojn de la termino ''majesto'', kaj foje de la terminoj ''alteco'' kaj ''moŝto'', kvankam tiu lasta kutime aplikeblas ĝenerale al la membroj de la [[reĝa familio]]. La [[Reĝino Patrino]] (en la angla: ''Queen mother'') estas titolo donita en monarkioj al la patrino de reganta monarko. Tiu ĉi titolo ofte venas de kombinaĵo de du atribuoj: ŝi estas "reĝino" kiel edzino aŭ vidvino de antaŭa reĝo, kaj samtempe ŝi estas la patrino de la nuna reĝo (aŭ reĝino). Se ŝi estas nur la patrino de reganta reĝo sed ne estis la edzino de reĝo antaŭe, ŝi ne rajtas al la titolo "Reĝinpatrino", kaj estas simple nomita "Patrino de la Reĝo". Se ŝi estis la edzino de antaŭa reĝo sed ne estas la patrino de la nuna reĝo, ŝia titolo daŭre estas "Reĝino". [[Nereganta reĝino|Nereganta Reĝino]] aŭ ''Reĝino Edzino'' estas reĝa titolo donita al la edzino de [[reĝo]]. [[Dosiero:Ströhl-Regentenkronen-Fig. 03.png|eta|Imperia krono (Rusio).]] == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * [[Emmanuel Le Roy Ladurie]] dir., Les monarchies (kol. « Centre d'analyse comparative des systèmes politiques »), Paris, PUF, 1986, 328 p. (ISBN 2-13-039344-6) * Horst Dreitzel: Monarchiebegriffe in der Fürstengesellschaft. Semantik und Theorie der Einherrschaft in Deutschland von der Reformation bis zum Vormärz. 2 Bände. Böhlau, Köln [u. a.] 1991, ISBN 3-412-22788-9. * Hartmut Fähndrich (Hrsg.): Vererbte Macht. Monarchien und Dynastien in der arabischen Welt. Campus, Frankfurt am Main, New York 2005, ISBN 3-593-37733-0. * Tobias Friske: Staatsform Monarchie. Was unterscheidet eine Monarchie heute noch von einer Republik?. Magisterarbeit (überarbeitete Fassung), Universität Freiburg 2007 (Volltext) * Pierre Miquel: Europas letzte Könige. Die Monarchie im 20. Jahrhundert. DVA, Stuttgart 1994, ISBN 3-421-06692-2 (zuletzt: Albatros, Düsseldorf 2005, ISBN 3-491-96149-1) * Torsten Oppelland: Die europäische Monarchie. Ihre Entstehung, Entwicklung und Zukunft. Merus, Hamburg 2007, ISBN 978-3-939519-52-2. * Gisela Riescher, Alexander Thumfart, ''Monarchien''. Nomos, Baden-Baden 2008, ISBN 978-3-8329-3827-7. * Hoedeman, Jan en Remco Meijer (2010) Willem IV, van prins tot koning, Amsterdam/Antwerpen * Fernand Colleye, Philippe de Belgique, éditions Vander, 1992. * Fernand Colleye, Philippe et Mathilde : princes de l'an 2000, éditions Vander, 2000. * Barend Leyts, Brigitte Balfoort et Mark Van den Wijngaert, Philippe, prince héritier, éditions Luc Pire, 2008. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Absoluta monarkio]] * ''[[De monarchia]]'' * [[Didevena rajto de reĝoj]] * [[Dinastio]] * [[Feŭdismo]] * [[Hereda monarkio]] * [[Imperiestro]] * [[Interrego]] * [[Konstitucia monarkio]] * [[Krono]] * [[Maharaĝo]] * [[Monarkiismo]] * [[Monarko]] * [[Nobelo]] * [[Persona unio]] * [[Prerogativo]] * [[Respubliko]] * [[Reĝa ĉarto]] * [[Reĝo]] * [[Ŝahanŝaho]] * [[Ŝahbanu]] * [[Ŝaho]] * [[Trono]] * [[Tronosukcedo]] * [[Universala monarkio]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Monarkio|n=Kategorio:Monarkio|ReVo=monarh1|ReVo titolo=Monarĥio, monarkio}} * [http://www.monarchy.net/ The Constitutional Monarchy Association] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161227221852/http://monarchy.net/ |date=2016-12-27 }} * [http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/HMTheQueen.aspx Oficiala Britia retejo] * [http://canadiancrown.gc.ca/eng/1396028084480 Oficiala Kanada retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160108060114/http://canadiancrown.gc.ca/eng/1396028084480 |date=2016-01-08 }} * [http://www.casareal.es/ES/FamiliaReal/ReyFelipe/Paginas/principe_biografia.aspx Biografio de la hispana monarko en oficiala retejo] * [http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/europa/espana/felipe_vi_de_espana Biografio de Felipe VI ĉe CIDOB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140625155658/http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/europa/espana/felipe_vi_de_espana |date=2014-06-25 }} * [http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/europa/paises_bajos/guillermo_alejandro Biografio de la nederlanda monarko CIDOB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131231005957/http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/europa/paises_bajos/guillermo_alejandro |date=2013-12-31 }} {{es}} * [http://www.monarchie.be/fr/accueil Oficiala retejo de la belgia monarkio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100130144739/http://www.monarchie.be/fr/accueil |date=2010-01-30 }} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Monarquía|revizio=138839984}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Monarchy|revizio=1048485902}} {{Leginda|jaro=2021 |monato=11 |tago=19}} {{Havenda artikolo|Monarkio}} [[Kategorio:Monarkio| ]] 4grdpbzaceafxyvxv0a1am2g4tdueld 0 4097 9455240 9327028 2026-08-17T07:33:54Z Sj1mor 12103 9455240 wikitext text/x-wiki [[File:Banner Tecnologia.jpg|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Dampfturbine Montage01.jpg|eta|300ra|Malfermita vapor-[[turbino]]. Tiaj turbinoj produktas plej el la [[elektro]] uzata nuntempe. Elektrokonsumado kaj vivniveloj estas tre forte interrilataj.<ref>{{Cite book|url=http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=900|title=Electricity in Economic Growth|first=|publisher=National Academies Press|year=1986|isbn=0309036771|location=Washington, DC|pages=16, 40|quote=|postscript=<!-- Available as free .pdf download> -->|via=|last1=National Research Council; Division on Engineering and Physical Sciences; Energy Engineering Board; Commission on Engineering and Technical Systems; Committee on Electricity in Economic Growth}} </ref>Elektrigo estas ĝenerale konsiderata kiel la plej grava teĥnologia atingo de la 20a jarcento.]] '''Teĥnologio'''<ref>[[Plena Ilustrita Vortaro]] (PIV)</ref> aŭ '''teknologio''' estas ampleksa koncepto, traktanta konon kaj aplikon de iloj kaj metioj, faritaj de iu [[animalo]] (kaj aparte de [[homo]]j), kaj kiel tio rilatas al la kapablo de tiu estaĵo regi kaj adaptiĝi je la medio. Ĝi estas detala sciaro pri tio, kiel oni povas produkti tion, kion oni bezonas. Pri tio, kiel produkti, laŭ pli ''ĝenerala'' vidpunkto, vidu [[inĝenierarto]]n. La teĥnologiaĵoj estas rezultoj de apliko de ĝeneralaj principoj de inĝenierado por atingi iom post iom pli bonajn solvojn por faciligi la homan vivon. Krome, al teĥnologio apartenas ĉiaj akcesoraj inĝenierartaĵoj, uzataj por produkti ion alian. '''Teĥnologio''' ("scienco de metio", el la greka τέχνη, tekne, "arto, lerteco, metiarto"; kaj -λογία, -logia, "scienco"<ref>Liddell, Henry George; Scott, Robert (1980). [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition). United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 0199102074.</ref>) estas la kolekto de [[teĥniko]]j, [[kapablo]]j, [[metodo]]j, kaj [[procezo]]j uzataj en la produktado de [[varo]]j aŭ [[servo]]j aŭ en la plenumo de celoj, kiel ĉe scienca esplorado. Teĥnologio povas esti la sciaro de teĥnikoj, procezoj kaj simile, aŭ povas esti enkonstruita en [[maŝino]]j, kiuj ebligas labori sen detala kono pri ties funkciado. La plej simpla formo de teĥnologio estas la disvolvo kaj uzado de bazaj [[ilo]]j. La prahistoria malkovro kiel [[Fajroregado|kontroli fajron]] kaj la posta [[Neolitika revolucio]] pliigis la disponeblajn fontojn de [[manĝaĵo]]j, kaj la [[invento]] de la [[rado]] helpis homojn veturi kaj regi sian medion. Inventaĵoj en historiaj tempoj, kiel la [[presmaŝino]], la [[telefono]] kaj [[Interreto]], malpliigis la fizikajn barierojn por pli bona [[komunikado]] kaj ebligis homojn interagadi pli libere je tutmonda skalo. Teĥnologio havas multajn efikojn. Ĝi helpis disvolvi plej progresajn [[ekonomio]]jn (inkluzive la nuntempan [[tutmondigo|tutmondan ekonomion]]) kaj ebligis starigon de socio de plezuro. Multaj teĥnologiaj procezoj produktas nedeziratajn krom-produktojn konatajn kiel [[poluado]] kaj elĉerpas {{JN|natura resurso}} malprofite al la [[medio]] de la [[Tero]]. Plinovigoj ĉiam influis la valorojn de socio kaj starigis novajn demandojn pri [[etiko]] de teĥnologio. Ekzemploj estas starigo de la nocio de efikeco laŭ terminoj de homa [[produktiveco]] kaj la defioj de [[bioetiko]]. Stariĝis filozofiaj debatoj pri la uzado de teĥnologio, kaj malkonsentoj ĉu teĥnologio plibonigas la homajn vivkondiĉojn aŭ malbonigas ĝin. Nov-[[Luddismo]], [[Anarki-primitivismo]] kaj aliaj movadoj inter reakciaj kaj [[revolucio|revoluciaj]] kritikis la ĉieecon de teĥnologio, argumentante ke ĝi damaĝas la medion kaj aliigas personojn; proponantoj de ideologioj kiel [[transhumanismo]] kaj teĥno-progresismo vidas la kontinuan teĥnologian [[progreso]]n kiel profita por la socio kaj por la homaj vivkondiĉoj. Kiel ĉe multaj aferoj de la vivo, la solvo povas esti en la meza punkto; tiel, ke teĥnologio estos bona por la homaro kondiĉe, ke ĝi utilu al la plibonigo de la vivkondiĉoj de ĉiuj homoj, ĉiuj landoj kaj ĉiuj sociaj tavoloj, dum estos malbona afero, se ĝi utilas por pludaŭrigi la malegalecon, la militojn, la subpremadon kaj la tiranion de unuj homoj super aliaj. Oni ne povas certigi ĝis kie etendiĝos la progreso de teĥnologio; por ke ĝi estu utila al la homaro, oni devos kontroli ĝin per [[etiko]]. == Difinoj kaj uzado == [[Dosiero:Handtiegelpresse von 1811.jpg|eta|dekstre|altdekstre|La etendo de [[papero]] kaj [[presarto]] al [[Okcidento]], kiel ĉe tia ĉi [[presmaŝino]], helpis [[sciencisto]]jn kaj [[politikisto]]jn komuniki siajn idearojn pli facile, kio kondukis al la Epoko de [[Klerismo]]; jen ekzemplo de teĥnologio kiel kultura forto.]] La uzado de la termino "teĥnologio" ege ŝanĝiĝis dum la lastaj ĉirkaŭ 200 jaroj. Antaŭ la 20a jarcento, la termino estis malofta, kaj ĝi estis uzata por referenci jen al la priskribo, jen al studado de utilaj artoj<ref>Crabb, George (1823). Universal Technological Dictionary, or Familiar Explanation of the Terms Used in All Arts and Sciences. London: Baldwin, Cradock, and Joy. p. 524 – via Internet Archive.</ref> aŭ por aludi al la teĥnika edukado, kiel ĉe [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]] (stampita en 1861).<ref>Mannix, Loretta H.; Stratton, Julius Adams (2005). Mind and Hand: The Birth of MIT. Cambridge: MIT Press. pp. 190–92. ISBN 0262195240.</ref> La termino "teĥnologio" elstariĝis en la 20a jarcento lige al la [[Dua Industria Revolucio]]. La signifoj de la termino ŝanĝiĝis en la komenco de la 20a jarcento kiam usonaj sociaj sciencistoj, komencante de Thorstein Veblen, tradukis la ideojn de la germana koncepto ''Technik'' per la vorto "teĥnologio". Tiel en la germana kaj aliaj eŭropaj lingvoj disvastiĝis distingo inter ''teĥniko'' kaj ''teĥnologio'', kiu tute forestas en aliaj lingvoj, kiuj kutime tradukas ambaŭ terminojn kiel per la sama vorto. Ĉirkaŭ la [[1930-aj jaroj]], "teĥnologio" referencas ne nur al la studo de industriaj artoj sed ankaŭ al la industriaj artoj mem.<ref>"Technik Comes to America: Changing Meanings of Technology Before 1930". Technology and Culture. 47.</ref> En 1937, laŭ la usona sociologo Read Bain, "teĥnologio" inkluzivas ĉiujn ilojn, maŝinojn, laborilojn, armilojn, instrumentojn, hejmaĵojn, vestaĵojn, komunikilojn kaj transportajn aparatojn kaj la kapablojn, laŭ kiuj oni produktas kaj uzas ilin."<ref>Bain, Read (1937). "Technology and State Government". American Sociological Review. 2 (6): 860. doi:10.2307/2084365. JSTOR 2084365.</ref> La difino de Bain plu estas komuna inter fakuloj nuntempe, speciale ĉe sociaj sciencistoj. Sciencistoj kaj inĝenieroj kutime preferas difini teĥnologion kiel aplikita scienco, pli ol kiel la aĵoj, kiujn la homoj faras kaj uzas.<ref>MacKenzie, Donald A.; Wajcman, Judy (1999). "Introductory Essay". The Social Shaping of Technology (2nd ed.). Buckingham: Open University Press. ISBN 0335199135.</ref> Pli ĵuse, fakuloj transprenis la ideojn de la eŭropaj filozofoj pri "teĥniko" por etendi la signifon de teĥnologio al variaj formoj de aplikebla sciaro, kiel ĉe la verkoj de [[Michel Foucault]] pri teĥnologioj de la memo (''techniques de soi''). Vortaroj kaj fakuloj proponis varion de difinoj. La ''Merriam-Webster Learner's Dictionary'' proponas difinon de la terminon: "la uzo de scienco en industrio, inĝenierado ktp, por inventi utilajn aĵojn aŭ por solvi problemojn" kaj "maŝino, peco de ekipaĵaro, metodo, ktp, kiun kreas teĥnologio."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/technology|titolo=Technology {{!}} Definition of Technology by Merriam-Webster|alirdato=7a de Novembro 2016|eldoninto=Merriam-Webster}}</ref> Ursula Franklin, en sia prelego en 1989, nome "Real World of Technology" (Reala mondo de teĥnologio), havigis alian difinon de la koncepto: "praktiko, la vojo, laŭ kiu oni faras aĵojn ie."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Real World of Technology|familia nomo=Franklin|persona nomo=Ursula|jaro=1999|eldono=revised|loko=Scarborough|eldoninto=House of Anansi|ISBN=978-0887848919}}</ref> La termino estas ofte uzata por subkompreni specifan fakon de teĥnologio, aŭ por referenci al la alta teĥnologio aŭ, pli specife, al konsumebla [[elektroniko]], pli ol al la teĥnologio kiel tuto.<ref>Vidu, por ekzemplo, {{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.bbc.com/news/technology|titolo=Technology|alirdato=7a de Novembro 2016|verkaĵo=BBC News}}</ref> Bernard Stiegler, en ''Technics and Time, 1'', difinas teĥnologion laŭ du vojoj: kiel "la klopodo de vivo per pliaj rimedoj ol vivo," kaj kiel "organizita neorganika materio."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Technics and Time, 1: The Fault of Epimetheus|familia nomo=Stiegler|persona nomo=Bernard|jaro=1998|eldoninto=Stanford University Press|ISBN=0804730415|paĝoj=17, 82}} Stiegler pli ĵuse asertis ke [[bioteknologio]] jam ne plu povas esti difinita kiel "organizita neorganika materio," ĉar ĝi estas pli bone, "la reorganizado de organiko." {{Citaĵo el libro|titolo=L'avenir du passé: Modernité de l'archéologie|familia nomo=Stiegler|persona nomo=Bernard|jaro=2008|eldoninto=La Découverte|ISBN=2707154954|paĝo=23}}</ref> Teknologio povas esti pli larĝasence difinita kiel entoj, kaj materiaj kaj nemateriaj, kreitaj pere de la aplikado de mensa kaj fizika klopodo por atingi kelkan valoron. En tiu uzado, teknologio referencas al la iloj kaj maŝinoj kiuj povas esti uzataj por solvi real-mondajn problemojn. Ĝi estas ampleksa termino kiu povas inkludi simplajn ilojn, kiaj [[levilo]] aŭ ligna [[kulero]], aŭ pli kompleksaj maŝinoj, kiaj [[kosmostacio]] aŭ [[partikla akcelilo]]. Iloj kaj maŝinoj ne bezonas esti materiaj; virtuala teknologio, kiel tiu de [[komputilo|komputila]] [[programaro]] kaj negocaj metodoj, falas sub tiu difino de teknologio.<ref>"Industry, Technology and the Global Marketplace: International Patenting Trends in Two New Technology Areas". Science and Engineering Indicators 2002. [[National Science Foundation]]. Arkivita el la originalo en la 18a de Aŭgusto 2005. [https://wayback.archive-it.org/5902/20150818090057/http://www.nsf.gov/statistics/seind02/c6/c6s5.htm] Alirita la 7an de Majo 2007.</ref> W. Brian Arthur difinas teknologion laŭ simile larĝa vojo kiel "rimedo por plenumi homan celon."<ref>Arthur, W. Brian (2009). The Nature of Technology. New York: Free Press. p. 28. ISBN 978-1416544050.</ref> [[Dosiero:C4004 (Intel).jpg|eta|maldekstra|La invento de integrataj [[cirkvito]]j kaj la [[mikroprocezilo]] (ĉi tie, ĉipo Intel 4004 el 1971) kondukis al la moderna revolucio de [[komputilo]]j.]] La vorto "teknologio" povas ankaŭ esti uzata por referenci al kolekto de teknikoj. En tiu kunteksto, ĝi estas la nuntempa stato de la sciaro de la homaro pri kiel kombini rimedojn por produkti deziritajn produktojn, por solvi problemojn, por plenumi bezonojn, aŭ atingi dezirojn; ĝi inkludas teknikajn metodojn, kapablojn, procezojn, teknikojn, ilojn kaj krudajn materialojn. Kiam kombinita kun alia termino, kiel ĉe "medicina teknologio" aŭ "kosma teknologio," ĝi referencas al la stato de la sciaro kaj al iloj de respektiva fako. "Teknologio de stato-de-arto" referencas al la alta teknologio disponebla al homaro en ajna kampo. Teknologio povas esti rigardita kiel aktiveco kiu formas aŭ ŝanĝas kulturon.<ref>Borgmann, Albert (2006). [http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/canadian_journal_of_sociology/v031/31.3borgmann.html "Technology as a Cultural Force: For Alena and Griffin"] (pago postulata). The Canadian Journal of Sociology. 31 (3): 351–60. doi:10.1353/cjs.2006.0050. Alirita la 24an de Marto 2018.</ref> Aldone, teknologio estas la aplikado de matematiko, scienco, kaj artoj en profito de vivo kiel ĝi estas konata. Moderna ekzemplo estas la starigo de la komunikila teknologio, kiu estas malpliiĝanta barierojn por homa interagado kaj kiel rezulto helpis generi novajn subkulturojn; la starigo de ciberkulturo havis baze la disvolvigon de [[Interreto]] kaj de la [[komputilo]].<ref>Macek, Jakub. "Defining Cyberculture". [http://macek.czechian.net/defining_cyberculture.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070703200319/http://macek.czechian.net/defining_cyberculture.htm|date=2007-07-03}} Alirita la 24an de Marto 2018.</ref> Ne ĉiu teknologio plibonigas kulturon en kreiva vojo; teknologio povas ankaŭ helpi faciligi politikan subpremadon kaj militon pere de kreado de iloj kiaj pafiloj. Kiel kultura aktiveco, teknologio predas kaj sciencon kaj inĝenieradon, ĉiu el kiu formaligas kelkajn aspektojn de teknologia klopodo. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de tekniko}} === Prahistorio === [[Dosiero:Faustkeil Nachbau, 2020 PD a-7.jpg|eta|Persono tenanta [[pugnokojno]]n.|alt=refer to caption]] Ilojn dekomence disvolvis [[Hominidae|homedoj]] pere de observado kaj la konduto de [[provo kaj eraro]].<ref>{{Cite book |last=Schiffer |first=M. B. |chapter=Discovery Processes: Trial Models |year=2013 |chapter-url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-00077-0_13 |title=The Archaeology of Science: Studying the Creation of Useful Knowledge |series=Manuals in Archaeological Method, Theory and Technique |volume=9 |pages=185–198 |place=Heidelberg |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-00077-0_13 |isbn=978-3-319-00077-0 |access-date=11a de Septembro 2022 |archive-date=4a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184259/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-00077-0_13 |url-status=live }}</ref> Antaŭ ĉirkaŭ du milionoj da jaroj), ili lernis kiel fari la unuajn ŝtonilojn pere de formartelado de elhakaĵojn el ŝtono, formante akran [[pugnokojno]]n.<ref name=":3">{{Cite web |author=The British Museum |title=Our earliest technology? |url=https://smarthistory.org/our-earliest-technology/#:~:text=Made%20nearly%20two%20million%20years,deposits%20in%20Olduvai%20Gorge,%20Tanzania. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902015829/https://smarthistory.org/our-earliest-technology/#:~:text=Made%20nearly%20two%20million%20years,deposits%20in%20Olduvai%20Gorge,%20Tanzania. |archive-date=2a de Septembro 2022 |access-date=2a de Septembro 2022 |website=smarthistory.org}}</ref> Tiun praktikon oni rafinis antaŭ ĉirkaŭ 75 miloj da jaroj) pere de premhakado, kio ebligis multe pli fajnan laboron.<ref>{{Cite web |last=Minogue |first=K. |date=28a de Oktobro 2010 |title=Stone Age Toolmakers Surprisingly Sophisticated |url=https://www.science.org/content/article/stone-age-toolmakers-surprisingly-sophisticated |url-status=live |access-date=10a de Septembro 2022 |website=science.org |language=en |archive-date=10a de Septembro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910174555/https://www.science.org/content/article/stone-age-toolmakers-surprisingly-sophisticated }}</ref> La [[Fajroregado|malkovron de fajro]] estis priskribita fare de [[Charles Darwin]] kiel "eble la plej granda iam farita de homoj".<ref>{{cite book | last=Crump | first=Thomas | title=A Brief History of Science | year=2001 | publisher= Constable & Robinson | isbn=978-1-84119-235-2 | page=9}}</ref> Arkeologia, dieta, kaj socia pruvaro sugestas "kontinuan [homan] fajr-uzadon" almenaŭ antaŭ ĉirkaŭs 1.5 m.d.j.<ref>{{Cite journal |last1=Gowlett |first1=J. A. J. |last2=Wrangham |first2=R. W. |date=1 March 2013 |title=Earliest fire in Africa: towards the convergence of archaeological evidence and the cooking hypothesis |url=https://doi.org/10.1080/0067270X.2012.756754 |journal=Azania: Archaeological Research in Africa |volume=48 |issue=1 |pages=5–30 |doi=10.1080/0067270X.2012.756754 |s2cid=163033909 |issn=0067-270X}}</ref> Fajro, nutrita el [[ligno]] kaj [[karbo]], ebligis ke fruaj homoj kuiru siajn manĝaĵojn por plibonigi ties digesteblon, plibonigante siavice ties nutrovaloron kaj ampleksigante la nombron de manĝaĵojn manĝeblajn.<ref>{{cite journal | last=Stahl | first= Ann B. | author-link= Ann B. Stahl | year=1984 | title=Hominid dietary selection before fire | journal= Current Anthropology | volume=25 | pages= 151–68 | doi=10.1086/203106 | issue=2 | jstor=2742818| s2cid= 84337150 }}</ref> La ''[[Fajroregado|kuirhipotezo]]'' proponas, le la kapablo kuiri helpis pliigon en la [[cerbo]]grando de homedoj, kvankam kelkaj esploristoj trovas la pruvaron nedefinitiva.<ref>{{Cite journal |last=Wrangham |first=R. |date=1a de Aŭgusto 2017 |title=Control of Fire in the Paleolithic: Evaluating the Cooking Hypothesis |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/692113 |journal=Current Anthropology |language=en |volume=58 |issue=S16 |pages=S303–S313 |doi=10.1086/692113 |s2cid=148798286 |issn=0011-3204 |access-date=10a de Septembro 2022 |archive-date=10a de Septembro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910190830/https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/692113 |url-status=live }}</ref> Arkeologia pruvaro de [[fajrejo]]j estis datita de antaŭ 790 m.d.j.; esploristoj kredas, ke tio plej verŝajne intensigis homan [[socio|sociigon]] kaj eĉ povis esti kontribuanta al la apero de [[lingvo]].<ref name=worldcat1124046527>{{Cite book |last= |first= |url=http://worldcat.org/oclc/1124046527 |title=Lucy to Language: the Benchmark Papers |year=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-965259-4 |editor-last=Dunbar |editor-first=R. I. M. |oclc=1124046527 |editor-last2=Gamble |editor-first2=C. |editor-last3=Gowlett |editor-first3=J. A. J. |access-date=10a de Septembro 2022 |archive-date=14a de Aŭgusto 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814044201/http://worldcat.org/oclc/1124046527 |url-status=live }}</ref><ref name=20030715nytimes-science>{{Cite news |last=Wade |first=Nicholas |date=15a de Julio 2003 |title=Early Voices: The Leap to Language |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2003/07/15/science/early-voices-the-leap-to-language.html |url-status=live |access-date=7a de Novembro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312091336/http://www.nytimes.com/2003/07/15/science/early-voices-the-leap-to-language.html |archive-date=12a de Marto 2017 }}</ref> Aliaj teknologiaj antaŭeniroj faritaj dum la Paleolitiko estas [[vesto]]j kaj ŝirmado.<ref name=":4">{{Cite journal |last1=Shaar |first1=Ron |last2=Matmon |first2=Ari |last3=Horwitz |first3=Liora K. |last4=Ebert |first4=Yael |last5=Chazan |first5=Michael |last6=Arnold |first6=M. |last7=Aumaître |first7=G. |last8=Bourlès |first8=D. |last9=Keddadouche |first9=K. |date=1a de Majo 2021 |title=Magnetostratigraphy and cosmogenic dating of Wonderwerk Cave: New constraints for the chronology of the South African Earlier Stone Age |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277379121001141 |journal=Quaternary Science Reviews |language=en |volume=259 |pages=106907 |doi=10.1016/j.quascirev.2021.106907 |bibcode=2021QSRv..25906907S |s2cid=234833092 |issn=0277-3791}}</ref> Ne estas interkonsento pri la proksimuma tempo de adoptado de iu teknologio, sed arkeologoj trovis arkeologian pruvaron de vestoj de antaŭ 90–120 m.d.j.<ref>{{Cite journal |last1=Hallett |first1=Emily Y. |last2=Marean |first2=Curtis W. |last3=Steele |first3=Teresa E. |last4=Álvarez-Fernández |first4=Esteban |last5=Jacobs |first5=Zenobia |last6=Cerasoni |first6=Jacopo Niccolò |last7=Aldeias |first7=Vera |last8=Scerri |first8=Eleanor M. L. |last9=Olszewski |first9=Deborah I. |last10=Hajraoui |first10=Mohamed Abdeljalil El |last11=Dibble |first11=Harold L. |date=24a de Septembro 2021 |title=A worked bone assemblage from 120,000–90,000 year old deposits at Contrebandiers Cave, Atlantic Coast, Morocco |journal=iScience |language=English |volume=24 |issue=9 |page=102988 |doi=10.1016/j.isci.2021.102988 |issn=2589-0042 |pmc=8478944 |pmid=34622180|bibcode=2021iSci...24j2988H }}</ref> kaj de ŝirmejoj de antaŭ 450 m.d.j.<ref name=":4" /> Laŭ Paleolitiko antaŭeniris, loĝejoj iĝis pli prilaboritaj; tiom frue kiom antaŭ 380 m.d.j., homoj estis konstruante provizorajn lignokabanojn.<ref>{{cite web |author=O'Neil, Dennis |title=Evolution of Modern Humans: Archaic Homo sapiens Culture |url=http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_3.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404130017/http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_3.htm |archive-date=4a de Aprilo 2007 |access-date=31a de Marto 2007 |publisher=Palomar College }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070404130017/http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_3.htm |date=2007-04-04 }}</ref><ref>{{cite book |last=Villa |first=Paola |title=Terra Amata and the Middle Pleistocene archaeological record of southern France |publisher= University of California Press |year=1983 |isbn=978-0-520-09662-2 |location=[[Berkeley (Kalifornio)|Berkeley]] |page=303}}</ref> Vestoj, adaptitaj el feloj kaj haŭtoj de ĉasitaj animaloj, helpis la homaron etendiĝi al pli malvarmaj regionoj; homoj komencis [[homa migrado|migri]] el Afriko antaŭ ĉirkaŭ 200 m.d.j, dekomence translokiĝante al [[Eŭrazio]].<ref>{{cite journal |last=Cordaux |first=Richard |author2=Stoneking, Mark |year=2003 |title=South Asia, the Andamanese, and the Genetic Evidence for an 'Early' Human Dispersal out of Africa |url=http://site.voila.fr/rcordaux/pdfs/04.pdf |url-status=live |journal=American Journal of Human Genetics |volume=72 |issue=6 |pages=1586–90; author reply 1590–93 |doi=10.1086/375407 |pmc=1180321 |pmid=12817589 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001022940/http://site.voila.fr/rcordaux/pdfs/04.pdf |archive-date=1 October 2009 |access-date=22 May 2007 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091001022940/http://site.voila.fr/rcordaux/pdfs/04.pdf |date=2009-10-01 }}</ref><ref>{{Cite web |title='Oldest remains' outside Africa reset human migration clock |url=https://phys.org/news/2019-07-oldest-africa-reset-human-migration.html |access-date=10a de Septembro 2022 |website=phys.org |language=en |archive-date=11a de Julio 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711124429/https://phys.org/news/2019-07-oldest-africa-reset-human-migration.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal | last1=Harvati | first1=Katerina | author-link=Katerina Harvati | last2=Röding | first2=Carolin | last3=Bosman | first3=Abel M. | last4=Karakostis | first4=Fotios A. | last5=Grün | first5=Rainer | last6=Stringer | first6=Chris | last7=Karkanas | first7=Panagiotis | last8=Thompson | first8=Nicholas C. | last9=Koutoulidis | first9=Vassilis | last10=Moulopoulos | first10=Lia A. | last11=Gorgoulis | first11=Vassilis G. | last12=Kouloukoussa | first12=Mirsini | title=Apidima Cave fossils provide earliest evidence of Homo sapiens in Eurasia | journal=Nature | publisher=Springer Science and Business Media LLC | volume=571 | issue=7766 | year=2019 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/s41586-019-1376-z | pages=500–504 | pmid=31292546 | s2cid=195873640 | url=https://zenodo.org/record/6646855 | access-date=17 September 2022 | archive-date=1a de Aŭgusto 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220801132212/https://zenodo.org/record/6646855 | url-status=live }}</ref> === Neolitiko === {{Ĉefartikolo|Neolitika revolucio}} [[Dosiero:Néolithique 0001.jpg|eta|maldekstre|Aro da neolitikaj artefaktoj, kiel braceletoj, pugnokojnoj, ĉiziloj, kaj poluritaj iloj.|alt=Photo of Neolithic tools on display]] La [[Neolitika Revolucio]] (aŭ ''Unua Agrikultura Revolucio'') okazigis akceladon de teknologia plinovigado, kaj sekvan pliigon de socia komplekseco.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=2D8OBwAAQBAJ&dq=neolithic+revolution+social+organization&pg=PA3 |title=Life in Neolithic Farming Communities: Social Organization, Identity, and Differentiation |publisher=Springer New York |year=2002 |isbn=9780306471667 |editor-last=Kuijt |editor-first=i. |series=Fundamental Issues in Archaeology |language=en |access-date=13a de Septembro 2022 |archive-date=4a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184244/https://books.google.com/books?id=2D8OBwAAQBAJ&dq=neolithic+revolution+social+organization&pg=PA3 |url-status=live }}</ref> La invento de la polurita [[pugnokojno|ŝtonhakilo]] estis grava antaŭneiro kiu ebligis grand-skalan [[senarbarigo]]n kaj agrikulturon.<ref>{{Cite journal |last=Coghlan |first=H. H. |date=1943 |title=The Evolution of the Axe from Prehistoric to Roman Times |url=https://www.jstor.org/stable/2844356 |journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland |volume=73 |issue=1/2 |pages=27–56 |doi=10.2307/2844356 |jstor=2844356 |issn=0307-3114 |access-date=26a de Septembro 2022 |archive-date=26a de Septembro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926011626/https://www.jstor.org/stable/2844356 |url-status=live }}</ref> Tiu uzado de polurita ŝtonhakiloj ege pliiĝis en Neolitiko, sed estis origine uzata en la antaŭa [[Mezolitiko]] en kelkaj areoj kiel [[Irlando]].<ref>{{Cite book|last1=Driscoll|first1=Killian|title=The early prehistory in the west of Ireland: Investigations into the social archaeology of the Mesolithic, west of the Shannon, Ireland|date=2006|url=http://lithicsireland.ie/mlitt_mesolithic_west_ireland_chap_2.html|access-date=11a de Julio 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904110326/http://lithicsireland.ie/mlitt_mesolithic_west_ireland_chap_2.html|archive-date=4a de Septembro 2017|url-status=live}}</ref> [[Agrikulturo]] manĝigis pli grandajn populaciojn, kaj la transiro al [[malnomadismo]] ebligis la samtempan produktadon de pliaj filoj, ĉar infanon ne plu bezonis esti portitaj de [[nomado]]j. Aldone, infanoj povis kontribui al la laboro dum rikoltado pli prete ol ili povis partopreni en la agado de [[ĉasistoj kaj kolektistoj]].<ref name=20060104sciencedaily>{{Cite news|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2006/01/060103114116.htm|title=The First Baby Boom: Skeletal Evidence Shows Abrupt Worldwide Increase In Birth Rate During Neolithic Period|last=University of Chicago Press Journals|date=4a de Januaro 2006|work=ScienceDaily|access-date=7a de Novembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108133752/https://www.sciencedaily.com/releases/2006/01/060103114116.htm|archive-date=8a de Novembro 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Child Transport, Family Size, and Increase in Human Population During the Neolithic|journal= Current Anthropology |author=Sussman, Robert W. |author2=Hall, Roberta L. |volume=13|issue=2| pages=258–67|date=Aprilo 1972|doi=10.1086/201274 |jstor=2740977|s2cid=143449170}}</ref> Je tiu pliiĝo en populacio kaj disponeblo de laboro venis pliiĝo en [[Labordivido|laborspecialigo]].<ref>{{Cite book|access-date=17a de Majo 2008|url=https://books.google.com/books?id=isGyuX9motEC&q=labor+neolithic+population&pg=PA163|title=Cultural Anthropology: An Applied Perspective|publisher= The Thomson Corporation |author=Ferraro, Gary P.|year=2006|isbn=978-0-495-03039-3|archive-date=31a de Marto 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331145412/https://books.google.com/books?id=isGyuX9motEC&q=labor+neolithic+population&pg=PA163|url-status=live}}</ref> Oni ne konas specife tion kio helpis la progreson el fruaj neolitikaj vilaĝoj ĝis la unuaj urboj, kiel [[Uruk]], kaj la unuaj civilizacioj, kiel [[Sumero]]; tamen, oni supozas, ke ludis gravajn rolojn la apero de pliiĝantaj [[hierarkio|hierarkiaj]] sociaj strukturoj kaj specializita laboro, de komerco kaj milito inter apudaj kulturoj, kaj la bezono por kolektiva agado por superi mediajn defiojn kiel [[irigacio]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8pKKwlEcpwYC&q=labor+surplus+neolithic+population&pg=PA7|access-date=17a de Majo 2008|title=The ESSENTIALS of Ancient History|publisher=Research & Education Association|author=Patterson, Gordon M.|year=1992|isbn=978-0-87891-704-4|archive-date=31a de Marto 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331145419/https://books.google.com/books?id=8pKKwlEcpwYC&q=labor+surplus+neolithic+population&pg=PA7|url-status=live}}</ref> Kontinuaj plibonigoj kondukis al [[Fandado|fandoforno]] kaj [[balgo]] (por aernutri fornojn) kaj havigis, por la unua fojo, la kapablon [[Gisado|fandi]] kaj [[Forĝado|forĝi]] [[oro]]n, [[kupro]]n, [[arĝento]]n, kaj [[plumbo]]n - naturaj metaloj troveblaj en relative pura formo.<ref>{{Cite journal|title=A Short History of Metals |journal=Nature |volume=203 |issue=4943 |pages=337 |last=Cramb |first=Alan W |bibcode=1964Natur.203Q.337T |year=1964 |doi=10.1038/203337a0 |s2cid=382712 |doi-access=free }}</ref> La avantaĝoj de la kupraj iloj super tiuj el ŝtono, osto kaj ligno estis rapide evidentaj al fruaj homoj, kaj la natura kupro estis probable uzata ekde preskaŭ la komenco de la [[Neolitiko]] (antaŭ ĉirkaŭ 10 miloj da jaroj).<ref>Hall, Harry Reginald Holland (1911). [1911 Encyclopædia Britannica/Ceramics "Ceramics".] En Chisholm, Hugh (eld.). [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 05 (11a eld.). Cambridge University Press. pp. 703–760, vidu paĝon 708. "The art of making a pottery consisting of a siliceous sandy body coated with a vitreous copper glaze seems to have been known unexpectedly early, possibly even as early as the period immediately preceding the Ist Dynasty (4000 B.C.)."</ref> Natura kupro nature ne aperas grandkvante, sed la kupraj ercoj estas tre oftaj kaj kelkaj el ili povas produkti metalon facile se oni bruligas ĝin en lignaj aŭ karbaj fajroj. Eventuale, laborado de metaloj kondukis al la malkovro de [[alojo]]j kiel [[bronzo]] kaj [[latuno]] (antaŭ ĉirkaŭ 4 000 jaroj a.n.e.). La unua uzo de feralojoj kiel [[ŝtalo]] datas el antaŭ ĉirkaŭ 1 800 jaroj a.n.e.<ref>{{Cite journal |first=Hideo |last=Akanuma |title=The significance of the composition of excavated iron fragments taken from Stratum III at the site of Kaman-Kalehöyük, Turkey |journal=Anatolian Archaeological Studies |volume=14 |publisher=Japanese Institute of Anatolian Archaeology |place=Tokyo}}</ref><ref name=hindu001200903261>{{Cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200903261611.htm |title=Ironware piece unearthed from Turkey found to be oldest steel |date=26a de Marto 2009 |work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329111924/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200903261611.htm |archive-date=29a de Marto 2009 |url-status=dead |access-date=8a de Novembro 2016 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090329111924/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200903261611.htm |date=2009-03-29 }}</ref> === Antikveco === [[Dosiero:Wheel Iran.jpg|eta|altdekstre|La [[rado]]n oni inventis ĉirkaŭ la jaron 4000 a.n.e.|alt=Photo of an early wooden wheel]] Kontrolinte fajron, homoj malkovris aliajn formojn de energio. La plej frua konata uzo de ventenergio estas [[velŝipo]]j; la plej frua registro de ŝipo movita per velo estas tiu de Nilo-boato datita de ĉirkaŭ 7 000 jarojn a.n.e.<ref>{{Cite journal|author1-first=Donatella |author1-last=Usai | author2-first=Sandro |author2-last=Salvatori |title=The oldest representation of a Nile boat|journal=Antiquity|volume=81}}</ref> El prahistoriaj tempoj, Egiptanoj ŝajne uzis la energion de la ĉiujaraj inundoj de la rivero [[Nilo]] por irigacii siajn terojn, laŭgrade lernante reguligi multon de ĝi pere de intence konstruitaj irigacikanaloj kaj "kolekto"-basenoj.<ref>{{Cite book |last=Postel |first=Sandra |url=http://www.waterhistory.org/histories/nile/t1.html |title=Pillar of Sand: Can the Irrigation Miracle Last? |date=1999 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-31937-8 |language=en |chapter=Egypt's Nile Valley Basin Irrigation |access-date=25a de Septembro 2022 |archive-date=19a de Novembro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119022630/http://www.waterhistory.org/histories/nile/t1.html |url-status=live }}</ref> Antikvaj [[Sumero|sumeranoj]] en [[Mezopotamio]] uzis kompleksan sistemon de kanaloj kaj kluzoj por devojigi akvon el la riveroj [[Tigris]] kaj [[Eŭfrato]] por [[irigacio]].<ref>{{Cite book|last=Crawford|first=Harriet|author-link= |date=2013|title=The Sumerian World|location=New York City, New York and London, England|publisher=Routledge|isbn=978-0-203-09660-4|pages=34–43|url=https://books.google.com/books?id=qSOYAAAAQBAJ&q=Sumerian+irrigation&pg=PA35|access-date=12a de Novembro 2020|archive-date=5a de Decembro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205005423/https://books.google.com/books?id=qSOYAAAAQBAJ&q=Sumerian+irrigation&pg=PA35|url-status=live}}</ref> Arkeologoj ĉirkaŭkalkulas, ke la [[rado]]n oni inventis sendepende kaj konkurence en Mezopotamio (en nuntempa [[Irako]]), Norda Kaŭkazo ([[Majkop-kulturo]]), kaj Centra Eŭropo.<ref>{{Cite book|title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East|last=Potts|first=D.T.|year=2012|page=285}}</ref> Tempoĉirkaŭkalkuloj gamas el 5500 ĝis 3000 a.n.e. kaj plej granda parto de fakuloj metas ĝin pli proksime al 4000 a.n.e.<ref>{{Cite book|title=New Light on the Most Ancient East|last=Childe|first=V. Gordon|year=1928|page=110}}</ref> La plej malnovaj artefaktoj kun desegnoj priskribantaj radohavajn ĉarojn datas el ĉirkaŭ 3500 a.n.e.<ref>{{Cite book|title=The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World|last=Anthony|first=David A.|publisher=Princeton University Press|year=2007|isbn=978-0-691-05887-0|location=Princeton|page=67}}</ref> Pli ĵuse, la plej antikvan konatan lignoradon en la mondo oni trovis en la Ljubljana Marĉo de Slovenio.<ref>{{Cite web|url=http://www.ukom.gov.si/en/media_room/background_information/culture/worlds_oldest_wheel_found_in_slovenia/|title=World's Oldest Wheel Found in Slovenia|last=Gasser|first=Aleksander|date=Marto 2003|publisher=Republic of Slovenia Government Communication Office|access-date=8a de Novembro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826021129/http://www.ukom.gov.si/en/media_room/background_information/culture/worlds_oldest_wheel_found_in_slovenia/|archive-date=26a de Aŭgusto 2016|url-status=dead}}</ref> La invento de la rado revoluciis komercadon kaj militarton. Ne multe poste oni malkovris, ke radohavaj vehikloj povas esti uzata por porti pezajn ŝarĝojn. Antikvaj sumeranoj uzis la [[Potista rado|potradon]] kaj eble ili inventis ĝin.<ref name="Kramer1963">{{Cite book|last=Kramer|first=Samuel Noah|date=1963|title=The Sumerians: Their History, Culture, and Character|url=https://books.google.com/books?id=IuxIdug8DBUC|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago, Illinois|isbn=978-0-226-45238-8|page=290|access-date=26a de Oktobro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808201642/http://books.google.com/books/about/The_Sumerians.html?id=IuxIdug8DBUC|archive-date=8 August 2014|url-status=live}}</ref> Ŝtona potrado trovita en la urbo-ŝtato [[Ur]] datas el ĉirkaŭ 3429 a.n.e.,<ref name="Moorey1994">{{Cite book|last=Moorey|first=Peter Roger Stuart|date=1999|orig-year=1994|title=Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence|url=https://books.google.com/books?id=P_Ixuott4doC|location=Winona Lake, Indiana|publisher=Eisenbrauns|isbn=978-1-57506-042-2|page=146|access-date=26a de Oktobro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017215042/https://books.google.com/books/about/Ancient_Mesopotamian_Materials_and_Indus.html?id=P_Ixuott4doC|archive-date=17a de Oktobro 2017|url-status=live}}</ref> kaj eĉ pli antikvajn fragmentojn de rad-funkciita ceramiko oni trovis en la sama areo.<ref name="Moorey1994" /> Rapidaj (rotaciaj) potradoj ebligis fruan [[amasproduktado]]n de [[ceramiko]], sed estis la uzado de la rado kiel energitransformilo (pere de [[akvorado]]j, [[ventomuelejo]]j, kaj eĉ [[tretmuelejo]]j) kio revoluciis la aplikadon de nehomaj energifontoj. La unuaj duradaj ĉaroj estis derivitaj el senradaj treniloj,<ref name="Lay1992">{{Cite book|last=Lay|first=M G |title=Ways of the World|publisher=Primavera Press|year=1992|location=Sydney, Australia|page=28|isbn=978-1-875368-05-1}}</ref> kaj estis uzitaj en Mezopotamio kaj [[Irano]] ĉirkaŭ la jaro 3000 a.n.e.<ref name="Lay1992" /> La plej antikvaj konataj konstruitaj ŝoseoj estas la ŝton-pavimitaj stratoj de la urbo-ŝtato Ur, datitaj el ĉirkaŭ 4000 jaroj a.n.e.,<ref name="Gregersen2012">{{Cite book|last1=Gregersen|first1=Erik|title=The Complete History of Wheeled Transportation: From Cars and Trucks to Buses and Bikes|date=2012|publisher=Britannica Educational Publishing|location=New York City, New York|isbn=978-1-61530-701-2|page=130|url=https://books.google.com/books?id=ldSbAAAAQBAJ&q=paved+road+in+Ur&pg=PA130|access-date=12 November 2020|archive-date=31a de Marto 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331145500/https://books.google.com/books?id=ldSbAAAAQBAJ&q=paved+road+in+Ur&pg=PA130|url-status=live}}</ref> kaj lignovojoj kondukantaj tra la marĉoj de nuna [[Glastonbury]], [[Anglio]], datitaj el ĉirkaŭ la sama periodo.<ref name="Gregersen2012" /> La unua longdistanca ŝoseo, kiu estis ekuzita ĉirkaŭ antaŭ 3500 jarojn a.n.e.,<ref name="Gregersen2012" /> etendiĝis 2 400&nbsp;km el la [[Persa Golfo]] ĝis la [[Mediteranea Maro]],<ref name="Gregersen2012" /> sed ĝi ne estis pavimita kaj nur parte bontenita.<ref name="Gregersen2012" /> Ĉirkaŭ la jaro 2000 a.n.e., la [[Minoa civilizo|Minoanoj]] de la greka insulo [[Kreto]] konstruis 50&nbsp;km longan ŝoseon kondukanta el la palaco de Gortina sur la suda flanko de la insulo, tra la montoj, ĝis la palaco de [[Knossos]] sur la norda flanko de la insulo.<ref name="Gregersen2012" /> Malkiel la pli frua ŝoseo, la Minoa ŝoseo estis komplete pavimita.<ref name="Gregersen2012" /> [[Dosiero:Pont du Gard BLS.jpg|eta|altdekstre=1.3|Foto de la [[Pont du Gard]] en Francio, unu el la plej famaj [[Romia akvedukto|antikvaj romiaj akveduktoj]]<ref name="Aicher1995" />|alt=refer to caption]] Antikvaj Minoaj privataj domoj havis [[Kranakvo|fluantan akvon]].<ref name="Eslamian2014">{{Cite book|last1=Eslamian|first1=Saeid|title=Handbook of Engineering Hydrology: Environmental Hydrology and Water Management|date=2014|publisher=CRC Press|location=Boca Raton, Florida|isbn=978-1-4665-5250-0|pages=171–75|url=https://books.google.com/books?id=USXcBQAAQBAJ&q=Minoan+flush+toilet&pg=PA174|access-date=12a de Novembro 2020|archive-date=10a de Decembro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210095408/https://books.google.com/books?id=USXcBQAAQBAJ&q=Minoan+flush+toilet&pg=PA174|url-status=live}}</ref> Banujo preskaŭ identa al tiuj modernaj estis elterigita en la Palaco de Knossos.<ref name="Eslamian2014" /><ref name="Lechner2012">{{Cite book|last1=Lechner|first1=Norbert|title=Plumbing, Electricity, Acoustics: Sustainable Design Methods for Architecture|date=2012|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|location=Hoboken, New Jersey|isbn=978-1-118-01475-2|page=106|url=https://books.google.com/books?id=0loW1G-Q5f4C&q=Minoan+flush+toilet&pg=PA106|access-date=12a de Novembro 2020|archive-date=31a de Marto 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331145421/https://books.google.com/books?id=0loW1G-Q5f4C&q=Minoan+flush+toilet&pg=PA106|url-status=live}}</ref> Kelkaj Minoaj privataj domoj havis ankaŭ [[necesejo]]jn, kiujn oni povis purigi fluigante akvon.<ref name="Eslamian2014" /> La antikvaj romianoj havis multajn publikajn flunecesejojn,<ref name="Lechner2012" /> kiuj malpleniĝis al etenda [[Kloako (kanalo)|kloakaro]].<ref name="Lechner2012" /> La ĉefa kloako en Romo estis la ''[[Cloaca Maxima]]'';<ref name="Lechner2012" /> kiun oni ekkonstruis en la sesa jarcento a.n.e. kaj estas ankoraŭ uzata nuntempe.<ref name="Lechner2012" /> La antikvaj romianoj havis ankaŭ kompleksan sistemon de [[akvedukto]]j,<ref name="Aicher1995">{{Cite book|last1=Aicher|first1=Peter J.|title=Guide to the Aqueducts of Ancient Rome|date=1995|publisher=Bolchazy-Carducci Publishers, Inc.|location=Wauconda, Illinois|isbn=978-0-86516-282-2|page=6|url=https://books.google.com/books?id=IEa04PmWXq0C&q=Pont+du+Gard|access-date=12a de Novembeo 2020|archive-date=5a de Decembro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205010425/https://books.google.com/books?id=IEa04PmWXq0C&q=Pont+du+Gard|url-status=live}}</ref> kiujn oni uzis por transporti akvon tra longaj distancoj.<ref name="Aicher1995" /> La unuan [[Romia akvedukto|roman akvedukton]] oni konstruis en 312 a.n.e.<ref name="Aicher1995" /> La dekunuan kaj finan akvedukton de antikva [[Romo]] oni konstruis en la jaro 226 a.n.e.<ref name="Aicher1995" /> Kunmetitaj, la romaj akveduktoj estus etendiĝintaj je ĉirkaŭ 450&nbsp;km,<ref name="Aicher1995" /> sed malpli ol 70&nbsp;km de tio estis supergrunde kaj subtenita de arkoj.<ref name="Aicher1995" /> === Antaŭmoderneco === Plinovigoj pluis tra la [[Mezepoko]] pere de la enkonduko de [[silko]]-produktado (en Azio kaj poste en Eŭropo), de la [[ĉevalkolumo]], kaj de la [[hufumo]]. [[Simpla maŝino|Simplaj maŝinoj]] (kiel la [[levilo]], la [[ŝraŭbo]], kaj la [[pulio]]) estis kombinitan en pli komplikaj iloj, kiel la [[Ĉarumo|manĉareto]], [[ventomuelejo]]j, kaj [[horloĝo]]j.<ref>{{Cite book |url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315588605 |title=Innovation and Creativity in Late Medieval and Early Modern European Cities |date=2019 |publisher=Routledge |doi=10.4324/9781315588605 |isbn=978-1-317-11653-0 |s2cid=148764971 |editor-last=Davids |editor-first=K. |language=en |editor-last2=De Munck |editor-first2=B. |access-date=11a de Septembro 2022 |archive-date=4a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184255/https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9781315588605/innovation-creativity-late-medieval-early-modern-european-cities-karel-davids-bert-de-munck |url-status=live }}</ref> Sistemo de [[universitato]]j disvolvis kaj etendis sciencajn ideojn kaj praktikojn, kiel [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]] kaj [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]].<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=HnQNVPbnrDgC |title=Universities and Schooling in Medieval Society |last2= |first2= |last3= |first3= |date=2000 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-11351-0 |editor-last=Courtenay |editor-first=W. J. |language=en |editor-last2=Miethke |editor-first2=J. |editor-last3=Priest |editor-first3=D. B. |access-date=11a de Septembro 2022 |archive-date=4a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184252/https://books.google.com/books?id=HnQNVPbnrDgC |url-status=live }}</ref> La epoko de [[Renesanco]] produktis multajn plinovigojn, kiel la enkondukon de la [[presmaŝino]] de [[Movebla tipo|moveblaj tipoj]] en Eŭropon, kio faciligis la komunikadon de [[sciaro]]. Teknologio iĝis pli kaj pli influita de [[scienco]], startante ciklon de reciproka antaŭeniro.<ref>{{Cite book |last=Deming |first=D. |url= |title=Science and Technology in World History, Volume 3: The Black Death, the Renaissance, the Reformation and the Scientific Revolution |year=2014 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-9086-8 |language=en}}</ref> === Moderneco === {{Ĉefartikolo|Industria Revolucio|Dua industria revolucio}} [[Dosiero:Late model Ford Model T.jpg|eta|altdekstre=0.8|La [[aŭtomobilo]] revoluciis personan transportadon.|alt=Photo of a Ford Model T on a road]] Startinte en Usono en la 18-a jarcento, la malkovro de la [[vapormaŝino]] lanĉis la [[Industria Revolucio|Industrian Revolucion]], en kiu okazis grandaj teknologiaj malkovroj, precize en la areoj de [[Brita Agrikultura Revolucio|agrikulturo]], [[muntado|fabrikado]], [[minado]], [[metalurgio]], kaj [[transporto]], kaj la disvastigita aplikado de la [[fabriko|fabrika sistemo]].<ref>{{Cite book |last=Stearns |first=P. N. |url= |title=The Industrial Revolution in World History |publisher=Routledge |year=2020 |isbn=978-0-8133-4729-5 |language=en}}</ref> Tion sekvis unu jarcenton poste la [[Dua industria revolucio]] kiu kondukis al rapida scienca malkovraro, normigo kaj amasproduktado. Novaj teknologioj disvolviĝis, kiel [[Kloaka akvo|traktado de kloaka akvo]], [[elektro]], [[Elektra lumo|elektraj lampoj]], [[elektromotoro]]j, [[fervojo]]j, [[aŭtomobilo]]j, kaj [[aviadilo]]j. Tiuj teknologiaj antaŭeniroj kondukis al gravaj disvolvigoj en [[medicino]], [[kemio]], [[fiziko]], kaj [[inĝenierado]].<ref>{{Cite web |last=Mokyr |first=J. |title=The Second Industrial Revolution, 1870–1914 |year=2000 |url=https://faculty.wcas.northwestern.edu/jmokyr/castronovo.pdf |access-date=10a de Septembro 2022 |archive-date=10a de Septembro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910210450/https://faculty.wcas.northwestern.edu/jmokyr/castronovo.pdf |url-status=live }}</ref> Ili estis akompanataj de sekvaj sociaj ŝanĝoj, kun la enkondukoj de [[nuboskrapulo]]j akompanite de rapida [[Urba areo|urbiigo]].<ref>{{Cite book |last=Black |first=B. C. |url=https://books.google.com/books?id=NPJjEAAAQBAJ |title=To Have and Have Not: Energy in World History |year= 2022 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-0504-7 |language=en |access-date=11a de Septembro 2022 |archive-date=4a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184800/https://books.google.com/books?id=NPJjEAAAQBAJ |url-status=live }}</ref> Komunikado plibonigis per la invento de la [[telegrafo]], la [[telefono]], la [[radio]], kaj la [[televido]].<ref>{{Cite journal |last=Albion |first=Robert G. |date=1933-01-01 |title=The Communication Revolution, 1760-1933 |url=https://doi.org/10.1179/tns.1933.002 |journal=Transactions of the Newcomen Society |volume=14 |issue=1 |pages=13–25 |doi=10.1179/tns.1933.002 |issn=0372-0187 |access-date=26a de Septembro 2022 |archive-date=4a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184825/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1179/tns.1933.002 |url-status=live }}</ref> En la 20-a jarcento okazis plinovigoj. En [[fiziko]], la malkovro de [[fisio|nuklea fisio]] en la Nuklea Epoko kondukis kaj al [[nuklea armilo|nukleaj armiloj]] kaj al [[nuklea energio]]. Oni inventis [[Komputilo]]jn kaj poste oni ŝanĝis ilin el [[Analoga komputilo|analogaj]] al ciferecaj en la [[cifereca revolucio]]. [[Informa teknologio]], precize la [[optika fibro]] kaj la [[optika amplifikilo]] kondukis al la nasko de [[Interreto]], kiu siavice malfermis la vojon al la [[Ciferecepoko|Informadika epoko]]. La [[Spacepoko]] startis per la lanĉo de la kosmoŝipo [[Sputnik 1]] en 1957, kaj poste per la lanĉo de [[Kosmoŝipo|homportitaj misioj]] al la Luno en la [[1960-aj jaroj]]. Organizitaj klopodoj por [[SETI|serĉado pri ekstertera intelekto]] uzis [[radioteleskopo]]jn por detekti signojn de teknologia uzado, aŭ ''teknindikilojn'', elsenditaj de eksterteraj civilizacioj. En medicino, oni disvolvigis novajn teknologiojn por [[diagnozo]] (skanado per [[Komputila tomografio|KT]], [[Pozitrona emisia tomografio|PET]], kaj [[Magneta resonanca bildigo|MRB aŭ MRI]]), traktado (kiel per la [[Dializo|dializilo]], per [[defibrilatoro]], per korpaŝigilo, kaj per ampleksa gamo de novaj [[Kuracilo|farmaciaj kuraciloj]]), kaj esplorado (kiel ĉe klonado de [[interferono]] kaj ĉe [[DNA-tabeleto]]j).<ref>{{Cite book |last=Agar |first=J. |url=https://books.google.com/books?id=e2TrhBB_4fYC |title=Science in the 20th Century and Beyond |year=2012 |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3469-2 |language=en |access-date=11a de Septembro 2022 |archive-date=4a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184804/https://books.google.com/books?id=e2TrhBB_4fYC |url-status=live }}</ref> Necesas kompleksaj teknikoj kaj organizaĵoj en [[fabrikado]] kaj [[konstruado]] por fari kaj elteni pli modernajn teknologiojn, kaj aperis tutaj [[Branĉo (ekonomio)|sektoroj]] por disvolvigi siavicajn generaciojn de pli kaj pli kompleksaj iloj. Moderna teknologio pli kaj pli dependas el trejnado kaj edukado – iliaj desegnistoj, konstruistoj, bontenistoj, kaj uzantoj ofte postulas prilaboritan ĝeneralan kaj specifan trejnadon.<ref>{{Cite book |last1=Goldin |first1=C. |url=https://books.google.com/books?id=yGlCFqnakCoC |title=The Race between Education and Technology |last2=Katz |first2=L. F. |year=2010 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03773-1 |language=en |access-date=11a de Septembro 2022 |archive-date=4a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184804/https://books.google.com/books?id=yGlCFqnakCoC |url-status=live }}</ref> Krome, tiuj teknologioj iĝis tiom kompleksaj ke tuta fakoj disvolviĝis por elteni ilin, kiel [[inĝenierado]], [[medicino]], kaj [[komputiko]]; kaj aliaj jam ekzistintaj fakoj iĝis pli kompleksaj, kiel [[konstruado]], [[transportado]], kaj [[arkitekturo]]. == Scienco, inĝenierado kaj teknologio == [[Dosiero:Zoom lunette ardente.jpg|eta|[[Antoine Lavoisier]] farante eksperimenton per brulado generita per amplifita sunlumo.]] La distingo inter scienco, inĝenierado, kaj teknologio ne estas ĉiam klara. [[Scienco]] estas sistema sciaro de fizika aŭ materia mondo akirita tra observado kaj eksperimentado.<ref>"Science". Dictionary.com. 2016. [http://www.dictionary.com/browse/science] Alirita la 24an de Marto 2018.</ref> Teknologioj ne estas kutime nur produktoj de scienco, ĉar ili devas plenumi postulojn kiel utileco, uzeblo kaj sekureco. == Teknologioj == [[Alta teknologio]] (pro laŭvorta traduko de la angla ''High-technology'' aŭ ''High-tech'') estas tiu teknologio kiu troviĝas en la plej antaŭenigita stato de disvolviĝo aŭ, simple, la teknologio plej antaŭenirinta disponebla en preciza epoko. Produktoj konsiderataj aktuale de alta teknologio estas ofte tiuj kiuj enhavas elementojn de la antaŭenigita [[elektroniko]], de [[informadiko]], sed ankaŭ estas la [[bioteknologio|bioteknologiaj produktoj]] aŭ tiuj de novaj materialoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |wikinewscat=Teknologio |s=Kategorio:Teknologio |q=Teknologio |ReVo titolo=Teĥnologio |ReVo=tehxnologi }} * [[Teknologia evoluo]] * [[Tekniko]] * [[Teknokratio]] * [[Historio de tekniko]] * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Technology|revizio=829951201}} {{Havenda artikolo|Teknologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teknologio]] aeq03xan14v2gim8x30vxocklhvbijw 0 5273 9454826 9434132 2026-08-16T12:07:52Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9454826 wikitext text/x-wiki {{KalendaroFebruaro}} {{februaro}} La '''17-a de februaro''' estas la 48-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 317 tagoj restas (318 en superjaroj). Je la 17-a de februaro okazis, interalie: == Eventoj == * [[1164]]: Pli ol 20 mil personoj pereis ĉe nederlanda kaj germana [[marbordo]]j rezulte de [[inundo]] kaŭzita de [[tempesto]] sur la [[Norda Maro]] * [[1347]]: [[listo de svedaj reĝoj|Sveda reĝo]] Magnus Eriksson donis privilegiojn por la [[majstro]]j kaj [[kamparano]]j ĉe la [[Faluna Mino]] * [[1370]]: [[Nordaj Krucmilitoj]]: [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] venkis [[Grandprinclando Litovio|Grandprinclandon Litovion]] en dutaga batalo en la nuna [[Kaliningrada provinco]] * [[1387]]: Unua mencio pri [[Molėtai]] en [[Litovio]] * [[1387]]: [[Listo de regantoj de Litovio|Grandduko de Litovio]] kaj reĝo de Pollano [[Ladislao la 2-a Jogajlo]] ekipis [[diocezo]]n de [[Vilno]] kaj turnis sin al papo [[Urbano la 6-a]] pri ĝia agnosko * [[1448]]: [[Konkordato]] inter [[Vatikano]] kaj la [[Sankta Romia Imperio]] subskribita * [[1500]]: Germanaj kamparanoj el la [[Distrikto Dithmarschen]] venkis pli nombran armeon de dana reĝo [[Johano la 1-a (Danio)|Johano la 1-a]] * [[1598]]: Asembleo de [[bojaro]]j kaj [[kleriko]]j elektis princon [[Boris Godunov]] [[caro]] de Rusio * [[1600]]: [[Romo]]: pro [[herezo]] estis ekzekutita per [[ŝtiparumo]] la itala monaĥo [[Giordano Bruno]] * [[1753]]: En brita revuo Charles Morrison skizis unuan projekton pri elektra [[telegrafo]] * [[1772]]: En [[Sankt-Peterburgo]] la [[Rusia Imperio]] kaj [[Prusio]] subskribis sekretan [[konvencio]]n pri la [[unua dispartigo de Pollando]] sub falsa dato de la 15-a de januaro — [[Aŭstrio]] de [[Habsburgoj]] deklaris partoprenon kaj poste aliĝis * [[1776]]: Historia 6-voluma [[monografio]] de [[Edward Gibbon]] ''[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|La Historio de la Malkresko kaj Falo de la Romia Imperio]]'' komencis aperi * [[1801]]: [[Thomas Jefferson]] iĝis [[prezidanto de Usono|prezidento de Usono]] - dum [[voĉdonado]] de [[Elektantaro (Usono)|Elekta Kolegio]] la saman nombron da voĉoj akiris [[Aaron Burr]], unuafoje la elekton faris [[Usona Domo de Reprezentantoj]] * [[1810]]: [[Rusia imperio]] [[anekso|aneksis]] [[Abĥazio]]n * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ [[Rusia imperio]]: venko de [[insurekcio|insurekcianoj]] en bataloj apud Dobre ([[Distrikto Miński]]) kaj [[Kałuszyn]] * [[1843]]: Venko de brita armeo super la armeo de [[emiro]]j en la batalo de Miani (proksime al [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]]) - la provinco iĝis parto de [[Brita Hindio]] * [[1854]]: [[Britio]] agnoskis sendependecon de [[Oranĝa Libera Ŝtato]] ([[Sud-Afriko]]) * [[1855]]: [[Krimea milito]]: venko de turka armeo super la rusa en la batalo de [[Eŭpatorio]] * [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ [[Rusia imperio]]: venko de [[rusoj]] en batalo apud [[Miechów]] kaj [[poloj]] apud [[Staszów]] * [[1863]]: Grupo de civitanoj de [[Ĝenevo]] fondis Internacian Komitaton por Helpo al [[vundo|Vunditoj]], kiu poste transformiĝis al la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]] * [[1867]]: [[Gyula Andrássy]] iĝis ĉefministro de Hungario * [[1867]]: [[Transporto]]: unua [[ŝipo]] navigis tra la [[Sueza Kanalo]] * [[1878]]: Unua [[telefono|telefona]] reto en Usono ekfunkciis en [[San-Francisko]] kun 18 telefonoj * [[1880]]: En [[Vintra Palaco]] imperiestro de Rusio [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] evitis bomban atencon * [[1903]]: Usona astronomo [[Raymond Smith Dugan]] malkovris asteroidon [[506 Mariono|Mariono]] * [[1904]]: En Milana [[Teatro alla Scala]] okazis premiero de la opero ''[[Madama Butterfly]]'' de [[Giacomo Puccini]] - negativaj recenzoj kaŭzis ties reverkon * [[1914]]: [[grekoj|Greka]] loĝantaro en suda [[Albanio]] proklamis sian propran "Aŭtonoman Respublikon de Norda [[Epiro]]" sub ĉefministro Georgios Christakis-Zografos por unueco de la regiono kun Grekio. Post greka [[okupado]] de la teritorio dum la [[unua mondmilito]] ĝi revenis al Albanio en 1923 * [[1914]]: Publikigo de ''[[Korano]]'' en la [[turka]] lingvo * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]:754 ŝipanoj, soldatoj kaj pasaĝeroj droniĝis pro sinkigo de la franca ŝipo ''SS Athos'' fare de germana [[submarŝipo]] en orienta [[Mediteraneo]] * [[1919]]: [[Ukraina Popola Respubliko]] petis [[Triopa Entento|Triopan Ententon]] kaj [[Usono]]n pri helpo en la batalo kontraŭ [[bolŝevikoj]] * [[1925]]: [[Ĥorezma Popola Soveta Respubliko]] estas malfondita — ties teritorion oni disdividis inter [[Uzbeka Soveta Socialisma Respubliko]], [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]] kaj [[Karakalpakoj|Karakalpakia]] Aŭtonomia Provinco. La teritorio de [[Buĥara Popola Soveta Respubliko]] eniris en [[Uzbeka Soveta Socialisma Respubliko|Uzbekan Sovetan Socialisman Respublikon]] * [[1925]]: Unua eldono de la [[itala]] ''[[Enciclopedia Treccani]]'' aperis * [[1933]]: Unua numero de la usona semajna novaĵ-[[revuo]] "[[Newsweek]]" aperis * [[1934]]: [[Monarkio de Belgio]]: reĝo [[Alberto la 1-a (Belgio)|Alberto la 1-a]] mortis surgrimpante [[roko]]n en la provinco [[Namuro (provinco)|Namuro]] * [[1935]]: En [[Germanio]] ekvalidis 8-hora [[labortago]] * [[1940]] [[Dua mondmilito]]: en [[Krakovo]] germanaj trupoj detruis monumenton al [[Tadeusz Kościuszko]]; pola ministro pri armeaj aferoj [[Władysław Sikorski|W. Sikorski]] subskribis aldonan pakton kun franca ministro pri aviado pri organiz-principoj de la pola [[aviado]] en Francio * [[1941]]: [[Maksimiliano Kolbe]] estis denove arestita de [[Gestapo]], kune kun 4 aliaj [[monaĥo]]j, enketata kaj malliberigita en varsovia [[Pawiak]]; [[Gestapo]] forveturigis 8 [[pastro]]jn de [[Płock]] al [[koncentrejo]] en [[Działdowo]]; en [[Varsovia geto]] estis arestita helpanta al judoj Jerzy Szurig - pafmortigota; [[Ankaro]]: subskribo de la [[Turkio|turka]]-[[Bulgario|bulgara]] pakto pri neagreso; germana [[submarŝipo]] U-101 sinkigis britan [[kargoŝipo]]n ''SS Gairsoppa'' * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: [[Gestapo]] [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Biecz]] 14 judojn kaj en [[Poznań]] germanoj [[ekzekuto|ekzekutis]] 11 polojn; en [[geto]] de Brzeżany (nun [[Ternopila provinco]]) germanoj murdis dekkelkon da judoj; [[Alfred Rosenberg]] rajtigis Erich Koch verdikti [[mortpuno]]n en estrata de li regiono de [[Bjalistoko]]; en [[Bataano]] filipina 1-a Armea Korpuso reakiris sian ĉefan defendlinion; Indonezia Fronto: sur [[Sumatro]] japana 38-a Kirasita Divizio okupis [[Palembang]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanoj komencis [[deportado|deporti]] judojn de [[Chełm]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de la [[Voroneĵ]]a Fronto atingis linion de [[Obojanj]], kaj kun lokaj [[partizano]]j liberigis [[Pavlohrad]]; kontrola vizito de [[Adolf Hitler]] ĉe la komandejo de Armea Grupo "Sudo" en [[Zaporiĵo]] * [[1944]]: Duobla [[spionado|spiono]] (germana kaj soveta) Bogusław Hrynkiewicz, du soldatoj de komunista Popola Gvardio kaj funkciulo de [[Gestapo]] transprenis [[arkivo]]n de la [[Pola Enlanda Armeo]] kaj de la [[Pola Partizana Ŝtato]] en [[Varsovio]]; en [[distrikto Mińsk]] germanoj arestis ĉirkaŭ 100 soldatojn de la Landa Armeo kaj civilulojn; [[Usono|Usonanoj]] atakis japanan bazon en [[atolo]] [[Ĉuuk]] konkerinte ĝin la duan tagon, kaj alteriĝis sur la [[atolo]] [[Eniwetok]]; en [[Ĉerkasa provinco]] sovetuniaj trupoj prenis 18 mil [[militkaptito]]jn * [[1945]]: Dua soveta okupado de Pollando: taĉmento de la [[Pola Enlanda Armeo]] el Protekto-Bataliono de la [[Militkaptito]]j de la Pola Soldataro liberigis 11 soldatojn de komunista [[malliberejo]] en [[Zamość]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Loreno]] usonaj soldatoj ekregis kelke da vilaĝoj kaj inter [[Mozo]] kaj [[Rejno]] brita armeo atingis [[Goch]]; sveda grafo [[Folke Bernadotte]] renkontiĝis kun [[SS (organizo)|SS]]-[[funkciulo]] * [[1947]]: En Kiełpiniec (proksime al [[Sokołów Podlaski]]) en kunpuŝiĝo kun taĉmento de la [[Korpuso pri Interna Sekureco]] mortfalis 4 soldatoj de la 6-a [[Vilno|Vilna]] [[Brigado]] de [[Libero kaj Sendependo]] * [[1947]]: En [[Krakovo]] reaktiviĝis Pola [[Akademio]] de Scipovoj * [[1947]]: [[Malvarma milito]]: [[Voĉo de Ameriko]] komencis dissendi programojn al [[Sovetunio]] * [[1956]]: [[Klara el Asizo]] deklarita de [[Romkatolika Eklezio]] ĉiela [[Patrona Sanktulo|patronino]] de [[televido]] * [[1956]]: [[Turkio]]: nomo de [[Çoruh|Çoruh-provinco]] estis ŝanĝita al [[Artvin]] (landlime de [[Kartvelio]]) * [[1962]]: En [[Hamburgo]] rezulte de [[inundo]] kaŭzita de [[tempesto]] sur la [[Norda Maro]] pereis pli ol 300 personoj * [[1964]]: Armea [[puĉo]] faligis unuan prezidenton de Gabono [[Léon M'ba]] * [[1971]]: Renkonto de [[Henry Kissinger]] kun [[Mao Zedong]] por normaligi rilatojn inter [[Ĉinio]] kaj [[Usono]] * [[1972]]: [[Giulio Andreotti]] iĝis ĉefministro de Italio * [[1979]]: [[Ĉina-Vjetnama Milito]] eksplodis kun alveno de [[Popola Liberiga Armeo]] * [[1980]]: Polaj [[montogrimpado|montogrimpistoj]] Leszek Cichy kaj [[Krzysztof Wielicki]] faris unuan vintran eniron en la mondo al [[Ĉomolungmo]] * [[1981]]: [[Solidareco (Pollando)]]: [[Sendependa Asocio de Studentoj]] estis registrita post longtempaj [[studento|studentaj]] [[striko]]j * [[1982]]: [[Sirio]]: reĝimo de Hafez al-Assad bombis la ribelantan urbon [[Hamao]], mortigante 10 000 homojn * [[1983]]: Proceso de [[Zbigniew Romaszewski]] kun la edzino kaj kelkaj aliaj personoj akuzitaj pri fondo de la subtera [[Radio Solidareco]] en [[Varsovio]] finiĝis - Zbigniew Romaszewski estis kondamnita al 4 kaj duono da jaroj de mallibero kaj [[Zofia Romaszewska]] al tri * [[1986]]: [[Unueca Eŭropa Akto]] estis subskribita de la landoj de [[Eŭropa Unio]] en [[Luksemburgo]] * [[1992]]: [[Milito en Montara Karabaĥo]]: [[armenoj|armenaj]] trupoj masakris pli ol 20 [[azerioj]] dum konkero de Garadaghly ([[Ĥoĝavend]]); unuaj arestoj en la operaco de italaj policagentejoj "[[Puraj manoj]]", direktitaj kontraŭ [[mafio]] * [[1993]]: En [[katastrofo]] de pasaĝera [[pramo]] apud [[Haitio]] pli ol 1200 personoj pereis * [[1997]]: [[Naŭaz Ŝarif]] la trian fojon iĝis [[ĉefministro de Pakistano]] * [[2000]]: [[Microsoft]] aperigis [[operaciumo]]n [[Vindozo 2000]] * [[2002]]: [[Nepalo]]: atako de [[maoismo|maoistoj]] en Mangalsen, ĉefurbo de distrikto Aĉhamo. Pli ol 130 pereis, ĉefe soldatoj kaj policanoj - la plej sanga atako dum la enlanda milito * [[2003]]: Fondado de kamerorkestro [[Csíki Kamarazenekar]] en [[Miercurea Ciuc]]; [[Sud-Koreio]]: 198 personoj pereis en kaŭzita de frenezulo incendio de la [[metroo]] de [[Taeguo]] * [[2004]]: [[Michael E. Brown]], [[Chad Trujillo]] kaj [[David L. Rabinowitz]] malkovris transneptunan objekton [[90482 Orko|Orko]] * [[2006]]: [[Filipinoj]]: rezulte de [[koto|kota]] [[lavango]] en insulo [[Suda Lejteo]] pereis ĉirkaŭ 1800 personoj * [[2008]]: [[Kosovo]] deklaris sin sendependa de [[Serbio]]; En [[atenco]] de [[sinmortigo|sinmortiganto]] en [[Kandaharo]] inter spektantoj de hundobataloj pereis pli ol 100 personoj kaj ĉirkaŭ 100 vundiĝis - la plej sanga atenco depost interveno de [[NATO]] en [[Afganio]] * [[2011]]: En [[Libio]] oni organizis [[Libia revolucio de 2011|Tagon de Kolero]] * [[2012]]: Prezidento de Germanio [[Christian Wulff]] demisiis * [[2013]]: Oficanta prezidento de Ekvadoro [[Rafael Correa]] la trian fojon gajnis prezidentan baloton * [[2014]]: 23 personoj pereis kaj 66 vundiĝis rezulte de la serio de bomb[[atenco]]j en [[Bagdado]] * [[2016]]: 30 personoj pereis kaj 61 vundiĝis en bomba atenco en [[Ankaro]] * [[2018]]: [[Vintra Olimpiko]] en [[Pjonĉango]]: pola skisaltisto [[Kamil Stoch]] en granda [[skisaltado|skisaltejo]] akiris oran medalon defendante la titolon * [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Radio Svoboda]]: sur okupata de [[rusoj]] [[Krimeo]], matene en [[Sebastopolo]] okazis serio de eksplodoj apud armeaj objektoj; ukraina [[ombudsmano]]: [[rusoj]] povis forveturigi eĉ 150 mil de ukrainaj infanoj — [[Rusio]] diras pri 733 mil, kiuj estas sur ĝia teritorio: [[Francio]] sendis al Ukrainio unuajn 14 malpezajn "[[tanko]]jn" AMX-10 RC (franca elektroniko estis trovata en detruitaj rusaj [[tanko]]j jam post [[embargo]]); sur okupata [[Simferopolo]] pro supozata provo aliĝi al ukraina armeo loĝanto de [[Sankt-Peterburgo]] estis kondamnita al mallibero (5 kaj duono da jaro) kaj devigita terapio en [[psikiatria hospitalo]]; Mondreago: franca [[hipermerkato]] ''[[Auchan]]'' estis akuzita pri provizado de [[Rusia armeo]] sub preteksto de [[humanitara helpo]]; estinta gardisto de brita [[ambasadejo]] en [[Berlino]] estis en [[Londono]] kondamnita al pli ol 13 jaroj da mallibero pro [[spionado]] favore al Rusio; [[Sky News]]: [[John Kirby]]: rusa firmao [[Grupo Wagner]] spertis pli ol 30 mil [[viktimo]]jn en Ukrainio; renkonto de [[Vajmaro|Vajmara]] Triangulo en [[Munkeno]] — prezidentoj de Pollando, Germanio kaj Francio interparolis pri plifortigo de sekureco; [[Britio]]: rusaj perdoj verŝajne estas 175-200 mil homoj, en tio 40-60 mil mortigitoj; "[[The Times]]": en [[Ukrainio]] [[Rusio]] perdas 2 000 soldatojn por okupi 90 metrojn; unua grupo de 635 ukrainaj armeanoj finis komencitan januare ekzercadon en usona bazo en Germanio, laŭvicajn 710 soldatoj lernas jam uzi BMP Bradley kaj memmovajn [[haŭbizo]]jn M109 Paladin == Naskiĝoj == * [[1444]]: [[Rudolf Agricola (humanisto)|Rudolf Agricola]], humanisto, erudiciulo, poeto, helenisto, latinisto, edukisto, muzikisto kaj orgenkonstruanto (m. [[1485]]) * [[1653]]: [[Arcangelo Corelli]], itala violonisto kaj komponisto (m. [[1713]]) * [[1658]]: [[Joachim Justus Breithaupt]], germana teologo kaj [[pietismo|pietisto]] (m. [[1732]]) * [[1685]]: [[Johann Gottfried Gregorii]], germana pastoro, historiisto, geografo (m. [[1770]]) * [[1692]]: [[Christian David]], misiisto kaj verkisto germana-morava (m. [[1751]]) * [[1699]]: [[Georg Wenzeslaus von Knobeldorff]], germana arkitekto kaj pentristo (m. [[1753]]) * [[1717]]: [[Adam Friedrich Oeser]], hungara pentristo kaj ilustristo (m. [[1799]]) * [[1744]]: [[Hans Wilhelm von Thümmel]], germana politikisto (m. [[1824]]) * [[1752]]: [[Friedrich Maximilian Klinger]], germana verkisto (m. [[1831]]) * [[1754]]: [[Nicolas Baudin]], franca maristo, vojaĝisto, esploristo, [[mapisto]] (m. [[1803]]) * [[1781]]: [[René Théophile Hyacinthe Laennec]], franca kuracisto, inventinto de [[stetoskopo]] (m. [[1826]]) * [[1785]]: [[Nachman Krochmal]], aŭstra teologo juda kaj filozofo (m. [[1840]]) * [[1798]]: [[Josef Navrátil]], ĉeĥa pentristo kaj [[pejzaĝo|pejzaĝisto]] (m. [[1865]]) * [[1816]]: [[Francisco Adolfo de Varnhagen]], brazila historiisto, militisto kaj diplomato (m. [[1878]]) * [[1821]]: [[Lola Montez]], amatino de reĝo Ludoviko la 1-a de Bavario (m. [[1861]]) * [[1831]]: [[Paulina Szász]], hungara poetino (m. [[1853]]) * [[1836]]: [[Gustavo Adolfo Bécquer]], hispana verkisto (m. [[1870]]) * [[1844]]: [[Ferenc Kozma]], hungara pastro kaj pedagogo (m. [[1920]]) * [[1853]]: [[Jaroslav Vrchlický]], ĉeĥa poeto kaj tradukisto (m. [[1912]]) * [[1855]]: [[Otto Liman von Sanders]], germana generalo kaj turka marŝalo (m. [[1929]]) * [[1862]]: [[Mori Ogai]], japana kuracisto, verkisto, poeto kaj tradukisto (m. [[1922]]) * [[1872]]: [[Jan Preisler]], ĉeĥa pentristo kaj grafikisto (m. [[1918]]) * [[1876]]: [[Béla Révész (verkisto)|Béla Révész]], hungara ĵurnalisto, verkisto, viktimo de [[Aŭŝvico]], enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1944]]) * [[1877]]: [[André Maginot]], franca soldato kaj parlamentano (m. [[1932]]) * [[1885]]: [[Romano Guardini]], germana-itala teologo, [[filozofio de la religio|filozofo de religio]], verkisto (m. [[1968]]) * [[1887]]: [[Leevi Antti Madetoja]], finna komponisto (m. [[1947]]) * [[1888]]: [[Max Butin]], germana instruisto kaj komercisto, ano de la unua [[UK 1905]], [[Esperanto-vortaristo]], membro de [[Lingva Komitato]], [[Germana Esperanto-Instituto]] kaj honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] (m. [[1960]]) * [[1888]]: [[Otto Stern]], germana fizikisto Nobelpremiita (m. [[1969]]) * [[1888]]: [[Hans Blüher]], germana ĵurnalisto (m. [[1955]]) * [[1892]]: [[Theodor Plievier]], germana verkisto kaj anarkiisto (m. [[1955]]) * [[1898]]: [[Dezső Grosz]], hungara ĵurnalisto, poeto kaj tradukisto (m. [[1975]]) * [[1902]]: [[Albert Drach]], aŭstra verkisto kaj juristo (m. [[1995]]) * [[1905]]: [[Rózsa Péter]], hungara matematikistino kaj profesoro (m. [[1977]]) * [[1908]]: [[Oleksa Vlizjko]], ukraina poeto-futuristo (m. [[1934]]) * [[1927]]: [[Ernst Jenni]], svisa teologo kaj hebreisto (m. [[2022]]) * [[1929]]: [[Alejandro Jodorowsky]], ĉilia avangarda [[artisto]] * [[1931]]: [[Béla Kondor]], hungara pentristo, grafikisto, poeto (m. [[1972]]) * [[1932]]: [[Hubert Feichtlbauer]], aŭstra ĵurnalisto kaj publicisto (m. [[2017]]) * [[1935]]: [[Adam Pleśnar]], pola aktivulo de [[antikomunismo|kontraŭkomunista]] [[opozicio (politiko)|opozicio]], aktivulo de la Asocio de Junaj [[Politika malliberulo|Politikaj Malliberuloj]] el la jaroj 1945-1956 kaj de [[Pola Esperanto-Asocio|PEA]], membro de la [[Defend-Movado de Homrajtoj kaj de Civitanaj Rajtoj]] (m. [[2013]]) * [[1936]]: [[Roman Laskowski]], pola [[slavistiko|slavisto]], pioniro de [[genera sintakso|fonologia gramatiko]] (m. [[2014]]) * [[1940]]: [[Andrzej Kotkowski]], pola filmreĝisoro, scenaristo kaj aktoro (m. [[2016]]) * [[1945]]: [[Reinhard Haupenthal]], germana instruisto, [[esperantologo]] kaj [[interlingvisto]], aktivulo de [[Sarlanda Esperanto-Ligo]], [[Akademio de Esperanto|akademiano]], tradukisto (m. [[2016]]) * [[1946]]: [[Ŝahrnuŝ Parsipur]], irana verkistino (m. [[2026]]) * [[1948]]: [[Mária Imecs]], rumania hungara inĝenierino, tradukistino * [[1951]]: [[Barzan Ibrahim al-Tikriti]], irakano, duonfrato de [[Saddam Hussein]] (m. [[2007]]) * [[1954]]: [[Rene Russo]], usona aktorino kaj modelulino * [[1961]]: [[Meir Kessler]], israela [[rabeno]], edukito de [[jeŝivo]] * [[1961]]: [[Andrej Korotajev]], soveta, rusia antropologo, ekonomikisto, historiisto, [[orientalisto]] kaj sociologo * [[1963]]: [[Michael Jordan]], usona [[Korbopilkado|korbopilkisto]] * [[1970]]: [[Erika Vida]], rumania hungara redaktorino, etnografino * [[1970]]: [[Dominic Purcell]], aŭstralia aktoro * [[1971]]: [[Denise Richards]], usona aktorino * [[1975]]: [[Harisu]], korea [[transseksa]] popkantisto, aktoro, modelo * [[1975]]: [[János Kassay]], rumania hungara geografo, universitata instruisto * [[1976]]: [[Hajnalka Barabás]], rumania hungara arthistoriistino, muzeologino * [[1976]]: [[Dénes Barna Jakab]], hungara politologo, juristo * [[1981]]: [[Paris Hilton]], usona aktorino kaj foto-modelo * [[1983]]: [[Mohammad Masaad]], saŭdarabia futbalisto * [[1984]]: [[Marcin Gortat]], pola [[korbopilkado|korbopilkisto]] * [[1988]]: [[Natascha Kampusch]], aŭstra forkaptitino * [[1988]]: [[Vasyl Lomachenko]], ukraina [[bokso|boksisto]] == Mortoj == * [[364]]: [[Joviano]], romia imperiestro (n. ĉirkaŭ [[331]]) * [[440]]: [[Mesrop Maŝtoc]], armena teologo, lingvisto, kreinto de la [[armena alfabeto]] kaj sanktulo (n. [[360]]) * [[923]]: [[Al-Tabari]], araba [[historiografio|historiografo]] kaj teologo, [[tafsir]], sekvanto de [[ŝafiismo]] (n. [[839]]) * [[1572]]: [[Matthias Marcus Dabercusius]], germana historiisto, filologo kaj pedagogo (n. [[1508]]) * [[1572]]: [[Hermes Halpaur]], aŭstra teologo, jezuito, predikisto (n. nekonata) * [[1600]]: [[Giordano Bruno]], itala monaĥo kaj [[hermetikismo|hermetikisma]] filozofo, [[okultismo|okultisto]], [[ekskomuniko|ekskomunikita]] kaj ekzekutita (n. [[1548]]) * [[1652]]: [[Gregorio Allegri]], itala komponisto (n. [[1582]]) * [[1673]]: [[Molière]], franca dramaturgo kaj komediisto (n. [[1622]]) * [[1680]]: [[Jan Swammerdam]], nederlanda kuracisto, naturalisto (n. [[1637]]) * [[1715]]: [[Antoine Galland]], franca [[orientalisto]], arkeologo, [[numismatiko|numismatikisto]], unua eŭropa tradukinto de ''[[Mil kaj unu noktoj]]'' (n. [[1646]]) * [[1732]]: [[Louis Marchand]], franca klavicenisto, orgenisto kaj komponisto (n. [[1669]]) * [[1758]]: [[Ferenc Csepregi Turkovitz]], hungara reformita instruisto (n. nekonata) * [[1760]]: [[Franz Anton Danreiter]], aŭstra pejzaĝarkitekto kaj desegnisto (n. [[1695]]) * [[1796]]: [[James Macpherson]], skota poeto (n. [[1736]]) * [[1827]]: [[Johann Heinrich Pestalozzi]], svisa [[pedagogo]], teoriulo de komenca instruado (n. [[1746]]) * [[1842]]: [[Ludwig von Schorn]], germana arthistoriisto kaj akademiano (n. [[1793]]) * [[1853]]: [[Paulina Szász]], hungara poetino (n. [[1831]]) * [[1856]]: [[Heinrich Heine]], germana poeto kaj ĵurnalisto (n. [[1797]]) * [[1874]]: [[Adolphe Quételet]], belga astronomo, matematikisto, [[statistiko|statistikisto]] kaj sociologo (n. [[1796]]) * [[1881]]: [[Theodor Hirsch]], germana historiisto kaj pedagogo (n. [[1806]]) * [[1891]]: [[Theophilus Hansen]], dana arkitekto (n. [[1813]]) * [[1909]]: [[Geronimo]] (Goyathlay), [[apaĉoj|apaĉa]] estro, [[indianoj|indiana]] heroo, [[ŝamano]], batalanta kontraŭ meksikanoj kaj usonanoj (n. [[1829]]) * [[1909]]: [[Émile Peltier]], franca pastro kaj pioniro de [[Katolika Esperanto-movado]], celebrinta unuan [[meso (diservo)|meson]] en [[Esperanto]] dum [[UK 1905]], membro de [[Lingva Komitato]], fondinto de "[[Espero Katolika]]" (n. [[1870]]) * [[1915]]: [[Stanislaus von Prowazek]], aŭstra-ĉeĥa biologo kaj [[parazito]]logo (n. [[1875]]) * [[1920]]: [[Béla Somogyi]], hungara instruisto kaj ĵurnalisto, murdita (n. [[1868]]) * [[1931]]: [[Macuda Cuneĵiro]], japana kuracisto, [[esperantisto]], [[delegito de UEA]] (n. [[1869]]) * [[1932]]: [[Edgar Martini]], germana klasika filologo (n. [[1871]]) * [[1934]]: [[Alberto la 1-a (Belgio)|Alberto la 1-a]], reĝo de la belgoj (n. [[1875]]) * [[1940]]: [[Helena Malířová]], ĉeĥa verkistino, enestanta en ''[[Ĉeĥoslovaka antologio]]'' (n. [[1877]]) * [[1941]]: [[Ernst Otto]], germana protestantisma teologo kaj kontraŭfaŝisto (n. [[1891]]) * [[1946]]: [[Ottó Nagy]], hungara pastro, verkisto, lingvohistoriisto (n. [[1903]]) * [[1947]]: [[Gustav Leutelt]], germanlingva verkisto kaj pedagogo [[Bohemio (lando)|bohemia]] (n. [[1860]]) *[[1953]]: [[Eugène Billaudeau]], franca instruisto kaj lingvolerneja estro * [[1962]]: [[Bruno Walter]], german-aŭstra-usona dirigento, pianisto kaj komponisto (n. [[1876]]) * [[1965]]: [[Tadeusz Lehr-Spławiński]], pola [[slavistiko|slavisto]] (n. [[1891]]) * [[1970]]: [[Samuel Josef Agnon]], israela verkisto Nobelpremiita (n. [[1888]]) * [[1970]]: [[Andrij Maliŝko]], ukraina poeto kaj kant-verkisto (n. [[1912]]) * [[1971]]: [[Rezső Diviaczky]], rumania hungara desegninstruisto, pentristo (n. [[1876]]) * [[1973]]: [[János Józsa]], rumania hungara lingvisto (n. [[1901]]) * [[1980]]: [[Graham Sutherland]], angla pitristo (n. [[1903]]) * [[1982]]: [[Thelonious Sphere Monk]], usona [[pianisto]], [[orkestrestro]] kaj [[ĵazo|ĵaza]] muzikisto (n. [[1917]]) * [[1984]]: [[Sándor Kacsó (verkisto)|Sándor Kacsó]], rumania hungara verkisto (n. [[1901]]) * [[1985]]: [[Rolf Bossert]], rumania verkisto germanlingva, ĵurnalisto kaj pedagogo (n. [[1952]]) * [[1986]]: [[Jidu Kriŝnamurti]], [[hinda filozofio|barata filozofo]], [[bramano]], [[teozofio|teozofo]], verkisto, [[spirita instruisto]] (n. [[1895]]) * [[1988]]: [[Aleksandr Baŝlaĉov]], soveta, rusia [[bardo]], [[rokmuziko|rokmuzikisto]] kaj poeto (n. [[1960]]) * [[1993]]: [[Włodzimierz Sedlak]], pola [[tutfakulo]], katolika pastro, [[biologo]]-teoriisto, antropologo, [[paleontologo]] (n. [[1911]]) * [[1998]]: [[Ernst Jünger]], germana verkisto (n. [[1895]]) * [[2000]]: [[Márta Vámszer]], rumania hungara lingvistino (n. [[1927]]) * [[2007]]: [[Jurga Ivanauskaitė]], litova verkistino kaj pentristino (n. [[1961]]) * [[2010]]: [[Hans Henning Ørberg]], dana pedagogo kaj eldonisto (n. [[1920]]) * [[2013]]: [[Sakrat Janoviĉ]], belorusa verkisto (n. [[1936]]) * [[2014]]: [[Gáspár Bíró]], rumania hungara/hungara juristo, politika sciencisto (n. [[1958]]) * [[2016]]: [[Andrzej Żuławski]], pola reĝisoro kaj filma scenaristo, aktoro, verkisto (n. [[1940]]) * [[2017]]: [[Michael Novak]], usona [[politika scienco|politologo]], ekonomikisto, [[teologo]] (n. [[1933]]) * [[2017]]: [[Tom Regan]], usona [[filozofo]] specialiĝanta pri [[bestaj rajtoj]] (n. [[1938]]) * [[2020]]: [[Sonja Ziemann]], germana aktorino, kantistino kaj dancistino (n. [[1926]]) * [[2021]]: [[Rush Limbaugh]], usona politikisto, ĵurnalisto, verkisto (n. [[1951]]) * [[2022]]: [[Máté Fenyvesi]], hungara futbalisto, bestkuracisto, politikisto, parlamentano (n. [[1933]]) * [[2024]]: [[Johan Galtung]], norvega politikologo (n. [[1930]]) * [[2025]]: [[Frits Bolkestein]], nederlanda politikisto, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (n. [[1933]]) * [[2025]]: [[Gene Hackman]], usona aktoro (n. [[1930]]) * [[2026]]: [[Jesse Jackson]], usona politika aktivulo (n. [[1941]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** La sep fondintoj de la ordeno de [[Servistoj de Mario|Servantoj de la Virgulino Maria]] * [[Italio]], [[Pollando]]: Monda Tago de [[Kato]] (1990, 2006) * [[Pollando]]: Tago de Civila Servo, de 2014 == Tagoj de [[semajno]] == La '''17-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]]; {{Projektoj}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]]. [[Kategorio:17-a de februaro| ]] [[Kategorio:Februaro|17]] [[Kategorio:17-a tago de la monato|#02]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0217]] dbpam36mlbq0yn4jwxqzvsfaj8g6glo 0 5384 9454825 9353470 2026-08-16T12:07:22Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9454825 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMajo}} {{majo}} La '''9-a de majo''' estas la 129-a tago de la jaro (la 130-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 236 tagoj restas. Je la 9-a de majo okazis interalie: == Eventoj == * [[328]]: [[Atanazio]] iĝis [[patriarko de Aleksandrio]] * [[1087]]: Post forigo el [[Romo]], fare de [[normandoj]], de [[kontraŭpapo Klemento la 3-a]] oni entronigis papon [[Viktoro la 3-a]] * [[1087]]: [[Relikvo]]j de [[Sankta Nikolao]] estis transportitaj al itala urbo [[Bari]] * [[1092]]: [[Anglio]]: [[konsekrado|konsekro]] de la [[Katedralo Lincoln]], kiu dum 238 jaroj estis la plej alta konstruaĵo en la mondo * [[1323]]: [[Pollando]]: [[Namysłów]] iĝis ĉeĥa [[feŭdo]] * [[1346]]: Papo [[Klemento la 6-a]] permesis al [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] establi en [[Prago]] [[Emaus-monaĥejo]]n, kie la [[malnovslava lingvo]] povas esti uzata en [[liturgio]] * [[1469]]: Subskribo de la traktato de [[Saint-Omer (Pas-de-Calais)|Saint-Omer]] fare de [[Karlo la Brava]], ([[Duklando Burgonjo]]) kaj [[Sigismondo de Aŭstrio]] ([[Arkiduklando Aŭstrio]]) * [[1502]]: [[Kristoforo Kolumbo]] forlasante [[Hispanio]]n komencis kvaran kaj lastan vojaĝon al la [[Nova Mondo]] * [[1560]]: [[Otomana Imperio|Turka]]-[[kristanismo|kristana]] [[marbatalo]] de [[Ĝerbao]] komenciĝis * [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: oni plenumis verdikton de [[mortpuno]] per [[pendumo]] de la gvidantoj de [[magnato|magnata]] [[komploto]] de la vilaĝo Targovica (nun Торговиця, Torĥovicja, en [[Kirovograda provinco]]) - kastelestro, episkopo kaj 2 funkciuloj de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venko de [[poloj]] en batalo de Firlej (proksime al [[Lubartów]]) * [[1834]]: [[Blazono de Kolombio]] oficialiĝis * [[1846]]: [[Meksik-usona milito]]: meksika armeo finis sensukcesan [[sieĝo]]n de la Fortikaĵo ''Texas'', apud [[Brownsville (Teksaso)|Brownsville]] * [[1849]]: [[Revolucio de 1848 en Germanio|Revolucio en Germanio]]: [[Dresdena Majribelo]] finiĝis * [[1863]]: En Solovijvka (Соловіївка, nun en [[Ĵitomira provinco]]) polaj ribelantoj agitis por partopreno en la [[Januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] — lokaj ukrainaj kamparanoj [[murdo|murdis]] 12 kaj la ceterajn transdonis al la rusaj regantoj, nur 2 sukcesis eskapi * [[1864]]: Taktika venko de [[Danio|dana]] ŝiparo super la [[Reĝlando Prusio|prusa]] en batalo de [[Helgoland]] * [[1869]]: Germana Asocio pri [[montogrimpado]] ''[[Deutscher Alpenverein]]'' fondiĝis en [[Munkeno]] * [[1873]]: Komenco de [[Longa depresio|Granda Depresio]], tutmonda ekonomia [[krizo]] de la malfrua deknaŭa jarcento * [[1877]]: [[Rumanio]] sendependiĝis de [[Otomana Imperio]] * [[1893]]: [[Thomas Alva Edison]] unuan fojon montris [[kinetoskopo]]n * [[1901]]: En [[Melburno]] inaŭguris sian agadon la [[Parlamento de Aŭstralio]] * [[1915]]: [[Unua mondmilito]]: batalo de [[Arras]]; britaj fortoj lanĉis ofensivon de ''Aubers Ridge'' (apud [[Armentières]]), parto de pli granda dua batalo de [[Artezo]] de la [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|fronto]] * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: Sensukcese finiĝis franca-brita [[Nivelle-ofensivo]]; [[Portempa Registaro de Rusio]] anoncis tutan eliminon de la [[cenzuro]] de presaĵoj * [[1920]]: Parado de la pola armeo de [[Edward Rydz-Śmigły]] en la ĉef[[aleo]] de [[Kievo]]; taĉmentoj de [[ribelo|ribelanoj]] komandataj de [[Álvaro Obregón]] eniris [[Meksik-urbo]]n * [[1927]]: [[Parlamento de Aŭstralio]] kunvenis unuan fojon en ĵus translokigita ĉefurbo [[Kanbero]] * [[1929]]: [[Hispanio]]: inaŭguro de la [[Iberamerika Ekspozicio de Sevilo (1929)|Iberamerika Ekspozicio de Sevilo]]; komisiono de la [[Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio]] komencis studi kiel prilabori novan nacian politikon en [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]] * [[1936]]: [[Striko]] en [[Tesaloniko]] kulminis per interveno de polico kaj armeo - raporto pri 10 mortintoj. Greka poeto [[Giannis Ritsos]] verkis la ''[[Epitafo]]n'' pri tiu ĉi tago * [[1936]]: [[Italio]] aneksis [[Etiopio]]n, kvar tagojn post konkero de ĝia ĉefurbo [[Adis-Abebo]] - [[Benito Mussolini]] proklamis naskiĝon de la [[Itala Orienta Afriko|Imperio]] * [[1939]]: Batalo de [[Nanĉano]] finiĝis per malvenko de [[ĉinoj]] kontraŭ [[japanoj]] * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: En [[Germana okupado de Pollando|okupita Pollando]], [[Heinrich Himmler|H. Himmler]] ordonis pri "regermanigo" de pola loĝantaro kun [[Nordio|nordiaj]] ecoj; [[Adolf Hitler]] fiksis tempon de la atako al [[Okcidenta Eŭropo]], la 10-an de majo matene * [[1941]]: Frumatene okazis [[aliancanoj|alianca]] aerbombado de [[Poznano]] rezulte de kiu ĉirkaŭ 30 personoj pereis; [[britoj]] transprenis germanan [[submarŝipo]]n U-110 kun ĉifrilo [[Enigma]]; en [[Mino|min]]hava areo de [[Nord]] kaj [[Pas-de-Calais]] finiĝis [[striko]]j, komencitaj la 2-an de majo * [[1942]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en la suda parto [[Ruĝa Armeo]] komencis ataki * [[1943]]: [[Ribelo de la varsovia geto]]: [[nazioj]] en la [[Varsovia geto|geto]] konkeris 42 [[bunkro]]jn kaptante 1037 judojn, el kiuj 319 ili mortigis; [[Hispanio]]: [[Francisco Franco]] alvokis al batalantaj en Okcidenta Eŭropo flankoj paciĝi kaj daŭrigi batalon kontraŭ [[Sovetunio]] * [[1944]]: [[Volinia masakro]]: nokte post la tago [[Ukraina Ribela Armeo|ukrainaj ribelantoj]] [[masakro|masakris]] loĝantaron de pola vilaĝo Derĵov ([[Lviva provinco]]) - pereis pli ol 100 personoj; [[Ruĝa Armeo]] liberigis [[Sevastopolo]]n * [[1945]]: Generalo A.<!--Alexander--> Löhr en [[občina Šoštanj|Šoštanj]] subskribis {{N|senkondiĉa kapitulaco}} de germanaj trupoj en [[Slovenio]], dum la jugoslavia armeo eniris al [[Ljubljano]]; [[Hermann Göring|H. Göring]] estis kaptita de la [[usona terarmeo]]; en okcidenta [[prusa Silezio]] la [[Ruĝa Armeo]] konkeris multajn urbojn; taĉmentoj de la [[Ruĝa Armeo]] eniris terenon de la [[koncentrejo Stutthof]]; [[Ruĝa Armeo|ruĝarmeanoj]] eniris al [[Prago]]; en [[Moravio]] ruĝarmeanoj konkeris [[Šumperk]] kaj regionon, kaj en [[Mezbohemia regiono|meza Bohemio]] [[Benesov]] kaj ĉirkaŭaĵon; en [[Aŭstrio]] ruĝarmeanoj okupis [[Amstetten]] kaj [[Graz]]; soveta [[okupado]] de la dana insulo [[Bornholm]] komenciĝis; liberigo de [[Manikinsuloj]] — germana garnizono en [[Aldernejo]] subiĝis la 16-an de majo; Supera [[SS (organizo)|SS]]-Komandanto [[Karl Hermann Frank|K. Frank]] forlasis [[Prago]]n kun la familio kaj kunlaborantoj ekveturinte al usona mallibero ĉe generalo [[George S. Patton]]; polaj regopovoj establis la [[Venkotago|Nacian Feston de Venko kaj Libero]] * [[1946]]: [[Italio]]: reĝo [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Victor Emmanuel la 3-a]] abdikis – [[Umberto la 2-a (Italio)|Umberto la 2-a]] sekvis; en [[Sankt-Peterburgo|Leningrado]] remalfermiĝis la [[Rusa Muzeo]] * [[1949]]: [[Rainier la 3-a (Monako)|Rainier la 3-a]] iĝis [[princo de Monako]] * [[1950]]: [[Robert Schuman]], surbaze de [[ideo]] de [[Jean Monnet]], prezentis planon de [[Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo]] - nomata poste [[Deklaro de Schuman]]; libro pri [[dianetiko]] estis publikigita en [[Usono]], kies doktrino kondukis al formado de [[scientologio|scientologia]] movado; hispania [[aŭtomobilmarko]] [[SEAT]] fondiĝis * [[1951]]: [[Pacifiko]]: en la atolo [[Eniwetok]] [[Usono]] faris unuan teston de [[nuklea bombo]] * [[1955]]: [[Federacia Respubliko Germanio]] aniĝis al [[NATO]]; en [[Moskvo]] oni malfermis Parkon de Venko dediĉitan al [[Granda patriota milito]]; [[Stalinismo]]: prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] [[Antonín Zápotocký]] anoncis [[amnestio]]n por post-februaraj elmigrintoj * [[1956]]: [[Himalajo]]: unua grimpo al la monto [[Manaslu]] * [[1958]]: Loĝantoj de [[San-Francisko]] kiel la unuaj spektis premieron de la nova filmo de [[Alfred Hitchcock]] ''[[Vertigo]]'' * [[1962]]: Unua flugo de la [[helikoptero]] ''S-64'' de [[Igor Sikorski]] al [[Usono]] * [[1965]]: Post dekdujara foresto de la scenejo, [[Vladimir Horowitz]] publike prezentiĝis kun unuafoja piano-koncerto en [[Carnegie Hall]] * [[1966]]: [[Telewizja Polska|Pola Televido]] komencis televidan primilitan serion [[Czterej pancerni i pies|''Kvar tankistoj kaj hundo'']] * [[1968]]: Oni voĉdonis novan [[konstitucio]]n de [[Germana Demokratia Respubliko]] * [[1970]]: [[Vjetnama milito]]: en [[Vaŝingtono]] antaŭ la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] 75 000 - 100 000 homoj pace protestis kontraŭ la [[milito]] * [[1974]]: [[Metroo en Prago]] ekfunkciis; [[Usono]]: [[Skandalo Watergate]] komencis esti klarigata * [[1977]]: [[Pollando]]: [[Interven-Buroo de la Komitato de Socia Memdefendo ĉe KOR]] fondiĝis * [[1978]]: Terorista organizo [[Ruĝaj Brigadoj]] mortigis la eksan [[Ĉefministro de Italio|italan ĉefministron]] [[Aldo Moro]] * [[1981]]: En [[Kievo]] ([[Ukraina SSR]], [[Sovetunio]]) malfermiĝis "Muzeo de la [[Granda patriota milito]]" - en [[2015]] kadre de [[senkomunismigo]] transformita al nacia muzeo pri la [[historio de Ukrainio]] dum la Dua mondmilito * [[1985]]: [[Vatikano|Vatikana]] [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]] trudis al brazila [[franciskanoj|franciskano]] [[Leonardo Boff]], reprezentanto de la [[teologio de liberigo]], punon de jara malpermeso [[sacerdoto|sacerdoti]], publikigi kaj publike prelegi * [[1987]]: [[Pollando]]: 183 personoj pereis en [[katastrofo]] de pola [[aviadilo]] Ijuŝin-62M "[[Tadeusz Kościuszko]]" en arbaro apud [[Varsovio]] dum provo de [[akcidento|akcidenta]] alteriĝo * [[1987]]: La 32-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1987|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Bruselo]] * [[1992]]: La 37-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1992|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Malmö]] * [[1997]]: Premiero de la franc-usona filmo [[Le Cinquième Élément|''La kvina elemento'']] * [[1998]]: La 43-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1998|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Birmingham]] * [[2003]]: Oni lanĉis la japanan [[kosmosondilo]]n [[Hajabusa]], kiu en 2005 grundiĝis sur [[asteroido]] Itokaŭa * [[2004]]: Prezidento de [[Ĉeĉenio]] [[Aĥmed Kadirov]] pereis en bomba [[atenco]] en [[Grozno]] dum celebrado de la [[Venkotago]] — 6 personoj mortis, 50 estis vunditaj * [[2007]]: [[José Ramos-Horta]] gajnis prezidentan balotadon en Orienta Timoro * [[2009]]: [[Jacob Zuma]] iĝis prezidento de [[Sud-Afriko]] * [[2015]]: 4 personoj pereis kaj 2 vundiĝis en [[Sevilo]] pro [[Akcidento de Airbus 400M ĉe Sevilo en 2015|akcidento de Airbus 400M]] * [[2016]]: [[Werner Faymann]] cedis sian postenon de federacia [[Kanceliero (Aŭstrio)|kanceliero]] de [[Aŭstrio]] * [[2017]]: [[Mun Ĝe-In]] gajnis prezidentan [[voĉdonado]]n en [[Sudkoreio]] * [[2020]]: [[Edukado]]: en [[Varsovio]] okazis Virtuala [[Scienca Pikniko]] * [[2021]]: Lanĉo de la [[Konferenco pri la estonteco de Eŭropo]] * [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Parlamento de Francio]] rezoluciis pri agnosko de [[Grupo Wagner]] kiel terorisma organizaĵo == Naskiĝoj == * [[1147]]: [[Minamoto no Yoritomo]], japana [[ŝoguno]] (m. [[1199]]) * [[1674]]: [[François Roux]], germana [[romanistiko|romanistikisto]], gramatikulo, leksikografo kaj pedagogo (m. [[1750]]) * [[1740]]: [[Giovanni Paisiello]], itala komponisto, ano de la [[Napola Skolo]] (m. [[1816]]) * [[1746]]: [[Gaspard Monge]], franca matematikisto, fizikisto kaj kemiisto, grava pri starigo de la [[metra sistemo]] (m. [[1818]]) * [[1760]]: [[Johannes Walch]], germana teologo kaj pedagogo (m. [[1829]]) * [[1763]]: [[János Batsányi]], hungara poeto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1845]]) * [[1772]]: [[Jan Wrona]], pola [[luteranismo|luterana]] pastoro, [[tradukisto]] de [[lernolibro]]j en [[Reĝlando Prusio]] (m. [[1814]]) * [[1776]]: [[Jozefo Antono Johano de Habsburgo-Loreno]], [[hungara palatino]], kampa marŝalo de [[aŭstria-hungara armeo]] (m. [[1847]]) * [[1781]]: [[Friedrich Adolph August Struve]], germana kuracisto (m. [[1840]]) * [[1796]]: [[Joseph Meyer]], germana eldonisto de enciklopedio kaj fervoja pioniro (m. [[1856]]) * [[1800]]: [[John Brown]], usona [[aboliciisto]] (m. [[1859]]) * [[1825]]: [[Peregrin Obdržálek]], ĉeĥa katolika pastro, satiristo, humuristo (m. [[1891]]) * [[1849]]: [[Witold Ceraski]], pola, rusa astronomo, pioniro de astro[[fotometrio]] (m. [[1925]]) * [[1853]]: [[Rudolph Witzgall]], germana teksisto kaj gimnastikadasocia funkciulo (m. [[1913]]) * [[1860]]: [[James Matthew Barrie]], skota verkisto, kreinto de fikciulo [[Peter Pan]] (m. [[1932]]) * [[1864]]: [[Richard Schumann]], germana filologo, inĝeniero kaj [[esperantisto]], honora membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (m. nekonata) * [[1869]]: [[Ernst Liebermann]], germana pentristo kaj ilustristo (m. [[1960]]) * [[1872]]: [[Győri Illés István]], hungara verkisto, ĵurnalisto (m. [[1970]]) * [[1874]]: [[Howard Carter]], brita arkeologo kaj [[Antikva Egiptio|egiptologo]], malkovrinto de la tombo de faraono [[Tutanĥamono]] (m. [[1939]]) * [[1877]]: [[Josef Jindřich Šechtl]], ĉeĥa [[fotisto]] (m. [[1954]]) * [[1883]]: [[José Ortega y Gasset]], hispana filozofo, ĵurnalisto kaj eseisto (m. [[1955]]) *[[1883]]: [[Eugène Billaudeau]], franca instruisto kaj lingvolerneja estro * [[1891]]: [[Pál Székely]], hungara inĝeniero pri minado (m. [[1974]]) * [[1892]]: [[Zita de Bourbon-Parma]], lasta imperiestrino de Aŭstrio (m. [[1989]]) * [[1892]]: [[Hans Domizlaff]], germana dezajnisto kaj reklamo-pioniro (m. [[1971]]) * [[1895]]: [[Lucian Blaga]], [[rumana]] filozofo, verkisto, dramaturgo, sciencisto, ĵurnalisto, tradukisto kaj diplomato, kies poemoj tradukiĝis al Esperanto (m. [[1961]]) * [[1905]]: [[Ágoston Erg]], rumania hungara poeto kaj publicisto (m. [[1939]]) * [[1909]]: [[Lajos Gáll]], rumania hungara longdistanca kuristo (m. [[1944]]) * [[1910]]: [[Emilija Lapenna]], kroata [[esperantisto|esperantistino]], kunfondintino de Akademia Esperanto-Klubo en [[Zagrebo]], [[honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]], edzino de [[Ivo Lapenna]] (m. [[1994]]) * [[1912]]: [[Géza Ottlik]], hungara verkisto kaj tradukisto, teoriulo pri [[briĝo]] (m. [[1990]]) * [[1914]]: [[Peter Wehle]], aŭstra juristo kaj [[kabaredo|kabaredisto]] (m. [[1986]]) * [[1916]]: [[Zoltán Szőkefalvi-Nagy]], hungara kemihistoriisto (m. [[1980]]) * [[1917]]: [[József Spielmann]], rumania hungara medicinhistoriisto (m. [[1986]]) * [[1920]]: [[Celia Sánchez]], kuba politikistino, partoprenanta en la [[Kuba Revolucio]], amikino de [[Fidel Castro]] (m. [[1980]]) * [[1921]]: [[Sophie Scholl]], germana studentino, kunfondintino de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|kontraŭnazia]] [[Rezistado dum la Dua Mondmilito|rezistadgrupo]] [[Blanka rozo]] (m. [[1943]]) * [[1924]]: [[Bulat Okuĝava]], soveta [[bardo]] kaj verkisto, laŭreato de la rusa premio Booker<!-- en vikidatumoj? --> (m. [[1997]]) * [[1927]]: [[Willy Nüesch]], svisa [[pastoro]] kaj [[Esperanto]]-[[tradukisto]] el la [[germanlingva literaturo]], konata kiel tradukisto kaj eldonisto de ĉefaj [[antropozofio|antropozofiaj]] verkoj de [[Rudolf Steiner]], kiel esperantigita ''[[La filozofio de libereco]]'', honora membro de [[Svisa Esperanto-Societo]] (m. [[2018]]) * [[1928]]: [[Peter Merseburger]], germana ĵurnalisto (m. [[2022]]) * [[1929]]: [[Zoltán Haragos]], rumania hungara fotisto kaj fotoraportisto (m. [[2021]]) * [[1930]]: [[Dónát Bíró]], rumania hungara etnografo, lokhistoriisto (m. [[2010]]) * [[1930]]: [[André Cherpillod]], franca mezlerneja instruisto, [[etimologio|etimologo]], [[terminologio|terminologo]], gramatikisto, [[esperantologo]] kaj [[interlingvisto]], kunlaborinto i.a. de "[[Franca Esperantisto]]", "[[La Gazeto]]", "[[La Kancerkliniko]]", "[[Monato (gazeto)|Monato]]" kaj esperantlingva aŭtoro, membro de la [[Akademio de Esperanto]], honora membro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] * [[1933]]: [[Stefánia Horváth]], rumania hungara ĵurnalistino, redaktorino * [[1935]]: [[Halina Poświatowska]], pola poetino kaj verkistino (m. [[1967]]) * [[1935]]: [[Bulcsu Bertha]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1997]]) * [[1935]]: [[Vilmos Csányi]], hungara biokemiisto, etologo, profesoro * [[1936]]: [[Glenda Jackson]], angla aktorino (m. [[2023]]) * [[1936]]: [[Ernest Shonekan]], provizora [[Listo de Ŝtatestroj de Niĝerio|prezidento de Niĝerio]] en [[1993]] (m. [[2022]]) * [[1937]]: [[Rafael Moneo]], hispana arkitekturisto, konstruisto de [[Aŭditorio Kursaal]] en [[Donostio]] aŭ [[Muzeo Thyssen-Bornemisza]] en [[Madrido]] * [[1938]]: [[Charles Simic]], usona poeto, eseisto kaj tradukisto (m. [[2023]]) * [[1939]]: [[Pádraig Flynn]], irlanda politikisto, membro de [[Eŭropa Komisiono]] * [[1943]]: [[Zsuzsa Roșca Bonczos]], rumania hungara psikologino * [[1949]]: [[Billy Joel]], usona pianisto, kantisto kaj komponisto * [[1952]]: [[Christian Darbellay]], svisa-germana inĝeniero, de 1981 ĝis 1996 [[sekretario|sekr.]] de [[Internacia Scienca Asocio Esperanta|ISEA]], verkisto<!--libro ''Kiu estas kiu en scienco kaj tekniko'' (1981)-->, motoro de 5 Hansaj E-Tagoj (1996-2000) kaj 7 [[Germana Esperanto-Kongreso|Germanaj E-Kongresoj]] (en 1994 kaj de 2002-2008) (m. [[2024]]) * [[1953]]: [[Heinrich J. Dingeldein]], germana germanisto kaj leksikografo * [[1954]]: [[Géza Nagy (pentristo)|Géza Nagy]], hungara pentristo * [[1959]]: [[János Áder]], prezidento de Hungario * [[1973]]: [[Tegla Loroupe]], kenja sportistino, monda ĉampiono de [[duonmaratono]]j kaj [[maratono]]j * [[1977]]: [[András László Kósa]], hungara sociologo * [[1986]]: [[Ágota Antal]], rumania hungara tekstilartistino, fasonistino * [[1990]]: [[Jonny M]], germana rege-kantisto, kies esperantlingvajn kantojn eldonas disvendejo de [[Esperanto-muziko]] [[Vinilkosmo]] * [[2000]]: [[Juri Knorr]], germana manpilkisto == Mortoj == * [[729]]: [[Osric (Northumbria)|Osric]], reĝo de [[Northumbria]] (n. nekonata) * [[1403]]: [[Gregor Schenk de Osterwitz]], ĉefepiskopo de Salcburgo * [[1488]]: [[Frederiko la 1-a (Legnica)|Frederiko la 1-a]], duko (n. [[1446]]) * [[1519]]: [[Jodocus Trutfetter]], germana teologo, [[skolastikismo|skolastikisto]] (n. ĉirkaŭ [[1460]]) * [[1525]]: [[Gregor Reisch]], germana humanisto, verkisto, enciklopediisto, [[kartuzianoj|kartuziano]] (n. [[1470]]) * [[1595]]: [[Johano Frederiko la 2-a (Saksio)]], duko (n. [[1529]]) * [[1688]]: [[Frederiko Vilhelmo (Brandenburgio)|Frederiko Vilhelmo]], [[princo-elektisto]] de [[Brandenburgio]] (n. [[1620]]) * [[1707]]: [[Dietrich Buxtehude]], germana komponisto kaj orgenisto (n. [[1637]]) * [[1760]]: [[Nikolaus Ludwig von Zinzendorf]], germana religia reformisto (n. [[1700]]) * [[1805]]: [[Friedrich Schiller]], germana poeto, dramaturgo, filozofo, [[estetiko|estetikisto]] kaj historiisto (n. [[1759]]) * [[1850]]: [[Louis Joseph Gay-Lussac]], franca kemiisto (n. [[1778]]) * [[1872]]: [[Viktorin Hallmayr]], aŭstra kapelestro armea, komponisto (n. [[1831]]) * [[1880]]: [[George Brown (kanada politikisto)|George Brown]], kanada politikisto, unu el la [[Patroj de la Konfederacio]] (n. [[1818]]) * [[1901]]: [[Lizzie van Zyl]], [[buroj|bura]] viktimo de brita [[koncentrejo]] (n. [[1894]]) * [[1901]]: [[Louis Preller]], germana pentristo (n. [[1822]]) * [[1903]]: [[Paul Gauguin]], franca pentristo (n. [[1848]]) * [[1908]]: [[Eulalia Merx]], germana verkistino (n. [[1811]]) * [[1913]]: [[Antal Beke]], hungara historiisto, kanoniko (n. [[1838]]) * [[1915]]: [[Jaroslav Věšín]], ĉeĥa pentristo (n. [[1860]]) * [[1921]]: [[Jenő Gyulai]], hungara scenaristo, filmreĝisoro (n. [[1897]]) * [[1921]]: [[Ludwig Pfeiffer]], germana kuracisto, prahistoriisto kaj numismatikisto (n. [[1842]]) * [[1922]]: [[Móric Miklós Pásztory]], hungara ĝardenisto, filmreĝisoro (n. [[1875]]) * [[1931]]: [[Albert Abraham Michelson]], usona Nobelpremiita fizikisto difininta [[lumrapido]]n (n. [[1852]]) * [[1937]]: [[Walter Mittelholzer]], svisa pioniro de [[aviado]], [[fotisto]], vojaĝisto kaj verkisto (n. [[1894]]) * [[1938]]: [[Terka Lux]], hungara verkistino (n. [[1873]]) * [[1945]]: [[Miklós Czinczár]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro, verkisto, poeto (n. [[1893]]) * [[1954]]: [[Georgo la 6-a (Armenio)]], Katolikoso de la [[Armena Apostola Eklezio]] (n. [[1868]]) * [[1957]]: [[Heinrich Campendonk]], germana-nederlanda pentristo kaj grafikisto (n. [[1889]]) * [[1965]]: [[Leopold Figl]], kanceliero de Aŭstrio (n. [[1902]]) * [[1975]]: [[Andor Ajtay]], hungara aktoro kaj reĝisoro (n. [[1903]]) * [[1976]]: [[Ulrike Meinhof]], germana ĵurnalistino kaj [[terorismo|teroristino]], kungvidantino de la [[Rote Armee Fraktion|Frakcio Ruĝa Armeo]] (n. [[1934]]) * [[1985]]: [[Kenneth G. Linton]], [[aŭstralia esperantisto]], administranto de firmao, prezidanto de [[Aŭstralia Esperanto-Asocio]], enestanta en la novelaro ''[[Trezoro (novelarto)|Trezoro]]'' (n. [[1906]]) * [[1986]]: [[Tenzing Norgay]], [[nepala]] ŝerpo, partoprenanto de ekspedicioj al [[Everesto]] (n. [[1914]]) * [[1986]]: [[Richard Scheringer]], germana soldato kaj politikisto (n. [[1904]]) * [[1988]]: [[Gusztáv Hermann]], hungara lokhistoriisto (n. [[1928]]) * [[1998]]: [[Sándor Apácai Bölöni]], rumania hungara instruisto, folkloristo (n. [[1931]]) * [[2000]]: [[Andrzej Szczypiorski]], pola verkisto (n. [[1924]]) * [[2004]]: [[Aĥmed Kadirov]], prezidento de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]), murdita (n. [[1951]]) * [[2006]]: [[Jerzy Ficowski]], pola poeto, eseisto kaj tradukisto, [[ciganoj|ciganologo]] (n. [[1924]]) * [[2011]]: [[János Bögözi Kádár]], rumania hungara poeto, verkisto (n. [[1939]]) * [[2013]]: Krzysztof Dunin-Wąsowicz, pola historiisto [[justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (n. [[1923]]) * [[2015]]: [[Sándor Lámfalussy]], hungara-belga [[ekonomikisto]] (n. [[1929]]) * [[2015]]: [[Péter Dukász]], rumania hungara aktoro, reĝisoro (n. [[1954]]) * [[2018]]: [[Per Kirkeby]], dana geologo kaj ĉefreprezentanto de la [[nuntempa arto]] en Danio (n. [[1938]]) * [[2020]]: [[Little Richard]], [[afrik-usonanoj|afrikusona]] kantisto kaj pianisto, kunkreinto de [[rokenrolo]] (n. [[1932]]) * [[2024]]: [[Roger Corman]], usona reĝisoro (n. [[1926]]) * [[2024]]: [[Ivan Ivanji]], serba verkisto kaj diplomato (n. [[1929]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: sankta [[Pakomjo]], egipta [[ermito]] * Tago de [[Sankta Beato]], [[apostolo]] de [[Svisio]], kies tombo troviĝas en la [[Sankt-Beato-Kavernoj]] en [[Beatenberg]], [[Svisio]] * [[Mariavitismo]]: [[Gregorio de Nazianco]] * [[Venkotago]], festata en [[Rusio]] kaj kelkaj post-sovetiaj landoj memore al la venko de [[Aliancanoj]] super la [[Nazia Germanio]] en [[1945]]; en Rusio oficiala ripoztago. * [[Rumanio]]: Tago de Sendependeco * [[Tago de Eŭropo]], datreveno de la [[Deklaro de Schuman]] el [[1950]] * [[Orgasma festotago]], oficiale aranĝata en la brazila urbo [[Esperantina (Piaŭio)|Esperantina]] (tamen eble nur dufoje, en 2001 kaj 2002, kio ne sufiĉas por nomi tion tradicio) == Tagoj de [[semajno]] == La '''9-a de majo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; {{Projektoj}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. [[Kategorio:9-a de majo| ]] [[Kategorio:Majo|09]] [[Kategorio:9-a tago de la monato|#05]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0509]] 1er84rovcif33yl3rg6oxkmnjop1tkc 0 5519 9455253 9400774 2026-08-17T07:41:56Z Sj1mor 12103 9455253 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{septembro}} La '''17-a de septembro''' estas la 260-a tago de la jaro (la 261-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 105 tagoj restas. Je la 17-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[642]]: [[Araboj]] transprenis [[Aleksandrio]]n * [[1111]]: [[Hispanio]]: nobelaro de [[Galegio]] [[kronado|kronigis]] [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonson la 7-a]] * [[1156]]: [[Aŭstrio]] iĝis memstara [[princlando]] post dispartiĝo de [[Bavario]] * [[1176]]: Bizanca imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]] malvenkis en batalo de Myriokephalos (apud [[Lago Beyşehir]]) kun [[Ruma sultanlando]] * [[1378]]: Papo [[Urbano la 6-a]] nomumis ĉefepiskopon Jan Oček el [[Vlašim]] unua ĉeĥa [[kardinalo]] * [[1394]]: [[Kontraŭjudismo]]: [[Karolo la 6-a (Francio)|Karolo la 6-a]] forpelis [[judoj]]n el [[Francio]] * [[1462]]: Venko de pola armeo super la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] en batalo de Świecino (proksime al [[Puck]]) * [[1590]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] atribuis al [[Lida]] [[Magdeburga juro|Magdeburgan juron]] kaj [[blazono]]n * [[1630]]: [[Masaĉuseco]]: [[Bostono]] fondiĝis * [[1678]]: [[Traktato de Nijmegen]]: en [[Nijmegen]] oni subskribis [[pactraktato]]n finantan [[Franca-Nederlanda milito|Francan-Nederlandan militon]] * [[1683]]: Nederlanda fizikisto [[Antonie van Leeuwenhoek]] sendis leteron al la [[Reĝa Societo de Londono]] priskribante "animalcules" - [[unua priskribo|unua konata priskribo]] de [[protozoo]]j * [[1777]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: [[bataloj de Saratogo]] ([[Novjorkio]]) komenciĝis * [[1787]]: [[Konstitucia Kongreso (Usono)|Konstitucia Kongreso]] akceptis en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] [[Usona Konstitucio|Usonan Konstitucion]] * [[1788]]: Decida venko de [[turkoj]] en batalo de [[Caransebeș]] dum la 8-a aŭstra-turka milito * [[1789]]: [[William Herschel]] malkovris [[Mimaso (luno)|Mimason]], unu el [[satelitoj de Saturno]] * [[1793]]: [[Teroro (franca revolucio)]]: [[Nacia Konvencio]] eldonis [[dekreto]]n pri suspektitoj, kio plifortigis [[reprezalio]]jn de kontraŭuloj de la [[Franca revolucio de 1789|revolucio]] * [[1809]]: [[Finna Milito]]: subskribo de [[pactraktato]] en [[Hamina|Fredrikshamm]], laŭ kiu [[Finnlando]] iĝis parto de la [[Rusia imperio]] * [[1822]]: Franca [[egiptologio|egiptologo]] [[Jean-François Champollion]] [[deĉifrado|deĉifris]] [[egiptaj hieroglifoj|egiptajn hieroglifojn]] * [[1848]]: [[Naser al-Din Ŝaho]] iĝis [[ŝaho]] de Irano * [[1859]]: [[Joshua Abraham Norton]] anoncis sin en [[San-Francisko]] imperiestro de Usono * [[1862]]: [[Usona Enlanda Milito]]: [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia armeo]] venkis la armeon de [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono]] en la batalo de Antietam ([[Marilando]]) * [[1900]]: [[Aŭstralio]] proklamis [[federacio]]n de ses [[kolonio]]j kreantan unu ŝtaton * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: rusa armeo komencis unuan [[sieĝo]]n de la [[Fortikaĵo]] [[Przemyśl]] * [[1916]]: germana [[flug-aso]] [[Manfred von Richthofen]] venkis dum sia unua aera batalo, proksime al [[Cambrai]] ([[Francio]]) * [[1919]]: Alvoko de ĉefatamano de [[Ukraina Popola Respubliko]] [[Simon Petljura]] al loĝantaro de Unuigita [[Ukrainio]] kune kun deklaro pri ĉefaj decidoj de la registaro * [[1920]]: [[National Football League|Nacia Piedpilka Ligo]] de [[usona piedpilko]] fondiĝis * [[1922]]: Unua en la mondo publika [[projekcio]] de [[sonkino]] okazis en [[Berlino]] * [[1924]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Korpuso]] de [[Landlimo|Landlim]]-Protekto kreiĝis ĉe [[Orientaj Limregionoj]] * [[1931]]: Publika montro de [[gramofondisko]] kun la ''[[5-a simfonio (Beethoven)|5-a simfonio]]'' de [[Ludwig van Beethoven]] * [[1933]]: Fondo de Delegitaro de Germanaj Judoj en [[Tria Regno]], kies prezidanto estis rabeno [[Leo Baeck]] * [[1938]]: [[Granda purigo|Granda teroro]]: en speciala amasa [[ekstermejo]] de [[NKVD]] en Kommunarka (apud [[Moskvo]]) estis [[pafekzekutado|pafekzekutitaj]] pola poeto Bruno Jasieński kaj soveta [[ekonomikisto]] [[Nikolai Kondratjev]] * [[1939]]: [[Soveta invado en Pollandon]] komencita; pola [[Ignacy Mościcki|prezidanto]], [[Edward Rydz-Śmigły|armeestro]] kaj registaro transpaŝis antaŭ noktomezo [[landlimo]]n kun [[Rumanio]], tra [[Kuti]], kie ili estis internigitaj; [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: pro artileria pafado la [[Reĝa Kastelo de Varsovio]] ekbrulis, germana armeo konkeris [[Lublin]]on kaj la [[citadelo]]n en [[Bresto (Belorusio)|Bresto apud Bugo]]; [[Batalo de Atlantiko]]: okcidente de [[Irlando]] germana [[submarŝipo]] [[torpedo|torpedigis]] la brita [[aviadila ŝipo|aviadilan ŝipon]] ''HMS Courageous'' - unua perdo de la [[brita mararmeo]] * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: ĉirkaŭ 300 malliberigitoj de [[Pawiak]] estis pafekzekutitaj; [[Adolf Hitler]] prokrastis [[Operaco Seelöwe|operacon Marleono]] koncerne invadon al [[Britio]] * [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: En [[Vilno]] estis murditaj 1 267 judoj; en ĉina [[Ĉongĉingo]] estis fondita la [[Koreio|Korea]] Liberiga Armeo; sovetaj kaj britaj trupoj dislokiĝis en [[Teherano]] * [[1942]]: [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]]: [[Jan Piekałkiewicz]] iĝis Delegito de Registaro por Pollando; germana maroficiro [[Karl Dönitz]] ordonis ne savi ŝiprompiĝantojn de malamikaj sinkigitaj ŝipoj * [[1944]]: [[Operaco Market Garden]] komenciĝis en [[Nederlando]]; en [[Estonio]] trupoj de la [[Leningrado|Leningrada]] Fronto atakis direkte al [[Talino]] dum 11 tagoj; Balkana Fronto: en [[Bosnio]] [[divizio]] de Nacia Armeo de Liberigo de [[Jugoslavio]] liberigis [[Tuzla]] * [[1945]]: En [[Wanfried]] okazis interkonsento inter la [[Zono de postmilita Germanio okupita de Usono]] kaj la [[Zono de postmilita Germanio okupita de Sovetunio]] por certigi senĝenan trafikon sur la fervoja linio [[Göttingen]] — [[Bebra]] * [[1946]]: [[Enlanda milito]] en [[Grekio]] eksplodis * [[1948]]: Judaj teroristoj de [[Stern-grupo|Leĥi]] murdis specialan senditon de [[UN]] al [[Palestino]], svedan diplomaton [[Folke Bernadotte]] * [[1954]]: [[Sovetunio]]: Sur [[Nova Zemlo]] estis kreita [[Nuklea testo|nuklea]] [[armea spaco]] * [[1957]]: [[Malajzio]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1963]]: En [[parlamento|parlamenta]] [[baloto]] en [[Irano]] la unuan fojon partoprenis [[virino]]j * [[1974]]: [[Bangladeŝo]], [[Grenado (lando)|Grenado]] kaj [[Gvineo Bisaŭa]] aniĝis al [[UN]] * [[1976]]: [[NASA]]: [[kosmopramo]] estis oficiale prezentita * [[1978]]: [[Pactraktatoj de Camp David]] inter [[Israelo]] kaj [[Egiptio]] estis subskribitaj * [[1980]]: [[Anastasio Somoza Debayle]], eksa diktatoro de [[Nikaragvo]], ekzile en [[Paragvajo]] estis murdita de [[sandinisto]]j; [[Pollando]]: Sendependa Aŭtonomeca Sindikato "[[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]" kreiĝis * [[1983]]: [[Vanessa L. Williams]] iĝis la unua [[afro-usonanoj|afro-usonanino]], kiu gajnis [[beleco-konkurso]]n en [[Usono]] * [[1988]]: La 24-a [[Somera Olimpiko 1988|Somera Olimpiko]] komenciĝis en [[Seulo]] * [[1991]]: [[Estonio]], [[Federacio de Mikronezio]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Marŝala Insularo]], [[Nord-Koreio]] kaj [[Sud-Koreio]] aniĝis al [[UN]]; oni ebligis aliron al la unua versio de la [[kerno]] de [[operaciumo]] ''[[Linukso]]'' * [[1993]]: [[Rusio|Rusia]] Norda Militista Grupo forlasis teritorion de [[Pollando]] * [[1995]]: [[Varsovio]]: inaŭguro de la [[Monumento al Mortfalintaj kaj Murditaj Rus-Oriente|Monumento al Mortfalintaj kaj Murditaj]] ekster la [[Orientaj Limregionoj]] de Pollando * [[2004]]: [[Ŝamil Basajev]] konfirmis sian partoprenon en organizado de la [[Terorisma atako en Beslano|atako en Beslano]]; [[Haitio]]: [[uragano Jeanne]] mortigis preskaŭ 3 000 personojn post sia trapaso en la regiono [[Gonaïves]] * [[2006]]: [[Hungara Radio]] publike prezentis surbendigaĵon, kie oficanta ĉefministro [[Ferenc Gyurcsány]] konfesis siajn [[mensogo]]jn por plu havi regopovon, kio kaŭzis kelksemajnan [[tumulto]]n en [[Budapeŝto]] * [[2007]]: Premiero de la pola filmo ''[[Katyń]]'' de [[Andrzej Wajda]] pri la [[masakro de Katin]] * [[2008]]: [[Internacia Astronomia Unio]] kvalifikis [[Haŭmeo]]n kiel la kvinan [[nanoplanedo]]n en la [[sunsistemo]] * [[2009]]: En [[Albanio]] ekfunkciis la dua registaro de [[Sali Berisha]] * [[2011]]: En [[Nov-Jorko]] komenciĝis kontesta paca movado kontraŭ [[krizo]] ''[[Okupu Wall Street]]'' * [[2015]]: [[Pollando]]: oni [[muntado|malmuntis]] [[monumento]]n al soveta generalo Ivan Ĉernjaĥovskij en [[Pieniężno]], kiun liberigis lia armeo dum la [[Dua monddmilito]] * [[2018]]: Rusia skoltaviadilo, portinta 15 homojn, estis paffaligita super la [[Mediteranea Maro]] fare de [[Sirio|siria]] ter-aera [[misilo]] — siriaj kontraŭaviadilaj trupoj, ĵus atakitaj de [[Israelo]], erare konsideris ĝin malamika celo * [[2022]]: Malfermo de [[akvovojo]] tra [[Vistulo|Vistula]] [[Terlago]] inter la [[Golfo de Gdansko]] kaj [[Vistula Laguno]], permesonta pligrandigi la [[marhaveno]]n de [[Elbląg]] kaj sendependiĝante de la [[markolo]] de [[Baltijsk]] en [[Rusio]] == Naskiĝoj == * [[879]]: [[Karlo la 3-a (Francio)|Karlo la 3-a]], reĝo de [[Okcidenta Frankio]] (m. [[929]]) * [[1552]]: [[Paŭlo la 5-a]], papo (m. [[1621]]) * [[1611]]: [[Johannes Olearius (1611–1684)|Johannes Olearius]], germana teologo kaj poeto (m. [[1684]]) * [[1677]]: [[Stephen Hales]], angla pastro, botanikisto kaj fiziologo (m. [[1761]]) * [[1709]]: [[Samuel Johnson]], angla verkisto kaj [[leksikografio|leksikografo]] (m. [[1784]]) * [[1720]]: [[Mózes Lestyán]], hungara jezuito, eklezia verkisto (m. [[1774]]) * [[1730]]: [[Friedrich Wilhelm von Steuben]], prusa oficiro kaj usona generalo (m. [[1794]]) * [[1743]]: [[Nicolas de Condorcet]], franca filozofo, matematikisto kaj politologo (m. [[1794]]) * [[1783]]: [[Nadeĵda Durova]], rusa verkistino kaj la unua virino-oficiro, partopreninto de la [[Patriota Milito de 1812]] (m. [[1866]]) * [[1814]]: [[Ferenc Pulszky]], hungara politikisto kaj verkisto (m. [[1897]]) * [[1819]]: [[Marthinus Pretorius]], [[buroj|bura]] politikisto, unua prezidento de [[Sud-Afriko]] (m. [[1901]]) * [[1820]]: [[Émile Augier]], franca poeto kaj dramisto (m. [[1889]]) * [[1826]]: [[Bernhard Riemann]], germana matematikisto (m. [[1866]]) * [[1832]]: [[Miroslav Tyrš]], ĉeĥa arthistoriisto kaj filozofo, kunfondinto de gimnastikista-naciista movado [[Sokol]] (m. [[1884]]) * [[1832]]: [[Sergej Botkin]], rusa kuracisto kontribuinta al [[urĝeca medicino]], profesoro (m. [[1889]]) * [[1832]]: [[Ottokar Lorenz]], aŭstra historiisto (m. [[1904]]) * [[1839]]: [[Viktor Lommer]], germana politikisto kaj regionhistoriisto (m. [[1920]]) * [[1844]]: [[Tivadar Puskás]], hungara inĝeniero kaj [[inventisto]] ([[telefonradio]]) (m. [[1893]]) * [[1846]]: [[Károly Böhm]], hungara filozofo (m. [[1911]]) * [[1857]]: [[Konstantin Ciolkovskij]], rusia, soveta sciencisto, pioniro de [[kosmoesploro]] (m. [[1935]]) * [[1861]]: [[Miklós Köllő (skulptisto)|Miklós Köllő]], hungara skulptisto (m. [[1900]]) * [[1863]]: [[István Szabó Nagyatádi]], hungara politikisto kaj ministro (m. [[1924]]) * [[1864]]: [[Miĥajlo Kocjubinskij]], ukraina verkisto kaj socia aganto (m. [[1913]]) * [[1867]]: [[Masaoka Shiki|Masaoka Ŝiki]], japana poeto, kritikisto kaj ĵurnalisto (m. [[1902]]) * [[1871]]: [[Gyula Halász (patro)|Gyula Halász]], hungara redaktoro, publicisto (m. [[1969]]) * [[1873]]: [[Max Švabinský]], ĉeĥa pentristo, desegnisto, grafikisto, kaj profesoro (m. [[1962]]) * [[1876]]: [[Lőrinc Siklódy]], hungara skulptisto (m. [[1945]]) * [[1883]]: [[Käthe Kruse]], germana aktorino kaj pupfaristino (m. [[1968]]) * [[1887]]: [[Árpád Farkas (agrikulturisto)|Árpád Farkas]], hungara agrikulturisto, profesoro (m. [[1962]]) * [[1889]]: [[Tadeusz Hołówko]], pola politikisto kaj publicisto (m. [[1931]]) * [[1908]]: [[István Molnár (koreografo)|István Molnár]], hungara koreografo, popoldancesploristo, meritartisto (m. [[1987]]) * [[1910]]: [[František Hrubín]], ĉeĥa poeto kaj tradukisto (m. [[1971]]) * [[1912]]: [[László Dezső (historiisto)|László Dezső]], hungara/argentina historiisto (m. nekonata) * [[1912]]: [[Maksim Tank]], belorusa poeto, prezidanto de la Supera Soveto de [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]] (m. [[1995]]) * [[1913]]: [[Jiří Vítězslav Šamla]], ĉeĥa oficisto de radio-stacio en [[Brno]], [[esperantisto]], parolisto de [[Verda Stacio]] (m. [[1994]]) * [[1914]]: [[Tomáš John Baťa]], ĉeĥa entreprenisto ([[Bata (konzerno)|konzerno Bata]]) (m. [[2008]]) * [[1915]]: [[Sándor Mészáros]], rumania hungara poeto (m. [[1983]]) <!-- mencio ĉi tie nur eblas kiam estas artikolo: * [[1917]]: [[Isang Yun]], korea komponisto (m. [[1995]])--> * [[1920]]: [[Janusz Brochwicz-Lewiński]], pola generalo (n. [[2017]]) * [[1921]]: [[Sándor Kövendi]], rumania hungara kemiisto, kuracilesploristo (m. [[1994]]) * [[1922]]: [[Agostinho Neto]], poeto, prezidento de [[Angolo]] (m. [[1979]]) * [[1923]]: [[Hank Williams]], usona kontrea kantisto (m. [[1953]]) * [[1925]]: [[John List]], usona [[murdo|murdisto]] (m. [[2008]]) * [[1926]]: [[Curtis Harrington]], usona reĝisoro (m. [[2007]]) * [[1931]]: [[Anne Bancroft]], usona aktorino (m. [[2005]]) * [[1932]]: [[Emma Elekes]], hungara aktorino (m. [[2019]]) * [[1934]]: [[Arany Horváth]], rumania hungara redaktorino, verkistino (m. [[2022]]) * [[1935]]: [[Ken Kesey]], usona verkisto (m. [[2001]]) * [[1944]]: [[Reinhold Messner]], itala [[Alpoj|alpisto]], [[Himalajo|himalajisto]] kaj vojaĝisto * [[1945]]: [[József Soltész]], rumania hungara-germana poeto, verkisto (m. [[2006]]) * [[1950]]: [[Narendra Modi]], [[ĉefministro de Barato]] * [[1954]]: [[Hrant Dink]], armena ĵurnalisto (m. [[2007]]) * [[1956]]: [[Almazbek Atambajev]], ĉefministro kaj prezidento de [[Kirgizio]] * [[1958]]: [[Janez Janša]], ĉefministro de [[Slovenio]] * [[1968]]: [[Anastacia]], usona kantistino, kant-verkistino kaj mod-dezajnistino * [[1976]]: [[Ferenc Zsidó]], rumania hungara instruisto, verkisto, ĵurnalisto * [[1977]]: [[Simone Perrotta]], itala futbalisto * [[1980]]: [[Bora Kiss]], rumania hungara aktorino * [[1996]]: [[Norbert Pribelszki]], hungara aktoro, [[manekeno (modelo)|manekeno]] == Mortoj == * [[1148]]: [[Conan la 3-a (Bretonio)|Conan la 3-a]], duko de [[Bretonio]] (n. [[1112]]) * [[1179]]: [[Hildegard von Bingen]], germana [[abato|abatino]], [[mistiko|mistikulino]], poetino, komponistino kaj sanktulino (n. [[1098]]) * [[1482]]: [[Vilhelmo la 3-a (Saksio)]], landgrafo de Turingio (n. [[1425]]) * [[1575]]: [[Heinrich Bullinger]], svisa protestanta reformisto (n. [[1504]]) * [[1609]]: [[Judah Loev ben Bezalel]], ĉeĥa [[rabeno]], fakulo pri [[Talmudo]], [[kabalo]], alkemiisto, astrologo, matematikisto kaj filozofo (n. inter [[1512]] kaj [[1526]]) * [[1621]]: [[Roberto Bellarmino]], itala kardinalo kaj sanktulo, [[doktoro de la Eklezio]] (n. [[1542]]) * [[1646]]: [[Erycius Puteanus]], belga humanisto, historiisto kaj filologo (n. [[1574]]) * [[1665]]: [[Filipo la 4-a (Hispanio)|Filipo la 4-a]], reĝo de Hispanio kaj Portugalio (n. [[1605]]) * [[1676]]: [[Ŝabtaj Cvi]], [[sefardoj|sefarda]] judo, [[kabalo|kabalisto]] kaj [[rabeno]] (n. [[1626]]) * [[1679]]: [[Johano Jozefo de Aŭstrio]], hispana politikisto kaj militisto (n. [[1629]]) * [[1762]]: [[Francesco Geminiani]], itala komponisto kaj [[violonisto]] (n. ĉirkaŭ [[1680]]) * [[1771]]: [[Tobias Smollett]], skota verkisto kaj kuracisto (n. [[1721]]) * [[1772]]: [[Johann Poppo von Greiner]], germana bibliotekinspektisto kaj registara konsilisto (n. [[1708]]) * [[1791]]: [[Tomás de Iriarte]], hispana poeto (n. [[1750]]) * [[1803]]: [[Franz Xaver Süßmayr]], aŭstra komponisto (n. [[1766]]) *[[1834]]: [[Karl David Ilgen]], germana orientalisto kaj pedagogo * [[1836]]: [[Antoine Laurent de Jussieu]], franca botanikisto (n. [[1748]]) * [[1855]]: [[Ernst Reinhold]], germana filozofo (n. [[1793]]) * [[1863]]: [[Alfred de Vigny]], franca verkisto (n. [[1797]]) * [[1864]]: [[Walter Savage Landor]], angla verkisto kaj poeto (n. [[1775]]) * [[1877]]: [[William Henry Fox Talbot]], angla [[tutfakulo]], pioniro de [[nigrablanka fotografio]] (n. [[1800]]) * [[1879]]: [[Eugène Viollet-le-Duc]], franca arkitekto, historiisto pri arto (n. [[1814]]) * [[1881]]: [[Jozefo Petzval]], hungara matematikisto, inĝeniero, inventisto, profesoro (n. [[1807]]) * [[1892]]: [[Ignaz Vinzenz Zingerle]], aŭstra poeto kaj regionhistoriisto (n. [[1825]]) * [[1897]]: [[Tamás Péchy]], hungara politikisto, ministro, parlamentano (n. [[1828]]) * [[1900]]: [[Miklós Köllő (skulptisto)|Miklós Köllő]], hungara skulptisto (n. [[1861]]) * [[1913]]: [[Gedő Zombory]], hungara reformita pastro, privojaĝa verkisto (n. [[1836]]) * [[1943]]: [[Max Oehler]], germana pentristo (n. [[1881]]) * [[1948]]: [[Emil Ludwig]], germana verkisto (n. [[1881]]) * [[1948]]: [[Folke Bernadotte]], sveda oficiro, diplomato kaj filantropo (n. [[1895]]) * [[1949]]: [[Ádám Abet]], hungara redaktoro, verkisto, poeto (n. [[1867]]) * [[1956]]: [[Antal Hofman]], hungara ĵurnalisto, poeto (n. [[1912]]) * [[1961]]: [[Adnan Menderes]], ĉefministro de Turkio (n. [[1899]]) * [[1965]]: [[Alejandro Casona]], hispana verkisto (n. [[1903]]) * [[1966]]: [[Antal Schmidt]], hungara zoologo (n. [[1880]]) * [[1972]]: [[László Boér]], rumania hungara kuracisto (n. [[1907]]) * [[1973]]: [[Oskar Halecki]], pola historiisto, diplomato (n. [[1891]]) * [[1980]]: [[Anastasio Somoza Debayle]], diktatoro de [[Nikaragvo]] (n. [[1925]]) * [[1989]]: [[Attila Znorovszky]], rumania hungara ĵurnalisto, reĝisoro (n. [[1943]]) * [[1993]]: [[József Pataki]], rumania hungara historiisto, akademiano (n. [[1908]]) * [[1994]]: [[Karl Popper]], brita filozofo (n. [[1902]]) *[[1994]]: [[Hans Flasche]], germana romanisto kaj bibliotekisto * [[1999]]: [[Piero Ferrara]], itala [[esperantisto]], membro de [[Bolonja Esperanto-grupo]], [[UEA-delegito]] pri [[skoltismo]] (n. [[1940]]) * [[2004]]: [[Bert Breit]], aŭstra filmisto kaj komponisto (n. [[1927]]) * [[2005]]: [[Alfred Reed]], usona komponisto (n. [[1921]]) * [[2007]]: [[Jules Verstraeten]], flandra [[esperantisto]], honora prezidanto de la [[Verda Stelo (Antverpeno)|''Verda Stelo'' en Antverpeno]] (n. [[1915]]) * [[2013]]: [[Albertyna Szczudłowska-Dembska]], pola [[egiptologio|egiptologo]] kaj [[koptoj|koptologo]] (n. [[1934]]) * [[2014]]: [[China Zorrilla]], urugvaja aktorino (n. [[1922]]) * [[2016]]: [[Roman Ivaniĉuk]], ukraina verkisto, parlamentano (n. [[1929]]) * [[2017]]: [[Andrzej Paluchowski]], pola [[pola|polisto]], historiisto pri literaturo (n. [[1933]]) * [[2021]]: [[Abdelaziz Bouteflika]], prezidento de Alĝerio 1999-2019 (n. [[1937]]) * [[2021]]: [[Alfonso Sastre]], hispana verkisto, dramaturgo, eseisto kaj scenaristo (n. [[1926]]) * [[2022]]: [[Eugen Dönt]], aŭstra klasika filologo (n. [[1939]]) * [[2024]]: [[Ian Carter]], brita esperantisto (n. [[1950]]) * [[2025]]: [[Dmitrij Cibulevskij]], sovetia kaj ukraina esperantisto (n. [[1946]]) * [[2025]]: [[Hans Enoksen]], ĉefministro de Gronlando 2002-2009 (n. [[1956]]) * [[2025]]: [[John Searle]], usona filozofo (n. [[1932]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: [[Hildegard de Bingen]], [[Frankoj|franka]] monaĥino, mistikulino, sanigistino, komponistino; sankta [[Roberto Bellarmino]], [[episkopo]] kaj [[doktoro de la eklezio]] * [[Pollando]]: [[Monda Tago de Siberiano]], dum kiu oni memorigas la [[soveta invado en Pollandon|sovetan invadon en Pollandon]] kaj sekvintan deportadon de poloj al [[Siberio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''17-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; {{Projektoj|wikinewscat=17-a de septembro}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. [[Kategorio:17-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|17]] [[Kategorio:17-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0917]] d1c925e7ggn94h18szuggxby4srx7p9 0 6886 9455276 9351965 2026-08-17T08:01:36Z Sj1mor 12103 9455276 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Bukareŝto}} {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Budapeŝto | alia_nomo = {{Lang-hu|Budapest}} | kategorio = Ĉefurbo, urbo kun departementa rajto <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = BudapestMontage.jpg | dosiero2 = Montage of Budapest.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = | dosiero_kompl = {{Klakmapo de Hungario|regiono=Budapeŝto}} <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Budapest (2011-).svg | blazono = Coa Hungary Town Budapest big.svg <!-- *** Name *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{lang|hu|Budapest}} | moto = | kromnomo = Reĝino sur Danubo, Parizo de Oriento | kromnomo_tipo = Kromnomoj <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hungario | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Budapeŝto | histregiono = [[Departemento Pest-Pilis-Solt-Kiskun|Pest-Pilis-Solt-Kiskun]] | histregiono1 = | distrikto = | municipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco_tipo = Administrejo por | parenco = Pest | parto_tipo = Historiaj partoj | parto = Buda | parto1 = Pest | rivero = [[Danubo]] <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 47 | lat_m = 28 | lat_s = 19 | lat_NS = N | long_d = 19 | long_m = 3 | long_s = 1 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = Johana monto | plej_alta_leviĝo = 529 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = surfaco de Danubo | plej_malalta_leviĝo = 96 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 525.16 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1702297 | loĝantaro_dato = 2008 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | ĉefulo = [[Gergely Karácsony]] | ĉefulo_tipo = Primatoro | ĉefulo_partio = Párbeszéd <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 1011 - 1239 | areo_kodo = 0036 1 | areo_kodo_tipo = Telefona prefikso | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Buda burga monto kaj kajo de Danubo, Avenuo de Andrássi kun metroo M1, Placo de herooj kaj Urba parko | unesko_jaro = 1987 | unesko_numero = | unesko_regiono = | unesko_kriterio = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de la ĉefurbo en Hungario | mapo1_lokumilo = Hungario | mapo2 = Map budapest districts-and-neighbourhoods.svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Urba divido al distriktoj kaj nahbarejoj | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Budapest | statistiko = | retpaĝo = [http://www.budapest.hu/Engine.aspx budepest.hu] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = '''Demonimo''': ''Budapeŝtano'', ''Budapeŝtanino''<br />{{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=9|frame-align=center|frame-width=260}} | tipo1 = reliefo | zomo = 10 }} [[Dosiero:Budapest Chain Bridge1.jpg|eta|250ra|{{centre|Jenan [[Széchenyi-Ĉenponto|ĉenponton]] oni konstruis sub gvido de [[Adam Clark]]}}]] '''Budapeŝto'''<ref>[https://vortaro.net/#Budapeŝto_kd artikolo ''Budapeŝto'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> ({{lang-hu|Budapest}} {{prononco|BUdapeŝt}}) estas la [[ĉefurbo]] de [[Hungario]]. La [[rivero]] [[Danubo]] distranĉas la urbon, du trionojn havas [[Pest]], [[Buda]] havas unu trionon. Ĝi situas sur ambaŭ [[bordo]]j de la rivero Danubo (kun [[insulo]]j) kaj estas la industria, komerca kaj trafika centro de la [[lando]], ankaŭ katolika kundiocezo, eĉ ortodoksa diocezo. Budapeŝto estiĝis la 17-an de novembro en [[1873]] el la apartaj urboj [[Pest (urbo)]] (situanta sur la orienta bordo de Danubo), [[libera reĝa urbo]] [[Buda]] kaj [[Óbuda]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.historia.hu/archivum/2000/000506siposa.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061218004802/http://www.historia.hu/archivum/2000/000506siposa.htm |arkivdato=2006-12-18 }}</ref> Tamen la naskiĝdato estas oficiale kaj laŭjure la 1-a de januaro 1873. Jam en la [[1840-aj jaroj]] estis sopiro por la unuiĝo, tiutempe neoficiale la imagita unueca urbo nomiĝis '''Pest-Buda'''. La mallonga neoficiala [[loknomo]] estas "Pest" {{prononco|peŝt}}, la mallongigo estas "Bp". Dumilionkapa grandurbo – trafluanta riverego – pitoreskaj montetoj kun grandiozaj panoramoj: jen la mez-eŭropa metropolo. Dumiljara ĉefurbo: iam en la Romia provinco [[Panonio]] – poste de la hungaraj reĝoj (inter ili de imperiestro [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo de Luksemburgo]]) – poste de la [[Habsburgoj|Habsburg-reĝoj]] kaj imperiestroj. Tie ĉi miksiĝas antikvaj, mezepokaj, turkaj kaj modernaj aspektoj ambaŭflanke de [[Danubo]] en la ĉefurbo de Hungario, en kiu loĝas kvinono de la landa loĝantaro.<ref>(hu) [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/016/pc001672.html#9 Loĝantaro]</ref> Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en Budapeŝto vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Pest == Sur la maldekstra bordo de Danubo situas la urboparto [[Pest (urbo)|Pest]].<ref name="britannica.com">[http://www.britannica.com/place/Budapest]</ref> Apud la eleganta, blanka kabloponto [[Erzsébet-ponto]] videblas la Romia fortreso, grava komercejo siatempa inter la Romianoj kaj la "barbaroj". Danubo estis la orienta limo (limes) de la Imperio komence de nia erao dum 4 jarcentoj. Ĉe ties trapasejo kreiĝis foiro kaj urbo; la apuda miljara preĝejo montras restaĵojn el la [[12-a jarcento]], ĉirkaŭe ankaŭ nun pulsas la moderna komercado, viglas la vivo en la promenstratoj inter elegantaj magazenoj. Veturo per ŝiplinio tra la ĉefurbo donas neforgeseblan travivaĵon pro la superba panoramo! Menciindas la muzika kaj teatra vivo en la urbo de [[Franz Liszt|Ferenc Liszt]], [[Béla Bartók]], [[Zoltán Kodály]], Ferenc Kálmán, la eminentaj [[muzeo]]j (ankaŭ [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]]) kaj la jam historie uzitaj kuracfontoj, surprize abundaj. {{Ĉefartikolo|Pest (urbo)}} == Buda == Meze de la dekstraborda, monteca urboparto Buda regas la iama Fortikaĵo kun la fabeleca [[Fiŝista Bastiono]] kaj la gotika [[Matias-preĝejo]]. La grandkupola, majesta Palaco donas lokon al la [[Hungara Nacia Galerio]], [[Tutlanda Biblioteko Széchenyi]], ankaŭ al aliaj muzeoj. Interne viziteblas la mezepokaj partoj de la historia reĝa palaco (okupita de la [[naziismo|nazia]] armeo kaj rekonstruita el la militaj ruinoj). Apude la Gellért-monton kronas la [[citadelo]].<ref name="britannica.com"/> La fortikaĵmonton Buda kun la apuda Danubo-bordo, ĉi tiun unikan centran parton de Budapeŝto, [[Unesko]] taksas kiel nepre savindan kaj evoluigindan eron de la [[Monda Kultura Heredaĵo]] kaj protektas ĝin. La koro de tiu kvartalo estas la fortikaĵmonto Buda, kies historio – laŭ pruvo de arkeologiaj trovaĵoj – reiras ĝis la 12a jarcento. {{Ĉefartikolo|Monto Vár}} == Historio == [[Dosiero:Nuremberg chronicles - BVJA.png|eta|maldekstre|{{centre|Buda dum la mezepoko}}]] Buda estis loĝata jam dum la [[neolitiko]]. La unuaj konataj loĝantoj estis la [[keltoj]]. En la [[1-a jarcento]] [[romianoj]] fondis urbon [[Aquincum]] (la nuna [[Óbuda]]) kaj ili havis [[fortikaĵo]]n jam en Pest.<ref>[http://budapest.hu/Lapok/Fovaros/Budapest-tortenete.aspx]</ref> Antaŭ la hungaroj [[avaroj]] loĝis tie. Post alveno de hungaroj 3 gravaj urboj formiĝis. La plej grava estis Buda (longe ĉefurbo), sed la aliaj du havis la rangon [[libera reĝa urbo]]. [[Tataroj]] en [[1241]] detruis la landon, tial poste en Buda la hungaroj konstruis fortan fortikaĵon, Pest ricevis defendan muron. Sorto de Pest kaj Óbuda dependis de Buda. [[Turkoj]] havis la urbojn inter [[1541]]-[[1686]]. En la [[19-a jarcento]] precipe Pest evoluis, dume [[Inundo de la Danubo (1838)|inundo]] okazis en [[1838]]. [[Dosiero:Hallart-Wenig Pest 1684.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Pest en 1684, dume Buda estas sieĝita}}]] La naskiĝo de Budapeŝto okazis en 1873, tiam unuiĝis tri urboj sub nomo Budapeŝto. En [[1937]] la agosfero de la Ĉefurba Publiklabora Konsilio plivastiĝis al ĉirkaŭo de Budapeŝto. Tiu iĝis bazo de estigo de granda Budapeŝto (1950) surbaze de leĝo 1949 XXVI.tv. Tiel ĝi pligrandiĝis ekde la 1-a de januaro 1950, kiam oni aligis pli grandajn komunumojn de la ĉirkaŭaĵo nomata Granda Budapeŝto, kies loĝantaro atingis 1,7 milionojn. La [[1-a mondmilito]] ne tuŝis la urbon, sed poste en [[1919]] la [[rumanoj]] okupis ĝin. En [[1944]] la tuta urbo ruiniĝis pro la senhalta batalado inter [[faŝisto]]j kaj [[Ruĝa Armeo]]. La [[Sieĝo de Budapeŝto]] aŭ Batalo de Budapeŝto estis 50-taga ĉirkaŭo fare de Sovetaj fortoj de la ĉefurbo Budapeŝto, proksime de la fino de la [[Dua Mondmilito]]. Parto de la pli ampleksa Budapeŝta Ofensivo, la sieĝo komencis kiam Budapeŝto, defendita de hungaraj kaj germanaj trupoj, estis unuafoje ĉirkaŭita la 26an de decembro 1944 fare de la Ruĝa Armeo kaj de la Rumana Armeo. Dum la sieĝo, ĉirkaŭ 38 000 civiluloj mortis pro [[malsatego]] aŭ militagado. [[Dosiero:Prince Buda and princessin Pest.jpg|eta|{{centre|Princo de Buda kaj princino de Pest fare de György Vadász}}]] Ankaŭ en [[1956]] domoj ruiniĝis dum la [[revolucio]]. Post la rekonstruado la urbo stagnas. En urboparto Pest la grundo ne permesas konstruadon de [[nubskrapulo]]j, en la alia bordo la loĝantaro kaj ankaŭ la urbestraro ne permesas ĝin, tial Budapeŝto estas urbo de malaltaj domoj.<ref>[http://lazarus.elte.hu/hun/digkonyv/szakdolg/2012-bsc/balazs_peter.pdf]</ref> == Distriktoj == La ĉefurbo havas 23 distriktojn, kiuj estas ankaŭ municipoj. La 1-a distrikto estas [[Vár (distrikto)|Vár]], kie loĝis jam prahomoj. La 2-a distrikto [[Rózsadomb]] etendiĝas inter la 1-a distrikto kaj la 3-a distrikto [[Óbuda]]. La 4-a distrikto [[Újpest]] – kiel montras la loknomo – troviĝas en urboparto Pest, Újpest longe estis signifa memstara urbo. La 5-a distrikto estas [[Belváros-Lipótváros]], kie jam la romianoj konstruis fortikaĵon. La 6-a distrikto [[Terézváros]] naskiĝis en la [[18-a jarcento]] ekster urbomuro de Pest, same tiutempe kreiĝis la 7-a distrikto [[Erzsébetváros (distrikto)|Erzsébetváros]], la 8-a distrikto [[Józsefváros]], ankaŭ la 9-a distrikto [[Ferencváros (distrikto)|Ferencváros]]. La 10-a distrikto [[Kőbánya]] longe estis [[ŝtonminejo]], kie oni minis la ŝtonojn por la konstruaĵoj. [[Dosiero:Budapest districts.png|eta|270ra|{{centre|Distriktoj de Budapeŝto}}]] La 11-a distrikto [[Újbuda]] estas en urboparto Buda, tamen escepte ĝi etendiĝas sur ebenaĵo. La 12-a distrikto [[Hegyvidék]] male, ĝi etendiĝas sur montoj, tie estas la plej alta punkto de Budapeŝto. La 13-a distrikto [[Angyalföld]] situas denove en ebenaĵo de Pest. La 14-a distrikto [[Zugló]] dum la mezepoko estis parte ĉasloko de reĝoj, ankaŭ loko de subĉielaj parlamentaj kunsidoj. La 15-a distrikto [[Rákospalota]] kuŝas inter Újpest kaj Zugló, pli frue tie estis memstaraj vilaĝoj. La 16-a distrikto [[16-a distrikto de Budapeŝto]] ĝis 1950 konsistis el diversaj memstaraj vilaĝoj, same la 17-a distrikto [[Rákosmente]]. La 18-a distrikto [[Pestszentlőrinc-Pestszentimre]] konsistas el 2 iamaj urboj. La 19-a distrikto [[Kispest]] iam estis grandu urbo, kiel Újpest. En la 20-a distrikto [[Pesterzsébet]] en la malfrua 19-a jarcento estis ripozdomoj, baldaŭ oni fondis vilaĝon. La 21-a distrikto [[Csepel (distrikto)|Csepel]] estis signifa industria urbo en la insulo Csepel. La 22-a distrikto [[Budafok-Tétény]] konsistis el iamaj vilaĝoj, urbetoj. La 23-a distrikto [[Soroksár]] iĝis aparta distrikto en 1994. == Geografiaj vidindaĵoj == === Insulo Margareta === {{Ĉefartikolo|Insulo Margareta}} [[Dosiero:19-10-03-Margarethenbrücke und Margaretheninsel-RalfR.jpg|eta|300ra|{{centre|[[Insulo Margareta]] (hungare Margit-sziget) kaj [[Margit-ponto]]}}]] [[Insulo Margareta]] (hungare Margit-sziget) estas unu el inter la plej vizitataj ripozlokoj de Budapeŝto. Ĝi estas atingebla de [[Margit-ponto]], de [[Árpád-ponto]] kaj ankaŭ per [[ŝipo]]j. Jam de la vojeto de la ponto oni povas ĝui du vidindaĵojn el inter la multaj aliaj: statuo de unuiĝo de Budapeŝto kaj malantaŭ ĝi la grandega [[fontano]], kiun [[vespero|vespere]] oni lumigas per diversaj koloroj. Alia, pli granda insulo estas nomata '''Óbudai''', kie oni povas vidi [[ruino]]jn de la [[romianoj]]. Nuntempe tie okazas en somero [[Festivalo Sziget]]. === Urba bosko === La '''Urba [[bosko]]''' ([[hungare]] ''Városliget'' [vAroŝliget]) estas la dua plej granda [[parko]] de Budapeŝto, en [[distrikto]] [[Zugló]]. Oni profitas ĝin ripozejo, amatora sportejo, kulturcentro kun 6500 da [[arbo]]j kaj herbejoj. Tiu teritorio estis arbara, marĉa loko dum la [[mezepoko]], kiun [[Matiaso la 1-a (Hungario)]] profitis ĉasejo. En la sekvaj jarcentoj tie estis paŝtejo de Pest. En la [[18-a jarcento]] oni plantis diversajn [[arbo]]jn. En [[1799]] [[ĉefepiskopo]] [[József Batthyány]] luis la teritorion kiu dungis 2000 laboristojn. Ili konstruis artefaritan [[lago]]n, [[insulo]]jn, [[aleo]]jn, sed morto de la ĉefepiskopo la laboro finiĝis. Ankaŭ [[Jozefo Antono Johano de Habsburgo-Loreno]] strebis por krei pompan parkon. Dum [[Inundo de la Danubo (1838)]] multaj rifuĝis al la bosko, kiu estis jam sendanĝera. En [[1849]] dum [[sieĝo]] de [[Buda]] la loĝantaro denove rifuĝis al la bosko pro la konstantaj kanonadoj. Tamen la plej grandaj ŝanĝoj okazis antaŭ la [[20-a jarcento]], tie oni aranĝis la tutlandan miljaran [[ekspozicio]]n omaĝe al alveno de [[hungaroj]] en [[895]]. Multe da konstruaĵoj estis faritaj, eĉ la unua metrolinio de Budapeŝto havis la finstacion ĉe la Kuracbanejo Széchenyi. {{Ĉefartikolo|Urba bosko (Budapeŝto)}} === Montoj kaj kavernoj === En Buda troviĝas multe da montoj, ĉiuj estas [[kalkŝtono]]j, escepte Monto Sas, kiu estas [[dolomito]] kaj Monto Vár, kiu estas fonta kalkŝtono. En Pest la monto malaperis pro la ŝtonminado. La ĉefurba estas riĉa ankaŭ je [[kaverno]]j. * '''[[Monto Gellért]]''' La plej bona [[panoramo]] al Budapeŝto ĝueblas sur la Monto Gellért, [[hungare]]: ''Gellért-hegy''. Ĝi estas relative malalta (235 m), sed vide de Pest, pro siaj [[roko]]j kaj krudaj [[deklivo]]j ŝajnas multe pli granda ol ĝi vere estas. La monton kvazaŭ kronas ''[[Citadelo]]'' konstruita post la liberecbatalo en [[1848]], kiel kazerno. La monto havas diversajn kavernojn. En la plej konata groto oni konstruis [[kapelo]]n. En alia nevizitebla kaverno estas varmakva [[fonto]]. {{Ĉefartikolo|Monto Gellért}} [[Dosiero:Gellért Hill.jpg|eta|300ra|{{centre|Monto Gellért el la Danubo-bordo}}]] * '''Monto Csúcs''' [ĉUĉ] (=monto pinto) estas vulkanforma, 452 m-ojn alta, parte loĝata monto, turista celloko kun turista domo. * '''[[Monto Hármashatár]]''' 495 m-ojn alta monto estas. Preskaŭ ĉe la pinto estas fama panorama [[restoracio]], kien [[aŭtobuso]] trafikas. Preskaŭ ĉe la pinto [[anteno]]j funkcias. Ĉe la montopiedo [[flughaveno]] por glitaj maŝinoj etendiĝas. * '''[[Monto János]]''' estas 527 m-ojn alta monto (la plej alta en Budapeŝto) sur la pinto [[elvidejo]] funkcias. Preskaŭ la tuton arbaro kovras. [[Aertelfero]] funkcias ĝis la [[pinto]]. La monto havas ankoraŭ nekonatan kavernon, nur la enirejo estas videbla, la tuto ŝtopiĝis. Ne estas permeso malkovri ĝin. * '''Monto Hárs''' [hArŝ] estas 245 m-ojn alta monto, ĝi famas pri kaverno nevizitebla, malgranda elvidejo kaj [[hospitalo]] por idiotoj. * '''[[Monto Sas]]''' [ŝaŝ] estas 266 m-ojn alta monto, grandparte naturprotektata tereno. Tie estas instituto por mezuri la [[tertremo]]jn. * '''Monto Sváb''' [ŝvAb] ricevis la nomon pri [[kanono]]j de [[ŝvaboj]]. Tie estas finhaltejoj de [[Dentorela fervojo de Budapeŝto|dentorela fervojo]] kaj infana fervojeto. Ĉe la flanka montosupro funkcias la unua hungara televida dissendilo. * '''[[Monto Vár]]''' estas la plej malalta monto, 175 m-ojn alta, 400 m-ojn larĝa kaj 1500 m-ojn longa elstaraĵo, kie estas nur konstruaĵoj kaj mankas arbaro. Supre vidiĝas la reĝa palaco aŭ fortikaĵo. Krom loĝdomoj [[Hungara Tutlanda Arkivo|Tutlanda Arkivo]], [[muzeo]]j, [[teatro]], [[preĝejo]]j k.s. troviĝas. Malsupre labirinto (parte artefaritaj kavernoj) estas turisma vidindaĵo. {{Ĉefartikolo|Monto Vár}} * '''Monteto Rózsadomb''' [rOĵadomb] laŭ la nomo estas nur monteto, kie loĝadas kremo de politikistoj. La nomo venas el la [[turkoj|turka]] dominado, tiam turko plantis tie [[rozo]]jn. Tie kaj ankaŭ en la proksimeco en la distrikto diversaj kavernoj troviĝas. Inter ili '''Pálvölgy''' estas la plej konata kaj vizitebla. La proksima '''Mátyás''' (=[[Matiaso]]) havas fifamon pro la labirinto. Multaj ne trovis la enirejon, ĝis alveno de helpantoj. Oni supozis, ke inter Pálvölgy kaj Mátyás estas trairejo. Tio pruviĝis fine de la [[socialismo]]. Estas ankaŭ aliaj kavernoj '''József''', speciala subakva kaverno kaj '''Szemlőhegy'''. La lasta estas vizitebla kaj oni profitas ĝin, kiel terapia loko. Menciindas, ke rando de Pest havas altecon 245m. Sub malaperinta monto en [[Kőbánya]] estas artefarita longa kaverno-[[labirinto]], kiun la [[biero]]farado profitas. == Vojoj kaj placoj == [[Dosiero:Erzsébet Blvd., 1-3., 2011 Budapešť 0211.jpg|eta|300ra|{{centre|Domo de "Tage-nokte" ĉe la [[Placo Lujza Blaha]]}}]] Budapeŝto estas logika urbo, tamen nur urboparto Pest. En Buda la montoj jam tuj ĉe la Danubo ne permesis la logigan vojsistemon. [[Pest (urbo)]] longe estis ĉirkaŭita kun defendaj muroj. Baldaŭ ekster la muroj formiĝis la malgranda bulvardo, baldaŭ formiĝis la pli granda granda bulvardo, fine la ekstera bulvardo. En Buda oni kreis nur unu bulvardon, kiu estas daŭro de la menciita granda bulvardo. Laŭ ambaŭ [[bordo]]j de Danubo [[kajo]]j por aŭtotrafiko troviĝas, kiuj subiras la pontojn. La avenuoj interligas la bulvardojn kaj ili faras kontaktojn al aliaj urboj. La plej grandaj avenuoj estas [[Francisko Rákóczi la 2-a|Rákóczi]], [[Gyula Andrássy|Andrássy]], '''Üllői''' kaj '''Váci'''. Gravaj [[placo]]j formiĝis unuparte ĉe kruciĝoj de avenuoj kaj bulvardoj: [[Placo Deák Ferenc]], [[Placo Erzsébet]], ''Oktogon'',[[Placo Lujza Blaha]], [[Placo Kálvin]]; aliparte ĉe pontofinoj: [[Placo Jászai Mari]], ''Placo Boráros'', [[Placo Széchenyi (Budapeŝto)]]. Gravaj laŭdanubaj placoj estas [[Placo Kossuth Lajos]], [[Placo Batthyány]]. Aliaj placoj estas [[Placo Baross]], [[Placo de Herooj]], [[Placo Szabadság (Budapeŝto)]], [[Placo Vörösmarty]]. === Avenuo Andrássy === Ekde [[2002]] tiu impona [[avenuo]] (2310 m-ojn longa) estas [[monda heredaĵo]]. Ĝi startas de fino de la malgranda [[bulvardo]], trairas la grandan bulvardon kaj finiĝas ĉe [[Placo de Herooj]]. En [[1870]] oni planis ĝin kune kun Granda Bulvardo. La 2 vojoj renkontiĝis en [[placo]] nomata Oktogon. Komence la vojo ne estas tro larĝa, sed tio pli kaj pli vastiĝas. Jam ĉe la komenco estas [[aleo]]j ĉe la [[trotuaro]]j, kiam la vojo vastiĝas, aldoniĝas pli novaj aleoj. Apud la avenuo imponaj [[palaco]]j (proksime de Placo de Herooj jam [[vilao]]j konstruiĝis. En [[1876]] la avenuo pretiĝis. La vojo kovriĝis per lignaĵo pro la [[ĉevalo]]j. Fine de la [[19-a jarcento]] la publiko ne permesis konstrui [[tramo]]n, tial oni faris subkrustan [[metroo]]n. La avenuo havas 3 partojn. La unua estas inter la malgranda bulvardo ĝis ''Oktogon''. Tie la larĝo estas nur 34 m. Tie troviĝas [[Poŝta Muzeo]], [[Pupteatro (Budapeŝto)]] kaj [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]]. La sekva parto etendiĝas ĝis placo [[Zoltán Kodály]]. Tio larĝas 46 m-ojn. La domoj estas iom malaltaj. La lasta parto same tiel larĝas 46 m-ojn, sed laŭ la vojo estas apartaj vilaoj kaj palacoj. {{Ĉefartikolo|Avenuo Andrássy}} === Placo de Herooj === [[Dosiero:The Millennium Monument in Heroes' Square, Budapest, Hungary.jpg|eta|dekstra|300ra|{{centre|Placo de la Herooj}}]] La finon de la strato Andrássy kronigas la Placo de Herooj, la plej grandioza placo de Budapeŝto. Ĝian imponan aspekton donas tri artaj konstruaĵoj: Memorpalaco Mileneuma, Belarta Muzeo kaj Arta Halo. Ilin oni konstruis en la jaro 1896 okaze de la miljaro datreveno de patrujokupo laŭ la planoj de skulptisto György Zala kaj Albert Schickedanz. Meze sur 36 metrojn alta [[kolono]] staras Ĉefanĝelo Gabrielo kun flugiloj. Sur la kvadrata altaĵo staras la statuoj de sep veziroj de patrujokupantoj, kiuj estas laŭvice [[Stefano la 1-a (Hungario)]], [[Ladislao la 1-a (Hungario)]], [[Kolomano (Hungario)]], [[Andreo la 2-a]], [[Béla la 4-a]], [[Ludoviko la 1-a]], [[Johano Hunyadi]], [[Matiaso la 1-a]], [[Stefano Bocskai]], [[Gabrielo Bethlen]], [[Emeriko Thököly]], [[Francisko Rákóczi la 2-a]] kaj [[Lajos Kossuth]]. Antaŭ ili troviĝas memortabulo por herooj, kiuj oferis siajn vivojn por la libereco kaj la nacia sendependeco. Malantaŭ la artaĵoj en duonrondo inter ornamitaj kolonoj - kvazaŭ hungara [[panteono]] - viciĝas la statuoj de elstaraj hungaraj personoj de la reĝo Sankta Stefano ĝis Lajos Kossuth la gvidanto de liberecbatalo kontraŭ Habsburgoj en 1848-1849. {{Ĉefartikolo|Placo de Herooj}} === Placo Kossuth Lajos === {{Ĉefartikolo|Placo Kossuth Lajos}} Unu el la plej belaj placoj de la hungara ĉefurbo, proksime al Danubo, kontraŭ la fortikaĵmonteto, tiu kvadratforma teritorio estas trankvila oazo en la urbocentro. Tri gravaj konstruaĵoj donas la ĉefan formon al la placo. * La Parlamento konstruita por miljara datreveno de landkonveno. * La Popolarta Muzeo (Etnografia Muzeo) * La Ministerio pri Agrikulturo. == Arkitekturaj vidindaĵoj == [[Dosiero:Budapest - panoramio (107).jpg|eta|300ra|{{centre|Hungara Parlamento el [[Buda]]}}]] === La Parlamentejo === La impona hungara Parlamentejo situas laŭ la Danubo ĉe Placo Kossuth Lajos. Ĝi estas la plej konata ŝtata konstruaĵo de Budapeŝto, sidejo de parlamento kaj ties kelkaj institutoj (ekz. Parlamenteja [[biblioteko]]). Konstruado de la novgotika Parlamentejo komenciĝis en la jaro [[1885]], kaj jam meze de la sekva jaro kunsidis en ĝi la Parlamento, sed ĝi estis finkonstruita nur en [[1906]] kun surfaco 17745 m2. Ĝi estas 268 metrojn longa 118 metrojn larĝa. La alteco de la kupolo estas 96 m, ĝi havas 27 pordegojn kaj 29 ŝtuparojn. La eksterajn murojn ornamas 88 elstaraj figuroj de la hungara historio. {{Ĉefartikolo|Hungara Parlamentejo}} === La Fortikaĵo kun la reĝa palaco === [[Dosiero:BudapestCastle 028.jpg|eta|300ra|{{centre|Suda parto de la fortikaĵo, nomata reĝa palaco}}]] Konstruadon de la reĝa fortikaĵo komencis [[reĝo]] [[Béla la 4-a]] por defendi sin kontraŭ la eventuala plua atako de [[tataroj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.budapest.com/budapest_kalauz/latnivalok/budapest_vilagoroksegei.hu.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150412043143/http://www.budapest.com/budapest_kalauz/latnivalok/budapest_vilagoroksegei.hu.html |arkivdato=2015-04-12 }}</ref> En [[1255]] jam staris tie murĉirkaŭita fortikaĵo ĉirkauita defendanta ankaŭ la urbon. Dum la regado de [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)]] la fortikaĵo iĝis pli kaj pli la sidejo de reĝoj. Tion pruvas ankaŭ la konstruadoj dum la 14-15-a jarcentoj. En ĉi tiu epoko oni konstruis ekzemple la grandegan palacon Friss (friŝŝ). La dua granda epoko de la konstruado ligiĝas al la klera, renesanca reĝo [[Matiaso la 1-a]] (Hunyadi (Hunjadi)) dum la dua duono de la [[15-a jarcento]]. La mirindajn halojn, meblojn kaj garni-turojn de lia palaco ankaŭ la tiatempaj historiistoj menciis ravige. Post la ruinigado de la palaco fare de turka armeo, sur la lokon de mezepoka palaco komence de la 18-a jarcento oni konstruis barokan kastelon. Dum la regado de la habsburga imperiestrino Maria Terezia oni pligrandigis la kastelon je [[Reĝa Palaco (Budapeŝto)|palaco]]. Poste, sekve de la bataloj por la hungara libereco kontraŭ habsburgoj, ĝi forbrulis. La rekonstruado komenciĝis laŭ la planoj de Nikolao Ybl (fama hungara arkitekto) kaj finis ĝin Alojzio Hauszmann en la jaro 1902. Dum la dua mondmilito la palaco grave difektiĝis. Post la milito sed ĉefe de la 60-aj jaroj oni rekonstruis la palacon laŭ la iama baroka originalo. {{Ĉefartikolo|Monto Vár}} === Pontoj === Urbopartojn Buda kaj Pest [[ponto]]j interligas. Ĉiuj tiamaj pontoj detruiĝis dum la [[2-a mondmilito]], baldaŭe ili rekonstruiĝis. Vico de la subaj pontoj sekvas fluon de Danubo. [[Dosiero:Lanchid-bp.jpg|eta|250ra|{{centre|La plej malnova ponto de Budapeŝto (Széchenyi-Ĉenponto)}}]] * [[Megyeri-ponto]] faras pli longa [[aŭtovojo]]n ĉirkaŭ Budapeŝto, 1861 m-ojn longa, 36 m-ojn larĝa, pretiĝis en [[2008]] * [[Norda interliga fervoja ponto]] estas 673 m-ojn longa, 12 m-ojn larĝa. Ĝi pretiĝis en 1896. * [[Árpád-ponto]] kun enirejo ankaŭ al Insulo Margareta, longo estas 981 m, larĝo 28 m, pretiĝis en [[1950]]. Tiu ponto faras pli longa la plej eksteran [[bulvardo]]n. * [[Margit-ponto]] kun enirejo ankaŭ al Insulo Margareta; longas 608 m-ojn, 25 m-ojn larĝa, pretiĝis en [[1876]]. Tiu ponto faras pli longa la mezan bulvardon. * [[Széchenyi-Ĉenponto]] Ĉenponto aŭ en kompleta hodiaŭa nomo Ĉenponto SZÉCHENYI [seĉenji] estis la unua konstanta ponto inter Buda kaj Pest. Ĝia nomo venas el tio, ke vojstrukturo estas alligita al kunligitaj, pendigitaj, ankritaj [[ĉeno]]j. Ĝi longas 380 m, la meza aperturo estas 202,6 m. La pezo de la originala fersistemo estis 2139 [[tuno]]j, kiu grandiĝis post la unua trakonstruo (1913–15) al 5194 tunoj. Ĝian konstruon ordonis la hungara leĝo XXXV (35) el [[1836]]. Tre gravis por la afero la Budapeŝta Ponto-societo, fondita en [[1832]] de [[István Széchenyi]]. La leĝo skribis, ke sur la onta Ĉenponto ĉiu – sendepende de sia rango – devas pagi pontomonon. Tio estis la unua fendo je [[muro]] de la nobela senimposteco. Oni komencis la konstrulaborojn en [[1839]] laŭ planoj de la brita inĝeniero [[William Tierney Clark]]. La konstruadon efektivigis [[Adam Clark]], la plejparton de mono pruntis riĉaj bankistoj kiel SINA György, ROTSCHILD Salamon kaj WODIANER Sámuel. Oni metis la bazoŝtonon dum festa ceremonio la 24-an de aŭgusto [[1842]]. {{Ĉefartikolo|Széchenyi-Ĉenponto}} * [[Erzsébet-ponto]] estas [[kablo]]ponto kaj [[pendoponto]]. Pilastro ne estas sur la rivero. Longo estas 290 m, larĝo 27 m, pretiĝis en [[1903]], la rekonstruita en [[1964]]. Tiu ponto troviĝas en akso en direkto [[oriento]]-[[okcidento]]. * Szabadság-ponto estas 334 m-ojn longa, 20 m-ojn larĝa. Tiu ponto faras pli longa la plej eksteran bulvardon. Ĝi pretiĝis en [[1896]], tiam nomata [[Francisko Jozefo la 1-a|Ferenc József]]. * [[Petőfi-ponto]] estas 378 m-ojn longa, 26 m-ojn larĝa. Tiu ponto faras pli longa la grandan [[bulvardo]]n. Ĝi pretiĝis en [[1937]], tiam nomata [[Miklós Horthy]]. * [[Rákóczi-ponto]] longas 494 m-ojn, pretiĝis en [[1995]]. Tiu ponto faras pli longa la plej eksteran bulvardon. * [[Suda interliga fervoja ponto]] estas 477 m-ojn longa, 7.5 m-ojn larĝa. Pretiĝis en [[1877]] nur por [[trajno]] kaj piedirantoj. === Aquincum === {{Ĉefartikolo|Aquincum}} [[Dosiero:Polgárváros1.jpg|eta|220ra|{{centre|Aerfoto pri ruinoj de Aquincum}}]] La unuan urbon ĉi tie fondis kelta tribo (Eraviskoj) en nordo de Buda, kies karakterizan nomon Ak-ink (akvo-riĉa) konservis la Romianoj, kiuj antaŭ 2 mil jaroj konkeris la regionon okcidente de Danubo. Kiel rezidejo de vickonsulo kaj grava legio, kreiĝis vera urbo kun 2 amfiteatroj (!), kun ĉiaj atributoj de la tiama Romia civilizo: grandaj vilaoj kun mozaikoj kaj varmakva hejtado, banejoj kaj longaj akvo-kondukiloj por liveri la termalakvon al la foraj kazernoj, en la "legia urbo". === Aliaj === {{Div col|cols = 2}} * [[Reĝa Palaco (Budapeŝto)|Reĝa Palaco]] * [[Departementa domo (Pest)]] * [[Urbodomo de Budapeŝto]] * [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] * [[Citadelo de Budapeŝto]] * [[Poŝta Palaco (Budapeŝto)]] * [[Ĉefurba Biblioteko Ervin Szabó]] * [[Justica Palaco (Budapeŝto)]] * [[Palaco Drechsler]] * [[Palaco Festetics]] * [[Palaco Gresham]] * [[Palaco Károlyi]] * [[Palaco Sándor]] * [[Palaco Stefánia]] * [[Palaco Vigadó]] * [[Palaco Wenckheim]] * [[Palaco Lánchíd]] * [[Palaco New York]] * [[Bestoĝardeno kaj Botanika ĝardeno (Budapeŝto)]] * [[Stacidomo Nyugati]] * [[Stacidomo Keleti]] * [[Statuo de Libereco (Budapeŝto)|Statuo de Libereco]] * [[Hotelo Hilton (Budapeŝto)|Hotelo Hilton]] * [[Hungara Tutlanda Arkivo]] * [[Senfunda lago]] * [[Lago de Városliget]] {{Div col end}} == Kulturaj vidindaĵoj == === Teatroj === [[Dosiero:Budapest - Nemzeti Színház (12).jpg|eta|250ra|{{centre|la [[Nacia Teatro (Budapeŝto)|plej nova Nacia Teatro]]}}]] [[Dosiero:Budapest, Vígszínház.jpg|eta|250ra|{{centre|[[Gaja Teatro]]}}]] Nacia Teatro de Budapeŝto havas 4 etapojn, ĝi nun troviĝas laŭ la Danubo, tamen ne en la urbocentro, funkcianta ekde [[2001]]. Kelkaj opinias, ke la teatro simbolizas [[ŝipo]]n. En [[2005]] apude [[Palaco de Artoj]] konstruiĝis. La teatro kune kun la apuda subĉiela teatro havas 20 844 kvadratmetrojn. En la konstruaĵo centre estas la preskaŭronda sidlokaro (619 sidlokoj). Apud la konstruaĵo estas ankaŭ memorparko kune kun skulptaĵoj de hungaraj [[aktoro]]j. Tie estas ankaŭ subĉiela teatro kaj [[labirinto]] el [[heĝo]]. {{Ĉefartikolo|Nacia Teatro (Budapeŝto)}} * [[Teatro Erkel]] * [[Teatro Katona József]] * [[Teatro Madách]] * [[Teatro József Attila]] * [[Teatro Thália (Budapeŝto)]] * [[Teatro Radnóti]], kie okazis ankaŭ Esperantaj teatraĵoj * ''Vígszínház'' * [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]] * [[Nova Teatro (Budapeŝto)|Nova Teatro]] * [[Pupteatro (Budapeŝto)]] * [[Muzikakademio Franz Liszt]] * [[Gaja Teatro]] === Preĝejoj [https://budapestinfo.hu/latnivalok/templomok,-eml%C3%A9khelyek.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160317035412/https://budapestinfo.hu/latnivalok/templomok,-eml%c3%a9khelyek.html |date=2016-03-17 }} <ref>[http://lexikon.katolikus.hu/B/Budapest.html]</ref> === [[Dosiero:Aftnn St Stephen's Basilica.jpg|eta|{{centre|Baziliko de Budapeŝto}}]] ==== Baziliko de Budapeŝto ==== Krom la fortikaĵo kaj Parlamento la plej grava artvalora konstruaĵo estas la [[Baziliko de Sankta Stefano]], kaj krom la Matias-preĝejo ĝi estas la plej frekventata [[katolikismo|katolika]] religia centro. En tiu ĉi preĝejo troviĝas la dekstra [[mano]] de la unua hungara reĝo [[Stefano la 1-a (Hungario)]]. La relikvo restis konservita jam mil jarojn. Ĉiujare je la [[20a de aŭgusto]] okazas granda nacia festo por la memoro de la unua kristana [[reĝo]] de Hungario. Oni konstruis ĝin de la jaro [[1852]] ĝis [[1901]]. Ĝi estas la rezulto de la plej eminentaj hungaraj artistoj. La baziliko estas 60 metrojn alta kaj 50 metrojn larĝa kaj la [[kupolo]] estas 96 metrojn alta. La preĝejon planis kaj konstruis en klasika stilo József Hild. Li jam antaŭ la Baziliko konstruis multajn klasikismajn domojn kaj preĝejojn. Al lia arto oni povas danki la impone simplajn trankvilajn liniojn ekstere kaj interne. Festan impreson donas la vasta ŝtuparo. Interna formo tiel estas planita, ke nenio fortiru la okulojn de la ĉefa altaro, de la monumento de Sankta Stefano. Post la morto de Hild la kupolon finis alia elstara konstru-artisto, Miklós Ybl en eklektika stilo, li iomete riĉigis kelkajn simplajn partojn sed tio ne rompis, ŝanĝis la klasikan formon. Hodiaŭ estas modo ĉi tie aranĝi geedziĝan ceremonion. Sur la unua [[etaĝo]] estas religia ekspozicio, kaj kiu ne timas ŝtuparojn, povas grimpi al la [[turo]], kaj de tie rigardi la urbon. En Hungario tie okazas la plej granda [[procesio]] la 20-an de [[aŭgusto]]. ==== Preĝejo Ĉieliro de Maria ==== [[Dosiero:Matthias Church, Budapest.JPG|eta|270ra|{{centre|Fronto de Matias-preĝejo}}]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár)]] aŭ Kronada ĉeftemplo de [[Buda]] estas impona romkatolika preĝejo en Budapeŝto sur [[Monto Vár]]. [[Béla la 4-a]] konstruis gotikan preĝejon en la 1250-aj kaj 1260-aj [[jaro]]j. En [[1470]] [[Matiaso la 1-a]] alkonstruis gotikan [[turo]]n kaj li tie aranĝis ambaŭ edziĝfestojn. En [[1541]] la [[turkoj]] trakonstruis ĝin al ĉef[[moskeo]]. En [[1686]] ĝi denove iĝis katolika preĝejo kaj plene barokiĝis. En [[1867]] oni kronadis [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)]]n kaj poste en [[1916]] [[Karlo la 4-a]]n. Parto de la preĝejo funkcias, kiel [[muzeo]]. {{Ĉefartikolo|Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár)}} ==== Ceteraj preĝejoj ==== Multajn kaj tre belajn preĝejojn havas Budapeŝto, ni vidu kelkajn el ili. [[Dosiero:Synagogue-Budapest.jpg|eta|260ra|{{centre|La Granda Sinagogo}}]] * [[Preĝejo de Naskiĝo de Maria (Belváros-Lipótváros)]] de [[1748]], la [[radio]] tagmeze longe aŭdigis sonoradon de la preĝejo * [[Pilgrima Baziliko omaĝe al Dipatrino en Máriaremete]] * [[Granda Sinagogo (Budapeŝto)]] * [[Preĝejo de Sankta Petro (Belváros-Lipótváros)]] * [[Preĝejo de Maria de la Neĝo (Budapeŝto)]] * [[Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Belváros-Lipótváros)]] * [[Kirko Katarina de Aleksandrio (Budapeŝto)]] * [[Serba preĝejo de Sankta Georgo (Budapeŝto)]] de [[1688]] * [[Unitariisma katedralo (Budapeŝto)|Unitariisma katedralo]] * Sur la placo Deák klasikisma '''[[Luterana preĝejo (Belváros)]]''' * Sur la [[Placo Kálvin]] '''[[Kalvinana preĝejo (Ferencváros)]]''' de [[1830]] * Romkatolika [[kapelo]] omaĝe al [[Sankta Roĥ]] el la [[18-a jarcento]] kun memortabulo pri la inundo {{Ĉefartikolo|Listo de preĝejoj en Budapeŝto}} === Muzeoj === {{Ĉefartikolo|Muzeoj de Budapeŝto}} [[Dosiero:Magyar Nemzeti Múzeum.jpg|eta|300ra|{{centre|Ĉefenirejo de la Hungara Nacia Muzeo}}]] * Hungara Nacia Muzeo La Nacia Muzeo estis fondita de la palatino (= guberniestro) Jozefo kaj [[grafo]] [[István Széchenyi|Széchenyi]]. Tiu ĉi lasta donacis al la lando sian riĉan kaj faman kolektaĵon, kaj la parlamento laŭ la propono de la eminenta palatino decidis konstrui nacian muzeon. Multaj donacemuloj pliriĉigis ĝin kaj nun jam la Hungara Nacia Muzeo en kelkaj fakoj estas inter la plej riĉaj de la eŭropaj muzeoj. Mem la konstruaĵo estas klasika, inda al la enhavo. Ankaŭ en la hungara historio havis rolon la muzeo, ĉar en 1848, dum la batalo por defendi la liberecon, [[Petőfi]] la apostolo de la libereco, deklamis sian poemon "Ek! Hungaro!", starante sur la ŝtuparo de la muzeo, entuziasmigante revolucieman homamason. {{Ĉefartikolo|Hungara Nacia Muzeo}} * Belarta Muzeo [[Dosiero:Budapest Fine Arts Museum bldg.jpg|eta|300ra|{{centre|Belarta Muzeo en Budapeŝto}}]] La Belarta Muzeo estis konstruita inter 1900-1906 laŭ la planoj de Albert Schickedanz kaj Fülöp Herczog. Ĝia antaŭa parto montras stilon de [[klasikismo]] kun la kopio de timpanono de Partenon-preĝejo el Ateno kun kopioj de la famaj grekaj statuoj. Malantaŭ ĝi sur la domego estas videblaj la stilo de neorenesanco. La plej valorojn artobjektojn oni prezentas en konstantaj ekspozicioj. Krome oni regule aranĝas laŭtemajn ekspoziciojn el la propraj kaj pruntitaj artaĵoj. {{Ĉefartikolo|Belarta Muzeo (Budapeŝto)}} * Hungara Nacia Galerio {{Ĉefartikolo|Hungara Nacia Galerio}} [[Dosiero:Budai var.JPG|eta|300ra|{{centre|La reĝa palaco, kies parto estas Hungara Nacia Galerio}}]] La Hungara Nacia Galerio estas la plej granda nacia belarta kolekto de Hungario. Ĝiaj ekspozicioj ekde [[1975]] estas viziteblaj en centra parto de la iama reĝa fortikaĵo. Hodiaŭ oni nomas ĝin Palaco de Buda-fortikaĵo. En la renovigitaj partoj de la iama reĝa palaco ricevis lokon la Historia Muzeo de Budapeŝto, la Hungara Nacia Galerio, kaj en la plej lastaj jaroj la Landa Biblioteko Széchenyi. La plej malnovaj artobjektoj de la kolekto de Hungara Nacia Galerio devenas el la Galerio de Nacia Muzeo - fondita en 1957, kunstariĝis(?) de la hungardevenaj artobjektoj de Hungara Nacia Muzeo (fondita en 1802), Belarta Muzeo, Landa Galerio kaj ĉefurba Galerio. Pli frue ĉi tiu kolekto estis ekspoziciita en la haloj de iama Kurio, nun Etnografia Muzeo. ==== Pli malgrandaj muzeoj ==== * [[Arthalo Budapeŝto]] * [[Poŝta Muzeo]] (hungare Postamúzeum) en Budapeŝto prezentas la poŝtan trafikon, [[radio]]n, [[telefono]]n kaj [[telegrafo]]n. * [[Muzeo pri Teksaĵ- kaj Vestaĵindustrio en Budapeŝto]] baziĝas sur iam fama uzino Goldberger. * [[Telefonia Muzeo]] prezentas telefonojn, [[kablo]]jn kaj [[telefoncentralo]]jn. * [[Geologia Muzeo (Budapeŝto)|Geologia Muzeo]] * [[Memora Centro de la Holokaŭsto (Budapeŝto)|Memora Centro de la Holokaŭsto]] * Etnografia Muzeo * Trafika Muzeo == Aliaj vidindaĵoj == * [[Senfunda lago]] * [[Funikularo de Budapeŝto]] kaj telfero [[Ŝvebilo]] * [[Kuracbanejo Gellért]] * [[Kuracbanejo Széchenyi]] * [[Maŭzoleo de Gül Baba]] * [[Ŝuoj sur la bordo de Danubo]] == Servoj == * [[Brita Internacia Lernejo Budapeŝto]] * [[Hungara Nacia Banko]] * [[Hungara Tutlanda Arkivo]] * [[Instituto Balassi]] * [[Internacia Kristana Lernejo de Budapeŝto]] * [[Internacia Lernejo de Budapeŝto]] * [[Usona Internacia Lernejo de Budapeŝto]] == Edukado == [[Dosiero:Corvinus foepulet.jpg|eta|{{centre|La ĉefa domego de la [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]] laŭ [[Danubo]]}}]] [[Dosiero:LudovikaFotoThalerTamas.JPG|eta|220ra|{{centre|Iama Akademio Ludovika nuna Nacia Universitato pri Publikaj Servoj}}]] En [[1395]] oni fondis [[universitato]]n en [[Óbuda]] (nun jam urboparto de Budapeŝto). La turka okupado forviŝis la instruadon, sed nun jam denove funkcias [[Universitato de Óbuda]]. Post la turka erao oni fondis novan universitaton, sed la necesaj konstruaĵoj mankis en Buda kaj Pest, tial ĝi provizore ekfunkciis en [[Trnava|Nagyszombat]]. Tiu universitato funkcias sen interrompoj ankaŭ nun, ĝi trovis konvenan lokon en Buda en [[1777]], post jaroj jam en Pest. Ĝia nuna nomo estas [[ELTE|Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Dum la sekvaj jarcentoj pluraj universitatoj memstariĝis el tio: [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato]], [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Universitato Corvinus]], Medicina [[Universitato Semmelweis]], [[Katolika Universitato Pázmány Péter]]. Tiutempe ankaŭ tute novaj universitatoj aŭ [[altlernejo]]j aperis: [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzikarta Universitato Liszt Ferenc]], [[Gimnastika Universitato de Budapeŝto]], [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Universitato de Dramo kaj Filmo]], [[Hungara Belarta Universitato]], [[Arta Universitato Moholy-Nagy]], [[Nacia Universitato pri Publikaj Servoj]], [[Ekonomia Universitato (Budapeŝto)|Ekonomia Universitato]], [[Universitato Milton Friedman]], [[Internacia Negoca Altlernejo]]. Aperis ankaŭ ekleziaj universitatoj: [[Juda Universitato (Budapeŝto)]], [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]], [[Luterana Teologia Universitato]]. Ekfunkciis ankaŭ privataj universitatoj aŭ altlernejoj: [[Mez-Eŭropa Universitato]], [[Universitato Andrássy]], [[Universitato Metropolitan]], [[Altlernejo Dénes Gábor‎]]. Budapeŝto estas ankaŭ edukcentro de Hungario. === Vidu ankaŭ === * [[Rektoroj de Teknikuniversitato de Budapeŝto]] * [[Listo de rektoroj en Universitato de Budapeŝto]] * [[Deák-placa gimnazio evangelia]] == Klimato == Budapeŝto troviĝas en [[modera klimato]] kaj ankaŭ en [[kontinenta klimato]]. La meza [[temperaturo]] estas: {{GdC|11}} (en [[januaro]] {{GdC|−1}}, en [[julio]] {{GdC|22}}. La jara precipitokvanto estas ĉ. 600&nbsp;mm, dum vintro neĝas. En ĉiuj [[monato]]j pluvas (aŭ neĝas). Tre malofte okazas, ke surfaco de Danubo plene glaciiĝas. Forta [[vento]] ne blovas, ĉar la montoj defendas kontraŭ ventoj. == Kuracbanlokoj == [[Dosiero:Budapest Gellert baths 01.jpg|eta|300ra|{{centre|[[Kuracbanloko Gellért]]}}]] En Budapeŝto pli ol 130 varmaj fontoj funkcias. Ene de le monto troviĝas kavernaj [[fonto]]j, kies kuracakvoj nutras du banejojn. Sude funkcias la kuracbanejo kaj [[hotelo]] kaj [[kuracbanejo Gellért]] Szálló és Gyógyfürdő. Ĝi estis konstruita inter 1911-1918, kaj ankaŭ nun ĝi apartenas al la plej belaj kaj elegantaj hoteloj de Budapeŝto. Ene de ĝi funkcias la plej arte konstruita banejo de la ĉefurbo. En la orienta deklivo de la monto, apud la ponto Elizabeta troviĝas la banejo Rudaŝ (Rudas-fürdő). Jam antaŭ la turka regado ĝi funkciis. En 1566 Srokoli Mustafa paŝao rekonstruis la malnovan banejon. Dum la jarcentoj plurfoje oni renovigis kaj plukonstruis ĝin, sed ankoraŭ staras partoj el la turka epoko. Estas ankaŭ aliaj kuracbanlokoj, tial la [[ĉefurbo]] havas la rangon urbo de banejoj. Ceteraj banejoj: * kuracbanejoj ** [[Kuracbanejo Széchenyi]] ** Dandár ** Király (=reĝo) ** Dagály ** Lukács (=Luko) * aliaj banejoj ** Pesterzsébet ** Újpest ** Csillaghegy ** Csepel ** Palatinus ** Paskál ** Pünkösdfürdő ** Római ** Aquaworld == Sporto == La hungara sporto koncentriĝas en Budapeŝto. La plej populara sporta klubo estas '''Ferencváros''', mallonge FTC, sed oni konas ankaŭ ''Fradi''. Ĝi funkcias en [[Ferencváros (distrikto)]], tamen amiko rondo funkcias eĉ eksterlande. La iama urbo [[Kispest]] havas faman sportan klubon [[Budapest Honvéd FC]], kiun dum la [[socialismo]] la [[soldato]]j apogis finance. La alia iama urbo [[Újpest]] havas faman sportan klubon, kiun dum la socialismo la policanoj apogis finance. == Partneraj rilatoj == {{Div col|cols = 2}} * {{Flago|Aŭstrio}} [[Vieno]], [[Aŭstrio]] * {{Flago|Germanio}} [[Berlino]], [[Germanio]] * {{Flago|Italio}} [[Firenze]], [[Italio]] * {{Flago|Usono}} [[Fort Worth]], [[Usono]] * {{Flago|Germanio}} [[Frankfurto ĉe Majno]], [[Germanio]] * {{Flago|Turkio}} [[Istanbulo]], [[Turkio]] * {{Flago|Slovakio}} [[Kassa]], [[Slovakio]] * {{Flago|Indonezio}} [[Ĝakarto]], [[Indonezio]] * {{Flago|Pollando}} [[Krakovo]], [[Pollando]] * {{Flago|Portugalio}} [[Lisbono]], [[Portugalio]] * {{Flago|Usono}} [[Nov-Jorko]], [[Usono]] * {{Flago|Brazilo}} [[São Paulo]], [[Brazilo]] * {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]] * {{Flago|Israelo}} [[Tel-Avivo]], [[Israelo]] * {{Flago|Litovio}} [[Vilno]], [[Litovio]] * {{Flago|Kroatio}} [[Zagrebo]], [[Kroatio]] * {{Flago|Rumanio}} [[Bukareŝto]], [[Rumanio]] {{Div col end}} == Infrastrukturo == [[Budapesti Közlekedési Központ]] (BKK) (esperante Transporto Centro de Budapeŝto) estas la kompanio kontrolanta la reton de Publika trafiko de Budapeŝto kaj ĝiaj antaŭurboj, fondita de la metropola komunumo la 27-an de oktobro 2010 kun ekfunkcio la 1-an de januaro 2011. Ĝi respondecas pri la integrita kunordigo de la kompetencoj de "Budapesti Közlekedési Zrt." (BKV Zrt.), de la transporta departemento de la ĉefa urbestro, de la metropola kompanio respondeca pri voj-prizorgo, kaj la aktivecoj de Parking Kft. kaj la publika kunordiga oficejo de operatoroj de metropola taksio. Ĝi celas subteni la strategiojn de disvolviĝo de publika transporto kaj vojaj infrastrukturoj je la skalo de budapeŝta aglomeraĵo. === Fervojoj === La plej multaj trajnoj alvenas ĉe la tri [[kapostacio]]j: [[Stacidomo Keleti]] (orienta stacio), [[Stacidomo Nyugati]] (okcidenta) kaj ''Déli pályaudvar'' (suda). De la orienta kaj okcidenta stacioj en Pest ekzistas rektaj trajnoj al 25 eŭropaj ĉefurboj (kun Vieno konektas Budapeŝton trajnoj [[Railjet]] de [[Österreichische Bundesbahnen|ÖBB]]). De la suda stacio en Buda oni povas vojaĝi interalie al [[Balatono]]. Ĉiuj tri stacioj atingeblas per [[metroo]]. Krome ekzistas kelkaj malgrandaj stacioj por distriktoj, urbopartoj kaj varoj. Budapeŝto estas unu el la finoj de la „'''Ĉeflinio por Eŭropo'''“, grava projekto de [[Eŭropa Unio]]: Ĝis la jaro 2015 oni volas realigi rapidtrajnan ligon inter [[Parizo]] kaj Budapeŝto. La [[Dentorela fervojo de Budapeŝto]] (hungare ''Budapesti Fogaskerekű Vasút''), oficiale nomita Tramlinio numero 60, formas parton de la sistemo de Publika trafiko de Budapeŝto ebligante la uzon de ordinaraj biletoj kaj kartoj. [[BHÉV]] (hungare ''Budapesti Helyiérdekű Vasút'', Interurba fervojo de Budapeŝto) estas normŝpura reto de publika transporto priservanta Budapeŝton kaj ties aglomeraĵon. === Metroo === [[Dosiero:budapest metro.png|220ra|eta|dekstra|{{centre|Metrooreto de Budapeŝto}}]] La urbo disponas pri bone funkcianta [[Metroo de Budapeŝto|metroreto]] kun 52 stacioj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://budapestcity.org/11-egyeb/kozlekedes/index-hu.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160305151142/http://budapestcity.org/11-egyeb/kozlekedes/index-hu.htm |arkivdato=2016-03-05 }}</ref> {{Ĉefartikolo|Metroo de Budapeŝto}} [[Dosiero:Rotterdam-Constanta waterway.svg|lang=eo|eta|400ra|maldekstra|{{centre|ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de [[Roterdamo]] tra Bratislavo ĝis [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]], de la [[Norda Maro|Norda]] al la [[Nigra Maro]] – tra la [[Rejno]], Majno, la [[Majno-Danubo-Kanalo]], la [[Danubo]] kaj la [[Kanalo Danubo-Nigra Maro]]}}]] == Akvovojoj == Klaras ke la urbon trafluas la [[Danubo]], kaj krom per pontoj eblas voji inter diversaj urbopartoj ĉe la rivera bordo per pasaĝeraj [[pramo]]j. Atentindas ke ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de Budapeŝto al [[Roterdamo]], la [[Norda Maro]] kaj la [[Atlantiko]] unuflanke kaj al [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]] en [[Rumanio]] al la [[Nigra Maro]] kaj la orienta [[Mediteraneo]] aliflanke. Tiun vojon uzas unuavice [[kargoŝipo]]j, sed ĝi same taŭgas pri [[krozoŝipo (pasaĝera)|riveraj pasaĝeraj krozoŝipoj]]. === Ceteraj trafikiloj === En Budapeŝto la plej oftaj trafikiloj estas [[tramo]]j, [[aŭtobuso]]j, [[Trolebusa transporto en Budapeŝto|troleo]]j kaj [[BHÉV|interurbaj tramoj]], sed funkcias ankaŭ [[ŝipo]]j, [[Dentorela fervojo de Budapeŝto|dentorela fervojo]], infana [[etŝpura fervojo]], [[Ŝvebilo]] ([[seĝa telfero]]) kaj [[Funikularo de Budapeŝto]]. La ĉefurbo havas [[Internacia Flughaveno Budapeŝto de Franz Liszt]]. [[Dosiero:Varsányi Irén utca, Budapest 05 2009 015.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Biciklantoj uzas la apartan ruĝan strion}}]] [[Tramtransporto en Budapeŝto]] formas parton de la publika trafiko de Budapeŝto. La tramlinioj servas kiel la dua plej grava dorsa spino de la trafika sistemo (krom la busreto), transportante pojare preskaŭ 100 milionojn da pasaĝeroj pli ol la [[Metroo de Budapeŝto]]. Ekde [[2014]] ekfunkciis reto de lueblaj [[biciklo]]j en la meza urboparto. Se iu volas bicikli (ekzemple por iri al la laborejo), tiu luas biciklon (oftaj surstrate) pere de aŭtomato. Post biciklado la aŭtomato transprenas la biciklon. Pro sukcesoj de la lueblaj bicikloj post jaroj oni enkondukis ankaŭ lueblajn [[skutilo]]jn. === Akvaproviza Servo === La Akvoproviza Servo de la ĉefurbo travivis du mondmilitojn, ekonomiajn krizojn, mizerajn periodojn, tamen ĝi seninterrompe kaj daŭre liveris por la ĉefurbaj konsumantoj bonkvalitan akvon. Dum la dua mondmilito la akvoduktaron damaĝis pli ol mil difektoj. La riparlaboroj ne ĉesis eĉ dum la bataloj, kiam 22 laborulojn atingis la heroa morto. La egajn damaĝojn de la konstruaĵoj kaj maŝinoj oni rekonstruis dum tri jaroj, kaj en 1947 sub rekonstruita ponto per kvar akvokonduktiloj estis ree interligitaj Peŝt kaj Buda. La plej grava produktejo de la trinkakvo estas la [[Szentendre]]-a insulo, kie senriproĉan akvon produktas la surbordaj putoj. La akvo fluas tra tuneloj al Békásmegyer kaj Káposztásmegyer, tie ĝi renkontiĝas kun la akvo de la maldekstra bordo. Krom la nordaj produktejoj ankaŭ interne de la ĉefurbo funkcias akvoproduktejoj sur la dekstra riverbordo kaj sur la [[Insulo Margareta]] pluraj filtrantaj putoj produktas la trinkakvon. La akvon de la produktejoj maŝinejoj tra ĉefpremduktoj liveris en la reton de la zonoj kaj en la kolektajn basenojn. Budapeŝto nuntempe jam de 40-50 kilometra distanco prenas sian akvon, kaj per multekostaj procedoj faras ĝin bonkvalita. Unu moderna, komforta familia domo postulas ĉiutage mil litrojn da akvo, kaj pro tio necesas investado de 55 mil forintoj. La kresko de la produktokostoj igas arda problemo la ŝparon de la trinkakvo. La industrio estas por la akvo-prezo instigata por ŝpari. La grandkonsumantaj entreprenoj ricevas [[kontingento]]n, superante kiun ili devas pagi grandegan punon. El tiuj sumoj la Tutlanda Akvoafera Instanco donas subtenon al tiuj entreprenoj, kiuj investas por akvoŝparado. == Esperanto en Budapeŝto == Ĝi estis la loko de du Internaciaj Esperantaj Katolikaj Kongresoj, la 3-a en 1912, kaj la 15-a en 1930, okaze de la festoj de [[Sankta Emeriko]]. En julio 1929 la urbo Budapest aranĝis la unuan internacian pedagogian kurson laŭ [[Cseh-metodo]]. Inter la 1-a kaj la 8-a de aŭgusto de [[1929]], ĝi estis la loko de [[21-a UK 1929|21-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]]; ĉeestis 1256 kongresanoj el 33 landoj; la temoj estis elparolado, radio-propagando, tradukado en kongresoj. Okazis ĉi tie ankaŭ la [[51-a UK 1966|51-a]] (1966) kaj la [[68-a UK 1983|68-a]] (1983) UK-oj. Budapeŝto estis la eldonloko de "[[Literatura Mondo]]", [[AELA]], [[Hungara Vivo]] kaj ankaŭ de [[Eventoj]]. [[Julio Baghy]], [[Kálmán Kalocsay]], [[Tibor Újlaky-Nagy]], [[Valdemar Langlet]], [[Teodoro Ŝvarc]] (kaj lia filo [[George Soros]]) kaj [[Miklós Berényi]] loĝis tie. [[Adalberto Huleŝ]] vivis en Budapeŝto inter la jaroj 1958-1964 kaj 1979-2001. [[József Major]] tie lernis Esperanton. [[Enciklopedio de Esperanto - B|Enciklopedio de Esperanto]] rigardis Budapeŝton kiel gravan spiritan centron tiutempan de Esperanto. La Esperanto-Kolektaĵo de [[Karlo Fajszi]] komenciĝis ĉirkaŭ en [[1970]]. En [[1991]], estis eldonita katalogo de la kolekto kun 542 paĝoj. En [[1987]] okaze de la jubilea UK en [[Varsovio]] alvenis al Budapeŝto 14 afrikanoj por lertiga kunveno unumonata. Ili reprezentis 11 afrikajn landojn. Inter ili estis [[Privas Tchikpe]] el [[Benino]], [[Antoine Kouassi-Kouablan]] el [[Ebura Bordo]], Kameron Sakkey el [[Ganao]], [[Gbeglo Koffi]] kaj [[Agbemadon Atiogbe Mensa]] el [[Togolando]]. [[Hans Bakker]] el [[Nederlando]], [[Anita Dagmarsdotter]] el [[Svedio]], [[Stefan MacGill]] el [[Nov-Zelando]] kaj aliaj havis la taskon progresigi ilin en Esperanto kaj prepari ilin al fruktodona partopreno en la jubilea UK. === Budapeŝtaj esperantistoj === [[Dosiero:IstvanErtl.JPG|eta|230ra|{{centre|István Ertl en majo 2008}}]] * [[István Ertl]] * [[Ottó Haszpra]] * [[László Szilvási]] * [[Tibor Újlaky-Nagy]] * [[Károlyné Zipernovszky]] kaj ankaŭ: * [[Elisabetta Vilisics Formaggio]] (budapeŝtanino sed loĝanta en Italio) === Publikigaĵoj === Budapesta Internacia Foiro, de la 30.a de Aprilo ĝis la 9.a de Maio 1927, eldonis [[propagandilo]]jn kaj [[glumarko]]jn en Esperanto. == Famaj budapeŝtanoj == [[Dosiero:Ladislao Biro Argentina Circa 1978.JPG|eta|250ra|{{centre|László Bíró}}]] [[Dosiero:I Kertész.jpg|dekstra|eta|{{centre|Imre Kertész}}]] === Naskiĝintoj === * [[Antal Doráti]] (1906 - 1988) * [[Attila Hörbiger]], aktoro * [[Attila József]], (1905 - 1937) poeto * [[Dennis Gabor]] (1900 - 1979), [[Nobel-premiito pri fiziko]]. * [[Edward Teller]] (1908 - 2003), usona armilsciencisto. * [[Eugene Paul Wigner]], (1902 - 1995) fizikisto * [[Ferenc Molnár]], (1878 - 1952) verkisto * [[Frigyes Karinthy]] (1887 -1938), hungara verkisto. * [[György Faludy]], (1910 - 2006) poeto * [[Ignaz Semmelweis]] (1818 - 1865), aŭstra-hungara kuracisto. * [[Imre Kertész]] (1929 - 2016), [[Nobel-premiito pri literaturo]]. * [[Jenő Ormándy]] (1899 - 1985) (dirigento) * [[László Bíró (inventisto)|László Bíró]], (1899 - 1985) inventisto de la [[globkrajono]] * [[Paul Lendvai]], (* 1929), ĵurnalisto kaj faklibra verkisto * [[Péter Medgyessy]] (1942), hungara ĉefministro. * [[Robert Capa]] ([[1913]]-[[1954]]) fotoĵurnalisto {{Ĉefartikolo|Listo de famaj budapeŝtanoj (naskiĝintoj)}} === Mortintoj === * '''[[Endre Ady]]''', poeto * [[Mór Jókai]] ([[1825]]-[[1904]]) hungara verkisto * [[Arthur Koestler]] ([[1905]]-[[1983]]) verkisto * [[Ernő Hollán]] [[inĝeniero]] kaj [[generalo]] * [[László Lajtha]] muzikisto * [[Emil Petrovics]] operkomponisto * [[Ferenc Erkel]], operkomponisto * [[Annie Fischer]], [[pianistino]] * [[Mihály Babits]], poeto {{Ĉefartikolo|Listo de famaj budapeŝtanoj (mortintoj)}} == Vikipedia statistiko == En aŭgusto de [[2026]] la vikipedia serĉilo trovis pri "Budapeŝto" 18 320 trafojn. {{Granda dosiero|2018-07-05-budapest-buda-hill.jpg|800ra|{{center|Panorama vido de Budapeŝto en 2018 (maldekstre Buda, meze Danubo, dekstre Pest}}}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Földrajzi Világatlasz ISBN 963 352 516 0 CM == Vidu ankaŭ == * [[Aro de kristanaj studentaj korporacioj (KEDEX)]] * [[Listo de milionurboj]] * [[Festivalo Sziget]] * [[Metroo de Budapeŝto]] * [[Tramtransporto en Budapeŝto]] * [[Trolebusa transporto en Budapeŝto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=budapesxt}} * {{oficiala retejo}} ({{hu}}) * [https://web.archive.org/web/20220331101926/http://hungario.hu/bp.html esperanta prezento de la urbo, jen arkivigita laste en marto 2022] ({{eo}}) * [http://eo.hades-presse.com/n1/budapeshto.shtml Budapeŝto, la oriento kiu ŝanĝiĝas] ({{eo}}) {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Gravaj hungaraj urboj}} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Elstara}} {{ADLS|2005|35}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Budapeŝto| ]] [[Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Havenurboj]] ap5ioli2i8r7j5ta3fbv0dm68xsuvgy 0 8168 9455278 9321012 2026-08-17T08:01:45Z Sj1mor 12103 9455278 wikitext text/x-wiki '''Transigo de flu-kvanto''' estas rilatumo de elira kaj enira [[Flu-kvanto|flu-kvantoj]] en [[hidraŭelemento]], ekipaĵo aŭ [[sistemo]]. {{polurinda|tiu simpla frazo "nomo estas tio" pli taŭgas por vikivortaro. Tamen: Tute mankas ligiloj al alilingvaj tekstoj, kaj ne povas esti ke temo pri hidraŭliko estas nur en Esperanto kaj samtempe estas sen iu ajn referenco}} {{orfa}} {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Hidraŭliko]] hs8jt4v2h6qo4pj58wx0mktjvjwrgnh 0 10756 9455196 9124040 2026-08-17T02:21:15Z DidCORN 34571 Referenco; ne plu ĝermo 9455196 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri laktosuko. [[Dosiero:Flago-de-Ĉilio.svg|25ra|kadra]] '''Atentu''': La vorto '''ĉilo''' '''''nek''''' estas la nomo de ŝtato en [[Sudameriko]] (temas pri '''''[[Ĉilio]]) nek''''' la nomo de ĝiaj ŝtatanoj (temas pri '''''[[ĉilianoj]]''''').}} [[Dosiero:Chylothorax.jpg|eta|Ĉilo ekster la korpo]] '''Ĉilo'''<ref>Ĉilo en [[PIV]] 2005</ref> aŭ '''ĥilo'''<ref>Ĥilo preferindas en [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2p.html#hxil.0o]</ref> aŭ '''Laktosuko''' ([[france]] ''chyle'', de la [[latina]] vorto ''chylus'' kaj de la [[antikva greka]] ĥūlos, suko aŭ limfo) estas lakteca likvaĵo konsistanta el [[limfo]] kaj emulsia [[graso]], formiĝanta dum [[digestado]] de grasaĵoj. Ĝi ekestas en la [[maldika intesto]] dum la digestado de grasaj manĝaĵoj, kaj fortransportiĝas per limfaj [[kapilaro]]j. Pro globetoj de graso ensorbita, la limfo elfluanta el la intestaro aspektas laktosimila (tial en iuj lingvoj<!-- ekzemple la litova--> ĝi nomiĝas "blanka limfo"). La relative malalta premo de la limfaj kapilaroj permesas al relative larĝaj [[grasacido|grasacidaj]] molekuloj difuziĝi en ili, dum la pli alta premo en [[vejno]]j nur permesas la difuziĝon de pli etaj manĝoproduktoj, kiel [[aminoacido]]j aŭ [[sukero]]jn, rekte en la sangon. == Patologio == Ĉila [[fistulo]] estas elfluo de limfa likvaĵo el la limfangio, tipe akumuliĝante en la toraka aŭ abdomena kavoj. <ref>Deron Tessier, [http://www.emedicine.com/med/topic2706.htm anglalingva artikolo ''ĉila fistulo'' en la retejo ''eMedicine'', la 10-an de januaro 2008] </ref> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=hxil|ReVo titolo=Ĥilo / Ĉilo}} * [[Laktosuko]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=11436 artikolo "ĉilo" en la anglalingva vortaro ''MedTerms''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110605235725/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=11436 |date=2011-06-05 }} {{Unua}} [[Kategorio:Anatomio]] [[Kategorio:Imuna sistemo]] qe8v5ckhg72qi9gcgo4b1wp2zwex88k 9455229 9455196 2026-08-17T07:21:01Z Sj1mor 12103 9455229 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri laktosuko. [[Dosiero:Flago-de-Ĉilio.svg|25ra|kadra]] '''Atentu''': La vorto '''ĉilo''' '''''nek''''' estas la nomo de ŝtato en [[Sudameriko]] (temas pri '''''[[Ĉilio]]) nek''''' la nomo de ĝiaj ŝtatanoj (temas pri '''''[[ĉilianoj]]''''').}} [[Dosiero:Chylothorax.jpg|eta|Ĉilo ekster la korpo]] '''Ĉilo'''<ref>Ĉilo en [[PIV]] 2005</ref> aŭ '''ĥilo'''<ref>Ĥilo preferindas en [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2p.html#hxil.0o]</ref> aŭ '''Laktosuko''' ([[france]] ''chyle'', de la [[latina]] vorto ''chylus'' kaj de la [[antikva greka]] ĥūlos, suko aŭ limfo) estas lakteca likvaĵo konsistanta el [[limfo]] kaj emulsia [[graso]], formiĝanta dum [[digestado]] de grasaĵoj. Ĝi ekestas en la [[maldika intesto]] dum la digestado de grasaj manĝaĵoj, kaj fortransportiĝas per limfaj [[kapilaro]]j. Pro globetoj de graso ensorbita, la limfo elfluanta el la intestaro aspektas laktosimila (tial en iuj lingvoj<!-- ekzemple la litova--> ĝi nomiĝas "blanka limfo"). La relative malalta premo de la limfaj kapilaroj permesas al relative larĝaj [[grasacido|grasacidaj]] molekuloj difuziĝi en ili, dum la pli alta premo en [[vejno]]j nur permesas la difuziĝon de pli etaj manĝoproduktoj, kiel [[aminoacido]]j aŭ [[sukero]]jn, rekte en la sangon. == Patologio == Ĉila [[fistulo]] estas elfluo de limfa likvaĵo el la limfangio, tipe akumuliĝante en la toraka aŭ abdomena kavoj. <ref>Deron Tessier, [http://www.emedicine.com/med/topic2706.htm anglalingva artikolo ''ĉila fistulo'' en la retejo ''eMedicine'', la 10-an de januaro 2008] </ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Laktosuko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=hxil|ReVo titolo=Ĥilo / Ĉilo}} * [http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=11436 artikolo "ĉilo" en la anglalingva vortaro ''MedTerms''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110605235725/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=11436 |date=2011-06-05 }} {{Unua}} [[Kategorio:Anatomio]] [[Kategorio:Imuna sistemo]] mazy1ws209wwcu2axpew7m8ay8kqer2 0 14871 9455212 9444765 2026-08-17T06:37:10Z Interlingvisto 261976 9455212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Nova Lingvafrankao |Propra_nomo=Lingua Franca Nova |Mapo = Flag_of_Lingua_Franca_Nova.svg |Mapopriskribo = La flago de Nova Lingvafrankao |Landoj= Tuta [[mondo]] |Denaske= |Fremdlingve= >100 |Klasifiko=[[Planlingvo]] |Koloro=Konstruita |Oficiala lingvo=Neniu lando |Reguligita de= |Skribo=[[latina alfabeto|latina]] kaj [[cirila alfabeto|cirila]]<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://elefen.org/pdf/gramatiko.pdf#page=3 |titolo=Gramatiko de Lingua Franca Nova |formato=PDF |paĝo=3 |lingvo=eo |aŭtoro=Vici de Elefen |citaĵo=Elefeno uzas la du plej bone konatajn alfabetojn en la mondo: la roma (aŭ latina) kaj la cirila.}}</ref> |ISO1= |ISO2B= |ISO2T= |SIL=LFN |Specimeno = |vikipedio=lfn }} '''Nova Lingvafrankao''' aŭ '''Elefeno''' (memnome '''Lingua Franca Nova''', '''LFN''' aŭ '''Elefen''') estas [[planlingvo]] kreita en [[1965]] de [[psikologio|psikologo]] d-ro [[C. George Boeree]] el la [[Universitato Shippensburg]] en [[Pensilvanio]]. Nova Lingvafrankao baziĝas sur la franca, itala, portugala, hispana kaj kataluna. La projekto do klasigeblas [[Eŭroklono]], do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj. La lingvo estas fonetike skribita per 22 literoj de la [[Latina alfabeto|latina]] alfabeto aŭ de la [[Cirila alfabeto|cirila]]. Ĝi estas [[naturalisma planlingvo]] bazita sur latinidaj lingvoj, specife sur [[kreolo]]j, kiel sur [[Papiamento]] kaj [[Ĉavakano]] kaj tiel plu. LFN prenas sian nomon de mezepoka [[Lingvafrankao]]. Oni ne konfuzu ĝin kun alia similnoma projekto de [[19a jarcento]] citita de [[Louis Couturat]] kaj [[Leopold Leau]], en ilia ''Histoire de la langue universelle'', kiu nomiĝis simile [[Lingua franca nuova]]. == Alfabeto kaj prononco == Oni povas uzi la latinan aŭ la cirilan skribon. :{|width=100% border="0" style="text-align:center; border-collapse: collapse; background:#f8f8f8;" bordercolor="#f0f0f0" cellpadding="0" cellpadding="4" |'''Latina'''|| a || b || c || d || e || f || g || h || i || j || l || m || n || o || p || r || s || t || u || v || x || z |- |'''Cirila'''|| а || б || к || д || е || ф || г || x || и || ж || л || м || н || о || п || р || с || т || у || в || ш || з |- |'''Prononco'''|| a || b || k || d || e || f || g || h || i || ĵ || l || m || n || o || p || r || s || t || u || v || ŝ || z |} === Diftongoj === * ''ai'' /aj/ * ''au'' /aw/ * ''eu'' /ew/ * ''oi'' /oj/ Kiam ''i'' aŭ ''u'' antaŭas alian vokalon, ĝi iĝas duonvokalo—/j/, /w/—en la sekvantaj kazoj: * Vortkomence: ''iato'' /'ja.to/, ''uafel'' /wa.'fel/, ''ia'' /ja/ * Intervokale: ''joia'' /'ʒo.ja/, ''ciui'' /'ki.wi/ * En ''li'', ''ni'': ''folia'' /'fo.lja/, ''castania'' /kas.'ta.nja/ * En ''cu'', ''gu'': ''acua'' /'a.kwa/, ''cual'' /kwal/, ''lingua'' /'lin.gwa/ === Akcento === La akcento lokiĝas sur la vokalo antaŭ la lasta konsonanto, escepte antaŭ la plurala finiĝo -s (se ekzistas), de la vorto. La duonvokalon de diftongo oni konsideras kiel konsonanton. Sed kiam du finaj vokaloj estas ''ea'', ''ae'', ''eo'', ''oe'', ''ao'', ''oa'', aŭ ''ui'', la akcento troviĝas sur la unua vokalo de la vokalduopo. ''mision'' /mi.si.'on/, ''bonsai'' /bon.'saj/, ''emosio'' /e.'mo.si.o/, ''martes'' /mar.'tes/, ''mares'' /'ma.res/, ''tio'' /'ti.o/, ''deluvio'' /de.'lu.vi.o/, ''jelosia'' /ʒe.'lo.si.a/, ''numero'' /nu.'me.ro/. ''numeros'' /nu.'me.ros/, ''idea'' /i.'de.a/, ''ideas'' /i.'de.as/, ''coneo'' /ko.'ne.o/, ''asentua'' /a.'sen.tu.a/, ''asentuas'' /a.'sen.tu.as/, ''lingua'' /'lin.gwa/, ''linguas'' /'lin.gwas/, ''produi'' /'pro.'du.i/ Notu, ke la akcento ne tre gravas en LFN kaj '''akcentaj variaĵoj''' ne malhelpus komprenon. La kreinto de LFN verŝajne rekomendas nestriktecon pri akcentoj. == Gramatiko == === Morfologio === La gramatiko estas bazita sur latinidaj [[kreolaj lingvoj]] (la moto de la lingvo estas "Lingua Franca Nova – la creol per la mundo!"). La pasintan tempon indikas vorteto ''ia'' kaj la futuron la vorteto ''va'' antaŭ la verbo. {|width=0% align=right border="0" style="text-align:center; border-collapse: collapse; background:#f8f8f8;" bordercolor="#f0f0f0" cellpadding="0" cellpadding="4" |- valign=top |align=left|'''Tempo''' |colspan=2 align=center|'''Verbo en LFN''' |- valign=top |align=left|Infinitivo |colspan=2 align=center|ama (ami) |- align=center valign=top |align=left|Estanta tempo |me ama<br />tu ama<br />el ama |nos ama<br />vos ama<br />los ama |- align=center valign=top |align=left|Pasinta tempo |me ia ama<br />tu ia ama<br />el ia ama |nos ia ama<br />vos ia ama<br />los ia ama |- align=center valign=top |align=left|Futuro |me va ama<br />tu va ama<br />el va ama |nos va ama<br />vos va ama<br />los va ama |- valign=top |align=left|Pasiva participo |colspan=2 align=center|amada |- |align=left|Aktiva participo |colspan=2 align=center|amante |} :''me'' – mi :''tu'' – vi (sola) :''el'' – li/ŝi :''lo'' – ĝi :''nos'' – ni :''vos'' – vi (ĉiuj) :''los'' – ili La pluralo estas formata per la nura gramatika sufikso: ''-s'' (aŭ ''-es'' post konsonantoj). Estas prefiksoj kaj sufiksoj por derivado: ''-or'' por persono, kiu faras ion lige kun sia rolo aŭ profesio kaj ''-eria'' por laborejo, butiko. :''carne'' – "viando" :''carnor'' – "viandisto" :''carneria'' – "viandejo" La verboj povas esti uzataj kiel substantivoj sen ŝanĝo, la adjektivoj kaj adverboj ankaŭ povas esti uzataj kiel substantivoj. :''nos dansa'' – "ni dancas" :''la dansa'' – "la danco" La vortprovizo havas 14.000 vortojn. === Sintakso === Ĝi havas striktan vortaranĝaĵon: subjekto—verbo—objekto :''la fem ama la casa'' – "la virino amas la domon" Subjekto kaj objekto: partikulo—substantivo—adjektivoj :''la casa grande'' – "la domo granda" Verbo: helpverboj—verbo—adverboj :''debe pasea atendente'' – "devas iri singarde" == Literaturo == La [[literaturo de Lingua Franca Nova]] estas la literaturo skribita en Elefeno. Ekde sia kreiĝo, ĉi tiu lingvo havas literaturon kun tekstoj originalaj kaj tradukitaj. La unua libro publikigita en Nova Lingvafrankao estis [[La aventuroj de Alico en Mirlando]], tradukita de [[Simon Davies]]. La unua originala verko estis ''[[La xerca per Pahoa]]'', verkita de [[Vicente Costalago]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-xerca-per-pahoa/paperback/product-gpdq4k.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Libro |alirdato=2021-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210811131944/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-xerca-per-pahoa/paperback/product-gpdq4k.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2021-08-11 }}</ref>. La dua originala verko estis ''La marcia nonconoseda'', ankaŭ verkita de Vicente Costalago<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-y45dpm.html |titolo=La marcia nonconoseda |alirdato=2022-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220307124836/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-y45dpm.html |arkivdato=2022-03-07 }}</ref>. == Ekzemplo de teksto == ;Lingua Franca Nova ([[Aŭdvidaĵo:Introdui1.ogg|audio]]) :{|width=100% border=0 |- valign=top |width=50%| Lingua Franca Nova es desiniada per es un lingua vera simple, coerente, e fasil aprendeda, per comunica internasional. El ave varios cualia bon: |width=50%| Lingua Franka Nova estas kreita por esti lingvo vere simpla, konsekvenca, kaj facile lernebla por la internacia komunikado. Ĝi havas plurajn ecojn: |- valign=top | * El ave un numero limitada de fonemes. El sona simila a italian o espaniol. | * Ĝi havas limigitan nombron da fonemoj. Sone ĝi similas al la itala aŭ hispana. |- valign=top | * El es scriveda como el sona. No enfante deve pasa multe anios studia nonregulas. | * Oni literumas ĝin fonetike. Neniu infano devas lerni multjare malregulaĵojn. |- valign=top | * El ave un gramatica vera simple e regula. El es min complicada en esta caso como engles o indonesian. | * Ĝi havas gramatikon vere simplan kaj regulan. Tiurilate ĝi estas tiel simpla kiel angla aŭ indonezia. |- valign=top | * El ave un grupo limitada e tota regula de afises produinte per crea parolas nova. | * Ĝi havas limigitan kaj regulan aron da afiksoj produktivaj por konstrui novajn vortojn. |- valign=top | * El ave regulas de la ordina de parolas bon definada, como multe linguas major. | * Ĝi havas bone difinitajn regulojn por vortordo, kiel multe da ĉeflingvoj. |- valign=top | * El ave un lista de parolas fundada en la linguas roman moderne. Esta linguas es comun e influensente, e ia contribui la parte major de parolas engles. | * Ĝi havas vortotrezoron forte bazitan en la modernaj latinidaj lingvoj. Tiuj lingvoj estas mem tre disvastiĝintaj kaj influhavaj, kaj kontribuis la ĉefparton de la angla vortotrezoro. |- valign=top | * El es desiniada per es asetante natural de parolas tecnical de latina e elenica, la "norma de mundo" per fato. | * Ĝi estas koncipita por nature akcepti teknikajn neologismojn de la latina kaj greka, la fakta "mondnormo". |- valign=top | * El es desiniada per aperi plu parte "natural" per los ci comprende la linguas roman, ma no min fasil per otras. | * Ĝi estas koncipita por aperi relative "natura" por tiuj, kiuj komprenas lingvojn latinidajn, sen esti malfacile lernebla por la aliaj. |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=elefen|ReVo titolo=Elefeno}} * [http://elefen.org Enkonduko] * [http://lfn.wikia.com/ Vikia enciklopedio en Nova Lingvafrankao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191028233607/https://lfn.fandom.com/wiki/Paje_xef |date=2019-10-28 }} en [[Wikia]]. * [http://elefen.org/salon/gramatica/eo Gramatiko de Nova Lingvafrankao] {{esperante}} * [http://www.omniglot.com/writing/lfn.htm Nova Lingvafrankao ĉe Omniglot] {{en}} * [https://vanege.medium.com/mi-faris-kartaron-en-anki-kaj-memrise-por-lerni-la-plej-oftajn-vortojn-de-elefen-91330b4b6531 Mi faris kartaron en Anki kaj Memrise por lerni la plej oftajn vortojn de Elefen] {{Nova Lingvafrankao}}{{Planlingvoj}} [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Eŭroklono]] [[Kategorio:Nova lingvafrankao]] s9gpygfmtnu340pzatinm9wjtsmxds1 0 14978 9455027 9427036 2026-08-16T18:35:06Z Tirolischleioans 254019 9455027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto skribo |nomo = Fenica alfabeto |tipo = Alfabeto |STtipo = Konsonanta |tipo-priskribo = (Disponigas aldonajn informojn laŭ la ĝenerala tipo) |epoko = (*Epoko dum kiu la sistemo estis uzata.) |lingvoj = [[fenica lingvo]] |fam1 = (Uzu famN por difini la devenon de la skribo. |fam2 = Ĝis 15 devenoj de la skribo povas esti listataj, ... fam1 estas la plej aĝa.) |fam15 = |inventinto = (Uzu anstataŭ famN por artefaritaj skriboj) |fratina = (Por fratinaj skriboj ĉi tie kun komuna deveno) |idoj = [[Hebrea alfabeto]]<br>[[Araba alfabeto]] |parencaj = (Por parencaj sistemoj) |ekzemplo = 62ebad759aa64246957e94cb % D0% 90% D0% BB% D1% 84% D0% B0% D0% B2% D0% B8% D1% 82 % D1% 8D% D1% 81% D0% BF% D0% B5% D1% 80% D0% B0% D0% BD% D1% 82% D0% BE.png |grandeco de ekzemplo = 250px |priskribo de ekzemplo = Fenica alfabeto kompare al la Esperanta. |unikodo = (Por difini la Unikodan blokon) |iso15924 = (Por difini ISO 15924 kvarliteran kodon) }} La '''fenica alfabeto''' (kreita kaj uzita en la antikva lando [[Fenicio]]) estas praalfabeto, de kiu originas ĉiuj nunaj [[alfabeto]]j. Ĝi aperis unuafoje en [[Bibloso]]. Ĝi ne havis [[vokalo]]jn, sed nur 22 [[konsonanto]]jn. == Historio == === Frua historio === Oni ne povas certe diri ĉu la fenica alfabeto estis la unua fonetika alfabeto en la mondo, sed ĝi aĝas pli ol 3000 jaroj kaj de ĝi devenas preskaŭ ĉiuj konataj skribsistemoj de [[Eŭropo]] kaj [[Mezoriento]]. La ekzakta dato de apero de fenica skribo estas nekonata. La unua ekzemplo de fenica skribo estas trovita en [[1922]] en [[Biblo]] sur [[sarkofago]] de Bibla reĝo [[Ahiram]]. La enskribo aspektis jene: [[Dosiero:Sarcophag of Ahiram inscription.png|800ra]] La esploristo kiu malkovris la sarkofagon, Pierre Montet, kredis ke la sarkofago estas kreita en [[-13-a jarcento]]. Do, dum longa tempo oni kredis, ke tio estis la plej frua fenica enskribo. Sed jam en 1980-aj jaroj oni komencis dubi, ke ĝi povis aperi pli frue ol en [[-11-a jarcento]]. Modernaj esploristoj trovis, ke en sama tombo estis grekaj vazoj de [[-7-a jarcento]], kaj do la tombo aĝas de la sama epoko; aliaj, tamen, kredas, ke la vazoj estas metitaj tien fare de tombrabistoj, kiuj loĝis en la tombo dum iom da tempo, priserĉante ĝin por valoraĵoj. En [[1972]] arkeologo Pritchard, esplorante vilaĝon Sarepta (inter [[Sidono]] kaj [[Tiro]]) trovis vazon kun enskrapita enskribo per fenicaj literoj. La vazo estas farita en [[-13-a jarcento]], dum [[Troja milito]]. Nun oni opinias, ke tio estas plej frua ekzemplo de fenica skribo. En tiaj jaroj jam ekzistis variantoj de pralfabetaj fonetikaj skriboj. Ekzemple, en [[Mezopotamio|Mezopotamia]] [[kojnoskribo]] ekzistis fonetika varianto (Akkada silaba kojnoskribo). En [[Antikva Egiptio|Egiptia]] [[hieroglifo|hieroglifiko]] fonetikaj partoj ekzistis ekde epoko de [[Meza Imperio de Egiptio|Meza Imperio]], kaj eventuale ili iĝis pli kaj pli popularaj. Ankoraŭ en tiuj skriboj aperis vortoj, kiuj estis skribitaj pure per fonetikaj signoj (aparte, fremdlandaj nomoj kaj loknomoj). Unuaj ekzemploj de linearaj (t.e. nekojnoskribaj) alfabetaj sistemoj apartenas al [[-14-a jarcento]]. Tio estas [[praĥanaana alfabeto|praĥanaana]] kaj [[prasinaja alfabeto|prasinaja]] alfabetoj. Ili ankoraŭ estas similaj al la fenica skribo kaj kelkaj sciencistoj rigardas ilin kiel pli fruajn variantojn de ĝi. La literoj de protoĥanaana alfabeto ankoraŭ estas bildecaj, kiel [[ideogramo]]j, sed estas uzataj ekskluzive fonetike. La sono estis kvazaŭ montrita per bildeto de iu aĵo, kiu komencas je sama sono. Ekzemple, litero kun sono '''b''' nomiĝis ''beit'' (domo) kaj estis simpligita bildeto de domo. Sed la litero ne plu signifis vorton "domo", nur la sonon '''b''' - kaj male, la sono '''b''' estis skribata nur per ĝi, ne per iu alia litero aŭ ideogramo. Tiu procedo de apero de literoj el piktogramoj estas formo de [[akrofonio]]. La deveno de piktogramoj mem estas neklara; nun la plej verŝajna versio estas prenado de Egiptiaj unukonsonantaj fonetikaj hieroglifoj kun ioma ŝanĝo de ilia fonetika signifo por adaptado al praĥanaana fonologio. El praĥanaana alfabeto, post plia simpligo, aperis la fenica skribo mem, kiu estis simpla [[abĵado]] kun 22 literoj. === Revolucio en skribsistemoj === Kreo de fonetika alfabeto iĝis vera revolucio en skribsistemoj. Antaŭe ideogramaj skriboj estis tre komplikaj kaj nur uzeblaj por specialaj skribistoj, kiuj tutan sian vivon devis lerni novajn kaj novajn ideogramojn. Pro tio simpla popolo kaj eĉ nobeloj estis nealfabetaj kaj devis ĉiam dungi fakulojn kiam necesis skribi aŭ legi ion. Apero de alfabeto en kiu unu litero signifas unu sonon igis skribon atingebla por plimulto de homoj. Krome, "akrofonia" naturo de skribo donas apartan lernan avantaĝon al popoloj, kiej uzis [[Ŝemida lingvaro|ŝemidajn]] lingvojn, kaj pro tio ĝi rapide disvastiĝas inter ili. Kiel lineara alfabeto, fenica skribo havas avantaĝon kontraŭ kojnoskriboj, ĉar ĝi ne dependis de materialo sur kiu oni skribas. Kiam per kojnoskribo oni povis skribi nur sur malseka [[argilo]], per fenica skribo eblis enskrapi skribaĵon sur iu ajn surfaco - ligno, ŝtono, [[ceramiko]] ktp. Fakte, multaj enskriboj de kutima vivo estis enskrapitaj sur fragmentoj de rompitaj vazoj kaj aliaj ceramikaĵoj, kiuj estis tute sentaŭgaj por iu alia celo. Poste, najbaraj popoloj kun aliaj lingvoj ankaŭ prenis la skribsistemon kaj adaptis ĝin por siaj lingvoj. Tiaj alfabetoj (ekzemple, la [[greka alfabeto|greka]]) perdis la "akrofoniecon", sed pro malgranda nombro de lernendaj literoj ĝi tamen estis sufiĉe facila por demokratiigi la skribon kaj disvastigi ĝin inter malaltaj niveloj de socio. La klasoj kiuj profitis nur per skribo, kiel egiptiaj skribistoj aŭ ĉinaj mandarinoj, aŭ tute malaperis en tiuj socioj, aŭ devis ekhavi iujn aldonajn sciojn por konservi sian pozicion. Pro tio [[juro]], [[literaturo]] kaj [[scienco]] ankaŭ ricevis grandan impulson. === Daŭra disvolviĝo === Pro apero de lignaj bordoj, kovritaj je [[vakso]], kaj, poste, [[pergameno]], aperis eblecoj skribi tre rapide. Pro rapida skribo, formo de literoj iĝis pli rondeca, eĉ kursiveca. Disvolviĝo de fenic-devenaj alfabetoj, prenitaj fare de diferaj popoloj, kreis tri branĉojn. En ŝemidlingvaj areoj ĝi transformiĝis al [[aramea skribo]] kaj konservas sian [[abĵado|abĵadecon]]. De tiu branĉo devenas ĉiuj nunaj ŝemidaj abĵadoj kaj kelkaj aliaj alfabetoj. Por la [[greka lingvo|greka]] oni devis adapti la lingvon kaj aldoni simbolojn por [[vokalo]]j. Tion oni faris per redifini literojn kiel ''alef'', ''vav'', ''ain'' ktp., kies sonoj ne ekzistis en la greka, kiel vokaloj. La tria vojo estas kelkaj alfabetoj, kiuj iĝis [[silaba alfabeto|silabaj]], sed nun sciencistoj kredas, ke ili ankaŭ devenas de la aramea. Do, la moderna filogenio de fenic-devenaj skriboj estas: * [[Malgrand-Aziaj alfabetoj]] * [[Malnov-Livia skribo]] ** [[Turdetana skribo]] ** [[Guanĉa skribo]] ** [[Tifinago]] * [[Iberia skribo]] * [[Greka alfabeto]] ** [[Cirila skribo]] ** [[Etruska alfabeto]] *** [[Latina alfabeto]] **** [[Runaj alfabetoj]] * [[Aramea skribo]] ** [[Samarinana skribo]] ** [[Hebrea alfabeto]] ** [[Nabatea skribo]] *** [[Araba alfabeto]] ** [[Siria skribo]] ** [[Ujgura skribo]] *** [[Orĥona runoskribo]] *** [[Mongola skribo]] ** Hindiaj skriboj ([[braĥmio]], [[nagario]]j ktp.) ** [[Kartvela alfabeto]] ** [[Armena alfabeto]] Do, ega parto de nunekzistantaj skribsistemoj rekte aŭ nerekte devenas de la fenica. == La fenica alfabeto == La fenicaj kaj la [[hebrea alfabeto|hebreaj]] liternomoj tre similas, do la nomoj de la hebreaj literoj uziĝas ĉi tie. {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="border-collapse:collapse; text-align:center;" |- ! rowspan=2 | Litero ! rowspan=2 | Nomo ! rowspan=2 | Signifo ! rowspan=2 | Esperanta litero ! rowspan=2 | IFA ! colspan=5 | Devenintaj literoj |- ! [[Hebrea alfabeto|Hebree]] ! [[Araba alfabeto|Arabe]] ! [[Greka alfabeto|Greke]] ! [[Latina alfabeto|Latine]] ! [[Cirila alfabeto|Cirile]] |- | [[Dosiero:Phoenician aleph.svg|35ra|Aleph]] | ʾālef | Bovo | ’ | /ʔ/ | א | ﺍ | Α α | A a | А а |- | [[Dosiero:Phoenician beth.svg|35ra|Beth]] | bēt | Domo | b | /b/ | ב | ﺏ | Β β | B b | Б б, В в |- | [[Dosiero:Phoenician gimel.svg|35ra|Gimel]] | gīmel | Kamelo | g | /ɡ/ | ג | ﺝ | Γ γ | C c, G g | Г г |- | [[Dosiero:Phoenician daleth.svg|35ra|Daleth]] | dālet | Pordo | d | /d/ | ד | ﺩ | Δ δ | D d | Д д |- | [[Dosiero:Phoenician he.svg|35ra|He]] | hē | Fenestro | h | /h/ | ה | ﮬ | Ε ε | E e | Е е, Є є |- | [[Dosiero:Phoenician waw.svg|35ra|Waw]] | ŭāŭ | Fiŝhoko | w | /w/ | ו | ﻭ | (Ϝ ϝ), Υ υ | F f, U u, V v,<br />W w, Y y | (Ѵ ѵ), У у |- | [[Dosiero:Phoenician zayin.svg|35ra|Zayin]] | zajin | Armilo | z | /z/ | ז | ﺯ | Ζ ζ | Z z | З з |- | [[Dosiero:Phoenician heth.svg|35ra|Heth]] | ḥēt | Muro | ḥ | /ħ/ | ח | ﺡ | Η η | H h | И и |- | [[Dosiero:Phoenician teth.svg|35ra|Teth]] | ṭēt | Rado | ṭ | /tʼ/ | ט | ﻁ | Θ θ | | (Ѳ ѳ), Ф ф |- | [[Dosiero:Phoenician yodh.svg|35ra|Yodh]] | jōd | Mano | y | /j/ | י | ﻱ | Ι ι | I i, J j | Іі, Її, Јј |- | [[Dosiero:Phoenician kaph.svg|35ra|Kaph]] | kaf | Manopalmo | k | /k/ | כ | ﻙ | Κ κ | K k | К к |- | [[Dosiero:Phoenician lamedh.svg|35ra|Lamedh]] | lāmed | Bastono | l | /l/ | ל | ﻝ | Λ λ | L l | Л л |- | [[Dosiero:Phoenician mem.svg|35ra|Mem]] | mēm | Akvo | m | /m/ | מ | ﻡ | Μ μ | M m | М м |- | [[Dosiero:Phoenician nun.svg|35ra|Nun]] | nun | Serpento | n | /n/ | נ | ﻥ | Ν ν | N n | Н н |- | [[Dosiero:Phoenician samekh.svg|35ra|Samekh]] | sāmeĥ | Fiŝo | s | /s/ | ס | س | Ξ ξ, Χ χ | X x | (Ѯ ѯ), Х х |- | [[Dosiero:Phoenician ayin.svg|35ra|Ayin]] | ʿajin | Okulo | ʿ | /ʕ/ | ע | ﻉ | Ο ο | O o | О о |- | [[Dosiero:Phoenician pe.svg|35ra|Pe]] | pē | Buŝo | p | /p/ | פ | ﻑ | Π π | P p | П п |- | [[Dosiero:Phoenician sade.svg|35ra|Sade]] | ṣādē | Papiruso | ṣ | /sʼ/ | צ | ﺹ | (Ϻ ϻ, Ϡ ϡ) | | Ц ц, Ч ч |- | [[Dosiero:Phoenician qoph.svg|35ra|Qoph]] | kōf | Simio | q | /q/ | ק | ﻕ | (Ϙ ϙ) | Q q | (Ҁ ҁ) |- | [[Dosiero:Phoenician res.svg|35ra|Res]] | rēŝ | Kapo | r | /r/ | ר | ﺭ | Ρ ρ | R r | Ρ р |- | [[Dosiero:Phoenician sin.svg|35ra|Sin]] | ŝin | Suno | š | /ʃ/ | ש | ش | Σ σ/ς | S s | С с, Ш ш |- | [[Dosiero:Phoenician taw.svg|35ra|Taw]] | tāŭ | Signo | t | /t/ | ת | ﺕ | Τ τ | T t | Т т |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Fenica alfabeto| ]] hka3fk85ql443z7g3925f4eq4elicxs 0 17652 9455241 9061388 2026-08-17T07:33:58Z Sj1mor 12103 9455241 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Motaciloj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Pied Wagtail rear view 700.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = Bildo de Nigradorsa motacilo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Motaciledoj]] ''Motacillidae'' |genro = ''[[Motacilla]]'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |vikispecio = |komunejo = }} La '''motaciloj''' formas la [[paserina]]n [[birdo]]genron ''Motacilla''. Ili estas malgrandaj birdoj kun longaj vostoj kiujn ili movas ofte. '''''Motacilla''''', la radiko de la nomoj kaj de la [[familio]] kaj de la [[genro]] signifas en la [[latina]] [[scienca nomo]] ''movante voston''. La [[Hinda dendronanto]] aŭ [[Hinda motacilo]] apartenas al la [[monotipa]] genro ''Dendronanthus'' kiu estas tre rilata al ''Motacilla'' kaj foje estas inkludata en tiu genro. == Karakteroj == Motaciloj estas sveltaj, ofte koloraj, surgrundomanĝantaj [[insektovora]]j birdoj de malferma kamparo en la [[Malnova Mondo]]. Ili estas ankaŭ surgrundaj nestumantoj; la ino demetas ĝis ses punktecaj ovojn ĉiun ovodemetadon. Inter la plej rimarkindaj kutimoj estas preskaŭ konstanta vostomovo, kio nomigas la specion en kelkaj llingoj kiel la [[angla]] per "wagtail". Spite la tutmondeco de tiu kutimo kaj ties observado, oni ne konas bone la kialojn de tiu moro. Oni sugestis, ke tiu faro povus movigi aŭ fuĝigi predon, aŭ ke temas pri signalo de memsubmeto al aliaj motaciloj. Ĵusaj studoj sugestis, ke temas pri signalo de priatento<ref>Randler, C (2006). "Is tail wagging in white wagtails, ''Motacilla alba'', an honest signal of vigilance?" ''Animal Behaviour'' '''71''' (5): 1089-1093</ref> kiu povus helpi forigi aŭ senkuraĝigi eventualajn predantojn.<ref>Hasson, O. (1991). "Pursuit-deterrent signals: communication between prey and predator". ''Trends in Ecology & Evolution'', '''6''':325-329.</ref> == Sistematiko == [[Dosiero:Trjasoguzka.JPG|dekstra|eta|Motacilo]] Je unua rigardo, motaciloj ŝajnas esti dividataj en flavventra grupo kaj blankaventra grupo, aŭ en grupo kie supra kapo estas nigra kaj aliaj kie ĝi estas kutime griza, sed povus esti ankaŭ oliveca, flava aŭ de aliaj koloroj. Tamen tiuj ne estus [[evoluo|evoluaj]] stirpoj; ŝanĝoj de ventrokoloro kaj pliigo de [[melanino]] okazis sendepende kelkajn fojojn ĉe motaciloj, kaj la kolorbildoj kiuj fakte indikas rilaton estas pli subtilaj. Analizoj de [[DNA]] ne estis tre utila: oni konfirmis la supozon ke estas [[superspecio]] de probable 3 blankaventraj, nigragorĝaj motaciloj. Ankaŭ, estas alia superspecio en [[subsahara Afriko]], nome 3 blankagorĝaj specioj kun nigra brustozono. La restaj 5 specioj estas tre variaj morfologie kaj ties rilatoj inter ili kaj kun la aliaj du [[klado]]j ne estis sufiĉe klarigitaj. La origino de la genro ŝajne estas en la ĝenerala areo de Orienta [[Siberio]]/[[Mongolio]]. Motaciloj disvastiĝis rapide tra Eŭrazio kaj disiĝis al [[Afriko]] dum la [[Zankleano]] (Komenca [[Plioceno]])<ref> La dato de 4.5 [[ma]] ĉe Voelker (2002) estas dubinda ĉar ĝi ne referencas al fidinda informo sed baze sur averaĝaj ĉirkaŭkalkuloj kiuj nuntempe oni konas ke ofte estas malpravaj.</ref> kie la subsahara stirpo estis poste izolata. La afrika [[Makulmotacilo]] (kaj eble la azia [[Mekonga motacilo]]) diverĝis antaŭ la amasradiadoj de la blankaventraj nigragorĝaj kaj plej parto de la flavventraj formoj, ĉiuj el kiuj okazis dum la fina [[Piacenziano]] (komenca Frua Plioceno), proksimume antaŭ ĉirkaŭ 3 ma. Tri specioj estas poli- aŭ parafiletikaj laŭ la nuna [[taksonomio]] kaj [[subspecio]]j bezonas esti reatribuitaj kaj/aŭ specioj bezonas esti disigitaj. La [[Flava motacilo]] (konata ankaŭ kiel Blukapa motacilo aŭ eĉ per aliaj nomoj), ĉefe, estis ĉiam taksonomia kaprompilo kun ĉirkaŭ dekduo da akceptataj subspecioj kaj multaj pliaj nevalidaj. La du restaj "[[monokromo|monokromaj]]" specioj, nome la [[Mekonga motacilo|Mekonga]] kaj la [[Makulmotacilo]] povus esti proksime parencaj aŭ plej probable rimarkinda ekzemplo de [[konverĝa evoluo]]. Prahistoriaj motaciloj konataj el [[fosilio]]j estas ''Motacilla humata'' kaj ''Motacilla major''. Vidu la speciartikolojn pri pli da informo pri rilatoj inter individuaj specioj. == Specioj en taksonomia ordo == * [[Blanka motacilo]] ''Motacilla alba'' - [[polifiletika]] aŭ [[parafiletika]] ** Nigradorsa motacilo ''Motacilla alba yarrellii'' ** [[Nigradorsa motacilo]] ''Motacilla (alba) lugens'' * [[Japana motacilo]] ''Motacilla grandis'' * [[Blankabrova motacilo]] ''Motacilla maderaspatensis'' * [[Mekonga motacilo]] ''Motacilla samveasnae'' * [[Makulmotacilo]] ''Motacilla aguimp'' * [[Citronmotacilo]] aŭ [[Siberia motacilo]] ''Motacilla citreola'' - eble [[parafiletika]] * [[Flava motacilo]] ''Motacilla flava'' ** Flava motacilo ''Motacilla flava flava'' – [[parafiletika]] ** [[Nigrakapa flava motacilo]] ''Motacilla flava feldegg'' * [[Montarmotacilo]] ''Motacilla cinerea'' * [[Kablanda motacilo]] ''Motacilla capensis'' * [[Madagaskara motacilo]] ''Motacilla flaviventris'' * [[Afrika montarmotacilo]] ''Motacilla clara'' La Mekonga motacilo estis priskribita kiel nova specio por la scienco nur en 2001.<!-- Duckworth et al. --> El tiuj specioj la unuaj 5 estas nigrablankaj specioj nome la [[Blanka motacilo]], [[Japana motacilo]], [[Blankabrova motacilo]], [[Mekonga motacilo]] kaj [[Makulmotacilo]], dum la [[Citronmotacilo]], [[Flava motacilo]], [[Montarmotacilo]] kaj [[Madagaskara motacilo]] aldonas la flavan koloron. [[Dosiero:Motacilla flava 2 young (Marek Szczepanek).jpg|eta|maldekstra|180px]] {{-}} == Referencoj==<!-- FolHistNatMusMatraensis25:41. --> * '''Voelker''', Gary (2002): Systematics and historical biogeography of wagtails: Dispersal versus vicariance revisited. ''Condor'' '''104'''(4): 725–739. [angla kun hispana resumo] [[DOI]]: 10.1650/0010-5422(2002)104[0725:SAHBOW]2.0.CO;2 [http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1650%2F0010-5422(2002)104%5B0725%3ASAHBOW%5D2.0.CO%3B2 HTML resumo] === Notoj === {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Birdoj}}{{Projektoj|ReVo=motaci}} * [http://ibc.lynxeds.com/family/pipits-wagtails-motacillidae Motacila filmetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100820080753/http://ibc.lynxeds.com/family/pipits-wagtails-motacillidae |date=2010-08-20 }} ĉe Internet Bird Collection * [http://www.tapuz.co.il/blog/ViewEntry.asp?EntryId=1522846 Nigradorsa motacilo montrata en Filatela Tutaĵo de Ĉinio] * [http://www.tapuz.co.il/blog/ViewEntry.asp?EntryId=1522848 Montarmotacilo montrata en Filatela Tutaĵo de Ĉinio] {{Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Proneledoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 95n987k280nr9dypg503dqybvzz2j70 0 18647 9454836 9448348 2026-08-16T12:24:34Z Filozofo 3592 /* */ Lingva alĝustigo 9454836 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|eta|Variaj manĝaĵoj.]] [[Dosiero:FoodSourcesOfMagnesium.jpg|eta|Variaj manĝaĵoj de vegetala deveno: cerealoj, diversaj [[legomo]]j kaj spinaco]] [[Dosiero:Kuracaj manĝaĵoj.jpg|eta|220px|Kovrilpaĝo de libro pri kuracaj manĝaĵoj; Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1986.]] '''Manĝaĵo''' estas aĵo manĝata fare de [[vivo|vivaĵoj]]. Manĝaĵo estas la ĉefa fonto de [[energio]] por [[animalo]]j. Ĝi estas asimilita al la korpo pere de [[digesto]]. Ofte la nocio '''manĝaĵo''' entenas ankaŭ [[trinkaĵo]]jn. '''Manĝaĵo''' estas ajna substanco<ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/212568/food|title=food|work=Encyclopedia Britannica|accessdate=29a de Majo 2015}}</ref> konsumita por havigi nutran subtenon por la korpo. Ĝi estas kutime devena el [[planto|planta]] aŭ [[animalo|animala]] origino, kaj enhavas esencajn [[nutraĵo]]jn, kiaj [[graso]]jn, [[proteino]]jn, [[vitamino]]jn, aŭ [[mineralo]]jn. La substanco estas [[engluto|englutata]] de [[organismo]] kaj asimilata de la [[ĉelo]]j de [[organismo]] por havigi [[energio]]n, elteni vivon, aŭ stimuli la kreskon. Historie, personoj certigis sian manĝadon pere de du ĉefaj metodoj: nome la praktiko de [[ĉasistoj-kolektistoj]] kaj de [[agrikulturo]]. Nuntempe, la majoritato de manĝ-[[energio]] postulita de la [[Loĝantarkresko|pliiĝanta]] [[Monda loĝantaro|loĝantaro tutmonda]] estas havigita de la [[nutraĵa industrio]]. [[Nutra sekureco]] estas kontrolita de agentejoj kiaj la ''Internacia Asocio por Manĝoprotektado'', la ''Mondrimeda Instituto'', la ''Monda Manĝoprogramo'', la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]], kaj la ''Internacia Manĝinforma Konsilantaro''. Ili konsideras aferojn kiaj [[eltenebleco]], [[biologia diverseco]], [[klimata ŝanĝo]], [[manĝekonomiko]], [[loĝantarkresko]], [[akvoliverado]], kaj [[Nutra sekureco|aliro al manĝo]]. {{Ĉefartikolo| Manĝorajto‎}} La [[manĝorajto]] estas [[homa rajto]] agnoskita de la [[Internacia Pakto pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj]] ([[IPESKR]]), kiu rekonas la "rajton al taŭga standardo de vivo, inklude taŭgan manĝon," same kiel la "fundamenta rajto esti libera el malsato." == Manĝofontoj == [[Dosiero:Roadside maize vendor in India.jpg|eta|Surstrata vendisto vendanta vaporigitan maizon en [[Barato]]. [[Maizo]] estas [[bazmanĝaĵo]] en kelkaj landoj.]] Plej manĝaĵoj havas sian originon en [[planto]]j. Kelkaj manĝaĵoj estas akiritaj rekte el plantoj; sed eĉ animaloj kiuj estas uzataj kiel manĝofontoj estas bredataj per nutradi ilin el manĝaĵoj derivaj el plantoj. Greno de [[cerealo]] estas [[bazmanĝaĵo]] kiu havigas pli da manĝenergio tutmonde ol ajna alia tipo de agrikultura produkto. [[Maizo]], [[tritiko]], kaj [[rizo]] – laŭ ĉiuj el ties variantoj – enkalkuliĝas por 87% el la tuta grenproduktado tutmonde.<ref name="prodstat">{{cite web |url=http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx |title=ProdSTAT |work=FAOSTAT |accessdate=2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210214103/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx |archivedate=2012-02-10 }}</ref> Plej el la greno kiu estas produktita tutmonde estas havigita al gregaro por ties bredado kaj posta konsumado laŭ diversaj manieroj ([[viando]], [[lakto]], [[ovo]]j). Kelkaj manĝaĵoj el animala aŭ planta deveno estas variaj manĝeblaj [[fungo]]j, ĉefe [[ĉapelfungo]]j. Fungoj kaj naturaj [[bakterio]]j estas uzataj en la preparado de [[Fermentado|fermentitaj]] kaj [[peklaĵoj|peklitaj]] manĝaĵoj kiel [[gisto|gistenhava]] [[pano]], [[alkoholaĵo]]j, [[fromaĝo]], [[peklaĵoj|peklitaj kukumetoj]], [[kombuĉo]], kaj [[jogurto]]. Alia ekzemplo estas [[cianobakterio]]j kiaj [[Spirulino]].<ref>McGee, 333–334.</ref> Neorganikaj substancoj kiaj [[salo]], [[Natria bikarbonato|bakosodo]] kaj [[kalia bitartrato|tartarkremo]] estas uzataj por konservi aŭ kemie ŝanĝi ingrediencon. === Plantoj === [[Dosiero:Bhutanese red rice with chicken and spinach.jpg|eta|Butana ruĝa [[rizo]] (bazmanĝaĵo) kun [[koko]] kaj [[spinaco]].]] {{Ĉefartikolo|Herbo|spico}} [[Dosiero:Paella 1.jpg|eta|200px|maldekstre|Preparado de [[paelo]].]] Multaj plantoj kaj plantopartoj estas manĝataj kiel manĝaĵo kaj ĉirkaŭ 2,000 plantospecioj estas kultivataj por manĝo. Multaj el tiuj plantospecioj havas kelkajn distingajn [[kulturvario]]jn.<ref>McGee, 253.</ref> [[Semo]]j de plantoj estas bona fonto de manĝo por animaloj, inklude homojn, ĉar ili enhavas la nutrantojn necesajn por la planta dekomenca kresko, inklude multajn sanigajn grasojn, kiaj [[Omega-3|Omega graso]]. Fakte, la majoritato de manĝaĵoj konsumitaj de homaj estaĵoj estas semo-bazaj manĝaĵoj. Manĝeblaj semoj estas [[cerealo]]j ([[maizo]], [[tritiko]], [[rizo]], ktp.), [[legomo]]j ([[fabo]]j, [[Ĝardena pizo|pizoj]], [[lento]]j, ktp.), kaj [[nukso]]j. [[Legoma oleo|olesemoj]] estas ofte premitaj por produkti riĉajn oleojn - el [[sunfloro]], [[Ordinara lino|lino]], [[kolzo]] (inklude [[kanololeo]]n), [[Hindia sezamo|sezamoleon]], ktp.<ref name="McGee9">McGee, Chapter 9.</ref> Semoj estas tipe riĉenhavaj en [[nesaturitaj grasoj]] kaj, modere, estas konsiderata [[saniga manĝaĵo]], kvankam ne ĉiuj semoj estas manĝeblaj. Grandaj semoj, kiaj tiuj el [[citrono]], metas sufokan danĝeron, dum semoj el [[ĉerizo]]j kaj [[pomo]]j enhavas [[cianido]]n kiu povus esti venena nur se konsumitaj en grandaj kvantoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.thenakedscientists.com/HTML/questions/question/2737/|title=Are apple cores poisonous?|publisher=The Naked Scientists, University of Cambridge|date=26a de Sep 2010|accessdate=12a de Majo 2014}}</ref> [[Frukto]]j estas la maturiĝintaj ovaroj de plantoj, inkludante semojn ene. Multaj plantoj kaj animaloj [[kunevoluo|kunevoluis]] tiele ke la fruktoj de la unuaj estas alloga manĝofonto por la duaj, ĉar animaloj kiuj manĝas la fruktojn povas [[ekskrecio|ekskrecii]] la semojn je kelka distanco for. Fruktoj, krome, formas gravan parto de la dietoj de plej kulturoj. Kelkaj elplantaj fruktoj, kiaj [[tomato]]j, [[kukurbo]]j, kaj [[melongeno]]j, estas manĝataj kiel legomoj.<ref>McGee, Chapter 7.</ref> [[Legomo]]j estas dua tipo de planta materialo kiu estas ofte uzata miel manĝaĵo. Tiuj estas [[radiklegomo]]j ([[terpomo]]j kaj [[karoto]]j), bulboj ([[cepo|cepa]] familio), [[Folia legomo|folilegomoj]] ([[spinaco]] kaj [[laktuko]]), tigolegomoj ([[bambuo|bambuburĝonoj]] kaj [[asparago]]j), kaj [[Floraro|florarvegetaloj]] ([[artiŝoko]]j kaj [[brokolo]]j kaj aliaj vegetaloj kiaj [[Blanka brasiko|brasiko]] aŭ [[florbrasiko]]).<ref>McGee, Chapter 6.</ref> === Animaloj === {{Ĉefartikolo|Animalaj manĝofontoj|Manĝoĉeno}} [[Dosiero:Meatfoodgroup.jpg|eta|dekstra|330px|Variaj krudaj [[viando]]j.]] Animaloj estas uzataj kiel manĝo ĉu rekte aŭ nerekte pro la produktoj kiujn ili produktas. [[Viando]] estas ekzemplo de rekta produkto tenita el animalo, kiu venas el [[muskolo|muskolaj]] sistemoj aŭ el [[organo]]j. Manĝaĵoj produktitaj de animaloj estas [[lakto]] produktita el [[laktoglando]]j, kiu en multaj kulturoj estas trinkata aŭ procezata en [[laktaĵo]]j ([[fromaĝo]], [[butero]] ktp.). Aldone, birdoj kaj aliaj animaloj demetas [[ovo]]jn, kiuj estas ofte manĝataj, kaj [[abelo]]j produktas [[mielo]]n, nome reduktita [[nektaro]] el floroj, kiuj estas populara [[dolĉigilo]] en multaj kulturoj. Kelkaj kulturoj [[sango (kuirarto)|konsumas sangon]], foje en la formo de [[sangokolbaso]], same kiel densigilo por [[saŭco]]j, aŭ en [[fumpeklado|peklita]], [[Saligado|saligita]] formo por tempo de manĝa malabundo, kaj aliaj uzas [[sango]]n en stufaĵoj kiaj [[leporo|stufita leporo]].<ref>Davidson, 81–82.</ref> Kelkaj kulturoj kaj personoj ne konsumas viandon aŭ animalajn manĝoproduktojn pro kulturaj, dietaj, sanaj, etikaj, aŭ ideologiaj tialoj. [[Vegetarismo|Vegetaranoj]] elektas rezigni el manĝo el animalaj fontoj je variaj gradoj. [[Veganismo|Vegananoj]] ne konsumas ajnan manĝon kiuj estas aŭ enhavas [[ingredienco]]jn el animala fonto. == Produktado == [[Dosiero:Ueberladewagen (jha).jpg|eta|maldekstra|[[Traktoro]] kaj ŝarĝoremorko.]] {{Ĉefartikolo|Agrikulturo|Nutraĵa industrio|Genetike modifita manĝo}} Plej manĝaĵoj estis deĉiam akirita pere de [[agrikulturo]]. Pro pliiĝanta atento kaj al metodoj kaj al produkto de moderna [[industria agrikulturo]], estis kreskanta tendencon al [[eltenebla agrikulturo|elteneblaj agrikulturaj]] praktikoj. Tiu alproksimiĝo, parte akcelita de la konsumopeto, kuraĝigas [[biodiverseco]]n, surlokan mem-dependon kaj metodojn de [[organika farmado]].<ref>Mason</ref> Ĉefaj influoj sur manĝoproduktado inkludas internaciajn organizojn (ekz. la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] kaj la [[Komuna Agrikultura Politiko]]), naciajn aŭ landajn registarajn politikojn (aŭ [[juro]]), kaj eĉ [[milito]]n.<ref name="Messer">Messer, 53–91.</ref> En popola kulturo, la amasproduktado de manĝo, specife de viando kiaj tiuj de [[koko]] kaj [[bovo]], okazigis polemikojn ĉefe pro variaj [[Dokumenta filmo|dokumentaj filmoj]], ĉefe ĵuse [[Food, Inc]], dokumentante la amasan buĉadon kaj la malhumanan traktadon de animaloj, ofte por pli facilaj enspezoj el industria farmado. Kun la nuna tendenco al [[naturprotektismo]], la homoj en la [[okcidenta kulturo]] havas pliiĝantan klinon al la uzado de [[Herbokuracado|herbodevenaj suplementoj]], manĝoj por specifa grupo de personoj (kiaj dietanoj, virinoj, alergiuloj aŭ atletoj), [[funkcia manĝo]] (fortigaj manĝaĵoj,kiaj ovoj [[omega-3]]), kaj pli etne diverseca dieto.<ref>{{Cite web|url=http://www.faqs.org/nutrition/Ome-Pop/Popular-Culture-Food-and.html|title=Popular Culture, Food and|publisher=|accessdate=29a de Majo 2015}}</ref> Kelkaj organizaĵoj komencis plendi por nova tipo de agrikulturo en kiu [[agrikultura ekosistemo]] havigu manĝon sed ankaŭ eltenu esencajn servojn por la [[ekologia sistemo]] por ke la [[grundofekundeco]] kaj la [[biodiverseco]] estu eltenita pli ol endanĝerigita. Laŭ la [[Internacia Akvadministrada Instituto]] kaj la [[Mediprogramo de Unuiĝintaj Nacioj]], bone administrataj agrikulturaj ekosistemoj ne nur havigas manĝon, fibron kaj animalajn produktojn, ili ankaŭ havigas servojn kiaj [[inundo|inundo malpliigo]], [[Grundakvo|grundakva reŝarĝado]], [[Erozio|erozikontrolo]] kaj habitatoj por plantoj, [[birdo]]j, [[fiŝo]]j kaj aliaj animaloj.<ref>Boelee, E. (Ed) [http://www.iwmi.cgiar.org/topics/ecosystems/ Ecosystems for water and food security] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130523025920/http://www.iwmi.cgiar.org/Topics/Ecosystems/ |date=2013-05-23 }}, 2011, [[Internacia Akvadministrada Instituto]], [[Mediprogramo de Unuiĝintaj Nacioj]]</ref> {{-}} == Gustopercepto == {{Ĉefartikolo|Gusto}} '''Gusto''' aŭ '''gustosenso''' estas tiu el la kvin [[senso]]j, kiu ebligas analizon de la gusto (science ankaŭ ''saporo'') de la manĝaĵoj enbuŝigitaj. Ĝi estas la perceptado de [[kemio|kemiaj]] [[stimulo]]j de likvaj aŭ en likvo-solveblaj [[materialo]]j. La gustoburĝonoj sentas la [[amaro (gusto)|amarajn]], [[acido|acidajn]], la [[salo|salajn]], la [[dolĉaĵo|dolĉajn]] kaj la [[umamo|umamajn]] gustojn. Inter ili oni povas intermezi multajn nebazajn gustojn. Animaloj, specife homoj, havas tiujn kvin diversajn tipojn de gustoj. Dum animaloj [[Evolucio|evoluis]], la gustoj kiuj havigas la plej energion ([[sukero]] kaj [[graso]]j) estas la plej plezurigaj manĝeblaj dum aliaj, kiaj [[amaro (gusto)|amara]], estas plej neĝuebla.<ref>{{Cite web|url=http://www.medicalnewstoday.com/articles/28063.php|title=Evolution of taste receptor may have shaped human sensitivity to toxic compounds|work=Medical News Today|accessdate=29a de Majo 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-11-08|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100927120914/http://www.medicalnewstoday.com/articles/28063.php|arkivdato=2010-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100927120914/http://www.medicalnewstoday.com/articles/28063.php|archivedate=2010-09-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.medicalnewstoday.com/articles/28063.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100927120914/http://www.medicalnewstoday.com/articles/28063.php |arkivdato=2010-09-27 }}</ref> Akvo, kvankam gravega por la survivado, ne havas guston.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/598799.cms |work=[[The Times of India]]|title=Why does pure water have no taste or colour? |date= 2004-04-03}}</ref> Grasoj, aliflanke, ĉefe [[saturataj grasoj]], estas pli densaj kaj riĉa kaj estas tiele konsiderata pli ĝue manĝeblaj. [[Bongustaĵo]] (frandaĵo, delicaĵo etime rilata al la franca ''délicatesse'' kaj ''delicatessen'', aŭ france ''gourmet'') estas kutime malofta aŭ multekosta manĝaĵo, kiu estas konsiderata dezirinda, neordinara aŭ speciala, kaj ofte havas nekutimajn gustojn aŭ aliajn unikajn karakterizaĵojn. === Dolĉa === [[Dosiero:Saccharose2.svg|eta|dekstra|200px|Strukturo de saĥarozo.]] Ĝenerale konsiderata kiel la plej plezuriga gusto, [[dolĉeco]] estas preskaŭ ĉiam kaŭzita de tipo de simpla [[sukero]] kia la [[glukozo]] aŭ la [[fruktozo]], aŭ de [[disaĥarido]]j kiaj la [[saĥarozo]], nome molekulo kiu kombinas glukozon kaj fruktozon.<ref name="New Oxford American Dictionary">New Oxford American Dictionary</ref> Kompleksaj karbohidratoj estas tre longaj ĉenoj kaj tiele ne havas la dolĉan guston. Artefaritaj dolĉigiloj kiel la [[sukralozo]] estas uzataj por imiti la sukeran molekulon, kreante la impreson de dolĉa, sen ties kalorioj. Aliaj tipoj de sukero estas la [[bruna sukero]], konata pro sia sukcena koloro, ĉar ĝi estas neprocezitaj. Ĉar sukero estas nepre necesa por la vivo kiel ĉefa fonto de energio kaj por la survivado, la gusto de sukero estas plezuriga. La planto [[stevio]] enhavas komponaĵon konatan kiel [[steviolo]] kiu, kiam elprenita, havas 300 fojojn la dolĉecon de la sukero dum ĝi havas minimuman efikon sur la sangosukero.<ref><!--note-->La informo pri multobligilo de [[dolĉeco]] kiel "300 fojojn" devenas el [http://www.science.edu.sg/ssc/detailed.jsp?artid=67&type=6&root=3&parent=3&cat=30 subjektivaj pritaksoj de aro de testitaj subjektoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090123124043/http://www.science.edu.sg/ssc/detailed.jsp?artid=67&type=6&root=3&parent=3&cat=30 |date=2009-01-23 }} kiuj gustis variajn dissolvaĵojn kompare al standarda dissolvaĵo de [[saĥarozo]]. Fontoj referencitaj en tiu artikolo diras ke steviosidoj havas ĝis 250 fojojn la dolĉecon de la saĥarozo, sed aliaj, kiaj steviproduktaj firmaoj kiaj SweetLeaf, postulas 300 fojojn. 1/3 al 1/2 tekuleraĵoj (1.6–2.5 ml) de steviosida pulvoro estas postulita kiel havanta ekvivalentan dolĉigan povon al 1 taso (237 ml) de sukero.</ref> === Acida === Acideco estas kaŭzata de la gusto de [[acido]]j, kiaj la [[vinagro]] en alkoholaj trinkaĵoj. Acidaj manĝoj estas [[citruso]]j, ĉefe [[citrono]]j, [[limeo]]j, kaj je pli malalta grado [[oranĝo]]j. Acido estas evolue grava ĉar ĝi estas signo de manĝo kiu povus esti ranciĝinta pro [[bakterio]]j.<ref>States "having an acid taste like lemon or vinegar: she sampled the wine and found it was sour. (of food, esp. milk) spoiled because of fermentation." New Oxford American Dictionary</ref> Multaj manĝoj, tamen, estas iome acidecaj, kaj helpas stimuli la gustoburĝonojn kaj plibonigas la saporon. === Sala === [[Dosiero:Piles of Salt Salar de Uyuni Bolivia Luca Galuzzi 2006 a.jpg|eta|maldekstre|Salamasoj en [[Bolivio]].]] [[Saleco]] estas la gusto de [[Alkala metalo|alkalmetalaj]] [[jono]]j kiaj [[natrio]] kaj [[kalio]]. Ĝi troviĝas en preskaŭ ĉiu manĝaĵo en malaltaj al moderaj proporcioj por plibonigi la guston, kvankam manĝi puran salon estas konsiderata tre malplezuriga. Estas multaj diversaj tipoj de salo, el kiuj ĉiu havas diferencan gradon de saleco, kiaj la [[marsalo]], la [[salfloro]], la [[koŝera salo]], la minsalo, kaj la griza salo. Krom plibonigi la guston, ties gravo estas ke la korpo bezonas kaj eltenas delikatan ekvilibron de [[elektrolito]]j, kio estas la funkcio de la [[reno]]j. Salo povas esti jodigita, signife ke [[jodo]] estu aldonita al ĝi, nome necesa nutraĵo kiu helpas la funkcion de la [[tiroido]]. Kelkaj enladigitaj manĝaĵoj, ĉefe [[supo]]j aŭ pakigitaj [[buljono]]j, tendenca esti riĉenhavaj en salo kiel rimedo konservi manĝaĵon pli longdaŭre. Historie la salo estis delonge uzata kiel viandokonservigilo ĉar salo helpas la akvoforigon. Simile, ankaŭ sekigitaj manĝaĵoj helpas la manĝosekurecon.<ref>{{Cite web|url=http://www.chemistryexplained.com/Fe-Ge/Food-Preservatives.html|title=Food Preservatives|publisher=|accessdate=29a de Majo 2015}}</ref> === Amara === [[Amara|Amareco]] estas sento ofte konsiderata malplezuriga karakterizata per havado de akra, aspra gusto. Nedolĉigita malhela [[ĉokolado]], [[kafeino]], citronŝelo, kaj kelkaj tipeoj de fruktoj estas konataj kiel amaraj. === Umamo === [[Umamo]], nome [[Japana lingvo|japana]] vorto por bongustega, estas la malplej konata en okcidenta popola kulturo sed ĝi havas longan tradicion en aziaj kuirartoj. Umamo estas la gusto de [[glutamato]]j, speciale [[ununatria glutamato]] (UNG).<ref name="New Oxford American Dictionary" /> Ĝi estas karakterizita kiel saleca, viandeca, kaj riĉa en saporo. [[Salmo]] kaj [[fungo]]j estas manĝoj tre riĉenhavaj en umamo. == Kuirarto == [[Dosiero:Food WV banner.jpg|center|775px]] {{Ĉefartikolo|Kuirarto}} [[Dosiero:Tempura, sashimi, pickles, ris og misosuppe (6289116752).jpg|eta|270px|dekstra|Populara japana manĝo, kun tempuro, saŝimo kaj miso-supo.]] Multaj kulturoj havas rekoneblan [[kuirarto]]n, nome specifa serio de tradicioj de [[kuirado]] kiu uzas variajn spicojn aŭ kombinadon de saporoj unika de tiu kulturo, kiu evoluas laŭlonge de la historio. Aliaj diferencoj estas preferoj (malvarmo aŭ varmo, spicemo, ktp.) kaj praktikoj, la studo de kio estas konata kiel [[gastronomio]]. Multaj kulturoj havas diversifite siajn manĝaĵojn laŭ la rimedoj de preparado, kuirmetodoj, kaj manfarado. Tio inkludas ankaŭ kompleksan manĝokomercon kio helpas la kulturojn por ekonomie survivi pere de la manĝo, ne ĝuste nur por konsumado. Kelkaj popularaj tipoj de etnaj manĝotipoj estas la [[Itala kuirarto|itala]], [[Franca kuirarto|franca]], [[Japana kuirarto|japana]], [[Ĉina kuirarto|ĉina]], [[Usona kuirarto|usona]], [[Kaĵuna kuirarto|kaĵuna]], [[Barata kuirarto|barata]], afrika, [[Hispana kuirarto|hispana]] kaj [[latinamerika kuirarto]]j. Variaj kulturoj tra la tuta mondo studas la dietajn analizojn de manĝo-[[Kutimo (psikologio)|kutimaro]]. Kvankam laŭ [[evoluo]], oponite al kulturaj vidpunktoj, homoj estas [[ĉiomanĝanto]]j, religiaj kaj sociaj konsideroj kiaj [[moralo]], [[aktivismo]], aŭ [[naturprotektismo]] ofte tuŝas la temojn pri kiuj manĝaĵoj estos konsumataj. Manĝo estas manĝata kaj tipe ĝuata pere de la sento de [[gusto]], nome percepto de saporo el manĝado kaj trinkado. Kelkaj gustoj estas pli ĝuindaj ol aliaj, por evoluaj celoj. === Prezentado === [[Dosiero:Terrine de saumon au basilic.JPG|eta|maldekstra|[[Francio|Franca]] [[pasteĉo]] de [[Bazilio|bazilia]] [[salmo]], kun okulfrapa [[almanĝaĵo]]j.]] {{Ĉefartikolo|Manĝoprezentado}} Estetike plezurigaj kaj okulfrapaj manĝoprezentaĵoj povas kuraĝigi personoj konsumi manĝojn. Ofta diraĵo estas ke personoj "manĝas per la okuloj". Manĝo prezentita en pura kaj apetitiga maniero kuraĝigas bonan saporon, eĉ se nekontentige.<ref>{{Cite web|url=http://www.brain-food.org/blog/you-first-eat-with-your-eyes|title=You first eat with your eyes|publisher=|accessdate=29a de Majo 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529203250/http://www.brain-food.org/blog/you-first-eat-with-your-eyes|archivedate=2015-05-29}}</ref><ref name="Food Texture, Andrew J. Rosenthal">Food Texture, Andrew J. Rosenthal</ref> === Kontrasto en teksturo === [[Teksturo]] ludas gravan rolon en la ĝuado de manĝado. Kontrastoj en teksturoj, kiaj iome kraka en aliflanke milda plado, povas pliigi la emon manĝi ĝin. Oftaj ekzemploj estas aldonado de [[granolo]] al [[jogurto]], aldonado de [[rostpano]] al [[salato]] aŭ [[supo]], kaj rostita pano por plibonigi sian krakecon por milda pinto, kia ŝinko aŭ butero.<ref>{{Cite journal | url = http://books.google.com/?id=aJBIbvClWfcC&printsec=frontcover&dq=Food+texture#v=onepage&q=&f=false | title = Food Texture: Measurement and Perception | isbn = 978-0-8342-1238-1 | author1 = Rosenthal | first1 = Andrew J | date = 1999-02-28}}</ref> === Kontrasto en gusto === Alia universala fenomenono rilate al manĝo estas la allogo de kontrasto en gusto kaj prezentado. Ekzemple, malaj saporoj kiel [[dolĉeco]] kaj [[saleco]] tendencas iri kune, kiel en [[krevmaizo]] kaj [[nukso]]. === Manĝopreparado === {{Ĉefartikolo|Manĝopreparado}} Dum multaj manĝaĵoj povas esti manĝataj krudaj, ankaŭ multaj suferas ioman formon de preparado pro tialoj de sekureco, agrablo al la [[palato]], [[teksturo]], aŭ [[saporo]]. Je pli simpla nivelo tio povas inkludi lavadon, tranĉadon, dispecigadon, aŭ aldonadon de aliaj manĝaĵoj aŭ ingrediencoj, kiaj spicoj. Ĝi povas inkludi ankaŭ miksadon, varmigadon aŭ malvarmigadon, [[Premmarmito|premkuiradon]], fermentadon, aŭ kombinadon kun aliaj manĝaĵoj. Hejme, plej manĝopreparado okazas en [[kuirejo]]. Kelka preparado estas farata por plibonigi la [[gusto]]n aŭ estetikan allogon; alia preparaĵo povas helpi al [[konservado]] de la manĝaĵo; aliaj povas esti inkludita en kultura identeco. [[Manĝo]] estas formata de manĝaĵo kiu estas preparata por esti manĝata je specifaj tempo kaj loko.<ref>Mead, 11–19</ref> [[Dosiero:LG refrigerator interior.jpg|eta|Fridujo helpas teni manĝaĵojn freŝaj.]] ==== Animala preparado ==== La preparado de animal-bazitaj manĝaĵoj kutime inkludas [[bestobuĉado]]n, [[sentripigado]]n, pendigadon, dispartigon, kaj reuzadon de manĝeroj. En disvolviĝintaj landoj, tio estas kutime farata eksterhejme en [[buĉejo]]j, kiuj estas uzataj por procezi animalojn amase por viandoproduktado. Multaj landoj regulas siajn buĉejojn laŭleĝe. Ekzemple, [[Usono]] establis la leĝon ''Humane Slaughter Act'' de 1958, kiu postulas ke animaloj estu komociitaj antaŭ ties mortigo. Tiu ''act'', kiel tiuj en multaj landoj, sendevigas buĉejon laŭ la religiaj juroj, kiaj [[koŝera]], [[ŝoĥtado]], kaj ''dhabiĥa'' [[halalo]]. Striktaj interpretoj de [[Koŝero]] postulas ke la animalo estu tute konscia kiam ties [[karotido|karotida arterio]] estu tranĉita.<ref>McGee, 142–143.</ref> Je surloka nivelo, buĉisto povas komune dispecigi pli grandajn animalajn viandaĵojn en pli malgrandaj manovreblaj tranĉaĵoj, kaj antaŭvolvi ilin por komerca vendado aŭ pakado ili en buĉopapero. Aldone, fiŝo kaj [[marfrukto]] povas esti fabrikita en pli malgrandaj tranĉaĵoj fare de fiŝfabrikanto. Tamen fiŝobuĉado povas esti farata ankaŭ sur fiŝkapta ŝipo kaj tujfrostigado por konservado de kvalito.<ref>McGee, 202–206</ref> ==== Kuirado ==== [[Dosiero:Wok cooking and the heat source by The Pocket in Nanjing.jpg|eta|maldekstra|200px|Kuirado en [[uoko]] en [[Ĉinio]].]] {{Ĉefartikolo|Kuirado}} La termino "kuirado" enhavas ampleksan gamon de metodoj, iloj, kaj kombinaĵoj de ingrediencoj por plibonigi la saporon kaj digesteblon de manĝaĵoj. Kuirtekniko, konata kiel [[kuirarto]], ĝenerale postulas la selektadon, mezuradon, kaj kombinadon de ingrediencoj laŭ ordigita proceduro kiel klopodo atingi la deziratan rezulton. La listo kaj priskribo de la eroj de tiu proceduro estas nomita [[recepto]] kaj tio formas gravan parton de la universala kaj partikularaj kulturoj: kolektoj de receptoj formas precizan subĝenron en bibliografio. Nepraĵoj por la sukceso estas la variableco de ingredientoj, medikondiĉoj, [[kuirilo]]j, kaj la lerteco de la individua [[kuiristo]].<ref>McGee Chapter 14.</ref> La diverseco de la tutmonda kuirarto estas ankaŭ montro de la sennombraj nutraj, estetikaj, agrikulturaj, ekonomiaj, kulturaj kaj religiaj konsideroj kiuj influas sur ĝin.<ref name="silhnc">Mead, 11–19.</ref> Kuirado postulas aplikadon de varmo al la manĝaĵoj kio kutime, kvankam ne ĉiam, kemie ŝanĝas la molekulojn, tiele ŝanĝante ties saporon, [[teksturo]]n, aspekton, kaj nutrajn propraĵojn.<ref>McGee</ref> Kuirado de kelkajn proteinojn, kiaj ovoblankoj, viandoj, kaj fiŝoj, denaturigas la proteinon, kaŭzante la plifirmigon. Estas arkeologia pruvaro de rostitaĵoj ĉe la kampadejoj de ''[[Homo erectus]]'' datintaj el antaŭ 420,000 jaroj.<ref>Campbell, 312.</ref> Boligado kiel rimedo kuiradi postulas kuirujon, kaj ĝi estis praktikata almenaŭ ekde la 10a jarmilo a.K. kun la enkonduko de [[ceramiko]].<ref>McGee, 784.</ref> ===== Kuirekipado ===== [[Dosiero:Pfanne (Edelstahl).jpg|eta|[[Rustorezista ŝtalo|Ŝtala]] [[pato]].]] [[Dosiero:TraditionalAsado.jpg|eta|Tradicia [[rostado]] (''rostokrado'')]] {{Ĉefartikolo|Kuirujo}} Estas multaj diferencaj tipoj de ekipado uzata por kuirado. [[Forno]]j estas ĉefe vakuaj ujoj kiuj iĝas ege varmaj (ĝis {{GdF|500}}) kaj estas uzataj por bakado aŭ rostigado kaj havigas sekvarman kuirmetodon. Diferencaj kuirartoj uzas diferencajn tipojn de fornoj; ekzemple, barata kulturo uzas ''tanduran'' fornon, kiu estas [[cilindro|cilindra]] [[Argilo|argila]] forno kiu funkcias je ununura alta temperaturo.<ref>Davidson, 782–783</ref> Okcidentaj kuirejoj uzas varitemperaturajn [[ventoforno]]jn, konvenciajn fornojn, [[panrostilo]]jn, aŭ neradiajn varmofornojn kiaj la [[mikroonda forno]]. Klasika itala kuirarto inkludas la uzadon de brika forno kiu enhavas brullignon. Fornoj povas esti lignobrulaj, karbobrulaj, [[natura gaso|gas-]], elektro- aŭ ole-energiaj.<ref>McGee, 539,784.</ref> Ankaŭ variaj tipoj de [[kuirforno]]j estas uzataj. Ili montras la samajn variaĵojn de energitipoj kiel la fornoj jam menciitaj. Kuirfornoj estas uzataj por varmigi ujojn lokigitajn supre la pinto de la varmofonto, kiaj la fritetadujo, la saŭcujo, la [[pato]], aŭ la [[premmarmito]]. Tiuj pecoj de ekipaĵo povas uzi ĉu sekan aŭ malsekan kuirmetodojn kaj inkludas metodojn kiaj [[vaporo|vaporigadon]], [[boligado]]n, boligetadon, kaj poĉadon por malsekaj metodoj, dum la sekaj metodoj inkludas fritetadon, [[pato]]fritadon, kaj fritegadon.<ref>McGee, 771–791</ref> Aldone, multaj kulturoj uzas kradojn por kuiri. [[Rostilo]] funkcias per radia varmofonto el sube, kutime kovrita per metala kadro kaj foje kovrilo. ''Barbacoa'' en sablotruo en Sudameriko estas ekzemplo diference el la similnoma usona stilo de ĝardena [[rostokrado]] kiu brulas lignon, karbon aŭ likvan propanon, kun malsekigitaj ligneroj por produkti fumon.<ref>Davidson, 356.</ref> [[Meksika kuirarto|Meksika]] stilo de rostokrado estas simile nomita ''[[barbacoa]]'', kio inkludas kuiradon de viandoj kiaj tuta ŝafo super malferma fajro. En [[Argentino]], ''[[asado]]'' (hispana vorto por "rostitaĵo") estas preparita sur kadro tenita super malferma truo aŭ fajro farita surgrunde, sur kiu tuta animalo aŭ eĉ pli malgrandaj tranĉaĵoj estas rostitaj.<ref>Asado Argentina</ref> ==== Krudmanĝa preparado ==== [[Dosiero:2007feb-sushi-odaiba-manytypes.jpg|eta|maldekstra|Multaj tipoj de [[fiŝo]]j pretaj por esti manĝata, inklude [[salmo]]n kaj [[tinuso]]n.]] {{Ĉefartikolo|Krudmanĝado}} Kelkaj kulturoj pligravigas animalajn kaj vegetalajn manĝaĵojn en ties kruda stato. [[Salato]]j konsistantaj el krudaj vegetaloj aŭ fruktoj estas oftaj en multaj kuirartoj. [[Saŝimo]] en [[japana kuirarto]] konsistas el kruda fajntranĉita [[fiŝo]] aŭ alia viando, kaj [[suŝio]] ofte enhavas krudan fiŝon aŭ mariskon. [[Tatara viandaĵo]] kaj tatara salmo estas pladoj faritaj el dispecigita aŭ muelita bovo aŭ salmo, miksita kun variaj ingrediencoj kaj servita kun [[bastonpano]], panbulo aŭ [[terpomfingroj]].<ref>Davidson, 786–787.</ref> En [[Italio]], ''[[carpaccio]]'' (karpaĉo) estas plado de tre fajne tranĉita kruda [[bovaĵo]], ŝprucigita per [[vinagreto]] farita el [[olivoleo]].<ref>Robuchon, 224.</ref> La sanmanĝa movado konata kiel [[Krudmanĝado]] defendas ĉefe [[vegana]]n dieton de krudaj fruktoj, vegetaloj, kaj greno preparitaj en variaj manieroj, inklude sukigadon, manĝosenakvigon, ĝermadon, kaj aliajn metodojn por preparado kiuj ne plivarmigas la manĝaĵon super {{GdF|118}} ({{GdC|47.8}}).<ref>Davidson, 656</ref> Ekzemplo de kruda viandoplado estas [[ceviĉe]], nome latinamerika plado farita el kruda viando kiu estas "kuirita" el tre acida citrusa suko el citronoj kaj limeoj kun aliaj aromoj kiaj [[ajlo]]. {{-}} === Restoracioj === [[Dosiero:Allyn House restaurant menu (March 5, 1859).jpg|eta|''Allyn House'', restoracia menuo (5a de Marto, 1859)]] [[Dosiero:Tom's Restaurant, NYC.jpg|eta|200px|''Tom's Restaurant'', nome fama restoracio en [[Novjorko]].]] {{Ĉefartikolo|Restoracio}} Restoracioj dungas trejnitajn [[ĉefkuiristo]]jn kiuj preparas manĝaĵojn, kaj trejnitajn gekelnerojn kiuj servas al la klientoj. La termino [[restoracio]] (en [[franca]] ''restaurant'') estis registrita jam el la 19a jarcento, kiam ĝi rilatis ankoraŭ al restaŭriga naturo de boilsupo kiuj estis iam servitaj en ili. Tamen, la koncepto antaŭ-datas laŭ nomigo de tiuj manĝejoj, kiel pruvaro sugestas komercan manĝopreparadon ekzistintan dum la epoko de la urbo [[Pompejo]], kaj ĉar urba vendado de preparitaj manĝaĵoj eble ekzistis jam en [[Ĉinio]] dum la [[Dinastio Song]]. La [[kafejo]]j de la 17a jarcento en [[Eŭropo]] povas ankaŭ esti konsiderataj fruaj versioj de restoracioj.<ref>Davidson, 660–661.</ref> En 2005, la loĝantaro de Usono elspezis 496 mil milionoj da dolaroj por eksterhejma [[manĝado]]. La elspezaro por eksterhejma manĝado distribuiĝas jene: 40% en tutservaj restoracioj, 37.2% en limigservaj restoracioj ([[rapida manĝado]]), 6.6% en lernejoj, 5.4% en trinkejoj kaj [[vendomaŝino]]j, 4.7% en hoteloj kaj aliaj gastejoj, 4.0% en distrejoj, kaj 2.2% en aliaj lokoj, kio inkludas militistajn sidejojn.<ref>United States Department of Agriculture</ref> === Manĝofabrikado === [[Dosiero:Food packages (1).jpg|eta|maldekstre|Pakitaj hejmaj manĝaĵoj.]] {{Ĉefartikolo|Manĝofabrikado}} Pakitaj manĝaĵoj estas fabrikitaj (produktitaj) eksterhejme por vendado. Tio povas esti tiom simpla kiom [[buĉisto]] preparanta viandon, aŭ tiom kompleksa kiel moderna internacia [[nutrindustrio]]. La komencaj manĝoprocezaj teknikoj estis limigitaj al disponebla manĝokonservado, pakado, kaj transportado. Tio ĉefe inkludis [[saligado]]n, [[salpeklado]]n, kazeiĝon, sekigadon, [[peklado]]n, [[fermentado]]n, kaj [[fumaĵado]]n.<ref>Aguilera, 1–3.</ref> Manĝofabrikado stariĝis dum la [[industria revolucio]] en la 19a jarcento.<ref>Miguel, 3.</ref> Tiu disvolviĝo profitis avantaĝe el la novaj [[Merkatiko|amasmerkatikaj teknikoj]] kaj aperanta nova teknologio, kia [[Muelejo|muelado]], konservado, pakado kaj etikedado, kaj transportado. Ĝi kunportis la avantaĝojn de antaŭ-preparitaj temposavaj manĝaĵoj al la kerno de ordinara popolo kiu ne ĝuas el hejmaj servistoj.<ref name=Jango>Jango-Cohen</ref> Komence de la 21a jarcento, leviĝis dunivela strukturo, el kiu kelkaj gigantoj de la internacia manĝoprocezado kontrolas ampleksan gamon de bone konataj manĝo-[[varomarko]]j. Ekzistas ankaŭ ampleksa gamo de malgrandaj lokaj aŭ naciaj manĝoprocezaj entreprenoj.<ref>Hannaford</ref> Ankaŭ progresintaj teknologioj venis ŝanĝi manĝofabrikadon. Komputil-bazitaj kontrolsistemoj, prilaboritaj metodoj por manĝo-procezado kaj pakado, kaj antaŭeniroj en [[loĝistiko]] kaj en manĝodistribuado povas plibonigi la kvaliton de produktoj, plibonigi la [[Nutra sekureco|manĝosekurecon]], kaj malaltigi kostojn.<ref name=Jango/> === Manĝaĵoscienco === {{Ĉefartikolo|Manĝaĵoscienco}} Manĝaĵoscienco aŭ Nutroscienco ( ankaŭ konata kiel ''bromatologio'', de la greka ''broma, bromatos'', ''manĝaĵo, plado'', kaj greka ''logos'', ''vorto, instruo'') estas [[Scienco|scienca]] fako, kiu traktas la teknikajn aspektojn de nutraĵoj, de ilia kolektado fare de la [[Agrikulturisto|farmisto]] (tra [[Rikolto|rikoltado]], [[Bestobuĉado|buĉado]], ktp.) ĝis ilia konsumado fare de la konsumanto. Nutroscienco estas unu el la fakoj de [[agronomio]] kaj en la plej multaj kazoj agronomio estas aparta fako de nutroscienco. == Komerco de manĝaĵoj == [[Dosiero:Fredmeyer edit 1.jpg|eta|260px|Manĝaĵoj ĉe superbazaro en [[Portlando]], [[Oregono]], [[Usono]].]] La [[Monda Banko]] raportis ke la [[Eŭropa Unio]] estis la pinta manĝimportisto en 2005, sekvita ĉe distanco fare de [[Usono]] kaj [[Japanio]]. La bezono de [[Britio]] de manĝaĵoj estis aparte bone ilustrita en la [[Dua Mondmilito]]. Malgraŭ la efektivigo de manĝoŝparporciigo, Britio restis dependa de manĝimportoj kaj la rezulto estis longperspektiva engaĝiĝo en la [[Batalo de Atlantiko]]. Manĝaĵo estas interŝanĝata kaj surmerkatigata sur tutmonda bazo. La diverseco kaj havebleco de manĝaĵo jam ne estas limigitaj per la diverseco de loke plenkreska manĝaĵo aŭ la limigoj de la loka kresksezono.<ref> The Economic Research Service of the USDA </ref> Inter 1961 kaj 1999, ekzistis 400% de pliiĝo en tutmondaj manĝeksportaĵoj.<ref> Regmi </ref> Kelkaj landoj nun estas ekonomie dependaj de manĝeksportaĵoj, kiu en kelkaj okazoj kontas por pli ol 80% de ĉiuj eksportaĵoj.<ref>[[Monda faktolibro de CIA]]</ref> En 1994, pli ol 100 landoj iĝis subskribintoj al la Urugvaja Kunsido de la [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] en rimarkinda pliiĝo en [[Libera komerco|komercliberaligo]]. Tio inkludis interkonsenton por redukti [[subvencio]]jn pagitajn al farmistoj, subtenitaj per la politiko de [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] de agrikultura subvenciado, komerc-[[imposto]]j, importkvotoj, kaj kompromiso de komerco kontestas ke tio ne povas esti duflanke solvita.<ref> World Trade Organization, The Uruguay Round </ref> Kie komercaj baroj estas levitaj pro la pridisputataj kialoj de popolsano kaj sekureco, la MOK plusendas la disputon al la Komisiono ''Codex Alimentarius'', kiu estis fondita en 1962 fare de la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la [[Monda Organizaĵo pri Sano]]. Komercliberaligo multe influis mondan manĝkomercon.<ref> Van den Bossche </ref> {{Ĉefartikolo|Delicatessen}} '''Frandaĵvendejo''', '''Bongustaĵejo''', '''Delikataĵejo''' aŭ '''Delicaĵejo''', mallongigita '''Deli''' de la [[substantivo]]: Delico) estas [[Vendejo|manĝbutiko]], kiu specialiĝas pri specialaj, maloftaj aŭ luksaj manĝeblaj produktoj aŭ pladoj. Krome, la nomo delicaĵejo povas ankaŭ rilati al sekcio de [[superbazaro]] kaj al speco de [[restoracio]] aŭ [[Kafeterio|bufedo]]. Estas malfacile trovi precizan difinon por delicaĵejo ĉar la tipo varias laŭ mondregionoj kaj kulturoj. En [[Eŭropo]] la esprimo kutime rilatas al [[butiko]] dum en [[Usono]] la esprimo "bongustaĵejo" kaj mallongigita "delicaĵejo" plejparte rilatas al [[bufedo]] kiu servas unikajn [[Plado|pladojn]], kutime en la stilo de kultura aŭ regiona specia [[kuirarto]]. == Malsato kaj malsatego == Manĝosenigo kaŭzas [[malsufiĉa nutrado|malsufiĉan nutradon]] kaj finfine [[malsatego]]n, kiu implikas la foreston de manĝaĵo en tutaj komunumoj. Tio povas havi gigantan kaj ĝeneraligitan efikon al homa sano kaj morteco. Ŝparporciigo foje kutimas distribui manĝaĵon dum malabundo, plej precipe dum militaj tempoj.<ref> Messer, 53–91. </ref> [[Malsato]] estas signifa internacia problemo. Ĉirkaŭ 815 milionoj da homoj estas subnutritaj, kaj pli ol 16 000 infanoj mortas tage pro malsat-rilataj kialoj.<ref>[[Monda Organizaĵo pri Sano]]</ref> Manĝosenigo estas rigardita kiel deficitbezono en la hierarkio de [[Piramido de bezonoj laŭ Maslov]] kaj estas mezurita uzante malsatkatastrofajn pritaksojn.<ref> Howe, 353–72 </ref> == Sekureco == [[Dosiero:SalmonellaNIAID.jpg|eta|maldekstra|[[Salmonella]] bakterio estas ofta kaŭzo de manĝdevena malsano, partikulare en nesufiĉe kuirita [[koko|kokaĵoj]] kaj [[ovo|ovaĵoj]].]] Manĝdevena malsano, ofte nomita "nutraĵa veneniĝo", estas kaŭzita de [[bakterio]]j, [[toksino]]j, [[viruso]]j, [[parazito]]j, kaj [[priono]]jn. Ĉirkaŭ 7 milionoj da homoj mortas pro manĝaĵa venenado ĉiun jaron, kun proksimume 10 fojojn pli multaj suferante de neletala versio.<ref>[[Nacia Instituto pri Sano]], MedlinePlus Medical Encyclopedia </ref> La du la plej multaj oftaj faktoroj kaŭzantaj kazojn de bakteria manĝdevena malsano estas krucpoluado de manĝpreta manĝaĵo fare el aliaj krudmanĝaĵoj kaj nedeca temperaturkontrolo. Malpli ofte, akutaj negativaj reagoj ankaŭ povas okazi se kemia poluado de manĝaĵo okazas, ekzemple de nedeca stokado, aŭ uzado de nenutraĵaj sapoj kaj desinfektaĵoj. Manĝaĵo ankaŭ povas esti falsita proksime de tre larĝa gamo de artikoloj (konataj kiel "fremdaĵoj") dum farmado, fabrikado, kuirado, enpakado, distribuado, aŭ vendado. Tiuj fremdaĵoj povas inkludi damaĝbestojn aŭ ties restojn, harojn, cigaredpugojn, lignopecojn, kaj ĉian manieron de aliaj poluaĵoj. Ĝi estas ebla por kelkaj specoj de manĝaĵo kiuj iĝas poluitaj se stokite aŭ prezentitaj en nesekuraj ujoj, kiel ekzemple ceramika poto kun antaŭ-bazita glazuro. Nutraĵa veneniĝo estis rekonita kiel malsano poste jam de [[Hipokrato]].<ref>[[Hipokrato]], [https://en.wikisource.org/wiki/On_Regimen_in_Acute_Diseases On Regimen in Acute Diseases]</ref> La vendo de ranca, poluita, aŭ falsita manĝaĵo estis ordinara ĝis la enkonduko de higieno, fridigo, kaj vermokontrolo en la 19-a jarcento. Malkovro de teknikoj por senvivigado de bakterioj utiligantaj varmecon, kaj aliaj mikrobiologiaj studoj fare de sciencistoj kiel ekzemple [[Louis Pasteur]], kontribuis al la modernaj sekurecnormoj kiuj estas ĉieaj en evoluintaj landoj hodiaŭ. Tio estis plue subtenita per la laboro de [[Justus von Liebig]], kiu kaŭzis la evoluon de modernaj metodoj de manĝostokado kaj [[nutraĵ-konservado]].<ref> Magner, 243–498 </ref> En pli lastatempaj jaroj, pli bonega kompreno de la kialoj de manĝaĵ-portitaj malsanoj kaŭzis la evoluon de pli sistemaj aliroj kiel ekzemple la Analizo de Danĝeroj kaj de Kritikaj Kontroloj (HACCP), kiuj povas identigi kaj elimini multajn riskojn.<ref>USDA</ref> Rekomenditaj iniciatoj por certigado de nutraĵsekureco inkludas konservi puran prepararadon kun manĝaĵoj de malsamaj tipoj konservitaj apartaj, certigante adekvatan kuirtemperaturon, kaj fridigado de manĝaĵoj senprokraste post kuirado. Manĝaĵoj kiuj ruinigas facile, kiel ekzemple [[viando]], laktaĵoj, kaj marmanĝaĵoj, devas esti kuiritaj certmaniere por eviti polui homojn por kiuj ili estas pretaj. Kiel tia, la proksimuma regulo estas ke malvarmaj manĝaĵoj (kiel ekzemple laktaĵoj) devus esti konservitaj malvarmaj kaj varmaj manĝaĵoj (kiel ekzemple [[supo]]) devus esti konservitaj varmaj ĝis stokado. Malvarmaj viandoj, kiel ekzemple kokido, kiuj estas kuirotaj ne devus esti metitaj ĉe ĉambra temperaturo por degelado, ĉe la risko de danĝera bakteria kresko, kiel ekzemple ''[[Salmonella]]'' aŭ ''[[Kojlobacilo|E. coli]]''.<ref>[https://web.archive.org/web/20040519004032/http://www.fsis.usda.gov/Fact_Sheets/Chicken_Food_Safety_Focus/index.asp "Fact sheets - Poultry Preparation - Focus on Chicken".] Arkivita el la originalo en 19a de Majo 2004. </ref> == Dieto == Manĝokutimoj estas la rutinaj decidoj kiujn persono aŭ kulturo faras laŭ kiuj elektado de manĝaĵoj gravas. Multaj kulturoj tenas kelkajn manĝopreferojn kaj kelkajn manĝotabuojn. Manĝelektoj ankaŭ povas difini kulturojn kaj ludi rolon en [[religio]]. Ekzemple, nur [[koŝero|koŝeraj manĝaĵoj]] estas permesitaj fare de [[judismo]], [[Halalo|halalaj]] manĝaĵoj de [[Islamo]], kaj en [[hinduismo]] [[Bovo|bovaĵo]] estas limigitaj.<ref>Simoons</ref> Krome, la manĝelektoj da diversaj landoj aŭ regionoj havas malsamajn karakterizaĵojn. Tio estas tre rilatita al la [[kuirarto]] specifa de preciza kulturo. == Prezo de la manĝo == {{Ĉefartikolo|Manĝoprezo}} '''Manĝoprezoj''' referencas al la averaĝa [[prezo|preznivelo]] por manĝaĵoj tra landoj, mondoregionoj kaj je tutmonda skalo.<ref>{{Cite journal|last1=Roser|first1=Max|last2=Ritchie|first2=Hannah|date=2013-10-08|title=Food Prices|url=https://ourworldindata.org/food-prices|journal=[[Our World in Data]]}}</ref> Manĝoprezoj havas efikon sur produktantoj kaj konsumantoj. [[Dosiero:Tomatos Price Per Pound.jpg|eta|Ekzemplo de manĝoprezo por tomatoj en usonaj dolaroj porfunte.]] [[Dosiero:FAO Food Price Index.png|eta|Pritakso de Manĝoprezoj fare de la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]].]] Manĝoprezaj niveloj dependas el procezoj de la [[Nutrindustrio]], kiel [[Merkatiko|merkatado]] kaj [[distribuado]]. Fluktuado en manĝoprezoj estas determinata per nombraj kunagantaj faktoroj.<ref>{{Cite web|last=Amadeo|first=Kimberly|title=5 Causes of High Food Prices|url=https://www.thebalance.com/why-are-food-prices-rising-causes-of-food-price-inflation-3306099|access-date=2020-09-19|website=The Balance|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815013613/https://www.thebalancemoney.com/why-are-food-prices-rising-causes-of-food-price-inflation-3306099|archivedate=2023-08-15}}</ref> [[Geopolitiko|Geopolitikaj]] aferoj, tutmonda varpeto, interŝanĝoj,<ref>{{Cite book|url=https://ageconsearch.umn.edu/record/37951/|title=What's Driving Food Prices?|date=2008|editor-last=Abbott|editor-first=Philip C.|series=Issue Report|language=en|editor-last2=Hurt|editor-first2=Christopher|editor-last3=Tyner|editor-first3=Wallace E.}}</ref> registara politiko, malsanoj kaj [[rikolto|agrikultura rendimento]], energikostoj, disponeblo de naturaj rimedoj por agrikulturo,<ref>{{Cite journal|last1=Savary|first1=Serge|last2=Ficke|first2=Andrea|last3=Aubertot|first3=Jean-Noël|last4=Hollier|first4=Clayton|date=2012-12-01|title=Crop losses due to diseases and their implications for global food production losses and food security|url=https://doi.org/10.1007/s12571-012-0200-5|journal=Food Security|language=en|volume=4|issue=4|pages=519–537|doi=10.1007/s12571-012-0200-5|s2cid=3335739|issn=1876-4525}}</ref> [[spekulado]] de manĝaĵoj,<ref>{{cite news|date=2010-07-18|title=Hedge funds accused of gambling with lives of the poorest as food prices soar|url=http://www.theguardian.com/business/2010/jul/19/speculators-commodities-food-price-rises|access-date=2020-09-19|work=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-12-09|title=Food speculation|url=https://www.globaljustice.org.uk/food-speculation|access-date=2020-09-19|website=Global Justice Now|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Spratt|first=S.|date=2013|title=Food price volatility and financial speculation|url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.304.5228&rep=rep1&type=pdf|journal=FAC Working Paper 47|language=en|citeseerx=10.1.1.304.5228}}</ref> ŝanĝoj en la uzado de la tero kaj en la vetero havas rektan efikon sur la pliigo aŭ malpliigo de la manĝoprezoj.<ref>{{Cite web|title=Food Price Explained|url=https://futuresfundamentals.org/see-the-impact/agriculture-futures/food-prices-explained/|access-date=2020-09-19|website=Futures Fundamentals|language=en-US|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-06-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20201026212017/https://www.futuresfundamentals.org/see-the-impact/agriculture-futures/food-prices-explained/|arkivdato=2020-10-26}}</ref> En la Eŭrozono: Se inter 2017 kaj 2018 ne estis granda ŝanĝo: [[Aŭstrio]] (AT) en 2017 estas 45478.962 USD 2011 pKAP porpersona kaj en 2018 indico de prezo de manĝaĵo de 127 (rilatumo al personoj 0.00279249997), [[Belgio]] (BE) 42497.398 kun 114 (rilatumo al la personoj 0.00268251717), [[Kipro]] (CY) 34583,257 kun 108 (rilatumo al la personoj 0.00312289846), [[Estonio]] (EE) 29204.472 kun 95 (rilatumo al la personoj 0.00325292647), 40440.687 por [[Finnlando]] (FI) kun 119 (rilatumo al la personoj 0.00294258107), 40145,944 en [[Francio]] (FR) kun 116 (rilatumo al la personoj 0.00288945753), 46177,733 en [[Germanio]] (DE) kun 102 (rilatumo al la personoj 0.00220885681), 25279, 281 en [[Grekio]] (GR) kun 105 (rilatumo al la personoj 0.00415359915), 66548,095 en [[Irlando]] (IE) kun 118(0.00177315369), 34864,659 en [[Italio]] (IT) kun 113 (0.00324110441), 25164,417 en [[Latvio]] (LV) kun 91 (0.0036162173), 29506,438 en [[Litovio]] (LT) kun 80 (0.00271127271), 93891,492 al [[Luksemburgio]] (LU) kun 127 (0.00135262522), 38658.974 en [[Malto]] (MT) kun 111 (0.00287126089), 49021,811 en [[Nederlando]] (NL) kun 101 (0.0020603074), 27833,916 en [[Portugalio]] (PT) kun 98 (0.00352088438), 30032,706 en [[Slovakio]] (SK) kun 92 (0.00306332703), 31285,304 en [[Slovenio]] (SL) kun 98 (0.00313246117), 34830,142 en [[Hispanio]] (ES) kun 96 (0.00275623338).<ref>[https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=%2C&br=1&pr1.x=65&pr1.y=11&c=122%2C941%2C124%2C946%2C423%2C137%2C939%2C181%2C172%2C138%2C132%2C182%2C134%2C936%2C174%2C961%2C178%2C184%2C136&s=NGDPRPPPPC&grp=0&a=]</ref> <ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=File:Price_levels_for_3_subcategories_of_food,_2018_(EU-28%3D100).png]</ref> == Tipoj de manĝaĵoj == {{Div col|3}} * [[Ekologia manĝaĵo]] * [[Kruda manĝaĵo]] * [[Malrapida manĝaĵo]] * [[Natura manĝaĵo]] * [[Rapidmanĝejo|Rapidaj manĝaĵoj]] * [[Rubomanĝaĵo]] {{Div col end}} == Manĝaĵoj == {{Div col|cols = 5}} * [[Aperitivo]] * [[Baluto]] * [[Barbacoa]] * [[Biskvito]] * [[Buĥto]] * [[Cocido montañés]] * [[Ĉipso]] * [[Dabingo]] * [[Dolmo]] * [[Edamame]] * [[Feijoada]] * [[Flamkuko]] * [[Foliigita pasto]] * [[Terpomfingroj|Fritoj]] * [[Gazpaĉo]] * [[Gimĉio]] * [[Gio]] * [[Giros]] * [[Ĝozo]] * [[Halvao]] * [[Hariso (armena plado)|Hariso]] * [[Hotoguo]] * [[Huntuno]] * [[Ĥaŝo]] * [[İmambayıldı]] * [[Jubo]] * [[Kapsalon]] * [[Karkamuzo]] * [[Karpaĉo]] * [[Kebabo]] * [[Keĉupo]] * [[Knedliko]] * [[Kocido]] * [[Koĉifrito]] * [[Kolbaso]] * [[Kradrostaĵo]] * [[Kuko]] * [[Lahmacun]] * [[Lasanjoj]] * [[Lavaŝo]] * [[Madzun]] * [[Matnakaŝo]] * [[Mielkuko]] * [[Minestrono]] * [[Misoo]] * [[Mocarelo]] * [[Moĉio]] * [[Nattō]] * [[Nudelo]] * [[Paelo]] * [[Pano]] * [[Pasto]] * [[Pico]] * [[Pierogi]] * [[Pilafo]] * [[Polento]] * [[Pucino]] * [[Pumperniklo]] * [[Ravioloj]] * [[Salato]] * [[Sangokolbaso]] * [[Sarsuela]] * [[Saŝimo]] * [[Saŭrkraŭto]] * [[Sobao pasiego]] * [[Sojsaŭco]] * [[Spageto]] * [[Strudelo]] * [[Sukijaki]] * [[Supo]] * [[Suŝio]] * [[Ŝabu ŝabu]] * [[Ŝafvianda raguo]] * [[Ŝimeĵo]] * [[Tanajura]] * [[Tempuro]] * [[Tofuo]] * [[Tortiljo]] * [[Udono]] * [[Zabajono]] * [[Zakusko]] * [[Quesada pasiega]] {{Div col end}} == En Esperanto aperis == * [[Unesko-Kuriero]], [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000393310_epo?posInSet=17&queryId=N-9a9b10f8-19a6-4595-92ef-fe92b8897a32 n-ro 2 (Apr-Jun 2025) "Manĝaĵoj: kio kunigas nin"] == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="100" perrow="4"> Dosiero:Foods.jpg|Manĝaĵoj el plantoj. Dosiero:Supermarket beer and wine aisle.jpg|Superbazaraj varoj. Dosiero:Mass food production02.jpg|Liverado de manĝaĵoj estante preparita en granda kvanto. Dosiero:Food on shelf.jpg|Komerce proponitaj varomarkoj de manĝaĵoj. </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Almanĝaĵo]] * [[Cerealo]] * [[Dieto]] * [[Dolĉaĵo]] * [[Frostigita manĝaĵo]] * [[Kalorio]] * [[Kruda nutraĵo]] * [[Kuirarto]] * [[Kuiristo]] * [[Listo de fruktoj]] * [[Listo de legomoj]] * [[Manĝa aldonaĵo]] * [[Manĝado]] * [[Manĝaĵa banko]] * [[Manĝaĵoj Ne Bomboj|Manĝaĵoj, Ne Bomboj]] * [[Malsatego]] * [[Matenmanĝo]] * [[Nutrado]] * [[Nutraĵo]] * [[Pano]] * [[Rizo]] * [[Salo]] * [[Saŭco]] * [[Spicoj]] * [[Sukero]] * [[Tagmanĝo]] * [[Trinkaĵo]] * [[Vespermanĝo]] * [[Viando]] * [[Vinagreto]] * [[Vinagro]] {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj|2}} == Referencoj == {{Div col|cols = 2}} * Aguilera, Jose Miguel kaj David W. Stanley. ''Microstructural Principles of Food Processing and Engineering''. Springer, 1999. ISBN 0-8342-1256-0. * Asado Argentina. ''About Asado Argentina''. El [http://www.asadoargentina.com/about-asado-argentina/] en 2007-05-28. * Campbell, Bernard Grant. ''Human Evolution: An Introduction to Man's Adaptations''. Aldine Transaction: 1998. ISBN 0-202-02042-8. * Carpenter, Ruth Ann; Finley, Carrie E. ''Healthy Eating Every Day''. Human Kinetics, 2005. ISBN 0-7360-5186-4. * Davidson, Alan. ''The Oxford Companion to Food''. 2a eld. UK: Oxford University Press, 2006. * Food and Agriculture Organization of the United Nations. ''The State of Food Insecurity in the World 2005''. Elŝutita el http://www.fao.org/docrep/008/a0200e/a0200e00.htm on 2006-09-29. * Hannaford, Steve. ''Oligopoly Watch: Top 20 world food companies''. Retrieved from http://www.oligopolywatch.com/2005/10/06.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090918101335/http://www.oligopolywatch.com/2005/10/06.html |date=2009-09-18 }} on 2006-09-23. * Howe, P. kaj S. Devereux. ''Famine Intensity and Magnitude Scales: A Proposal for an Instrumental Definition of Famine''. 2004. * Humphery, Kim. ''Shelf Life: Supermarkets and the Changing Cultures of Consumption''. Cambridge University Press, 1998. ISBN 0-521-62630-7. * Jango-Cohen, Judith. ''The History Of Food''. Twenty-First Century Books, 2005. ISBN 0-8225-2484-8. * Jurgens, Marshall H. ''Animal Feeding and Nutrition''. Kendall Hunt, 2001. ISBN 0-7872-7839-4. * Kripke, Gawain. ''Food aid or hidden dumping?''. Oxfam International, March 2005. Elŝutita el http://www.oxfam.org/en/policy/briefingpapers/bp71_food_aid_240305 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060714133231/http://www.oxfam.org/en/policy/briefingpapers/bp71_food_aid_240305 |date=2006-07-14 }} on 2007-05-26. * Lawrie, Stephen; R A Lawrie. Lawrie's Meat Science. Woodhead Publishing: 1998. ISBN 1-85573-395-1. * Magdoff, Fred; Foster, John Bellamy; kaj Buttel, Frederick H. ''Hungry for Profit: The Agribusiness Threat to Farmers, Food, and the Environment''. Septembro 2000. ISBN 1-58367-016-5. * Mason, John. ''Sustainable Agriculture''. Landlinks Press: 2003. ISBN 0-643-06876-7. * Merson, Michael H.; Black, Robert E.; Mills, Anne J. ''International Public Health: Disease, Programs, Systems, and Policies''. Jones and Bartlett Publishers, 2005. * McGee, Harold. ''On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen''. New York: Simon and Schuster, 2004. ISBN 0-684-80001-2. * Mead, Margaret.'' The Changing Significance of Food''. En Carole Counihan kaj Penny Van Esterik (Eld.), Food and Culture: A Reader. UK: Routledge, 1997. ISBN 0-415-91710-7. * Messer, Ellen; Derose, Laurie Fields kaj Sara Millman. ''Who's Hungry? and How Do We Know?: Food Shortage, Poverty, and Deprivation''. United Nations University Press, 1998. ISBN 92-808-0985-7. * National Institute of Health. ''Food poisoning''. MedlinePlus Medical Encyclopedia F. Majo 11, 2006. Elŝutita el http://www.niaid.nih.gov/publications/pdf/foodallergy.pdf on 2006-09-29. * Nicklas, Barbara J. ''Endurance Exercise and Adipose Tissue''. CRC Press, 2002. ISBN 0-8493-0460-1. * Parekh, Sarad R. ''The Gmo Handbook: Genetically Modified Animals, Microbes, and Plants in Biotechnology''. Humana Press,2004. ISBN 1-58829-307-6. * Regmi, Anita (eldonisto).''Changing Structure of Global Food Consumption and Trade''. Market and Trade Economics Division, Economic Research Service, USDA, 30a de Majo, 2001. stock #ERSWRS01-1. * Schor, Juliet; Taylor, Betsy (eldonistoj). ''Sustainable Planet: Roadmaps for the Twenty-First Century''. Beacon Press, 2003. ISBN 0-8070-0455-3. * Shah, Anup. ''Food Dumping (Aid) Maintains Poverty. Causes of Poverty''. Retrieved from http://www.globalissues.org/TradeRelated/Poverty/FoodDumping.asp on 2006-09-29. * Simoons, Frederick J. ''Eat Not This Flesh: Food Avoidances from Prehistory to the Present''. ISBN 0-299-14250-7. * Smith, Andrew (Editor). “Food Marketing,” in Oxford Encyclopedia of American Food and Drink, New York: Oxford University Press, 2007. * The Economic Research Service of the USDA. ''Global Food Markets: Briefing Rooms''. Retrieved from http://www.ers.usda.gov/topics/international-markets-trade/global-food-markets.aspx {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170704104430/https://www.ers.usda.gov/topics/international-markets-trade/global-food-markets.aspx |date=2017-07-04 }} on 2006-09-29. * United Kingdom Office of Public Sector Information. ''Food Safety Act 1990 (c. 16)''. Retrieved from http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1990/Ukpga_19900016_en_2.htm#mdiv1 on 2006-11-08. * United States Department of Agriculture, USDA Economic Research Service: The Economics of Food, Farming, Natural Resources, and Rural America. ''"Briefing Rooms, Food CPI, Prices and Expenditures: Food Expenditure Tables"''. Elŝutita el http://www.ers.usda.gov/data-products/food-price-outlook.aspx on 2007-06-06. * Van den Bossche, Peter. ''The Law and Policy of the bosanac Trade Organization: Text, Cases and Materials''. UK: Cambridge University Press, 2005. ISBN 0-521-82290-4. * World Food Programme. ''Breaking out of the Poverty Trap: How We Use Food Aid''. Retrieved from http://www.wfp.org/food_aid/introduction/index.asp?section=12&sub_section=1 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060928075506/http://www.wfp.org/food_aid/introduction/index.asp?section=12&sub_section=1 |date=2006-09-28 }} on 2006-09-29. * World Health Organization. ''WHO Global Database on Child Growth and Malnutrition''. Elŝutita el http://www.who.int/nutgrowthdb/en/ on 2006-09-29. * World Trade Organization. ''The Uruguay Round''. Elŝutita el http://www.wto.org/trade_resources/history/wto/urug_round.htm on 2006-09-29. {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [http://eur-lex.europa.eu/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexapi!prod!CELEXnumdoc&lg=EN&numdoc=32002R0178&model=guichett Difino de manĝaĵo laŭ la eŭropunia leĝo] {{PlurajLingvokodoj|lingvoj de Eŭropa Unio}} * [http://www.fda.gov/opacom/laws/fdcact/fdcact1.htm Difino de manĝaĵo laŭ la usona leĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090512014151/http://www.fda.gov/opacom/laws/fdcact/fdcact1.htm |date=2009-05-12 }} {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://www.legislation.hmso.gov.uk/acts/acts1990/Ukpga_19900016_en_2.htm#mdiv1 Difino de manĝaĵo laŭ la brita leĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050310003541/http://www.legislation.hmso.gov.uk/acts/acts1990/Ukpga_19900016_en_2.htm#mdiv1 |date=2005-03-10 }} {{PlurajLingvokodoj|en}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Food|revizio=688613794}} {{Projektoj|wikiquote=eo:manĝaĵo|s=Kategorio:Manĝaĵo|ReVo=mangx.0ajxo}} {{Havenda artikolo|Manĝaĵo}} [[Dosiero:Food Banner.jpg|centre|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Manĝaĵoj| ]] [[Kategorio:Sociologio]] ol2qk179zuvn4r5hyl8cbsgmdm51aw3 0 19828 9455114 9089985 2026-08-16T21:55:52Z ~2026-37683-69 259609 Umeo ne apartenas nur al Japanio (“estas japana specio”) ĉar ĝia esperanta nomo devenas de tie. 9455114 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Prunus mume.JPG|eta|Umea floroj]] [[Dosiero:Prunus mume Tojibai2.jpg|eta|Umea floroj]] [[Dosiero:Fruits of Japanese plum.jpg|eta|maldekstra|Umea frukto]] [[Dosiero:MeihuaShan 1.jpg|eta|Umea floroj]] [[Dosiero:Prunus mume MHNT.BOT.2010.13.4.jpg|eta|maldekstra|Sekco de ume-arbo (umeujo) — [[Muzeo de Tuluzo]]]] [[Dosiero:Prunus mume ta1.jpg|eta|Umeujoj kun floroj ruĝaj kaj blankaj, en la Botanika Ĝardeno en [[Kioto]]]] '''Umeo''' aŭ '''mumeo'''<ref>[[Japana Esperanto-Instituto]] (1982) "Vortaro Japana-Esperanta"</ref> ({{lang-zh|梅|p=méi}}, [[japana lingvo|japane]]: 梅 [ume], {{Lang-la|Prunus mume}}) estas specio de [[prunuso]] originanta de [[Ĉinio]]<ref name=uem>{{cite journal|title=Phylogenetic relationships in the stone fruit group of ''Prunus'' as revealed by restriction fragment analysis of chloroplast DNA|journal=The Japanese Journal of Genetics|volume=66|year=1991|issue=1|page=60|quote=''P. mume'' had its origin in South China around the Yangtze River (Kyotani, 1989b).|first1=Chiyomi|last1=Uematsu|first2=Tetsuo|last2=Sasakuma|first3=Yasunari|last3=Ogihara|doi=10.1266/jjg.66.59|pmid=1676591|doi-access=free}}</ref> kaj kultivata ĉefe en Orienta Azio. Ĝi estis transigita al [[Japanio]] en la [[antikva epoko]]. Oni nomas ĝin ankaŭ '''japana pruno''' aŭ '''japana abrikoto'''. == Uzoj == * [[Peklita umeo]] (梅干 [ume-boŝi]) * [[Umea likvoro]] (梅酒 [ume-ŝu]) — [[alkoholaĵo]] el umeo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=ume}} [[Kategorio:Fruktoj]] 8o8bamlzo6uq12eqxmd9iwvo7amvqsc 10 20057 9454966 9454802 2026-08-16T15:57:54Z Sj1mor 12103 9454966 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Lee Jae-myung G7 summit.jpg|90ra]]</div>{{centre|<small>Lee Jae-myung</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|15|08|2026}} * {{flago|Liĥtenŝtejno}} Liĥtenŝtejno aboliciis la preferon por viroj en [[tronosukcedo]], tiel fariĝanta absoluta primogenituro. * {{flago|Nord-Koreio}}{{flago|Sud-Koreio}} Sud-Koreia prezidanto Lee Jae-myung alvokis dialogon kun Nord-Koreio por fini la [[armistico|armisticon]] favore al [[paco]]. ;{{dato|13|08|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Laŭ raporto de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|milito]] por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj). ;{{dato|11|08|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Rusio atakis [[Zaporiĵo|Zaporiĵon]] (ukrainia urbo) per balistikaj misiloj kaj aerbomboj: 7 homoj pereis, 24 estis vunditaj (2 el kiuj estis je kriza sanstato); Zaporiĵstal (metalurgia kombinato) ĉesis funkcii kaj parto de la loĝantaro restis sen elektro. * {{flago|Libano}} La libana parlamento voĉdonis por abolicii la [[Mortpuno|mortopunon]]. Ĝi estas la unua [[Araba mondo|araba lando]] por fari tion. * {{flago|Sirio}} Siria tribunalo [[Kontumaco|kontumace]] (malĉeeste) kondamnis eks-prezidanton [[Baŝar al-Asad]] al [[mortpuno]], agnoskinte lin kulpa je krimoj faritaj dum preskaŭ la 14-jara enlanda milito. * {{flago|Hungario}} [[András Baka]] elektiĝis nova ŝtata [[prezidanto de Hungario]]. ;{{dato|10|08|2026}} * {{flago|Kolombio}} Forta [[tertremo]] en [[Kolombio]] okazigis pli ol 250 mortojn kaj enormajn damaĝojn. * {{flago|Rusio}} La Supera Kortumo de Rusio forigis de la baloto al la [[Ŝtata Dumao]], la solan kontraŭmilitan partion «[[Jabloko]]». <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> dxj7xmuk9jx36zu4bt9emiv2308235c 0 21796 9455277 9447102 2026-08-17T08:01:42Z Sj1mor 12103 9455277 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=nuntempa urbo|samloka iama urbo "Pozsony"|Pozono|historia departemento en Hungara reĝlando "Pozsony" aŭ "Bratislava zupa"|Pozsony (historia departemento)}} {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bratislavo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-sk|Prešporok/Prešporek}} ''(antaŭ 1919)'' | alia_nomo1 = {{Lang-hu|Pozsony}} | alia_nomo2 = {{Lang-de|Preßburg}} | kategorio = Ĉefurbo de [[Slovakio|Slovaka respubliko]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Bratislava Montage.jpg | dosiero_grandeco = 300ra | dosiero_priskribo = De maldekstre supre: Panoramo de la urbo, [[Bratislava burgo]], fontano en [[Placo de Hodža]], Miĥaela pordego (Michalská brána), [[Slavín (Bratislavo)|Slavín]] kaj sunsubiro super [[Danubo]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Bratislava.svg | blazono = Coat of Arms of Bratislava.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{Lang|sk|Bratislava}} | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = [[Regiono Bratislavo|Bratislavo]] | regiono_tipo = Regiono | histregiono = Bratislavo kaj ĉirkaŭaĵo | distrikto = [[distrikto Bratislavo 1|Bratislavo I]] | distrikto1 = [[distrikto Bratislavo 2|II]] | distrikto2 = [[distrikto Bratislavo 3|III]] | distrikto3 = [[distrikto Bratislavo 4|IV]] | distrikto4 = [[distrikto Bratislavo 5|V]] | municipo = | memorindaĵo_tipo = Vizitindaj lokoj | memorindaĵo = [[Bratislava burgo]] | memorindaĵo1 = [[Devina burgo]] | memorindaĵo2 = [[Slovaka nacia muzeo]] <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = Danubo | rivero1 = [[Morava]] | rivero2 = [[Malgranda Danubo]] <!-- *** Situo *** --> | situo = Bratislavo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 152 | leviĝo_noto = | lat_d = 48 | lat_m = 08 | lat_s = 38 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 06 | long_s = 35 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:SK_type:city(400000) | plej_alta = Devínska Kobyla | plej_alta_leviĝo = 514 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = Danubo | plej_malalta_leviĝo = 126 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 391 | areo2 = 853.15 | areo3 = 2053 | areo2_tipo = aglomeraĵo | areo3_tipo = regiono <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 455761 | loĝantaro_dato = 01.06.2010 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro2_denseco = auto | loĝantaro3_denseco = auto | loĝantaro2 = 623000 | loĝantaro3 = 702000 | loĝantaro2_tipo = aglomeraĵo | loĝantaro3_tipo = regiono <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 907 | establita_tipo = Unua skribmencio | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_noto = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 8XX XX | areo_kodo = +421-2 | areo_kodo_tipo = Tel. prefikso | kodo = 582000 | kodo_tipo = NUTS | kodo1 = BA, BL | kodo1_tipo = Aŭtokodoj <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de la urbo enkadre de Slovakio | mapo1_lokumilo = Slovakio | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Regiono Bratislavo | mapo2_lokumilo = Regiono Bratislavo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Bratislava | statistiko = [http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000&Okruh=sodb MOŠ/MIS] | retpaĝo = [http://www.bratislava.sk www.bratislava.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = '''Demonimo''': ''Bratislavano''<br />{{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Bratislavo''' (ĝis la jaro [[1919]] {{lang-sk|'''Prešporok/Prešporek'''}}; {{lang-de|'''Preßburg'''}}, {{lang-hu|'''Pozsony'''}} [poĵonj], {{lang-pl|Bratysława}}, {{lang-ru|Братислава}}, {{lang-la|Posonium}}, greke en mezepoko {{fremdlingve|el|''Istropolis''}}, parollingve ankaŭ {{fremdlingve|sk|''Blava''}}) estas [[ĉefurbo]] kaj la plej loĝata urbo de [[Slovakio]] kaj sidejurbo de la [[Regiono Bratislavo]]. Ĝi havas areon de 367,584 km², vivas ĉi tie pli ol 425 mil loĝantoj, dume en la Bratislava regiono ĉirkaŭ 600 mil kaj en la Bratislava regiono kun la [[Regiono Trnava]], kiu ĉirkaŭas ĝin, 1,15 milionoj. Ĉi tie havas sidejojn la registaro, la parlamento, diversaj oficejoj kaj ministerioj. En Bratislavo ankaŭ agadas kelke da universitatoj, teatroj, muzeoj kaj aliaj kulturaj institucioj, ekzemple la mondfama [[Slovaka filharmonio]] aŭ la [[Slovaka nacia galerio]]. Antaŭ la [[Dua Mondmilito]] oni uzis en Bratislava tri lingvojn: germana, hungara kaj slovaka. Bratislavo estas ankaŭ urbo riĉa je memorigaĵoj, el kiuj multaj troviĝas en la [[Staré Mesto (Bratislavo)|Malnova Urbo]]. Dominaĵo estas kvarangula [[Bratislava burgo]], apud kiu troviĝas konstruaĵo de la [[Nacia Asembleo de Slovakio]] kaj proksime la [[Katedralo Marteno de Tours (Bratislavo)|Marteno-katedralo]]. Tia estas ankaŭ la moderna kaj dinamike evoluanta urbo kun multaj interesaj konstruaĵoj, el kiuj la plej karakteriza estas [[Ponto SNP|Nova ponto]] sur [[Danubo]], la sepa plej granda pendoponto en la mondo kaj gravega konstruaĵo de la [[20-a jarcento]] en Slovakio. Bratislavo estas la unusola [[ĉefurbo]] en la mondo, kiu limas kun du landoj. == Situo == La urbo troviĝas en [[Mez-Eŭropo]], sur koordinatoj 17°7' de orienta longitudo, 48°9' de norda latitudo, 126–514 super maro. Ĝi etendiĝas sur ambaŭ bordoj de rivero [[Danubo]], sur montarpiedo de [[Malgrandaj Karpatoj]]. Per sia areo 367,58&nbsp;km² ĝi estas la dua plej granda urbo de Slovakio (post urbo [[Altaj Tatroj (urbo)|Altaj Tatroj]]). Ĝi situas proksime de [[Ĉeĥio]], [[Aŭstrio]] kaj [[Hungario]]. Ĝi troviĝas 60 km oriente de [[Vieno]], per kio ĝi estas parto de la plej senpera grupiĝo de du ĉefurboj en Eŭropo kaj kun Vieno, la hungara urbo [[Győr]] kaj la moravia urbo [[Brno]] ĝi kreas signifan mezeŭropan metropolan regionon. [[Dosiero:Bratislava Castle.jpg|dekstra|eta|Bratislava burgo]] La plej proksimaj vilaĝoj kaj urboj apud Bratislavo estas norde la vilaĝoj [[Marianka]] kaj [[Borinka]], la urboj [[Stupava]] kaj [[Svätý Jur]], oriente la vilaĝoj [[Most pri Bratislave]] kaj [[Ivanka pri Dunaji]], sudoriente la vilaĝoj [[Rovinka]], [[Dunajská Lužná]], [[Kalinkovo]], [[Hamuliakovo]] kaj la urbo [[Šamorín]], sude la hungara vilaĝo [[Rajka]] kaj la aŭstria vilaĝo [[Deutsch Jahrndorf]], okcidente la aŭstriaj vilaĝoj [[Kittsee]] kaj [[Wolfsthal]] kaj la aŭstria urbo [[Hainburg an der Donau]]. Oni supozas, ke en la plej proksima tempo Bratislavo evoluos ankaŭ tra sudokcidenta direkto en la ĉirkaŭaĵo de ŝtata limo kun Aŭstrio kaj verŝajne ĝi estos flue alligita ankaŭ al la najbaraj aŭstriaj vilaĝoj. === [[Trilanda punkto]] [[Rajka]]-Bratislavo-[[Deutsch Jahrndorf]] === Inter [[1946]]-[[1989]] [[fera kurteno]] funkciis. Bratislavo estas la unusola ĉefurbo en la mondo, kiu limas samtempe kun du landoj. Ekde [[2008]] la 3 landoj apartenas al interna zono de [[Schengen]], sekve la limoj estas ie ajn senkontrole trapaseblaj. == Klimato == Bratislavo troviĝas en milda klimata zono de kontinenta karaktero, kiu karakterizas sin per klara diferenco inter temperaturoj somere kaj vintre kaj alternantaj 4 jarsezonoj. Mezproksima jara temperaturo estas ĉirkaŭ {{GdC|9,9}}. La suno brilas mezproksime 1976,4 horoj ĉiujare kaj falas ĉirkaŭ 527 mm da pluvo. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Bratislavo}} [[Dosiero:Bratislava_in_16th_century.jpg|eta|Bratislavo en la 16-a jarcento]] [[Dosiero:Bratislava (Posonium) by Matthaus Merian 1638.jpg|dekstra|eta|Bratislavo en la 17-a jarcento]] [[Dosiero:Slovakia-Devin castle8.JPG|dekstra|eta|Devína burgo]] [[Dosiero:Bratislava castle historical picture.jpg|dekstra|eta|Subburgejo en la 17-a jarcento]] * 25 – 15 milionoj: skeletoj de [[Pliopithecus|Pliopiteko]]. * 14 – 10 milionoj: dentoj de speco [[Griphopithecus suessi]]. * [[paleolitiko]]: [[pugna kojno|Pugnaj kojnoj]] kaj alia ŝtonilaro [[homo heidelbergensis]] (ĉirkaŭ 450 000, samkiel ankaŭ ĉirkaŭ 300 000 antaŭ Kristo) kaj [[neandertala homo]]. * [[neolitiko]]: daŭra loĝigo de la teritorio (komencante de homoj kun linera ceramiko). * [[-400|400 a.K.]] – [[-50|50 a. K.]]: [[keltoj]]; ekde [[-125|125 a.K.]] ĉi tie troviĝas signifa kelta [[opidumo]] (fortreso) kun [[monerstampejo]] * la [[1-a jarcento]] – la [[5-a jarcento]]: limo de [[Romia Imperio]] kondukas tra centro de la hodiaŭa urbo. Multnombraj [[Romia Imperio|romiaj]] (ekz. [[Gerulata]]) kaj [[ĝermanoj|ĝermanaj]] vilaĝetoj. * la [[6-a jarcento]] – la [[8-a jarcento]]: la unuaj [[slavoj]] (ekde la jaro 500 ĝis hodiaŭ) [[avaroj]] (ekde la fino de la [[6-a jarcento]] ĝis la [[8-a jarcento]]) * [[623]] – [[658]]: parto de [[Regno de Sámo]]. * ekde la fino de la [[8-a jarcento]] ĝis la jaro [[833]]: parto de [[Princlando de Nitra]]. * [[833]] – [[907]]: parto de [[Grandmoravia regno]]. * [[907]]: la unua skribmencio pri Bratislavo en [[Salzburg|salzburgaj]] analoj en konekto kun interbatalo sub la burgo inter [[Bavario|bavaroj]] kaj malnovaj hungaroj. * [[907]] – [[1918]]: parto de [[Hungara reĝlando]]: ** [[1291]]: hungara reĝo [[Andreo la 3-a (Hungario)|Andreo la 3-a]] donis al Bratislavo ampleksajn privilegiojn, per kio li konfirmis ties enmembrigon en la sistemon de reĝaj urboj. ** [[1436]]: [[Sigismondo de Luksemburgio]] donis al la urbo rajton uzi blazonon. ** [[1464]]: [[Matiaso la 1-a (Hungario)|Matiaso Korvino]] konfirmis ĉiujn malnovajn privilegiojn de Bratislavo per [[Ora buleo sicilia]]. ** [[1468]]: rajto de glavo donita far de Matiaso Korvino. ** [[1536]] – [[1784]]: la ĉefurbo de [[Hungara reĝlando]]. ** [[1542]] – [[1848]]: loko de kunsido de la hungara asembleo. ** [[1543]] – [[1820]]: sidejo de [[Esztergom|esztergoma]] ĉefepiskopo. ** [[1563]] – [[1830]]: la kroniga urbo de hungaraj reĝoj. ** ekde la [[18-a jarcento]]: centrejo de [[Slovaka nacia renaskiĝo]]. ** proksimume [[1711]]: granda [[pesto|pesta]] epidemio, pereis 3860 homoj. ** [[1775]]: [[Maria Teresia]] ordonis detrui la urbajn remparojn, per kio ŝi subtenis la konstruan evoluon de urbo. ** [[1783]]: [[Jozefo la 2-a]] ordonis transloĝigi centrajn oficejojn al [[Budapeŝto]] kaj la kronadjuvelojn el la burgo ĝis [[Vieno]]. ** [[1805]]: (la 4-a) [[bratislava paco (1805)|Bratislava paco]] subskribita en Spegula ĉambrego de [[Primasa palaco (Bratislavo)|Primasa palaco]]. ** [[1809]]: la urbon sieĝas napoleonaj soldataroj, la fortikaĵo neniam estis okupita de Napoleono. ** [[1811]]: Bratislava burgo forbrulis. ** [[1830]]: [[Vaporŝipo]] preterfluas sur la Danubo ** [[1840]]: funkcias [[ĉevaltira fervojo]] inter Bratislavo kaj [[Svätý Jur]] ** [[1843]]: decido pri kodifiko de mezslovaka lingvo fare de [[Ľudovít Štúr]] kaj liaj samideanoj. ** [[1847]]: la unua [[telegrafo|telegrafa]] lineo ekfunkcias el [[Vieno]] ** [[1891]]: malfermo de la unua ponto trans [[Danubo]] (antaŭaĵo de [[Malnova ponto]]). ** [[1895]]: en Bratislavo trafikas la unuaj [[Tramtransporto en Bratislavo|tramoj]]. ** [[1909]]: en Bratislavo trafikas la unuaj [[Trolebusa transporto en Bratislavo|trolebusoj]]. * [[1918]] (la [[10-a de oktobro]]): fondo de [[Slovaka Nacia Konsilantaro]] kun rajtopovo por Bratislavo kaj la ĉirkaŭaĵo. * [[1919]] – [[1939]]: parto de [[Ĉeĥoslovakio]]; [[1919]] estas akceptata la oficiala nomo de la urbo Bratislava. * [[1939]] – [[1945]]: ĉefurbo de [[Slovaka ŝtato]]. * [[1945]] – [[1992]]: denove parto de Ĉeĥoslovakio. ** [[1946]]: estiĝo de la t.n. Granda Bratislavo per aligo de vilaĝoj [[Devín]], [[Dúbravka (distrikto Bratislava IV)|Dúbravka]], [[Lamač]], [[Petržalka]], [[Prievoz]], [[Rača]] kaj [[Vajnory]]. ** [[1971]]: vilaĝoj [[Čunovo]], [[Devínska Nová Ves]], [[Jarovce]], [[Podunajské Biskupice]], [[Rusovce]], [[Vrakuňa]] kaj [[Záhorská Bystrica]] estis aligita al Bratislavo. * [[1968]] – [[1992]]: ĉefurbo de Slovakio (Slovaka socialisma respubliko) enkadre de Ĉeĥoslovakio. * ekde la jaro [[1993]]: ĉefurbo de la memstara [[Slovakio]]. Danke al sia situo Bratislavo estis proksimume ekde la [[13-a jarcento]] (oficialaj kalkulado ekzistas nur ekde la fino de la [[18-a jarcento]]) ĝis proksimume la jaro [[1870]] plejparte la urbo de germane parolantaj loĝantoj. Post la oficiala kalkulado de la loĝantoj en la jaroj [[1850]] ĝis [[1851]] estis en Bratislavo 42&nbsp;238 da loĝantoj, el tio 31&nbsp;509 (74,59%) da germanoj, 7&nbsp;586 (17,9%) da slovakoj kaj 3&nbsp;154 (7,4%) da hungaroj. Multe da judoj estis alkalkulitaj inter la germanoj aŭ la hungaroj. En la jaro [[1890]] okazis plua kalkulado kaj ĉi tie jam montriĝis forta hungarigo. En la urbo estis vivontaj 52&nbsp;441 da loĝantoj, el tio 31&nbsp;404 da germanoj, 10&nbsp;433 da hungaroj kaj 8&nbsp;709 da slovakoj. En [[1945]] preskaŭ ĉiuj germanaj loĝantoj estis evakuitaj kaj multe da hungaroj estis forloĝigitaj enkadre de interŝanĝo de loĝantoj inter [[Ĉeĥoslovakio]] kaj [[Hungario]]. === Historiaj nomoj === Pro sia plurlingva kaj plurregna historio la urbo portis en sia historio diversajn nomojn, el kiuj la nuna estas la plej juna. La historiisto [[Johannes Aventinus]] menciis, ke komence de la [[9-a jarcento]] la urbo estis fondita de slava princo nomata ''Vratislav'' (latine Uratislaus; la latina ne distingis "U" kaj "V"), sur restaĵoj de [[Romio|romia]] fortikaĵo; kaj ke el tio rezultis la nomo ''Vratissolaburgium'' (kaj similaj). Li mencias ankaŭ latinan nomon, ''Pisonium''. Pri la fidindeco de tio ĉi oni disputas. La unua konservita rekta dokumenta mencio de la urbo estas en la verko ''Annales Juvavenses maximi''; ĝi mencias urbon "Brezalauspurc" (''purc'' = burgo) proksime de batalo inter bavaroj kaj madjaroj ĉe burgo Bratislava en [[907]]. Aventinus referencas al ''Annales Juvavenses antiqui'' (malnovaj salcburgaj analoj) kaj mencias la nomon ''Braslavespurch'', aliaj fontoj indikas ''Pressalauspruch''. Ĝis komence de la [[20-a jarcento]] multaj defendis la opinion, ke la (germana) nomon ''Pressburg'' deriviĝas de Predslav, kiu verŝajne estas filo de Sventopluk. En la 20-a jarcento la slovaka slavisto [[Ján Stanislav]] demonstris, ke la nomo deriviĝas ne de ''Predslav'', sed de la nomo de slava princo ''Braslav'', kiu regis la urbon en la [[9-a jarcento]]. Sed fine de la 20-a jarcento oni trovis monerojn el la tempo ĉirkaŭ [[1000]], kiuj portis la skribon ''Preslav(v)a Civitas'' kaj tiel subtenis la etimologion de ''Predslav''. Aliflanke Ján Stanislav konsideris tiun varion, pro la mencio de la nomo ''Preslawaspurch'' en [[1052]]. Kiel ajn, dum la sekvaj jarcentoj evoluis la germana nomo ''Pressburg'' (iama ortografio: ''Preßburg''). De ĝi deriviĝis la slovakaj nomoj ''Prešporok'', ''Prešpurek'' kaj similaj. Ĝis la fino de la unua mondmilito anglaj kaj francaj aŭtoroj uzis precipe la formojn ''Pressburg'' resp. ''Pres(s)bourg''. La hungara nomformo ''Pozsony'' estas tre duba. Kelkaj opinias, ke ĝi deriviĝas de la unua hungara departementestro ''Pos'' [https://hu.wikipedia.org/wiki/Pozsony], laŭ aliaj de nobelo ''Božan'', kiu regis en kastelo Bratislava en la [[11-a jarcento]]. De ĝi oni derivis la latinan formon ''Posonium''. Latine estis uzata ankaŭ ''Istropolis'' = Danub-urbo, precipe en la tempo de la kristanigo en la 9-a jarcento. La nuna nomo Bratislava kredeble originis en [[1837]], kiam la sciencisto [[Pavel Jozef Šafárik]] vidis la formon ''Brecisburg'' (de 1042) kaj supozis, ke la urbon fondis la [[Bohemio|bohemia]] reĝo ''Břetislav''. Ekde tiam slovakaj naci-movadanoj uzis la formojn ''Břetislav'', ''Břetislava'', ''Breťislava'' kaj similajn; post la lingvonormigo en [[1843]] aperis la formo ''Braťislava'' (kun la aldono ''nad Dunajom'' = ĉe Danubo). Tamen en la dua duono de la 19-a jarcento oni uzis ankoraŭ precipe la formon ''Prešporok'' kaj similajn. Post la fino de la [[Unua Mondmilito]] oni proponis kaj mallonge uzis la formon ''Wilsonovo mesto'' (= Wilson-urbo), ĉar [[Woodrow Wilson]] per la [[traktato de Trianon]] kreis Slovakion el partoj de Hungario (kiel parton de [[Ĉeĥoslovakio]]). De la [[22-a de februaro]] ĝis la [[6-a de marto]] [[1919]] la urbo oficiale nomiĝis ''Bratislav''. Ĉar la finaĵo "av" sonis pli ĉeĥe ol slovake, oni ŝanĝis la nomon al la nuna ''Bratislava''. == Partoj de la urbo == Bratislavo estas dividita en 5 distriktojn kaj tiuj al komune 17 kvartalojn. El vidpunkto de la areo la plej granda kvartalo estas [[Podunajské Biskupice]] kun proporcio 11,5 % kaj la plej malgranda kvartalo [[Lamač]] kun proporcio 1,8 % el la suma areo de la urbo. La katastraj teritorioj estas identaj kun la kvartaloj, nur [[Nové Mesto (Bratislava)|Nové Mesto]] estas dividita je Nové Mesto + [[Vinohrady]] kaj [[Ružinov]] je Ružinov + [[Trnávka (Bratislava)|Trnávka]] + [[Nivy]]. Per kursivo estas indikitaj malpli grandaj (neformalaj) kvartaloj: {| class=wikitable ! Distrikto || Kvartalo || Loka parto ! rowspan=18 | [[Dosiero:Bratislava boroughs color map.svg|center|500px|Divido de Bratislavo en distriktojn kaj kvartalojn]] |- ! [[Distrikto Bratislavo 1]] | [[Staré Mesto (Bratislavo)|Staré Mesto]]|| - |- ! rowspan=3 | [[Distrikto Bratislavo 2]] | [[Ružinov]]|| ''[[Nivy]]'', ''[[Pošeň]]'', ''[[Prievoz]]'', ''[[Ostredky]]'', ''[[Trávniky]]'', ''[[Štrkovec (Ružinov)|Štrkovec]]'', ''[[Vlčie hrdlo]]'', ''[[Trnávka (Bratislavo)|Trnávka]]'' |- |[[Vrakuňa]] || ''[[Dolné hony]]'' |- |[[Podunajské Biskupice]] || ''[[Dolné hony]]'', ''[[Ketelec]]'', ''[[Lieskovec (Bratislavo)|Lieskovec]]'', ''[[Medzi jarkami]]'' |- ! rowspan=3 | [[Distrikto Bratislavo 3]] | [[Nové Mesto (Bratislavo)|Nové Mesto]] || ''[[Ahoj]]'', ''[[Jurajov dvor]]'', ''[[Koliba]]'', ''[[Kramáre]]'', ''[[Mierová kolónia]]'', ''[[Pasienky]]/[[Kuchajda]]'' , ''[[Vinohrady]]'' |- |[[Rača]] || ''[[Krasňany (parto de Bratislava)|Krasňany]]'', ''[[Rača]]'', ''[[Východné]]'' |- |[[Vajnory]] || - |- ! rowspan=6 | [[Distrikto Bratislavo 4]] | [[Karlova Ves]] || ''[[Dlhé diely]]'', ''[[Kútiky]]'', ''[[Mlynská dolina]]'', ''[[Rovnice]]'' |- |[[Dúbravka (Bratislavo)|Dúbravka]] || ''[[Podvornice]]'', ''[[Záluhy]]'', ''[[Krčace]]'' |- |[[Lamač]] || ''[[Podháj]]'', ''[[Rázsochy]]'' |- |[[Devín]] || - |- |[[Devínska Nová Ves]] || ''[[Devínske Jazero]]'', ''[[Kostolné]]'', ''[[Paulinské]]'', ''[[Podhorské]]'', ''[[Stred]]'', ''[[Vápenka]]'' |- |[[Záhorská Bystrica]] || - |- ! rowspan=4 | [[Distrikto Bratislavo 5]] | [[Petržalka]] || ''[[Dvory (Bratislava)|Dvory]]'', ''[[Háje (Bratislava)|Háje]]'', ''[[Janíkov dvor (Bratislava)|Janíkov dvor]]'', ''[[Lúky (Bratislava)|Lúky]]'', ''[[Ovsište (Bratislava)|Ovsište]]'', ''[[Kopčany (Bratislava)|Kopčany]]'', ''[[Zrkadlový háj (Bratislava)|Zrkadlový háj]]'', ''[[Kapitulský dvor (Bratislava)|Kapitulský dvor]]'', ''[[Starý háj (Bratislava)|Starý háj]]'' |- |[[Jarovce]]|| - |- |[[Rusovce]]|| - |- |[[Čunovo]]||- |} == Placoj == [[Dosiero:Bratislava Squared.JPG|dekstra|eta|Ĉefa placo]] [[Dosiero:BA hviezdoslav.JPG|dekstra|eta|[[Placo de Hviezdoslav]]]] La plej konata placo en Bratislavo estas [[Ĉefa placo]], troviĝanta en la urbocentro. Lastfoje ĝi estis rekonstruita en la jaro [[2005]], kiam estis komplete ŝanĝita pavimo. Proksime troviĝas ankaŭ la [[Primasa palaco (Bratislavo)|Primasa palaco]] kaj la [[Placo de Hviezdoslav]]. En la urbocentro troviĝas ankaŭ [[Placo de SNP]]. [[Ŝtona placo]], troviĝanta meze de Malnova urbo, estas preparita por kompleta rekonstruo. Ĝi devas esti loko de interesa kaj moderna arkitekturo kaj verdaĵo. == Akvaj fluantoj == Tra Bratislavo fluas rivero [[Danubo]], la dua plej granda eŭropa rivero, kaj ĝi apartigas kvartalon Petržalka de la ceteraj kvartaloj. En la urboparto [[Devín]] enfluiĝas en Danubon rivero [[Morava]], en kiun okcidente de [[Devínska Nová Ves]] enfluas rivereto [[Mláka]]. En [[Karloveské brako]]n okcidente de Longaj partoj enfluas [[Malseka rojo]]. Apud Botanika ĝardeno enfluas en Danubon [[rojo]] [[Vydrica]]. La orientajn deklivojn de [[Malgrandaj Karpatoj]] deakvigas [[Kanalo Račiansky]], kiu norde de urboparto [[Vajnory]] kuniĝas kun akvoj de [[Blatina]], kiu plu enfluas ĝis [[Malgranda Danubo]]. == Akvaj areoj == En Bratislavo troviĝas kelke da naturaj kaj artefaritaj akvaj areoj, el kiuj plejparto servas ankaŭ kiel naturaj baniĝejoj. Ekzemple Rohlík, Rybník, Lago de Štrkovec kaj Kuchajda en Ružinov, Vajnoraj lagoj kaj [[Oraj sabloj]] apud aŭtostrado D 61, Malgranda Draždiak kaj Granda Draždiak en Petržalka, Rusovská kaj Ĉunova lago. == Loĝantaro == [[Dosiero:Ba-michalská brána.jpg|dekstra|eta|Pordego Michalská]] La nacieca konsisto el la jaro 2001: slovakoj 91,4%, hungaroj 3,8%, ĉeĥoj 1,9%, germanoj 0,3%, la ceteraj 2,6%. Konfeso de kredo: romkatolikoj 56,7%, sen konfeso (ateistoj) 29,3%, evangeliistoj 6%, nekonstatitaj 4,7%. En demografia evoluo observata laŭ la urbaj partoj okazis ekde la jaro [[1990]] stagnado ĝis preskaŭ sinko de la loĝantaro en 9 urbaj partoj: [[Staré Mesto]], [[Nové Mesto]], [[Podunajské Biskupice]], [[Ružinov]], [[Vajnory]], [[Devín]], [[Lamač]], [[Jarovce]], [[Rusovce]]. Relative pli signifa kresko de la loĝantaro estis registrita en la urba parto [[Karlova Ves]] je 14 581 loĝantoj (kresko je 77%) kaj [[Devínska Nová Ves]] je 3 998 loĝantoj (kresko je 30,8%), kiu estiĝis sekve de finigo de koncentrita loĝej-konstruado. La plej altan nombron de loĝantoj (115 mil) havis en la jaro la urba parto [[Petržalka]] (27,0%) kaj la plej malaltan nombron de loĝantoj la urbaj partoj [[Devín]] kaj [[Čunovo]] kun kvocientoj 0,18% el la suma kvanto de la loĝantoj de la urbo. {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub}} == Kulturo kaj interesaĵoj == [[Universitato Komenio en Bratislavo]] ([[Slovaka lingvo|slovake]] ''Univerzita Komenského v Bratislave''; nomita '''Slovaka Universitato''' de 1939 ĝis 1954) estas la plej granda [[universitato]] en [[Slovakio]], kun plejparto de ties fakultatoj troviĝitaj en Bratislavo. Ĝi estis fondita en 1919, abrupte post kiam la kreo de [[Ĉeĥoslovakio]]. Ĝi estas nomita honore al [[Johano Amoso Komenio]], 17a-jarcento [[Ĉeĥoj|ĉeĥa]] instruisto kaj [[Filozofio|filozofo]]. === Teatroj === [[Dosiero:Slovak National Theater - Bratislava.jpg|eta|[[Slovaka nacia teatro]] - [[opero]]]] En Bratislavo havas sidejon [[Slovaka nacia teatro]], kiu ĝis la jaro [[2007]] havas sidejon en kelke da konstruaĵoj, precipe [[Opero de Slovaka nacia teatro|Opero]] kaj [[Baleto de Slovaka nacia teatro|Baleto]]. Sub ties agado apartenas ankaŭ [[Teatro de Pavol Országh Hviezdoslav]] kaj [[Malgranda scenejo de Slovaka nacia teatro|Malgranda scenejo]] - [[Dramejo de Slovaka nacia teatro|Dramejo]]. Ekde [[aprilo de 2007]] ĝi havas sidejon en nov-konstruaĵo apud Danubo proksime de nova moderna urba kvartalo [[Eurovea]], kiu estas konstruata. Ĉi tie havas sidejon ankaŭ konsilantaro de plimalgrandaj kaj {{J|alternativa teatro}}, ekz. [[A4 - la nula spaco]], [[Bratislava marioneta teatro]], [[Bratislava teatro de danco]], [[Teatro a.ha]], [[Teatro Astorka Korzo '90]], [[Teatro Aréna]], [[Teatro F7]], [[Teatro Ívery - studenta teatro]], [[Teatro Kaplnka]], [[Teatro Ludus]], [[GUnaGU]], [[Teatro Nová scéna]], [[Radošinské naiva teatro]], [[Štúdio L&S]], [[Tanečné teatro Bralen]], [[Teátro Wustenrot]] kaj [[Teatro West|West]]. === Muzeoj === [[Dosiero:Muzeum_dopravy.jpg|dekstra|eta|Muzeo de transporto en Bratislavo]] Bratislavo estas sidejo de [[Slovaka nacia muzeo]] ([http://www.snm.sk/]), kiu troviĝas sur [[Kajo de Vajanský]] proksime de persona haveno. Al la historio de Bratislavo estas celita [[Urba muzeo en Bratislavo]], fondita en [[1868]] ([http://www.muzeumbratislava.sk/]). Apud ĉeffervojstacio inter Štefánikova-, Pražská- kaj Šancová-stratoj estas ''Muzeo de trafiko''. Interesaĵo estas ''Muzeo de horloĝoj'' en Domo ĉe bona paŝtisto en Židovská-strato kontraŭ Katedralo de sankta Marteno, ''Muzeo de armiloj'' en Michalská-pordego kaj ''Farmaceutika muzeo'' tuj apude en Michalská-strato. En ŝipo Kriváň sur la flanko de Petržalka estas ekspozicio de ''Ŝipa muzeo'' proksime de restoracio ''Au Café''. Inter pluaj muzeoj apartenas ''Muzeo de [[Jan Jesenský]]'' kaj ''Muzeo de [[Milan Dobeš]]''. Por juda komunumo estas eksterordinare grava ''Muzeo de juda kulturo'' en Židovská-strato kaj ''Maŭzoleo de [[Chatam Sófer]]''. En la urba parto [[Čunovo]] sur danuba digo senpere proksime de la ŝtatlimo kun Aŭstrio kaj Hungario estas nova ''Muzeo de moderna arto''. Pri la komponisto [[Johann Nepomuk Hummel]], filo de la urbo, ekzistas muzeo en la [[Hummel-domo (Bratislavo)|Hummel-domo]]. === Scienco === Bratislavo estas unu el malmultaj eŭropaj metropoloj, kiu ne havas astronomian [[observatorio]]n nek [[planetario]]n. Ĝi havas por tio eĉ tre bonajn kondiĉojn, ĉar ĝi troviĝas sur montarpiedo de Malgrandaj Karpatoj, kio estas loko tre konvena por konstruado de observatorio, kiu povus kontribui al popularigo de astronomio en tiu ĉi urbo kaj la ĉirkaŭaĵo. Simile tio estas kun planetario, kio estas hodiaŭ preskaŭ norma parto de ĉiu moderna kaj kultura urbo. Unusola ekipaĵo, kiu servas por bezonoj de astronomoj-amatoroj el Bratislavo kaj la ĉirkaŭaĵo estas astronomia sektoro de PKO, kie okazas astronomiaj prelegoj kaj observadoj de la nokta firmamento. La plej [[Observatorio de Modra|proksima astronomia observejo]] apud Bratislavo troviĝas en [[Modra]] (30 km de Bratislavo) kaj planetario nur en [[Hlohovec]] (70 km de Bratislavo). === Muziko === * [[Bratislavaj muzikaj solenoj]] - [[festivalo]] de serioza [[muziko]] * [[Bratislavaj ĵazaj tagoj]] - internacia [[ĵazo|ĵaza]] festivalo kun tradicie kvalita roligo * Bratislavo estas sidejo de [[Slovaka filharmonio]] === Kinejoj === [[Dosiero:Polus.jpg|dekstra|eta|Aĉetcentrejo Polus City Center]] [[Dosiero:Aupark2.jpg|dekstra|eta|Aĉetcentrejo Aupark - Bratislava Shopping Center]] La plej vizitataj estas premieraj kinejoj kun pluraj kinoĉambregoj en grandaj aĉetcentrejoj [[Istropolis Cinema Center]] en [[Polus City Center]] en Vajnorská-strato kaj multikinejo [[Palace Cinemas]] en la centrejo [[Aupark]] en Einstein-strato. En la aĉetcentrejo [[Avion Shopping Park]] estis je dispozicio [[Orange Imax]], unusola 3D kinejo en Slovakio. Inter pluaj konataj kinejoj apartenas kinejoj Hviezda, Tatra, FK Charlie centrejo, FK Mladosť, Kino Cafe kaj aliaj. Programon de la bratislavaj kinejoj eblas trovi ekzemple en [http://www.kinoserver.sk/programKin.asp?mesto=Bratislava http://www.kinoserver.sk/]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. === Konstruaĵoj === ==== Memorigaĵoj ==== Bratislavo havas multnombrajn memorigaĵojn. Sur Ĉefa placo troviĝas [[fontano]] kun statuo de reĝo [[Maksimiliano la 2-a]], (li donis konstrui ĝin post sia kronado en Bratislavo en la jaro [[1563]], sekve de manko de akvo en la centrejo de la urbo, kiu montriĝis kiel problemo dum estingiĝado de incendio, eksplodinta dum la kronado; ĝi estis finita en la jaro [[1572]]. Ofte, sed malĝuste, ĝi estadas nomata ankaŭ ''Fontano de Roland''.) kaj [[Malnova urbodomo (Bratislavo)|Malnova urbodomo]]. Temas pri la plej malnova urbodomo en Slovakio, en kiu hodiaŭ troviĝas Urba muzeo. Tra ties interna kortego ni povas veni en pluan placon, en kiu situas [[Primasa palaco (Bratislavo)]], laŭ kiu la placo antaŭ ĝi estas nomita. La palaco estis devene sidejo de [[Esztergom|esztergoma]] ĉefepiskopo. En la jaro [[1805]] estis en Spegula ĉambrego de la palaco subskribita la t.n. [[bratislava paco (1805)|bratislava paco]] kaj hodiaŭ la ĉambrego servas kiel reprezentiga ĉambro, en kiu eblas admiri kolektaron de anglaj [[gobelino]]j. En ''Placo de Hviezdoslav'' ni povas admiri konstruaĵon de [[Slovaka nacia teatro]], en kiu nuntempe okazas [[opero|operaj]] kaj [[baleto|baletaj]] spektakloj. La konstruaĵo estis konstruita laŭ modelo de pariza teatro. En mallarĝaj urbaj stratoj ni povas ankoraŭ hodiaŭ ĝui atmosferon de la malnova Bratislavo. Ĝuste tra ili eblas veni ĝis la dominaĵo de ĉefurbo - ĝis [[Bratislava burgo]]. La burgo servas dum la tutaj jarcentoj kiel reĝa kaj komunuma sidejo, hodiaŭ havas en ĝi sidejon [[Nacia muzeo]]. [[Dosiero:Upside down Pyramid, Bratislava 03.jpg|dekstra|eta|[[Konstruaĵo de Slovaka Radio]]]] * [[Academia Istropolitana]] * [[Bratislava burgo|Burgo]] * [[Devína burgo]] * [[Palaco de Erdődy]] * [[Palaco de Grassalkovich]] - Prezidenta palaco * [[Somera ĉefepiskopa palaco]] * [[Michala-pordego]] * [[Palaco de Mirbach]] * [[Palaco de Leopold de Pauli]] * [[Primasa palaco (Bratislavo)]] * [[Slovaka nacia teatro]] * [[Slovaka filharmonio]] * [[Slovaka nacia galerio]] * [[Malnova urbodomo (Bratislavo)|Malnova urbodomo]] * [[Maŭzoleo de Chatam Sófer]] * [[Konstruaĵo de Slovaka Radio]] - ĝi havas formon de inversita [[piramido]] * [[Palaco de Zichy]] * [[Televidturo sur Kamzík]] ==== Preĝejoj ==== [[Dosiero:Ato bratislava nightshot of martin cathedral.jpg|maldekstra|eta|[[Konkatedralo de sankta Marteno]]]] [[Dosiero:Blue Church, Bratislava 01.jpg|dekstra|eta|Bratislava Blua preĝejeto]] Inter la plej malnovaj preĝejoj de la urbo apartenas [[Franciskana preĝejo kaj monaĥejo]]. Sed la plej signifa estas [[Katedralo de Marteno de Tours (Bratislavo)]], eksa kronadtemplo de reĝoj de [[Hungara reĝlando]], [[Katedralo de Sankta Kruco (Bratislavo)]] kaj [[Katedralo de Trinitaroj (Bratislavo)]]. Post la jaro [[1989]] estis en Bratislavo, ĉefe en ties periferioj konstruitaj pluraj novaj preĝejoj. Inter gravaj preĝejoj apartenas ankaŭ [[Preĝejo kaj monaĥejo de klarisinoj]], [[Kapeleto de sankta Katarino]], [[Kapeleto de La korpo de Kristo]] kaj [[Blua preĝejo (Bratislavo)]] konata ankaŭ ''Preĝejo de Elizabeto de Hungario''. ==== Pontoj ==== [[Dosiero:Ba_most_snp.jpg|maldekstra|eta|Detalo de porta piliero de ''Nova ponto'']] [[Dosiero:Bratislava New Bridge.jpg|dekstra|eta|Nova ponto kun restoracio "UFO", vido el la maldekstra bordo de [[Danubo]]]] [[Dosiero:Brücken in Bratislava.JPG|dekstra|eta|[[Ponto Apollo (Bratislavo)|Ponto Apollo]], Malnova ponto kaj Havena ponto]] En Bratislavo troviĝas 5 [[ponto]]j, kiuj kunigas la maldekstran bordon de Danubo, do [[Malnova urbo (Bratislavo)|Malnovan urbon]], [[Ružinov]]-on kaj la ceterajn partojn de Bratislavo kun la dekstra bordo, kie troviĝas la plej loĝigita urba kvartalo [[Petržalka]]. Kiel la unua estis konstruita [[Malnova ponto (Bratislavo)|Malnova ponto]] en la jaro [[1890]] kaj en la jaro [[1945]] ĝi estis rekonstruita. Oni planas ties denovan rekonstruon kaj ties uzon por transpontigo de Malnova urbo kun Petržalka per moderna rapida tramo, dum kio estus el ĝi eliminita aŭtomobila transporto. La dominaĵo de Bratislavo kaj unu el la plej grandaj atrakcioj estas precipe [[Nova ponto (Bratislavo)|Nova ponto]] donita en trafikon en la jaro [[1972]], en kiu troviĝas en alteco 85 metroj restoracio nomita "[[NIFO|UFO]]" (en la pasinteco "Bystrica") kun elrigardeja teraso. Pro siaj parametroj Nova ponto apartenas inter la mondaj unikaĵoj, tio estas la sepa plej granda pendanta pondo en la mondo kaj en la jaro [[2001]] ĝi estis elektita kiel konstruaĵo de la jarcento en Slovakio. [[Havena ponto]] konstruita en la jaro [[1985]] estas la plej uzema rilate al kapacito en Bratislavo, ĉiutage veturas trans ĝi preskaŭ 40 % de ĉiuj aŭtomobiloj el ĉiuj kvin pontoj. Tio estas aŭtostrada ponto kaj parto de [[aŭtostrado]] D1, kiu kunigas Bratislavon kun [[Považská Bystrica]] kaj [[Žilina (Žilina)|Žilina]]. [[Ponto Lafranconi]] konstruita en la jaro [[1992]] estas ankaŭ aŭtostrada ponto kuniganta la aŭtostradon D1 kaj D2 kaj la unua betonponto en Bratislavo. La plej nova ponto en Bratislavo estas [[Ponto Apollo (Bratislavo)|Ponto Apollo]], donita en uzadon en la jaro 2005. Tiu ĉi ponto estas ankaŭ monda unikaĵo, ĉar dum tio estas la plej granda ponto en la mondo, kies konstrukto estis konstruita sur bordo kaj sekve turnita al sia firma loko sur la alia bordo de Danubo helpe de sistemo de kunigitaj ŝipoj. En la jaro [[2006]] tiu ĉi ponto ricevis mondan prestiĝan aprezon [[OPAL Awards 2006]]. Ekspertistoj aprezis pri la konstruo de la ponto trans Danubo la modernan teknologion, novigon kaj alporton por evoluo de la transporto en Bratislavo. ==== Monumentoj ==== [[Dosiero:Bratislava - Kriegerdenkmal Slavin.JPG|maldekstra|eta|Slavín]] La plej konata [[monumento]] estas [[Slavín]], unusola funkcia soldata tombejo en Bratislavo, kiu estis konstruita en la jaroj [[1957]]-[[1960]] kaj senvualigita okaze de la 15-a datreveno de la liberigo de la urbo fare de [[Ruĝa Armeo]] en la jaro [[1960]]. Slavín estas elserĉata loko de turistoj precipe pro kvalita vido al preskaŭ la tuta urbo. ==== Altec-konstruaĵoj ==== [[Dosiero:Bratislava Central Bank3.jpg|dekstra|eta|[[centra banko de Slovakio]]]] [[Dosiero:Tower115.jpg|dekstra|eta|[[Tower 115]]]] [[Dosiero:Bratislava-32.jpg|dekstra|eta|Altec-konstruaĵoj en Bratislavo]] La unua altec-konstruaĵo en Slovakio estis la t.n. [[Manderlák]] konstruita ankoraŭ antaŭ la Dua Mondmilito kaj tio estis la plej alta konstruaĵo de [[Ĉeĥoslovakio]] en [[intermilita periodo]]. En Bratislavo troviĝas plimulto de altec-konstruaĵoj aŭ [[nubskrapulo]]j en Slovakio, el kiu granda parto estis konstruita jam antaŭ la jaro [[1989]]. La plej alta konstruaĵo en Bratislavo kaj ankaŭ en Slovakio estas nuntempe konstruaĵo [[Tower 115]] kun alteco 115 metroj en Pribinová-strato proporcie proksime de la historia centrejo de urbo. Ĝi troviĝas en regiono, kie oni planas konstruadon de pluaj similaj altec-konstruaĵoj. La plej alta konstruaĵo konstruita antaŭ la jaro [[1989]] estas konstruaĵo de [[Slovaka televido]] en [[Mlynská dolina]] kun la alteco 108 metroj. Siatempe tio estis la plej alta konstruaĵo en [[Ĉeĥoslovakio]]. La plej alta konstruaĵo antaŭ la jaro 1989 en la centrejo de urbo estis ''Presscentrum'', pli poste alinomita je ''Pressburgcentrum'' kun la alteco 104 m, kiu estis post rekonstruo alinomita je [[Tower 115]]. La plej alta konstruaĵo en Bratislavo nuntempe estas ''Tower 115'' kun la suma alteco de 115 metroj inkluzive de anteno (antaŭ la rekonstruo 104 m), sekvas [[Nacia banko de Slovakio (konstruaĵo)|Nacia banko de Slovakio]] (111 m), [[Slovaka televido]] (108 m) kaj konstruaĵo de Ĝenerala konta banko ({{fremdlingve|sk|''Všeobecná úverová banka''}}). Bratislavo nuntempe travivas fortan konstruan evoluon, ĉi tie okazas rapida kaj intensa konstruado de novaj altec-konstruaĵoj. Tiu ĉi agado ofte renkontiĝas kun rezisto de konservistoj de historiaĵoj, kiuj fakte estas kontraŭ la konstruado de altec-konstruaĵoj en pli vasta centrejo. Lastfoje tio montriĝis dum intenco de konstruado de la 34-etaĝa loĝiga konstruaĵo en Šancová-strato, dum kio la konstruaĵo devene devis havi nur 8 etaĝojn. Fine estis permesitaj 22 etaĝoj. Oni konstruas la altec-konstruaĵojn ofte proksime de grandaj aĉetcentrejoj kiel ekzemple [[Polus City Center]] aŭ [[Aupark]]. Apud Polus City estis konstruitaj 2 altec-konstruaĵoj, la 19-etaĝa [[Millenium Tower I]] kaj la 21-etaĝa [[Millenium Tower II]] kaj en proksima tempo oni kalkulas je konstruado de [[Millenium Tower III]]. Tiu ĉi loko estas proporcie proksime de la altec-konstruaĵo konstruita antaŭ la jaro [[1989]] kun nomo [[Stelo (Konstruaĵo)|Stelo]] (popole ''Kukurica'' – ''Maizo''), kiu servas kiel loĝiga ekipaĵo de la armeo. Apud aĉetcentrejo [[Aupark]] komence de la jaro [[2006]] oni komencis konstrui [[Aupark Tower]], kiu devas esti alta 96 metroj. Ankaŭ ĉi tie oni disputis pri la alteco de konstruaĵo kaj fine oni kontentiĝis kun 22 etaĝoj. Aupark Tower troviĝas 10 metroj sudokcidente de Aupark proksime de la dekstra flanko de [[Nova ponto]]. Ĝenerale ĝis antaŭ nelonga tempo la konstruado de la altec-konstruaĵoj en Bratislavo havis nenian koncepton, la konstruado de dominaĵoj okazis en pluraj urbaj partoj proporcie nekoncepte kaj ĥaose, dum kio novaj konstruaĵoj ofte ne respektis la ekzistantan domkonstruadon kaj rilatojn kun la ĉirkaŭaĵo kaj ofte ili estis konstruitaj memstare. Tiu ĉi stato estas iom post iom ŝanĝiĝanta, dum kio en la estonteco la altec-konstruaĵoj estus konstruotaj en regionoj por tio destinitaj kaj ankaŭ ili ne estus situigotaj memstare, sed ili devus esti formontaj la unuigitan kvartalon. Ekzemplo de tiu ĉi planata moderna kvartalo estas ankaŭ projekto proksime de nova kvartalo [[Eurovea]] apud danuba kajo, kiu kalkulas eĉ kun duopo de 135 metrojn altaj plurfunkciaj konstruaĵoj apud la ekzistanta altec-konstruaĵo [[Tower 115]]. Tiuj ĉi konstruaĵoj pase similigos la neniigitajn "ĝemelojn" en [[Novjorko]] - [[World Trade Center]]. Nomo de la projekto estas [[Panorama City]] kaj printempe de la jaro [[2007]] la konstruado estas komencita. ==== Novaj kvartaloj ==== En Bratislavo okazas konstruado de pluraj novaj modernaj kvartaloj, precipe sur la danuba [[kajo]] kaj en ties ĉirkaŭaĵo. Apud ''Parko de kulturo kaj ripozo'' (''PKR'') estas konstruata kvartalo [[River Park]], kiu estas daŭrigo de la historia cetrejo direkte al PKR kaj ĝi devas enhavi interesan kaj modernan arkitekturon kaj kvanton de nova verdaĵo. La irlanda kompanio [[Ballymore Properties]] komencis en la jaro 2006 sur la danuba kajo konstrui novan modernan kvartalon kun nomo [[Eurovea]], kiu devas esti finita en la jaro [[2009]] kaj ĝi devas enhavi komercajn kaj amuzigajn spacojn, 5-stelan [[hotelo]]n, [[restoracio]]jn, [[kancelario]]jn kaj luksajn loĝejojn. === Parkoj === [[Dosiero:Sad janka krala 2.jpg|eta|{{centre|parko [[Janko Kráľ]] en Petržalka}}]] Bratislavo estas urbo eksterordinare riĉa je [[parko]]j, por kio ĝi estas dankema al sia situo sur montarpiedo de [[Malgrandaj Karpatoj]]. La plej granda parko en la urbo estas bratislava [[arbarparko]] sur apudaj montetoj de Malgrandaj Karpatoj, en kiu troviĝas kelke da turismaj centrejoj, ekzemple [[Železná studienka]] aŭ [[Koliba]], [[Montara parko]], kiu troviĝas en Malnova Urbo, estas unika pro tio, ke ĝi enhavas devenajn kreskaĵojn kaj animalojn. Sur la flanko de Petržalka troviĝas [[Parko de Janko Kráľ]], fondita en la jaroj [[1774]] ĝis [[1776]], kio estas la unua publike alirebla parko en [[Mez-Eŭropo]]. [[Zoologia ĝardeno en Bratislavo]] troviĝas en [[Mlynská dolina]]. === Edukado === [[Universitato Komenio en Bratislavo]] (slovake ''Univerzita Komenského v Bratislave''; nomita Slovaka Universitato de 1939 ĝis 1954) estas la plej granda universitato en Slovakio, kun plejparto de ties fakultatoj troviĝintaj en Bratislavo. Ĝi estis fondita en 1919, abrupte post la kreo de Ĉeĥoslovakio. Ĝi estas nomita honore al [[Johano Amoso Komenio]], 17a-jarcento ĉeĥa instruisto kaj filozofo. ==== Aliaj institucioj ==== * [[Seminario Emericanum]] (1642-1919) === Sporto === ==== Futbalo ==== * [[ŠK Slovan Bratislava]] ([http://www.slovanfutbal.com oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090323061751/http://slovanfutbal.com/ |date=2009-03-23 }}) * [[FC Artmedia Bratislava]] ([http://www.fcartmedia.sk/ oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203033513/http://www.fcartmedia.sk/ |date=2006-02-03 }}) * [[FK Inter Bratislava]] ([http://www.askinter.sk/futbal/index.php3 oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070823201840/http://www.askinter.sk/futbal/index.php3 |date=2007-08-23 }}) ==== Glacihokeo ==== * [[HC Slovan Bratislava]] - majstro de Ĉeĥoslovakio kaj plurfoja majstro de Slovakio [[Dosiero:Stairs at Bratislava castle hill.jpg|eta|{{centre|ŝtupoj apud Bratislava burgo}}]] [[Dosiero:Bratislava-vlacik.JPG|dekstra|eta|{{centre|trajneto ''Preŝporaĉik''}}]] === Amuzo === Bratislavo estas konata ankaŭ kiel urbo kun pulsanta nokta vivo. Granda kvanto de [[drinkejo]]j kaj [[nokta klubo|noktaj kluboj]] troviĝas precipe en la historia centro kaj la ĉirkaŭaĵo, ĉefe en Obchodná-strato, Placo de SNP, samkiel ankaŭ en la ĉirkaŭaĵoj de Ventúrska- kaj Michalská-stratoj. Eblecojn de la nokta [[amuzo]] donas ankaŭ [[Mlynská dolina]] kaj ties ĉirkaŭaĵo, kelke da konataj [[klubo]]j troviĝas rekte en akademia grundo en spacoj de studentaj hejmoj kaj geinternulejoj. Inter la studentoj estas popularaj ekzemple regulaj "oldies" [[diskoteko]]j, kiuj okazas ĉiumonate en unu el la altlernejaj kluboj, samkiel ankaŭ ĉiujaraj eksteraj agadoj en Mlynská dolina. === Regulaj solenoj === El kulturaj solenoj estas konataj [[Bratislavaj muziksolenoj]] en [[Reduta]], kiuj ĉiujare aranĝas [[Slovaka filharmonio]], kaj ankaŭ [[Bratislava filmfestivalo]]. En lastaj jaroj fariĝis tradicio [[Bratislavaj kronadsolenoj]], kiuj klopodas fidele similigi gravajn historiajn momentojn kun ĉio, kio apartenas al tio kaj levigi tiel la signifon de Bratislavo kiel kronadurbo. Sed la plej amasaj solenoj estas [[Bratislavaj silvestraj solenoj]], dum kiuj Bratislavo ŝanĝiĝas en centron de amuzo kaj pulsanta vivo, dum kio tiu ĉi soleno allogas al Bratislavo senĉese pli grandajn amasojn da homoj el la ĉirkaŭaj kaj malproksimaj regionoj. === Kulinaraj specialaĵoj === Inter la plej konataj kulinarajn specialaĵojn apartenas [[bratislavaj bulkoj]] kaj [[bratislavaj tranĉaĵoj]]. La historia centrejo de Bratislavo estas riĉa je manĝejoj, kiuj proponas specialaĵojn ne nur de la slovaka, sed ankaŭ de la monda [[kuirejo]]. Somere multe da [[restoracio]]j kaj [[kafejo]]j havas ankaŭ eksterajn sidejojn rekte en la stratoj. === Turismo === [[Dosiero:Bratislava Silvester 2006.jpg|dekstra|eta|Ĉefplaco dum Silvestraj solenoj en la jaro 2006]] En lastaj jaroj, precipe post la eniro de Slovakio en [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] en la jaro [[2004]], Bratislavo alfrontas ĉiujare al kreskanta nombro de eksterlandaj turistoj. En la antaŭaj lokoj troviĝas [[britoj]], [[germanoj]], [[japanoj]], [[usonanoj]] samkiel ankaŭ [[aŭstroj]], [[poloj]], [[hispanoj]], [[italoj]] kaj [[hungaroj]] kaj [[ĉeĥoj]]. En lasta periodo komencas esti limiga faktoro kapacito de hoteloj, la manko estas rimarkebla precipe en sektoro de kvar- kaj kvinstelaj hoteloj. Precipe granda nombro de eksterlandaj vizitantoj en Bratislavo troviĝas dum ''Silvestro'' (nomo de la lasta tago de la jaro) danke al la tradiciaj silvestraj solenoj, kiuj allogas ĝis Bratislavo homojn el la tuta Eŭropo, ekzemple kelkaj [[Slovenio|slovenaj]] vojaĝagentejoj aranĝas turismajn ekskursojn precipe pro la bratislavaj silvestraj solenoj. Por la turistoj estas je dispozicio ankaŭ ekskursa veturilo kun nomo ''Preŝporaĉik'', per kiu eblas veturi rekte tra stratoj de la historia centrejo. Je dispozicio estas [[interpretado]] en diversaj lingvoj. Bratislavo por subteni la turismon uzas specialan turisman logon kaj sloganon "Little Big City" (Malgranda granda urbo), la urba koloro estas la [[ruĝa]]. En la urbo trafikas ankaŭ veturiloj de urba amastransporto kun tiu ĉi logo kaj slogano ([http://imhd.sk/ba/index.php?w=2b2f3a2132222fef252932252c2127ef1f&id=2653&idg=1&gi=20&gn=20&gs=e&gsd=&ghp=bratislava&ghg=1 vidu]), dum kio ties nombro kreskas, post iom da tempo ĉiuj veturiloj de urba amastransporto devus havi tiun ĉi reklaman kolorigon. == Ekonomio == Bratislava regiono estas la plej prospera slovaka regiono kaj enkadre de novaj landoj de [[Eŭropa Unio]] tio estas la dua urbo (post [[Prago]]) en vico laŭ [[MEP]] je loĝanto, kie ĝi atingas pli ol 129,30 % da mezproksimo de Eŭropa Unio sen [[Bulgario]] kaj [[Rumanio]] (2004 Eurostat). Ĉi tie estas tradicie la malplej alta [[senlaboreco]] en Slovakio kaj multe da loĝantoj el aliaj regionoj de Slovakio vojaĝas ĉi tien pro laboro. === Gravaj firmaoj === En Bratislavo havas sidejon kvanto de gravaj firmaoj, ekzemple telefonaj operatoroj [[T-Mobile (Slovakio)|T-Mobile]] kaj [[Orange]], softvaraj kompanioj, samkiel aŭtomobila firmao [[Volkswagen]]. Multe da gravaj firmaoj havas sidejon en komercaj centrejoj, kies konstruado senĉese okazas. Inter la plej konataj apartenas ekzemple [[Bratislava Business Center V]] kaj [[Apollo Business Center]], kiuj troviĝas en la urba parto [[Ružinov]]. == Transporto == === Ŝosea transporto === [[Dosiero:Blava 2007-3-28-18.jpg|maldekstra|eta|{{centre|[[Tramtransporto en Bratislavo|Bratislava tramo]] Tatra K2S}}]] [[Dosiero:DUOBUS Bratislava.JPG|maldekstra|eta|{{centre|[[Trolebusa transporto en Bratislavo|Trolebuso]] Škoda 25 Tr}}]] [[Dosiero:Bratislava airport.jpg|maldekstra|eta|{{centre|Vido al la flughaveno Milan Rastislav Štefánik el [[aviadilo]]}}]] [[Dosiero:2017-06-05 AT Wien 02 Leopoldstadt & Wien 03 Landstraße, Donaukanal, Verbindungsbahnbrücke, Franzensbrücke, Twin City Liner 30000112 (50510531022).jpg|maldekstra|eta|{{centre|''Twin City Liner''}}]] Bratislavo estas alligita per [[aŭtostrado]] [[D1]], kiu kunigas ĝin kun urboj [[Trnava]], [[Piešťany]], [[Nové Mesto nad Váhom]], [[Trenčín]] kaj [[Považská Bystrica]]. Oni preparas alligon de urboj [[Žilina (Žilina)|Žilina]], [[Ružomberok]], [[Liptovský Mikuláš]] ĝis [[Prešov]] kaj [[Košice (Košice)|Košice]] al la ŝtatlimo kun Ukrainio. Oni planas ties plilongigon ĝis [[Vieno]]. Kun [[Ĉeĥio]] kaj [[Hungario]] kunigas ĝin aŭtostrado D2, kiu kondukas el [[Prago]] tra limtransirejo [[Brodské]], [[Kúty]], [[Malacky]] ĝis limtransirejo [[Čunovo]] ĝis Hungario. Ĉi tie troviĝas ankaŭ [[Tunelo Sitiny]] kondukanta inter Mlynská dolina kaj Lamač. Ĝi estas parto de la aŭtostrado [[D2]] kaj por transporto ĝi estos malfermita fine de [[junio de 2007]]. === Fervoja transporto === En Bratislavo troviĝas kelke da {{J|fervoja stacidomo}}, kiuj sekurigas fervojan kunigon kun la tuta [[Slovakio]]. La ĉefa fervojstacio troviĝas en rando de Malnova Urbo proksime de Šancová-strato. Krom la interŝtata transporto eblas eluzi la [[trajno]]jn ankaŭ por vojaĝo en [[Ĉeĥio|Ĉeĥan respublikon]] (al Prago oni povas plej rapide veturi per [[Elektra trajnkompleto 680]]), [[Hungario]]n, [[Aŭstrio]]n, eventuale rektajn vagonojn ĝis [[Pollando]], [[Belorusio]] kaj [[Rusio]]. La dua plej grava stacio estas stacio Bratislavo - Petržalka, kiu estas uzata precipe por trajnoj ĝis [[Vieno]]. Krom la ĉefa linio Bratislavo - Vieno ĉi tie haltas ankaŭ trajnoj de InterCity en vojdirekto Košice - Vieno kaj trajnoj ĝis Hungario. Sed la stacio ne markis tian evoluon, kian oni supozis kaj tiel plimulto da kajoj malkreskas. Ŝanĝo povus okazi post ekfunkciigo de trafiko en eŭropa koridoro [[LGV Est]] (Bratislavo - [[Parizo]]). Grava stacio estas ankaŭ Bratislavo - Vinohrady. Pluaj fervojaj stacidomoj troviĝas ankaŭ en periferioj, ekzemple en Rača, Nova Urbo, Čunovo, Devínska Nová Ves, Lamač ks. Oni planas en estonteco konstrui kelke da novaj haltejoj, kiuj sekurigas pli grandan eblecon de eluzo de fervoja transporto enkadre de la urbo kaj precipe post la plena ekfunkciigo de Intergra transporta sistemo de Bratislava aŭtonomia regiono (ITS BAR). La rezulto devus esti simila sistemo kiel viena S-Bahn. === Urba amastransporto === {{Ĉefartikolo|Tramtransporto en Bratislavo|Trolebusa transporto en Bratislavo}} En Bratislavo funkcias urba amastransporto, kiu sekurigas kunigon de ĉiuj partoj de Bratislavo. Ĝi estas solvita per [[aŭtobuso]]j, [[trolebuso]]j kaj [[tramo]]j, dum kio oni planas konstrui novan portan sistemon de la urba amastransporto surbaze de [[rapidfervoja tramo]], kiu uzus ankaŭ la ekzistantajn [[relo]]jn. Prioritato estas ĉefe rapida kunigo de Petržalka kun la centrejo de urbo, dum kio la fervojo de la rapidfervoja tramo kondukus tra [[Malnova ponto (Bratislavo)|Malnova ponto]], trans kiu tramoj trafikis ankoraŭ komence de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]]. En la jaro [[1989]] en Petržalka fizike komencis (jam dum jardekoj eĉ en la oficiala teritoria plano de Petržalka enhavita) konstruado de klasika [[metroo]], sed tiu ĉi estis post [[Tenera revolucio]] haltigita. Hodiaŭ oni konsideras pri konstruado de rapida tramo anstataŭ kaj surloke de la menciita metroo. Simila tramo funkcias en multaj mondaj urboj de komparebla grandeco. Ekde la [[15-a de februaro]] ĝis la [[7-a de aprilo]] [[2006]] [[privata firmao]] CityLink trafikis en Bratislavo [[mikrobuso]]j (kun kapacito 14 personoj) seninterrompe trafikantaj en destinitaj vojdirektoj en fiksita tempo kaj haltantaj je signalo de vojaĝanto kie ajn survoje (inkluzive de la haltejoj de urba amastransporto). Sed malgraŭ malalta prezo la t.n. ''Maŝrutkoj'' ekzistis trafikante nur netutaj du monatoj. Ekzistas eĉ du internaciaj buslinioj: unu al [[Hainburg ĉe Danubo]] (linio numero 901) kaj unu al [[Rajka]] (linio numero 801).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://imhd.zoznam.sk/ba/index.php?w=3933213234ef2f302523ea |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824000048/http://imhd.zoznam.sk/ba/index.php?w=3933213234ef2f302523ea |arkivdato=2011-08-24 }}</ref> === Aviadila transporto === En Bratislavo troviĝas la plej granda [[flughaveno]] en Slovakio - la flughaveno [[Milan Rastislav Štefánik]]. El tiu ĉi flughaveno oni nuntempe regule flugas ĝis dekoj de destinitaj lokoj, dum kio nombro de vojaĝantoj kreskas, ĉar la flughaveno estas malpli kosta kaj tial utiligas ĝin ankaŭ vojaĝantoj el la najbara [[Aŭstrio]]. Male, multaj vojaĝantoj el Bratislavo kaj la ĉirkaŭaĵo utiligas (precipe dum nepriservado de destinita loko el Bratislava flughaveno) proksiman internacian flughavenon ''[[Schwechat]]'' apud [[Vieno]]. [[Dosiero:Rotterdam-Constanta waterway.svg|lang=eo|eta|400ra|dekstra|{{centre|ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de [[Roterdamo]] tra Bratislavo ĝis [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]], de la [[Norda Maro|Norda]] al la [[Nigra Maro]] – tra la [[Rejno]], Majno, la [[Majno-Danubo-Kanalo]], la [[Danubo]] kaj la [[Kanalo Danubo-Nigra Maro]]}}]] === Ŝipa transporto === Bratislavo troviĝas sur signifa danuba direkto inter [[Vieno]] kaj [[Budapeŝto]]. La plej grava destinita loko dum persona [[ŝipo|ŝipa]] transporto el Bratislavo estas Vieno, la plej grava ŝipa linio estas ''Twin City Liner'' "ĝemelurba linia servo", kiu funkcias ekde la [[1-a de junio]] [[2006]] ĝuste inter tiuj ĉi du [[metropolo]]j. La veturo per tiu ĉi linio ne daŭras pli longe ol 90 minutoj. Krom tio ekzistas kvanto de aliaj ŝipaj linioj, inter la plej popularaj apartenas linio el Bratislavo al [[Devín]]. La [[haveno de Bratislavo]] havas tre gravan signifon por la ekonomio de Slovakio, kiel ĉefa internacia haveno. Ĝi konsistas el du partoj: ŝarĝohaveno kaj pasaĝera haveno. La konstruado komenciĝis en 1897. Multaj historiaj objektoj ĝis nun konserviĝis en la haveno kaj estas protektataj kiel monumentoj de kulturo. Atentindas ke ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de Bratislavo al [[Roterdamo]], la [[Norda Maro]] kaj la [[Atlantiko]] unuflanke kaj al [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]] en [[Rumanio]] al la [[Nigra Maro]] kaj la orienta [[Mediteraneo]] aliflanke. Tiun vojon uzas unuavice [[kargoŝipo]]j, sed ĝi same taŭgas pri [[krozoŝipo (pasaĝera)|riveraj pasaĝeraj krozoŝipoj]]. == Homoj rilataj al Bratislavo (elekto) == {{Ĉefartikolo|Listo de naskiĝintoj kaj mortintoj en Pressburg, Pozsony kaj Bratislavo}} * [[Alexander Dubček]], slovaka politikisto * [[Elemér Balogh]], hungara kalvinana episkopo * Ernő Dohnányi, hungara-usona muzikisto * [[Gyula Bártfay]], hungara-slovaka skulptisto * [[Hugo Portisch]], ĵurnalisto * [[Ján Čarnogurský]], advokato kaj politikisto * [[János Fadrusz]], hungara skulptisto * [[Johann Nepomuk Hummel]], germana komponisto * [[Jozefo Karolo Habsburg]], aŭstra generalo, * [[József Batthyány]], hungara kardinalo * [[László Erkel]], hungara dirigento * [[Petar Pejačević]], kroata-hungara ministro * [[Peter E. Rompf]], komponisto * [[Péter Pázmány]], hungara ĉefepiskopo * [[Philipp Lenard]], portinto de [[Nobel-premio pri fiziko]] (1862-1947) * [[Stephan László]], episkopo de la diocezo de [[Eisenstadt]] * [[Teréz Brunszvik]], hungara grafino, fondinto de la unuaj infanĝardenoj en Hungario * [[Vladimír Jukl]], teologo == Honora civitaneco == * D-ro [[Helmut Zilk]], urbestro de [[Vieno]], donita la [[4-an de septembro]] [[1990]] * [[Ján Chryzostom kardinalo Korec]], sideja episkopo de [[Nitra]], donita la [[26-an de majo]] [[1994]] * [[Ladislav Chudík]], aktoro, donita la [[26-an de majo]] [[1994]] * profesoro [[MUDr.]] [[Karol Virsík]], [[Dr.Sc.]], kuracisto, donita la [[28-an de septembro]] [[1995]] * [[Edita Gruberová]], sopranistino, donita la [[24-an de septembro]] [[1997]] == [[Ĝemelurboj]] == * {{AUT}}: [[Vieno]] - La oficiala partnereco estis subskribita la [[3-an de majo]] [[1993]] kaj renovigita la [[2-an de majo]] [[2003]]. La kunlaborado kun urbo Vieno okazas pere de projektoj de translima kunlaborado ([[Phare]], [[Interreg IIIA]]), samkiel ankaŭ en du-flanka kaj plur-flanka niveloj de ([[CENTROPE]], [[JORDES|JORDES+]]). La urboj kunlaboras sur kampo de transporto, trafika infrastrukturo, inkluzive de aŭtostrada alligo, de ambaŭ flughavenoj kaj utiligado de rivero Danubo samkiel ankaŭ ŝipa vojaĝado precipe helpe de projekto [[Twin City]]. * {{POL}}: [[Krakovo]] - Oficiale la partnereco estis subskribita la [[13-an de majo]] [[1987]] kaj renovigita la [[22-an de oktobro]] [[2003]]. * {{SVN}}: [[Ljubljana]] - La oficiala partnereco estis subskribita la [[4-an de marto]] [[1967]] kaj renovigita la [[22-an de septembro]] [[2002]]. * {{DEU}}: [[Ulm]] - La partnereco kun tiu ĉi urbo oficiale daŭras ekde la [[13-a de junio]] [[2003]]. * {{ITA}}: [[Perugia]] - Urbo en la itala provinco [[Umbria]] estas historie la plej malnova partnera urbo de Bratislavo. La interkonsento estis subskribita en junio de [[1962]]. La kunlaborado okazas precipe en tereno de kultura interŝanĝo, lerigado<!-- klerigado? lernigado? --> kaj lernejaferoj. * {{CZE}}: [[Prago]] * {{RUS}}: [[Saratov]] * {{UKR}}: [[Kievo]] * {{FIN}}: [[Turku]] * {{USA}}: [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]] * {{NDL}}: [[Roterdamo]] == Pilgrimlokoj == * kronada ĉefpreĝejo * apud [[golgoto]] (la hungaroj nomumis ĝin Mélyút) * Blumental (hungare Virágvölgy) == Panoramoj == {{Granda dosiero|Bratislava Panorama 01.jpg|1000px|Panoramo de Bratislavo kaj la rivero Danubo el Bratislava burgo}} {{Granda dosiero|BA-Pano-Ondro.jpg|1000px|Panoramo de Bratislavo el Kajo de Tyrš}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Peter Salner: ''Premeny Bratislavy 1939-1993''. Bratislava, Veda [[1998]]. * Peter Salner a kol.: ''Taká bola Bratislava''. Bratislava, Veda [[1991]]. == Vidu ankaŭ == * [[Pavol Országh Hviezdoslav]] * [[Milan Rastislav Štefánik]] * [[Jura Akademio (Pozsony)]] * [[Loka tramvojo Vieno - Bratislavo]] * [[Otýlie Vranská]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=bratislav}} === Fotoj === * [http://www.ron-del.net/ Ampleksa fotogalerio pri Bratislavo - miloj da fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161220212746/http://www.ron-del.net/ |date=2016-12-20 }} * [http://bratislavafoto.blogspot.com/ Bratislavo - fotoblogo] Interesaj fotografioj pri Bratislavo * [http://www.earthinpictures.com/sk/svet/slovensko/bratislava Fotogalerio pri Bratislavo inkluzive de priskriboj]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Videoj === * [http://www.bratislava.sk/video.asp Video el Bratislavo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070827023539/http://www.bratislava.sk/video.asp |date=2007-08-27 }} === Aliaj ligiloj === * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [http://www.bratislava.sk/ Oficiala paĝaro de urbo Bratislavo] * [http://www.imhd.sk/ Urba amastransporto en Bratislavo] * [http://www.inzine.sk/article.asp?art=9775 Interesa artikolo pri Bratislavo, la 1-a parto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927194419/http://www.inzine.sk/article.asp?art=9775 |date=2007-09-27 }} * [http://www.inzine.sk/article.asp?art=9806 Interesa artikolo pri Bratislavo, la 2-a parto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927194656/http://www.inzine.sk/article.asp?art=9806 |date=2007-09-27 }} * [http://www.kamnapivo.sk/pivodb/9/ Gvidanto tra bratislavaj entreprenoj] * [http://www.bratislava-info.net/ Bratislava Accommodation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070817090139/http://www.bratislava-info.net/ |date=2007-08-17 }} * [http://guri.sk/live Webkamerao Bratislava, Račianske mýto] * [http://www.bratislavacity.sk Neoficiala gvidanto - Bratislavo] * [http://www.bratislavahotels.sk Loĝigo en Bratislavo - fotoj, komentarioj de gastoj] * [http://www.bratislavaguide.com/ Bratislava Guide] == Fontoj == * [http://lexikon.katolikus.hu/P/Pozsony.html] * [http://www.bucsujaras.hu/pozsonyhidegkut/index.html] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/084/pc008400.html#7] {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Municipoj de Regiono Bratislavo|Bratislavo}} {{Bibliotekoj}} {{ADLS|2007|34}} [[Kategorio:Bratislavo| ]] [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Urboj ĉe Danubo]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio]] [[Kategorio:Regiono Bratislavo]] gleeytg0mdbi9zfry6cqs8f1g2gp8vm 0 23171 9455227 8311853 2026-08-17T07:18:39Z Sj1mor 12103 9455227 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ĥilo''', '''Laktosuko''' (aŭ latekso) nomatas tiu suko, likvaĵo de la [[plantoj]], kiu estiĝas ĉe rompo, vundiĝo de la planto kaj havas la denson, aspekton de [[lakto]]. Ĉ. 2000 plantoj enhavas laktosukon, la plej gravaj estas la specioj de [[eŭforbiacoj]], [[morusacoj]], [[kompozitacoj]]. Ne ĉiu laktosuko estas blanka: [[kelidonio]] havas flavan sukon (la flavan koloron donas la [[alkaloido]] protoberberino). Blankan lakosukon havas ekz. [[papavo]], [[eŭforbio]]. '''[[Sintezo|Sinteza]] latekso''' povas ankaŭ esti produktata per [[polimero|polimerigo]] de [[nafto|naftaj]] derivaĵoj. == Vidu ankaŭ == * [[Balato]] * [[Kaŭĉukarbo]] * [[Laktokardo]] * [[Lateksa vesto]] <gallery> Dosiero:Latex-production.jpg|eta|maldekstra|180px|[[Ekstrakto]] de laktosuko<!-- en:The extraction of [[Latex]] from a [[tree]]; Latex is used in [[Rubber]] production en->eo:La _extraction_ (da, de) [[Laktosuko]] (de, ek de, el) (a, _) [[arbo]]; Laktosuko estas uzita (in, en) [[(Kaŭĉuko, Skrapgumo)]] (produktado, produkto) --> Dosiero:Latex.JPG|eta|maldekstra|180px|<!-- de:Latex-Gewinnung an einem Kautschukbaum de->eo:Laktosuko-_Gewinnung_ _an_ _einem_ Kaŭĉukarbo --> Dosiero:Stamp Malaya Japan occupation 1943 3c.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- fr:Récolte de latex en malaisie sur un timbre japonais datant de 1943 fr->eo:Rikolto _de_ _latex_ _en_ (malajzio, vikipediista diskuto:Rob Hooft) _sur_ _un_ _timbre_ japana lingvo _datant_ _de_ 1943 --> Dosiero:Trans-poly-isoprene-1,4.svg|eta|maldekstra|180px|[[Kemio|Ĥemia]] strukturo de laktosuko<!-- pt:Fórmula estrutural do látex pt->eo:Formulo _estrutural_ _do_ laktosuko --> Dosiero:Ancilla Tilia mini dungeon shoot.jpg|[[Ancilla Tilia]] en robo el latekso. </gallery> {{Projektoj}} [[Kategorio:Botaniko]] ohlyo8v7jb2efqr323vsholzvedaox4 0 24027 9455238 9386689 2026-08-17T07:33:44Z Sj1mor 12103 9455238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Baumwoll-Erntemaschine auf Feld.jpeg|eta|250ra|Permaŝina rikoltado de kotono.]] [[Dosiero:CSIRO ScienceImage 10736 Manually decontaminating cotton before processing at an Indian spinning mill.jpg|eta|250ra|Permana purigado de kotono antaŭ procezado ĉe ŝpinafabriko en Barato (2010).]] [[Dosiero:Cotton field, Ware County, GA, US.jpg|eta|Kotonkampo en komenco de la sezono.]] [[Dosiero:Cotton plant, Ware County, GA, US.jpg|eta|Kotonplanto.]] [[Dosiero:Cotton field, late in season.jpg|eta|Kotonkampo en fino de la sezono.]] '''Kotono''' estas mola, kuseneca planta [[fibro]] kiu kreskas en semoŝelo aŭ protektujo, kiu formiĝas ĉirkaŭ la semoj de kotonaj plantoj de la genro ''[[Gossypium]]'' en la familio ''[[Malvacoj]]''. Tiu fibro estas preskaŭ pura [[celulozo]]. En naturaj kondiĉoj, la kotonaj semujoj tendencas pliigi la disigon de la semoj. Kotono estas tiu silkeca [[lanugo]], kiu kovras la semon de [[kotonujo]] kaj el kiu oni [[teksado|teksas]] diversajn [[ŝtofo]]jn ([[Kardo|kardita]], kombita kotono). La [[Plantoj|planto]] estas [[arbusto]] [[Indiĝenaj specioj|indiĝena]] de [[Tropikoj|tropikaj]] kaj [[Subtropiko|subtropikaj]] regionoj ĉirkaŭ la mondo, inklude [[Ameriko]]n, [[Afriko]]n kaj [[Barato]]n. La plej granda diverseco de specioj de natura kotono troviĝas en [[Meksiko]], poste en [[Aŭstralio]] kaj Afriko.<ref>[https://web.archive.org/web/20080625045134/http://www.ogtr.gov.au/pdf/ir/biologycotton08.pdf The Biology of ''Gossypium hirsutum'' L. and ''Gossypium barbadense'' L. (cotton)]. ogtr.gov.au</ref> Kotono estis sendepende [[Aldomigo|aldomigita]] kaj en la [[Malnova Mondo|Malnova]] kaj en la [[Nova Mondo]]j. [[Ekologio|Ekologie]] la [[intensa agrikulturo]] de kotono estas la plej problema, ĉar ĝi uzas multe da [[irigacio]] kaj de [[agrotoksaĵo]]j kaj [[pesticido]]j. De iom da jaroj kelkaj provoj pri komercado de kotonaĵoj ekologie kultivitaj estas faritaj. La fibra kotono estas plej ofte [[Ŝpinado|ŝpinita]] en [[fadeno]] kaj uzata por fari mildan, aertralasan tekstaĵon. La uzado de kotono por fabrikado estas konata el [[Prahistorio|prahistoriaj]] tempoj; fragmentoj de [[kotonfabriko]] datitaj el 5000 a.K. estis elfositaj en Meksiko kaj en la [[Induso-civilizacio]] de Antikva Hindio (moderntempa [[Pakistano]] kaj kelkaj partoj de Barato). Kvankam la planto estas kultivata ekde antikveco, la invento de la [[kotonseparilo]] estis tio, kio malaltigis la koston de produktado, kio kondukis al ĝia disvastigita uzado, kaj ĝi estas la plej amplekse uzata natura vestofibro en la nuntempa vestaĵaro. Oni nomas [[brilkotono]], al kiu oni donas per kemia traktado silkecan aspekton. [[Fulmokotono]] estas celuloza [[nitrato]], preparata per [[nitrado]] de kotona [[celulozo]] kaj flagrante kiel [[pulvo]]. [[Puriga kotono]] estas [[Faskoj|fasko]] el kotonaj fadenoj por purigi kaj [[Polurado|poluri]] malpurajn objektojn. La lum- kaj varmo-bezono de la planto estas granda. Lastatempaj ĉirkaŭkalkuloj pri tutmonda kotonproduktado estas de ĉirkaŭ 25 milionoj da [[tuno]]j aŭ 110 milionoj da [[pako]]j ĉiujare, kio estus kalkulo por 2.5% de la tutmonda [[plugebla tero]]. [[Ĉinio]] estas la plej granda produktanto de kotono de la mondo, sed plej el tiu estas uzata hejme. Usono estis la plej granda [[Eksporto|eksportisto]] de la mondo dum multaj jaroj.<ref>[http://www.naturalfibres2009.org/en/fibres/cotton.html "Natural fibres: Cotton"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110903094603/http://www.naturalfibres2009.org/en/fibres/cotton.html |date=2011-09-03 }}, International Year of Natural Fibres</ref> Dum la 19a jarcento la produktado de kotono estis malmultekosta pro la ĝenerala uzado de [[Sklaveco|sklavoj]] en la laboroj de [[Rikolto|rikoltado]] en [[Sudorienta Usono]], kio iel kondukis al la [[Usona Enlanda Milito]]. Ankoraŭ dum la unua duono de la 20a jarcento la laborkosto estis sufiĉe eltenebla pro la uzado de malmultekosta [[laborforto]] de la posteuloj de la iamaja sklavoj. En Usono kaj aliaj landoj, kotono estas kutime mezurata en pakoj, kio mezuras proksimume 0.48 [[Kubmetro|kubajn metrojn]] (17 kubajn [[futo]]jn) kaj pezas 226.8 [[kilogramo]]jn (500 [[funto]]jn).<ref>National Cotton Council of America, "[http://www.cotton.org/tech/bale/bale-description.cfm U.S. Cotton Bale Dimensions]" (alirita la [[5an de oktobro]] 2013).</ref> == Tipoj == {{Ĉefartikolo|Tipoj de kotono}} Estas kvar komerce kultivataj specioj de kotono, ĉiuj aldomigitaj en antikveco: * ''[[Gossypium hirsutum]]''&nbsp;– kotono de altaj teroj, indiĝena de [[Centrameriko]], Meksiko, [[Karibio]] kaj suda [[Florido]] (90% el la tutmonda produktado) * ''[[Gossypium barbadense]]''&nbsp;– konata kiel ekstra-longa kotonkultivaĵo, indiĝena de tropika Sudameriko (8% el la tutmonda produktado) * ''[[Gossypium arboreum]]''&nbsp;– arba kotono, indiĝena de Barato kaj Pakistano (malpli ol 2% el la tutmonda produktado) * ''[[Gossypium herbaceum]]''&nbsp;– [[Levantenio|Levantenia]] kotono, indiĝena de [[suda Afriko]] kaj de la [[Arabia duoninsulo|Arabia Duoninsulo]] (malpli ol 2% el la tutmonda produktado) La dua amerikaj kotonspecioj responsas por la plej ampleksa majoritato de moderna kotonproduktado, sed la du malnovmondaj specioj estis amplekse uzataj antaŭ la [[1900-aj jaroj]]. Kvankam la kotonaj fibroj aperas nature en koloroj de blanka, bruna, roza kaj verda, timoj el ebla poluado de la [[genetiko]] de [[blanka kotono]] kondukis al malpermeso en multaj koton-kultivaj lokoj de koloraj kotonvariaĵoj, kiuj restas nun kiel specialaĵa produkto. == Kotonaĵoj == '''Ĥadi''' aŭ ''Khadi'' ([[IAST]]: Khādī) estas man-[[Teksado|teksita]] [[tolo]] de [[natura fibro]] originita el la orientaj regionoj de la [[Hindia subkontinento]], ĉefe de [[Orienta Barato]], [[Nordorienta Barato]] kaj [[Bangladeŝo]], sed estas nune mallarĝe uzata en [[Pakistano]] kaj tra la tuta [[Barato]]. Tiu [[tekstilo]] estas farata ĉefe el kotono. == Historio == Plej malnova skribita mencio pri '''kotono''' estas el [[Hindio]]. Kotono kultivatis en Hindio ekde pli ol 3000 jaroj kaj priparolitas en la [[Rigvedo]] skribita proksimume en jaro [[-1500]]. De antikveco, kaj dum jarcentoj, ĝis la angla [[Kolonio|koloniado]], Hindio estis ĉefa produktanto kaj eĉ eksportisto de kotonaĵoj. En antikvaj tempoj [[Romianoj]] importis per alta kosto la hindiajn [[muslino]]jn, kiujn ili nomis ''ventis textiles'' t. e. teksitaj ventoj. Modernhistorie kotonaj ŝtofoj ornamitaj per koloraj pentraĵoj presitaj el Hindio ekkonatis en [[Eŭropo]] nur en la 17-a jarcento kaj tiam nomitis "hindiaĵoj". [[Dosiero:Mandeville cotton.jpg|eta|Kotonujoj imagitaj kaj desegnitaj de [[John Mandeville]] en la 14a jarcento.]] Kotono estis uzata en la [[Malnova Mondo]] almenaŭ antaŭ 7,000 jaroj ([[5-a jarmilo a.K.|5a jarmilo a.K.]]). Pruvaro de kotonuzado troviĝis en la loko de [[Mehrgarh]], kie fruaj kotonfadenoj estis konservitaj en kupraj [[bido]]j.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1006/jasc.2001.0779| title = First Evidence of Cotton at Neolithic Mehrgarh, Pakistan: Analysis of Mineralized Fibres from a Copper Bead| journal = Journal of Archaeological Science| volume = 29| issue = 12| pages = 1393–1401| year = 2002| last1 = Moulherat | first1 = C. | last2 = Tengberg | first2 = M. | last3 = Haquet | first3 = J. R. M. F. | last4 = Mille | first4 = B. ̂T. }}</ref> Kotonkultivado iĝis pli disvastigata dum la [[Indusa Civilizo]], kiu kovris partojn de la teritorioj kie nun estas la modernaj orienta Pakistano kaj [[Norda Barato|nortdokcidenta Barato]].<ref>Stein, Burton (1998). ''A History of India''. Blackwell Publishing. ISBN 0-631-20546-2, p. 47</ref> La Indusa kotonindustrio estis bone disvolvigita kaj kelkaj metodoj tiam uzitaj en kotonspinado kaj fabrikado estis plue uzataj ĝis la [[Industriiĝo|industriigo]] de Barato.<ref>Wisseman & Williams, p. 127</ref> Inter 2000 kaj 1000 a.K. kotono disvastiĝis tra multo de Hindio.<ref>Fuller, D.Q. (2008). [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/people/staff/fuller/usercontent_profile/TextilesbeyondIndus.pdf "The spread of textile production and textile crops in India beyond the Harappan zone: an aspect of the emergence of craft specialization and systematic trade"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120811232339/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/people/staff/fuller/usercontent_profile/TextilesbeyondIndus.pdf|date=2012-08-11}}, pp. 1–26 in Osada, T., Uesugi, A. (eld.) ''Linguistics, Archaeology and the Human Past''. Indus Project Occasional Paper 3 series. Kyoto: Indus Project, Research Institute for Humanity and Nature. ISBN 978-4-902325-16-4</ref> Por ekzemplo, oni trovis ĉe la loko de Hallus en [[Karnatako]] datita el ĉirkaŭ 1000 a.K.<ref name=ce/> Kotonfabriko malkovrita en kavo ĉe [[Tehuacán|Tehuacán (Meksiko)]] estis datita el ĉirkaŭ 5800 a.K., kvankam estas malfacile scii certe pro la fibra malkomponiĝo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=SeQCH4-Hc5kC&pg=PA4|titolo=The International Cotton Trade|familia nomo=Roche|persona nomo=Julian|jaro=1994|loko=Cambridge, England|eldoninto=Woodhead Publishing Ltd.|ISBN=1-85573-104-5|paĝoj=4–5}}</ref> Aliaj fontoj datis la aldomigon de kotono en Meksiko al proksimume 5000 al 3000 a.K.<ref>{{Cite journal|last=Huckell|first=Lisa W.|title=Plant Remains from the Pinaleño Cotton Cache, Arizona|journal=Kiva, the Journal of Southwest Anthropology and History|volume=59|issue=2|year=1993|jstor=30246122|pages=147–203}}</ref> La [[Antikvaj Grekoj|antikvaj grekoj]] kaj la [[araboj]] ne estis tre familiaraj kun kotono ĝis la militoj de [[Aleksandro la Granda]], ĉar lia samtempulo [[Megasteno]] diris al [[Seleŭko la 1-a Nikatoro]] ke "estis arboj el kiuj kreskas [[lano]]" en "Indica". Tio povus aludi reference al la "arbokotono", ''[[Gossypium arboreum]]'', kiu estas indiĝena de la [[Hindia subkontinento]]. Laŭ la ''[[Columbia Encyclopedia]]'':<ref name=ce>[https://web.archive.org/web/20140923071411/https://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/cotton "cotton"] en ''The Columbia Encyclopedia'', Sixth Edition. 2001–07.</ref> {{citaĵo|Kotono estis spinita, teksita kaj [[Tinkturo|tinkturita]] ekde prahistoriaj tempoj. Ĝi vestigis la popolon de antikva Hindio, [[Egiptio]], kaj Ĉinio. Centoj de jaroj antaŭ la kristana epoko, kotontekstiloj estis teksitaj en Hindio per senegala [[lerteco]], kaj ties uzado disvastiĝis al la landoj de la [[Mediteraneo]]. }} En [[Irano]] ([[Persio]]), la historio de kotono datas reen al la epoko de [[Akemenidoj]] ([[5-a jarcento a.K.|5a jarcento a.K.]]); tamen, estas malmultaj fontoj pri la plantado de kotono en [[antaŭ-islama Irano]]. La plantado de kotono estis ofta en [[Merv]], Raj kaj [[Provinco Fars|Fars]] de Irano. En [[Persa lingvo|persa poezio]], ĉefe en la verko de [[Abol-Gasem Ferdousio|Ferdousio]] nome [[Ŝahnameo]], estas referencoj al la kotono ("panbe" en [[Persa lingvo|persa]]). [[Marco Polo]] (13a jarcento) referencas al la ĉefaj produktoj de Persio, kiaj la kotono. [[John Chardin]], franca vojaĝisto de la 17a jarcento kiu vizitis la [[Safavidoj|Safavidan Persion]], parolis aprobe pri la etandaj [[kotonplantejo]]j de Persio.<ref>[http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2820 Encyclopaedia Islamica Foundation. بنیاد دائره المعارف اسلامی ], Alirita la 28an de Februaro 2009.</ref> Dum la [[Dinastio Han]], kotono estis kultivata de neĉinaj popoloj en la sudĉina provinco [[Junano]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=H5VDA90eDUoC&pg=PA410|titolo=Textiles of Southeast Asia: tradition, trade and transformation|aŭtoro=Maxwell, Robyn J.|jaro=2003|eldono=revised|eldoninto=Tuttle Publishing|ISBN=0-7946-0104-9|paĝo=410}}</ref> En [[Peruo]], kultivado de la indiĝena kotonspecio ''[[Gossypium barbadense]]'' estis la vertebraro de la disvolvigo de marbordaj kulturoj kiaj la [[Civilizacio Norte Chico|Norte Chico]], [[Moĉe]], kaj la [[Nazka Kulturo|Nazka]]. Kotono estis kultivata, konvertita en retoj, kaj komercita ĉe fiŝkaptaj vilaĝoj laŭlonge de la marbordo por grandaj kvantoj da fiŝoj. La hispanaj [[konkistadoro]]j kiuj venis al Meksiko kaj Peruo en la komenco de la 16a jarcento trovis, ke popoloj estis kultivantaj kotonon kaj vestanta tolaĵojn faritajn el ĝi. Dum la fino de la [[mezepoko]], kotono iĝis konata kiel grava fibro en [[norda Eŭropo]], sen ajna kono pri kiel ĝi estis derivita, krom ke temas pri planto. Ĉar [[Herodoto]] estis verkinta en sia ''[[Historioj (Herodoto)|Historioj]]'', Libro III, paĝo 106, ke en Hindio kreskiĝas arboj en naturo kiuj produktis lanon, oni estis supozinta ke tiu planto estas arbo, pli ol arbusto. Tio estis retenita en la nomo de kotono en kelkaj [[Ĝermana lingvaro|ĝermanaj lingvoj]], kiaj en germana ''Baumwolle'', kio estas tradukebla kiel "lanarbo" (''Baum'' signifas "[[arbo]]"; ''Wolle'' signifas "lano"). Notinte ties similaĵojn al lano, popolo en la regiono povus nur imagi, ke kotono estu produktita el plantnaskitaj [[ŝafo]]j. [[John Mandeville]], verkante en 1350, asertis kiel fakton la nuntempe ridinda [[kredo]]: "Kreskas tie [Hindio] mirinda arbo kiu havas fajnajn ŝafojn en la pintoj de ties [[branĉo]]j. Tiuj branĉoj estas tiom faldeblaj ke ili klinas por permesi al la ŝafoj manĝi kiam ili estas malsataj." Fine de la 16a jarcento, kotono estis kultivata tra la plej varmaj regionoj en Azio kaj Ameriko. [[Dosiero:Vegetable lamb (Lee, 1887).jpg|eta|maldekstra|La "Vegetala ŝafo de Tartario."]] La koton-[[Procezo|proceza]] sektoro de Hindio laŭgrade malpliiĝis dum la britia etendo en Hindio kaj la establado de la [[Brita Hindio|kolonia regado]] dum la fino de la 18a kaj komenco de la 19a jarcentoj. Tio okazis multe pro la agresema [[Koloniismo|koloniisma]] komerca politiko de la [[Brita Orienthinda Kompanio]], kiu faris la koton-procezaj kaj fabrikaj [[ateliero]]j en Hindio nekonkurencaj. Hindiaj [[merkato]]j estis pli kaj pli devigitaj al liverado nur de [[Kruda materialo|kruda]] kotono kaj estis devigitaj ankaŭ fare de briti-truditaj leĝoj aĉeti fabrikitajn tekstilojn el Britio. === Industria Revolucio en Britio === La alveno de la [[Industria Revolucio]] en Brition havigis grandan stimulon al la kotonfabrikado, ĉar tekstiloj aperis kiel la ĉefa brita eksportaĵo de Britio. En 1738, [[Lewis Paul]] kaj [[John Wyatt]], de [[Birmingham]], Anglio, [[Patento|patentis]] la [[Ŝpinilo|rulŝpinilon]], same kiel la flugbobenan sistemon por elpreni kotonon al plia dikeco uzante du seriojn de rulaĵoj kiuj moviĝis je diferencaj rapidoj. Poste, la inventoj de [[James Hargreaves]] de [[ŝpinilo Jenny]] en 1764, de [[Richard Arkwright]] de [[ŝpinilkadro]] en 1769 kaj de [[Samuel Crompton]] de [[ŝpinilmulo]] en 1775 permesis al britaj ŝpinistoj produkti kotonfadenon je multe pli altaj indicoj. El la fino de la 18a jarcento antaŭen, la brita urbo [[Manĉestro]] akiris la kromnomon ''"[[Kotonopolo]]"'' pro la ĉieesto de la kotona industrio ene de la urbo, kaj pro la rolo de Manĉestro kiel koro de la tutmonda kotonkomerco. ==== Produktado de kotono en Britio kaj en Usono ==== Produktokapablo en Britio kaj en Usono estis plibonigita pro la invento de la [[kotonseparilo]] fare de la usonano [[Eli Whitney]] en 1793. Antaŭ la disvolviĝoj de kotonsepariloj, la kotonfibroj devis esti elpelitaj el la semoj pene permane. Ĉirkaŭ la fino de la 18-a jarcento disvolviĝis nombro de separiloj de kruda kotono. Tamen, produkti unu pakon da kotono postulis ĉirkaŭ 600 horojn de homa laboro,<ref name=r1>{{Cite journal | last1 = Hughs | first1 = S. E. | last2 = Valco | first2 = T. D. | first3 = J. R. | last3 = Williford | year = 2008 | title = 100 Years of Cotton Production, Harvesting, and Ginning Systems | journal = Transactions of the ASABE | volume = 51 | issue = 4 | pages = 1187–98 | publisher = | jstor = | doi = 10.13031/2013.25234 | url = http://naldc.nal.usda.gov/catalog/23069 | format = | accessdate = | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2016-01-04 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150425105401/http://naldc.nal.usda.gov/catalog/23069 | arkivdato = 2015-04-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://naldc.nal.usda.gov/catalog/23069 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150425105401/http://naldc.nal.usda.gov/catalog/23069 |arkivdato=2015-04-25 }}</ref> kio faris [[Amasproduktado|grand-skalan produktadon]] neutila al Usono, eĉ profite de la uzado de homoj kiel sklava laborforto. La kotonseparilo kiun Whitney fabrikis (nome [[dezajno]] Holmes) malpliigis la horojn ĝuste nur al dekduo aŭ io tia por pako. Kvankam Whitney patentis sian propran dezajnon por kotonseparilo, li estis fabrikante antaŭan dezajnon ĉe Henry Odgen Holmes, por kiu Holmes registris patenton en 1796.<ref name=r1/> Plibonigado de la teknologio kaj pliigado de la kontrolo de la mondaj merkatoj permesis al la britaj komercistoj disvolvigi [[Provizoĉeno|komercan ĉenon]] en kiu krudaj kotonfibroj estis (dekomence) aĉetitaj el la [[Brita Imperio|koloniaj]] [[plantejo]]j, procezitaj en kotontolaĵoj en la [[kotonfabriko]]j de [[Lancashire]], kaj poste eksportitaj per la brita ŝiparo al kaptivaj koloniaj merkatoj en [[Brita Okcidenta Afriko|Okcidenta Afriko]], [[Brita Hindio|Hindio]], kaj Ĉinio (tra [[Ŝanhajo|Ŝanghajo]] kaj [[Honkongo|Hongkongo]]). Ĉirkaŭ la [[1840aj jaroj]], Hindujo jam ne estis plu kapabla liveri la grandajn kvantojn de kotonfibroj necesaj por la mekanizitaj britiaj fabrikoj, dum enŝipigo de pogranda, malmultekosta kotono el Hindio al Britio estis temporaba kaj multekosta. Tio, kongrue kun la apero de la usona kotono kiel supera tipo (pro la pli longaj, fortaj fibroj de du aldomigitaj indiĝenaj usonaj specioj, nome ''[[Gossypium hirsutum]]'' kaj ''[[Gossypium barbadense]]''), kuraĝigis la britajn komercistojn por aĉeti kotonon el [[plantejo]]j el [[Suda Usono]] kaj el [[Karibio]]. Ĉirkaŭ la mezo de la [[19a jarcento]] la sociekonomia realaĵo "King Cotton" (Reĝa Kotono) estis iĝanta la vertebraro de la ekonomio de Suda Usono. En Usono kultivadi kaj rikoltadi kotono iĝis la ĉefa okupigo de [[Sklaveco|sklavoj]]. Dum la [[Usona Enlanda Milito]], la usona kotoneksportado stagnis pro la [[Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko|Uni-fara]] [[blokado]] al la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono|sudaj]] [[haveno]]j, kaj ankaŭ pro la strategia decido fare de la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono|Konfederacia registaro]] por ĉesi eksportadon, en la espero premi Brition por agnoski la Konfederacion aŭ por eniri en la militon. Tio pelis la ĉefajn aĉetantojn de kotono, nome [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando|Brition]] kaj [[Francio]]n, turniĝi al la kotono el [[Egiptio]]. Britaj kaj francaj komercistoj ege investis en kotonplantejoj. La egipta registaro de [[Ismail-Paŝao|Ismail Paŝao]] akiris grandajn [[monprunto]]jn el eŭropaj [[banko]]j kaj [[borso]]j. Post la fino de la Usona Enlanda Milito en 1865, britaj kaj francaj komercistoj abandonis la [[Egipta kotono|egiptan kotonon]] kaj revenis al malmultekostaj usonaj eksportaĵoj, sendante Egiption al [[Deficito|deficita]] spiralo kiu kondukis al la fakto ke la lando deklaris [[bankroto]]n en 1876, ŝlosila faktoro kiu kondukis al la [[Brita regado en Egiptio|okupado de Egipto fare de la Britia Imperio en 1882]]. [[Dosiero:Parchman prison convict labor 1911.jpeg|eta|[[Malliberejo|Prizonuloj]] farmante kotonon laŭ la deviglabora sistemo en Farmo Parchman, [[Misisipio]], 1911]] Dum tiu epoko, kotonkultivado en la [[Brita Imperio]], ĉefe en Hindio, ege pliiĝis ĝis anstataŭi la perdita produktado de la Suda Usono. Pere de [[tarifo]]j kaj aliaj [[limigo]]j, la brita registaro malkuraĝigis la produktadon de kotontekstiloj en Hindio; male, la krudaj fibroj estis sendita al Anglio por esti procezata. La barata [[Mahatma Gandhi]] priskribis tiun procezon: # Angloj aĉetas la hindian kotonon surkampare, plukita de hindia laboro je sep centonojn tage, pere de elekta [[monopolo]]. # Tiu kotono estas enŝipita sur britaj ŝipoj, por trisemajna veturado tra la [[Hinda Oceano]], la [[Ruĝa Maro]], la [[Mediteraneo]], tra [[Ĝibraltaro]], tra la [[Golfo de Biskajo]] kaj la [[Atlantika Oceano]] al [[Londono]]. Unucenta porcenta profito de tiu transporto estas konsiderata kiel malgranda. # La kotono estas konvertita en tekstilo en Lancashire. Vi pagas [[Ŝilingo|ŝilingajn]] monojn anstataŭ hindiajn [[penco]]jn al viaj laboristoj. La angla laboristo ne nur havas la avantaĝon de pli bonaj pagoj, sed ankaŭ la ŝtalajn kompaniojn de Anglio akiras la profiton konstrui la fabrikojn kaj la maŝinojn. Pagoj; [[profito]]j; ĉiuj tiuj estas elspezataj en Anglio. # La fina produkto estas sendita reen al Hindio je eŭropaj sipprezoj, denove sur britaj ŝipoj. La [[kapitano]]j, [[oficiro]]j, [[maristo]]j de tiuj ŝipoj, kies [[salajro]]j devas esti pagataj, estas anglaj. La nuraj hindianoj kiuj profitas estas malmultaj [[laskaro]]j kiuj faras la malpuran laboron sur la boatoj por kelkaj centonoj tage. # La tekstilo estas finfine vendita reen al la reĝoj kaj terposedantoj de Hindio kiuj akiris monon por aĉeti tiun multekostan tekstilon el la malriĉaj kamparanoj de Hindio kiuj laboris kontraŭ sep centonojn tage.<ref>(Fisher 1932 pp 154–156)</ref> En Usono, la suda kotono havigis [[kapitalo]]n por la kontinua disvolvigo de la Nordo. La kotono produktita de sklavigitaj [[afrikusonanoj]] ne helpis nur la Sudon, sed ankaŭ pliriĉigis la nordusonajn komercistojn. Multo el la suda kotono estis trans-ŝipita el nordusonaj [[haveno]]j. Kotono restis ŝlosila produktado en la sudusona ekonomio post la [[Emancipiga Proklamo|emancipigo]] kaj la fino de la Enlanda Milito en 1865. Laŭlonge de la tuta Suda Usono evoluis sistemo de duonparta lukultivado, per kiu senteraj blankaj aŭ nigraj farmistoj laboris la teron posedata de terposedantoj redonante porcentan parton de la profitoj. Kelkaj farmistoj aliflanke luprenis la teron kaj eltenis la produktadkostojn per si mem. Ĝis aperis la mekanikaj [[kotonplukilo]]j, kotonfarmistoj bezonis aldonan laborforton por man-pluki kotonon. Kotonplukado estis fonto de enspezoj por familioj tra la tuta Sudo. Ruraj kaj malgrandurbaj lernejoj havis disajn [[ferio]]jn por permesi al infanoj labori en la kampoj dum la epoko de la "koton-plukado." Nur en la [[1950-aj jaroj]] estis enkondukita fidindaj rikoltila maŝinaro (antaŭ tio, koton-rikolta maŝinaro estis estinta tro fuŝa por povi pluki kotonon sen detrui la fibrojn). Dum la unua duono de la 20a jarcento, falis la dungado en la kotonindustrio, ĉar la maŝinoj ekanstataŭis laboristojn kaj ankaŭ la rura laborforto de Suda Usono malpliiĝis dum la [[Mondmilito]]j. Kotono pluestas ĉefa eksportaĵo de [[suda Usono]], kaj granda parto de la tutmonda ĉiujara kotonproduktado estas de la granda ĉefa usona variaĵo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cotton: The Biography of a Revolutionary Fiber|aŭtoro=Yafa, Stephen|jaro=2004|eldoninto=Penguin (Non-Classics)|ISBN=0-14-303722-6|paĝo=16}}</ref> == Internacia komercado == [[Dosiero:CottonYield.png|eta|330ra|Tutmonda kotonproduktado.]] La plej grandaj produktantoj de kotono, (je 2009), estas [[Ĉinio]] kaj [[Barato]], kun ĉiujara produktado de ĉirkaŭ 34 milionoj da pakoj kaj 27 milionoj da pakoj, respektive; plej el tiu produktado estas konsumata de ties respektivaj tekstilaj industrioj. La plej grandaj eksportistoj de kruda kotono estas Usono, kun vendoj de 4.9 mil milionoj da dolaroj, kaj Afriko, kun vendoj de 2.1 mil milionoj. La totala internacia komerco estas ĉirkaŭkalkulita je 12 mil milionoj da dolaroj. La procento de la afrika kotonkomercado duobliĝis ekde 1980. Neniu el tiuj areoj havas gravan enlandan tekstilan industrion, ĉar tekstila fabrikado moviĝis al [[disvolviĝantaj landoj]] en [[Orienta Azio|Orienta]] kaj [[Suda Azio]] kiaj Barato, [[Bangladeŝo]] kaj Ĉinio. En Afriko, kotono estas kultivata fare de nombraj malgrandaj kamparanoj. ''Dunavant Enterprises'', kun [[sidejo]] en [[Memphis (Tenesio)]], estas la ĉefa kotonaĉetanto en Afriko, kun centoj de aĉetagentoj. Ĝi funkciigas [[kotonseparilo]]jn en [[Ugando]], [[Mozambiko]] kaj [[Zambio]]. En Zambio, ĝi ofte proponas monpruntojn por semoj kaj elspezoj al 180,000 malgrandaj farmistoj kiuj kultivas kotonon por ĝi, same kiel konsilon por farmometodoj. Ankaŭ [[Cargill]] aĉetas kotonon en Afriko por eksportado. La 25,000 kotonkultivistoj de Usono estas tre forte dependaj el [[subvencio]]j je indico de 2 mil milionoj da usonaj dolaroj jare kvankam Ĉinio nuntempe havigas la plej altan ĝeneralan nivelon de kotono al sektora subtenado.<ref>[http://agritrade.cta.int/Agriculture/Commodities/Cotton/Executive-Brief-Update-2013-Cotton-sector "Executive Brief Update 2013: Cotton sector"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140224045221/http://agritrade.cta.int/Agriculture/Commodities/Cotton/Executive-Brief-Update-2013-Cotton-sector |date=2014-02-24 }}. ''cta.int''.</ref> La futuro de tiuj subvencioj estas necerta kaj kondukis al antaŭvidita etendo de kotonaĉetado en Afriko. Dunavant etendiĝis en Afriko per aĉetado en surlokaj operacioj. Tio eblas nur en iamaj britaj kolonioj kaj Mozambiko; iamaj francaj kolonioj plue tenas fortajn monopolojn, hereditajn el ties iamaj koloniaj [[metropolo]]j, sur kotonaĉetado je malaltaj [[Fiksa prezo|fiksitaj prezoj]].<ref>Zachary, G. Pascal (14 January 2007) [http://www.nytimes.com/2007/01/14/business/yourmoney/14duna.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FOrganizations%2FW%2FWorld%20Trade%20Organization%20&_r=0 "Out of Africa: Cotton and Cash"]. [[New York Times]]</ref> === Ĉefaj produktantaj landoj === {| class="wikitable" style="float:right; margin: 0 0 0.5em 1em" ! style="background:#ccc;" colspan=5|La 10 pintaj kotonproduktantaj landoj (en tunoj) |- !Rango !Lando !2010 !2011 !2012 |- | 1 || {{CHN}} || 5,970,000 || 6,588,950 || 6,840,000 |- | 2 || {{IND}} || 5,683,000 || 5,984,000 || 5,321,000 |- | 3 || {{USA}} || 3,941,700 || 3,412,550 || 3,598,000 |- | 4 || {{PAK}} || 1,869,000 || 2,312,000 || 2,215,000 |- | 5 || {{BRA}} || 973,449 || 1,673,337 || 1,638,103 |- | 6 || {{UZB}} || 1,136,120 || 983,400 || 1,052,000 |- | 7 || {{TUR}} || 816,705 || 954,600 || 851,000 |- | 8 || {{AUS}} || 386,800 || 843,572 || 973,497 |- | 9 || {{ARG}} || 230,000 || 295,000 || 210,000 |- | 10 || {{TKM}} || 225,000 || 195,000 || 198,000 |- style="background:#ccc;" | – || ''[[Mondo]]'' || 22,714,154 || 24,941,738 || 25,955,096 |- |colspan=5 | ''Fonto: [[FAO]]''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx|titolo=Production of Cotton by countries|alirdato=26a de Aŭgusto 2013|jaro=2011|eldoninto=[[FAO]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161016200146/http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx|arkivdato=2016-10-16}}</ref> |} La kvin ĉefaj [[eksportado|eksportantoj]] de kotono en 2011 estis (1) [[Usono]], (2) [[Barato]], (3) [[Brazilo]], (4) [[Aŭstralio]], kaj (5) [[Uzbekio]]. La plej grandaj neproduktantaj [[importado|importantoj]] estas [[Sud-Koreio]], [[Tajvano]], [[Rusio]], kaj [[Japanio]].<ref name=stat>[http://www.cotton.org/econ/cropinfo/cropdata/rankings.cfm National Cotton Council of America&nbsp;– Rankings]. Cotton.org (13a de Marto 2011). Alirita la 2011-11-27.</ref> En [[Barato]], la subŝtatoj [[Maharaŝtro]] (26.63%), [[Guĝarato]] (17.96%) kaj [[Andhra-Pradeŝo]] (13.75%) kaj ankaŭ [[Madja-Pradeŝo|Madhja Pradeŝo]] estas la ĉefaj kotonproduktantaj ŝtatoj,<ref>{{cite web|url= http://indiabudget.nic.in/es2001-02/chapt2002/tab115.pdf|format= PDF|title= Three largest producing states of important crops|accessdate= 6a de Aprilo 2008|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2016-01-09|arkivurl= https://web.archive.org/web/20080409162742/http://indiabudget.nic.in/es2001-02/chapt2002/tab115.pdf|arkivdato= 2008-04-09|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080409162742/http://indiabudget.nic.in/es2001-02/chapt2002/tab115.pdf|archivedate= 2008-04-09}} {{Citaĵo el la reto |url=http://indiabudget.nic.in/es2001-02/chapt2002/tab115.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080409162742/http://indiabudget.nic.in/es2001-02/chapt2002/tab115.pdf |arkivdato=2008-04-09 }}</ref> tiuj ŝtatoj havas hegemonie tropikajn malsekan kaj sekan klimatojn. En [[Pakistano]], kotono estas kultivata ĉefe en la provincoj [[Panĝabo (Pakistano)|Panĝabo]], kaj [[Sindh]]. La ĉefa areo de kotonproduktado estas suda Panĝabo, kio enhavas la areojn ĉirkaŭ [[Rahim Jar Ĥan]], [[Bahawalpur]], [[Bahaŭalnagar]], [[Multan]], [[Dera Gazi Ĥano]], [[Muzafargaro]], [[Vehario]], kaj [[Ĥaniual]]. En Sindh [[Sanghar]] estas la plej grava kotonprodukta distrikto. [[Fajsalabad]] estas ĉefa en tekstiloj ene de [[Pakistano]]. Panĝabo havas tropikajn malsekan kaj sekan klimatojn la tutan jaron tiele plibonigante la kreskon de kotono. En [[Usono]], la ŝtato [[Teksaso]] hegemoniis en totala produktado en 2004,<ref>{{cite journal |title=Cotton Production and Support in the United States |author=Womach, Jasper |year=2004 |url=http://www.nationalaglawcenter.org/wp-content/uploads/assets/crs/RL32442.pdf |journal=CRS Report for Congress |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130927185056/http://www.nationalaglawcenter.org/wp-content/uploads/assets/crs/RL32442.pdf |arkivdato=2013-09-27 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130927185056/http://www.nationalaglawcenter.org/wp-content/uploads/assets/crs/RL32442.pdf |date=2013-09-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nationalaglawcenter.org/wp-content/uploads/assets/crs/RL32442.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130927185056/http://www.nationalaglawcenter.org/wp-content/uploads/assets/crs/RL32442.pdf |arkivdato=2013-09-27 }}</ref> dum la ŝtato [[Kalifornio]] havis la plej altan produktadon por [[akreo]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=TllcVXmnLlEC&pg=PA366|titolo=Cotton production manual|aŭtoro=Siebert, JB|jaro=1996|ĉapitro=26|eldoninto=ANR Publications|ISBN=978-1-879906-09-9|paĝo=366}}</ref> == Kultivado de kotonujo en Rusio respektive Sovetunio == En [[Sovetio|Sovetunio]] oni, cele provizi la tutan landon per kotono, grandskale kultivis la planton per irigacio el la [[Arala maro|Aral-lago]] kaj la riveroj en ĝi alfluantaj [[Amu-Darjo]] kaj [[Sir-Darjo]], kio rezultis (kaj la akvouzado de la [[Papera industrio|paperindustrio]]) la sekiĝon, ŝrumpiĝon de la [[lago]], krome [[Uzbekio]] suferas pri serioza [[poluo]] pro la [[agrotoksaĵoj]]. == Kultivado de kotonujo en Hungario == Kvankam la geografia situo de [[Hungario]] ne estas konvena por kultivado de kotonujo, oni ofte provis ties kultivadon pro politikaj idealoj. La ideala kultiveja norda limo estas la latitudo de 45-46 gradoj, de kiuj Hungario situas pli norde. De la [[semado]] ĝis la [[rikolto]], la kotonujo bezonas 6-8 monatojn (ĉe [[Modera klimato|moder-klimataj]] specioj), tiel oni plurfoje provis la kultivadon en suda parto de la [[Granda Hungara Ebenaĵo]]. Tio signifis gravan riskon. Laŭ fontoj, la unuaj eksperimentoj okazis dum regado de [[Jozefo la 2-a]] (1780-90), imperiestro de [[Aŭstrio-Hungario]]. Tiam la kultivadaj provoj okazis en [[Bánság]] (poste en [[Jugoslavio]]) kaj oni alportis kamparanojn el [[Turkio]], kiuj konis la kultivadajn metodojn. La eksperimento fiaskis en 1782 kaj 1783 pro la [[Aŭtuno|aŭtunaj]] [[frosto]]j. Same okazis en 1785 ĉe [[Varsád|Varsad]] kaj en 1795 denove en Bánság. La postaj eksperimentoj okazis en kadro de la armeo (pro la [[Kontinenta Blokado|kontinenta blokado]] kaj militoj altiĝis prezo de la kotono) kaj alportis bonajn rezultojn en 1807-08 en regionoj de [[Temesvár]], [[Versec]], [[Jankovác]] kaj [[Pancsova]]. La ekfolarantan kotonujan kultivadon sufokis la ĉesigita kontinenta blokado (tio signifas ke falis la prezo de la kotono). Pluajn provojn faris la hungara inĝeniero [[István Vedres]] ĉe [[Szeged]] en 1812, 1815 kaj 1818, sed tiujn neniigis la fruaj frostoj. Oni importis en 1846 kotonujajn semerojn el [[Suda Kalifornio]]. Oni sukcese eksperimentis ĉe [[Káposztásmegyer]] (nun parto de [[Budapeŝto]]) per en [[forcejo]] antaŭĝermitaj kotonujidoj. La postaj provoj ĉiam fiaskis pro la nekonvena [[temperaturo]]. Danke al la pli konvena [[vetero]] en la komenco de la 20-a jarcento (foresto de malfruaj kaj fruaj frostoj), oni sukcese kultivis la planton ĉe [[Irig]], [[Kaplony]] (1900), [[Pincehely]] (1902), [[Tárnokhát]] (1904). Sed en 1904-1905 alvenis denove pli malvarma vetero, kiu fiaskigis la projektojn. La postaj provoj alportis ĉiam provizorajn sukcesojn nur tiam kiam la vetero estis konvena. La [[vegeta periodo]] de la planto estis 6-8 monatoj, dum la senfrosta [[Vegetativa reproduktado|vegetativa periodo]] en Hungario estis certa nur de [[majo]] ĝis [[septembro]], kiu periodo (5 monatoj) ne sufiĉis por daŭra sukcesa enkonduko de la kultivado. La lastaj plej fifamaj eksperimentoj okazis en 1949-54 dum la plej akra [[Stalinismo|stalinisma]] epoko. Tiam regis en la [[Orienta Bloko|komunistaj landoj]] la [[ekonomia politiko]] de la [[Aŭtarkio|aŭtarĥio]] kaj la regantoj volis en ĉiu lando produkti ĉion. Kvankam la temperaturo same ebligis provizorajn sukcesojn, la naturon oni ne sukcesis venki. (Oni kultivis en 1951 sur 50.000 [[arpento]]jn kun rikolto de 303&nbsp;kg je [[arpento]].) == Procezado == * [[Kotonplukilo]] * [[Kotonseparilo]] * [[Kotonfabriko]] == Kuriozaĵoj == La [[papero]] el kiu oni fabrikas la [[monbileto]]jn de [[eŭro]] estas centprocente el kotono. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Beckert, Sven. ''Empire of Cotton: A Global History.'' New York: Knopf, 2014. * Brown, D. Clayton. ''King Cotton: A Cultural, Political, and Economic History since 1945'' (University Press of Mississippi, 2011) 440 pp. ISBN 978-1-60473-798-1 * Ensminger, Audrey H. kaj Konlande, James E. ''Foods and Nutrition Encyclopedia,'' (2nd ed. CRC Press, 1993). ISBN 0-8493-8980-1 * [http://www.ers.usda.gov/topics/crops/cotton-wool/market-outlook.aspx USDA&nbsp;– Cotton Trade] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211114161841/https://www.ers.usda.gov/topics/crops/cotton-wool/market-outlook.aspx |date=2021-11-14 }} * Moseley, W.G. kaj L.C. Gray (eld). ''Hanging by a Thread: Cotton, Globalization and Poverty in Africa'' (Ohio University Press and Nordic Africa Press, 2008). ISBN 978-0-89680-260-5 * Smith, C. Wayne kaj Joe Tom Cothren. ''Cotton: origin, history, technology, and production'' (1999) 850 pages * True, Alfred Charles. ''The cotton plant: its history, botany, chemistry, culture, enemies, and uses'' (U.S. Office of Experiment Stations, 1896) [https://books.google.com/books?id=W2IWAAAAYAAJ online edition] * Yafa, Stephen H. ''Big Cotton: How A Humble Fiber Created Fortunes, Wrecked Civilizations, and Put America on the Map'' (2004) [http://www.amazon.com/Big-Cotton-Created-Fortunes-Civilizations/dp/B000BPG2A6/ excerpt and text search] * Yafa, Stephen H. ''Cotton: The Biography of a Revolutionary Fiber.'' New York: Penguin USA, 2006. * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Cotton|revizio=699009034}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=koton}} * [[Kotonopolo]] * [[Nitroglicerino]] * [[Kotona Zono]] * [[Kapok-arbo]] * [[Reĝo Kotono]] * [[Madapolam]] * [[Mercerizado]] * [[Reciklado de kotono]] * [[Gossypium barbadense]] * [[Kotona dolĉaĵo]] {{Havenda artikolo|Kotono}} [[Kategorio:Kotono| ]] [[Kategorio:Arabaj vortoj]] [[Kategorio:Agrikulturo]] [[Kategorio:Teksaĵoj]] [[Kategorio:Teksaĵindustrio]] ew3rvbxkxpfgl9bfl5go12i96v0i5ap 3 25458 9454928 9421805 2026-08-16T15:07:01Z ThomasPusch 1869 /* "Mi vomas" -> bv forbaru */ 9454928 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita^{<small>[vortumo?]</small>} (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Dom Eliseu]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) :Saluton. Ĉiun lundon mi revizias artikolojn enmetitajn dum la pasinta semajno kaj korektas, aldonas, forigas kion mi konsideras taŭga. Krome en esperantlingva Vikipedio, kvankam mi komprenas kaj la francan kaj la italan kaj aliajn lingvojn, mi korespondas nur en Esperanto. Vi ekkontribuis en Vikipedio ekde antaŭ preskaŭ 20 jaroj. Vi havis tempon por ekkuraĝiĝi uzi Esperanton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 14 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:10, 27 maj. 2026 (UTC) :Tion oni decidis kolektive en la respektiva paĝo Forigendaj artikoloj, ĉar oni konsideris ĝin persona redakto sen ajna referenco al fontoj de kie oni prenas tiun informon aŭ alilingva korespondaĵo, kie oni povus konstati la pravecon de la informo, kio estas nepre necesa en Vikipedio. Krome mankas sufiĉa lingvonivelo, ekzemple la vorto "abitura" ne ekzistas en Esperanto ktp. Vi kreas plurajn artikolojn, kiuj postulas tro da laboro al patrolantoj, ĉar ili bezonas plibonigon por adapti ilin al la vikipediaj postuloj. Vi devus rigardi kiel estas artikoloj kreitaj de aliaj vikipediistoj por ĝuste adaptiĝi al la necesa kvalito de la artikoloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:53, 27 maj. 2026 (UTC) == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:27, 6 jul. 2026 (UTC) :Mi ne komprenas tiun aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:49, 6 jul. 2026 (UTC) ::Neniu problemo. Mi solvis la problemon horon poste... simple eĉ mi ne daŭre deĵoras ĉe la komputilo, sed foje faras iujn farojn en la reala vivo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) == asembleo de Ekstremaduro == Saluton. Mi mallonge volas atentigi vin pri la eta paĝo [[asembleo de Ekstremaduro]], kiu pretiĝis antaŭ horo. Ĝi sincere dirite nun nur liĝiĝas el du veraj artikoloj (jes ja alidiresktiloj, diskutpaĝoj kaj similaj teknikaj iloj ne kalkuliĝas). Post tago mi povas aldoni ŝablonon {{ŝ|orfa}} sed eble vi ankoraŭ havas ideon, de kiu paĝo eblas ligi la novan artikolan ĝermon. Ekzemple konsiderindus, ĉu eble uzi la okazon kiel instigon fari tekston pri la temo prezidanto de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]) ĝenerale, aŭ ĝerman biografion pri la nuna postenulo konkrete... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) k399e6pc8gpzh4lssc4ula8vm1twgju 9454929 9454928 2026-08-16T15:07:36Z ThomasPusch 1869 /* asembleo de Ekstremaduro */ 9454929 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita^{<small>[vortumo?]</small>} (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Dom Eliseu]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) :Saluton. Ĉiun lundon mi revizias artikolojn enmetitajn dum la pasinta semajno kaj korektas, aldonas, forigas kion mi konsideras taŭga. Krome en esperantlingva Vikipedio, kvankam mi komprenas kaj la francan kaj la italan kaj aliajn lingvojn, mi korespondas nur en Esperanto. Vi ekkontribuis en Vikipedio ekde antaŭ preskaŭ 20 jaroj. Vi havis tempon por ekkuraĝiĝi uzi Esperanton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 14 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:10, 27 maj. 2026 (UTC) :Tion oni decidis kolektive en la respektiva paĝo Forigendaj artikoloj, ĉar oni konsideris ĝin persona redakto sen ajna referenco al fontoj de kie oni prenas tiun informon aŭ alilingva korespondaĵo, kie oni povus konstati la pravecon de la informo, kio estas nepre necesa en Vikipedio. Krome mankas sufiĉa lingvonivelo, ekzemple la vorto "abitura" ne ekzistas en Esperanto ktp. Vi kreas plurajn artikolojn, kiuj postulas tro da laboro al patrolantoj, ĉar ili bezonas plibonigon por adapti ilin al la vikipediaj postuloj. Vi devus rigardi kiel estas artikoloj kreitaj de aliaj vikipediistoj por ĝuste adaptiĝi al la necesa kvalito de la artikoloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:53, 27 maj. 2026 (UTC) == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:27, 6 jul. 2026 (UTC) :Mi ne komprenas tiun aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:49, 6 jul. 2026 (UTC) ::Neniu problemo. Mi solvis la problemon horon poste... simple eĉ mi ne daŭre deĵoras ĉe la komputilo, sed foje faras iujn farojn en la reala vivo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) == asembleo de Ekstremaduro == Saluton. Mi mallonge volas atentigi vin pri la eta paĝo [[asembleo de Ekstremaduro]], kiu pretiĝis antaŭ horo. Ĝi sincere dirite nun nur liĝiĝas el du veraj artikoloj (jes ja alidirektiloj, diskutpaĝoj kaj similaj teknikaj iloj ne kalkuliĝas). Post tago mi povas aldoni ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed eble vi ankoraŭ havas ideon, de kiu paĝo eblas ligi la novan artikolan ĝermon. Ekzemple konsiderindus, ĉu eble uzi la okazon kiel instigon fari tekston pri la temo prezidanto de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]) ĝenerale, aŭ ĝerman biografion pri la nuna postenulo konkrete... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) thrmxy8i9gvear4rqtva0t51azn6tas 9454930 9454929 2026-08-16T15:09:44Z ThomasPusch 1869 /* asembleo de Ekstremaduro */ 9454930 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita^{<small>[vortumo?]</small>} (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Dom Eliseu]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) :Saluton. Ĉiun lundon mi revizias artikolojn enmetitajn dum la pasinta semajno kaj korektas, aldonas, forigas kion mi konsideras taŭga. Krome en esperantlingva Vikipedio, kvankam mi komprenas kaj la francan kaj la italan kaj aliajn lingvojn, mi korespondas nur en Esperanto. Vi ekkontribuis en Vikipedio ekde antaŭ preskaŭ 20 jaroj. Vi havis tempon por ekkuraĝiĝi uzi Esperanton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 14 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:10, 27 maj. 2026 (UTC) :Tion oni decidis kolektive en la respektiva paĝo Forigendaj artikoloj, ĉar oni konsideris ĝin persona redakto sen ajna referenco al fontoj de kie oni prenas tiun informon aŭ alilingva korespondaĵo, kie oni povus konstati la pravecon de la informo, kio estas nepre necesa en Vikipedio. Krome mankas sufiĉa lingvonivelo, ekzemple la vorto "abitura" ne ekzistas en Esperanto ktp. Vi kreas plurajn artikolojn, kiuj postulas tro da laboro al patrolantoj, ĉar ili bezonas plibonigon por adapti ilin al la vikipediaj postuloj. Vi devus rigardi kiel estas artikoloj kreitaj de aliaj vikipediistoj por ĝuste adaptiĝi al la necesa kvalito de la artikoloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:53, 27 maj. 2026 (UTC) == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:27, 6 jul. 2026 (UTC) :Mi ne komprenas tiun aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:49, 6 jul. 2026 (UTC) ::Neniu problemo. Mi solvis la problemon horon poste... simple eĉ mi ne daŭre deĵoras ĉe la komputilo, sed foje faras iujn farojn en la reala vivo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) == asembleo de Ekstremaduro == Saluton. Mi mallonge volas atentigi vin pri la eta paĝo [[asembleo de Ekstremaduro]], kiu pretiĝis antaŭ horo. Ĝi sincere dirite nun nur liĝiĝas el du veraj artikoloj (jes ja alidirektiloj, diskutpaĝoj kaj similaj teknikaj iloj ne kalkuliĝas). Post tago mi povas aldoni ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed eble vi ankoraŭ havas ideon, de kiu paĝo eblas ligi la novan artikolan ĝermon. Ekzemple konsiderindus, ĉu eble uzi la okazon kiel instigon fari tekston pri la temo prezidanto de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]) ĝenerale, aŭ ĝerman biografion pri la nuna postenulino María Guardiola ([[d:Q115151208]]) konkrete... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) awea4azk049wvnpxmbepv6x6gqzt6rg 9455030 9454930 2026-08-16T18:36:29Z Kani 670 /* asembleo de Ekstremaduro */ Respondo 9455030 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita^{<small>[vortumo?]</small>} (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Dom Eliseu]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) :Saluton. Ĉiun lundon mi revizias artikolojn enmetitajn dum la pasinta semajno kaj korektas, aldonas, forigas kion mi konsideras taŭga. Krome en esperantlingva Vikipedio, kvankam mi komprenas kaj la francan kaj la italan kaj aliajn lingvojn, mi korespondas nur en Esperanto. Vi ekkontribuis en Vikipedio ekde antaŭ preskaŭ 20 jaroj. Vi havis tempon por ekkuraĝiĝi uzi Esperanton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 14 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:10, 27 maj. 2026 (UTC) :Tion oni decidis kolektive en la respektiva paĝo Forigendaj artikoloj, ĉar oni konsideris ĝin persona redakto sen ajna referenco al fontoj de kie oni prenas tiun informon aŭ alilingva korespondaĵo, kie oni povus konstati la pravecon de la informo, kio estas nepre necesa en Vikipedio. Krome mankas sufiĉa lingvonivelo, ekzemple la vorto "abitura" ne ekzistas en Esperanto ktp. Vi kreas plurajn artikolojn, kiuj postulas tro da laboro al patrolantoj, ĉar ili bezonas plibonigon por adapti ilin al la vikipediaj postuloj. Vi devus rigardi kiel estas artikoloj kreitaj de aliaj vikipediistoj por ĝuste adaptiĝi al la necesa kvalito de la artikoloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:53, 27 maj. 2026 (UTC) == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:27, 6 jul. 2026 (UTC) :Mi ne komprenas tiun aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:49, 6 jul. 2026 (UTC) ::Neniu problemo. Mi solvis la problemon horon poste... simple eĉ mi ne daŭre deĵoras ĉe la komputilo, sed foje faras iujn farojn en la reala vivo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) == asembleo de Ekstremaduro == Saluton. Mi mallonge volas atentigi vin pri la eta paĝo [[asembleo de Ekstremaduro]], kiu pretiĝis antaŭ horo. Ĝi sincere dirite nun nur liĝiĝas el du veraj artikoloj (jes ja alidirektiloj, diskutpaĝoj kaj similaj teknikaj iloj ne kalkuliĝas). Post tago mi povas aldoni ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed eble vi ankoraŭ havas ideon, de kiu paĝo eblas ligi la novan artikolan ĝermon. Ekzemple konsiderindus, ĉu eble uzi la okazon kiel instigon fari tekston pri la temo prezidanto de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]) ĝenerale, aŭ ĝerman biografion pri la nuna postenulino María Guardiola ([[d:Q115151208]]) konkrete... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 16 aŭg. 2026 (UTC) :Mi faris aliajn du ligojn. Mi opinias, ke tio estas sufiĉa kaj la artikolo ne estas jam orfa. Estis kvar prezidantoj de la regiono (ne de la parlamento) kaj unu, Ibarra, jam havas kaj artikolon kaj la ligon al la parlamentartikolo. Kiam oni faros la aliajn tri, oni povos fari similajn ligilojn. Krome, mi forigus la nomon de la parlamento en la ekstremadura. Ekzistas nek tio nek la propra ekstremadura kiel lingvo, spite la ekzistadon de ekstremadura vikipedio. Kiel filologo, doktoro pri la fako, instruisto pri lingvo dum kvar jardekoj kaj konanto de la tute regiono, mi povas diri, ke ekstremadura estas nek lingvo nek dialekto, sed nur aro da tre diversaj dialektaj trajtoj, komunaj nenie en la regiono. Mi forigus la tuton de la Esperanta Vikipedio. Tio estas inventaĵo de porlingvaj aktivuloj sen subteno de akademiaj aŭtoritatoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:36, 16 aŭg. 2026 (UTC) 11cb01ytkcwrhjlbjv2qwlb3zeierzb 0 28521 9454848 9347181 2026-08-16T12:36:00Z Sj1mor 12103 9454848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Donald-Sutherland.jpg|dekstra|200px]] '''Donald SUTHERLAND''', plennome: '''Donald McNichol SUTHERLAND''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1935|7|17}}, mortis la [[20-an de junio]] [[2024]]) estis [[Kanado|kanada]] [[aktoro]]. Li naskiĝis en [[Sankt-Johano (Nov-Brunsviko)|Sankt-Johano]], [[Nov-Brunsviko]]. Jam kiel lernejano li laboris ĉe radiostacio kaj kiel 15-jarulo li unuafoje havis okazon por montri sian aktoran talenton, en la radiodramo ''A Christmas Carol'', laŭ verko de [[Charles Dickens]]. Krome li tiutempe ekagadis kiel komikisto. Dum sia studado en la [[Universitato de Toronto]] li en sia libertempo agis en teatra grupo. En la jaro [[1959]] li vojaĝis al [[Londono]], por studi aktoradon en la Royal Academy of Dramatic Arts. Poste li komencis sukcesan teatran karieron, kaj en [[1964]] li en [[Italio]] ricevis sian unuan filmrolon: en la horora filmo ''Il castello dei morti vivi''. Famon li akiris per rolo en la vakera filmo ''The Dirty Dozen'' ([[1967]]) – [[Usono|usona]] produktaĵo. Granda aro da filmoj sekvis kaj malgraŭ siaj sukcesoj li neniam forlasis sian teatran agadon. Depost [[1972]] Donald Sutherland estis edzo de [[Francine Racette]], kun kiu li havis tri idojn. Dunaskitojn li havis el sia edzeco kun [[Shirley Douglas]]; inter ili estas la aktoro [[Kiefer Sutherland]]. == Listo de filmoj == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1963 || The World Ten Times Over || Tall Man in Nightclub |- | 1964 || Castle of the Living Dead || Serĝento Paul/The witch/The old man |- | 1965 || Fanatic || Joseph |- | 1965 || Dr. Terror's House of Horrors || Dr. Bob Carroll |- | 1965 || The Bedford Incident || Viro en hospitalo Nerney - Sick Bay |- | 1966 || Promise Her Anything || Autograph-seeking Father |- | 1967 || Billion Dollar Brain || sciencisto ĉe komputilo |- | 1967 || The Dirty Dozen || Vernon L. Pinkley |- | 1967 || The Shuttered Room || Zebulon |- | 1968 || Sebastian || Ackerman |- | 1968 || Joanna || Lordo Peter Sanderson |- | 1968 || The Split || Dave Negli |- | 1968 || Interlude || Lawrence |- | 1968 || Oedipus the King || Chorus Leader |- | 1970 || [[MASH]] || Kapitano Benjamin Franklin "Hawkeye" Pierce |- | 1970 || Start the Revolution Without Me || Charles/Pierre |- | 1970 || Kelly's Heroes || Serĝento "Oddball" |- | 1970 || The Act of the Heart || Pastro Michael Ferrier |- | 1970 || Alex in Wonderland || Alex Morrison |- | 1971 || Little Murders || Dupas |- | 1971 || Johnny Got His Gun || Christ |- | 1971 || Klute || John Klute |- | 1972 || F.T.A. || Sin mem |- | 1973 || Steelyard Blues || Jesse Veldini |- | 1973 || Lady Ice || Andy Hammon |- | 1973 || [[Don't Look Now]] || John Baxter |- | 1974 || Alien Thunder || Serĝento Dan Candy |- | 1974 || S*P*Y*S || Bruland |- | 1975 || The Day of the Locust || Homer Simpson |- | 1975 || End of the Game || Korpusa leŭtenanto Robert Schmied |- | 1976 || [[1900 (filmo)|1900]] || Attila Mellanchini |- | 1976 || Fellini's Casanova || Giacomo Casanova |- | 1976 || The Eagle Has Landed || Liam Devlin |- | 1977 || The Kentucky Fried Movie || The Clumsy Waiter |- | 1977 || The Disappearance || Jay Mallory |- | 1978 || Blood Relatives || Steve Carella |- | 1978 || National Lampoon's Animal House || Profesoro Dave Jennings |- | 1978 || [[Invasion of the Body Snatchers]] || Matthew Bennell |- | 1979 || Murder by Decree || Robert Lees |- | 1979 || A Man, a Woman and a Bank || Reese Halperin |- | 1979 || The Great Train Robbery || Agar |- | 1979 || Bear Island || Frank Lansing |- | 1980 || North China Factory || Parolisto |- | 1980 || Ordinary People || Calvin Jarrett |- | 1980 || Nothing Personal || Roger Keller |- | 1981 || Threshold || Dr. Thomas Vrain |- | 1981 || Gas || Nick the Noz |- | 1981 || Eye of the Needle || Henry Faber |- | 1983 || Max Dugan Returns || Oficiro Brian Costello |- | 1984 || Ordeal by Innocence || Dr. Arthur Calgary |- | 1984 || Crackers || Weslake |- | 1985 || Revolution || Majora Serĝento Peasy |- | 1985 || Heaven Help Us || Frato Thadeus |- | 1986 || The Wolf at the Door || Paul Gauguin |- | 1987 || The Trouble with Spies || Appleton Porter |- | 1987 || The Rosary Murders || Pastro Robert Koesler |- | 1988 || Apprentice to Murder || John Reese |- | 1989 || Lost Angels || Charles Loftis |- | 1989 || A Dry White Season || Ben du Toit |- | 1989 || Lock Up || Warden Drumgoole |- | 1990 || Buster's Bedroom || O'Connor |- | 1990 || Bethune: The Making of a Hero || Dr. Norman Bethune |- | 1991 || Scream of Stone || Ivan |- | 1991 || JFK || X |- | 1991 || Eminent Domain || Josef Borski |- | 1991 || Backdraft || Ronald Bartel |- | 1992 || The Poky Little Puppy's First Christmas || Parolisto |- | 1992 || The Railway Station Man || Roger Hawthorne |- | 1992 || Buffy the Vampire Slayer || Merrick Jamison-Smythe |- | 1992 || The Setting Sun || John Williams |- | 1993 || Younger and Younger || Jonathan Younger |- | 1993 || Six Degrees of Separation || Flan Kittredge |- | 1993 || Red Hot || Kirov |- | 1993 || Shadow of the Wolf || Henderson |- | 1993 || Benefit of the Doubt || Frank |- | 1994 || The Puppet Masters || Andrew Nivens |- | 1994 || Punch || Craman |- | 1994 || Disclosure || Bob Garvin |- | 1995 || Outbreak || Major Generalo Donald McClintock |- | 1996 || Hollow Point || Garrett Lawton |- | 1996 || A Time to Kill || Lucien Wilbanks |- | 1997 || The Assignment || Jack Shaw |- | 1997 || Shadow Conspiracy || Jacob Conrad |- | 1998 || Free Money || Judge Rolf Rausenberger |- | 1998 || Fallen || Leŭtenanto Stanton |- | 1998 || Without Limits || Bill Bowerman |- | 1999 || Virus || Kapitano Robert Everton |- | 1999 || Instinct || Doctor Ben Hillard |- | 2000 || Panic || Michael |- | 2000 || Space Cowboys || Kapitano Jerry O'Neill |- | 2000 || The Art of War || Ĝenerala sekretario de UN Douglas Thomas |- | 2000 || Threads of Hope || Parolisto |- | 2001 || Final Fantasy: The Spirits Within || Dr. Sid |- | 2002 || Big Shot's Funeral || Rob Tyler |- | 2002 || Fellini: I'm a Born Liar || Sin mem/Giacomo Casanova |- | 2003 || The Italian Job || John Bridger |- | 2003 || Five Moons Square || Rosario Sarracino |- | 2003 || Baltic Storm || Lou Aldryn |- | 2003 || Cold Mountain || Reverend Monroe |- | 2005 || Aurora Borealis || Ronald |- | 2005 || Fierce People || Ogden C. Osbourne |- | 2005 || Pride and Prejudice || Mr. Bennet |- | 2005 || American Gun || Carl Wilk |- | 2005 || Lord of War || Kolonelo Oliver Southern |- | 2005 || An American Haunting || John Bell |- | 2006 || Ask the Dust || Hellfrick |- | 2006 || Beerfest || Johann von Wolfhaus |- | 2006 || Land of the Blind || Thorne |- | 2007 || Reign Over Me || Judge Raines |- | 2007 || Puffball || Lars |- | 2007 || Days of Darkness || Sin mem |- | 2007 || Dinosaurs: Giants of Patagonia || Parolisto |- | 2007 || Trumbo || Sin mem |- | 2008 || Fool's Gold || Nigel Honeycutt |- | 2009 || Astro Boy || Presidento Stone |- | 2010 || The Con Artist || John Kranski |- | 2011 || The Mechanic || Harry McKenna |- | 2011 || The Eagle || Aquila |- | 2011 || Horrible Bosses || Jack Pellitt |- | 2011 || Man on the Train || The Professor |- | 2011 || Jock the Hero Dog || Parolisto/Sir Percy Fitzpatrick |- | 2012 || [[The Hunger Games (filmo)|The Hunger Games]] || Presidento Coriolanus Snow |- | 2012 || Dawn Rider || Cochrane |- | 2012 || Assassin's Bullet || Ambasadoro Ashdown |- | 2013 || The Best Offer || Billy Whistler |- | 2013 || The Hunger Games: Catching Fire || Presidento Coriolanus Snow |- | 2013 || Jappeloup || John Lester |- | 2014 || The Calling || Pastro Price |- | 2014 || The Hunger Games: Mockingjay – Part 1 || Presidento Coriolanus Snow |- | 2015 || Forsaken || Clayton |- | 2015 || The Hunger Games: Mockingjay – Part 2 || Presidento Coriolanus Snow |- | 2016 || Milton's Secret || Grandpa Howard |- | 2017 || The Leisure Seeker || John |- | 2017 || Basmati Blues || Gurgon |- | 2018 || Measure of a Man || Dr. Kahn |- | 2019 || American Hangman || Judge Straight |- | 2019 || Backdraft 2 || Ronald Bartel |- | 2019 || Ad Astra || |- | 2019 || The Burnt Orange Heresy || Jerome Debney |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1962 || Studio 4 || Operatoro |- | 1962 || Man of the World || Najbaro |- | 1963 || The Odd Man || Mitch Scott |- | 1963 || The Sentimental Agent || Hotel Clerk |- | 1964 || Hamlet at Elsinore || Princo Fortinbras |- | 1965–1966 || The Saint || John Wood / Jim McCleery |- | 1966 || [[A Farewell to Arms]] || Sim |- | 1966 || Court Martial || Cpl. Brown |- | 1966 || Theatre 625 || Kapitano Union |- | 1966 || Gideon's Way || Phillip Guest |- | 1967 || The Avengers || Jessel |- | 1967–1968 || Man in a Suitcase || Earle / Willard |- | 1968 || The Sunshine Patriot || Benedeck |- | 1969 || The Champions || David Crayley |- | 1969 || The Name of the Game || Jerry Trevor |- | 1977 || Bethune || Dr. Norman Bethune |- | 1983 || The Winter of Our Discontent || Ethan Allen Hawley |- | 1992 || Quicksand: No Escape || Murdoch |- | 1994 || Oldest Living Confederate Widow Tells All || Kapitano William Marsden |- | 1994 || The Lifeforce Experiment || Dr. 'MAC' MacLean |- | 1995 || Citizen X || Kolonelo Mikhail Fetisov |- | 1996 || The Simpsons || Hollis Hurlbut |- | 1997 || Natural Enemy || Ted Robards |- | 1999 || Behind the Mask || Dr. Bob Shushan |- | 1999 || The Hunley || Gen. Pierre G.T. Beauregard |- | 2001 || The Big Heist || Jimmy Burke |- | 2001 || Uprising || Adam Czerniaków |- | 2001 || Queen Victoria's Empire || Rakontisto |- | 2002 || Path to War || Clark Clifford |- | 2004 || Salem's Lot || Richard Straker |- | 2004 || Frankenstein || Kapitano Walton |- | 2005–2006 || Commander-in-Chief || Nathan Templeton |- | 2005 || Human Trafficking || Policisto Bill Meehan |- | 2007–2009 || Dirty Sexy Money || Patrick "Tripp" Darling III |- | 2010 || The Pillars of the Earth || Earl Bartholomew |- | 2011 || Moby Dick || Pastro Mapple |- | 2012 || Treasure Island || Kapitano Flint |- | 2013–2015 || Crossing Lines || Michel Dorn |- | 2015 || Pirate's Passage || Kapitano Charles Johnson |- | 2016–2017 || Ice || Pieter Van De Bruin |- | 2018 || Trust || J. Paul Getty |- | 2020 || The Undoing || Franklin Renner |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|69192}} * {{IBDB nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sutherland, Donald}} [[Kategorio:Kanadaj aktoroj]] [[Kategorio:Kanadaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Kanadaj teatruloj‎]] [[Kategorio:Kanadaj aktivuloj]] [[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy]] 3znlkt5vpcpwm39hw86z7sno26x7slf 0 28659 9455088 9452358 2026-08-16T21:14:27Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455088 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=urbo en Hispanio|apa=Toledo (apartigilo)}} {{Granda dosiero|Spanien ToledoPanorama3.jpg|775ra|Toledo}} {{Informkesto urbo |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |regiono-ISO = ES-TO |situo sur mapo2 = Hispanio |zomo = 9 }} [[Dosiero:Toledo Skyline Panorama, Spain - Dec 2006.jpg|eta|300ra|Panoramo de Toledo]] '''Toledo''' estas [[urbo]] de [[Hispanio]], situanta en la [[Meseta Central|centra]] [[ebenaĵo]] de tiu lando. Ĝi estas la ĉefurbo kaj de la aŭtonoma regiono [[Kastilio-Manĉo]] kaj de la [[Provinco de Toledo|samnoma provinco]]. Krome la municipo estas konsiderata unuope kiel [[komarko]] laŭ la divido fare de la ''Diputación Provincial de Toledo'' (provinca municiparo)<ref name = "comarca_diputoledo">Komarko de Toledo en la retejo de la provinca Deputitarejo http://www.diputoledo.es/global/categoria.php?id_area=11&id_cat=202&f=202 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060430024526/http://www.diputoledo.es/global/categoria.php?id_area=11&id_cat=202&f=202 |date=2006-04-30 }} 9-a de junio, 2008.</ref>, kvankam el vidpunkto pure geografia la urbo estas aliro al la natura komarko de [[La Sagra (Toledo)|La Sagra]], kiu tradicie estis konsiderata kiel komencanta ĉe la propra enirejo al la urbo.<ref>Comarca de La Sagra http://www.toledo-virtual.com/sagra/2-34-14-34.htm 12-a de decembro 2008.</ref> Toledo estas konata kiel «Imperia Urbo» ĉar estis ĉefa sidejo de la kortego de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 1-a]] kaj ankaŭ kiel «la urbo de la tri kulturoj», ĉar ĝi estis loĝata dumlonge de kristanoj, judoj kaj islamanoj. Ĝi situas ĉe la [[rivero]] [[Taĵo]] je ties dekstra flanko, sur monteto ĉirkaŭ cent metrojn alta super la rivero, kiu ĉirkaŭas ĝin baze, formante markatan [[meandro]]n. La urbo havas disan formon havante [[kvartalo]]jn tre malproksimajn el la ĉefa domarkerno: nome tiu de Azucaica (nedubebla araba nomo), ĉe la dekstra flanko de la rivero kun deveno el antikva [[submunicipo]] de la urbo, distas ĉirkaŭ 7&nbsp;km de la urbocentro, dum tiu de Santa María de Benquerencia, situanta preskaŭ antaŭ la menciita ĉe la maldekstra flanko de la [[Taĵo]], situas sian centron je 8&nbsp;km el tiu de la urbo. La historio de la urbo datiĝas el la [[Bronzepoko]]. Ĝi estis grava centro [[karpetanoj|karpetana]] ĝis ties konkero fare de [[Antikva Romio|romianoj]] en [[-193|193&nbsp;a.&nbsp;K.]] Troviĝas ankoraŭ diversaj restaĵoj de la romiaj epoko kaj aktiveco en la urbo, kiaj la akvedukto aŭ la cirko. Post la invadoj fare de ĝermanoj, la urbo iĝis dum la epoko de [[Leovigildo]] ĉefurbo, kaj poste, ĉefa eklezia sidejo, de la [[visigotoj|Visigota Regno]]. En [[711]] Toledo estis facile konkerata de la islamanoj estrataj de [[Tarik ibn Zijad]]. Dum la islama hegemonio, la antikva visigota ĉefurbo karakteriĝis pro sia kontraŭstaro kaj unuopeco, precize en la epoko de la [[Tajfo de Toledo]]. [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|La kristana reĝo Alfonso la 6-a]] konkeris la urbon en [[1085]]. Dum la [[Moderna epoko]] la urbo elstaris kiel sidejo de la [[Katolikaj Gereĝoj]] kaj pro sia partopreno en la [[Milito de la Komunumoj de Kastilio]]. Post la movigo de la kortego al [[Madrido]] en [[1563]] la urbo ekdecadenciĝis, ĉefe pro la tiama ekonomia krizo. Jam en nuntempa epoko, Toledo kaj pli precize ties [[Alkazaro de Toledo|alkazaro]] iĝis simbolo de la [[Hispana Enlanda Milito]] dum la sieĝo de la [[alkazaro]] fare de la respublika flanko. En [[1983]] ĝi iĝis ĉefurbo de [[Kastilio-Manĉo]], kaj plurestis ĉefurbo de la provinco [[Provinco de Toledo|samnoma]]. Tradicie la industrio [[metalurgio|metalurgia]] estis la ekonomia bazo, ĉefe pro la fabrikado de [[glavo]]j (nun kiel suveniro) kaj [[tranĉilo]]j. Aktuale la majoritato de la populacio dediĉas sin al [[sektoro serva]], kaj estas ankaŭ granda nombro de [[Senlaboreco|senlaboruloj]]. Pri infrastrukturoj, la urbo havas diversajn ŝoseojn, inkluide la Aŭtovojon Madrido-Kordobo (paga). Ekzistas linio de [[fervojo]] [[Alta Velocidad Española|altrapida]] kiu konektas Toledon kun Madrido en malpli da duonhoro. Estas ankaŭ diversaj infrastrukturoj de sanservoj, inklude gravegan [[Nacia Hospitalo de Paraplegiuloj de Toledo|Nacian Hospitalon de Paraplegiuloj]], aliajn sportajn kaj militistajn, kia la [[Altlernejo de Infanterio de Toledo|Altlernejo de Infanterio]]. Pri [[sporto]], ekzistas diversaj teamoj de [[futbalo]], [[korbopilko]], [[manpilko]], [[atletismo]], [[naĝado]] kaj aliaj sportoj. Pri kulturo Toledo ĝuas de nombraj interesaĵoj kaj estas [[Monda heredaĵo de Unesko]] ekde [[1987]]. Inter tiuj elstaras la [[Monaĥejo de Sankta Johano de la Reĝoj]], de stilo [[izabela gotiko]] de la [[15-a jarcento]], kaj la [[Katedralo de Sankta Maria de Toledo|Katedralo de Sankta Maria]], de stilo [[Gotika arkitekturo|gotika]] de la [[13-a jarcento]]. Toledo estis ankaŭ naskiĝloko aŭ loĝejo de famaj artistoj kiaj [[Garcilaso de la Vega]] aŭ [[El Greco]] inter multaj aliaj. Pro la prestiĝo kaj ĉefurba kaj monumenta de la urbo, la nomo Toledo estis uzata ankaŭ por aliaj urboj nome kvin urboj de [[Usono]], en la ŝtatoj de [[Ohio]], [[Ilinojso]], [[Oregono]], [[Iovao]] kaj [[Vaŝingtonio]]; krom aliaj sep de [[Kanado]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Portugalio]], [[Kolombio]], [[Filipinoj]] kaj [[Urugvajo]] kaj kvar lokoj pliaj ene de Hispanio en la provincoj de [[Huesca]], [[Orense]], [[Asturio]] kaj [[Tenerife]]. == Toponimio == La plej antikva skribita dokumento kie aperas la nomo ''Toletum'' estas en la verko de la historiisto [[Antikva Romo|romia]] [[Tito Livio]], laŭ kiu ''Toletum'' devenus el ''Tollitum'', kiu iĝus ''Tollitu'', ''Tollito'', ''Tolleto'', ''Tolledo'' ĝis iĝi ''Toledo''. Ties signifo estus ''"levata, alte"''. Martín Gallego adoptas la version pri ''"la duoblaj turnoj de la ĉirkaŭanta rivero"''. La verkisto de la [[12-a jarcento]], Abu' Ab-Din al-Ajubi', asertas ke طليطلة ''Tulajtulah'' signifas ''"la gaja"'', sen plu klarigi. La diversaj historiaj nomoj uzitaj por la urbo estis la jenaj: en [[latino]] ''Toletum''; en [[araba]], ''طليطلة'' ''Tulajtulah''; en [[Judhispana lingvo|judhispana]], ''טולדות'' ''Toldoth''; kaj en [[Mozaraboj|mozaraba]], ''Tolétho''. Laŭ la profesoro G. Tejada Álamo, "Tol(l)itum" estus diminutivo de la latina vorto "tol(l)ium-(-ius)" devena el "tolus"-("tolos" en greka) = monteto, kvankam ĝi povus aludi ankaŭ al la meandro aŭ turno cirkla, devena el la hindeŭropa radiko "tol(l)" = "ronda aŭ cirkla".<ref name = "diputoledo">La urbo Toledo en la retejo de la Deputitaro de la provinco Toledo http://www.diputoledo.es/global/areas/turismo/muni_datos.php?id_area=11&id_cat=&f=&codine=45168&id_ent=222 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923214950/http://www.diputoledo.es/global/areas/turismo/muni_datos.php?id_area=11&id_cat=&f=&codine=45168&id_ent=222 |date=2015-09-23 }} 9-a de junio 2008.</ref> == Geografio == === Situo === La urbo de Toledo troviĝas en centra [[Hispanio]] je 71 [[kilometro|km]] de la ĉefurbo de Hispanio, nome [[Madrido]]. Ĝi limas kun la municipaj teritorioj de [[Bargas]], [[Olías del Rey]], [[Mocejón]], [[Rielves]], [[Albarreal de Tajo]], [[Almonacid de Toledo]], [[Guadamur]], [[Polán]], [[Argés]], [[Cobisa]], [[Burguillos de Toledo]] kaj [[Nambroca]] en la [[provinco de Toledo]] kaj [[Aranjuez]] en la [[Provinco de Madrido]]. <center> {| class="wikitable" width ="70%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Rielves]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Bargas]], [[Olías del Rey]] kaj [[Mocejón]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Aranjuez]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Albarreal de Tajo]], [[Guadamur|Dehesa de Daramezas (Guadamur)]] kaj [[Polán]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Almonacid de Toledo]] kaj [[Aranjuez]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Guadamur]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Guadamur]], [[Argés]], [[Cobisa]], [[Burguillos de Toledo]] kaj [[Nambroca]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Nambroca]] |}</center> La etendo de ties municipa teritorio estas de 232,1 [[km²]] kaj ties alteco super marnivelo estas de 529 [[msm]]. Estas ĉefurbo de la [[provinco de Toledo|samnoma provinco]] kaj de la aŭtonoma komunumo de [[Kastilio-Manĉo]]. Krome ĝi estas konsiderata unuope kiel [[komarko]] en la divido farita de la ''Diputación Provincial de Toledo'' (provinca municiparo).<ref name = "comarca_diputoledo" /> === Formiĝo === [[Dosiero:Vista general de Toledo (España) 02.jpg|eta|450ra|Vidaĵo ĝenerala de Toledo.]] La antikva kerna domaro de la urbo estas situanta ĉe la dekstra bordo de la rivero [[Taĵo]], sur monteto centmetre alta ĉe la rivero, kiu tuŝas ĝin baze, formante markatan [[meandro]]n konatan kiel ''torno del Tajo'' (taĵa turniĝo). La parto kiun tiu meandro ne fermas estas la ununura natura enirejo de la urbo, sur kiu oni konstruis la ŝoseojn kiuj ligas ĝin kun Madrido kaj Ávila. Ekde mezo de la [[19-a jarcento]] ekis etendo de la urbo ekster la muregoj; unua ĉe la ĉirkaŭoj de la fervoja stacio por eksplodi definitive el fino de la [[1940-aj jaroj]] tra la valo de la Taĵo, per la konstruo de la ''Poblado Obrero'' (laborista vilaĝo)<ref>http://www.uclm.es/profesorado/marodriguez/pdf/investigacion/PobladoObrero.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111124155606/http://www.uclm.es/profesorado/marodriguez/pdf/investigacion/PobladoObrero.pdf |date=2011-11-24 }} "El Poblado Obrero. Vestigios de un urbanismo socio industrial en el Toledo actual", 26-a de septembro, 2008.</ref> de la ''Fábrica Nacional de Armas'' (nacia fabriko de armiloj) kaj ĉefe laŭ la akso kiun formis la ŝoseo N-403. Ekde komenco de la [[1960-aj jaroj]] akceliĝis tiu etendo al la valo, per de la konstruo de la nova hospitalo. En la [[1970-aj jaroj]], per la kreado de la domaro ''Polígono de Descongestión de Madrid'' (nuna kvartalo de Santa María de Benquerencia) komencas la etendo de la urba domaro sekve de la maldekstra bordo de la rivero ĉe la ŝoseo N-400, ĝis iĝi la plej loĝata kvartalo de la tuta municipo. Aktuale la municipo de Toledo havas tre disan figuron, ĉar ekzistas kvartaloj tre separataj de la ĉefa kerno de la urbo danke al ampleksaj malfermaj spacoj, kiel ĉe la kvartaloj de Santa María de Benquerencia aŭ Azucaica, antikva [[submunicipo]] situanta ĉe la dekstra bordo de la Taĵo, kiuj estas separataj de la urbo je ĉirkaŭ 6&nbsp;km. La disvolvigo de la periferiaj kvartaloj kaŭzis samtempe iompostioman abandonon de la antikva enmurega spaco per translokiĝo de la populacio al la novaj kvartaloj naskitaj ekde la [[1960-aj jaroj]]. [[Dosiero:Puertadelsol toledo.jpg|eta|dekstra|250ra|Arabstila ''Puerta del Sol'' (Sunpordego).]] Aktuale la urbo de Toledo estas strukturata en kvar distriktoj kiuj integras la diversajn kvartalojn,<ref>Listo de kvartaloj laŭ Distrikto http://www.ayto-toledo.org/docof/rodct.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101026212328/http://ayto-toledo.org/docof/rodct.pdf |date=2010-10-26 }} 8-a de oktobro 2010.</ref> laŭ la jena formo: '''1. Distrikto de la ''Casco Histórico'' (historia kerno)''' :1. Kvartaloj de la interna zono limigita de la muregoj de la historia kerno de Toledo. :2. Antequeruela–Covachuela. :3. Zono de Cigarrales kaj Cerro de los Palos (akridejoj kaj monteto de fostoj). :4. San Martín. :5. Azucaica, Urbanizaĵo Casa de Campo '''2. Distrikto de Santa Bárbara''' :6. Santa Bárbara. '''3. Distrikto de Santa María de Benquerencia (Poligono)''' :7. Santa María de Benquerencia, rezideja areo. :8. Santa María de Benquerencia, industria areo. '''4. Distrikto Centro-Nordo''' :9. San Antón-Avenida de Europa. :10. Palomarejos. :11. Santa Teresa-Reconquista. :12. Vega Baja, San Pedro el Verde kaj Circo Romano. :13. Buenavista. :14. Urbanizaĵoj ''Valparaíso'', ''La Legua'' kaj ''Cigarrales de Vistahermosa'' (akridejoj de belvidejo). :15. Urbanizaĵo ''Tres Culturas-Finca Buenavista''. :16. Urbanizaĵoj ''La Bastida'', ''San Bernardo'', ''Montesión'' kaj ''Olivar de los Pozos'' (olivarbaroj de la putoj). El ĉiuj nur la du unuaj troviĝas ene de la antikva enmurega areo. == Klimato == La [[klimato]] de Toledo estas ĉefe mediteranea, sed iom kontinenta, pluvas tre malofte (ĉefe dum [[printempo]] kaj [[aŭtuno]], kun granda nepluveco kaj [[temperaturo]] osciladanta dum [[somero]]. Temperaturo estas malvarmeta dum [[vintro]], kun oftaj frostoj, kaj varma dum somero, ĝiaj maksimumoj superas 40&nbsp;°C. En 2007, Toledo estis la tria urbo plej sunhava de Hispanio, kun 3.040 horoj de suno, laŭ informoj de la ''Instituto Nacional de Estadística'' (nacia instituto de statistiko). == Historio == [[Dosiero:Vista general de Toledo (España) 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|Ĝenerala vido al Toledo]] === Antikva historio === La unua fiksa setlejo nun konata en la urbo estas serio de [[Fortikaĵo kastro|kastroj]], sur kiuj poste stariĝis la enmurega urbo de [[keltiberoj]], unu el la plej gravaj centroj de ''karpetanoj''. Unu el tiuj unuaj setlejoj troviĝas sur la Cerro del Bú (monteto de la maldekstra bordo de la rivero Taĵo), el kiu oni atingis nombrajn restojn per realigataj elfosaĵoj, observeblaj en la aktuala Muzeo-Hospitalo de Sankta Kruco, en Toledo. En la jaro [[-193|193 a. K.]] kaj post granda rezisto, la romiano Marko Fulvio Nobilior konkeris la urbon. La romianoj rekonstruis ĝin kaj nomigis ĝin ''Toletum'', en la provinco de Karpetanio. La urbo disvolvigis gravan [[industrio]]n el [[fero]], kiu permesis al ĝi al stampi [[monero]]jn. La areo kie estis la urbo spertis grandan romiigon, kiel montras la nombraj restoj de romiaj vilaoj, ĉefe ĉe la bordoj de la Taĵo. La romianoj lasis nombrajn spurojn, kia enorma [[akvedukto]], el kiu konserviĝas nur la bazoj ambaŭflanke de la Taĵo, [[romia ŝoseo]], parto el kiu videblas ĉe la deklivoj de la montetoj de la maldekstra bordo de la rivero, kaj cirko ([[ĉevalkurejo]]), situanta ĉe publika parko kaj nur parte elterigita. Ekzistas aliaj multaj spuroj kiuj spite la perdosupozon ĉe multaj kazoj, ege probablas ke troviĝas subgrunde de la urbo, kia la teatro (ĉe la loko de la cirko aktuale okupata de lernejo), la amfiteatro (ĉe la kvartalo de Covachuelas), grava akvokonduka infrastrukturo (kia la restoj ĉe la pordo tra kiu oni aliras al la moskeo nune de la Kristo de la Lumo), nombraj ŝoseoj (kiaj tiuj ĵuse trovitaj je ĉ. 7 m sub la ĝardeno de la menciita moskeo), same kiel varmobanejoj, vilaoj ktp. Menciindas ke plej parto de tiuj historiaj konstruaĵoj estis poste demuntitaj, kaj iliaj ŝtonoj estis reuzataj por la konstruado de aliaj konstruaĵoj kaj por la murego, sed ĉiukaze granda arkeologia riĉaĵaro troviĝas ankoraŭ subgrunde. === Mezepoka historio === En la Alta Mezepoko ĝi estis ĉefurbo de la [[Visigotoj|visigota]] reĝlando de Hispanio. Dum la regado de la [[Kastilio|kastiliaj]] reĝoj, Toledo estis la sidejo de la fama Instituto de Tradukistoj ([[Tradukskolo de Toledo]]), ponto inter la diversaj kulturoj de la [[Mezepoko]]. [[Dosiero:Yeseria de la galeria.jpg‎|eta|300ra|Ornamaĵo en la juda sinagogo.]] Post la unuaj [[ĝermanoj|ĝermanaj]] invadoj, oni rekonstruis la antikvan muregon cele al defendo; tamen en la jaro 411 la urbo estis konkerita de la [[alanoj]], kiuj siavice estis venkitaj de la [[visigotoj]] en la jaro 418. Post venki sian rivalon Agila, Atanagildo starigis sian kortegon en la urbo kaj poste, dum la epoko de Leovigildo, ĝi iĝis ĉefurbo de la regno hispangota kaj en arkiepiskopejo, per kio ĝi akiris gravecon kaj civilan kaj religian (kiel montris la [[Koncilioj de Toledo]]). Proksime de Toledo, en la vilaĝo de Guadamur, troviĝis la [[Trezoro de Guarrazar]], elstarega aro de ornamaj kronoj de la reĝoj de visigotoj. En la jaro 711 Toledo estis konkerita de [[Tarik ibn Zijad]] kaj metita al islama hegemonio. La konkero de la urbo estis farata facile, pere de [[kapitulaco]], ĉar granda parto de la loĝantaro estis fuĝinta.<ref>Porres Martín-Cleto, J. ''Historia de Tulaytula'' paĝoj 11-14</ref> La araboj nomigis ĝin Tulaytula (en [[araba]] طليطلة). La hegemonio de [[mozaraboj]] en la loĝantaro igis ĝin tuje konstanta zorgigo por la ĉefurbo de [[Kordovo]]. En [[797]] (laŭ [[Claudio Sánchez-Albornoz]], en [[807]] kaj [[800]] laŭ aliaj fontoj), dum la [[Emirlando de Kordovo|emirlando]] de [[Alhakamo la 1-a]], eksplodis insurekcio kontraŭ Kordovo. La emiro sendis la [[muladio]]n de [[Huesca]], nome Amrús ben Yusuf (nome Amorroz en la kristanaj kronikoj) por submeti la urbon. Amrús nuligis la lokajn muladiojn per konata epizodo, kiam li invitis ĉiujn el ties gravuloj al bankedo en la palaco de la guberniestro kaj ekzekutistoj unu post unu fortranĉis ties kolojn sendonte la kadavraĵojn al fosaĵo (kiu nomigis la epizodon). Tiele la [[emiro]] sukcesis submeti portempe la toledan popolon. Tamen tiu reinsurekciis en [[811]] kaj en [[829]], post lia morto. [[Dosiero:AlfonsoVI of Castile.jpg|eta|maldekstra|200ra|'''Alfonso la 6-a''' en pentraĵo de la [[12-a jarcento]] en la [[Katedralo de Santiago de Compostela|Katedralo]] de [[Santiago de Compostela]].]] Fine [[Abd ar-Rahman la 3-a]] finigis la longdaŭran ribeladon de Toledo en julio de [[932]], post sieĝo dujara, submetante ĝin al kaliflando kordova. Post la falo de tiu kaliflando en la [[11-a jarcento]], Toledo iĝis grava regno laŭ la nomo de [[Tajfo de Toledo]], kiu tamen devis pagi impostojn al la [[Regno de Kastilio|reĝoj de Kastilio]] por pluhavi sian sendependon. La [[25-a de majo]] de [[1085]], [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a]] eniris en Toledo, laŭ interkonsento kun la reĝo de la Tajfo kiu regis ĝin. Laŭ la kapitulaca interkonsento, la kastili-leona reĝo submetas la regnon, kontraŭ garantio por la islamaj loĝantoj pri sekureco de personoj kaj havaĵoj. La reĝo permesis proprajn [[foruo]]jn al ĉiu ekzistanta minoritato: mozaraboj (Toledo estis grava mozaraba centro, kun propra [[katolika liturgio]], kiu konserviĝis, islamanoj kaj [[judo]]j, poste unuigitaj fare de [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] en la Foruon de [[1118]]. Post la kapitulaco de la urbo, okazis la plej progresa periodo de Toledo, de granda kultura, socia kaj politika gravo. La [[Tradukskolo de Toledo]], floranta dum la [[12-a jarcento]] kaj [[13-a jarcento]], krom nombraj verkoj kaj civilaj kaj religiaj, kiuj poste estos gravaj por la futuro. Post la kapitulaco, oni toleris la praktikojn religiajn de la juda kaj islama komunumoj, sed tiu toleremo ne daŭris multe da tempo. La kristanoj konstruis la novan katedralon sur la granda moskeo, kiu siavice stariĝis sur la antikva visigota katedralo. En [[1162]] la urbo estis konkerata de la reĝo [[Ferdinando la 2-a (Leono)]], dum la komplika periodo de la antaŭadolteco de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)]]. La leona reĝo nomumis Fernando Rodríguez de Castro "el Castellano" (la kastilia), membro de la familio de Castro, guberniestro de la urbo. La urbo de Toledo restis sub povo de leonanoj ĝis [[1166]], kiam ĝi estis rekuperata de la kastilianoj.<ref>Simon Barton, "Two Catalan Magnates in the Courts of the Kings of León-Castile: The Careers of Ponce de Cabrera and Ponce de Minerva Re-examined," ''Journal of Medieval History'', '''18''' (1992), 259.</ref> Dum la kastilia enlanda milito Toledo luktis ĉe la flanko de [[Pedro la 1-a (Kastilio)|Pedro la 1-a]] kaj, post suferi longdaŭran sieĝon, ĝi estis konkerata januare de [[1369]]. Laŭlonge de la tuta [[Mezepoko]] la urbo kreskis: en la [[14-a jarcento]] ricevis foiran privilegion kaj en la [[15-a jarcento]] iĝis unu de la ĉefaj produktantoj de teksaĵoj kastiliaj, agado kiu sumiĝis al la jam ekzistantaj de [[monero]]-stampado, fabrikado de armiloj, silka industrio ktp. En tiu pliampleksigo partoprenis aktive la juda populacio, ĝis ties [[Forpelo de la judoj el Hispanio|forpelo]] en [[1492]]. === Moderna historio === [[Dosiero:Emperor charles v.png|eta|dekstra|200ra|Dum la epoko de la Imperiestro [[Karlo la 5-a]], Toledo estis la ĉefurbo de [[Hispanio]]]] {{Ĉefartikolo|Milito de la Komunumoj de Kastilio}} La [[Katolikaj Gereĝoj]] pligrandigis kaj pliurbigis la urbon, kaj en la toleda [[katedralo]] oni proklamis [[Johana de Kastilio|Johanan]] kaj [[Filipo la 1-a (Kastilio)|Filipon 'la Belan']] (filinon kaj bofilon, respektive, de la Katolikaj Gereĝoj) kiel heredantoj de la kastilia krono ([[1502]]). [[Isabel la 1-a (Kastilio)|Isabel ''la Katolika'']] konstruigis en Toledo la [[Monaĥejo de Sankta Johano de la Reĝoj|monaĥejon de Sankta Johano de la Reĝoj]] por rememorigi la venkon en la [[batalo de Toro]] kaj por esti entombigita tie kun sia edzo, sed post la [[Reconquista|konkero de Granado]] la Katolikaj Gereĝoj decidis sian postan entombigon en tiu lasta urbo, kie estas ĝis nun iliaj restaĵoj. Tiu urbo estis unu el la unuaj, kiuj aliĝis al la [[Milito de la Komunumoj de Kastilio|insurekcio de la Komunumoj]] en [[1520]], kun komunumaj estroj kiaj Petro Laso de la Vega kaj [[Johano de Padilla]]. Post la komunuma malvenko en la [[batalo de Villalar]], la komunumanoj toledaj, estrataj de [[María Pacheco]], la vidvino de Padilla, estis kiuj pli da rezisto uzis kontraŭ la deziroj de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 1-a]], ĝis sis kapitulaco en [[1522]]. Toledo iĝis unu de la ĉefurboj de la imperio. Ĝis la reĝado de [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] estis la ĉefa urbo de Hispanio dum la fino de la unuaj reĝoj de la [[Habsburgoj|Habsburga]] [[dinastio]]. Tiu reĝo movis la ĉefurbon el Toledo al la proksima (sed ne tiam tre grava) urbo [[Madrido]] en [[1561]], kaj la urbo perdis grandan parton de ĝistiamaj politika kaj socia gravoj. La ruinigo de la teksa industrio pliakrigis la dekadencon de Toledo, kiu kongruis kun tiu ĝenerala de Hispanio. La fondo de la ''Real Compañía de Comercio y Fábricas'' (Reĝa Entrepreno de Komerco kaj Fabrikoj), en 1748, enkadre de renovigoj el [[Burbonoj]] inspiritaj de la [[Klerismo]], okazigis mallongadaŭran rekuperon de la urbo, sed fine de la [[18-a jarcento]], Toledo estis denove ruinigita kaj konservis nur funkciojn simple administrajn. === Nuntempa historio === {{Ĉefartikolo|Sieĝo de la Alkazaro}} [[Dosiero:Alcazar of Toledo - Toledo, Spain - Dec 2006.jpg|eta|maldekstra|La Alkazaro de Toledo]] Post la komenciĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], la urbo restis en la [[Dua Hispana Respubliko|respublikana]] flanko. Tamen en la [[Alkazaro de Toledo|Alkazaro]], sidejo de la tiama [[Altlernejo de Infanterio de Toledo|Altlernejo de Infanterio]], rifuĝigis grupo de [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|partianoj de la insurekciuloj]] (1.950 personoj, laŭ la tiama bulteno ''[[El Alcázar (Hispanio)|El Alcázar]]'', inter militistoj, civilgvardioj kaj ties familioj, estrataj de la [[José Moscardó|kolonelo Moscardó]], kiu rezistis kontraŭ la registaraj trupoj ekde la [[21-a de julio]] de [[1936]] ĝis la alveno de la trupoj de la [[José Enrique Varela|generalo Varela]] la [[27-a de septembro]] tiujare. La [[sieĝo de la Alkazaro]], epizodo de monda rekono, estis amplekse uzata de la propagando [[Frankismo|frankista]]. La Alkazaro, preskaŭ tute detruita dum la sieĝo, estis rekonstruita totale poste. La subpremado kaj la perforto inter la partianoj (realaj aŭ supozitaj) de ĉiu flanko estis oftaj kiel en la tuta Hispanio dum la milito kaj ĉefe postmilito. Dekomence sub la ankoraŭa respublika hegemonio, oni realigis mortpafadojn de supozataj dekstruloj aŭ eĉ katolikuloj, ekzemple de la superulo de la [[Katedralo de Toledo|katedralo]] kaj laŭ la tradicio frankista, ankaŭ Luis Moscardó, filo de la kolonelo rifuĝinta en la Alkazaro. Dum la [[sieĝo de la Alkazaro]] la urbo suferis akran bombardadon kaj post la alveno de la trupoj de Franco pliakriĝis la subpremado, tiam kontraŭ la supozataj partianoj de la respublika reĝimo.<ref>del Cerro Malagón, R. "El siglo XX. El cierre de un milenio" en ''Historia de Toledo'' p. 574-581</ref> La urbo estis elektita oficiale ĉefurbo de la [[aŭtonoma komunumo]] de [[Kastilio-Manĉo]], post voĉdonado en la regiona [[parlamento]] de la [[7-a de decembro]] de [[1983]]. Por la elekto, la regiona registaro mendis proceson de informado kaj konsulto al la loĝantaro, la politikaj organizoj kaj la kulturaj asocioj. En la parlamenta voĉdonado, la propono de Toledo ricevis aprobon de 27 deputitoj (la 22 [[PSOE|socialistoj]] kaj la kvin de la ''[[Popola Partio (Hispanio)|Popola Grupo]]'' de Toledo), 3 kontraŭajn (la popolpartianoj de [[Kvenko]]) kaj 12 sindetenojn.<ref name="capital">Dorado Badillo, Ángel. ''Toledo. 20 años de ayuntamiento democrático (1979-1999). Volumen I.'' Editorial Azacanes. ISBN 84-88480-66-8. Pág. 418-421</ref> Plej konataj prezidentoj de la regiona registaro estis [[José Bono]] (el 1983 al 2004), José María Barreda (2004 al 2011) kaj [[María Dolores de Cospedal]] (el 2011). == Kulturo == [[Dosiero:Reccared I Conversión, by Muñoz Degrain, Senate Palace, Madrid.jpg|250ra|eta|dekstra|Katolikiĝo de Rekaredo]] La malnova urboparto situas sur montpinto kun 150-grada vido, ĉirkaŭita de tri flankoj per kurbiĝo en la rivero Taĵo, kaj ĝi enhavas multajn historiajn lokojn, inkluzive de la Alkazaro, la katedralo kaj Zocodover, la centra placo. De la 4-a jarcento ĝis la 16-a, ĉirkaŭ tridek romkatolikaj sinodoj okazis en Toledo. La unuaj, faritaj kontraŭ [[Prisciliano]], kunvenis en 400. Dum la sinodo de 589 la visigota reĝo [[Rekaredo]] deklaris lian konvertiĝon al [[romkatolikismo]] (antaŭe li praktikis [[arianismo]]n); la sinodo de 633 dekretis unuformecon de la liturgio en la tuta visigota reĝlando kaj prenis striktajn leĝojn kontraŭ baptitaj judoj kiuj revenis al la antaŭa kredo. Aliaj konsilioj malpermesis cirkumcidon, judajn ritojn kaj observadon de la ŝabato kaj festivalojn. En la 7a jarcento, la judoj estis skurĝitaj, ekzekutitaj, iliaj propietaĵoj estis konfiskitaj, estis submetitaj al impostoj, ili ne havis permeson por komercado kaj, kelkfoje, estis devigitaj kristaniĝi. La ​​konsilio de 681 certigis al la ĉefepiskopo de Toledo la unuarangecon en [[Hispanujo]]. En Guadamur, tre proksime al Toledo, estis elfosita en 1858 la Trezoro de Guarrazar, la plej bona ekzemplo de visigota arto en Hispanujo. Preskaŭ cent fruaj kanonikaj reguloj de Toledo trovis lokon en la [[Decretum Gratiani]], ili praktikis gravan influon sur la disvolviĝo de la eklezia juro. La sinodo de 1565-1566 okupiĝis pri la plenumigado de la dekretoj de la [[Koncilio de Trento]], kaj la lasta koncilio okazinta en Toledo, 1582-1583, estis detale gvidita de [[Filipo la 2-a]]. Toledo estis fama pro religia toleremo kaj havis grandajn komunumojn de islamanoj kaj judoj ĝis ilia [[Forpelo de la judoj el Hispanio|forpelo de Hispanujo en 1492]] (judoj) kaj 1502 (islamanoj). La hodiaŭa urbo enhavas religiajn monumentojn kiaj la Sinagogo de Sankta Maria la Blanka, la Sinagogo de El Transito, Moskeo de Kristo de la Lumo kaj la preĝejo de Sankta Sebastiano kies datoj venas de antaŭ la forpelo, ankoraŭ konservitaj en bona stato. Inter judaj [[sefardoj]], en iliaj diversaj diasporoj, la familinomo Toledano estas ankoraŭ ofta, indikante familian devenon el ĉi tiu urbo. [[Dosiero:El Greco - View and Plan of Toledo - Google Art Project.jpg|eta|dekstra|250ra|''Vista y plano de Toledo'' (''Vidaĵo kaj mapo de Toledo'') de la fama loĝanto [[El Greco]] ĉ. 1608.]] En la [[13-a jarcento]], Toledo estis granda kultura centro sub la gvido de [[Alfonso la 10-a]], nomata "la Saĝa" pro lia amo al lernado. La [[Tradukskolo de Toledo]], kiu ekiĝis sub la arkiepiskopo de Toledo Raimundo, daŭre alportis vastan scion al [[Eŭropo]] por fari grandajn akademiajn kaj filozofiajn verkojn de la [[araba]] al [[latino]]. La Palaco de Galiana, konstruita en stilo mudeĥaro, estas unu el la monumentoj kiuj restas de tiu periodo. La [[Katedralo de Toledo]] estis konstruita inter 1226-1493 kaj modelo estis la Katedralo Bourges, kvankam ĝi ankaŭ kombinas iujn trajtojn de mudeĥaro. Ĝi estas rimarkinda pro la lumo kaj la baroka altaro nomita El Transparente, havas plurajn etaĝojn kun fantaziaj figuroj el stuko, pentraĵojn, bronzaĵojn ktp. Du konsiderindaj pontoj certigis la aliron al Toledo trans la rivero Taĵo, la ponto Alcántara kaj la ponto Sankta Marteno. La [[Monaĥejo de Sankta Johano de la Reĝoj]] estas franciskana monaĥejo, konstruita inter 1477-1504 en rimarkinda kombino de gotika-hispana-flandra mudeĥara stilo kun ornamado. Toledo estis la hejmo de [[El Greco]] por la lasta parto de lia vivo, kaj ĝi estas la temo por kelkaj el liaj plej famaj pentraĵoj, inkluzive de [[La entombigo de la grafo Orgaz]], elmetita en la Preĝejo de Sankta Tomé. Kiam Filipo la 2-a movis la reĝan kortegon de Toledo al Madrido en 1561, la malnova urbo eniris en malrapidan dekadencon de kiu neniam rekuperiĝis. == Demografio == Toledo en {{WikidataLoĝantaroDato}} havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn. Danke al altigo de la prezo de la loĝejoj en Madrido kaj al la plibonigo de la veturkomunikado, kiu situas Toledon je nur 30 minutoj de la [[trajnstacidomo Atocha]] de Madrido pere de la [[Trajno de Granda Rapideco]], okazis granda pliigo en la nombro de la populacio toleda, nome iom pli da 20% nur en la lasta jardeko. Laŭ domaroj, la ĉefa kerno estas la centra historia kvartalo kun pli ol 60,000 loĝantoj, dum plej loĝata aparta kvartalo nome Sankta María de Benquerencia havas ĉirkaŭ 20,000 loĝantojn, kaj aliaj pli malgrandaj kvartaloj povas havi signifan populacion, kiaj Azucaica kun pli da 2,000 loĝantoj. Ĝenerale estas 3,000 virinoj pli ol viroj. Temas pri juna populacio, kun 70% sub la 50 jaroj kaj 27% sub 25 jaroj. La naskindico malpliiĝas, kiel en la cetero de Hispanio. Same kiel la prezo de la loĝejo translokigas parton de populacio el Madrido al Toledo, la komparo de tiaj prezoj kun la prezo de la loĝejo en la provinco translokigas parton de toleda loĝantaro al proksimaj kaj ĉirkaŭaj urbetoj kaj vilaĝoj. == Ekonomio == La industrio primetala estis historie la bazo ekonomia de Toledo, kun granda tradicio en la fabrikado de [[glavo]]j kaj [[tranĉilo]]j kaj grava produktado de raziloj, instrumentaro saniga kaj elektraj produktoj. Elstaris ankaŭ la fabrikoj de [[sapo]], [[faruno]], [[vitro]] kaj [[ceramiko]].<ref name = "economia">Ekonomio de Toledo http://www.grupoteresa.com/modules.php?name=Guia_Turistica&file=pueblos&id=112&paĝo{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 3, konsultita la 9-an de julio 2008.</ref> En la aktualo Toledo iĝis urbo kie la triaranga sektoro (servoj) hegemonias en la ekonomio, kiel pruvas la informo de la ''Instituto de Estadística de Castilla-La Mancha'', en 2008 pri la distribuado de aliĝantoj al la Sociala Sekureco laŭ laborsektoroj: 87,6% de la laboristaro dediĉita al la servoj, 5,3% al la konstruado, 5,5% al la industrio kaj la 1,6% resta al la agrikulturo kaj brutobredado.<ref name="estadistica">Instituto de Estadística de Castilla-La Mancha — Ficha municipal http://www.ies.jccm.es/Fichas_municipales/Fichas/45168.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091213143119/http://www.ies.jccm.es/Fichas_municipales/Fichas/45168.pdf |date=2009-12-13 }} konsultita la 19-an de septembro 2010.</ref> En la 1960-aj jaroj la Ministerio de la Loĝado komencis la urbanizadon ĉe la maldekstra bordo de la rivero Taĵo de zono, je ĉ. 8&nbsp;km oriente de la urba kerno, por la konstruado de poligono industria-rezidenca de malkoncentro de Madrido, kiu nuntempe iĝis la [[kvartalo]] de Sankta María de Benquerencia; kvankam dekomence estis kelkaj grandaj [[entrepreno]]j (kiaj la multŝtata usona [[ITT]]-Standard Eléctrica, poste aĉetata de la franca Alcaltel), la sekvaj krizoj suferitaj laŭlonge de tiuj lastaj jaroj malaperigis multajn el tiuj grandaj entreprenoj kiuj iam instaliĝis. === Glavindustrio === [[Dosiero:Souvenirs from Toledo.jpg|eta|dekstra|300ra|Historiecaj glavoj vendataj kiel suveniroj en Toledo]] La fabrikado de glavoj en la urbo de Toledo datas el la romia epoko, kaj pli precize en tempoj de la Respubliko, kiam ili estis jam famaj ties glavoj kaj tranĉiloj, kiel asertis la poeto Gracio Falisko en sia verko ''Cynegeticum''.<ref>Enrique Flórez: [http://books.google.es/books?id=GoYz3OQuyHwC&pg=PA123 España sagrada], vol. V, p. 123.</ref> Sed estis dum la araba hegemonio kaj dum la ''[[Reconquista]]'' kiam Toledo kaj ties glavistaroj ludis gravajn rolojn. Inter la 15-a kaj [[17-a jarcento]]j la industrio rilata kun la fabrikado de glavoj prosperis en Toledo ĝis la punkto ke la glavindustrio toleda estis konsiderata la plej bonkvalita de Eŭropo. La produktado de blankaj (tranĉaj) armiloj estis de persona karaktero kaj estis farata de malgrandaj manlaboristoj disaj, kvankam la asocio de glavistoj kontrolis la finan kvaliton de la produktoj. Fine de la 17a jarcento kaj komence de la 18-a jarcento komencis la dekadenco de la produktado, kio kreigis unu de la Reĝaj Fabrikoj, nome la Fabriko de Armiloj de Toledo, en 1761 laŭ ordono de la reĝo [[Karlo la 3-a]]. En la Reĝa Fabriko koncentriĝis ĉiuj asocioj de glavistoj de la urbo kaj ĝi estis situanta ĉe la iama ''Casa de la Moneda'' (monerdomo, monfarejo). En 1777, pro neceso ampleksigi la spacon, Karlo la 3-a ordonis konstrui la konstruaĵon al la fama arkitekto Sabatini ĉe la eksteraĵoj de la urbo. Ekde tiam komencis ties etendigo kiu trapasis diversajn epokojn. Ties gravo estis tioma ke konstituis urbon ene de la propra urbo de Toledo. Dum la 20-a jarcento, la produktado de tranĉarmiloj por armeoj reduktiĝis al nur la [[kavalerio]] kaj, post la Enlanda Milito, al liverado de honoraj sabroj al oficiroj kaj suboficiroj de la diversaj armeeroj. Post la fermo de la Fabriko, en 1994, tiu loko estis rehabilitata por gastigi la kampuson teknologian de la [[Universitato de Kastilio-Manĉo]] en Toledo.<ref name=ref_duplicada_1>lacerca.com - Las espadas forjadas en Toledo se remontan a la época romana http://www.lacerca.com/noticias/las_espadas_forjadas_toledo_se_remontan_epoca_romana-21888-1.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080802121638/http://www.lacerca.com/noticias/las_espadas_forjadas_toledo_se_remontan_epoca_romana-21888-1.html |date=2008-08-02 }} konsultita la 15-an de julio 2008.</ref><ref>''[http://www.castillalamancha.es/portal/contenidos/pdf/detalle_patrimonio.asp?reg=430 Fábrica Nacional de Armas]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. Castillalamancha.es.</ref> Post tio ankoraŭ la vendado de glavoj jam ŝanĝiĝis al aliaj sektoroj kiaj [[turismo]], [[dekoracio]] kaj eĉ omaĝaj aŭ suveniraj glavoj aŭ tranĉiloj por inauguradoj, [[nupto]]j (tortotranĉo) ktp. === Sendungeco === La krizo kiu ekde 2008 estas suferata ĝenerale malbonigis ankaŭ la situacion en Toledo; laŭ la informo el Servo pri Statistiko de Kastilio-Manĉo<ref name="paro">Servicio de Estadística de Castilla-La Mancha - Movimiento laboral registrado. Datos municipales > Paro registrado a 31 de marzo de cada año) http://difusion.ies.jccm.es/wds/TableViewer/document.aspx?ReportId=6114 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120812060111/http://difusion.ies.jccm.es/wds/TableViewer/document.aspx?ReportId=6114 |date=2012-08-12 }} konsultita la 27an de februaro 2012.</ref> je 31-a de marto de 2011 la nombro de sendungitoj estis de 5.762 personoj, kio estas 7,48% de la sendungeco registrita en la tuta provinco, pro kio la urbo de Toledo estas la dua municipo laŭ nombro de sendungitoj (ankaŭ laŭ nombro de loĝantoj) post 13.168 (17,09%) de la urbo de [[Talavera de la Reina]]. En la periodo 2002-2010 plialtiĝis la nombro de sendungitoj je ĉirkaŭ 140%, pasante el 2.411 al 5.762 jam menciitaj; en tiu sama periodo la provinca informo indikas pliigon de pli da 180%, pasante de 27.196 al 77.069 sendungitoj.El vidpunkto de la profesia metieco de la sendungitoj majoritato el registrata sendungeco en la urbo de Toledo, kun preskaŭ 75% de la totalo, korespondas al la sektoro de servoj, kio konfirmas la specifan gravecon de la sektoro triaranga en la ekonomio de la ĉefurbo. Same kiel ĉe la distribuado laŭ aĝoj, ĉiuj profesiaj grupoj de tiu statistiko montris pliigon. == Politiko == === Regiona politiko === [[Dosiero:Milagros Tolón 2015b (cropped).jpg|alternative=|eta|Milagros Tolón, urbestro de Toledo.]] Toledo estas la ĉefurbo de la aŭtonoma komunumo (respektive regiono) [[Kastilio-Manĉo]] ekde [[1983]], kiam voĉdonado de la regiona parlamento montris apogon de 22 socialistaj deputitoj kaj 5 dekstraj deputitoj. Kiel ĉefurbo, ĝi estas sidejo de la regiona parlamento, situanta en la iama Monaĥejo de Sankta Gil, kaj de la regiona prezidenteco, situanta en la Palaco Fuensalida. Por la regionaj balotadoj, la urbo de Toledo formas saman unuigon kun la resto de la provinco. Al tiu korespondas 11 sidlokoj el 47 totalaj deputitoj. En la balotado de 2007 la socialisma PSOE akiris 6 sidlokojn dum la dekstra PP akiris 5. En la balotado de 2011 la socialisma PSOE akiris 6 sidlokojn dum ankaŭ la dekstra PP akiris 6. En la balotado de 2015 PSOE akiris 4 sidlokojn, PP akiris ankaŭ 4 kaj la maldekstra Podemos 1. La dekstra PP akiris pli sidlokojn en la totala balotado, sed PSOE kaj Podemos interkonsentis elekti la kandidaton de la socialisma partio nome Emiliano García-Page. === Provinca politiko === En Toledo sidejas la municiparo de la provinco nome ''Diputación Provincial''. La provinca deputitaro estas komponita de urbestroj aŭ skabenoj. Estas 6 jurisdikciaj teritorioj (grupoj de municipoj), el kiuj la urbo de Toledo ĉefurbas grupon kun aliaj 23 municipoj. === Municipa politiko === En la lasta balotado por la skabenaro de la urboj, nome en 2015 la socialisma partio PSOE akiris 9 skabenojn, la dekstra PP 9, la maldekstra Ganemos Toledo 4 kaj la partio Ciudadanos 3 skabenojn. PSOE kaj Ganemos Toledo interkonsentis elekti la kandidaton de la socialisma partio nome Milagros Tolón. Ŝi iĝis la unua urbestrino en la historio de Toledo. == Monumentoj kaj interesaĵoj == [[Dosiero:El Greco house toledo.jpg|eta|250ra|Domo de [[El Greco]].]] [[Dosiero:El Transparente.jpg|250ra|eta|La retablo ''Transparente'' de [[Narciso Tomé]].]] [[Dosiero:Sinagoga Santa María la Blanca.jpg|eta|250ra|Arkoj de la interno de la iama sinagogo, nuna preĝejo Sankta Maria Blanka.]] La historia urbo de Toledo estis deklarata historia-arta ensemblo en [[1940]], poste la [[UNESCO]] donis la titolon de [[Monda heredaĵo de Unesko]] en [[1987]]. Estas multaj vidindaĵoj inter kiuj la jenaj: * [[Kastelo de Sankta Servando]]. Mezepoka kastelo ĉe la bordo de la rivero Taĵo kaj ĉe la [[Altlernejo de Infanterio de Toledo|Altlernejo de Infanterio]]. * [[Katedralo de Toledo|Katedralo de Sankta Maria]]. De stilo [[gotiko]], el [[13-a jarcento]]. En ties interno troviĝas la [[Katedralo de Toledo#El Transparente|El Transparente]] de [[Narciso Tomé]], [[baroko]]. * [[Monaĥejo de Sankta Johano de la Reĝoj]]. De stilo [[izabela gotiko]], datas el [[15-a jarcento]]. * [[Muzeo Sankta Kruco]]. De stilo [[renesanco|renesanca]], datas el [[16-a jarcento]]. * [[Muzeo El Greko]]. Domo-muzeo pensata kiel ''rekreado'' de la hejmo de la artisto, kiu perdiĝis antaŭ jarcentoj. Gastigas diversajn elstarajn pentraĵojn. * [[Santa María la Blanca (Toledo)|Santa María la Blanca]]. Dekomence estis [[sinagogo]] kaj poste iĝis [[preĝejo]] [[Katolikismo|katolika]]. Estas de stilo [[mudeĥara]] kaj datas el [[12-a jarcento]]. * [[Sinagogo Tránsito]]. Situanta en la [[juda kvartalo]], enhavas [[Sefarda Muzeo (Toledo)|Muzeon Sefardan]]. * [[Hospitalo Tavera]]-Muzeo Duko de Lerma. De stilo renesanca, datas el [[16-a jarcento]]. Influis en la plano de [[El Escorial]]. * [[Preĝejo de Sankta Romano (Toledo)|Preĝejo de Sankta Romano]]. De stilo mozaraba mudeĥaro, nune '[[Muzeo de la Koncilioj kaj de la Kulturo de Visigotoj]]', kun pentraĵoj romanikaj de la 13-a jarcento kaj grava kolekto, kaj originaloj kaj kopioj, de visigota juvelarto, kun aliaj arkeologiaj restoj datataj inter la 6-a kaj la 8-a jarcento. * [[Preĝejo de Santiago del Arrabal]]. De stilo mudeĥara. * [[Preĝejo de Santo Tomé]]. De stilo mudeĥara, de la [[14-a jarcento]], gastigas la faman pentraĵon [[La entombigo de la grafo Orgaz]], de [[El Greco]]. * La [[Moskeo Bab al-Mardum|Kristo de la Lumo]], malgranda moskeo kaj preĝejo konstruita en la jaro [[999]], poste ampleksigita kun absido mudeĥara por ties konverto en preĝejo. * Palaco Galiana datas el [[13-a jarcento]] de stilo mudeĥara. * Moskeo de Tornerías, de la [[11-a jarcento]]. * [[Alkazaro de Toledo|Alkazaro]], estas fortikaĵo sur rokoj, situanta en la plej alta parto de la urbo, hegemonie sur la tuta urbo. Estas konstruita kaj rekonstruita el la 16-a al la 20-a jarcentoj. El [[junio]] de 2010 gastigas la enhavojn de la [[Muzeo de la Armeo (Toledo)]]. * [[Sunpordo (Toledo)|Sunpordo]]. De stilo mudeĥara kaj konstruita de la [[Malta Ordeno|maltanoj]] en la 14-a jarcento. * [[Pordego Bab al-Mardum]]. Eble la plej malnova el la urbo. * [[Pordego Bisagra]]. De [[Alonso de Covarrubias]], de la [[16-a jarcento]], sur araba bazo. * [[Malnova Pordego Bisagra]] aŭ Pordego de Alfonso la 6-a. * [[Pordego Kambrono]]. De islama deveno kaj de la [[16-a jarcento]]. * Ermitejo de la Kristo Vega. De stilo mudeĥara kaj de la [[11-a jarcento]], la figuro kiu prezidas la altaron estis popularigita en la verko [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12471732104570517687891/p0000001.htm#I_0_ A buen juez mejor testigo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100106150247/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12471732104570517687891/p0000001.htm#I_0_ |date=2010-01-06 }} de [[José Zorrilla]]. * [[Ponto de Alkantaro (Toledo)|Ponto de Alkantaro]]. * [[Ponto de Sankta Marteno (Toledo)|Ponto de Sankta Marteno]]. * Gastejo de la Frateco "Hermandad". * [[Pordego Vado]]. * [[Teatro Rojas]]. * [[Placo de Zocodover (Toledo)|Placo de Zocodover]]. * [[Monaĥejo de Sankta Dominiko la Malnova]]. * [[Romia Cirko de Toledo|Romia Cirko]]. * [[Templa Domo]]. * [[Turo Almofala]]. * [[Monaĥejo de la Dipatrino (Toledo)|Monaĥejo de la Dipatrino]]. * Palaco Amusko. * Arkiepiskopa Palaco de Toledo. * Monaĥejo de Sankta Petro Martira. * [[Reĝa Akademio de Belarto kaj Historiaj Sciencoj de Toledo|Reĝa Akademio de Belarto kaj Historiaj Sciencoj]]. == Kuirarto == [[Dosiero:Manchego.jpg|eta|maldekstra|Manĉa fromaĝo]] La kuirarto de Toledo estas la [[kuirarto de Kastilio-Manĉo|tipa tradicia kastilimanĉa kuirarto]], enradikiĝinta en ĝiaj tradicioj kaj tre ligata al la ĉasado kaj paŝtado. Granda nombro de receptoj estas la rezulto de la kombinaĵoj de la maŭraj kaj kristanaj influoj. Inter ĝiaj specialaĵoj elstaras la rostita [[ŝafo]] aŭ [[stufaĵo]], kiel la konata [[koĉifrito]], kaj la ''fazeoloj kun perdriko'' aŭ la stufita perdriko, la [[karkamuzo]], la [[paneroj (plado)|paneroj]], la [[manĉaj gaĉoj]] kaj la ''tortilla a la magra''. Du el la manĝaĵoj kiuj famigis la urbon Toledo estas la [[manĉa fromaĝo]] kaj la [[marcipano]], el kiu ĝi havas propran version, la [[marcipano de Toledo]]. == Amaskomunikiloj == En la urbo estas publikigitaj diversaj ĵurnaloj lokaj kaj provincaj. Krome, naciaj ĵurnaloj kiel [[ABC (hispana ĵurnalo)|ABC]] ĉiutage publikigas ampleksan lokan sekcion. Inter la lokaj ĵurnaloj elstaras La Tribuno de Toledo, La Tago de Toledo kaj la senpagaj Tutmonda Kastilio-Manĉo kaj Novaĵoj Toledo. Semajne estas eldonataj la revuoj pri ĝeneralaj aferoj ''Ecos'' (Eĥoj) kaj ''Aquí'' (Tie ĉi). Ankaŭ ekzistas lokaj [[televido]]j, [[radio]]j kaj [[interreto]]. En Toledo troviĝas la centra sidejo de la regiona publika televido, [[Kastilio-Manĉo Televido]]; krom ĝi ekzistas aliaj lokaj televidoj: [[Dioceza Televidkanalo-Popular TV]], Teletoledo, kaj La Tribuno Televido. Rilate al radiostacioj, troviĝas [[Onda Cero|Radio Toledo (Onda Cero)]], [[COPE]], [[Cadena SER]], [[Radio Nacional de España|RNE]], [[Radio Kastilio-Manĉo|RCM]] kaj Radio Tie ĉi, aliaj radioj estas la najbara Onda Polígono kaj la dioceza Radio Sankta Maria. Ene de la bitaj kaj sociaj amaskomunikiloj: Onda Toledo, Toledo Digital, La Cerca. == Infrastrukturoj == Toledo antaŭ longa tempo estis deviga trairejo por la centro de la Iberia duoninsulo. La historiaj vojoj kiuj kondukas al Toledo ankoraŭ estas uzataj kaj multfoje ili estis la bazo por la nunaj ŝoseoj kiuj atingas la urbon. === Ŝoseoj === [[Dosiero:Puerta de Cambrón, Toledo.jpg|eta|Pordo Cambrón]] Ekde Toledo ekiĝas la [[N-400]], kiu kunigas la urbon kun [[Cuenca|Kvenko]] tra [[Ocaña (Toledo)|Ocaña]] kaj [[Tarancón]]. En la nuntempo oni transformas ĝin en la estonta [[A-40]] [[Aŭtovojo Kastilio-Manĉo]], kiu kunigos [[Avilo]]n kun [[Maqueda]] (kie ĝi ligiĝas kun la [[Aŭtovojo de Ekstremaduro]]), Toledo, Ocaña (kie ĝi kuniĝas kun la [[A-4|Aŭtovojo de Andaluzio]]), Tarancón (kun konektoj kun la [[Aŭtovojo de Levanto]]), Kvenko kaj [[Teruel]]o. La antikva [[N-401|nacia ŝoseo 401]] Madrido-Toledo-Reĝurbo transformiĝis fine de la 80-a jaroj en la nuna [[A-42]] kiel rezulto de la dupartiĝo de ĉi tiu kaj forigante la itineron de la diversaj vojoj kiujn havis ĝi ([[Illescas]], [[Yuncos]], ktp.). La dupartiĝo de la ŝoseo etendiĝas ĝis la kilometro 7 sude en Toledo, kun direkto [[Reĝurbo]], de kie ĝi daŭrigas kiel konvencia ŝoseo. En ĉi tiu punkto, en la proksimeco de [[Burguillos de Toledo]], la A-42 ligiĝas kun la [[CM-42|Aŭtovojo de la Vitejoj]] kiu venas ĝis [[Tomelloso]]. Komence de la 21-a jarcento konstruiĝis, kun la celo senkongestigi la alirojn al [[Madrid]], la paga aŭtovojo [[AP-41]], kiu devis esti plilongigita ĝis Andaluzio (Reĝurbo kaj [[Ĥaeno]]) kiel alternativo al [[A-4]]; ĉi tiu projekto estas frostita kiel konsekvenco de la ekonomia krizo kiun Hispanio suferas. Alia vojo de la [[ŝtata vojreto (Hispanio)|ŝtata vojreto]] kiu ekiĝas de Toledo estas la [[N-403]], Toledo-[[Maqueda]]-[[Ávila]]-[[Adanero]]. Parto de la itinero de ĉi tiu ŝoseo estas anstataŭata de la jam menciita Aŭtovojo de Kastilio-Manĉo. Krom ĉi tiuj ŝoseoj, ekde Toledo ekiĝas pluraj regionaj kaj provincaj kiuj proksimigas la ĉefurbon kun la komarkoj [[Montes de Toledo]], [[La Jara (komarko)|La Jara]] aŭ [[La Mancha]]. === Publika transporto === Post multaj jaroj da projektoj kaj ideoj, la [[17-an de majo]] [[2010]] la Konsilio de Komunumoj de Kastilio-Manĉo ekigas la Supramunicipan Areon de Transportoj (hispane ASTRA) de Toledo. Kun komenca buĝeto de 620.000 eŭroj ĝi ligas la ĉefurbon kun la ĉirkaŭaj municipoj (Nambroca, Burguillos, Mocejón, Bargas, Olias del Rey, Argés kaj Cobisa) pere de ses buslinioj; oni serĉas la senkongestigadon de la urbo per la publika transporto, limigante la veturilojn. === Fervojo === [[Dosiero:Train station of Toledo, Spain 01.jpg|eta|[[Toledo (stacidomo)|Stacidomo de Toledo]].]] Meze de la 19-a jarcento Toledo estis inter la unuaj hispanaj urboj kiuj havis fervojon, per kiu ĝi estis konektita kun Madrido tra [[Aranjuez]] kaj estinte inaŭgurita la linio de [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a]] la [[12-an de junio]] [[1858]]. La nuna [[Toledo (stacidomo)|stacidomo]], el [[novmudeĥaro|novmudeĥara stilo]], estis inaŭgurita la [[24-an de aprilo]] [[1919]]. Kun kelkaj problemetoj rilate al la teknologio kaj la kvalito de la servoj ĝi estas la linio kiu funkciis ĝis komenco de la [[21-a jarcento]]: la [[2-an de julio]] [[2003]] cirkulis la lasta kutima trajno inter ambaŭ ĉefurboj kaj ekiĝas la konstruado de la [[Alta Velocidad Española|altrapida trajnoreto]], [[LAV Madrid-Toledo]], kiu malfermiĝis al la publiko la [[16-an de novembro]] [[2005]], danke al kiu la veturtempo inter Madrido kaj Toledo malpliiĝis al 33 minutoj. === Sano === Komence de la 1960-aj jaroj ekiĝis la konstruado de la ''Sanrezidejo de la Socia Asekuro "Virgulino de la Sano"''. La primitiva konstruaĵo ankoraŭ estas uzata, kvankam poste oni ampleksigis ĝin por aliaj sekcioj (akuŝejo, eksteraj konsultoj, operaciejoj, ktp.) ĝis konvertiĝo de la nuna komplekso. Ĉi tiu komplekso estis pligrandigita pro la translokiĝo de la hospital-sekcio al proksima konstruaĵo, hodiaŭ konvertita en ''Fak-centro "Sankta Ildefonso"''. La [[6-an de oktobro]] [[1974]] inaŭguriĝis la ''Nacia Hospitalo por Paraplegiuloj'' kiu konvertiĝis en referenc-centro, kaj nacie kaj internaciskale, pro la flegado kaj zorgado de ĉi tiuj lezoj. Ĝi ankaŭ havas programon por la socia integriĝo de la pacientoj. La transdono de la sanaj aferoj de la Ŝtato al la Konsilio de Komunumoj de Kastilio-Manĉo donas novan elanon al la san-infrastrukturoj, kiuj evidentiĝas en [[2007]] per la konstruado de la nova ''Ĝenerala Hospitalo de Toledo'' en la kvartalo Santa María de Benquerencia. Ankaŭ en la diversaj kvartaloj oni kreis la ''Sancentrojn''. Toledo ankaŭ kalkulas je pluraj privataj sancentroj: ''Hospitalo de la Tri Kulturoj'', ''Kliniko Nia S-rino de la Rozario'' kaj aliaj. == Provinco == Toledo estas la ĉefurbo de hispana provinco samnoma, tio estas [[provinco Toledo]], kun duonmiliono da loĝantoj. Ĉefaj ceteraj urboj: [[Talavera de la Reina]], Ocaña kaj Torrijos. == Famaj toledanoj == * [[Ildefonso de Toledo]] * [[Alfonso la 10-a (Kastilio)]] * [[Alfonso Martínez de Toledo]] * [[Johana de Kastilio]] * [[Anselmo Lorenzo]] * [[Johano de Padilla]] * [[Francisco de Rojas Zorrilla]] * [[Sanĉo la 3-a (Kastilio)]] * [[Juanelo Turriano]] * [[Garcilaso de la Vega]] * [[Juan de Vergara]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=toled}} * [[Regno de Toledo]] * [[Tajfo de Toledo]] * [[Koncilioj de Toledo]] * [[Tradukskolo de Toledo]] * [[Akvomaŝino de Toledo]] * [[Toledo (stacidomo)]] {{Elstara}} {{ADLS|2012|15}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Toledo (Hispanio)| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] nanxc4pa38b91476x2hymtc6twzim5d 1 31052 9454986 8796411 2026-08-16T17:04:51Z ThomasPusch 1869 9454986 wikitext text/x-wiki Mi elektis la esperantigitan nomon ''Donostio'' pro diversaj kaŭzoj: *Pro la filmfestivalo kaj plaĝo la urbo estas internacie konata, kaj do meritas esperantigon. *El la du alternativoj "Sankta Sebastiano" kaj "Donostio" ambaŭ estas uzataj, sed "Donostio" estas klare senambigua ("Sankta S." ja estas katolika sanktulo) *Nuntempe ''Donostia'' estas la plej oficiala nomo (vidu diskuton sub la Germanlingva artikolo). [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 21:35, 15. Dec 2004 (UTC) :Etimologio: Donostia < Don Sostia < Don Sebastiao « Sankta Sebastiano » --[[Vikipediisto:Dominik|Dominik]] 06:01, 29. Jan 2010 (UTC) ::Momente, la plej bezonata artikolo pri la urbo probable estas tiu pri la urba futbala klubo ''Real Sociedad'', kiu dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio (kun la sama manka teksto pri la klubo ''Deportivo Alavés'' de [[Vitoria-Gasteiz]]). Se hazarde iu sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[ Barça]]), tiu bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:48, 7 jul. 2024 (UTC) :Mia peto pri teksto [[Real Sociedad]] tre rapide audiĝis: eĉ ne 2 horojn pli post mia peto artikolo jam estis preta. Koran dankon!! Nun nur restas teksto pri la klubo ''Deportivo Alavés'' [[d:Q223620]] de [[Vitoria-Gasteiz]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 16 aŭg. 2026 (UTC) k1ioqjjvrg1wkhvrukrxmpua9lrxek2 9454987 9454986 2026-08-16T17:05:12Z ThomasPusch 1869 9454987 wikitext text/x-wiki Mi elektis la esperantigitan nomon ''Donostio'' pro diversaj kaŭzoj: *Pro la filmfestivalo kaj plaĝo la urbo estas internacie konata, kaj do meritas esperantigon. *El la du alternativoj "Sankta Sebastiano" kaj "Donostio" ambaŭ estas uzataj, sed "Donostio" estas klare senambigua ("Sankta S." ja estas katolika sanktulo) *Nuntempe ''Donostia'' estas la plej oficiala nomo (vidu diskuton sub la Germanlingva artikolo). [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 21:35, 15. Dec 2004 (UTC) :Etimologio: Donostia < Don Sostia < Don Sebastiao « Sankta Sebastiano » --[[Vikipediisto:Dominik|Dominik]] 06:01, 29. Jan 2010 (UTC) ::Momente, la plej bezonata artikolo pri la urbo probable estas tiu pri la urba futbala klubo ''Real Sociedad'', kiu dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio (kun la sama manka teksto pri la klubo ''Deportivo Alavés'' de [[Vitoria-Gasteiz]]). Se hazarde iu sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[ Barça]]), tiu bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:48, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mia peto pri teksto [[Real Sociedad]] tre rapide audiĝis: eĉ ne 2 horojn pli post mia peto artikolo jam estis preta. Koran dankon!! Nun nur restas teksto pri la klubo ''Deportivo Alavés'' [[d:Q223620]] de [[Vitoria-Gasteiz]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 16 aŭg. 2026 (UTC) ecp4xsoa09g8qh9innijnjk43a2g2lu 0 35394 9454941 8248784 2026-08-16T15:28:26Z DidCORN 34571 Kategorio 9454941 wikitext text/x-wiki {{Informkesto anatomio |nomo = Jejuno |latine = ieiunum |GraySubject = 248 |GrayPage = 1170 |dosiero = Illu small intestine.jpg |priskribo = Maldika intesto |larĝo = 250 |dosiero2 = Gray1041.png |priskribo2 = |mapo = |mapPoz = |mapoPriskribo = |prekurzoro = [[meza intesto]] |sistemo = [[digesta sistemo|digesta]] |sanga vaskulo = [[jejuna arterio]] |vejno = [[jejunaj vejnoj]] |nervo = |limfo = |MeshName = Jejunum |MeshNumber = A03.556.124.684.500 }} '''Jejuno''' ({{Lang-la|ieiunum}}) estas parto de la [[maldika intesto]], inter la [[duodeno]] kaj [[ileo]]. Ĉe homa plenkreskulo ĝi longas ĝenerale 2–8 m kaj havas [[pH (kemia parametro)|pH-valoron]] inter 7 kaj 8 (neŭtrala aŭ milde baza). Dum la komenco de jejuno estas bone difinebla per ’’Flexura duodenojejunalis’’ ĉe alto de la dua lumba [[vertebro]], la limo inter jejuno kaj ileo estas anantomie ne precize distingebla. La interna surfaco de jejuno (ties mukoza membrano) havas la elkreskaĵojn de t.n. [[vilo]]j (''villi''), kiuj donas la absorban surfacon. Ĝi diferencas de la duodeno pro manko de la Brunner-a glando. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Digesta sistemo]] * [[Digestado]] [[Kategorio:Maldika intesto]] [[Kategorio:Digesta sistemo]] [[Kategorio:Homa anatomio]] [[Kategorio:Besta anatomio]] c5k378v3semdt6gy902ihvepmj3axz0 0 35404 9454972 9090721 2026-08-16T16:14:30Z DidCORN 34571 Ne plu ĝermo 9454972 wikitext text/x-wiki '''Ĉimo'''<ref>Ĉimo en [[PIV]] 2005</ref> aŭ '''ĥimo'''<ref>Ĥimo preferindas laŭ [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2p.html#hxim.0o]</ref> estas [[Kaĉo (manĝaĵo)|kaĉaspekta]] miksaĵo, rezultanta el la digestado en la stomako de la manĝitaj nutraĵoj, kaj troviĝanta en la [[stomako]] kaj la [[duodeno]]. Ĉimo forpasas malrapide tra la valvo de [[piloro]] de stomako al duodeno. == Ecoj == Ĥimo havas malaltan [[pH (kemia parametro)|pH-parametron]]. Ĥimo estas parte likva kaj parte solida. == Notoj kaj referencoj == {{Projektoj|ReVo=hxim|ReVo titolo=ĥimo, ĉimo}} {{Referencoj}} [{{Portalo|Biologio}} [[Kategorio:Digesta sistemo]] [[Kategorio:Korpaj likvaĵoj]] 08iydlz84jepf0qmurlgdluwrpijciq 0 37057 9454948 9084713 2026-08-16T15:36:47Z DidCORN 34571 9454948 wikitext text/x-wiki {{Informkesto anatomio |nomo = Ileo |latine = ileum, intestinum ileum |GraySubject = 248 |GrayPage = 1171 |dosiero = <!--Illu small intestine.jpg --> |priskribo = maldika intesto |larĝo = 250 |dosiero2 = Gray1045.png |priskribo2 = |mapo = |mapPoz = |mapoPriskribo = |prekurzoro = [[meza intesto]] |sistemo = [[digesta sistemo|digesta]] |sanga vaskulo = [[Ileaj vaskuloj]] |vejno = [[Ileaj vejnoj]] |nervo = [[vago]] |limfo = |MeshName = |MeshNumber = }} '''Ileo''' (''ileum'') estas la tria parto de la [[maldika intesto]], post la [[jejuno]] kaj ĝis la [[dika intesto]] ĉe la ileocekuma valvo. == Eksteraj ligiloj == * http://www.endoatlas.com/co_ge_15.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120218235831/http://www.endoatlas.com/co_ge_15.html |date=2012-02-18 }} <!-- _Ileal_ _Villi_ --> * http://science.nhmccd.edu/biol/digestive/ileum.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051029223728/http://science.nhmccd.edu/biol/digestive/ileum.htm |date=2005-10-29 }} <!-- Ileo Mikroskopa Kruci Sekcio --> * http://www.deltagen.com/target/histologyatlas/atlas_files/digestive/ileum_20x.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060315183719/http://www.deltagen.com/target/histologyatlas/atlas_files/digestive/ileum_20x.htm |date=2006-03-15 }} <!-- Ileo _20x_ --> * http://www.bartleby.com/107/11.html <!-- _Embryology_: _The_ _yolk_ _sac_ --> {{projektoj|ReVo=ile}} [[Kategorio:Maldika intesto]] [[Kategorio:Digesta sistemo]] [[Kategorio:Besta anatomio]] c3822lscaar35148oe0f9o3scaefnw2 0 37414 9454980 9392112 2026-08-16T16:41:21Z ThomasPusch 1869 /* Tabelo de provincoj */ 9454980 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AutonomajKomunumoj2.png|dekstra|375ra|Mapo de la hispanaj aŭtonomaj komunumoj]] De post la [[Konstitucio]] aprobita en [[1978]], '''[[Hispanio]]''' estas malcentralizita unueca regno. La baza divido estas la t.n. '''[[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma Komunumo]]'''. La vorto estas administracia termino, grupiganta du konceptojn kies diferenco ne ĉiam estas tute klara: la regiono kaj la nacio. Ĉar la vorto nacio estas uzata ankaŭ por la tuta Ŝtato, oni kelkfoje uzas la vorton ''naciaĵo'' (hispane ''nacionalidad''), por aludi la naciojn/regionojn kun pli aparta personeco, pro lingvaj aŭ historiaj kaŭzoj. Krome, oni plu konservas antikvan dividon, la '''provincon''', similan al la franca [[Departementoj de Francio|departemento]], da kiuj estas 50. Plejmulto el ili havas saman nomon al sia ĉefurbo. En kelkaj regionoj ekzistas tradicia pli malgranda divido, la ''comarca'' (distrikto). En la insulaj regionoj, ĉiu insulo havas propran administracian aŭtoritaton (nomatan ''cabildo'' en [[Kanarioj]] kaj ''consell insular'' en [[Balearoj]]). == Tabelo de provincoj == En la sekva tabelo aperas ĉiuj provincoj de Hispanio, kun ĝia ĉefurbo kaj la aŭtonoma komunumo kiujn ili apartenas. {| {{belatabelo}} |----- bgcolor="silver" ! Provinco <th align=center>'''Ĉefurbo''' ! Aŭtonoma Komunumo |----- | [[Dosiero:Álava.svg|25ra]] '''[[Provinco Alavo]]''' | [[Dosiero:Flag of Vitoria.svg|kadra|25ra]] [[Vitoria-Gasteiz]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | [[Dosiero:‎Bandera provincia Albacete.svg‎|25ra]] '''[[Provinco Albaceto|Albaceto]]''' | [[Dosiero:Albacete-Bandera.svg|25ra]] [[Albacete]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | '''[[Alikanto (provinco)|Provinco Alakanto]]''' | [[Dosiero:Bandera d'Alacant.svg‎|kadra|25ra]] [[Alakanto]] | [[Image‎:Flag of the Land of Valencia (official).svg‎|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Flag Almería Province.svg‎|25ra]] '''[[Provinco Almerio]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_Almería.svg|border‎|25ra]] [[Almerio]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag_of_Asturias.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Asturio]]''' | [[Dosiero:Uvieu_flag.svg‎ ‎|25ra]] [[Oviedo]] | [[Dosiero:‎Flag of Asturias.svg‎|25ra]] [[Asturio]] |----- | [[Dosiero:Bandera_de_la_provincia_de_Ávila.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Provinco Avilo|Avilo]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_Ávila.svg‎ ‎|25ra]] [[Ávila]] | [[Dosiero:‎Bandera de Castilla y León.svg‎|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Provincia_de_Badajoz_-_Bandera.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Provinco Badaĥozo]]''' | [[Dosiero:Provincia_de_Badajoz_-_Bandera.svg‎ ‎|25ra]] [[Badaĥozo]] | [[Dosiero:Flag of Extremadura with COA.svg‎|25ra]] [[Ekstremaduro]] |----- | [[Dosiero:Flag_of_Barcelona_province(official).svg‎|25ra]] '''[[Provinco Barcelono]]''' | [[Dosiero:Flag_of_Barcelona.svg‎|kadra|25ra]] [[Barcelono]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Flag Burgos Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Burgoso]]''' | [[Dosiero:‎Burgos-Bandera.jpg‎|25ra]] [[Burgoso]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:‎Bandera de Cáceres.svg|25ra]] '''[[Provinco de Cáceres|Cáceres]]''' | [[Dosiero:‎Bandera de Cáceres.svg‎|25ra]] [[Cáceres]] | [[Dosiero:Flag of Extremadura with COA.svg|25ra]] [[Ekstremaduro]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Cádiz.svg‎‎|25ra]] '''[[Provinco Kadizo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Cádiz.svg‎‎|25ra]] [[Kadizo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Cantabria.svg|kadra|25ra]] '''[[Kantabrio]]''' | [[Dosiero:Santander.svg|kadra|25ra]] [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | [[Dosiero:Flag of Cantabria.svg|kadra|25ra]] [[Kantabrio]] |----- | '''[[provinco Castelló| Provinco Kasteljono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Castelló de la Plana-2.svg|25ra]] [[Castelló]] | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Flag Ciudad Real Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Reĝurbo]]''' | [[Dosiero:Flag of Ciudad Real.jpg|25ra]] [[Reĝurbo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Provincia de Córdoba - Bandera.svg|25ra]] '''[[Provinco Kordovo]]''' | [[Dosiero:Flag of Córdoba, Spain.svg|25ra]] [[Kordovo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | '''[[Provinco Korunjo|Provinco Koruno]]''' | [[Korunjo|Koruno]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Cuenca.svg|25ra]] '''[[Provinco Kvenko]]''' | [[Dosiero:Bandera de Cuenca.svg|25ra]] [[Cuenca]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Bandera antiga de la provincia de Girona.svg|25ra]] '''[[provinco Ĝirono|Ĝirono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Gerona.png|25ra]] [[Ĝirono]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Granada (España).svg|25ra]] '''[[Provinco Granado]]''' | [[Dosiero:Bandera de Granada (Granada).svg|25ra]] [[Granado]] | [[Dosiero:Bandera de Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag Guadalajara Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Gvadalaĥaro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Guadalajara.svg|25ra]] [[Gvadalaharo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Gipuzkoa flag.svg|25ra]] '''[[Provinco Gipusko]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_San_Sebastián.svg|kadra|25ra]] [[San Sebastián]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la Provincia De Huelva.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Onubo]]''' | [[Dosiero:Flag of the City of Huelva (official).PNG|kadra|25ra]] [[Huelva]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Huesca (province).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Huesko]]''' | [[Dosiero:Flag of Huesca.svg|25ra]] [[Huesca]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]] [[Aragono]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Balearic Islands.svg|25ra]] '''[[Balearoj]]''' | [[Dosiero:Flag of Mallorca.svg|25ra|Palma]] [[Palma]] | [[Dosiero:Flag of the Balearic Islands.svg|25ra]] [[Balearoj]] |----- | [[Dosiero:Bandera_de_la_provincia_de_Jaén.svg|25ra]] '''[[Provinco Ĥaeno]]''' | [[Dosiero:Bandera de Jaén.svg|25ra]] [[Jaén]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de León.svg|25ra]] '''[[provinco Leono]]''' | [[Dosiero:Bandera de León (ciudad).svg|25ra]] [[Leono (Hispanio)]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Lérida.svg|25ra]]'''[[Provinco Ilerdo]]''' | [[Dosiero:Flag of Lleida.svg|25ra]] [[Ilerdo]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Lugo province.svg|25ra]] '''[[Provinco Lugo]]''' | [[Dosiero:Flag of the City of Lugo, Spain (official).PNG|kadra|25ra]] [[Lugo]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Community of Madrid.svg|25ra]] '''[[Madrida Regiono]]''' | [[Dosiero:Bandera de la ciudad de Madrid.svg|25ra]] [[Madrido]] | [[Dosiero:Flag of the Community of Madrid.svg|25ra]] [[Madrido]] |----- | [[Dosiero:Flag Málaga Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Malago]]''' | [[Dosiero:Flag of Málaga, Spain.svg|25ra|]] [[Malago]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Region of Murcia.svg|25ra]] '''[[Murcia Regiono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Murcia.svg|25ra]] [[Murcia]] | [[Dosiero:Flag of the Region of Murcia.svg|25ra]] [[Murcio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Navarra.svg|25ra]] '''[[Navaro]]''' | [[Dosiero:Bandera Pamplona.svg|25ra]] [[Pamplono]] | [[Dosiero:Bandera de Navarra.svg|25ra]] [[Navaro]] |----- | [[Dosiero:Provincia de Ourense - Bandera.svg|25ra]] '''[[Provinco Oŭrenso]]''' | [[Dosiero:Bandera de Ourense.svg|25ra]] [[Oŭrenso]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Palencia.svg|25ra]] '''[[Provinco Palencio]]''' | [[Dosiero:Palencia.PNG|25ra]] [[Palencia]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | '''[[Provinco La Palmoj]]''' | [[Dosiero:Flag of Las Palmas de Gran Canaria.svg|kadra|25ra]] [[Las Palmas de Gran Canaria]] | [[Dosiero:Flag of the Canary Islands.svg|kadra|25ra]] [[Kanariaj Insuloj]] |----- | [[Dosiero:Flag Pontevedra Province.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Pontevedro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Pontevedra.svg|25ra]] [[Pontevedra]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|25ra]] '''[[Provinco Rioĥo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Logroño.png|kadra|25ra]] [[Logronjo]] | [[Dosiero:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|25ra]] [[La Rioja]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Salamanca.svg|25ra]] '''[[Provinco Salamanko]]''' | [[Dosiero:Bandera de Salamanca.svg|25ra]] [[Salamanko]] | [[Dosiero:Flag_of_Castile_and_León.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Flag Segovia province.svg|25ra]] '''[[Provinco Segovio]]''' | [[Dosiero:Bandera de Segovia.svg|25ra]] [[Segovio]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera-diputacion-sevilla.jpg|25ra]] '''[[Provinco Sevilo]]''' | [[Dosiero:Flag of Sevilla, Spain.svg|25ra]] [[Sevilo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag Soria province.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Sorio]]''' | [[Dosiero:Bandera de Soria.svg|kadra|25ra]] [[Soria]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera actual de la provincia de Tarragona.svg|25ra]] '''[[provinco Taragono|Taragono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Tarragona.svg|25ra]] [[Tarragona]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | '''[[Provinco Sankta Kruco de Tenerifo]]''' | [[Dosiero:Banderastacruztfe.png|kadra|25ra]] [[Santa Cruz de Tenerife]] | [[Dosiero:Flag of the Canary Islands.svg|kadra|25ra]] [[Kanariaj Insuloj]] |----- | [[Dosiero:Teruel (provincia).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Teruelo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Teruel.svg|25ra]] [[Teruel]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]] [[Aragono]] |----- | [[Dosiero:Bandera Provincia de Toledo.svg|25ra]] '''[[Provinco Toledo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Toledo.svg|25ra]] [[Toledo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | '''[[Valencio (provinco)|Provinco Valencio]]''' | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencio]] | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Valladolid.svg|25ra]] '''[[Provinco Valadolido]]''' | [[Dosiero:Bandera valladolid.svg|25ra]] [[Valladolid]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bizkaikobanderea.svg|25ra]] '''[[Provinco Biskajo]]''' | [[Dosiero:Flag of Bilbao.svg|kadra|25ra]] [[Bilbao]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | '''[[Provinco Zamoro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Zamora.svg|25ra]] [[Zamoro]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Flag of Zaragoza province (with coat of arms).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Zaragozo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Zaragoza.svg|25ra]] [[Zaragozo]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]][[Aragono]] |} {{Projektoj}} {{Administra divido de Eŭropo}} [[Kategorio:Administraj unuoj de Hispanio| ]] bymt7mi2ldaa6kpsff9fr5z3x4x2ewu 9454982 9454980 2026-08-16T16:49:23Z ThomasPusch 1869 /* Tabelo de provincoj */ 9454982 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AutonomajKomunumoj2.png|dekstra|375ra|Mapo de la hispanaj aŭtonomaj komunumoj]] De post la [[Konstitucio]] aprobita en [[1978]], '''[[Hispanio]]''' estas malcentralizita unueca regno. La baza divido estas la t.n. '''[[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma Komunumo]]'''. La vorto estas administracia termino, grupiganta du konceptojn kies diferenco ne ĉiam estas tute klara: la regiono kaj la nacio. Ĉar la vorto nacio estas uzata ankaŭ por la tuta Ŝtato, oni kelkfoje uzas la vorton ''naciaĵo'' (hispane ''nacionalidad''), por aludi la naciojn/regionojn kun pli aparta personeco, pro lingvaj aŭ historiaj kaŭzoj. Krome, oni plu konservas antikvan dividon, la '''provincon''', similan al la franca [[Departementoj de Francio|departemento]], da kiuj estas 50. Plejmulto el ili havas saman nomon al sia ĉefurbo. En kelkaj regionoj ekzistas tradicia pli malgranda divido, la ''comarca'' (distrikto). En la insulaj regionoj, ĉiu insulo havas propran administracian aŭtoritaton (nomatan ''cabildo'' en [[Kanarioj]] kaj ''consell insular'' en [[Balearoj]]). == Tabelo de provincoj == En la sekva tabelo aperas ĉiuj provincoj de Hispanio, kun ĝia ĉefurbo kaj la aŭtonoma komunumo kiujn ili apartenas. {| {{belatabelo}} |----- bgcolor="silver" ! Provinco <th align=center>'''Ĉefurbo''' ! Aŭtonoma Komunumo |----- | [[Dosiero:Álava.svg|25ra]] '''[[Provinco Alavo]]''' | [[Dosiero:Flag of Vitoria.svg|kadra|25ra]] [[Vitoria-Gasteiz]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | [[Dosiero:‎Bandera provincia Albacete.svg‎|25ra]] '''[[Provinco Albaceto|Albaceto]]''' | [[Dosiero:Albacete-Bandera.svg|25ra]] [[Albacete]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | '''[[Alikanto (provinco)|Provinco Alakanto]]''' | [[Dosiero:Bandera d'Alacant.svg‎|kadra|25ra]] [[Alakanto]] | [[Image‎:Flag of the Land of Valencia (official).svg‎|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Flag Almería Province.svg‎|25ra]] '''[[Provinco Almerio]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_Almería.svg|border‎|25ra]] [[Almerio]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag_of_Asturias.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Asturio]]''' | [[Dosiero:Uvieu_flag.svg‎ ‎|25ra]] [[Oviedo]] | [[Dosiero:‎Flag of Asturias.svg‎|25ra]] [[Asturio]] |----- | [[Dosiero:Bandera_de_la_provincia_de_Ávila.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Provinco Avilo|Avilo]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_Ávila.svg‎ ‎|25ra]] [[Ávila]] | [[Dosiero:‎Bandera de Castilla y León.svg‎|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Provincia_de_Badajoz_-_Bandera.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Provinco Badaĥozo]]''' | [[Dosiero:Provincia_de_Badajoz_-_Bandera.svg‎ ‎|25ra]] [[Badaĥozo]] | [[Dosiero:Flag of Extremadura with COA.svg‎|25ra]] [[Ekstremaduro]] |----- | [[Dosiero:Flag_of_Barcelona_province(official).svg‎|25ra]] '''[[Provinco Barcelono]]''' | [[Dosiero:Flag_of_Barcelona.svg‎|kadra|25ra]] [[Barcelono]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Flag Burgos Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Burgoso]]''' | [[Dosiero:‎Burgos-Bandera.jpg‎|25ra]] [[Burgoso]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:‎Bandera de Cáceres.svg|25ra]] '''[[Provinco de Cáceres|Cáceres]]''' | [[Dosiero:‎Bandera de Cáceres.svg‎|25ra]] [[Cáceres]] | [[Dosiero:Flag of Extremadura with COA.svg|25ra]] [[Ekstremaduro]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Cádiz.svg‎‎|25ra]] '''[[Provinco Kadizo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Cádiz.svg‎‎|25ra]] [[Kadizo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Cantabria.svg|kadra|25ra]] '''[[Kantabrio]]''' | [[Dosiero:Santander.svg|kadra|25ra]] [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | [[Dosiero:Flag of Cantabria.svg|kadra|25ra]] [[Kantabrio]] |----- | '''[[provinco Castelló| Provinco Kasteljono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Castelló de la Plana-2.svg|25ra]] [[Castelló]] | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Flag Ciudad Real Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Reĝurbo]]''' | [[Dosiero:Flag of Ciudad Real.jpg|25ra]] [[Reĝurbo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Provincia de Córdoba - Bandera.svg|25ra]] '''[[Provinco Kordovo]]''' | [[Dosiero:Flag of Córdoba, Spain.svg|25ra]] [[Kordovo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | '''[[Provinco Korunjo]]''' | &nbsp; [[Dosiero:Escudo de A Coruña.svg|10ra]] &nbsp; [[Korunjo]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Cuenca.svg|25ra]] '''[[Provinco Kvenko]]''' | [[Dosiero:Bandera de Cuenca.svg|25ra]] [[Cuenca]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Bandera antiga de la provincia de Girona.svg|25ra]] '''[[provinco Ĝirono|Ĝirono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Gerona.png|25ra]] [[Ĝirono]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Granada (España).svg|25ra]] '''[[Provinco Granado]]''' | [[Dosiero:Bandera de Granada (Granada).svg|25ra]] [[Granado]] | [[Dosiero:Bandera de Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag Guadalajara Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Gvadalaĥaro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Guadalajara.svg|25ra]] [[Gvadalaharo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Gipuzkoa flag.svg|25ra]] '''[[Provinco Gipusko]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_San_Sebastián.svg|kadra|25ra]] [[Donostio]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la Provincia De Huelva.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Onubo]]''' | [[Dosiero:Flag of the City of Huelva (official).PNG|kadra|25ra]] [[Huelva]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Huesca (province).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Huesko]]''' | [[Dosiero:Flag of Huesca.svg|25ra]] [[Huesca]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]] [[Aragono]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Balearic Islands.svg|25ra]] '''[[Balearoj]]''' | [[Dosiero:Flag of Mallorca.svg|25ra|Palma]] [[Palma]] | [[Dosiero:Flag of the Balearic Islands.svg|25ra]] [[Balearoj]] |----- | [[Dosiero:Bandera_de_la_provincia_de_Jaén.svg|25ra]] '''[[Provinco Ĥaeno]]''' | [[Dosiero:Bandera de Jaén.svg|25ra]] [[Jaén]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de León.svg|25ra]] '''[[provinco Leono]]''' | [[Dosiero:Bandera de León (ciudad).svg|25ra]] [[Leono (Hispanio)]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Lérida.svg|25ra]]'''[[Provinco Ilerdo]]''' | [[Dosiero:Flag of Lleida.svg|25ra]] [[Ilerdo]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Lugo province.svg|25ra]] '''[[Provinco Lugo]]''' | [[Dosiero:Flag of the City of Lugo, Spain (official).PNG|kadra|25ra]] [[Lugo]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Community of Madrid.svg|25ra]] '''[[Madrida Regiono]]''' | [[Dosiero:Bandera de la ciudad de Madrid.svg|25ra]] [[Madrido]] | [[Dosiero:Flag of the Community of Madrid.svg|25ra]] [[Madrido]] |----- | [[Dosiero:Flag Málaga Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Malago]]''' | [[Dosiero:Flag of Málaga, Spain.svg|25ra|]] [[Malago]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Region of Murcia.svg|25ra]] '''[[Murcia Regiono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Murcia.svg|25ra]] [[Murcia]] | [[Dosiero:Flag of the Region of Murcia.svg|25ra]] [[Murcio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Navarra.svg|25ra]] '''[[Navaro]]''' | [[Dosiero:Bandera Pamplona.svg|25ra]] [[Pamplono]] | [[Dosiero:Bandera de Navarra.svg|25ra]] [[Navaro]] |----- | [[Dosiero:Provincia de Ourense - Bandera.svg|25ra]] '''[[Provinco Oŭrenso]]''' | [[Dosiero:Bandera de Ourense.svg|25ra]] [[Oŭrenso]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Palencia.svg|25ra]] '''[[Provinco Palencio]]''' | [[Dosiero:Palencia.PNG|25ra]] [[Palencia]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | '''[[Provinco La Palmoj]]''' | [[Dosiero:Flag of Las Palmas de Gran Canaria.svg|kadra|25ra]] [[Las Palmas de Gran Canaria]] | [[Dosiero:Flag of the Canary Islands.svg|kadra|25ra]] [[Kanariaj Insuloj]] |----- | [[Dosiero:Flag Pontevedra Province.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Pontevedro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Pontevedra.svg|25ra]] [[Pontevedra]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|25ra]] '''[[Provinco Rioĥo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Logroño.png|kadra|25ra]] [[Logronjo]] | [[Dosiero:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|25ra]] [[La Rioja]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Salamanca.svg|25ra]] '''[[Provinco Salamanko]]''' | [[Dosiero:Bandera de Salamanca.svg|25ra]] [[Salamanko]] | [[Dosiero:Flag_of_Castile_and_León.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Flag Segovia province.svg|25ra]] '''[[Provinco Segovio]]''' | [[Dosiero:Bandera de Segovia.svg|25ra]] [[Segovio]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera-diputacion-sevilla.jpg|25ra]] '''[[Provinco Sevilo]]''' | [[Dosiero:Flag of Sevilla, Spain.svg|25ra]] [[Sevilo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag Soria province.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Sorio]]''' | [[Dosiero:Bandera de Soria.svg|kadra|25ra]] [[Soria]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera actual de la provincia de Tarragona.svg|25ra]] '''[[provinco Taragono|Taragono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Tarragona.svg|25ra]] [[Tarragona]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | '''[[Provinco Sankta Kruco de Tenerifo]]''' | [[Dosiero:Banderastacruztfe.png|kadra|25ra]] [[Santa Cruz de Tenerife]] | [[Dosiero:Flag of the Canary Islands.svg|kadra|25ra]] [[Kanariaj Insuloj]] |----- | [[Dosiero:Teruel (provincia).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Teruelo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Teruel.svg|25ra]] [[Teruel]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]] [[Aragono]] |----- | [[Dosiero:Bandera Provincia de Toledo.svg|25ra]] '''[[Provinco Toledo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Toledo.svg|25ra]] [[Toledo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | '''[[Valencio (provinco)|Provinco Valencio]]''' | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencio]] | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Valladolid.svg|25ra]] '''[[Provinco Valadolido]]''' | [[Dosiero:Bandera valladolid.svg|25ra]] [[Valladolid]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bizkaikobanderea.svg|25ra]] '''[[Provinco Biskajo]]''' | [[Dosiero:Flag of Bilbao.svg|kadra|25ra]] [[Bilbao]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | '''[[Provinco Zamoro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Zamora.svg|25ra]] [[Zamoro]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Flag of Zaragoza province (with coat of arms).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Zaragozo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Zaragoza.svg|25ra]] [[Zaragozo]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]][[Aragono]] |} {{Projektoj}} {{Administra divido de Eŭropo}} [[Kategorio:Administraj unuoj de Hispanio| ]] ohqgt2n7ig1x9ip9zskm0dbgwwy90pj 9454994 9454982 2026-08-16T17:17:17Z ThomasPusch 1869 /* Tabelo de provincoj */ 9454994 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AutonomajKomunumoj2.png|dekstra|375ra|Mapo de la hispanaj aŭtonomaj komunumoj]] De post la [[Konstitucio]] aprobita en [[1978]], '''[[Hispanio]]''' estas malcentralizita unueca regno. La baza divido estas la t.n. '''[[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma Komunumo]]'''. La vorto estas administracia termino, grupiganta du konceptojn kies diferenco ne ĉiam estas tute klara: la regiono kaj la nacio. Ĉar la vorto nacio estas uzata ankaŭ por la tuta Ŝtato, oni kelkfoje uzas la vorton ''naciaĵo'' (hispane ''nacionalidad''), por aludi la naciojn/regionojn kun pli aparta personeco, pro lingvaj aŭ historiaj kaŭzoj. Krome, oni plu konservas antikvan dividon, la '''provincon''', similan al la franca [[Departementoj de Francio|departemento]], da kiuj estas 50. Plejmulto el ili havas saman nomon al sia ĉefurbo. En kelkaj regionoj ekzistas tradicia pli malgranda divido, la ''comarca'' (distrikto). En la insulaj regionoj, ĉiu insulo havas propran administracian aŭtoritaton (nomatan ''cabildo'' en [[Kanarioj]] kaj ''consell insular'' en [[Balearoj]]). == Tabelo de provincoj == En la sekva tabelo aperas ĉiuj provincoj de Hispanio, kun ĝia ĉefurbo kaj la aŭtonoma komunumo kiujn ili apartenas. {| {{belatabelo}} |----- bgcolor="silver" ! Provinco <th align=center>'''Ĉefurbo''' ! Aŭtonoma Komunumo |----- | [[Dosiero:Álava.svg|25ra]] '''[[Provinco Alavo]]''' | [[Dosiero:Flag of Vitoria.svg|kadra|25ra]] [[Vitoria-Gasteiz]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | [[Dosiero:‎Bandera provincia Albacete.svg‎|25ra]] '''[[Provinco Albaceto|Albaceto]]''' | [[Dosiero:Albacete-Bandera.svg|25ra]] [[Albacete]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | '''[[Alikanto (provinco)|Provinco Alakanto]]''' | [[Dosiero:Bandera d'Alacant.svg‎|kadra|25ra]] [[Alakanto]] | [[Image‎:Flag of the Land of Valencia (official).svg‎|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Flag Almería Province.svg‎|25ra]] '''[[Provinco Almerio]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_Almería.svg|kadra|25ra]] [[Almerio]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag_of_Asturias.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Asturio]]''' | [[Dosiero:Uvieu_flag.svg‎ ‎|25ra]] [[Oviedo]] | [[Dosiero:‎Flag of Asturias.svg‎|25ra]] [[Asturio]] |----- | [[Dosiero:Bandera_de_la_provincia_de_Ávila.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Provinco Avilo|Avilo]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_Ávila.svg‎ ‎|25ra]] [[Ávila]] | [[Dosiero:‎Bandera de Castilla y León.svg‎|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Provincia_de_Badajoz_-_Bandera.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Provinco Badaĥozo]]''' | [[Dosiero:Provincia_de_Badajoz_-_Bandera.svg‎ ‎|25ra]] [[Badaĥozo]] | [[Dosiero:Flag of Extremadura with COA.svg‎|25ra]] [[Ekstremaduro]] |----- | [[Dosiero:Flag_of_Barcelona_province(official).svg‎|25ra]] '''[[Provinco Barcelono]]''' | [[Dosiero:Flag_of_Barcelona.svg‎|kadra|25ra]] [[Barcelono]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Flag Burgos Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Burgoso]]''' | [[Dosiero:‎Burgos-Bandera.jpg‎|25ra]] [[Burgoso]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:‎Bandera de Cáceres.svg|25ra]] '''[[Provinco de Cáceres|Cáceres]]''' | [[Dosiero:‎Bandera de Cáceres.svg‎|kadra|25ra]] [[Cáceres]] | [[Dosiero:Flag of Extremadura with COA.svg|25ra]] [[Ekstremaduro]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Cádiz.svg‎‎|25ra]] '''[[Provinco Kadizo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Cádiz.svg‎‎|25ra]] [[Kadizo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Cantabria.svg|kadra|25ra]] '''[[Kantabrio]]''' | [[Dosiero:Santander.svg|kadra|25ra]] [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | [[Dosiero:Flag of Cantabria.svg|kadra|25ra]] [[Kantabrio]] |----- | '''[[provinco Castelló| Provinco Kasteljono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Castelló de la Plana-2.svg|25ra]] [[Castelló]] | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Flag Ciudad Real Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Reĝurbo]]''' | [[Dosiero:Flag of Ciudad Real.jpg|25ra]] [[Reĝurbo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Provincia de Córdoba - Bandera.svg|25ra]] '''[[Provinco Kordovo]]''' | [[Dosiero:Flag of Córdoba, Spain.svg|25ra]] [[Kordovo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | '''[[Provinco Korunjo]]''' | &nbsp; [[Dosiero:Escudo de A Coruña.svg|10ra]] &nbsp; [[Korunjo]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Cuenca.svg|25ra]] '''[[Provinco Kvenko]]''' | [[Dosiero:Bandera de Cuenca.svg|25ra]] [[Cuenca]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Bandera antiga de la provincia de Girona.svg|25ra]] '''[[provinco Ĝirono|Ĝirono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Gerona.png|25ra]] [[Ĝirono]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Granada (España).svg|25ra]] '''[[Provinco Granado]]''' | [[Dosiero:Bandera de Granada (Granada).svg|25ra]] [[Granado]] | [[Dosiero:Bandera de Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag Guadalajara Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Gvadalaĥaro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Guadalajara.svg|25ra]] [[Gvadalaharo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Gipuzkoa flag.svg|25ra]] '''[[Provinco Gipusko]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_San_Sebastián.svg|kadra|25ra]] [[Donostio]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la Provincia De Huelva.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Onubo]]''' | [[Dosiero:Flag of the City of Huelva (official).PNG|kadra|25ra]] [[Huelva]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Huesca (province).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Huesko]]''' | [[Dosiero:Flag of Huesca.svg|25ra]] [[Huesca]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]] [[Aragono]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Balearic Islands.svg|25ra]] '''[[Balearoj]]''' | [[Dosiero:Flag of Mallorca.svg|25ra|Palma]] [[Palma]] | [[Dosiero:Flag of the Balearic Islands.svg|25ra]] [[Balearoj]] |----- | [[Dosiero:Bandera_de_la_provincia_de_Jaén.svg|25ra]] '''[[Provinco Ĥaeno]]''' | [[Dosiero:Bandera de Jaén.svg|25ra]] [[Jaén]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de León.svg|25ra]] '''[[provinco Leono]]''' | [[Dosiero:Bandera de León (ciudad).svg|25ra]] [[Leono (Hispanio)]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Lérida.svg|25ra]]'''[[Provinco Ilerdo]]''' | [[Dosiero:Flag of Lleida.svg|25ra]] [[Ilerdo]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Lugo province.svg|25ra]] '''[[Provinco Lugo]]''' | [[Dosiero:Flag of the City of Lugo, Spain (official).PNG|kadra|25ra]] [[Lugo]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Community of Madrid.svg|25ra]] '''[[Madrida Regiono]]''' | [[Dosiero:Bandera de la ciudad de Madrid.svg|25ra]] [[Madrido]] | [[Dosiero:Flag of the Community of Madrid.svg|25ra]] [[Madrido]] |----- | [[Dosiero:Flag Málaga Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Malago]]''' | [[Dosiero:Flag of Málaga, Spain.svg|25ra|]] [[Malago]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Region of Murcia.svg|25ra]] '''[[Murcia Regiono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Murcia.svg|25ra]] [[Murcia]] | [[Dosiero:Flag of the Region of Murcia.svg|25ra]] [[Murcio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Navarra.svg|25ra]] '''[[Navaro]]''' | [[Dosiero:Bandera Pamplona.svg|25ra]] [[Pamplono]] | [[Dosiero:Bandera de Navarra.svg|25ra]] [[Navaro]] |----- | [[Dosiero:Provincia de Ourense - Bandera.svg|25ra]] '''[[Provinco Oŭrenso]]''' | [[Dosiero:Bandera de Ourense.svg|25ra]] [[Oŭrenso]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Palencia.svg|25ra]] '''[[Provinco Palencio]]''' | [[Dosiero:Palencia.PNG|25ra]] [[Palencia]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | '''[[Provinco La Palmoj]]''' | [[Dosiero:Flag of Las Palmas de Gran Canaria.svg|kadra|25ra]] [[Las Palmas de Gran Canaria]] | [[Dosiero:Flag of the Canary Islands.svg|kadra|25ra]] [[Kanariaj Insuloj]] |----- | [[Dosiero:Flag Pontevedra Province.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Pontevedro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Pontevedra.svg|25ra]] [[Pontevedra]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|25ra]] '''[[Provinco Rioĥo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Logroño.png|kadra|25ra]] [[Logronjo]] | [[Dosiero:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|25ra]] [[La Rioja]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Salamanca.svg|25ra]] '''[[Provinco Salamanko]]''' | [[Dosiero:Bandera de Salamanca.svg|25ra]] [[Salamanko]] | [[Dosiero:Flag_of_Castile_and_León.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Flag Segovia province.svg|25ra]] '''[[Provinco Segovio]]''' | [[Dosiero:Bandera de Segovia.svg|25ra]] [[Segovio]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera-diputacion-sevilla.jpg|25ra]] '''[[Provinco Sevilo]]''' | [[Dosiero:Flag of Sevilla, Spain.svg|25ra]] [[Sevilo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag Soria province.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Sorio]]''' | [[Dosiero:Bandera de Soria.svg|kadra|25ra]] [[Soria]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera actual de la provincia de Tarragona.svg|25ra]] '''[[provinco Taragono|Taragono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Tarragona.svg|25ra]] [[Tarragona]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | '''[[Provinco Sankta Kruco de Tenerifo]]''' | [[Dosiero:Banderastacruztfe.png|kadra|25ra]] [[Santa Cruz de Tenerife]] | [[Dosiero:Flag of the Canary Islands.svg|kadra|25ra]] [[Kanariaj Insuloj]] |----- | [[Dosiero:Teruel (provincia).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Teruelo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Teruel.svg|25ra]] [[Teruel]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]] [[Aragono]] |----- | [[Dosiero:Bandera Provincia de Toledo.svg|25ra]] '''[[Provinco Toledo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Toledo.svg|25ra]] [[Toledo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | '''[[Valencio (provinco)|Provinco Valencio]]''' | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencio]] | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Valladolid.svg|25ra]] '''[[Provinco Valadolido]]''' | [[Dosiero:Bandera valladolid.svg|25ra]] [[Valladolid]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bizkaikobanderea.svg|25ra]] '''[[Provinco Biskajo]]''' | [[Dosiero:Flag of Bilbao.svg|kadra|25ra]] [[Bilbao]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | '''[[Provinco Zamoro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Zamora.svg|25ra]] [[Zamoro]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Flag of Zaragoza province (with coat of arms).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Zaragozo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Zaragoza.svg|25ra]] [[Zaragozo]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]][[Aragono]] |} {{Projektoj}} {{Administra divido de Eŭropo}} [[Kategorio:Administraj unuoj de Hispanio| ]] sny70lb11qsqy22l19t5ei0p39t0neu 0 38493 9455095 9448094 2026-08-16T21:28:17Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-CU | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Kvenko''' ({{lang-es|Cuenca}}) estas la ĉefurbo de la samnoma [[Hispanio|hispana]] [[procinco Kvenko|provinco]] situanta en la [[Administra organizado de Hispanio|aŭtonoma regiono]] de [[Kastilio-La Manĉo]]. Ĝi situas en la renkontiĝejo de la riveroj [[Júcar]] kaj Huécar. En [[{{WikidataLoĝantaro}}]] tie loĝis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} homoj. Ĝia centro estas [[Monda heredaĵo de Unesko]].<ref>http://whc.unesco.org/en/list/781</ref> Inter la vidindaĵoj troviĝas la Katedralo, la famaj ''Pendodomoj'' (pendantaj domoj super krutaĵo de la rivero). En la ĉirkaŭaĵo troviĝas natura pejzaĝo konata kiel la ''Ciudad Encantada'' (hantita urbo).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pueblos-espana.org/castilla+la+mancha/cuenca/cuenca/Casas+Colgadas/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120710003333/http://www.pueblos-espana.org/castilla+la+mancha/cuenca/cuenca/Casas+Colgadas |arkivdato=2012-07-10 }}</ref> La urbo Kvenko staras 150&nbsp;km sudoriente de [[Madrido]]. La [[provinco Kvenko]] estas la 5a plej granda en Hispanio laŭ surfaco<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.codigospostal.org/ciudades-mas-100000-habitantes.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120415125209/http://www.codigospostal.org/ciudades-mas-100000-habitantes.html |arkivdato=2012-04-15 }}</ref>, tamen ĝi estas la 7e malplej loĝata kaj la urbo mem havas nur 56 000 loĝantojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.guiarte.com/paises/espana/guias_ciudades.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120330201413/http://www.guiarte.com/paises/espana/guias_ciudades.html |arkivdato=2012-03-30 }}</ref>. Ĝi estas la 2a plej malgranda provinca ĉefurbo de Hispanio post Teruelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cajamarfundacion.es/mediterraneo/revista/me0304.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930175705/http://www.cajamarfundacion.es/mediterraneo/revista/me0304.pdf |arkivdato=2011-09-30 }}</ref> Kvankam ekzistas pruvoj ke ĉirkaŭ la nuna urbo loĝis homoj ekde [[Paleolitiko]], ne estis ĝis la alveno de la islamanoj ĉirkaŭ la 10a jarcento, kiam estiĝis la urbo per la konstruado de la islama alkazaron Qūnka de kie naskiĝis la urbo Kvenko<ref>http://palomatorrijos.blogspot.com.es/2010/12/el-arco-bezudo-cuenca.html</ref>. La urbo situis sur ege strategia loko, sur kruta monto inter la riveroj Júcar kaj Huécar. Ĝi estis konkerita de kristana reĝo Alfonso la 8-a en la jaro 1117.<ref>http://turismo.cuenca.es/portal/lang__es-ES/tabid__9381/default.aspx</ref> La urbo dividiĝas en du partoj: la malnova urbo, kiu staras, kiel dirite, sur monto inter du ravinoj laŭ kiuj fluas la riveroj [[Huécar]] kaj [[Júcar]], estis nomata [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 1996 pro la bona konservo de la antikva urba pejzaĝo kaj la mezepoka fortikaĵo, ĝia riĉa civila kaj religia arkitekturo de la 12-a ĝis la 18-a jarcento, kaj la eksterordinara fuzio de la urbo kun ties belega medio.<ref name=rojmon12>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos| paĝoj=12}}</ref><ref name=callejero/> La plej interesaj festivaloj en Kvenko estas la [[Sankta Semajno]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cuencaysusemanasanta.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090306203046/http://www.cuencaysusemanasanta.es/ |arkivdato=2009-03-06 }}</ref>, Semajno de Religia Muziko kaj la festoj de Sankta Juliano<ref name="publispain.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.publispain.com/viajes/cuenca/festividades.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120601222748/http://www.publispain.com/viajes/cuenca/festividades.htm |arkivdato=2012-06-01 }}</ref> (aŭgusto) kaj Sankta Mateo (septembro).<ref name="publispain.com"/> Vizitinda estas ankaŭ la Muzeo de Abstrakta Arto.<ref>http://www.march.es/arte/cuenca/</ref> == Nomo == La nomo ''Cuenca'' venas de la [[araba lingvo|araba vorto]] قونكة (''Qūnka^tu''), kiu komence estis nomo uzata nur por la ''[[alkazabo]]'' situinta kie hodiaŭ staras la restaĵoj de la kastelo, kaj poste tiu nomo estis donita al la tuta urbo.<ref>http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=1070173</ref> == Geografio == === Situo === [[Dosiero:Vista aérea de Cuenca.jpg|eta|230px|Aera vido de Kvenko.]] La urbo Kvenko dividiĝas en du zonojn klare diferencigitaj: la antikva urbo kaj la nova urbo. La unua troviĝas sur roka monteto ĉirkaŭata de profunda valo de la rivero [[Júcar]] norde kaj ties alfluanto, la [[Huécar|rivero Huécar]] sude. Ĉi lasta rivero elfluas en la malalta parto de la antikva urbo, iom antaŭ la tiel nomata [[Ponto Sankta Antono]]. Okcidente kaj sude de la antikva urbo, kaj disigita de la rivero Huécar, etendiĝas la nova urbo kun direkto nordo-sudo, kun la centra parto en la strato Carretería. La alteco de la urbo estas inter 920&nbsp;[[marnivelo|msm]] de la nova urbo kaj iom pli ol 1000 ĉe la plej alta parto de la antikva urbo.<ref>{{Cite book|title=Cuenca |apellidos=Cuevas |name=Pedro José |editorial=Alfonsípolis |ubicación=Cuenca |year=2000 |capítulo=Territorio: Geografía |page=29}}</ref> === Klimato === La klimato en Kvenko estas [[mediteranea klimato|mediteranea]] kontinenta, kun malvarmaj temperaturoj en vintro kaj mildaj en somero. La pluvado estas abunda sed dum somero pluvas malpli. == Historio == === Islama origino === [[Dosiero:Location map Taifa of Toledo.svg|eta|dekstra|250px|Kvenko apartenis al la [[tajfo de Toledo]]]] Kiam la [[Ibera duoninsulo]] estis parto de la [[Romia Imperio]] ekzistis pluraj gravaj setlejoj en la [[provinco]], kiel ekzemple Segóbriga, Ercávica kaj Gran Valeria<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.patrimoniohistoricoclm.es/parque-arqueologico-de-segobriga/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120221082414/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/parque-arqueologico-de-segobriga/ |arkivdato=2012-02-21 }}</ref>. Tamen, la loko kie Kvenko hodiaŭ situas estis neloĝata en tiu tempo. Kiam la [[islamanoj]] kaptis la areon en 714, ili baldaŭ taksis la valoron de tiu strategia loko kaj konstruis fortikaĵon (nomita Kunka) inter du gorĝoj fositaj inter la riveroj [[Júcar]] kaj [[Huécar]], ĉirkaŭitaj per murego el 1 kilometro longa. Kvenko baldaŭ sin dediĉis al agrikultura kaj teksaĵa produktado, ĝuante kreskantan prosperon.<ref>http://www.cervantesvirtual.com/obra/tesoro-de-monedas-rabes-descubierto-en-la-provincia-de-cuenca-0/</ref> === Kristana konkero === Ĉirkaŭ la [[12-a jarcento]], la [[kristanoj]], vivante en pli norda [[Hispanio]] dum la islama ĉeesto, komencis malrapide reakiri la [[Iberio|Iberan duoninsulon]].<ref>http://www.arteguias.com/reconquistacristiana.htm</ref> Kastilio prenis okcidentajn kaj centrajn areojn de Hispanio, dum [[Aragonio]] plivastiĝis tra la [[Mediteraneo|Mediteranea regiono]]. La islama regno, Al-Andalus, dividiĝis en malgrandajn [[tajfo]]jn sub kristana premo. Kvenko estis parto de la [[Tajfo de Toledo]]. En 1076 ĝi estis sieĝita de Sanĉo Ramírez de Aragonio, sed ne konkerita<ref>http://mimarzgz.blogspot.com.es/2007/04/reconquista-de-aragon.html</ref>. En 1080 la reĝo [[Yahya al-Qadir]] de [[Toledo]] perdis sian Tajfon, kaj lia veziro subskribis en Kvenko traktaton kun [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio]] per kiu li cedis al li kelkajn fortikaĵojn en interŝanĝo de armea helpo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://perseo.sabuco.com/historia/Taifa%20de%20Toledo.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120609122929/http://perseo.sabuco.com/historia/Taifa%20de%20Toledo.pdf |arkivdato=2012-06-09 }}</ref> [[Dosiero:TumboA ferdinand.jpg|eta|250px|maldekstra|Ferdinando la 2-a de Aragono.]] Post la malvenko de Alfonso en la [[batalo de Sagrajas]] (1086), Kvenko estis kaptita de la reĝo de [[Sevilo]], [[Al-Mu'tamid ibn Abbad]]. Tamen, kiam liaj teroj estis atakitaj de la [[almoravidoj]], li sendis sian bofilinon Zaida al Alfonso, ofertante al li Kvenko interŝanĝe de armea subteno. La unuaj kristanaj trupoj vojaĝis al la urbo en 1093. Tamen, la almoravidoj kaptis ĝin en 1108. Ilia guberniestro en la urbo deklaris sin sendependa en 1144, sekvita de la tuta Murcio post unu jaro. En 1147 [[Muhammad ibn Mardanis]] estis elektita reĝo de Kvenko, Murcio kaj [[Valencio]]. Li devis defendi siajn terojn de la almohada invado ĝis sia morto en 1172, post kiu lia filo devis subskribi pakton pri tributoj kun la novalvenintoj. La reĝo [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8a]] 17 jarojn aĝa, provis konkeri la urbon, sed post kvin monatoj da sieĝo, li devis retiriĝi post enmarŝo de trupoj senditaj de la [[almohadoj|almohada kalifo]] [[Abu Yaqub Yusuf]]. [[Dosiero:Eugenio Cajés (1575-1634) - San Julián, Bishop of Cuenca - PC.98 - Pollok House.jpg|eta|200px|dekstra|Sankta Juliano de Kvenko]] Alfonso subskribis armisticon sed kiam, en 1176 la kvenkanoj okupis kelkajn kristanajn terojn en Huete kaj Uclés, Alfonso intervenis estrante koalicion kune kun [[Ferdinando la 2-a (Leono)|Ferdinando la 2-a]], [[Alfonso la 2-a (Aragono)|Alfonso la 2-a de Aragonio]] kaj la [[Ordeno de Kalatrava|Armeaj Ordoj]] de [[ordeno de Kalatrava|Kalatravo]], [[ordeno de Santiago|Santiago]] kaj [[ordeno de Montegaudio|Montegaudio]], sieĝante Kvenkon ekde la tago de Epifanio en 1177. La komandanto de la urbo, Abu Bakr, denove serĉis la subtenon de Yaqub Yusuf, sed li estis en Afriko kaj ne sendis ajnan helpon. Post malsukcesa atakmisio de Kvenko kontraŭ la kristana tendaro la [[27-an de julio]], la sieĝita urbo estis konkerita de la trupoj de Alfonso la [[21-an de septembro]] [[1177]], dum la islamana garnizono rifuĝis sin en la citadelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.maravedis.net/alfonso8.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120312071722/http://www.maravedis.net/alfonso8.html |arkivdato=2012-03-12 }}</ref> Ĉi lasta falis en oktobro, metante finon al la araba superregado en Kvenko. Alfonso la 8-a donis al la urbo titolon, kaj estis konsiderita "Muy noble y muy leal" (Tre nobla kaj tre lojala). Estis antaŭfiksitaj aro de leĝoj, la [[Foruo]]. La diocezo de Kvenko estis establita en 1183; ĝia dua episkopo estis [[Sankta Juliano de Kvenko]], kiu iĝis patrona sanktulo de la urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://loquemisojosrecuerdan.blogspot.com.es/2012/03/muy-noble-y-muy-leal-fidelisima-y-noble.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120629191244/http://loquemisojosrecuerdan.blogspot.com.es/2012/03/muy-noble-y-muy-leal-fidelisima-y-noble.html |arkivdato=2012-06-29 }}</ref> Dum la venontaj jarcentoj Kvenko ĝuis prosperon, danke al teksaĵo-produktado kaj brutar-ekspluato. La katedralo estis konstruita en tiu tempo, laŭ anglo-normanda stilo, kun multaj francaj laboristoj, ĉar la edzino de Alfonso la 8-a, Leonor de Plantagenet, estis franca.<ref>http://www.arteguias.com/catedral/cuenca.htm</ref> === 18a jarcento ĝis nuntempo === [[Dosiero:Hoz del Huecar.jpg|eta|240px|maldekstra|Ponto Sankta Paŭlo.]] Dum la [[18-a jarcento]] la teksaĵa industrio malkreskis, aparte kiam [[karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a]] malpermesis tiun agadon en Kvenko por malhelpi la konkuradon kun la [[Reĝa Tapiŝfarejo]], kaj la ekonomio de Kvenko malkreskis, tiel draste perdante populacion (5 000 loĝantoj). Dum la milito de sendependeco kontraŭ la trupoj de [[Napoleono]], la urbo suferis grandan detruon, kaj tio pliakrigis la krizon. La urbo perdis loĝantojn, kun nur ĉirkaŭ 6 000 loĝantoj, kaj nur alveno de fervojoj en la 19-a jarcento, kune kun la lignoindustrio, povis malrapide akceli loĝigadon de Kvenko, kaj ĝi atingis 10 000 loĝantojn. En 1874, dum la [[Tria Karlisma Milito]], Kvenko estis konkerita de la karlismaj trupoj, subtenantaj de "Karlo la 7-a", posteulo de [[Karlo Maria Isidro de Burbono]] kiel reĝo anstataŭ la reganta [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Izabela la 2-a]], kaj la urbo suferis egajn difektojn ree.<ref>http://www.cuenca.es/realidad_virtual/contenido/cuencaŜVIII/cuencaŜVIII.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[20-a jarcento]] komenciĝis kun la kolapso de la turo Giraldo de la katedralo en 1902, kiu ankaŭ influis la fasadon. Ĝi devis esti rekonstruita de [[Vicente Lámperez]], kun du novaj ĝemelturoj ĉe ambaŭ flankoj de la fasado kiu restis nefinita sen la supraĵo de ili. La unuaj jardekoj de la [[20-a jarcento]] estis tumulta same kie en aliaj regionoj de Hispanio. Ekzistis malriĉeco en kamparaj areoj, kaj la [[Romkatolika Eklezio]] estis atakita, kun monaĥoj, monaĥinoj, pastroj kaj episkopo de Kvenko, Cruz Laplana y Laguna, kiuj estis murditaj. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]], Kvenko estis parto de la respublikana zono. Ĝi estis okupita en 1938 de la trupoj de [[Generalo Franco]].<ref>http://www.vocesdecuenca.com/frontend/voces/Represion-Y-Guerra-Civil-En-Cuenca-vn2944-vst113{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dum la postmilita periodo tiu areo iĝis ekstreme malriĉa, kaŭzante la elmigradon de multaj loĝantoj al pli prosperaj regionoj, plejparte [[Eŭskio]] kaj [[Katalunio]], sed ankaŭ al aliaj landoj kiel ekzemple [[Germanio]]. La urbo komencis bonfarti malrapide post la 1960aj kaj 1970aj jaroj, kaj la urbolimoj transiris la gorĝon al plataĵo.<ref>http://www.eluniverso.com/2011/11/03/1/1447/crecimiento-cuenca-llega-zona-rural-vuelve-problema.html</ref> En la lastatempaj jardekoj en kiuj la urbo travivis moderan kreskon laŭ loĝantoj kaj ekonomio, la du precipaj sektoroj iĝis la kreskatanta [[turismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.spain.info/es/ven/otros-destinos/reportaje/cuenca.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110811184538/http://www.spain.info/es/ven/otros-destinos/reportaje/cuenca.html |arkivdato=2011-08-11 }}</ref>, kaj tio instigis la plibonigon de vojoj kaj transportado. Kvenko forte investas por [[kulturo]]<ref>http://www.eldiadecordoba.es/article/ocio/898901/luis/alberto/cuenca/apuesta/por/la/cultura/como/respuesta/caos.html</ref> kaj kiel rezulto ĝi estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 1996. En la lastaj jaroj, novaj kulturaj infrastrukturoj kiel ekzemple la municipa Koncertejo aŭ la Muzeo de Scienco troviĝas en Kvenko kaj la urbo estis kandidato por la [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo]] en 2016.<ref>http://www.abc.es/20101001/comunidad-castillalamancha/cuenca-2016-servido-para-20101001.html</ref> {{Granda dosiero|Cristo del Socorro. Panorámica.jpg|1100px|Vido de la antikva urbo kaj la ravino de la rivero de [[Huécar]] kaj [[Júcar]] ekde la monteto Socorro}} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:catedral cuenca.jpg|220px|eta|[[Katedralo de Kvenko]].]] [[Dosiero:A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral in Spain.jpeg|220px|eta|Katedralo de Kvenko.]] [[Dosiero:Cuenca Ermita de las angustias.JPG|220px|eta|Ermitejo Virgulino de la Angoroj.]] [[Dosiero:Iglesia de San Pedro. Desde el castillo.JPG|eta|220px|Preĝejo Sankta Petro]] [[Dosiero:A black and white photo taken in Cuenca Spain.jpeg|eta|Kvenko (Hispanio)]] En la jaro [[1996]], la «Historia murigita urbo Kvenko» estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]], kun la sekvaj lokoj: {| class="wikitable" border="1" width="60%" ! Kodo ! Nomo ! Koordinatoj |- | 781-001 | Enmura urbo | {{Koord|40|04|35.8|N|2|07|54.3|O}} |- | 781-002 | Kvartalo de la Kastelo | {{Koord|40|04|56.4|N|2|07|32.6|O}} |- | 781-003 | Kvartalo Sankta Antono | {{Koord|40|04|44.5|N|2|08|13.2|O}} |- | 781-004 | Kvartalo Tiradores | {{Koord|40|04|28.0|N|2|07|49.6|O}} |} Kvenko en la historia urboparto konservas antikvan kaj riĉan arkitekturan heredaĵon inter kiuj elstaras pluraj religiaj konstruaĵoj. Granda parto de la historia urboparto similas al rigardejo sur ravino de la riveroj [[Júcar]] kaj [[Huécar]], natura medio kiu plibeligas la urbon. === Religia arkitekturo === * [[Katedralo de Kvenko|Katedralo Sankta Maria kaj Sankta Juliano]]: Ĝi estis ekkonstruita en la 13a jarcento sur kie staris la moskeo kaj ĝi estas verko de la frua [[gotiko]] en [[Hispanio]].<ref name=rojmon13b>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos: La Catedral| paĝoj=13–14}}</ref> Ĝi estis konsekrita en [[1208]] de la ĉefepiskopo Ximénez de Rada, sed ne estis finkonstruita ĝis [[1271]].<ref name=rojmon13b/> * [[Episkopa Palaco de Kvenko|Episkopa Palaco]]: estas apudaĵo de la Katedralo kaj interne troviĝas la Dioceza Muzeo. La konstruaĵo ne havas klaran arkitekturan stilon, sed estas rezulto de reformoj ekigitaj dum la konstruado mem en la [[18-a jarcento]].<ref>'''Ibáñez Martínez, Pedro Miguel''': ''Arquitectura y poder. Espacios emblemáticos del linaje Albornoz en la ciudad de Cuenca''. Cuenca (Universidad de Castilla-La Mancha), 2003.</ref> * [[Preĝejo Sankta Andreo (Kvenko)|Preĝejo de Sankta Andreo]]: konstruita en la 16a jarcento sub la gvido de la arkitekto Pedro de Alviz. En [[1936]] la kirko suferis gravajn damaĝojn kaj poste estis restaŭrita.<ref name=callejero>Cuenca: Viviendo la ciudad / Living the city| eldonejo: Instituto de Promoción Turística de Castilla-La Mancha|jaro 2010</ref> * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Kvenko)|Preĝejo Sankta Mikaelo]]: Ekkonstruita en la 13a jarcento, ankoraŭ konserviĝas la absido de tiu epoko. La cetero estis reformita en la 18a jc. kaj restaŭrita en la 20a jarcento. Nuntempe ĝi gastigas koncertojn kaj kulturajn aranĝojn. * [[Preĝejo Sankta Nikolao de Bari (Kvenko)|Preĝejo Sankta Nikolao]]: Temas pri simpla konstruaĵo unukapela, konstruita laŭ [[Renesanco|renesanca stilo]].<ref name=rojmon13b/> * [[Preĝejo Sankta Petro (Kvenko)|Preĝejo Sankta Petro]]: La nuna konstruaĵo venas de la 18a jarcento kaj estis starigita kie antaŭe troviĝis moskeo. Ĝi estis konstruita laŭ planoj de la arkitekto Martín de Aldehuela. En ĝia interno estas bildaro pri la kvenka Sankta Semajno. * [[Preĝejo Sankta Kruco (Kvenko)|Preĝejo Sankta Kruco]]: Konstruita en la 16a jarcento kaj estis reformita plurfoje. Nuntempe ĝi estas ekspoziciejo.<ref name=7museos>Paseos por Cuenca|eldonejo: Ayuntamiento de Cuenca| jaro 2008|ĉapitro: Ruta de los Museos</ref> * [[Preĝejo La Savinto (Kvenko)|Preĝejo La Savinto]]: El la 16-a jarcento, ununava, kun kapeloj laŭ la tradicio de Levanto. La nuna sonorilturo estis aldonita en [[1903]]. * Preĝejo Sankta Pantaleono de Jerusalemo: Konstruita de la templanoj en la 13a jarcento kaj nuntempe troviĝas en ruinoj.<ref name=7huecar>Paseos por Cuenca|eldonejo Ayuntamiento de Cuenca| jaro 2008|ĉapitro: Ruta del Paseo del Huécar</ref> * Preĝejo Virgulino de la Lumo: Konstruita en la 16a jarcento sur antaŭa ermitejo, kiu laŭ la tradicio, estis konstruigita de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]] post apero de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]].<ref name=7casonas>Paseos por Cuenca|eldonanto Ayuntamiento de Cuenca| ĉap. Ruta de las Casonas o Palacios</ref> * Ermitejo Virgulino de la Angoroj: Malgranda konstruaĵo for de la historia urboparto kun fortaj ligoj al la Sankta Semajno de Kvenko. Ĝi estas verko de Marín de Aldehuela.<ref name=7balcones>Paseos por Cuenca|eldonanto Ayuntamiento de Cuenca|ĉapitro Ruta de los Balcones del Júcar</ref> ==== Monaĥ(in)ejoj ==== [[Dosiero:Convento de San Pablo Cuenca Spain-3.jpg|eta|220px|maldekstra|Monaĥejo Sankta Paŭlo.]] * [[Monaĥejo Sankta Paŭlo]]: Ekkonstruita en [[1523]] kiel monaĥejo por dominikanoj, profitante la rokan strukturon de la profunda ravino. Nun ĝi gastigas hotelon. * [[Monaĥejo de la Difavoro]]: Antikva [[cenobitejo]] de la [[Ordeno de la Difavoro]] konstruita inter la 16a kaj 18a jarcentoj, precipe el baroka stilo. * [[Monaĥejo Sankta Filipo Neri]]: Konstruita sub la gvido de José Martín en la 18a jarcento. ĝi estas unu el la ĉefaj montraĵoj de [[rokoko]] en [[Hispanio]]. * [[Monaĥejo Sankta Petro de la Justinaninoj]]: Konstruita en la 18a jarcento kaj situas ĉe la Ĉefa Placo. * Monaĥejo la Anĝelinoj: La konstruaĵo, apudaĵo de la preĝejo sankta Nikolao de Bari, estis konstruita en la 16a jarcento. Nuntempe ĝi gastigas la Lernejon de Metioj. * Monaĥejo de la Prizorgantoj de la Sankta Koro de Jesuo:Konstruita en la 17a jarcento kaj nun sidejo de hotelo. * [[Monaĥejo de la Franciskana Koncipiĝo]]: Konstruita en la 5a jarcento kaj situas ekstermure en la antikva Pordo de Valencio. * Monaĥejo de la Senŝuaj Franciskanoj: Konstruaĵo de la 16a jarcento en kies atrio troviĝas kruco ĉizita sur ŝtono kun skulptita mano kun legenda rakonto. * [[Monaĥejo de la Benediktinaj Patrinoj]]: Fondita la [[14-an de decembro]] [[1448]] laŭ mendo de Pedro Arias de Vamonde. === Civila heredaĵo === [[Dosiero:Casacolgantecuenca.jpg|190px|eta|maldekstra|[[Pendodomoj]].]] * [[Pendodomoj]]: La plej tipa karakterizaĵo de la urbo. Temas pri serio de domoj konstruitaj ekde la 15a jarcento sur la ravino de la rivero [[Huécar]]. Verŝajne en la komenco estis senjordomoj kaj ĝis la nuntempo ili estis diverscele uzitaj, inter ili la gastigo de la Urbodomo. * [[Turo de Mangana]]: La nomo ''Mangana'' estas uzata ekde la fino de la 16a jarcento por nomi la horloĝon de la urbo. Ĝi situas en la mudeĥara kvartalo de la antikva [[al-Andalus|al-andalusa]] [[alkazaro]] kiu unu estis [[mudeĥaro|mudeĥara]] kaj poste [[juda kvartalo]]. * [[urbodomo de Kvenko|Urbodomo]]: Konstruita en [[1733]] laŭ palnoj de Jaime Bort. * [[Ponto Sankta Paŭlo]]: Ĝi situas sur la ravino de la rivero Huécar. Inter [[1533]] kaj [[1589]] ŝtona ponto estis konstruita sed ĝi falis kaj la nuna el fero kaj ligno anstataŭis ĝin. * [[Ponto Sankta Antono]]: Ĝi staras sur la rivero [[Júcar]]. El mezepoka origino kvankam plurfoje reformita.<ref name=rojmon15a>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos: Las Casas Colgadas| paĝoj=15}}</ref> * Kastelo: Sur tiu loko staris la antikva [[alkazabo]]. Nuntempe en ruinoj kvankam ĝi konservas turon. * [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]]: Situas proksime al la kastelo, en konstruaĵo de la [[16-a jarcento]] kiu estis sidejo de la [[Inkvizicio]] de Kvenko. * [[Gastejo Sankta Jozefo]]: Konstruita en la 17a jarcento, komence ĝi apartenis al la familio de la pentristo [[Juan Bautista Martínez del Mazo]]. Poste iĝis sidejo de la katedrala ĥoro kaj nun estas hotelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.decuencaasantiago.org/hospitalsantiago/hs_servicio_pobres.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111005032152/http://www.decuencaasantiago.org/hospitalsantiago/hs_servicio_pobres.htm |arkivdato=2011-10-05 }}</ref> === Placoj kaj ĝardenoj === * '''Ĉefa Placo''': Ĝi troviĝas en la centro de la antikva urbo. Ĝi havas leĝeran triangulan formon kaj ĝiaj limoj estas markataj de la [[Katedralo de Kvenko|katedralo]], la [[Urbodomo]] kaj la [[Monaĥejo Sankta Petro de la Justinaninoj]]. Ĝi ne estis la ĉefa placo de la kristana urbo ĝis la [[15-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis la placon Karmelo (tiam Placo de la Pilorio) kie kunvenis la Konsilio. * '''Placo de Mangana''': Ĝi okupas la terenon de la antikva [[alkazaro]] kaj en ĝi troviĝas la [[Turo de Mangana]] kaj la ''Monumento al la Konstitucio'' de [[Gustavo Torner]]. Ĝi estis la celo de pluraj arkeologiaj esploroj ĝis fino de [[2010]]. == Kulturo == Kvenko estas kultura urbo. En ĝi troviĝas pluraj diverstemaj muzeoj, historia urboparto kiu estas kultura heredaĵo de Unesko kaj fama celebrado de la Sankta Semajno. La urbo altiras turistojn kiuj vizitas ĝin pro la ampleksa kultura aranĝaro. La urbo estis inter la oficialaj kandidatoj por iĝi Eŭropa Kultura Ĉefurbo de la jaro 2016. Sekve, kelkaj el la plej elstaras kulturaĵoj. === Muzeoj === [[Dosiero:Museo de Arte Abstracto Español en Cuenca.jpg|eta|Enirejo de la Muzeo de Hispana Abstrakta Arto.]] [[Dosiero:Museo de las Ciencias. Fachada.JPG|eta|Muzeo de la Sciencoj]] * '''[[Muzeo de Kvenko]]''': Ĝi situas en la tiel nomata ''Pastrodomo'' kaj en ĝi videblas arkeologiaj eltrovaĵoj pri la urbo kaj la tuta [[provinco Kvenko]], ekde [[Paleolitiko]] ĝis la [[Moderna epoko]]. Elstaras tri haloj dediĉataj al la romiaj urboj [[Segóbriga]], [[Ercávica]] kaj [[Valeria (romia urbo)|Valeria]], kaj la statuo de [[Lucio Cezaro]], el [[marmoro]]. Ankaŭ menciindas la numismatika kolekto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-cuenca/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100213193603/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-cuenca/ |arkivdato=2010-02-13 }}</ref> * '''[[Muzeo de Hispana Abstrakta Arto]]''': Situanta ĉe la [[Pendodomoj]], ĝi montras verkojn de la plej gravaj hispanaj artistoj de la dua duono de la [[20-a jarcento]] kiel [[Eduardo Chillida]], [[Antonio Saura]], [[Pablo Serrano]] aŭ [[Manolo Millares]] inter aliaj. Ĝi malfermiĝis al la publiko en [[1966]] danke al la kuna kunlaboro de [[Fernando Zóbel]] kaj [[Gustavo Torner]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/museos/cuenca/museo-de-arte-abstracto-espanol/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120628183535/http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/museos/cuenca/museo-de-arte-abstracto-espanol/ |arkivdato=2012-06-28 }}</ref> * '''Fondaĵo Antonio Pérez''': Sientanta ĉe la iama monaĥinejo de la Karmelanoj ([[17-a jarcento]]) ĝi estas fame konata loko de nuntempa arto. Ĝi gastigas verkojn de Millares, Gordillo, [[Gustavo Torner|Torner]], [[Antonio Saura]], [[Fernando Zóbel|Zóbel]], [[Rafael Canogar|Canogar]], [[Joan Brossa|Brossa]] kaj [[Andy Warhol|Warhol]] inter aliaj. Elstaras la persona kolekto de ''eltrovitaĵoj'' de [[Antonio Pérez]].<ref>http://www.fundacionantonioperez.es/</ref> * '''[[Muzeo de la Sciencoj de Kastilio-Manĉo]]''': Ĉi situas ĉe la Antikva Restadejo de Senprotektaj Maljunuloj, kiu konsiderinde ampleksiĝis por la instalado de la muzeo. Ĝi estas dividita en 4 laŭtemajn salonojn, plus la distribuejo kaj la [[Planetario]]. Ĝi didaktike kaj dinamike montras plurajn sciencajn fakojn, ekde [[astronomio]] kaj [[renoviĝanta energio]] ĝis [[geologio]] aŭ [[biodiverseco]].<ref>http://pagina.jccm.es/museociencias/{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Ars Natura''': Temas pri interpreto-centro pri la singulareco de la teritorio kaj la [[biodiverseco]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Situanta sur la monteto Molina, ĝi konsistas el du malsamaj partoj interligitaj. La unua estas la muzea konstruaĵo mem, en kiu elstaras la salonoj dediĉataj al la naŭ naturaj unuoj de Kastilio-Manĉo, kaj la [[akvario]] kaj ejo por la [[fungoscienco]]. La dua, ĉirkaŭanta a konstruaĵon, estas [[botanika ĝardeno]] kiu montras la floraron de tiaj ekosistemoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.centroarsnatura.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120328134647/http://www.centroarsnatura.es/ |arkivdato=2012-03-28 }}</ref> * '''Katedrala Trezoro''': Temas pri malgranda muzeo situanta interne de la Katedralo. Ĝi havas verkojn de Pedro de Mena, García Salmerón kaj Martín Gómez El Viejo, inter aliaj.<ref name="despania.es">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.despania.es/museo-tesoro-catedralicio-1816.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140607005637/http://www.despania.es/museo-tesoro-catedralicio-1816.html |arkivdato=2014-06-07 }}</ref> * '''Dioceza Muzeo de Religia Arto''': Situanta ĉe la Episkopa Palaco, ĝi inaŭguriĝis en [[1983]]. La konstruaĵo kalkulas je pluraj surskriboj en [[araba lingvo]] de la [[12-a jarcento]], kvankam estis konsiderinde reformita en la [[16-a jarcento]]. En ĝi elstaras verkoj de [[El Greco]], flandra kalvario de [[Gérard David]] kaj pluraj tabuloj de la kvenka lernejo pri pentrado. Inter la skulptaĵoj, elstaras la Kalvario de Alfonso la 8-a, de la fino de la [[12-a jarcento]].<ref name="despania.es"/> * '''Fondaĵo Antonio Saura-Casa Zavala''': Ĝi situas en la antikva palaco de la familio Cerdán de Landa kaj nuntempe ĝi havas kolenton de verkoj de la pentristo [[Antonio Saura]]. La fondaĵo posedas bibliotekon pri avangarda pentraro, kun publika alireblo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fundacionantoniosaura.es/default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120616171416/http://www.fundacionantoniosaura.es/default.aspx |arkivdato=2012-06-16 }}</ref> * '''Internacia Muzeo de Elektrografio''': Temas pri esplormuzeo, ligata al la [[Universitato de Kastilio-Manĉo]]. Ĝi montras kolekton de pli ol 400 verkoj pri elektrografia kaj bita arto, faritaj per uzado de metodoj kun rilatoj al la novaj teknologioj por produktado, reproduktado kaj prizorgado de bildoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mide.uclm.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120505070435/http://www.mide.uclm.es/ |arkivdato=2012-05-05 }}</ref>. * '''Spaco Torner''': Ĝi situas en la Monaĥejo Sankta Paŭlo, nuna [[Parador Nacional]] kaj ĝi montras verkojn de tiu [[Gustavo Torner|kvenka pentristo]], iniciatinto de la Muzeo de Abstrakta Arto.<ref>http://www.espaciotorner.com/</ref> * '''Muzeo pri la Sankta Semajno''': Ĝi situas en la strato Alfonso la 8a, en la iama domo de la familio Girón y Cañizares. Ĝi elmontras vivaĵojn kaj emociojn de la Sankta Semajno de Kvenko kaj multmedia muntaĵo kiu uzis la lastajn mezeografiajn teknologiojn.<ref>http://www.msscuenca.org/ Muzeo pri la Sankta Semajno en Kvenko</ref> === Festoj === [[Dosiero:Estatua de Semana Santa.JPG|200px|eta|Statuo omaĝe al la [[nazareno]]j de la Sankta Semajno en Kvenko.]] * '''[[Sankta Semajno en Kvenko]]''': ĝi estas deklarata kiel loka kultura heredaĵo kun altiro por internacia turismo. Inter ĝiaj diversaj eventoj elstaras la procesio ''Vojo al Kalvario'', populare konata kiel [[Las turbas]]. * '''Semajno de la Religia Muziko''': temas pri altkvalita festivalo el internacia turisma allogo. En ĝi ludas kelkaj el la plej prestiĝaj kantistoj de la religia muziko, en kiu oni instigas la rekuperadon de tiu kultura heredaĵo kaj la komponadon de novaj verkoj. * '''Festoj de Sanktaj Juliano''': Ili okazas fine de aŭgusto kune kun foiro de manfaritaĵoj kaj aliaj diversaj aranĝoj, ekde defiloj ĝis teatraĵoj, subĉielaj koncertoj kaj toreado. * '''Festoj de Sankta Mateo''': Ili okazas de la [[18-a de septembro|18a]] ĝis la [[21-a de septembro]] kaj estas deklaritaj kiel regiona heredaĵo el turimsa allogo. Ili rememorigas la [[reconquista|konkeron]] de Kvenko fare de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]], kaj la tradicio diras ke oni festas ĝin ekde la konkero mem, kvankam la unua dokumento konata kiu oficialigas la feston venas de la [[19-a de septembro]] [[1581]]. La celebrado centriĝas en du eventoj. La unua promenigas la standardon de Alfonso la 8-a kaj la alia konsistas el toreado de bovinoj en la Ĉefa Placo. ==== Kuirarto ==== La kuirarto de la [[provinco Kvenko]] konsistas el diversaj pladoj daritaj de paŝtistoj, metiistoj, ĉasistoj, homoj kiuj uzas la energion kiun la manĝaĵo donas por elteni la krudan klimaton, kiu senŝtupe transiras de varmo al malvarmo sed favorigata de regiono kie pluraj produktoj troveblas. La ĉasviando, precipe la [[Alectoris rufa|perdriko]], troviĝas en granda kvanto de pladoj, kiel la [[morteruelo]], kvankam eblas ĝin anstataŭigi per kokin-viando. Aliaj viandaĵoj, kiel ŝafaĵo troviĝas en preskaŭ tuta [[Kastilio-Manĉo]], kan ankaŭ en Kvenko. Manĝaĵoj kiaj la [[zaraĥo]]j, aŭ la kotletoj de montaraj mamsuĉaj ŝafidoj sur braĝo ankaŭ estas tre popularaj. Tradiciaj pladoj de kvenko estas la [[ajoarriero]], ellaborita surbaze de moruo kaj ajloj (en kiuj elstaras tiuj de [[Las Pedroñeras]]). La [[manĉa gazpaĉo]] sur [[sengista pano]], pluraj ĉasviandoj, la [[paneroj (plado)|paneroj]], la ''[[calderneta]]'', estas parto de la kvenka kuirarto kiu plejparte uzas viandon por siaj tradiciaj pladoj. ==== Karesmaj pladoj ==== [[Dosiero:Botella de Resolí.JPG|eta|150px|Botelo de [[resolio]], la tipa likvoro de la urbo.]] La protagonismo de la pladoj surbaze de viando malaperas en Kvenko kun la alveno de la Sankta Semajno. Dum tiu semajno La [[fabosupo]]j, [[kikersupoj]] kun [[peklita moruo|moruo]] kaj [[spinaco]]j, la blankaj fazeoloj aŭ terpomoj, estas la precipaj pladoj kuirataj en tiuj tagoj dum kiu la tradicia kuirarto havas alian aspekton. La legomoj, kuirataj kun akvo kaj salo ankaŭ oftas. La [[truto]]j, el riveroj kaj rojoj de Kvenko ankaŭ estas manĝataj anstataŭ viando dum la Sankta Semajno. ==== Dolĉaĵoj ==== Dolĉaĵoj en Kvenko havas longan tradicion kaj ampleksan varion de diversaj dolĉaĵoj. Inter la dolĉaĵoj plej popularaj elstaras [[alajú]], arabdevena dolĉaĵo ellaborita kun [[mielo]], [[migdalo]]j kaj paneroj, kvankam ekzistas aliaj versioj de la sama dolĉaĵo kiu anstataŭigas la migdalojn per nuksoj aŭ figoj. Ankaŭ menciindas la [[toriĥo]]j ŝmiritaj kun [[lakto]] (ĉefe dum la [[Sankta Semajno]]), la [[biskvit-paneto]]j el cinamo, la oblatoj, la [[sekvinbera pano]] aŭ la frititaj kringoj. ==== Vinoj kaj likvoroj ==== En ĉi tiu provinco oni produktas la [[vino]]n [[La Mancha (vino)|La Mancha]], blankaj kaj ruĝaj estas same popularaj. Pli tipa trinkaĵo en Kvenko estas [[resolí]], likvoro ellaborita per brando, cinamo, kafo, oranĝoŝelo kaj sukero. == Demografio == === Loĝantaro === Laŭ la revizio de la municipa loĝant-registro de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|Nacia Statistik-Instituto de Hispanio]] ([[2009]]), la loĝantaro de Kvenko estis ĉirkaŭ 55.866 personoj: 27.006 viroj kaj 28.860 inoj. La plejpulto de la loĝanto loĝis en la urbo Kvenko kaj la cetero en loĝlokoj disaj tra la tuta municipo, distribuitaj kiel sekve:<ref name=ine/> <center> {| class="wikitable sortable" |+ '''Setlejoj kiuj formas la municipon de Cuenca''' |- style="background:#efefef;" ! Loĝloko !! Loĝantoj !! Koordinatoj!!Distanco (km) |- | [[Colliga]]||77||{{Koord|40|02|45|N|2|15|39|O|display=inline}} || 11 |- | [[La Melgosa]]||159||{{Koord|40|01|33|N|2|05|46|O|display=inline}} || 4,5 |- | [[Mohorte]]||51||{{Koord|40|00|32|N|2|3|47|O|display=inline}} || 8 |- | [[Nohales]]||150||{{Koord|40|05|07|N|2|10|44|O|display=inline}}|| 3 |- | [[Tondos]]||80||{{Koord|40|09|47|N|2|12|02|O|display=inline}} || 14 |- | [[Valdecabras]]||84||{{Koord|40|09|33|N|2|02|08|O|display=inline}} || 16 |- | [[Villanueva de los Escuderos]]||66||{{Koord|40|02|29|N|2|18|07|O|display=inline}} || 16 |- |Kvenko||54.843||{{Koord|40|04|18|N|2|08|02|O|display=inline}} ||- |- |}</center><center><small>Fontoj: [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|NISE]] 2010 (datenoj de 2009), [[Google Earth]]</small></center> == Ekonomio == La ekonomio de Kvenko tradicie baziĝas sur la [[pluva agrikulturo]] ([[cerealo]]j, [[vito]]j, ktp.) kaj en la arbara ekspluatado. En la lastaj jaroj [[turismo]] konsiderinde revigligis la ekonomian panoramon kiu suferis pro la konstanta elmigrado okazanta ekde la [[1950-aj jaroj]]. Malgraŭ tio, la Urbodomo havis ŝuldon de 70.383.000 eŭroj je la [[31-a de decembro]] [[2009]], laŭ informo de la Ministerio de Ekonomio de Hispanio. == Politiko == Kvenko estas regata de loka korporacio de magistratanoj elektitaj ĉiun kvaran jaron per [[universala voĉdonrajto]] kiu siavice elektas [[urbestro]]n. La balot-censo konsistas el ĉiuj registritaj loĝantoj pli ol 18-jaraĝaj kaj hispaniaj civitanoj kaj aliaj el [[Eŭropa Unio]]. Laŭ la leĝo pri la nombro de magistratanoj laŭ kvanto de loĝantoj, la Municipa Korporacio de Kvenko havas 25 magistratanojn. La nuna sidejo de la urbodomo situas ĉe la Ĉefa Placo. La municipo estas regata de la partio [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]] kiu havas 13 magistratanojn kaj 12 de [[Partido Popular|PP]]. === Municipaj balotoj === La sekvaj tabeloj montras la rezultojn de la municipaj balotoj okazintaj en 2003, 2007 kaj 2011. <center> {| height="5000" width="800" style="background:White" | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[25-an de majo]] [[2003]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 11353 | align="right" | 44.54 % | align="right" | 11 |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 10135 | align="right" | 39.76 % | align="right" | 9 |- | | '''[[Independientes por Cuenca|IXC]]''' | align="right" | 2040 | align="right" | 8 % | align="right" | 1 |} | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[27-an de majo]] [[2007]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 12393 | align="right" | 46.97 % | align="right" | 13 |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 10629 | align="right" | 40.28 % | align="right" | 11 |- | | '''[[Unuiĝinta Maldekstro|UM]]''' | align="right" | 1323 | align="right" | 5.01 % | align="right" | 1 |} | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[22-an de majo]] [[2011]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 12828 | align="right" | 43.79 % | align="right" | 13 |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 12690 | align="right" | 43.32 % | align="right" | 12 |} |} </center> == Transporto == [[Dosiero:Hoz del Júcar. Entrada a la ciudad.JPG|eta|170px|Ekiĝo de CM-2105, en la ravino de rivero [[Júcar]].]] === Vojoj === La urbo Kvenko, situanta ĉe la bordo de la [[Kvenka Montaro]], ekde la antikvo estis strategia preterpasejo kaj ankoraŭ ĝi estas nodo de la transportiloj de la [[provinco Kvenko|provinco]]. ;Ŝoseoj por atingi Kvenkon: {| border = "0" |[[A-40|Aŭtovojo de Kastilio-Manĉo]] ligas la uron kun la [[Aŭtovojo de Levanto|A-3]] ĉe [[Tarancón]]. |--- |[[CU-11]] Es el tramo de prolongación de la [[Autovía de Castilla-La Mancha|A-40]] en el acceso a Cuenca. |--- |[[N-320]] Ligas [[La Gineta]] ([[Provinco Albaceto|Albaceto]]) kun [[Venturada]] ([[Madrida Regiono]]). |--- |[[N-400]] Ligas Kvenkon kun [[Toledo]]. |--- |[[N-420]] Ligas [[Kordovo]]n kun [[Taragono]]. |--- |[[CM-2105]] Ligas Kenkon kun [[Huélamo]]. |--- |[[CU-914]] Ligas Kvenkon con [[Palomera]]. |--- |} === Fervojo === La [[Cuenca (stacidomo)|Stacidomo de Kvenko]] inaŭguriĝis en [[1883]], kiam kompletiĝis la sekcio kiu ligis ĝin al [[Aranjuez]] kaj de tie, kun [[Madrido]]. En 1947 kompletiĝis la sekcio kiu ligis ĝin kun [[Requena]] kaj [[Valencio]]. Pro la alveno de altrapidaj trajnoj tiu linio estos verŝajne forigata laŭ la koncerna ministerio. La nova stacidomo {{stacidomo|Cuenca Fernando Zóbel}} estas parto de la linio de altrapidaj trajnoj [[LAV Madrid-Levante|Madrid-Levante]] kaj ekfunkciis la {{Daton|18|12|2010}}. Estinte la unua urbo de la linio ekde Madrido, ĝi estas ŝlosila enklavo kiu ligas la okcidenton kaj orienton de Hispanio. == Elstaraj kvenkanoj == [[Dosiero:AlonsoDeOjeda.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Alonso de Ojeda]].]] * '''[[Fernando de Kastilio kaj Plantagenet]]''' (1189-1211): filo de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]] kaj ties edzino [[Eleonora de Anglio (reĝino de Kastilio)|Eleonora Plantagenet]]''' * '''Juan Rodríguez de Cuenca''' (14a kaj 15a jarcentoj): historiisto de la epoko de [[Johano la 1-a (Kastilio)|Johano la 1-a]]. * '''Andrés Cabrera''' (1430 - ): komercisto, politikisto, nobelo kaj militisto de la [[regno de Kastilio|Kastilia regno]] el [[kristanigitaj judoj|juda deveno]]. Ĉefservisto de la palaco, konsilisto kaj [[almoĥarifo]] de la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a de Kastilio]].Li estis la almoĥarifo de [[Segovio]] kaj Kvenko (1465), kaj okupiĝis havis la postenon pri ''pleja justico'' de la urbo Segovio (1468) kaj urbestro de la [[Alkazaro de Segovio]] (1470). Li iĝis Markizo de Moya kaj senjoro de [[Chinchón]]. Li partoprenis diversajn armitajn okazitaĵojn de la [[Milito de Granado]]. * '''Diego de Valera''' (1412-1488): [[verkisto]] kaj [[historio|historiisto]]. * '''Alonso de Ojeda''' (1468 - 1515): naviganto, guberniestro kaj [[konkistadoro]]. Li donis la nomon al la nuna [[Venezuelo]]. * '''[[Alfonso de Valdés]]''' (1490-1532): [[Humanismo|humanisma]] [[Erasmismo|erasmisto]]. * '''Francisco de Mendoza y Bobadill]''' (1508-1566): [[kardinalo]] [[teologio|teologo]] kaj [[humanismo|humanisto]]. Episkopo de Korio. * '''[[Juan de Valdés]]''' (1509-1541): [[Humanismo|humanista]] [[Erasmismo|erasmista]], hermano del anterior. * '''[[Andrés Hurtado de Mendoza]]''' (1510-1560): Markizo de Cañete, ili akompanis la imperiestron [[Karlo la 1-a (Hispanio)|Karlo la 5-a]] en liaj kampanjoj en Germanio kaj Flandrio. Li estis 3a vicreĝo de Peruo kaj fondis plurajn urbojn kaj vilaĝojn en la Nova Mondo, inter kiuj troviĝas la ekvadora urbo [[Kvenko (Ekvadoro)|Kvenko]]. [[Dosiero:Andrés Hurtado de Mendoza y Cabrera.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Andrés Hurtado de Mendoza]].]] * '''García Hurtado de Mendoza''' (1535-1609): Filo de [[Andrés Hurtado de Mendoza]] kaj Markizo de Cañete. Li estis Kapitano Generalo de [[Ĉilio]] inter 1557 kaj 1561, kaj poste Vicreĝo de [[Peruo]] en 1589-1596. * Luis de Molina (1535 - 1600): pastro, hispana jezuito, teologo kaj juristo. * '''[[Francisco de Mora]]''' (1553 - 1610): [[arkitekto]] [[Renesanco|renesancisma]]. [[Dosiero:Garcia Hurtado de Mendoza 2.jpg|eta|200px|maldekstra|[[García Hurtado de Mendoza]].]] * '''Antonio Enríquez Gómez''' (1600 - 1663): [[dramaturgo]], [[rakontisto]] kaj lirika [[poeto]]. * '''Cristóbal García Salmerón''' (c.1603 - c.1666): baroka pentristo. * '''[[Juan Bautista Martínez del Mazo]]''' (1605 - 1667): pentristo, bofilo de [[Diego Velázquez|Velázquez]]. * '''José Torres Mena''' (1822 - 1879): politikisto kaj verkisto naskiĝinta en [[Albaceto]]. Li estis reprezentanto de la [[provinco Kvenko]] en la [[Kongreso de la Deputitoj]] flanke de la Liberala Radikala Partio de [[1869]] al [[1873]]. Li publikigis la libron ''Kvankaj novaĵoj''. * '''Andrés González-Blanco''' (1886 - 1924): Literatura kritikisto, romanverkisto kaj poeto. * '''Federico Muelas''' (1910 - 1974): poeto, [[ĵurnalisto]] kaj filmverkisto de la [[Generacio de 1936]]. * '''Fernando Zóbel''' (1924 - 1984): [[Filipinoj|filipina]] pentristo, fondinto kune kun Gustavo Torner, de la [[Muzeo de Hispana Abstrakta Arto]]. * '''Gustavo Torner''' (1925 - ), pentristo, fondinto kune kun Fernando Zóbel, de la Muzeo de Hispana Abstrakta Muzeo. * '''José Luis Coll''' (1931 - 2007): humoristo kaj verkisto. * '''Mari Carmen''' (1945 - ): ventroparolisto. * '''Julio Sanz Vázquez''' (1965 - ): komponisto kaj artisto premiita de la Internacia Tribuno de Muziko Unesko en [[1992]]. * '''José Luis Olivas''' (n. Motilla del Palancar, 13-an de oktobro de 1952), hispana politikisto de [[Partido Popular]]. {{-|maldekstra}} == Ĝemeligitaj urboj == * {{ECU}} [[Kvenko (Ekvadoro)|Kvenko]] * {{ITA}} [[L'Aquila]] * {{KOR}} [[Paju]] * {{ESP}} [[Arundo]] * {{ESP}} [[Plasencio]] == Bildgalerio == <gallery> File:Catedral Cuenca.jpg|Panorama vido de la Katedralo. File:Cuenca CasasColgadas1.jpg|Pendodomoj. File:Cuenca Ermita de las angustias.JPG|Ermitejo de la Virgulino de la Angoroj. File:Cuenca, iglesia de la Merced.jpg|Monaĥejo de la Difavoro. File:Cuenca Convento de las carmelitas.JPG|Monaĥinejo de la Karmelaninoj. File:Parador Nacional de Cuenca (portada) 065.jpg|''Parador Nacional de Cuenca''. File:Diputacion provincial de cuenca.jpg|Provinca Deputitejo. File:Cuenca-20080319-03-calle alfonso viii.jpg|Strato Alfonso la 8-a. File:Cuenca Plaza mayor.JPG|Ĉefa Placo File:Cuenca-2000 rio jucar 01.jpeg|Rivero Júcar tra Kvenko. File:Cuenca-20080319-06-desde puente san anton.jpg|Rivero Júcar vidata ekde la ponto Sankta Antono. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cuenca.es/ Urbestraro de Cuenca] {{Municipoj de Provinco Kvenko}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|18}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Hispanio|Cuenca]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Hispanio]] 5hvbgc0zkppogupcsmjqj1p3jfu9x7a 9455100 9455095 2026-08-16T21:30:47Z ThomasPusch 1869 9455100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-CU | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Kvenko''' ({{lang-es|Cuenca}}) estas la ĉefurbo de la samnoma [[Hispanio|hispana]] [[provinco Kvenko|provinco]] situanta en la [[Administra organizado de Hispanio|aŭtonoma regiono]] de [[Kastilio-La Manĉo]]. Ĝi situas en la renkontiĝejo de la riveroj [[Júcar]] kaj Huécar. En [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] tie loĝis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} homoj. Ĝia centro estas [[Monda heredaĵo de Unesko]].<ref>http://whc.unesco.org/en/list/781</ref> Inter la vidindaĵoj troviĝas la Katedralo, la famaj ''Pendodomoj'' (pendantaj domoj super krutaĵo de la rivero). En la ĉirkaŭaĵo troviĝas natura pejzaĝo konata kiel la ''Ciudad Encantada'' (hantita urbo).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pueblos-espana.org/castilla+la+mancha/cuenca/cuenca/Casas+Colgadas/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120710003333/http://www.pueblos-espana.org/castilla+la+mancha/cuenca/cuenca/Casas+Colgadas |arkivdato=2012-07-10 }}</ref> La urbo Kvenko staras 150&nbsp;km sudoriente de [[Madrido]]. La [[provinco Kvenko]] estas la 5a plej granda en Hispanio laŭ surfaco<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.codigospostal.org/ciudades-mas-100000-habitantes.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120415125209/http://www.codigospostal.org/ciudades-mas-100000-habitantes.html |arkivdato=2012-04-15 }}</ref>, tamen ĝi estas la 7e malplej loĝata kaj la urbo mem havas nur 56 000 loĝantojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.guiarte.com/paises/espana/guias_ciudades.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120330201413/http://www.guiarte.com/paises/espana/guias_ciudades.html |arkivdato=2012-03-30 }}</ref>. Ĝi estas la 2a plej malgranda provinca ĉefurbo de Hispanio post Teruelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cajamarfundacion.es/mediterraneo/revista/me0304.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930175705/http://www.cajamarfundacion.es/mediterraneo/revista/me0304.pdf |arkivdato=2011-09-30 }}</ref> Kvankam ekzistas pruvoj ke ĉirkaŭ la nuna urbo loĝis homoj ekde [[Paleolitiko]], ne estis ĝis la alveno de la islamanoj ĉirkaŭ la 10a jarcento, kiam estiĝis la urbo per la konstruado de la islama alkazaron Qūnka de kie naskiĝis la urbo Kvenko<ref>http://palomatorrijos.blogspot.com.es/2010/12/el-arco-bezudo-cuenca.html</ref>. La urbo situis sur ege strategia loko, sur kruta monto inter la riveroj Júcar kaj Huécar. Ĝi estis konkerita de kristana reĝo Alfonso la 8-a en la jaro 1117.<ref>http://turismo.cuenca.es/portal/lang__es-ES/tabid__9381/default.aspx</ref> La urbo dividiĝas en du partoj: la malnova urbo, kiu staras, kiel dirite, sur monto inter du ravinoj laŭ kiuj fluas la riveroj [[Huécar]] kaj [[Júcar]], estis nomata [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 1996 pro la bona konservo de la antikva urba pejzaĝo kaj la mezepoka fortikaĵo, ĝia riĉa civila kaj religia arkitekturo de la 12-a ĝis la 18-a jarcento, kaj la eksterordinara fuzio de la urbo kun ties belega medio.<ref name=rojmon12>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos| paĝoj=12}}</ref><ref name=callejero/> La plej interesaj festivaloj en Kvenko estas la [[Sankta Semajno]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cuencaysusemanasanta.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090306203046/http://www.cuencaysusemanasanta.es/ |arkivdato=2009-03-06 }}</ref>, Semajno de Religia Muziko kaj la festoj de Sankta Juliano<ref name="publispain.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.publispain.com/viajes/cuenca/festividades.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120601222748/http://www.publispain.com/viajes/cuenca/festividades.htm |arkivdato=2012-06-01 }}</ref> (aŭgusto) kaj Sankta Mateo (septembro).<ref name="publispain.com"/> Vizitinda estas ankaŭ la Muzeo de Abstrakta Arto.<ref>http://www.march.es/arte/cuenca/</ref> == Nomo == La nomo ''Cuenca'' venas de la [[araba lingvo|araba vorto]] قونكة (''Qūnka^tu''), kiu komence estis nomo uzata nur por la ''[[alkazabo]]'' situinta kie hodiaŭ staras la restaĵoj de la kastelo, kaj poste tiu nomo estis donita al la tuta urbo.<ref>http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=1070173</ref> == Geografio == === Situo === [[Dosiero:Vista aérea de Cuenca.jpg|eta|230px|Aera vido de Kvenko.]] La urbo Kvenko dividiĝas en du zonojn klare diferencigitaj: la antikva urbo kaj la nova urbo. La unua troviĝas sur roka monteto ĉirkaŭata de profunda valo de la rivero [[Júcar]] norde kaj ties alfluanto, la [[Huécar|rivero Huécar]] sude. Ĉi lasta rivero elfluas en la malalta parto de la antikva urbo, iom antaŭ la tiel nomata [[Ponto Sankta Antono]]. Okcidente kaj sude de la antikva urbo, kaj disigita de la rivero Huécar, etendiĝas la nova urbo kun direkto nordo-sudo, kun la centra parto en la strato Carretería. La alteco de la urbo estas inter 920&nbsp;[[marnivelo|msm]] de la nova urbo kaj iom pli ol 1000 ĉe la plej alta parto de la antikva urbo.<ref>{{Cite book|title=Cuenca |apellidos=Cuevas |name=Pedro José |editorial=Alfonsípolis |ubicación=Cuenca |year=2000 |capítulo=Territorio: Geografía |page=29}}</ref> === Klimato === La klimato en Kvenko estas [[mediteranea klimato|mediteranea]] kontinenta, kun malvarmaj temperaturoj en vintro kaj mildaj en somero. La pluvado estas abunda sed dum somero pluvas malpli. == Historio == === Islama origino === [[Dosiero:Location map Taifa of Toledo.svg|eta|dekstra|250px|Kvenko apartenis al la [[tajfo de Toledo]]]] Kiam la [[Ibera duoninsulo]] estis parto de la [[Romia Imperio]] ekzistis pluraj gravaj setlejoj en la [[provinco]], kiel ekzemple Segóbriga, Ercávica kaj Gran Valeria<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.patrimoniohistoricoclm.es/parque-arqueologico-de-segobriga/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120221082414/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/parque-arqueologico-de-segobriga/ |arkivdato=2012-02-21 }}</ref>. Tamen, la loko kie Kvenko hodiaŭ situas estis neloĝata en tiu tempo. Kiam la [[islamanoj]] kaptis la areon en 714, ili baldaŭ taksis la valoron de tiu strategia loko kaj konstruis fortikaĵon (nomita Kunka) inter du gorĝoj fositaj inter la riveroj [[Júcar]] kaj [[Huécar]], ĉirkaŭitaj per murego el 1 kilometro longa. Kvenko baldaŭ sin dediĉis al agrikultura kaj teksaĵa produktado, ĝuante kreskantan prosperon.<ref>http://www.cervantesvirtual.com/obra/tesoro-de-monedas-rabes-descubierto-en-la-provincia-de-cuenca-0/</ref> === Kristana konkero === Ĉirkaŭ la [[12-a jarcento]], la [[kristanoj]], vivante en pli norda [[Hispanio]] dum la islama ĉeesto, komencis malrapide reakiri la [[Iberio|Iberan duoninsulon]].<ref>http://www.arteguias.com/reconquistacristiana.htm</ref> Kastilio prenis okcidentajn kaj centrajn areojn de Hispanio, dum [[Aragonio]] plivastiĝis tra la [[Mediteraneo|Mediteranea regiono]]. La islama regno, Al-Andalus, dividiĝis en malgrandajn [[tajfo]]jn sub kristana premo. Kvenko estis parto de la [[Tajfo de Toledo]]. En 1076 ĝi estis sieĝita de Sanĉo Ramírez de Aragonio, sed ne konkerita<ref>http://mimarzgz.blogspot.com.es/2007/04/reconquista-de-aragon.html</ref>. En 1080 la reĝo [[Yahya al-Qadir]] de [[Toledo]] perdis sian Tajfon, kaj lia veziro subskribis en Kvenko traktaton kun [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio]] per kiu li cedis al li kelkajn fortikaĵojn en interŝanĝo de armea helpo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://perseo.sabuco.com/historia/Taifa%20de%20Toledo.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120609122929/http://perseo.sabuco.com/historia/Taifa%20de%20Toledo.pdf |arkivdato=2012-06-09 }}</ref> [[Dosiero:TumboA ferdinand.jpg|eta|250px|maldekstra|Ferdinando la 2-a de Aragono.]] Post la malvenko de Alfonso en la [[batalo de Sagrajas]] (1086), Kvenko estis kaptita de la reĝo de [[Sevilo]], [[Al-Mu'tamid ibn Abbad]]. Tamen, kiam liaj teroj estis atakitaj de la [[almoravidoj]], li sendis sian bofilinon Zaida al Alfonso, ofertante al li Kvenko interŝanĝe de armea subteno. La unuaj kristanaj trupoj vojaĝis al la urbo en 1093. Tamen, la almoravidoj kaptis ĝin en 1108. Ilia guberniestro en la urbo deklaris sin sendependa en 1144, sekvita de la tuta Murcio post unu jaro. En 1147 [[Muhammad ibn Mardanis]] estis elektita reĝo de Kvenko, Murcio kaj [[Valencio]]. Li devis defendi siajn terojn de la almohada invado ĝis sia morto en 1172, post kiu lia filo devis subskribi pakton pri tributoj kun la novalvenintoj. La reĝo [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8a]] 17 jarojn aĝa, provis konkeri la urbon, sed post kvin monatoj da sieĝo, li devis retiriĝi post enmarŝo de trupoj senditaj de la [[almohadoj|almohada kalifo]] [[Abu Yaqub Yusuf]]. [[Dosiero:Eugenio Cajés (1575-1634) - San Julián, Bishop of Cuenca - PC.98 - Pollok House.jpg|eta|200px|dekstra|Sankta Juliano de Kvenko]] Alfonso subskribis armisticon sed kiam, en 1176 la kvenkanoj okupis kelkajn kristanajn terojn en Huete kaj Uclés, Alfonso intervenis estrante koalicion kune kun [[Ferdinando la 2-a (Leono)|Ferdinando la 2-a]], [[Alfonso la 2-a (Aragono)|Alfonso la 2-a de Aragonio]] kaj la [[Ordeno de Kalatrava|Armeaj Ordoj]] de [[ordeno de Kalatrava|Kalatravo]], [[ordeno de Santiago|Santiago]] kaj [[ordeno de Montegaudio|Montegaudio]], sieĝante Kvenkon ekde la tago de Epifanio en 1177. La komandanto de la urbo, Abu Bakr, denove serĉis la subtenon de Yaqub Yusuf, sed li estis en Afriko kaj ne sendis ajnan helpon. Post malsukcesa atakmisio de Kvenko kontraŭ la kristana tendaro la [[27-an de julio]], la sieĝita urbo estis konkerita de la trupoj de Alfonso la [[21-an de septembro]] [[1177]], dum la islamana garnizono rifuĝis sin en la citadelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.maravedis.net/alfonso8.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120312071722/http://www.maravedis.net/alfonso8.html |arkivdato=2012-03-12 }}</ref> Ĉi lasta falis en oktobro, metante finon al la araba superregado en Kvenko. Alfonso la 8-a donis al la urbo titolon, kaj estis konsiderita "Muy noble y muy leal" (Tre nobla kaj tre lojala). Estis antaŭfiksitaj aro de leĝoj, la [[Foruo]]. La diocezo de Kvenko estis establita en 1183; ĝia dua episkopo estis [[Sankta Juliano de Kvenko]], kiu iĝis patrona sanktulo de la urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://loquemisojosrecuerdan.blogspot.com.es/2012/03/muy-noble-y-muy-leal-fidelisima-y-noble.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120629191244/http://loquemisojosrecuerdan.blogspot.com.es/2012/03/muy-noble-y-muy-leal-fidelisima-y-noble.html |arkivdato=2012-06-29 }}</ref> Dum la venontaj jarcentoj Kvenko ĝuis prosperon, danke al teksaĵo-produktado kaj brutar-ekspluato. La katedralo estis konstruita en tiu tempo, laŭ anglo-normanda stilo, kun multaj francaj laboristoj, ĉar la edzino de Alfonso la 8-a, Leonor de Plantagenet, estis franca.<ref>http://www.arteguias.com/catedral/cuenca.htm</ref> === 18a jarcento ĝis nuntempo === [[Dosiero:Hoz del Huecar.jpg|eta|240px|maldekstra|Ponto Sankta Paŭlo.]] Dum la [[18-a jarcento]] la teksaĵa industrio malkreskis, aparte kiam [[karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a]] malpermesis tiun agadon en Kvenko por malhelpi la konkuradon kun la [[Reĝa Tapiŝfarejo]], kaj la ekonomio de Kvenko malkreskis, tiel draste perdante populacion (5 000 loĝantoj). Dum la milito de sendependeco kontraŭ la trupoj de [[Napoleono]], la urbo suferis grandan detruon, kaj tio pliakrigis la krizon. La urbo perdis loĝantojn, kun nur ĉirkaŭ 6 000 loĝantoj, kaj nur alveno de fervojoj en la 19-a jarcento, kune kun la lignoindustrio, povis malrapide akceli loĝigadon de Kvenko, kaj ĝi atingis 10 000 loĝantojn. En 1874, dum la [[Tria Karlisma Milito]], Kvenko estis konkerita de la karlismaj trupoj, subtenantaj de "Karlo la 7-a", posteulo de [[Karlo Maria Isidro de Burbono]] kiel reĝo anstataŭ la reganta [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Izabela la 2-a]], kaj la urbo suferis egajn difektojn ree.<ref>http://www.cuenca.es/realidad_virtual/contenido/cuencaŜVIII/cuencaŜVIII.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[20-a jarcento]] komenciĝis kun la kolapso de la turo Giraldo de la katedralo en 1902, kiu ankaŭ influis la fasadon. Ĝi devis esti rekonstruita de [[Vicente Lámperez]], kun du novaj ĝemelturoj ĉe ambaŭ flankoj de la fasado kiu restis nefinita sen la supraĵo de ili. La unuaj jardekoj de la [[20-a jarcento]] estis tumulta same kie en aliaj regionoj de Hispanio. Ekzistis malriĉeco en kamparaj areoj, kaj la [[Romkatolika Eklezio]] estis atakita, kun monaĥoj, monaĥinoj, pastroj kaj episkopo de Kvenko, Cruz Laplana y Laguna, kiuj estis murditaj. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]], Kvenko estis parto de la respublikana zono. Ĝi estis okupita en 1938 de la trupoj de [[Generalo Franco]].<ref>http://www.vocesdecuenca.com/frontend/voces/Represion-Y-Guerra-Civil-En-Cuenca-vn2944-vst113{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dum la postmilita periodo tiu areo iĝis ekstreme malriĉa, kaŭzante la elmigradon de multaj loĝantoj al pli prosperaj regionoj, plejparte [[Eŭskio]] kaj [[Katalunio]], sed ankaŭ al aliaj landoj kiel ekzemple [[Germanio]]. La urbo komencis bonfarti malrapide post la 1960aj kaj 1970aj jaroj, kaj la urbolimoj transiris la gorĝon al plataĵo.<ref>http://www.eluniverso.com/2011/11/03/1/1447/crecimiento-cuenca-llega-zona-rural-vuelve-problema.html</ref> En la lastatempaj jardekoj en kiuj la urbo travivis moderan kreskon laŭ loĝantoj kaj ekonomio, la du precipaj sektoroj iĝis la kreskatanta [[turismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.spain.info/es/ven/otros-destinos/reportaje/cuenca.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110811184538/http://www.spain.info/es/ven/otros-destinos/reportaje/cuenca.html |arkivdato=2011-08-11 }}</ref>, kaj tio instigis la plibonigon de vojoj kaj transportado. Kvenko forte investas por [[kulturo]]<ref>http://www.eldiadecordoba.es/article/ocio/898901/luis/alberto/cuenca/apuesta/por/la/cultura/como/respuesta/caos.html</ref> kaj kiel rezulto ĝi estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 1996. En la lastaj jaroj, novaj kulturaj infrastrukturoj kiel ekzemple la municipa Koncertejo aŭ la Muzeo de Scienco troviĝas en Kvenko kaj la urbo estis kandidato por la [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo]] en 2016.<ref>http://www.abc.es/20101001/comunidad-castillalamancha/cuenca-2016-servido-para-20101001.html</ref> {{Granda dosiero|Cristo del Socorro. Panorámica.jpg|1100px|Vido de la antikva urbo kaj la ravino de la rivero de [[Huécar]] kaj [[Júcar]] ekde la monteto Socorro}} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:catedral cuenca.jpg|220px|eta|[[Katedralo de Kvenko]].]] [[Dosiero:A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral in Spain.jpeg|220px|eta|Katedralo de Kvenko.]] [[Dosiero:Cuenca Ermita de las angustias.JPG|220px|eta|Ermitejo Virgulino de la Angoroj.]] [[Dosiero:Iglesia de San Pedro. Desde el castillo.JPG|eta|220px|Preĝejo Sankta Petro]] [[Dosiero:A black and white photo taken in Cuenca Spain.jpeg|eta|Kvenko (Hispanio)]] En la jaro [[1996]], la «Historia murigita urbo Kvenko» estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]], kun la sekvaj lokoj: {| class="wikitable" border="1" width="60%" ! Kodo ! Nomo ! Koordinatoj |- | 781-001 | Enmura urbo | {{Koord|40|04|35.8|N|2|07|54.3|O}} |- | 781-002 | Kvartalo de la Kastelo | {{Koord|40|04|56.4|N|2|07|32.6|O}} |- | 781-003 | Kvartalo Sankta Antono | {{Koord|40|04|44.5|N|2|08|13.2|O}} |- | 781-004 | Kvartalo Tiradores | {{Koord|40|04|28.0|N|2|07|49.6|O}} |} Kvenko en la historia urboparto konservas antikvan kaj riĉan arkitekturan heredaĵon inter kiuj elstaras pluraj religiaj konstruaĵoj. Granda parto de la historia urboparto similas al rigardejo sur ravino de la riveroj [[Júcar]] kaj [[Huécar]], natura medio kiu plibeligas la urbon. === Religia arkitekturo === * [[Katedralo de Kvenko|Katedralo Sankta Maria kaj Sankta Juliano]]: Ĝi estis ekkonstruita en la 13a jarcento sur kie staris la moskeo kaj ĝi estas verko de la frua [[gotiko]] en [[Hispanio]].<ref name=rojmon13b>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos: La Catedral| paĝoj=13–14}}</ref> Ĝi estis konsekrita en [[1208]] de la ĉefepiskopo Ximénez de Rada, sed ne estis finkonstruita ĝis [[1271]].<ref name=rojmon13b/> * [[Episkopa Palaco de Kvenko|Episkopa Palaco]]: estas apudaĵo de la Katedralo kaj interne troviĝas la Dioceza Muzeo. La konstruaĵo ne havas klaran arkitekturan stilon, sed estas rezulto de reformoj ekigitaj dum la konstruado mem en la [[18-a jarcento]].<ref>'''Ibáñez Martínez, Pedro Miguel''': ''Arquitectura y poder. Espacios emblemáticos del linaje Albornoz en la ciudad de Cuenca''. Cuenca (Universidad de Castilla-La Mancha), 2003.</ref> * [[Preĝejo Sankta Andreo (Kvenko)|Preĝejo de Sankta Andreo]]: konstruita en la 16a jarcento sub la gvido de la arkitekto Pedro de Alviz. En [[1936]] la kirko suferis gravajn damaĝojn kaj poste estis restaŭrita.<ref name=callejero>Cuenca: Viviendo la ciudad / Living the city| eldonejo: Instituto de Promoción Turística de Castilla-La Mancha|jaro 2010</ref> * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Kvenko)|Preĝejo Sankta Mikaelo]]: Ekkonstruita en la 13a jarcento, ankoraŭ konserviĝas la absido de tiu epoko. La cetero estis reformita en la 18a jc. kaj restaŭrita en la 20a jarcento. Nuntempe ĝi gastigas koncertojn kaj kulturajn aranĝojn. * [[Preĝejo Sankta Nikolao de Bari (Kvenko)|Preĝejo Sankta Nikolao]]: Temas pri simpla konstruaĵo unukapela, konstruita laŭ [[Renesanco|renesanca stilo]].<ref name=rojmon13b/> * [[Preĝejo Sankta Petro (Kvenko)|Preĝejo Sankta Petro]]: La nuna konstruaĵo venas de la 18a jarcento kaj estis starigita kie antaŭe troviĝis moskeo. Ĝi estis konstruita laŭ planoj de la arkitekto Martín de Aldehuela. En ĝia interno estas bildaro pri la kvenka Sankta Semajno. * [[Preĝejo Sankta Kruco (Kvenko)|Preĝejo Sankta Kruco]]: Konstruita en la 16a jarcento kaj estis reformita plurfoje. Nuntempe ĝi estas ekspoziciejo.<ref name=7museos>Paseos por Cuenca|eldonejo: Ayuntamiento de Cuenca| jaro 2008|ĉapitro: Ruta de los Museos</ref> * [[Preĝejo La Savinto (Kvenko)|Preĝejo La Savinto]]: El la 16-a jarcento, ununava, kun kapeloj laŭ la tradicio de Levanto. La nuna sonorilturo estis aldonita en [[1903]]. * Preĝejo Sankta Pantaleono de Jerusalemo: Konstruita de la templanoj en la 13a jarcento kaj nuntempe troviĝas en ruinoj.<ref name=7huecar>Paseos por Cuenca|eldonejo Ayuntamiento de Cuenca| jaro 2008|ĉapitro: Ruta del Paseo del Huécar</ref> * Preĝejo Virgulino de la Lumo: Konstruita en la 16a jarcento sur antaŭa ermitejo, kiu laŭ la tradicio, estis konstruigita de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]] post apero de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]].<ref name=7casonas>Paseos por Cuenca|eldonanto Ayuntamiento de Cuenca| ĉap. Ruta de las Casonas o Palacios</ref> * Ermitejo Virgulino de la Angoroj: Malgranda konstruaĵo for de la historia urboparto kun fortaj ligoj al la Sankta Semajno de Kvenko. Ĝi estas verko de Marín de Aldehuela.<ref name=7balcones>Paseos por Cuenca|eldonanto Ayuntamiento de Cuenca|ĉapitro Ruta de los Balcones del Júcar</ref> ==== Monaĥ(in)ejoj ==== [[Dosiero:Convento de San Pablo Cuenca Spain-3.jpg|eta|220px|maldekstra|Monaĥejo Sankta Paŭlo.]] * [[Monaĥejo Sankta Paŭlo]]: Ekkonstruita en [[1523]] kiel monaĥejo por dominikanoj, profitante la rokan strukturon de la profunda ravino. Nun ĝi gastigas hotelon. * [[Monaĥejo de la Difavoro]]: Antikva [[cenobitejo]] de la [[Ordeno de la Difavoro]] konstruita inter la 16a kaj 18a jarcentoj, precipe el baroka stilo. * [[Monaĥejo Sankta Filipo Neri]]: Konstruita sub la gvido de José Martín en la 18a jarcento. ĝi estas unu el la ĉefaj montraĵoj de [[rokoko]] en [[Hispanio]]. * [[Monaĥejo Sankta Petro de la Justinaninoj]]: Konstruita en la 18a jarcento kaj situas ĉe la Ĉefa Placo. * Monaĥejo la Anĝelinoj: La konstruaĵo, apudaĵo de la preĝejo sankta Nikolao de Bari, estis konstruita en la 16a jarcento. Nuntempe ĝi gastigas la Lernejon de Metioj. * Monaĥejo de la Prizorgantoj de la Sankta Koro de Jesuo:Konstruita en la 17a jarcento kaj nun sidejo de hotelo. * [[Monaĥejo de la Franciskana Koncipiĝo]]: Konstruita en la 5a jarcento kaj situas ekstermure en la antikva Pordo de Valencio. * Monaĥejo de la Senŝuaj Franciskanoj: Konstruaĵo de la 16a jarcento en kies atrio troviĝas kruco ĉizita sur ŝtono kun skulptita mano kun legenda rakonto. * [[Monaĥejo de la Benediktinaj Patrinoj]]: Fondita la [[14-an de decembro]] [[1448]] laŭ mendo de Pedro Arias de Vamonde. === Civila heredaĵo === [[Dosiero:Casacolgantecuenca.jpg|190px|eta|maldekstra|[[Pendodomoj]].]] * [[Pendodomoj]]: La plej tipa karakterizaĵo de la urbo. Temas pri serio de domoj konstruitaj ekde la 15a jarcento sur la ravino de la rivero [[Huécar]]. Verŝajne en la komenco estis senjordomoj kaj ĝis la nuntempo ili estis diverscele uzitaj, inter ili la gastigo de la Urbodomo. * [[Turo de Mangana]]: La nomo ''Mangana'' estas uzata ekde la fino de la 16a jarcento por nomi la horloĝon de la urbo. Ĝi situas en la mudeĥara kvartalo de la antikva [[al-Andalus|al-andalusa]] [[alkazaro]] kiu unu estis [[mudeĥaro|mudeĥara]] kaj poste [[juda kvartalo]]. * [[urbodomo de Kvenko|Urbodomo]]: Konstruita en [[1733]] laŭ palnoj de Jaime Bort. * [[Ponto Sankta Paŭlo]]: Ĝi situas sur la ravino de la rivero Huécar. Inter [[1533]] kaj [[1589]] ŝtona ponto estis konstruita sed ĝi falis kaj la nuna el fero kaj ligno anstataŭis ĝin. * [[Ponto Sankta Antono]]: Ĝi staras sur la rivero [[Júcar]]. El mezepoka origino kvankam plurfoje reformita.<ref name=rojmon15a>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos: Las Casas Colgadas| paĝoj=15}}</ref> * Kastelo: Sur tiu loko staris la antikva [[alkazabo]]. Nuntempe en ruinoj kvankam ĝi konservas turon. * [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]]: Situas proksime al la kastelo, en konstruaĵo de la [[16-a jarcento]] kiu estis sidejo de la [[Inkvizicio]] de Kvenko. * [[Gastejo Sankta Jozefo]]: Konstruita en la 17a jarcento, komence ĝi apartenis al la familio de la pentristo [[Juan Bautista Martínez del Mazo]]. Poste iĝis sidejo de la katedrala ĥoro kaj nun estas hotelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.decuencaasantiago.org/hospitalsantiago/hs_servicio_pobres.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111005032152/http://www.decuencaasantiago.org/hospitalsantiago/hs_servicio_pobres.htm |arkivdato=2011-10-05 }}</ref> === Placoj kaj ĝardenoj === * '''Ĉefa Placo''': Ĝi troviĝas en la centro de la antikva urbo. Ĝi havas leĝeran triangulan formon kaj ĝiaj limoj estas markataj de la [[Katedralo de Kvenko|katedralo]], la [[Urbodomo]] kaj la [[Monaĥejo Sankta Petro de la Justinaninoj]]. Ĝi ne estis la ĉefa placo de la kristana urbo ĝis la [[15-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis la placon Karmelo (tiam Placo de la Pilorio) kie kunvenis la Konsilio. * '''Placo de Mangana''': Ĝi okupas la terenon de la antikva [[alkazaro]] kaj en ĝi troviĝas la [[Turo de Mangana]] kaj la ''Monumento al la Konstitucio'' de [[Gustavo Torner]]. Ĝi estis la celo de pluraj arkeologiaj esploroj ĝis fino de [[2010]]. == Kulturo == Kvenko estas kultura urbo. En ĝi troviĝas pluraj diverstemaj muzeoj, historia urboparto kiu estas kultura heredaĵo de Unesko kaj fama celebrado de la Sankta Semajno. La urbo altiras turistojn kiuj vizitas ĝin pro la ampleksa kultura aranĝaro. La urbo estis inter la oficialaj kandidatoj por iĝi Eŭropa Kultura Ĉefurbo de la jaro 2016. Sekve, kelkaj el la plej elstaras kulturaĵoj. === Muzeoj === [[Dosiero:Museo de Arte Abstracto Español en Cuenca.jpg|eta|Enirejo de la Muzeo de Hispana Abstrakta Arto.]] [[Dosiero:Museo de las Ciencias. Fachada.JPG|eta|Muzeo de la Sciencoj]] * '''[[Muzeo de Kvenko]]''': Ĝi situas en la tiel nomata ''Pastrodomo'' kaj en ĝi videblas arkeologiaj eltrovaĵoj pri la urbo kaj la tuta [[provinco Kvenko]], ekde [[Paleolitiko]] ĝis la [[Moderna epoko]]. Elstaras tri haloj dediĉataj al la romiaj urboj [[Segóbriga]], [[Ercávica]] kaj [[Valeria (romia urbo)|Valeria]], kaj la statuo de [[Lucio Cezaro]], el [[marmoro]]. Ankaŭ menciindas la numismatika kolekto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-cuenca/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100213193603/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-cuenca/ |arkivdato=2010-02-13 }}</ref> * '''[[Muzeo de Hispana Abstrakta Arto]]''': Situanta ĉe la [[Pendodomoj]], ĝi montras verkojn de la plej gravaj hispanaj artistoj de la dua duono de la [[20-a jarcento]] kiel [[Eduardo Chillida]], [[Antonio Saura]], [[Pablo Serrano]] aŭ [[Manolo Millares]] inter aliaj. Ĝi malfermiĝis al la publiko en [[1966]] danke al la kuna kunlaboro de [[Fernando Zóbel]] kaj [[Gustavo Torner]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/museos/cuenca/museo-de-arte-abstracto-espanol/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120628183535/http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/museos/cuenca/museo-de-arte-abstracto-espanol/ |arkivdato=2012-06-28 }}</ref> * '''Fondaĵo Antonio Pérez''': Sientanta ĉe la iama monaĥinejo de la Karmelanoj ([[17-a jarcento]]) ĝi estas fame konata loko de nuntempa arto. Ĝi gastigas verkojn de Millares, Gordillo, [[Gustavo Torner|Torner]], [[Antonio Saura]], [[Fernando Zóbel|Zóbel]], [[Rafael Canogar|Canogar]], [[Joan Brossa|Brossa]] kaj [[Andy Warhol|Warhol]] inter aliaj. Elstaras la persona kolekto de ''eltrovitaĵoj'' de [[Antonio Pérez]].<ref>http://www.fundacionantonioperez.es/</ref> * '''[[Muzeo de la Sciencoj de Kastilio-Manĉo]]''': Ĉi situas ĉe la Antikva Restadejo de Senprotektaj Maljunuloj, kiu konsiderinde ampleksiĝis por la instalado de la muzeo. Ĝi estas dividita en 4 laŭtemajn salonojn, plus la distribuejo kaj la [[Planetario]]. Ĝi didaktike kaj dinamike montras plurajn sciencajn fakojn, ekde [[astronomio]] kaj [[renoviĝanta energio]] ĝis [[geologio]] aŭ [[biodiverseco]].<ref>http://pagina.jccm.es/museociencias/{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Ars Natura''': Temas pri interpreto-centro pri la singulareco de la teritorio kaj la [[biodiverseco]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Situanta sur la monteto Molina, ĝi konsistas el du malsamaj partoj interligitaj. La unua estas la muzea konstruaĵo mem, en kiu elstaras la salonoj dediĉataj al la naŭ naturaj unuoj de Kastilio-Manĉo, kaj la [[akvario]] kaj ejo por la [[fungoscienco]]. La dua, ĉirkaŭanta a konstruaĵon, estas [[botanika ĝardeno]] kiu montras la floraron de tiaj ekosistemoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.centroarsnatura.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120328134647/http://www.centroarsnatura.es/ |arkivdato=2012-03-28 }}</ref> * '''Katedrala Trezoro''': Temas pri malgranda muzeo situanta interne de la Katedralo. Ĝi havas verkojn de Pedro de Mena, García Salmerón kaj Martín Gómez El Viejo, inter aliaj.<ref name="despania.es">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.despania.es/museo-tesoro-catedralicio-1816.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140607005637/http://www.despania.es/museo-tesoro-catedralicio-1816.html |arkivdato=2014-06-07 }}</ref> * '''Dioceza Muzeo de Religia Arto''': Situanta ĉe la Episkopa Palaco, ĝi inaŭguriĝis en [[1983]]. La konstruaĵo kalkulas je pluraj surskriboj en [[araba lingvo]] de la [[12-a jarcento]], kvankam estis konsiderinde reformita en la [[16-a jarcento]]. En ĝi elstaras verkoj de [[El Greco]], flandra kalvario de [[Gérard David]] kaj pluraj tabuloj de la kvenka lernejo pri pentrado. Inter la skulptaĵoj, elstaras la Kalvario de Alfonso la 8-a, de la fino de la [[12-a jarcento]].<ref name="despania.es"/> * '''Fondaĵo Antonio Saura-Casa Zavala''': Ĝi situas en la antikva palaco de la familio Cerdán de Landa kaj nuntempe ĝi havas kolenton de verkoj de la pentristo [[Antonio Saura]]. La fondaĵo posedas bibliotekon pri avangarda pentraro, kun publika alireblo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fundacionantoniosaura.es/default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120616171416/http://www.fundacionantoniosaura.es/default.aspx |arkivdato=2012-06-16 }}</ref> * '''Internacia Muzeo de Elektrografio''': Temas pri esplormuzeo, ligata al la [[Universitato de Kastilio-Manĉo]]. Ĝi montras kolekton de pli ol 400 verkoj pri elektrografia kaj bita arto, faritaj per uzado de metodoj kun rilatoj al la novaj teknologioj por produktado, reproduktado kaj prizorgado de bildoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mide.uclm.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120505070435/http://www.mide.uclm.es/ |arkivdato=2012-05-05 }}</ref>. * '''Spaco Torner''': Ĝi situas en la Monaĥejo Sankta Paŭlo, nuna [[Parador Nacional]] kaj ĝi montras verkojn de tiu [[Gustavo Torner|kvenka pentristo]], iniciatinto de la Muzeo de Abstrakta Arto.<ref>http://www.espaciotorner.com/</ref> * '''Muzeo pri la Sankta Semajno''': Ĝi situas en la strato Alfonso la 8a, en la iama domo de la familio Girón y Cañizares. Ĝi elmontras vivaĵojn kaj emociojn de la Sankta Semajno de Kvenko kaj multmedia muntaĵo kiu uzis la lastajn mezeografiajn teknologiojn.<ref>http://www.msscuenca.org/ Muzeo pri la Sankta Semajno en Kvenko</ref> === Festoj === [[Dosiero:Estatua de Semana Santa.JPG|200px|eta|Statuo omaĝe al la [[nazareno]]j de la Sankta Semajno en Kvenko.]] * '''[[Sankta Semajno en Kvenko]]''': ĝi estas deklarata kiel loka kultura heredaĵo kun altiro por internacia turismo. Inter ĝiaj diversaj eventoj elstaras la procesio ''Vojo al Kalvario'', populare konata kiel [[Las turbas]]. * '''Semajno de la Religia Muziko''': temas pri altkvalita festivalo el internacia turisma allogo. En ĝi ludas kelkaj el la plej prestiĝaj kantistoj de la religia muziko, en kiu oni instigas la rekuperadon de tiu kultura heredaĵo kaj la komponadon de novaj verkoj. * '''Festoj de Sanktaj Juliano''': Ili okazas fine de aŭgusto kune kun foiro de manfaritaĵoj kaj aliaj diversaj aranĝoj, ekde defiloj ĝis teatraĵoj, subĉielaj koncertoj kaj toreado. * '''Festoj de Sankta Mateo''': Ili okazas de la [[18-a de septembro|18a]] ĝis la [[21-a de septembro]] kaj estas deklaritaj kiel regiona heredaĵo el turimsa allogo. Ili rememorigas la [[reconquista|konkeron]] de Kvenko fare de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]], kaj la tradicio diras ke oni festas ĝin ekde la konkero mem, kvankam la unua dokumento konata kiu oficialigas la feston venas de la [[19-a de septembro]] [[1581]]. La celebrado centriĝas en du eventoj. La unua promenigas la standardon de Alfonso la 8-a kaj la alia konsistas el toreado de bovinoj en la Ĉefa Placo. ==== Kuirarto ==== La kuirarto de la [[provinco Kvenko]] konsistas el diversaj pladoj daritaj de paŝtistoj, metiistoj, ĉasistoj, homoj kiuj uzas la energion kiun la manĝaĵo donas por elteni la krudan klimaton, kiu senŝtupe transiras de varmo al malvarmo sed favorigata de regiono kie pluraj produktoj troveblas. La ĉasviando, precipe la [[Alectoris rufa|perdriko]], troviĝas en granda kvanto de pladoj, kiel la [[morteruelo]], kvankam eblas ĝin anstataŭigi per kokin-viando. Aliaj viandaĵoj, kiel ŝafaĵo troviĝas en preskaŭ tuta [[Kastilio-Manĉo]], kan ankaŭ en Kvenko. Manĝaĵoj kiaj la [[zaraĥo]]j, aŭ la kotletoj de montaraj mamsuĉaj ŝafidoj sur braĝo ankaŭ estas tre popularaj. Tradiciaj pladoj de kvenko estas la [[ajoarriero]], ellaborita surbaze de moruo kaj ajloj (en kiuj elstaras tiuj de [[Las Pedroñeras]]). La [[manĉa gazpaĉo]] sur [[sengista pano]], pluraj ĉasviandoj, la [[paneroj (plado)|paneroj]], la ''[[calderneta]]'', estas parto de la kvenka kuirarto kiu plejparte uzas viandon por siaj tradiciaj pladoj. ==== Karesmaj pladoj ==== [[Dosiero:Botella de Resolí.JPG|eta|150px|Botelo de [[resolio]], la tipa likvoro de la urbo.]] La protagonismo de la pladoj surbaze de viando malaperas en Kvenko kun la alveno de la Sankta Semajno. Dum tiu semajno La [[fabosupo]]j, [[kikersupoj]] kun [[peklita moruo|moruo]] kaj [[spinaco]]j, la blankaj fazeoloj aŭ terpomoj, estas la precipaj pladoj kuirataj en tiuj tagoj dum kiu la tradicia kuirarto havas alian aspekton. La legomoj, kuirataj kun akvo kaj salo ankaŭ oftas. La [[truto]]j, el riveroj kaj rojoj de Kvenko ankaŭ estas manĝataj anstataŭ viando dum la Sankta Semajno. ==== Dolĉaĵoj ==== Dolĉaĵoj en Kvenko havas longan tradicion kaj ampleksan varion de diversaj dolĉaĵoj. Inter la dolĉaĵoj plej popularaj elstaras [[alajú]], arabdevena dolĉaĵo ellaborita kun [[mielo]], [[migdalo]]j kaj paneroj, kvankam ekzistas aliaj versioj de la sama dolĉaĵo kiu anstataŭigas la migdalojn per nuksoj aŭ figoj. Ankaŭ menciindas la [[toriĥo]]j ŝmiritaj kun [[lakto]] (ĉefe dum la [[Sankta Semajno]]), la [[biskvit-paneto]]j el cinamo, la oblatoj, la [[sekvinbera pano]] aŭ la frititaj kringoj. ==== Vinoj kaj likvoroj ==== En ĉi tiu provinco oni produktas la [[vino]]n [[La Mancha (vino)|La Mancha]], blankaj kaj ruĝaj estas same popularaj. Pli tipa trinkaĵo en Kvenko estas [[resolí]], likvoro ellaborita per brando, cinamo, kafo, oranĝoŝelo kaj sukero. == Demografio == === Loĝantaro === Laŭ la revizio de la municipa loĝant-registro de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|Nacia Statistik-Instituto de Hispanio]] ([[2009]]), la loĝantaro de Kvenko estis ĉirkaŭ 55.866 personoj: 27.006 viroj kaj 28.860 inoj. La plejpulto de la loĝanto loĝis en la urbo Kvenko kaj la cetero en loĝlokoj disaj tra la tuta municipo, distribuitaj kiel sekve:<ref name=ine/> <center> {| class="wikitable sortable" |+ '''Setlejoj kiuj formas la municipon de Cuenca''' |- style="background:#efefef;" ! Loĝloko !! Loĝantoj !! Koordinatoj!!Distanco (km) |- | [[Colliga]]||77||{{Koord|40|02|45|N|2|15|39|O|display=inline}} || 11 |- | [[La Melgosa]]||159||{{Koord|40|01|33|N|2|05|46|O|display=inline}} || 4,5 |- | [[Mohorte]]||51||{{Koord|40|00|32|N|2|3|47|O|display=inline}} || 8 |- | [[Nohales]]||150||{{Koord|40|05|07|N|2|10|44|O|display=inline}}|| 3 |- | [[Tondos]]||80||{{Koord|40|09|47|N|2|12|02|O|display=inline}} || 14 |- | [[Valdecabras]]||84||{{Koord|40|09|33|N|2|02|08|O|display=inline}} || 16 |- | [[Villanueva de los Escuderos]]||66||{{Koord|40|02|29|N|2|18|07|O|display=inline}} || 16 |- |Kvenko||54.843||{{Koord|40|04|18|N|2|08|02|O|display=inline}} ||- |- |}</center><center><small>Fontoj: [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|NISE]] 2010 (datenoj de 2009), [[Google Earth]]</small></center> == Ekonomio == La ekonomio de Kvenko tradicie baziĝas sur la [[pluva agrikulturo]] ([[cerealo]]j, [[vito]]j, ktp.) kaj en la arbara ekspluatado. En la lastaj jaroj [[turismo]] konsiderinde revigligis la ekonomian panoramon kiu suferis pro la konstanta elmigrado okazanta ekde la [[1950-aj jaroj]]. Malgraŭ tio, la Urbodomo havis ŝuldon de 70.383.000 eŭroj je la [[31-a de decembro]] [[2009]], laŭ informo de la Ministerio de Ekonomio de Hispanio. == Politiko == Kvenko estas regata de loka korporacio de magistratanoj elektitaj ĉiun kvaran jaron per [[universala voĉdonrajto]] kiu siavice elektas [[urbestro]]n. La balot-censo konsistas el ĉiuj registritaj loĝantoj pli ol 18-jaraĝaj kaj hispaniaj civitanoj kaj aliaj el [[Eŭropa Unio]]. Laŭ la leĝo pri la nombro de magistratanoj laŭ kvanto de loĝantoj, la Municipa Korporacio de Kvenko havas 25 magistratanojn. La nuna sidejo de la urbodomo situas ĉe la Ĉefa Placo. La municipo estas regata de la partio [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]] kiu havas 13 magistratanojn kaj 12 de [[Partido Popular|PP]]. === Municipaj balotoj === La sekvaj tabeloj montras la rezultojn de la municipaj balotoj okazintaj en 2003, 2007 kaj 2011. <center> {| height="5000" width="800" style="background:White" | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[25-an de majo]] [[2003]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 11353 | align="right" | 44.54 % | align="right" | 11 |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 10135 | align="right" | 39.76 % | align="right" | 9 |- | | '''[[Independientes por Cuenca|IXC]]''' | align="right" | 2040 | align="right" | 8 % | align="right" | 1 |} | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[27-an de majo]] [[2007]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 12393 | align="right" | 46.97 % | align="right" | 13 |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 10629 | align="right" | 40.28 % | align="right" | 11 |- | | '''[[Unuiĝinta Maldekstro|UM]]''' | align="right" | 1323 | align="right" | 5.01 % | align="right" | 1 |} | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[22-an de majo]] [[2011]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 12828 | align="right" | 43.79 % | align="right" | 13 |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 12690 | align="right" | 43.32 % | align="right" | 12 |} |} </center> == Transporto == [[Dosiero:Hoz del Júcar. Entrada a la ciudad.JPG|eta|170px|Ekiĝo de CM-2105, en la ravino de rivero [[Júcar]].]] === Vojoj === La urbo Kvenko, situanta ĉe la bordo de la [[Kvenka Montaro]], ekde la antikvo estis strategia preterpasejo kaj ankoraŭ ĝi estas nodo de la transportiloj de la [[provinco Kvenko|provinco]]. ;Ŝoseoj por atingi Kvenkon: {| border = "0" |[[A-40|Aŭtovojo de Kastilio-Manĉo]] ligas la uron kun la [[Aŭtovojo de Levanto|A-3]] ĉe [[Tarancón]]. |--- |[[CU-11]] Es el tramo de prolongación de la [[Autovía de Castilla-La Mancha|A-40]] en el acceso a Cuenca. |--- |[[N-320]] Ligas [[La Gineta]] ([[Provinco Albaceto|Albaceto]]) kun [[Venturada]] ([[Madrida Regiono]]). |--- |[[N-400]] Ligas Kvenkon kun [[Toledo]]. |--- |[[N-420]] Ligas [[Kordovo]]n kun [[Taragono]]. |--- |[[CM-2105]] Ligas Kenkon kun [[Huélamo]]. |--- |[[CU-914]] Ligas Kvenkon con [[Palomera]]. |--- |} === Fervojo === La [[Cuenca (stacidomo)|Stacidomo de Kvenko]] inaŭguriĝis en [[1883]], kiam kompletiĝis la sekcio kiu ligis ĝin al [[Aranjuez]] kaj de tie, kun [[Madrido]]. En 1947 kompletiĝis la sekcio kiu ligis ĝin kun [[Requena]] kaj [[Valencio]]. Pro la alveno de altrapidaj trajnoj tiu linio estos verŝajne forigata laŭ la koncerna ministerio. La nova stacidomo {{stacidomo|Cuenca Fernando Zóbel}} estas parto de la linio de altrapidaj trajnoj [[LAV Madrid-Levante|Madrid-Levante]] kaj ekfunkciis la {{Daton|18|12|2010}}. Estinte la unua urbo de la linio ekde Madrido, ĝi estas ŝlosila enklavo kiu ligas la okcidenton kaj orienton de Hispanio. == Elstaraj kvenkanoj == [[Dosiero:AlonsoDeOjeda.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Alonso de Ojeda]].]] * '''[[Fernando de Kastilio kaj Plantagenet]]''' (1189-1211): filo de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]] kaj ties edzino [[Eleonora de Anglio (reĝino de Kastilio)|Eleonora Plantagenet]]''' * '''Juan Rodríguez de Cuenca''' (14a kaj 15a jarcentoj): historiisto de la epoko de [[Johano la 1-a (Kastilio)|Johano la 1-a]]. * '''Andrés Cabrera''' (1430 - ): komercisto, politikisto, nobelo kaj militisto de la [[regno de Kastilio|Kastilia regno]] el [[kristanigitaj judoj|juda deveno]]. Ĉefservisto de la palaco, konsilisto kaj [[almoĥarifo]] de la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a de Kastilio]].Li estis la almoĥarifo de [[Segovio]] kaj Kvenko (1465), kaj okupiĝis havis la postenon pri ''pleja justico'' de la urbo Segovio (1468) kaj urbestro de la [[Alkazaro de Segovio]] (1470). Li iĝis Markizo de Moya kaj senjoro de [[Chinchón]]. Li partoprenis diversajn armitajn okazitaĵojn de la [[Milito de Granado]]. * '''Diego de Valera''' (1412-1488): [[verkisto]] kaj [[historio|historiisto]]. * '''Alonso de Ojeda''' (1468 - 1515): naviganto, guberniestro kaj [[konkistadoro]]. Li donis la nomon al la nuna [[Venezuelo]]. * '''[[Alfonso de Valdés]]''' (1490-1532): [[Humanismo|humanisma]] [[Erasmismo|erasmisto]]. * '''Francisco de Mendoza y Bobadill]''' (1508-1566): [[kardinalo]] [[teologio|teologo]] kaj [[humanismo|humanisto]]. Episkopo de Korio. * '''[[Juan de Valdés]]''' (1509-1541): [[Humanismo|humanista]] [[Erasmismo|erasmista]], hermano del anterior. * '''[[Andrés Hurtado de Mendoza]]''' (1510-1560): Markizo de Cañete, ili akompanis la imperiestron [[Karlo la 1-a (Hispanio)|Karlo la 5-a]] en liaj kampanjoj en Germanio kaj Flandrio. Li estis 3a vicreĝo de Peruo kaj fondis plurajn urbojn kaj vilaĝojn en la Nova Mondo, inter kiuj troviĝas la ekvadora urbo [[Kvenko (Ekvadoro)|Kvenko]]. [[Dosiero:Andrés Hurtado de Mendoza y Cabrera.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Andrés Hurtado de Mendoza]].]] * '''García Hurtado de Mendoza''' (1535-1609): Filo de [[Andrés Hurtado de Mendoza]] kaj Markizo de Cañete. Li estis Kapitano Generalo de [[Ĉilio]] inter 1557 kaj 1561, kaj poste Vicreĝo de [[Peruo]] en 1589-1596. * Luis de Molina (1535 - 1600): pastro, hispana jezuito, teologo kaj juristo. * '''[[Francisco de Mora]]''' (1553 - 1610): [[arkitekto]] [[Renesanco|renesancisma]]. [[Dosiero:Garcia Hurtado de Mendoza 2.jpg|eta|200px|maldekstra|[[García Hurtado de Mendoza]].]] * '''Antonio Enríquez Gómez''' (1600 - 1663): [[dramaturgo]], [[rakontisto]] kaj lirika [[poeto]]. * '''Cristóbal García Salmerón''' (c.1603 - c.1666): baroka pentristo. * '''[[Juan Bautista Martínez del Mazo]]''' (1605 - 1667): pentristo, bofilo de [[Diego Velázquez|Velázquez]]. * '''José Torres Mena''' (1822 - 1879): politikisto kaj verkisto naskiĝinta en [[Albaceto]]. Li estis reprezentanto de la [[provinco Kvenko]] en la [[Kongreso de la Deputitoj]] flanke de la Liberala Radikala Partio de [[1869]] al [[1873]]. Li publikigis la libron ''Kvankaj novaĵoj''. * '''Andrés González-Blanco''' (1886 - 1924): Literatura kritikisto, romanverkisto kaj poeto. * '''Federico Muelas''' (1910 - 1974): poeto, [[ĵurnalisto]] kaj filmverkisto de la [[Generacio de 1936]]. * '''Fernando Zóbel''' (1924 - 1984): [[Filipinoj|filipina]] pentristo, fondinto kune kun Gustavo Torner, de la [[Muzeo de Hispana Abstrakta Arto]]. * '''Gustavo Torner''' (1925 - ), pentristo, fondinto kune kun Fernando Zóbel, de la Muzeo de Hispana Abstrakta Muzeo. * '''José Luis Coll''' (1931 - 2007): humoristo kaj verkisto. * '''Mari Carmen''' (1945 - ): ventroparolisto. * '''Julio Sanz Vázquez''' (1965 - ): komponisto kaj artisto premiita de la Internacia Tribuno de Muziko Unesko en [[1992]]. * '''José Luis Olivas''' (n. Motilla del Palancar, 13-an de oktobro de 1952), hispana politikisto de [[Partido Popular]]. {{-|maldekstra}} == Ĝemeligitaj urboj == * {{ECU}} [[Kvenko (Ekvadoro)|Kvenko]] * {{ITA}} [[L'Aquila]] * {{KOR}} [[Paju]] * {{ESP}} [[Arundo]] * {{ESP}} [[Plasencio]] == Bildgalerio == <gallery> File:Catedral Cuenca.jpg|Panorama vido de la Katedralo. File:Cuenca CasasColgadas1.jpg|Pendodomoj. File:Cuenca Ermita de las angustias.JPG|Ermitejo de la Virgulino de la Angoroj. File:Cuenca, iglesia de la Merced.jpg|Monaĥejo de la Difavoro. File:Cuenca Convento de las carmelitas.JPG|Monaĥinejo de la Karmelaninoj. File:Parador Nacional de Cuenca (portada) 065.jpg|''Parador Nacional de Cuenca''. File:Diputacion provincial de cuenca.jpg|Provinca Deputitejo. File:Cuenca-20080319-03-calle alfonso viii.jpg|Strato Alfonso la 8-a. File:Cuenca Plaza mayor.JPG|Ĉefa Placo File:Cuenca-2000 rio jucar 01.jpeg|Rivero Júcar tra Kvenko. File:Cuenca-20080319-06-desde puente san anton.jpg|Rivero Júcar vidata ekde la ponto Sankta Antono. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cuenca.es/ Urbestraro de Cuenca] {{Municipoj de Provinco Kvenko}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|18}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Hispanio|Cuenca]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Hispanio]] ni78j0ui11nmwi831w3dz3j5wryeg2d 0 39280 9455090 9345724 2026-08-16T21:15:31Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455090 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Guadalajara}} {{Informkesto urbo | nomo = Guadalajara | bildo=Guadalajara,_vista_aérea_(tone,_contrast,_color).jpg | mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | flago = Bandera de Guadalajara.svg | blazono = Escudo de Guadalajara.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[provinco Gvadalaĥaro]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Alkario]] | estro = Ana Guarinos López (2023-2027, [[Partido Popular|PP]]) <!-- krom se iu atentos akualigi la informon post 2027, pli bonas ne indiki ion ĉi tie post 2027... --> | regiono-ISO=ES-CM | tipo1= reliefo | situo sur mapo2= Hispanio | tipo2= reliefo | zomo = 11 | poŝtkodo = 19001-19005 | TTTejo = [http://www.guadalajara.es/es/ retejo] }} '''Gvadalaharo'''{{mankas fonto}} aŭ '''Gvadalaĥaro''' ('''Guadalajara''' en [[hispana lingvo]]) estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], en la centro de [[Hispanio]] kaj de la [[Iberia Duoninsulo]]. Gvadalaharo estas ĉefurbo de [[Provinco Guadalajara|samnoma provinco]], havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio. Ĝi situas sur monteto sur la maldekstra bordo de la valo de la rivero [[Henares]], en la plej alta parto de la [[Suda Altebenaĵo]] de Kastilio, inter la komarkoj [[Alkario]] kaj [[Campiña del Henares]]. La urbo estis fondita sur altaĵo de la tereno, inter du profundaj ravinoj, nome Alamín kaj Coquín [koKIN] aŭ de Sankta Antonio, kiuj alportis akvon el la proksima alkaria altebenaĵo al la rivero Henares. La alto de la urbo super la marnivelo estas de 708 metroj mezurite en la ĉefa placo. La klimato estas mediteranea kontinenta, kun longaj kaj malvarmaj vintroj, kaj mallongaj kaj tre varmaj someroj. La jara averaĝo de temperaturoj estas de 13,1 ºC kaj de precipitaĵo pli ol 400 l/m². Ĝi havis en {{WikidataLoĝantaroDato}} loĝantaron de {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj, kio faras ĝin la tria plej loĝata urbo de Kastilio-Manĉo, post [[Albacete]] kaj [[Talavera de la Reina]].<ref> Fundación BBVA (eld.). «Los diez municipios más poblados de Castilla-La Mancha acogen a uno de cada tres habitantes de la comunidad». Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160913084935/http://www.ivie.es/downloads/2009/06/NP_Ivie_poblacion_Castilla_La_Mancha.pdf] [http://www.ivie.es/downloads/2009/06/NP_Ivie_poblacion_Castilla_La_Mancha.pdf pdf]</ref>​ Kun areo de 235 51 km² ĝi havas loĝdensecon de 355,48 km². Ĝi situas je 55 kilometrojn for de [[Madrido]], preskaŭ en la influareo de ties [[aglomeraĵo]]. [[Dosiero:Calle Mayor, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|La Calle Mayor (ĉefa strato) estas grava komerca kaj financa akso en la urbo. En dua rango videblas la konstruaĵo de la Trezoro (''Hacienda'')}}]] [[Dosiero:Convento de la Piedad, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Danke al la postaj ampleksigoj, la palaco de Antonio de Mendoza iĝis la konvento de la Piedad (Pieco). Poste ĝi estis la sidejo de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro de Gvadalaĥaro]] kaj poste de la mezlernejo "Brianda de Mendoza"}}]] == Historio == Kvankam jam antaŭe ekzistis urbo, nome romia setlejo Arriaca, en tiu loko, la nuna urbo estis konstruita de la araboj, kun la nomo ''Wadi-l-Hiyara'' (''Ŭadi-l-Hiĵara'', واد الحجرة aŭ وادي الحجرة) por la rivero Henares kiel ''Ŝtona Rivero''. La urbo atingis ian brilon en la 10-a jarcento, spite sian situacion en teritorio preskaŭ ĉiam en la Mezepoko en milita areo.<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 26.</ref> En 1085, Guadalajara estis konkerita por la reĝo de Kastilio [[Alfonso la 6-a]], atribuita tiu fakto al la militestro Alvar Fáñez de Minaya.<ref> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm]</ref>​ Ekde tiam kaj ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en 1212 la historio de la urbo estis ligita al la irado de la militoj kontraŭ la [[almoravidoj]] kaj [[almohadoj]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. p. 36. ISBN 9788496236820. </ref>​ En 1133 la reĝo [[Alfonso la 7-a]] havigis al la urbo la unuan [[foruo]]n por reguligi la vivon de ĝia komunumo, starigante aron de normigoj, rajtoj kaj privilegioj kaj en 1219, [[Fernando la 3-a]] ampleksigas ĝin per pli ampleksan foruon por la urbo.<ref> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Aktoj de la "Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val" (Kessel, Germanio: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm]</ref> Poste la protekto fare de la reĝo [[Alfonso la 10-a]] sekurigis la ekonomian disvolvigon de la urbeto, pere de la defendo de ties komercistoj kaj pere de la aprobo de foiroj kaj merkatoj. Post la [[14-a jarcento]] la urbo fariĝas grava, pro la influo de la potenca familio Mendoza. De tiu tempo konserviĝas kelkaj imponaj monumentoj, kiel la palaco ''del Infantado''. Estis en la dua duono de la 14-a jarcento kiam establiĝis en Guadalajara la familio Mendoza kiu pro sia posta ascendo okazigis ankaŭ la progreson de la urbo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al la setlejo la titolon de urbo. Laŭlonge de la 16-a jarcento estis epoko de prospero. La ĝenerala krizo de la 17-a jarcento tuŝis speciale tiun urbon kiu pro la foriro de la familio Mendoza al [[Madrido]] kaj pro la ekonomia falo kaj la senloĝigo la daŭro de la urbo endanĝeriĝis. Komence de la [[18-a jarcento]] kaj post rabado dum la [[Milito de Hispana Sukcedo|milito de Sukcedo]], la urbo suferis sian plej malbonan momenton. Por klopodi bremsi tiun situacion [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] establis la Reĝan Tolfabrikon en la urbo, kiu ĝis komenco de la [[19-a jarcento]] sekurigis la kreskon de la loĝantaro. La damaĝoj okazigitaj de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj la fermo de la Reĝa Tolfabriko en [[1822]]. okazigis novan malkreskon en la urbo.<ref name="Ballesteros" /> Ekde tiam, ĝis la dua duono de la [[20-a jarcento]], la urbo survivas danke al sia administracia funkcio, kiel provinca ĉefurbo kaj sidejo de institucioj kiel la Akademio de Militinĝenieroj aŭ la "Diputación Provincial" (provinca deputitaro aŭ municiparo).<ref name=":5" /> La kresko, kvankam malrapida, transformis la loĝantaron, kiu atingis nur 11 000 loĝantojn en 1900. La manko de industria disvolvigo limigis ĝis la mezo de la 20-a jarcento la ŝancojn de la urbo. Kiel en la ĉefa parto de la lando, la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] kaj la epoko de postmilito estis tempoj ege malfacilaj; dum la milito okazis proksime de Guadalajara batalo, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la flanko de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]]. En [[1959]] Guadalajara estis inkludita en la planoj por disvolvigo kiel areo de industria malpezigo de Madrido, kio okazigis gravajn indicojn de kresko de la urbo kaj ĝenerale de la nomita [[Koridoro de Henares]]. == Fizika geografio == === Situo === La urbo Guadalajara situas en la centro de la [[Iberia Duoninsulo]], sudokcidente de la [[Iberia Sistemo]] kaj nordoriente de la [[Suda Altebenaĵo]]. Ĝi troviĝas okcidente de la samnoma provinco kaj sur la valo de la rivero [[Henares]], alfluanto de [[Jarama]], siavice alfluanto de la ĉefrivero [[Taĵo]]. Ekonomie, ĝi troviĝas ene de la industria areo de la [[Koridoro de Henares]], en la orienta parto de la [[Metropola areo de Madrido]].<ref> Burns, Malcom C.; Roca, Josep; Moix, Montserrat; Ulied, Magda (5-okt-2009). «El sistema metropolitano de la macro-región de Madrid». Universitat Politècnica de Catalunya. Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016, konsultita la 11an de novembro 2017 [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3762331.pdf] [Dialnet-ElSistemaMetropolitanoDeLaMAcrorregiónDeMadrid-3762331-1.pdf]</ref> ==== Limoj ==== Por la teritorio de Guadalajara: {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fontanar]] kaj [[Marchamalo]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Tórtola de Henares]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Torija]] kaj [[Aldeanueva de Guadalajara]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Centenera]] kaj [[Lupiana]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Alovera]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Chiloeches]], [[Pozo de Guadalajara]], [[Pioz]] kaj [[Loranca de Tajuña]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Horche]], [[Yebes]], [[Valdarachas]] kaj [[Aranzueque]] |}</center> Por la eksklavo [[Usanos]] {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fuentelahiguera de Albatages]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Málaga del Fresno]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Yunquera de Henares]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Galápagos (Guadalajara)]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Fontanar]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Valdeaveruelo]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Marchamalo]] |}</center> === Orografio kaj geologio === [[Dosiero:Landscape one.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la ebenaĵo de [[Alkario]]}}]] En la municipo teritorio distingiĝas du zonoj klare diferencitaj pro ties orografio kaj geologio. Unuflanke, la plej parto de la municipo, kaj ankaŭ de la urbo mem, kuŝas sur la tavola reliefo kiu estas formata de [[Alkario]]. En ĝi distingiĝas la [[arbustetaro]] oriente kaj sude ĉirkaŭ la 1000 [[msm]], komponita de konglomeraĵoj el [[kvarcito]] kaj [[kalkoŝtono]], kun tereno malfekunda kaj arida. Inter tiu arbustetaro kaj la [[rivero Henares]] estas [[ravino|ravinaj deklivoj]], kun averaĝa klino de 20 %, kaj la montopiedaj glacisaj montetaj, kie kuŝas la setlejoj, ambaŭ formitaj de [[marno]] kaj lutitoj. Aliflanke, la plej okcidenta parto de la municipo, en la dekstra bordo de la rivero je malpli ol 700 msm, kaj en la eksklavo [[Usanos]], korespondas al la [[Campiña del Henares]], formas mildajn deklivojn komponitajn el [[argilo]] kaj [[sablo]], en la zonoj proksime de la rivero pli taŭgaj por la [[irigacio]], kaj el [[Grejso|grejso]], inter [[Marchamalo]] kaj Usanos. <ref name="MAPA"> Instituto Geológico Nacional. Mapa Geológico Nacional a escala 1:50.000 [mapa]. [http://info.igme.es/cartografiadigital/geologica/Magna50.aspx] Konsultita la 14an de septembro 2016 (por la hispana versio) kaj la 11an de novembro 2017 (por Esperanto).</ref> === Hidrografio === [[Dosiero:Río henares.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Rivero Henares}}]] La riveraj fluaĵoj kiuj pasas tra Guadalajara apartenas al la baseno de la rivero Taĵo kaj tiele ili verŝas en la Atlantikon. La ĉefa rivera fluaĵo kiu trapasas la municipon estas la rivero Henares, kiu elfluas en [[Sierra Ministra]] kaj elfluas en la rivero [[Jarama]] en la municipo [[Madrida Regiono|madrida]] nome [[San Fernando de Henares]].<ref name="MAPA"/> Ene de la municipa teritorio estas variaj alfluantoj kiuj elfluas en Henares, nome rojoj sezonaj, kiuj parton de la jaro ne havas akvon. En la maldekstra bordo de la rivero oni trovas la nuran alfluanton kiu havas kontinuan fluon, nome la rojo de la Vega. Troviĝas ankaŭ la rojoj Olmeda, Sotillo, Huerta, Limpia, Zarraque, Monjardín kaj Colmenilla.<ref name=":Ag21"/> Menciindas ankaŭ la rojo Dueñas, kiu fluas laŭ la dekstra bordo de Henares kvankam ĝi ne elfluas en ĝin. Malpli gravaj sed same ne rilataj al Henares estas la rojoj Portillo kaj Peñas. === Klimato === La situo de Guadalajara, en la centro de la duoninsulo kaj malproksime de la mar, kondiĉigas la reĝimon [[precipitaĵo|precipita]], sufiĉe modera, kaj tiun temperaturan, karakterizata de gravaj osciloj kaj tagaj kaj sezonaj. Kiel konsekvenco el tio, la municipo havas [[Kontinenta-mediteranea klimato|kontinent-mediteranean klimaton]]. Laŭ la kriterioj de modifita [[Klimata klasifiko de Köppen]],<ref> Critchfield, H.J. (1983). «Criteria for classification of major climatic types in modified Köppen system». En University of Idaho. General Climatology (angle) (4a eldono). Prentice Hall. Arkivita el la originalo en la 30a de septembro 2009. Konsultita en la 29a de novembro 2012 [https://web.archive.org/web/20090930221104/http://snow.cals.uidaho.edu/Clim_Map/koppen_criteria.htm].</ref> la klimato de Guadalajara estas de tipo ''Csa'' ([[Mediteranea klimato|mediteranea]]).<ref> Agencia Estatal de Meteorología (eld.). «Atlas climático ibérico». Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303181337/http://www.aemet.es/documentos/es/conocermas/publicaciones/Atlas-climatologico/Atlas.pdf]</ref> Longaj someroj, sekaj kaj varmegaj, kaj vintroj same longaj kaj rigoraj, pluas inter mallongaj kaj moderaj printempoj kaj aŭtunoj. Jene montriĝas kelkajn klimatajn rekordojn registritajn en la meteologia observatorio de la AEMET de El Serranillo (Guadalajara) situa je 639 msm, havitaj el 1985 por la precipitado kaj temperaturo kaj ekde 1986 por la vento: * Maksimuma absoluta temperaturo: {{GdC|43,5}}, registrita la 10an de aŭgusto 2012 * Minimuma absoluta temperaturo: {{GdC|−12,5}}, registrita la 12an de januaro 2009 * Maksimuma precipitaĵo en unu tago: 71,1&nbsp;mm, registrita la 24an de majo 1993 * Maksimuma ventero: 101&nbsp;km/h, registrita la 23an de julio 1990. La AEMET disponas ankaŭ de informo de la ekstremaj valoroj klimataj registritaj en la antikva observatorio de la mezlernejo Liceo Carecense situa je 685 msnm, havigitaj el 1920 al 1985 pri la temperaturo kaj al 1986 pri la precipitado, kaj sen informo pri vento. Tamen, neniu registro el la menciitaj de la observatorio de El Serranillo estis superita en la antikva observatorio de la mezlernejo.<ref> Agencia Estatal de Meteorología. «Valores extremos. Guadalajara, El Serranillo». Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160306213635/http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=clm&l=3168C&datos=det&x=3168C&m=13&v=todos]</ref> === Flaŭro === Pro la alta nivelo de [[antropizado]] de la medio, konsekvenco de la intensa uzado de la spaco kiun faris la homo laŭlonge de la jarcentoj, la areo de tereno kiu konservas la eblan [[vegetaĵaro]]n de la zono estas klare malpliigita.<ref name=":Ag21"/> Oni trovas nur arbarajn zonojn restintajn en la bordoj de la riveroj kaj parte sur la deklivoj kaj la supra parto de la [[paramo]]. La cetero de la areo estas uzata por industriaj, loĝejaj aŭ agrikulturaj celoj. La vegetalaj komunumoj hegemoniaj estas la jenaj: [[Dosiero:IMG 0815. Encinar.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Kverkaro}}]] * Kverkaroj, [[Relikvo (biologio)|relikvoj]] de la [[Klimaksa vegetaĵaro|indiĝena vegetaĵaro]] karakterizita de la hegemonio de la [[verda kverko]], akompanata de aliaj specioj kiel ''[[Portugala kverko|keĥigo]]'' kaj [[Pinus halepensis|kverka pino]]. Ĝi troviĝas ĉefe sur la deklivoj de la paramo de alta misnivelo kiuj ne povis esti uzataj por kultivo, kaj en kelkaj zonoj de la supra parto de tiu. Troveblas ankaŭ malgrandaj kverkaj kernoj sur la ondaĵoj de la paramo en la zono de la rojo de la Vega kaj en la monto Kampo.<ref name=":Ag21"/> :Situa en la dekstra bordo de la ravino de la rojo de la Vega kaj proksime de la ravino de la Puto, menciindas pinaro de rearbarigo en la variaĵo de la kverka pino.<ref name=":Ag21"/> * Paŝtejo-makiso, komponita de granda vario de arbustoj kaj herboj kiuj foje estas la unua ŝtupo de regenerado de la indiĝena vegetaĵaro. Troveblas du tipoj de arbustaj kaj paŝtejaj areoj, tiuj apartenantaj al la valo de Henares kaj tiuj de la supra parto de la paramo kaj de kelkaj montetoflankoj. En la unua okazo hegemonias [[genisto]]j kaj [[Esparta ligeo|esparto]], akompanataj de [[Ramno|nigra dorno]] kaj [[dolĉamaro]]; en la dua okazo hegemonias la [[Oficina rosmareno|rosmareno]], la [[lavendo]], la [[ulekso]], la dolĉamaro kaj la genisto, krom la ĝenroj ''[[Poa]]'', ''[[Bromus]]'', ''[[Festuca]]'' kaj ''[[Dactylis]]''.<ref name=":Ag21"/> * Rivera vegetaĵaro, karakterizita de riveraj arbaroj formitaj de blanka poplo, fraksino, blanka saliko kaj komuna ulmo. Krom estas [[tamariko]], [[Rubuso (genro)|rubuso]], [[rozfrukto]], [[klematido]] aŭ [[dolĉamaro]].<ref name=":Ag21"/> === Faŭno === <!-- por tiom dense loĝata urbo tri bildoj de naturaj bestoj ŝajnas maltipe. Indas pripensi kiel aranĝi ilin - eble nur la du birdojn? [[Dosiero:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg|eta|Blanka cikonio en paŝtejo.]] [[Dosiero:Jabalí.jpg|eta|Apro.]] [[Dosiero:Falco_peregrinus_-_01.jpg|eta|Migrofalko.]] --> La faŭno trovebla en la municipa teritorio de Guadalajara varias laŭ la diferencaj habitatoj kiuj en ĝi ekzistas laŭ la karakteroj kaj postuloj de ĉiu specio. ;Agrikultura zono : Temas pri kultivataj zonoj, malfermaj kaj preskaŭ sen arbara vegetaĵaro. : Inter mamuloj elstaras nur la [[Mikrotoj|mikroto]] kaj la [[leporo]]. Inter birdoj troveblas [[griza cirkuo|grizaj cirkuoj]], [[blua cirkuo|bluaj cirkuoj]], [[nigra sturno|sturnoj]], [[korvo]]j, [[pigo]]j, [[monedo]]j, [[koturno]]j, [[Ruĝa perdriko|ruĝaj perdrikoj]], [[Blanka motacilo|blankaj motaciloj]], [[pasero]]j, [[hirundo]]j, [[grenemberizo]]j, [[turstrigo]]j kaj [[blanka cikonio|cikonioj]].<ref name=":1"> Mangas Morales, Roberto (2005). Guía de aves de la Vega del Henares y de la Campiña. Guadalajara: Aache. ISBN 8496236501.</ref><ref name=":Ag21">Agenda Local 21. Auditoría de Sostenibilidad de Guadalajara. (PDF), Guadalajara: Ayuntamiento de Guadalajara, 2006, Konsultita la 14an de septembro 2016 [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150211101923/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf|date=2015-02-11}}</ref> ;Makisa zono : Estas habitato kun malpli da ŝanĝoj produktitaj de homo kiu estas hejmo de abunda faŭno. La mamuloj observeblaj estas al [[kuniklo]], la [[Muso (besto)|maŭra muso]], la [[soriko]] kaj la [[putoro]]. : Inter birdoj menciindas la jenaj specioj: la [[turfalko]], la [[nigra milvo]], la pigo, la [[kaprimulgo]], la [[Eŭropa abelmanĝulo|abelmanĝulo]], la [[purpura silvio]] kaj la [[okulvitra silvio]], la [[kampalaŭdo]], la [[nigragorĝulo]], la [[tufalaŭdo]], la perdriko, la [[mallongbeka tufalaŭdo]], la [[rokpasero]], la [[mallongfingra alaŭdo]], la [[sudgranda lanio]], la [[nigraventra stepkoko]], la [[helbrova mokbirdo]], la [[rokenanto]] kaj la [[mediteranea enanto]].<ref name=":1" /> : La reptilioj kaj amfibioj troveblaj en tiu biotopo estas la jenaj: la kalamita [[bufo]], la [[Lacertedoj|ruĝvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|longvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|hispana lacerteto]], la ocela lacerteto, la montpeliera kolubro, la okcidenta kolubro kaj la blana serpento.<ref name=":Ag21"/> ;Ĉerivera zono : Tiu biotopo estas grava rifuĝejo de vegetaĵar kaj de faŭno, same kiel utilas kiel ekologia koridoro. La arbaro de Henares estas la ĉefa montro de tia habitato en la municipo. : La observeblaj birdoj estas la [[merlo]], la [[verda pego]], la [[upupo]], la [[Granda buntpego]], la [[kardelo]], la [[kampopasero]], la [[verda fringo]], la [[oriolo]], la [[kukolo]], la [[troglodito]], la [[ruĝgorĝulo]], la [[ĉetio]], la [[alciono]], la [[fuliko]], la [[platbeka anaso]], la [[verdkrura galinolo]], la [[malgranda grebo]], la [[griza ardeo]] kaj la [[Blankventra tringo]].<ref name=":1" /> : Inter mamuloj troveblas [[kricetedoj]] kaj [[neĝmustelo]]j. : La amfibioj kaj reptilioj adaptitaj al tiu medio estas la [[komuna bufo]], la spronbufo, la makulbufo, la lepra emido, la hispana [[rano]], la iberia pleŭrodelo kaj la [[natriko]]. : Inter la akva faŭno estas la [[barbio]], la ''Pseudochondrostoma polylepis'', la [[karpo]], la [[soleo]], la [[Gobio (fiŝo)|gobio]], la ''Micropterus salmoides'' aŭ amerika perko kaj la [[ezoko]]<ref name=":Ag21"/> ;Arbaraj zonoj : La arbaraj areoj situaj en la municipa teritorio estas hejmoj de granda kvanto da birdoj. La plej elstaraj estas la [[Akcipitroj|akcipitro]], la [[komuna buteo]], la [[griza cirkuo]], la [[nizo]], la [[botaglo]], la [[turfalko]], la [[alaŭdfalko]], la [[migra falko]], la [[malgranda orelstrigo]], la [[arbarstrigo]], la [[orelstrigo]], la [[nigra paruo]], la [[Krucbekuloj|krucbekulo]], la [[arbalaŭdo]], la [[fringo]] aŭ la [[palumbo]]. Oni trovis nestojn de [[reĝa aglo]] kaj [[gufo]] en zonoj limaj al la municipa teritorio, kaj probable tiuj birdoj uzas la habitatojn de la urbo.<ref name=":1" /> : Inter la mamuloj troveblas talpoj kaj musoj, [[sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], [[neĝmustelo]]j, [[vulpo]]j, [[apro]]j, gliroj, [[Genoto|genotoj]], [[foino]]j, [[leporo]]j kaj [[kuniklo]]j.<ref name=":Ag21"/> ;Urba habitato : La faŭno kiu loĝas en la urbaj zonoj estas adaptitaj al la kunvivado kun la homa estaĵo kaj estas malmulte postulemaj por la kondiĉoj de siaj habitatoj. : Malmultaj estas la mamuloj troveblaj en la urba habitato, el kiuj menciindas la [[hejma muso]] kaj la [[bruna rato]]. : Inter la birdaro troveblas la turfalko, la [[murhirundo]], la merlo, la sturno, la [[granda paruo]], la blanka motacilo, la [[blua paruo]], la fringo, la [[Eŭropa kanario|serino]], la verda fringo, la ruĝgorĝulo, la dompasero, la [[turka turto]], la [[apuso]], la monedo kaj la [[rokhirundo]].<ref name=":1" /> : Finfine menciindas du specioj de reptilioj, nome la iberia lacerteto kaj la maŭra tarentolo.<ref name=":Ag21"/> [[Dosiero:Henares Bridge, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La ponto super Henares estas la plej antikva vorko konservita en la urbo. Ĝi estis ĉiam la enirejo al Guadalajara el la vojo el Madrido kaj Toledo kaj ĝi estis celo de nombraj modifoj laŭlonge de sia jarmilo de historio}}]] == Historio == === Antikveco === La "Itineraro de Antonino situigas ĉe la vojo "Domiciana" la iberan setlejon ''[[Arriaca]]'', kiun la historiistoj situigis en la proksimeco de la nuna teritorio de Guadalajara, ĉu norde de la urbo, ĉe la rivero Henares, ĉu ĉe la kvartalo la Alcallería, ĉu inter [[Marchamalo]], [[Usanos]] kaj [[Fontanar]].<ref> Ranz Yubero, José Antonio (1991). «Los nombres Arriaca, Alcarria y Guadalajara: su etimología, significado y otras particularidades». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (18): 475-480. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160306024847/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad18Ranz.pdf] Konsultita en la 12a de novembro 2017.</ref> Tamen, estas arkeologia pruvaro nek de Arriaca nek de alia fiksa setlejo proksime de la urbo Guadalajara laŭ tio malmulta havebla pri la deveno de Guadalajara en Arriaca.<ref>Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 14.</ref> Alia hipotezo pri la deveno de Guadalajara rilatas al [[Iberoj|keltiberoj]] pri la ekzisto de la antikva setlejo ''Carae'' aŭ ''Caraca'', priskribita de [[Plutarĥo]] kiel kavoj situaj borde de la rivero Tagonio, identigita poste kiel Henares.<ref>«Guadalajara». Relaciones topográficas de Felipe II. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220239/http://www.uclm.es/ceclm/b_virtual/libros/Relaciones_GU/GUADALAJARA.htm] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Tamen, esplorado de la 20-a kaj 21a jarcentoj situigis tiun setlejon en la [[Madrida Regiono|madrida]] setlejo [[Carabaña]], borde de la rivero Tajuña, kun kiu estis identigita la rivero Tagonio,<ref> Ortiz García, 2006, p. 15.</ref> aŭ en la guadalajara [[Driebes]], borde de la rivero [[Taĵo]].<ref> Fernández Monge, Nuria (20a de februaro 2017). «Descubierta en Driebes una ciudad romana similar a Segóbriga». Guadalajara Diario. [http://www.guadalajaradiario.es/provincia/21146-descubierta-en-driebes-una-ciudad-romana-similar-a-segobriga.html] Konsultita la 21an de februaro 2017.</ref> Tamen, kvankam ne estas absoluta certeco pri la situo de tiuj du setlejoj en la proksimeco de la urbo Guadalajara, ja oni malkovris en la valo de la rivero Henares arkeologiajn restaĵojn de diversaj epokoj, el la [[Neolitiko]] al la epoko de la [[visigotoj]], nome [[nekropolo]], [[ceramiko]] aŭ kelkaj partoj [[Romia Hispanio|romiaj]] de la ponto de Henares.<ref> Fernández-Galiano, Dimas; Garcés Toledano, A. (1978). «Problemática y estado actual de los yacimientos arqueológicos en el corredor Madrid-Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de Estudios de Guadalajara (5): 7-34. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220342/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad05Fernandezestado.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Spite ĉion, ne estas indikiloj por certigi pri permanenta setlejo de loĝantaro en la areo de la nuna Guadalajara antaŭ la [[8-a jarcento]] kiam oni fondis la ''madīnat al-Faray'' en la teritorio de la tiama [[Al-Andalus]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 12-16.</ref> === Mezepoka historio === ;Alandalusa fondepoko [[Dosiero:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]] sur la ravino Alamín, je la enirejo de la urbo el Madrido, estas unu el malmultaj restaĵoj kiuj pluas el la antikva ''wād al-ḥaŷara''}}]] La plej fruaj spuroj de la aktuala urbo Guadalajara datas el la [[8-a jarcento]], kiel urbo ene de [[murego]] de la korao de Šantabarīa, en la Meza Marko de [[Al-Andalus]], nomita ''madīnat al-Faray'', borde de la ''wād al-ḥaŷara'', aktuala rivero [[Henares]] kiu iom poste nomigos la urbon.<ref> ''Madīnat al-Faray, que ahora se llama Guadalajara, se encuentra situada al nordeste de Córdoba, en la orilla del wād al-ḥaŷara.'' De Ahmad al-Razi, apud. ORTIZ (2006), paĝo 22.</ref> Ekde tiam ekformiĝas longeca urbo sur monteto ĉe la rivero, kiu iĝos fortikita urbo kiam estis finigita en la [[9-a jarcento]] la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref> Dum tiu periodo, en Gvadalaĥaro okazis luktoj por la povo fare de la diversaj [[klano]]j nome [[berberoj|berberaj]] Banu Salim kaj [[Muladioj|muladiaj]] Banu Musa. Ĉirkaŭ [[862]] la armeo de Musa ibn Musa sieĝis la urbon kaj atakis la alkazaron, kie loĝis lia bofilo nome Izraq ibn Muntil, poro ekhavi la kontrolon de Gvadalaĥaro. Musa estis vundita en la batalo kaj mortiĝis post alveni al [[Tudela]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref><ref> Ortiz García, Antonio (1990). «Noticias en tormo a la Wad-al-Hayara musulmana: la muerte en sus muros de Muza Beni-Quasi». Wad-Al-Hayara (17): 307-310. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807064232/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad17Ortiz.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> La kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] vizitis la urbon ofte kaj utiligis la alkazaron kiel milita bazo ĉar estis pasejo al la [[batalo]]j kontraŭ la kristanaj regnoj de la nordo de la [[Iberia Duoninsulo]]. En [[920]], dum la kampanjo de Muez, Abd ar-Rahman la 3-a utiligis la alkazaron kiel bazo de operacoj por plani la strategiojn de la bataloj.<ref> Vallvé, Joaquín (2003). Abderramán III: Califa de España y Occidente (912-961). Barcelona: Ariel. ISBN 9788434466821.</ref> [[Dosiero:Cacharrerías, Guadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kvartalo Alcallería estas la origino de ''madīnat al-Faray'' kaj dum multa tempo, elde la ampleksigo de la urbo trans la alkazaro, estis hejmo de la metiaj atelieroj}}]] La historio de Gvadalaĥaro dum la alandalusa epoko estas malmulte konata krom tiuj faktoj. Tamen, estas rekonebla de tiu epoko la ponto de Henares, la alkazaro, la bazo de la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva moskeo, kaj la urba strukturo de la historia centro de la urbo. Pri tiu, la urbo staris sur [[rivera teraso]] protektita de la ravino Alamín nordoriente kaj de la ravino Coquín [koKIN] sudokcidente, separata en du partoj. Unuflanke, la kvartalo Alcallería ĉe la enirejo de la urbo ekde la rivero, kiu etendiĝis laŭ mallarĝa zono el la ponto al la alkazaro kaj kiu troviĝis ĉirkaŭita de malforta [[murego]]. Ĝi konsistis el industria zono de variaj atelieroj de [[metiisto]]j.<ref> Ortiz García, 2006, p. 24.</ref> Aliflanke, la setlejo, ĉirkaŭita de dika murego kaj kelkaj turegoj. La murego havis kvin alirajn pordegojn al la urbo el kiuj unu ligis Alcallería kun la cetero de la urbo, nome la pordego de Bradamarte. Tiuj kiuj ebligis la aliron al la urbo estis la pordego de la Ponto, en la Alcallería, la pordego de la Foiro sudokcidente, la pordego de la Merkato kaj la pordego de Bejanque oriente kaj pordego de Alamín nordoriente.<ref name=DePaz/> Ĉiu pordego estis protektita de turego, el tiuj kiuj ankoraŭ staras tiuj de la Foiro<ref name=TorreonAlvar /> kaj de Alamín;<ref name=TorreonAlamin /> restas ankaŭ tiu de Bejanque.<ref name=Bejanque /> La stratoj estis labirintaj kaj mallarĝaj por ĝusta protekto antaŭ malamika invado.<ref> Ortiz García, 2006, p. 23-26.</ref> La alandalusa kontrolo de la urbo daŭris preskaŭ kvar jarcentoj, ĝis kiam fine de la [[11-a jarcento]] pasis al regado de [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. ;Kastilia konkero [[Dosiero:Concatedral Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Gvadalaĥaro|preĝejo de Sankta Maria]] estis simbolo de la kristana nova povo en la urbo ĉar ĝi estis instalita sur antikva [[moskeo]]}}]] La konkero de Gvadalaĥaro fare de la [[Regno Kastilio]] enkadriĝas ene de la procezo de konkero de la [[Tajfo de Toledo]]. Gvadalaĥaro estis celo de kelkaj invadoj de [[marodado]] zorge de [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a de Kastilio]] fine de la [[1050-aj jaroj]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 33.</ref> Tamen, ĝis fino de la [[11-a jarcento]] Gvadalaĥaro ne pasis al la reĝo de Kastilio, tiam [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. Kaj la supozita aŭtoreco kaj la fakto mem de la konkero definitiva de la urbo ne estas klaraj kaj okazigis diversajn legendojn ne pruvitaj. La plej konataj indikas al Álvar Fáñez, leŭtenanto de [[Cido]], kiel la estro de la kastiliaj trupoj en la konkero de la urbo en la printempo de [[1085]].<ref name=":2"> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm] Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> La plej ĵusaj studoj indikas ke Al-Mamun, reĝo de la tajfo de Toledo, donis la urbon kaj aliajn proksimajn lokojn al Alfonso la 6-a kun la celo helpi lin okupi la tronon de Kastilio antaŭ sia frato Sanĉo la 2-a, pro kio la urbo pasis al kastilia povo tuj kiam Alfonso supreniris al trono en [[1072]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 35.</ref> Pots la falo de la [[tajfo de Toledo]], la urbo suferis riskon esti rekonkerita de la [[almoravidoj]] en [[1110]] kaj [[1113]] post la antaŭeniro de ties trupoj post la [[batalo de Zalaka]], kaj de la [[almohadoj]] en [[1196]], ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] malproksimigis definitive la landlimon de [[Al-Andalus]] for de la Kastilia Ekstremaduro (trans-dourio).<ref> Ortiz García, 2006, p. 36.</ref> La reloĝado de la teritorio de Gvadalaĥaro laŭ la sistemo "presura" (prendo) estis komencita jam en tempo de Alfonso la 6-a, sed [[Urraca la 1-a (Leono)|Urraca la 1-a]] [uRAka] kaj, ĉefe, [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] pelis ĝin pere de la alveno de francaj [[soldato]]j kiuj serĉis la militrabadon de la militoj kontraŭ la almohadoj kaj de grandaj familioj serĉe de novaj teroj devenantaj de la nordo de [[Regno de Kastilio|Kastilio]] kaj de [[Regno Navara|Navarra]], kiel la familioj Orozco kaj [[familio Mendoza|Mendoza]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. </ref> Alfonso la 7-a ankaŭ donis al Guadalajara unuan [[foruo]]n en [[1133]], per kiu li faris ĝin ĉefurbo de urba komunumaro "comunidad de villa y tierra" de reĝa respondeco, kiu poste estis anstataŭita en [[1219]] per alia nova, konata kiel ''fuero largo'', donita de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]], en kiu oni establis urvan konsilantaron "concejo" [konZEĥo] kaj oni ampleksigis ĝian jurisdikcion.<ref name=":4"> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Actas del Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val (Kessel, Alemania: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> Dum la regado de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]], la protektado fare de la reĝo sekurigis la ekonomian disvolvigon de la setlejo, pere de la defendo de ties komercistoj kaj la rajtigo de foiroj kaj merkatoj. ;La Renesanco kaj la familio Mendoza [[Dosiero:Palacio del Infantado.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Fasado de la [[palaco Infantado]]}}]] {{Ĉefartikolo|Familio Mendoza}} En la dua duono de la 14-a jarcento setlis en Gvadalaĥaro la familio [[Familio Mendoza|Mendoza]], kies destino ekde tiam markis ankaŭ tiun de la urbo. Inter la membroj de tiu familio menciindas [[Íñigo López de Mendoza]], nome [[Markizo de Santillana]] (1398-1458), kaj [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), grava [[kardinalo]] de Hispanio kaj konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. La ascendo de la familio Mendoza, kiu ekde 1475 ĝuis la titolon de Duklando de Infantado, okazigis ke la [[kortego]] de la dukoj iĝu ekonomia motoro de la urba vivo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al Gvadalaĥaro la titolon de "ciudad" (urbo) kaj konfirmis ties voĉdonrajton en la regna kvazaŭ-parlamento "Cortes de Castilla", kun okazo de la nupto de sia [[favoratulo]] [[Beltrán de la Cueva]] kun Mencía de Mendoza y Luna, nome filino de [[Diego Hurtado de Mendoza y Figueroa|Diego Hurtado de Mendoza]], 1-a duko de Infantado. === Moderna historio === <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: Dosiero:Anthonis van den Wijngaerde (1565) Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1565, laŭ desegnaĵo de Anton van den Wyngaerde.<ref>Sergio Álvarez García (7a de majo de 2012). «GUADALAJARA (Anton Van Der Wyngaerde, 1565) | La Ciudad en el Arte». La Ciudad en el Arte. [http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822032155/http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/|date=2016-08-22}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref><ref>«Vista de Guadalajara (1565) - Enciclopedia de Guadalajara». Enciclopedia de Guadalajara. [http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114040558/http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)|date=2017-11-14}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref>}}]]--> [[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1687, laŭ gravuraĵo de Juan Francisco Leonardo}}]] Post la prospero de la 16-a jarcento, dum la venonta jarcento la familio Mendoza translokigis sian sidejon al [[Madrido]], kio brmesis la disvolvigon de la urbo. Dum la [[Milito de hispana sukcedo]] Gvadalaĥaro estis rabita. En la 18-a jarcento [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] ordonis la establon de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, kiu funkciis en la Alkazaro ĝis komenco de la 19-a jarcento. Menciindas du reĝaj nuptoj kiuj okazis en la urbo. La unua inter [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] kaj Izabela de Valois en 1559 kaj la dua inter [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] kaj Izabela de Farnesio en 1714, ambaŭ okazis en la [[Palaco de Infantado]]. === Nuntempa historio === La [[19-a jarcento]] komencis per du malbonaĵoj por la urbo: unuflanke, en [[1808]] Gvadalaĥaro estis konkerita de la franca armeo estrita de la generalo [[Joseph Léopold Sigisbert Hugo]], patro de la posta verkisto [[Victor Hugo]], dum la [[Milito de Hispana Sendependigo]] kaj estis parte detruita en [[1813]]; kaj aliflanke, la fermo de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj en [[1822]] ĉar ĝi malmulte enspezis kaj la falo de la [[Metio|metieco]] kaj de la [[komerco]] pro la forta allogo de la merkato de [[Madrido]] kio okazigis fortan elmigradon kaj la fakton ke pli kaj pli Gvadalaĝaro dependas el Madrido.<ref name="Ballesteros"> García Ballesteros, Aurora (1975). «La guerra de la Independencia y sus consecuencias para el desarrollo de la ciudad de Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (2): 27-38. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2017. [https://web.archive.org/web/20160807220650/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad02Garcia.pdf] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> En [[1812]] estis kreita la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro kun Molino]] kaj la [[teritoria divido de Hispanio de 1833]] desegnita de [[Javier de Burgos]] establis la administran unuon de la [[provinco Gvadalaĥaro]], kiu en [[1840]] fiksigis definitive la ĉefurbon de la provinco kiel sidejo de publikaj institucioj en la urbo Gvadalaĥaro, malprofite por [[Molina de Aragón]].<ref name=":5"> Ballesteros San-José, Plácido; Rodríguez Panizo, Paloma; Sanz Establés, Carlos (1991). Guía Histórica de la Diputación Pronvicial de Guadalajara(1813-2001). Guadalajara: Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 9788487791444.</ref> Tamen, la aparta situacio de la ĉefurbo de provinco tiom etenda kaj kun tiom malbonaj komunikvojoj, okazigas ke ĝi ne povas plenumi veran influon sur granda parto de la provinco, ĉefe antaŭ la forta historia gravo de [[Sigüenza]] kaj de Molina, pro kio, male al tio kio okazas ĉe aliaj novaj provincaj ĉefurboj, tiu funkcio ne generas baldaŭan industrian kaj komercan disvolvigon.<ref name=Ballesteros /> <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-516, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|dekstra|Atako de italaj tankaĵoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la Batalo de Gvadalaĥaro.]] --> Oni instalis la Akademion de Militinĝenieroj, La kresko, dum la dua duono de la 19a jarcento ĝis mezo de la 20a jarcento, esta malrapida, centrita en la agado de administracia sidejo kaj sen industria disvolvigo. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939), okazis la [[Batalo de Gvadalaĥaro]], kiu estis unu el malmultaj venkoj de la armeo de la [[Dua Hispana Respubliko]] kontraŭ la armeo de Franco kaj ĉefe kontraŭ la italaj trupoj de Mussolini, kiu helpis tiun. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto). [[Dosiero:Guadalajara-aire.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Guadalajara el aero, kie videblas la novaj urbanizaj areoj}}]] Post la milito, kiu okazigis gravajn damaĝojn al la urbo, en 1959 Gvadalaĥaro estis inkludita en la frankismaj disvolvigaj planoj kiel zono por industria malpezigo de Madrido, kaj ekde tiam la urbo en la lastaj jaroj atingis unu el plej grandaj indicoj de relativa kresko el Hispanio. Aktuale ĝi troviĝas ene de planoj de urbaniza disvolvigo kiuj permesas la pliigon de la loĝantaro konsiderinde. Oni inaŭguris novajn kvartalojn, kiel Aguas Vivas en la nordo de la urbo. Tiele en la lastaj jaroj oni registris grandan urbanizan disvolvigon, pro kio okazis konsekvenca pliigo de la prezoj de la loĝejaro. == Demografio == Laŭ la [[Popolnombrado|censo]] de 2015 de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|INE]], la municipo Gvadalaĥara havis 83 391 loĝantojn, el kiuj 40 278 (48,30 %) estis viroj kaj 43 113 (51,70 %) estis virinoj,<ref> Instituto Nacional de Estadística, España. «Padrón. Población por municipios». [http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177011&menu=resultados&idp=1254734710990] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> kio faras ĝin la plej loĝata municipo el la provinco kaj la tria de la regiono [[Kastilio-Manĉo]]. Pri distribuado, 81 160 loĝis en Gvadalaĥaro mem, 837 en [[Iriepal]], 514 en [[Taracena]], 212 en [[Usanos]] kaj 168 en [[Valdenoches]]. La eksterlanda loĝantaro censita en 2015 sumis totalon de 10 020 loĝantoj (12,01 % de la totalo), el kio la plej nombraj ŝtatanecoj estas la [[Rumanio|rumana]] (3 481 loĝantoj), la [[Maroko|maroka]] (1 896 loĝantoj), la [[Peruo|perua]] (486 loĝantoj), la [[Ĉinio|ĉina]] (436 loĝantoj) kaj la [[Bulgario|bulgara]] (407 loĝantoj).<ref> Instituto Nacional de Estadística, España (2015). «Estadística del Padrón Continuo a 1 de enero de 2015. Datos por municipios. Guadalajara». [http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?type=pcaxis&file=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe245%2Fp05%2F%2Fa2015] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> == Ekonomio == La ekonomio de Gvadalaĥaro estas markita de ĝia situo, en la [[Koridoro de Henares]], nome unu el la zonoj plej industriigitaj de [[Hispanio]], kaj pro ties kondiĉo de provinca ĉefurbo. Ĝis la [[1970-aj jaroj]] ĝi estis administracia kaj [[komerco|komerca]] urbo. La loĝantara saturiĝo de [[Madrido]] kaj la etendo de ties [[Metropola areo de Madrido|metropola areo]] okazigis transformon de Gvadalaĥaro en [[industrio|industria]] kaj [[dormurbo|dormeja urbo]] de la ŝtata ĉefurbo, kun la sekva plibonigo de la komunikvojoj inter ambaŭ urboj kaj la industria etendo de Gvadalaĥaro. Ekde tiam, la dependo de Madrido estas kio difinas la ekonomon de Gvadalaĥaro. La industria kresko de Gvadalaĥaro estas markita de la konstruo de du industriaj zonoj: nome la zono de Henares, dediĉita ĉefe al la duonpeza kaj [[Peza industrio|peza]] industrio, kaj la zono El Balconcillo [la balkoneto], por la malpeza industrio. Al tiuj aldoniĝos la zono Ruiseñor [najtingalo], kiu dediĉos sin al la [[loĝistiko]], al entreprena parko kaj al la alta [[teknologio]].<ref>La Crónica de Guadalajara (25a de februaro de 2009). «Los técnicos municipales dan la bendición definitiva al proyecto de urbanización del Ruiseñor». [https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115020927/https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm|date=2017-11-15}} Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref><ref> Europa Press (28a de aprilo de 2009). «EBarreda pondrá mañana la primera piedra del Parque Tecnológico y Empresarial del Polígono 'El Ruiseñor' en Guadalajara». [http://www.europapress.es/castilla-lamancha/noticia-barreda-pondra-manana-primera-piedra-parque-tecnologico-empresarial-poligono-ruisenor-guadalajara-20090428143315.html] Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref> == Vidindaĵoj == === Milita arkitekturo === [[Dosiero:Torreón de Álvarez Fáñez2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La turego de Álvar Fáñez formis parton de la Pordego de la Foiro, unu de la enirejoj de la enmurega urbo okcidente}}]] La plej antikva restaĵoj de la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|Reĝa Alkazaro]] datas de la [[9-a jarcento]]. Laŭlonge de la tempo, tiu estis uzata kiel milita [[alkazabo]], reĝa [[alkazaro]], [[fabriko]] de [[teksilo]]j kaj aerarmea [[kazerno]], kaj estis detruita preskaŭ komplete en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj en la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]]. Ekde [[1998]] oni faris [[arkeologio|arkeologiajn elfosaĵojn]] kie aperis diversajn elementojn de diversaj epokoj en kiuj estis uzata la konstruaĵo de la alkazaro.<ref> Pradillo y Estebán, Pedró José (2007). «El Alcázar Real de Guadalajara. Crónica de un monumento milenario». Guadalajara. pp. 31-38.</ref> Ĉe tiu, aperas la restaĵoj de la mezepoka [[murego]] kiu ĉirkaŭis la tutan urbon, same kiel kelkaj el ties pordegoj kaj [[Loĝejturo|ĉefturoj]] kiuj protektis ĝin. La plej parto de la murego estis detruita dum la [[19-a jarcento]] por ebligi la ampleksigon de la urbo en la suda plilarĝiĝejo, ĉe la vojo al [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], kaj por malfermi ĉirkaŭvojon al nordoriento en la vojo de [[Zaragozo]].<ref> Pradillo y Esteban, Pedro José (2002). «Las murallas de Guadalajara en el siglo XIX. De su destrucción a los primeros estudios». Actas del primer Simposio de Arqueología de Guadalajara: Sigüenza, 4-7 octubre de 2000. 1. Ayuntamiento de Sigüenza. pp. 137-144. ISBN 84-88223-26-9.</ref> La restaĵoj de la murego kiu restis estas malabundaj, sed staras ankoraŭ la pordego de Bejanque,<ref name="Bejanque"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puerta de Bejanque». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822080213/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=166] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> la turego Alamín ĉe la ponto de la Infantinoj<ref name="TorreonAlamin"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón del Alamín». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822084217/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=168] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kaj la turego de Álvar Fáñez,<ref name="TorreonAlvar"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón de Alvar Fáñez». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822092306/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=167] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kvankam tiuj ne estis la nuraj kiujn havis origine la murego de la urbo. Oni trovis ankaŭ la fundamentojn de la antikva murego de la Alcallería, kiu fermis la kvartalon Cacharrerías, unu el la plej antikvaj zonoj de la urbo, sur la vojo de [[Madrido]].<ref name="DePaz"> García de Paz, José Luis (2007). Castillos y fortificaciones de Guadalajara. Guadalajara: Nueva Alcarria. pp. 206-224.</ref> La plej ĵusa fortikaĵo de la urbo estas la Fortikaĵo de Sankta Francisko, konstruita en la [[19-a jarcento]] profite de la antikva konvento de Sankta Francisko, de la [[14-a jarcento]]. Ĉe la konstruaĵoj de la konvento, kiuj reformiĝis komplete, foje sen respekto al sia origina strukturo, stariĝis helpaj pavilonoj kaj murego kun gvatoturoj.<ref name=DePaz /> === Civila arkitekturo === Gvadalaĥaro el la [[Renesanco]] estis urbo kie setlis [[nobelo]]j kaj [[hidalgo]]j, inter kiuj elstaris ĉefe la familioj [[familio Mendoza|Mendoza]] kaj Guzmán, inter aliaj. La unua estis influa familio en la Kortego de la [[Reĝo de Kastilio]],<ref> Nader, Helen (1985). Los Mendoza y el Renacimiento español (Jesús Valiente Malla, trad.). Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santiallana. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 84-505-3156-X.</ref> kaj la dua pliriĉiĝis per la [[konkero de Ameriko]],<ref> Blázquez, Adrián (1993). Guadalajara y el Nuevo Mundo. Nuño Beltrán de Guzmán. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura "Marqués de Santillana". Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 978-84-87791-07-9.</ref> kaj ambaŭ, kaj ties postaj stirpoj, konstruis en la urbo variajn palacojn, ĉu elmontremaj ĉu pli modestaj, el kiuj ankoraŭ restas ekzemploj en la urbo. Elstaras ĉefe la [[palaco de la Dukoj de la Infantado]], civila verko pinta de la eŭropa [[malfrugotika]] kaj pintigita en [[renesanca arkitekturo|renesanca stilo]]. Ĝi estis konstruigita de la [[markizo de Santillana]] en la [[15-a jarcento]] sub estrado de Juan Guas, kaj reformita en la [[1580-aj jaroj]]. Ene de la palaco elstaras la korto de la Leonoj kaj la salonoj de la Duko, kaj ĉe tiu la ĝardenoj.<ref> Layna Serrano, Francisco (2006). El palacio del Infantado. Guadalajara: Aache. ISBN 978-84-87743-78-8.</ref> Alia elstara palaco estas la palaco de Antonio de Mendoza, konstruita komence de la [[16a jarcento]] laŭ planoj de Lorenzo Vázquez kaj ampleksigita poste laŭ ordono de Brianda de Mendoza por [[konvento]] de [[franciskanoj]] sub direktorado fare de [[Alonso de Covarrubias]].<ref name="piedad">Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de la Piedad». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014324/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Originala de la [[17-a jarcento]] estas la palaco de la Cotilla, kiu estis reformita en la [[19-a jarcento]] fare de la markizoj de Villamejor, gepatroj de la grafo de Romanones. Tiu lasis en ties interno la nomitan "ĉina salono", kies muroj estas ornamitaj per ĉina pentrita murpapero.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Folleto informativo. Palacio de la Cotilla». [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083510/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Kaj de la 19-a jarcento estas la lasta granda palaco de la urbo, nome la palaco de la grafino "de la Vega del Pozo", desegnita de [[Ricardo Velázquez Bosco]] sur antikva konvento de la [[16-a jarcento]], kiu karakteriziĝas per sia [[Eklektika arkitekturo|eklektikismo]] kaj per la flaveca koloro de ties eksteraj muroj.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115082809/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Al tiuj palacoj aldoniĝas aliaj minoraj kiel la palaco de Dávalos, de la 16-a jarcento komplete restaŭrita fine de la [[20-a jarcento]] por gastigi la sidejon de la [[publika biblioteko]],<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de Dávalos». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083312/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la palaco de la grafoj de Coruña, ankaŭ de la 16-a jarcento apuda al la preĝejo de Sankta Nikolao la Reĝa. Tamen estas ankaŭ aliaj, kiel la granda palaco de Montesclaros, de la 16-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la Akademio de Militinĝenieroj kaj kiu estis detruita de incendio en [[1924]]. Aliaj civilaj historiaj konstruaĵoj kiuj troviĝas en Gvadalaĥaro estas la [[urbodomo]], konstruita en [[1906]] laŭ eklektika stilo; la palaco de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro]], konstruita en la [[19-a jarcento]] kiel sidejo de la provinca registaro; la provinca prizono aŭ la Gastejo de la Horloĝo, antikva domego de la [[17-a jarcento]], komplete rekonstruita komence de la [[21-a jarcento]]. === Religia arkitekturo === [[Dosiero:Iglesia de San Ginés2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La preĝejo de San Ginés estis situa dekomence ekstermurege de la urbo kaj ĉe tiu estis okazigitaj merkatoj kaj foiroj, ĝis en la 19-a jarcento oni detruis la muregojn kaj ĝi aliĝis al la cetero de la urbo}}]] [[Dosiero:CapillaLuisdeLucena2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kapelo de Luis de Lucena, verko de la renesanco, formis parton de la antikva preĝejo de Sankta Mikaelo. Nuntempe estas hejmo de arkeologia ekspozicio pri la antikvaj [[Mudeĥara arto|mudeĥaraj]] preĝejoj de la urbo}}]] Je la ascendo de la nobelaro de Gvadalaĥaro en la Malalta [[Mezepoko]], ekis periodo de konstruado de grandaj [[preĝejo]]j, plejparte financitaj de tiu, kaj tre ofte apudaj al konventoj. En la [[14-a jarcento]], apude al la nuntempe malaperinta konvento de Sankta Klara oni konstruis la preĝejon de Santiago, kiu miksis la stilojn [[Mudeĥara arto|mudeĥara]] kaj malfru-[[gotika]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santiago». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822115614/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Estas mudeĥaraj ankaŭ la restaĵoj de la preĝejo de Sankta Ĝilo, de la [[12-a jarcento]], kiu estis ankaŭ sidejo de la municipa konsilantaro el kiu restas stare nun la [[absido]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Gil». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822105454/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Sed, de tiu epoko, elstaras ĉefe la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva [[moskeo]] ekde fino de la [[13-a jarcento]] ĝis la [[16-a jarcento]] kunigante tri arkitekturajn stilojn: nome mudeĥara, [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj [[baroko|baroka]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Concatedral de Santa María». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822112043/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Iom antaŭa al tiuj ĉiuj estas la sanktejo de la Virgulino Antigua, de la [[13-a jarcento]], kvankam tre transformita en la postaj jarcentoj.<ref name="Antigua"> JUAN-GARCÍA, Ángel de (1997). «Nuestra Señora de la Antigua (Guadalajara capital)». Ermitas de Guadalajara (un paseo por la historia). Henares al día. ISBN 84-605-6382-0. [http://henaresaldia.com/?option=com_content&view=article&id=151%3Anuestra-senora-de-la-antigua-guadalajara-capital&catid=36%3Ala-alcarria&Itemid=60] Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> De la [[Renesanca arkitekturo|Renesanco]] de la [[16-a jarcento]] kaj de la [[baroko]] de la [[17-a jarcento]], koincide kun la nobela hegemonio de Gvadalaĥaro, estas la plej parto de la antikvaj preĝejoj de la urbo, kiel la preĝejo de Sankta Ĝilo (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Ginés». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013218/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> la preĝejo de Sankta Mikaelo (16a jc.), el kiu staras reste nur la kapelo de Luis de Lucena,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Capilla de Luis de Lucena». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013336/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la preĝejo de Remedios (16a jc.), parto de antikva konvento kaj aktuala aŭlo de la [[Universitato de Alcalá de Henares]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de los Remedios». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919012637/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> El tiu periodo estas ankaŭ la konventoj de Sankta Francisko (16a jc.), poste pafilista fuorto kiu estas hejmo de la panteono de la familio Mendoza, fare imite de la panteono de la Reĝoj de la [[Monaĥejo de El Escorial]];<ref name=DePaz /> de la Piedad (Pieco), antaŭ palaco de Antonio de Mendoza (16a jc.);<ref name=piedad /> de Sankta Jozefo, aŭ de la Karmelaninoj de Malsupre (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de las Carmelitas de San José». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013753/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> kaj de Carmen (16a jc.).<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento del Carmen». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014729/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> En la [[19-a jarcento]], la mecenatino María Diega Desmaissières, grafino de la Vega del Pozo kaj dukino de Sevillano, konstruigis en bieno de sia posedaĵo sude de la urbo laŭ desegnoj de [[Ricardo Velázquez Bosco]], ŝian panteonon,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Panteón de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=165] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232547/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=165&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-04}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> la preĝejo de Sankta Maria Mikaela<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santa María Micaela». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=158] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306172244/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=158&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-06}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj la lernejon de la monaĥina ordeno Adoratrices, honore al sia onklino Micaela Desmaissières.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Fundación de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152|date=2016-03-05}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> En Gvadalaĥaro troviĝis ankaŭ kelkaj ermitejoj kiuj malaperis laŭlonge de la tempo. Oni konservas nur du: la ermitejo de Sankta Roque, en la parko kiun ĝi nomiĝis kaj ĉe la panteono de la Dukino de Sevillano, kaj la ermitejo de Sankta Sebastiano, ene de la palaco de la grafino de la Vega del Pozo.<ref name=Antigua /> [[Dosiero:Guadalajara Panteon1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Panteono]] de la Grafino de Sevilo}}]] === Arkitekturo en la submunicipoj === [[Dosiero:Usanos Iglesia.jpg|eta|La preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria) de [[Usanos]] estas la plej bona ekzemplo de religia arkitekturo en la submunicipoj de Gvadalaĥaro.]] La submunicipoj [[Iriépal]], [[Taracena]], [[Usanos]] kaj [[Valdenoches]] estas malgrandaj vilaĝoj de agrikultura deveno, ĉiam dependaj de la ekonomia agado de Gvadalaĥaro kaj kun malabunda historia arkitekturo, ĝenerale nur malriĉa [[mezepoka]] aŭ [[Moderna Epoko|moderna]] preĝejo. Tiele, en Iriépal estas la preĝejo de la Concepción (Koncipiĝo de Maria), verko de la [[16-a jarcento]], kie elstaras la [[mudeĥara]] turo;<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: IRIEPAL». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/05/iriepal.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> en Taracena staras la preĝejo de la Purísima (plej pura), de la [[17-a jarcento]], en stilo [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] tre simpla,<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: TARACENA». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/11/taracena.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj en Usanos, la preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria), [[Romanika arkitekturo|romanika]] de la [[13-a jarcento]], tre reformita en postaj epokoj kaj kie elstaras la turo kun [[krenelo]]j. En aliaj medioj, elstaras ankaŭ la lavejo de Iriépal, verko de [[1910]] laŭ [[Historiismo (arthistorio)|historiisma stilo]] danke al la financado fare de la Fondaĵo de José Santa María de Hita, kaj la [[Fontano|fontanoj]] de Iriépal ([[1858]]) kaj Valdenoches ([[1656]]).<ref> Bermejo Millano, Juan José (2002). Fuentes de Guadalajara. Guadalajara: Aache. pp. 51 kaj venontaj. ISBN 84-95179-84-9. </ref> En ĉiuj submunicipoj troviĝas kelkaj ekzemploj de kastiliaj domegoj, tre malriĉaj kompare kun tiuj de urboj. Laste, elstaras la setlejo Villaflores, nome agrikultura setlejo konstruita en [[1887]] laŭ desegno de [[Ricardo Velázquez Bosco]] kaj laŭ mendo de María Diega Desmaissières.<ref> ABC. «El poblado de Villaflores, declarado como Bien de Interés Cultural». Arkivita el originalo en la 22a de februaro 2016. [https://web.archive.org/web/20160222025819/http://www.abc.es/local-guadalajara/20150421/abci-villaflores-bien-interes-cultural-201504211840.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:Edificios Plaza Mayor, Guadalajara.jpg|eta|La portikaraj konstruaĵoj en la ĉefa placo konstituas ekzemplon de la arkitekturo de loĝejoj de komenco de la 20a jarcento.]] === Urbanismo === La urba aspekto de la historia centro de Gvadalaĥaro estas tipa de alandalusa urbo, kun mallongaj kaj mallarĝaj [[strato]]j kaj variaj [[placo|placetoj]]. La ĉefa vojo de la urba centro estas la ĉefa strato nome ''Calle Mayor'' [KAlje maĜOR] (nome ankaŭ ''calle de Miguel Fluiters'' en ties malsupra parto), kiu trapasas ĝin el nordokcidente al sudoriento. Ĝi estis malfermita ĉefe dum la [[17-a jarcento]] kiel parto de la reĝa vojo el Madrido al Zaragozo, kiu trapasis la urbon, kaj inter fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento|20-a]] suferis grandan stetikan ŝanĝon pro la starigo de novaj konstruaĵoj por [[loĝejo]]j.<ref> Aguilar, Pedro (1999). Vivir Guadalajara. Maorí. p. 18. ISBN 84-603-9442-5.</ref> Ĝi kunigas la du plej grandajn placojn de la historia centro de la urbo, nome tiu nomita dum la frankisma epoko "Plaza de los Caídos en la Guerra Civil" ((frankismaj) falintoj dum la enlanda milito) kaj nun simple "Plaza de España", en la malsupra parto ĉe la [[palaco Infantado]], kaj la placo de Sankta Dominiko en la supra parto ĉe la preĝejo de Sankta Ĝeneso. Ĉe la mezo de la strato troviĝas du aliaj placoj, nome la "plaza Mayor" (plej granda placo), kie estas la urbodomo, kaj la placo de la Jardinillo [ĥardiNIjo] (Ĝardeneto). Aliaj minoraj placoj de la urba centro kiuj formas parton de ties aspekto estas tiuj de la Concejo [konZEĥo] (Konsilantaro), de Dávalos, de Marlasca, de Moreno, de San Esteban (Sankta Stefano) aŭ de Francisco Beladíez. En la urba centro troviĝas ankaŭ la strato Bardales, ekzemplo de mallarĝa komerca strato en kiu estis la atelieroj de [[esparto]]. Pere de la malmuntado de la antikvaj [[murego]]j en la [[18-a jarcento]], profite de ties antikva itinero, oni malfermis du el la ĉefaj vojoj de la urbocentro: nome la "Carrera de San Francisco", el la placo de Sankta Dominiko al la Pordego Bejanque [beĤANke] ĉe la Parko Concordia, kaj la antikva ŝoseo N-II kiel ĉirkaŭirejo de la urbo oriente. Kiel sekvo de la Carrera de San Francisco el la placo de Sankta Dominiko al la okcidento, oni malfermis en la [[1950-aj jaroj]] la promenejo de la Doktoro Fernández Iparraguirre (konata populare kiel ''promenejo de la Krucoj''), nome [[bulvardo]] desegnita de Antoni Batlle Punyed kaj inspirita de [[La Rambla]] de [[Barcelono]].<ref>HERRERA CASADO, Antonio (29a de novembro 2003). «El paseo de la Cruces, una joya de la ciudad». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225231912/http://alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/ |date=2011-12-25 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> En ĝi staras el majo [[2003]] ankaŭ kolekto de [[busto]]j de gravuloj el la urbo faritaj de Luis Sanguino.<ref>HERRERA CASADO, Antonio (11a de majo 2003). «Nueve caras para Guadalajara». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729093638/http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara/ |date=2010-07-29 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Kiel inĝenieriaj verkoj plej antikvaj de Gvadalaĥaro estas la ponto de Henares, nome enirejo al la urbo veninte el [[Toledo]] tra la kvartalo La Alcallería, starigita en la [[10-a jarcento]], kvankam tre transformita en postaj jarcentoj,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puente del Henares». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918235355/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la ponto de la Infantas (Infantinoj), ĉe la turego de Alamín kaj ĉe la ravino de Alamín.<ref name=TorreonAlamin /> Pli ĵuse, de komenco de la [[21-a jarcento]], estas la ponto Arriaca, nome [[Stajponto|staja viadukto]] situa norde de la urbo, ĉe la novaj urbanizitaj areoj.<ref> Sánchez de León, Ramón; Bernal Pérez, Christian. «Puente atirantado "Arriaca" en Guadalajara». Asociación Científico-Técnica del Hormigón Estructural. Arkivita el la originalo en la 4a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160304195102/http://e-ache.com/modules/ache/ficheros/Realizaciones/Obra74.pdf] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:SanNicolásElRealGuadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|San Nicolás El Real}}]] Krom tiuj kiuj estas sur la promenejo de la Krucoj, aliaj [[skulptaĵo]]j rimarkindaj en la urbo estas la monumento al la Grafo de Romanones, en la ĝardenoj de la placo de Sankta Dominiko, farita de Miguel Blay en [[1914]];<ref>GÓMEZ, Pablo (2009). «Monumento al Conde de Romanones». Escultura Urbana (1a de marto). ISSN 1988-5954. [http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002041/http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm|date=2015-09-24}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> ''La brakumo'', monumenta skulptaĵo de Francisco Sobrino Ochoa, starigita en la [[1980-aj jaroj]] ĉe unu el la enirejoj al la urbo el la ŝoseo A-2,<ref> Aache. «Francisco Sobrino». [http://www.aache.com/alcarrians/sobrino.htm] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la busto de José Antonio Ochaíta, fare de Antonio Navarro Santafé, ĉe la konvento de la Karmenaninoj, inter aliaj. == Kulturo == === Muzeoj === La urbo disponas el diversaj muzeoj kaj muzeaj ekspoziciejoj. [[Dosiero:Doña Aldonça de Mendoza. Sepulcro.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Tombo de la dukino Aldonza de Mendoza, kiu estis filino de Diego Hurtado de Mendoza, admiralo de Kastilio, kaj edzino de Fadrique Enríquez de Castilla, duko de Arjona kaj grafo de Trastámara. La tombo devenas el la monaĥejo de Sankta Bartolomé de Lupiana kaj troviĝas en la Muzeo de Guadalajara}}]] * La Muzeo de Gvadalaĥaro, konata ankaŭ kiel Provinca Muzeo de Gvadalaĥaro, estas la provinca muzeo plej antikva el Hispanio, ĉar estis fondita en 1838.<ref>«Patrimonio Histórico de Castila-La Mancha. Museo de Guadalajara». Patrimonio Histórico CLM. [http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160917092901/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/|date=2016-09-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi dependas de la regiona registaro Junta de Castilla-La Mancha kaj ĝia sidejo estas en la [[Palaco Infantado]]. Ĝi inkludas kolektojn ĉefe de belartoj, akiritaj pere de la ''[[desamortización]]'' de ekleziaj havaĵoj fare en la 19a jarcento, arkeologio, akirite el arkeologiaj elfosaĵoj faritaj en la provinco, kaj etnologio, kio kolektas objektojn rilatajn al popolaj artoj kaj kutimoj de la provinco Gvadalaĥara. Ĝi estas hejmo ankaŭ de kelkaj portempaj ekspozicioj laŭlonge de la jaro. * La Muzeo Francisco Sobrino, kiu estis inaŭgurita en 2015<ref>Clemente, Elena. «El Museo Francisco Sobrino abre al público - Culturaenguada.es». CulturaEnGuada. [http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201042226/http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico|date=2017-12-01}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> en la historiaj navoj de la Municipa Buĉejo. Ĝi estas dediĉita al la figuro kaj verkaro de Francisco Sobrino Ochoa, skulptisto naskiĝinta en la urbo Gvadalaĥaro. * ''Guadalajara en la Historia'', muzea kolekto de la Municipo de Gvadalaĥaro situa en la centro Eduardo Guitian.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Información / Noticias». Ayuntamiento de Guadalajara. [https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918015021/https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Tiu ekspozicio montras iradon de la historio de la urbo, el ties deveno kaj unua setlejo, la transformo en rimarkinda ĉefurbo de al-Andalus, la aligo al la regno Kastilio, la influo de la familio Mendoza, la brilaj jaroj ligitaj al la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, la alveno de la Militinĝenieroj kaj de la aŭta kaj aviadila industrioj, la katastrofo de la Enlanda Milito kaj, laste, la renaskiĝo pere de la rekuperado de la demokratia libereco. === Spektaklejoj === [[Dosiero:Buero Vallejo Theatre, interior.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Multuza salono kaj enirejo de la Teatro Auditorio Antonio Buero Vallejo}}]] Inter la spektaklejoj el kiuj disponas la urbo menciendas la jenaj: * La '''Teatro Auditorio Buero Vallejo''', dediĉita al la ĝvadalaĥara dramaturgo [[Antonio Buero Vallejo]], okupas modernan konstruaĵon kiu estis inaŭgurita en 2002.<ref> Mancha, Gobierno de Castilla-La. «JOSÉ BONO INAUGURÓ EL TEATRO "ANTONIO BUERO VALLEJO", EN GUADALAJARA | Gobierno de Castilla-La Mancha». Gobierno de Castilla-La Mancha. [www.castillalamancha.es/actualidad/notasdeprensa/jos%25C3%25A9-bono-inaugur%25C3%25B3-el-teatro-antonio-buero-vallejo-en-guadalajara] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi disponas el sidlokaro por 1 003 personoj, scenejon de 465 m² kaj orkestran fosaĵon.<ref>mipuntomap (11a de aprilo de 2015). «Teatro Buero Vallejo Guadalajara». [http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921032928/http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/|date=2016-09-21}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Krome ĝi disponas el la '''Sala Tragaluz''', nome aŭlo kun 133 sidlokoj kaj multuza salono por portempaj ekspozicioj kaj aliaj eventoj de 188 m². Ĝi estas administrata de la ''Patronato Municipal de Cultura''. * La '''Teatro Moderno''', estis inaŭgurita en 1924 kaj disponas el sidlokaro por 208 personoj. Ĝi troviĝas en la historia kvartalo de la urbo, ĉe la placo de Sankta Stefano.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Teatro Moderno». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916024117/http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Post unu jaro de riparado estis reinaŭgurita en 2015. * La Spaco TYCE, municipa kulturejo situa en la navoj de la Fuorto de Sankta Francisko, enhavas salonojn por trejnado, ekspozicioj, de informadiko, multuzaj krom koncertejo kun scenejo de 185,71 m² kun sidlokaro por 218 personoj aŭ enhavo por 650 starantoj.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Espacio TYCE». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916030701/http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> === Bibliotekoj kaj arkivoj === [[Dosiero:Claustro_del_palacio_de_Dávalos_(Guadalajara)_tras_su_restauración.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Klostro de la Palaco de Dávalo kie troviĝas la Biblioteko de Gvadalaĥaro}}]] * La Publika Biblioteko de la Ŝtato en Gvadalaĥaro, historie situa en la [[Palaco de la Infantado]] ĝis 2004 kiam ĝi translokiĝis al la rehabilitita Palaco de Dávalos. Ĝi estis fondita en 1837 kaj malfermita kvar jarojn poste. Ĝi havas 5 800 kvadratajn metrojn kun 200 000 volumoj. En 2012 ĝi havis 30 laboristojn. Estas nemalhavebla elemento la kultura, eduka kaj distra vivo de Gvadalaĥaro.<ref> El País (eld.). «Guadalajara, la biblioteca que resiste». [https://elpais.com/cultura/2012/10/13/actualidad/1350148036_241892.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Historia Provinca Arkivo de Gvadalaĥaro, konservas dokumentaron el la Mezepoko ĝis la aktualo rilata kun la provinco Gvadalaĥara. Ĝia celo estas meti tiun dokumentaron je la servo de la civitano kaj doni apogon al la administracio, al la informado, al la esplorado kaj al la kulturo. Ĝi estis fondita en 1931 kaj troviĝas en moderna konstruaĵo stara en la strato Julián Besteiro kun areo de 7 227 konstruitaj metroj, el kiuj preskaŭ la duono estas destinitaj al dokumentarejo.<ref> Ministerio de Educación, Cultura y Deporte (eld.). «Archivo Histórico Provincial de Guadalajara (España)». [http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=51684] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Ĝenerala Militarkivo de Gvadalaĥaro, situa sur la loko kie troviĝis la antikva Akademio de Inĝenieroj, estas centro de la Ministerio de Defendo, kreita en 1967 por malpezigi parton de la dokumentaro konservita de la Arkivo de la Ministerio de la Armeo.<ref>Ministerio de Defensa (eld.). «Archivo General Militar de Guadalajara». [http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918040117/http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Municipa Arkivo de Gvadalaĥaro, estas la administra fako kiu zorgas pri la gardado, organizado kaj disvastigo de la dokumenta havaĵo de la Municipo de Gvadalaĥaro.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Ayuntamiento / Administración / Administración Central / Archivo Municipal». Ayuntamiento de Guadalajara. [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919235555/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3|date=2016-09-19}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Estas formita de la dokumentoj de ajna epoko, bazo kaj formato, kiujn la municipo produktis, ricevis kaj konservis kiel atestilo de sia agado, rajtoj kaj devoj. Ĝi inkludas aliajn kolektojn, devenajn el aliaj institucioj aŭ personoj por garantii ties konservadon. La plej antikva dokumento estas plumbohabanta letero de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]] kiu datas el la jaro 1251; troviĝas ankaŭ en la kolekto de la arkivo la letero de [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] kiu havigis la titolon de [[urbo]] al la ĝis tiam nur ''villa'' (urbeto). === Kulturaj eventoj === Dum la tuta jaro diversaj organismoj kaj asocioj organizas aŭ patronas kulturan agadon ĉiatipan. La jena listo indikas kelkajn el plej konataj kaj referencataj kiuj ĝuas plej grandan tradicion kaj kontinuecon: [[Dosiero:Panoramica del Palacio del Infantado durante el maraton de los cuentos.jpg|eta|maldekstra|450ra|{{centre|La Rakonta Maratono ne haltas la tutan tagon kaj vespere estas kiam plej alfluo de ĉeestantoj venas}}]] * La '''Rakonta Maratono''' estas parola festivalo kiu okazas ĉiujare en la palaco de la Infantado dum la dua aŭ tria semajnfino de junio. Ĝi arigas rakontantojn el la tuta mondo kiu rakontas seninterrompe dum la fin de semajnfino. Iniciatita en 1992,<ref> «Historia - Maratón de los Cuentos». Maratón de los cuentos de Guadalajara. [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> la Rakonta Maratono de Gvadalaĥaro okazas ĉiujare ekde tiam. Ĝi atingis 25an fojon en 2016 atingante 46 horojn de rakontado seninterrompa.<ref> Maratón de los Cuentos (ed.). «El Maratón de los Cuentos celebrará sus 25 años con un maratón tuitero y una explosión de poesía oral». [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Foje ankaŭ esperantistoj partoprenis per rakonto legita en [[Esperanto]]. [[Dosiero:Tenorio Mendocino en la Cotilla 7183.jpg|eta|Ludado de la dua sceno de la ''Tenorio Mendocino'' en la Palaco de la Cotilla.]] * La ''Tenorio Mendocino'', nome ludado de la teatraĵo ''[[Don Juan Tenorio]]'' de [[José Zorrilla]] kiu okazas ĉiujare ĉirkaŭ la 1a de novembro sur la stratoj kaj ĉe la ĉefaj monumentoj de la urbo Gvadalaĥaro. Ĝi konsistas el miksaĵo de la [[rolulo]]j de la teatraĵo ''Don Juan Tenorio'' kun tiuj de la familio Mendoza, la hegemonia kaj plej riĉa de Gvadalaĥaro en la [[16a jarcento]], kiam supozeble okazas la agado de la teatraĵo. La ludado estas farita de amatoraj aktoroj. Ĝi estas deklarita kiel Festo de Regiona Turisma Intereso. La unua fojo okazis en 1992.<ref> Diario Oficial de Castilla-La Mancha (eld.). «Resolución de 01/10/2010, de la Dirección General de Turismo y Artesanía, por la que se otorga el Título de Fiesta de Interés Turístico Regional al Tenorio Mendocino de Guadalajara. [2010/18260]». [http://docm.jccm.es/portaldocm/descargarArchivo.do?ruta=2010/10/29/pdf/2010_18260.pdf&tipo=rutaDocm] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La '''Festivalo de Solidareca Kinarto de Gvadalaĥaro''', iniciatita de la asocio Cinefilia en 2003 kaj okazinta ekde tiam ĉiujare, naskiĝis kun la celo montri kaj helpi tipon de kinarto alternativa al tiu ofta kiu facile alvenas al la kinejoj, gvidite samtempe de spirito kiu postulas por kino fundamentan rolon en la konscio pri la problemoj kiuj tuŝas la homojn, helpe al la solidareco kaj al la esplorado de agado kaj vidpunktoj alternativaj.<ref> FESCIGU (eld.). «Edición 2003». [http://www.fescigu.com/2003/edicion2003.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Krom tiuj eventoj menciendas la ''Solsticio Folk'' (Folklora Solstico),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Solsticio Folk. Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> nome festivalo de kelta muziko kiu okazas ĉiusomere, la ''Veladas de Arte Sacro'' (Vesperoj de Religia Arto),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Veladas de Arte Sacro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2017.</ref> nome muzikaj vesperoj okazintaj en novembro en la diversaj preĝejoj de la ĉefurbo aŭ la Librofoiro, okazinta en majo.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Feria del Libro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> == Famuloj == [[Dosiero:Marques de Santillana detalle.jpg|eta|[[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana.]] * [[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana (1398-1458), poeto kaj politikisto de la 15a jarcento; * [[Diego Hurtado de Mendoza (1417-1479)]], nobelo, unu grafo de Tendilla; * [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), kardinalo kaj ĉefa konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]; * [[Francisco Fernández Iparraguirre]] (1852-1889), botanikisto, lingvisto kaj [[volapuko|volapukisto]]; * [[Antonio Buero Vallejo]] (1916-2000), poeto kaj dramaturgo; * [[Camilo José Cela]] (1916-2002), verkisto kiu loĝis grandparte de sia vivo en Gvadalaĥaro; * [[Fernando de Diego]] (1919-2005), ĵurnalisto kaj filologo, tradukisto de la angla kaj de la franca kaj ĉefa tradukisto de verkoj de literaturo en hispana al [[Esperanto]]. Honora membro de [[UEA]], kaj aŭtoro de la ''Gran Diccionario Español-Esperanto''. == Provinco == Gvadalaĥaro estas ĉefurbo de [[Provinco Gvadalaĥaro|samnoma provinco]], havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej senloĝataj provincoj de Hispanio. Ĉefaj vilaĝoj estas jenaj: [[Sigüenza]], [[Pastrana]], [[Molina de Aragón]] kaj [[Azuqueca de Henares]]. == Vidu ankaŭ == * [[Guadalajara (stacidomo)]] * [[Guadalajara-Yebes (stacidomo)]] * [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * http://guadalajara.interactiva.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829043022/http://www.guadalajara.interactiva.org/ |date=2012-08-29 }} <!-- guadalajara._interactiva_._org_ --> * http://www.guadalfaxara.es.vg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070308150110/http://www.guadalfaxara.es.vg/ |date=2007-03-08 }} {{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gvadalaharo (Hispanio)| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Vojo de Cido]] [[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] 0xdisfl7nk29cgq8rk93g5xtkjb1h3s 9455173 9455090 2026-08-16T23:54:17Z ThomasPusch 1869 vidu la diskutpaĝan noton "Alia problemo..." 9455173 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Guadalajara}} {{Informkesto urbo | nomo = Guadalajara | bildo=Guadalajara,_vista_aérea_(tone,_contrast,_color).jpg | mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | flago = Bandera de Guadalajara.svg | blazono = Escudo de Guadalajara.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[provinco Gvadalaĥaro]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Alkario]] | estro = Ana Guarinos López (2023-2027, [[Partido Popular|PP]]) <!-- krom se iu atentos akualigi la informon post 2027, pli bonas ne indiki ion ĉi tie post 2027... --> | regiono-ISO=ES-CM | tipo1= reliefo | situo sur mapo2= Hispanio | tipo2= reliefo | zomo = 11 | poŝtkodo = 19001-19005 | TTTejo = [http://www.guadalajara.es/es/ retejo] }} '''Gvadalaharo'''{{mankas fonto}} aŭ '''Gvadalaĥaro''' ('''Guadalajara''' en [[hispana lingvo]]) estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], en la centro de [[Hispanio]] kaj de la [[Iberia Duoninsulo]]. Gvadalaharo estas ĉefurbo de [[Provinco Guadalajara|samnoma provinco]], unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio. Ĝi situas sur monteto sur la maldekstra bordo de la valo de la rivero [[Henares]], en la plej alta parto de la [[Suda Altebenaĵo]] de Kastilio, inter la komarkoj [[Alkario]] kaj [[Campiña del Henares]]. La urbo estis fondita sur altaĵo de la tereno, inter du profundaj ravinoj, nome Alamín kaj Coquín [koKIN] aŭ de Sankta Antonio, kiuj alportis akvon el la proksima alkaria altebenaĵo al la rivero Henares. La alto de la urbo super la marnivelo estas de 708 metroj mezurite en la ĉefa placo. La klimato estas mediteranea kontinenta, kun longaj kaj malvarmaj vintroj, kaj mallongaj kaj tre varmaj someroj. La jara averaĝo de temperaturoj estas de 13,1 ºC kaj de precipitaĵo pli ol 400 l/m². Ĝi havis en {{WikidataLoĝantaroDato}} loĝantaron de {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj, kio faras ĝin la tria plej loĝata urbo de Kastilio-Manĉo, post [[Albacete]] kaj [[Talavera de la Reina]].<ref> Fundación BBVA (eld.). «Los diez municipios más poblados de Castilla-La Mancha acogen a uno de cada tres habitantes de la comunidad». Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160913084935/http://www.ivie.es/downloads/2009/06/NP_Ivie_poblacion_Castilla_La_Mancha.pdf] [http://www.ivie.es/downloads/2009/06/NP_Ivie_poblacion_Castilla_La_Mancha.pdf pdf]</ref>​ Kun areo de 235 51 km² ĝi havas loĝdensecon de 355,48 km². Ĝi situas je 55 kilometrojn for de [[Madrido]], preskaŭ en la influareo de ties [[aglomeraĵo]]. [[Dosiero:Calle Mayor, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|La Calle Mayor (ĉefa strato) estas grava komerca kaj financa akso en la urbo. En dua rango videblas la konstruaĵo de la Trezoro (''Hacienda'')}}]] [[Dosiero:Convento de la Piedad, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Danke al la postaj ampleksigoj, la palaco de Antonio de Mendoza iĝis la konvento de la Piedad (Pieco). Poste ĝi estis la sidejo de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro de Gvadalaĥaro]] kaj poste de la mezlernejo "Brianda de Mendoza"}}]] == Historio == Kvankam jam antaŭe ekzistis urbo, nome romia setlejo Arriaca, en tiu loko, la nuna urbo estis konstruita de la araboj, kun la nomo ''Wadi-l-Hiyara'' (''Ŭadi-l-Hiĵara'', واد الحجرة aŭ وادي الحجرة) por la rivero Henares kiel ''Ŝtona Rivero''. La urbo atingis ian brilon en la 10-a jarcento, spite sian situacion en teritorio preskaŭ ĉiam en la Mezepoko en milita areo.<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 26.</ref> En 1085, Guadalajara estis konkerita por la reĝo de Kastilio [[Alfonso la 6-a]], atribuita tiu fakto al la militestro Alvar Fáñez de Minaya.<ref> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm]</ref>​ Ekde tiam kaj ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en 1212 la historio de la urbo estis ligita al la irado de la militoj kontraŭ la [[almoravidoj]] kaj [[almohadoj]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. p. 36. ISBN 9788496236820. </ref>​ En 1133 la reĝo [[Alfonso la 7-a]] havigis al la urbo la unuan [[foruo]]n por reguligi la vivon de ĝia komunumo, starigante aron de normigoj, rajtoj kaj privilegioj kaj en 1219, [[Fernando la 3-a]] ampleksigas ĝin per pli ampleksan foruon por la urbo.<ref> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Aktoj de la "Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val" (Kessel, Germanio: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm]</ref> Poste la protekto fare de la reĝo [[Alfonso la 10-a]] sekurigis la ekonomian disvolvigon de la urbeto, pere de la defendo de ties komercistoj kaj pere de la aprobo de foiroj kaj merkatoj. Post la [[14-a jarcento]] la urbo fariĝas grava, pro la influo de la potenca familio Mendoza. De tiu tempo konserviĝas kelkaj imponaj monumentoj, kiel la palaco ''del Infantado''. Estis en la dua duono de la 14-a jarcento kiam establiĝis en Guadalajara la familio Mendoza kiu pro sia posta ascendo okazigis ankaŭ la progreson de la urbo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al la setlejo la titolon de urbo. Laŭlonge de la 16-a jarcento estis epoko de prospero. La ĝenerala krizo de la 17-a jarcento tuŝis speciale tiun urbon kiu pro la foriro de la familio Mendoza al [[Madrido]] kaj pro la ekonomia falo kaj la senloĝigo la daŭro de la urbo endanĝeriĝis. Komence de la [[18-a jarcento]] kaj post rabado dum la [[Milito de Hispana Sukcedo|milito de Sukcedo]], la urbo suferis sian plej malbonan momenton. Por klopodi bremsi tiun situacion [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] establis la Reĝan Tolfabrikon en la urbo, kiu ĝis komenco de la [[19-a jarcento]] sekurigis la kreskon de la loĝantaro. La damaĝoj okazigitaj de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj la fermo de la Reĝa Tolfabriko en [[1822]]. okazigis novan malkreskon en la urbo.<ref name="Ballesteros" /> Ekde tiam, ĝis la dua duono de la [[20-a jarcento]], la urbo survivas danke al sia administracia funkcio, kiel provinca ĉefurbo kaj sidejo de institucioj kiel la Akademio de Militinĝenieroj aŭ la "Diputación Provincial" (provinca deputitaro aŭ municiparo).<ref name=":5" /> La kresko, kvankam malrapida, transformis la loĝantaron, kiu atingis nur 11 000 loĝantojn en 1900. La manko de industria disvolvigo limigis ĝis la mezo de la 20-a jarcento la ŝancojn de la urbo. Kiel en la ĉefa parto de la lando, la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] kaj la epoko de postmilito estis tempoj ege malfacilaj; dum la milito okazis proksime de Guadalajara batalo, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la flanko de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]]. En [[1959]] Guadalajara estis inkludita en la planoj por disvolvigo kiel areo de industria malpezigo de Madrido, kio okazigis gravajn indicojn de kresko de la urbo kaj ĝenerale de la nomita [[Koridoro de Henares]]. == Fizika geografio == === Situo === La urbo Guadalajara situas en la centro de la [[Iberia Duoninsulo]], sudokcidente de la [[Iberia Sistemo]] kaj nordoriente de la [[Suda Altebenaĵo]]. Ĝi troviĝas okcidente de la samnoma provinco kaj sur la valo de la rivero [[Henares]], alfluanto de [[Jarama]], siavice alfluanto de la ĉefrivero [[Taĵo]]. Ekonomie, ĝi troviĝas ene de la industria areo de la [[Koridoro de Henares]], en la orienta parto de la [[Metropola areo de Madrido]].<ref> Burns, Malcom C.; Roca, Josep; Moix, Montserrat; Ulied, Magda (5-okt-2009). «El sistema metropolitano de la macro-región de Madrid». Universitat Politècnica de Catalunya. Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016, konsultita la 11an de novembro 2017 [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3762331.pdf] [Dialnet-ElSistemaMetropolitanoDeLaMAcrorregiónDeMadrid-3762331-1.pdf]</ref> ==== Limoj ==== Por la teritorio de Guadalajara: {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fontanar]] kaj [[Marchamalo]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Tórtola de Henares]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Torija]] kaj [[Aldeanueva de Guadalajara]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Centenera]] kaj [[Lupiana]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Alovera]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Chiloeches]], [[Pozo de Guadalajara]], [[Pioz]] kaj [[Loranca de Tajuña]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Horche]], [[Yebes]], [[Valdarachas]] kaj [[Aranzueque]] |}</center> Por la eksklavo [[Usanos]] {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fuentelahiguera de Albatages]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Málaga del Fresno]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Yunquera de Henares]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Galápagos (Guadalajara)]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Fontanar]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Valdeaveruelo]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Marchamalo]] |}</center> === Orografio kaj geologio === [[Dosiero:Landscape one.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la ebenaĵo de [[Alkario]]}}]] En la municipo teritorio distingiĝas du zonoj klare diferencitaj pro ties orografio kaj geologio. Unuflanke, la plej parto de la municipo, kaj ankaŭ de la urbo mem, kuŝas sur la tavola reliefo kiu estas formata de [[Alkario]]. En ĝi distingiĝas la [[arbustetaro]] oriente kaj sude ĉirkaŭ la 1000 [[msm]], komponita de konglomeraĵoj el [[kvarcito]] kaj [[kalkoŝtono]], kun tereno malfekunda kaj arida. Inter tiu arbustetaro kaj la [[rivero Henares]] estas [[ravino|ravinaj deklivoj]], kun averaĝa klino de 20 %, kaj la montopiedaj glacisaj montetaj, kie kuŝas la setlejoj, ambaŭ formitaj de [[marno]] kaj lutitoj. Aliflanke, la plej okcidenta parto de la municipo, en la dekstra bordo de la rivero je malpli ol 700 msm, kaj en la eksklavo [[Usanos]], korespondas al la [[Campiña del Henares]], formas mildajn deklivojn komponitajn el [[argilo]] kaj [[sablo]], en la zonoj proksime de la rivero pli taŭgaj por la [[irigacio]], kaj el [[Grejso|grejso]], inter [[Marchamalo]] kaj Usanos. <ref name="MAPA"> Instituto Geológico Nacional. Mapa Geológico Nacional a escala 1:50.000 [mapa]. [http://info.igme.es/cartografiadigital/geologica/Magna50.aspx] Konsultita la 14an de septembro 2016 (por la hispana versio) kaj la 11an de novembro 2017 (por Esperanto).</ref> === Hidrografio === [[Dosiero:Río henares.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Rivero Henares}}]] La riveraj fluaĵoj kiuj pasas tra Guadalajara apartenas al la baseno de la rivero Taĵo kaj tiele ili verŝas en la Atlantikon. La ĉefa rivera fluaĵo kiu trapasas la municipon estas la rivero Henares, kiu elfluas en [[Sierra Ministra]] kaj elfluas en la rivero [[Jarama]] en la municipo [[Madrida Regiono|madrida]] nome [[San Fernando de Henares]].<ref name="MAPA"/> Ene de la municipa teritorio estas variaj alfluantoj kiuj elfluas en Henares, nome rojoj sezonaj, kiuj parton de la jaro ne havas akvon. En la maldekstra bordo de la rivero oni trovas la nuran alfluanton kiu havas kontinuan fluon, nome la rojo de la Vega. Troviĝas ankaŭ la rojoj Olmeda, Sotillo, Huerta, Limpia, Zarraque, Monjardín kaj Colmenilla.<ref name=":Ag21"/> Menciindas ankaŭ la rojo Dueñas, kiu fluas laŭ la dekstra bordo de Henares kvankam ĝi ne elfluas en ĝin. Malpli gravaj sed same ne rilataj al Henares estas la rojoj Portillo kaj Peñas. === Klimato === La situo de Guadalajara, en la centro de la duoninsulo kaj malproksime de la mar, kondiĉigas la reĝimon [[precipitaĵo|precipita]], sufiĉe modera, kaj tiun temperaturan, karakterizata de gravaj osciloj kaj tagaj kaj sezonaj. Kiel konsekvenco el tio, la municipo havas [[Kontinenta-mediteranea klimato|kontinent-mediteranean klimaton]]. Laŭ la kriterioj de modifita [[Klimata klasifiko de Köppen]],<ref> Critchfield, H.J. (1983). «Criteria for classification of major climatic types in modified Köppen system». En University of Idaho. General Climatology (angle) (4a eldono). Prentice Hall. Arkivita el la originalo en la 30a de septembro 2009. Konsultita en la 29a de novembro 2012 [https://web.archive.org/web/20090930221104/http://snow.cals.uidaho.edu/Clim_Map/koppen_criteria.htm].</ref> la klimato de Guadalajara estas de tipo ''Csa'' ([[Mediteranea klimato|mediteranea]]).<ref> Agencia Estatal de Meteorología (eld.). «Atlas climático ibérico». Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303181337/http://www.aemet.es/documentos/es/conocermas/publicaciones/Atlas-climatologico/Atlas.pdf]</ref> Longaj someroj, sekaj kaj varmegaj, kaj vintroj same longaj kaj rigoraj, pluas inter mallongaj kaj moderaj printempoj kaj aŭtunoj. Jene montriĝas kelkajn klimatajn rekordojn registritajn en la meteologia observatorio de la AEMET de El Serranillo (Guadalajara) situa je 639 msm, havitaj el 1985 por la precipitado kaj temperaturo kaj ekde 1986 por la vento: * Maksimuma absoluta temperaturo: {{GdC|43,5}}, registrita la 10an de aŭgusto 2012 * Minimuma absoluta temperaturo: {{GdC|−12,5}}, registrita la 12an de januaro 2009 * Maksimuma precipitaĵo en unu tago: 71,1&nbsp;mm, registrita la 24an de majo 1993 * Maksimuma ventero: 101&nbsp;km/h, registrita la 23an de julio 1990. La AEMET disponas ankaŭ de informo de la ekstremaj valoroj klimataj registritaj en la antikva observatorio de la mezlernejo Liceo Carecense situa je 685 msnm, havigitaj el 1920 al 1985 pri la temperaturo kaj al 1986 pri la precipitado, kaj sen informo pri vento. Tamen, neniu registro el la menciitaj de la observatorio de El Serranillo estis superita en la antikva observatorio de la mezlernejo.<ref> Agencia Estatal de Meteorología. «Valores extremos. Guadalajara, El Serranillo». Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160306213635/http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=clm&l=3168C&datos=det&x=3168C&m=13&v=todos]</ref> === Flaŭro === Pro la alta nivelo de [[antropizado]] de la medio, konsekvenco de la intensa uzado de la spaco kiun faris la homo laŭlonge de la jarcentoj, la areo de tereno kiu konservas la eblan [[vegetaĵaro]]n de la zono estas klare malpliigita.<ref name=":Ag21"/> Oni trovas nur arbarajn zonojn restintajn en la bordoj de la riveroj kaj parte sur la deklivoj kaj la supra parto de la [[paramo]]. La cetero de la areo estas uzata por industriaj, loĝejaj aŭ agrikulturaj celoj. La vegetalaj komunumoj hegemoniaj estas la jenaj: [[Dosiero:IMG 0815. Encinar.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Kverkaro}}]] * Kverkaroj, [[Relikvo (biologio)|relikvoj]] de la [[Klimaksa vegetaĵaro|indiĝena vegetaĵaro]] karakterizita de la hegemonio de la [[verda kverko]], akompanata de aliaj specioj kiel ''[[Portugala kverko|keĥigo]]'' kaj [[Pinus halepensis|kverka pino]]. Ĝi troviĝas ĉefe sur la deklivoj de la paramo de alta misnivelo kiuj ne povis esti uzataj por kultivo, kaj en kelkaj zonoj de la supra parto de tiu. Troveblas ankaŭ malgrandaj kverkaj kernoj sur la ondaĵoj de la paramo en la zono de la rojo de la Vega kaj en la monto Kampo.<ref name=":Ag21"/> :Situa en la dekstra bordo de la ravino de la rojo de la Vega kaj proksime de la ravino de la Puto, menciindas pinaro de rearbarigo en la variaĵo de la kverka pino.<ref name=":Ag21"/> * Paŝtejo-makiso, komponita de granda vario de arbustoj kaj herboj kiuj foje estas la unua ŝtupo de regenerado de la indiĝena vegetaĵaro. Troveblas du tipoj de arbustaj kaj paŝtejaj areoj, tiuj apartenantaj al la valo de Henares kaj tiuj de la supra parto de la paramo kaj de kelkaj montetoflankoj. En la unua okazo hegemonias [[genisto]]j kaj [[Esparta ligeo|esparto]], akompanataj de [[Ramno|nigra dorno]] kaj [[dolĉamaro]]; en la dua okazo hegemonias la [[Oficina rosmareno|rosmareno]], la [[lavendo]], la [[ulekso]], la dolĉamaro kaj la genisto, krom la ĝenroj ''[[Poa]]'', ''[[Bromus]]'', ''[[Festuca]]'' kaj ''[[Dactylis]]''.<ref name=":Ag21"/> * Rivera vegetaĵaro, karakterizita de riveraj arbaroj formitaj de blanka poplo, fraksino, blanka saliko kaj komuna ulmo. Krom estas [[tamariko]], [[Rubuso (genro)|rubuso]], [[rozfrukto]], [[klematido]] aŭ [[dolĉamaro]].<ref name=":Ag21"/> === Faŭno === <!-- por tiom dense loĝata urbo tri bildoj de naturaj bestoj ŝajnas maltipe. Indas pripensi kiel aranĝi ilin - eble nur la du birdojn? [[Dosiero:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg|eta|Blanka cikonio en paŝtejo.]] [[Dosiero:Jabalí.jpg|eta|Apro.]] [[Dosiero:Falco_peregrinus_-_01.jpg|eta|Migrofalko.]] --> La faŭno trovebla en la municipa teritorio de Guadalajara varias laŭ la diferencaj habitatoj kiuj en ĝi ekzistas laŭ la karakteroj kaj postuloj de ĉiu specio. ;Agrikultura zono : Temas pri kultivataj zonoj, malfermaj kaj preskaŭ sen arbara vegetaĵaro. : Inter mamuloj elstaras nur la [[Mikrotoj|mikroto]] kaj la [[leporo]]. Inter birdoj troveblas [[griza cirkuo|grizaj cirkuoj]], [[blua cirkuo|bluaj cirkuoj]], [[nigra sturno|sturnoj]], [[korvo]]j, [[pigo]]j, [[monedo]]j, [[koturno]]j, [[Ruĝa perdriko|ruĝaj perdrikoj]], [[Blanka motacilo|blankaj motaciloj]], [[pasero]]j, [[hirundo]]j, [[grenemberizo]]j, [[turstrigo]]j kaj [[blanka cikonio|cikonioj]].<ref name=":1"> Mangas Morales, Roberto (2005). Guía de aves de la Vega del Henares y de la Campiña. Guadalajara: Aache. ISBN 8496236501.</ref><ref name=":Ag21">Agenda Local 21. Auditoría de Sostenibilidad de Guadalajara. (PDF), Guadalajara: Ayuntamiento de Guadalajara, 2006, Konsultita la 14an de septembro 2016 [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150211101923/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf|date=2015-02-11}}</ref> ;Makisa zono : Estas habitato kun malpli da ŝanĝoj produktitaj de homo kiu estas hejmo de abunda faŭno. La mamuloj observeblaj estas al [[kuniklo]], la [[Muso (besto)|maŭra muso]], la [[soriko]] kaj la [[putoro]]. : Inter birdoj menciindas la jenaj specioj: la [[turfalko]], la [[nigra milvo]], la pigo, la [[kaprimulgo]], la [[Eŭropa abelmanĝulo|abelmanĝulo]], la [[purpura silvio]] kaj la [[okulvitra silvio]], la [[kampalaŭdo]], la [[nigragorĝulo]], la [[tufalaŭdo]], la perdriko, la [[mallongbeka tufalaŭdo]], la [[rokpasero]], la [[mallongfingra alaŭdo]], la [[sudgranda lanio]], la [[nigraventra stepkoko]], la [[helbrova mokbirdo]], la [[rokenanto]] kaj la [[mediteranea enanto]].<ref name=":1" /> : La reptilioj kaj amfibioj troveblaj en tiu biotopo estas la jenaj: la kalamita [[bufo]], la [[Lacertedoj|ruĝvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|longvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|hispana lacerteto]], la ocela lacerteto, la montpeliera kolubro, la okcidenta kolubro kaj la blana serpento.<ref name=":Ag21"/> ;Ĉerivera zono : Tiu biotopo estas grava rifuĝejo de vegetaĵar kaj de faŭno, same kiel utilas kiel ekologia koridoro. La arbaro de Henares estas la ĉefa montro de tia habitato en la municipo. : La observeblaj birdoj estas la [[merlo]], la [[verda pego]], la [[upupo]], la [[Granda buntpego]], la [[kardelo]], la [[kampopasero]], la [[verda fringo]], la [[oriolo]], la [[kukolo]], la [[troglodito]], la [[ruĝgorĝulo]], la [[ĉetio]], la [[alciono]], la [[fuliko]], la [[platbeka anaso]], la [[verdkrura galinolo]], la [[malgranda grebo]], la [[griza ardeo]] kaj la [[Blankventra tringo]].<ref name=":1" /> : Inter mamuloj troveblas [[kricetedoj]] kaj [[neĝmustelo]]j. : La amfibioj kaj reptilioj adaptitaj al tiu medio estas la [[komuna bufo]], la spronbufo, la makulbufo, la lepra emido, la hispana [[rano]], la iberia pleŭrodelo kaj la [[natriko]]. : Inter la akva faŭno estas la [[barbio]], la ''Pseudochondrostoma polylepis'', la [[karpo]], la [[soleo]], la [[Gobio (fiŝo)|gobio]], la ''Micropterus salmoides'' aŭ amerika perko kaj la [[ezoko]]<ref name=":Ag21"/> ;Arbaraj zonoj : La arbaraj areoj situaj en la municipa teritorio estas hejmoj de granda kvanto da birdoj. La plej elstaraj estas la [[Akcipitroj|akcipitro]], la [[komuna buteo]], la [[griza cirkuo]], la [[nizo]], la [[botaglo]], la [[turfalko]], la [[alaŭdfalko]], la [[migra falko]], la [[malgranda orelstrigo]], la [[arbarstrigo]], la [[orelstrigo]], la [[nigra paruo]], la [[Krucbekuloj|krucbekulo]], la [[arbalaŭdo]], la [[fringo]] aŭ la [[palumbo]]. Oni trovis nestojn de [[reĝa aglo]] kaj [[gufo]] en zonoj limaj al la municipa teritorio, kaj probable tiuj birdoj uzas la habitatojn de la urbo.<ref name=":1" /> : Inter la mamuloj troveblas talpoj kaj musoj, [[sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], [[neĝmustelo]]j, [[vulpo]]j, [[apro]]j, gliroj, [[Genoto|genotoj]], [[foino]]j, [[leporo]]j kaj [[kuniklo]]j.<ref name=":Ag21"/> ;Urba habitato : La faŭno kiu loĝas en la urbaj zonoj estas adaptitaj al la kunvivado kun la homa estaĵo kaj estas malmulte postulemaj por la kondiĉoj de siaj habitatoj. : Malmultaj estas la mamuloj troveblaj en la urba habitato, el kiuj menciindas la [[hejma muso]] kaj la [[bruna rato]]. : Inter la birdaro troveblas la turfalko, la [[murhirundo]], la merlo, la sturno, la [[granda paruo]], la blanka motacilo, la [[blua paruo]], la fringo, la [[Eŭropa kanario|serino]], la verda fringo, la ruĝgorĝulo, la dompasero, la [[turka turto]], la [[apuso]], la monedo kaj la [[rokhirundo]].<ref name=":1" /> : Finfine menciindas du specioj de reptilioj, nome la iberia lacerteto kaj la maŭra tarentolo.<ref name=":Ag21"/> [[Dosiero:Henares Bridge, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La ponto super Henares estas la plej antikva vorko konservita en la urbo. Ĝi estis ĉiam la enirejo al Guadalajara el la vojo el Madrido kaj Toledo kaj ĝi estis celo de nombraj modifoj laŭlonge de sia jarmilo de historio}}]] == Historio == === Antikveco === La "Itineraro de Antonino situigas ĉe la vojo "Domiciana" la iberan setlejon ''[[Arriaca]]'', kiun la historiistoj situigis en la proksimeco de la nuna teritorio de Guadalajara, ĉu norde de la urbo, ĉe la rivero Henares, ĉu ĉe la kvartalo la Alcallería, ĉu inter [[Marchamalo]], [[Usanos]] kaj [[Fontanar]].<ref> Ranz Yubero, José Antonio (1991). «Los nombres Arriaca, Alcarria y Guadalajara: su etimología, significado y otras particularidades». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (18): 475-480. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160306024847/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad18Ranz.pdf] Konsultita en la 12a de novembro 2017.</ref> Tamen, estas arkeologia pruvaro nek de Arriaca nek de alia fiksa setlejo proksime de la urbo Guadalajara laŭ tio malmulta havebla pri la deveno de Guadalajara en Arriaca.<ref>Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 14.</ref> Alia hipotezo pri la deveno de Guadalajara rilatas al [[Iberoj|keltiberoj]] pri la ekzisto de la antikva setlejo ''Carae'' aŭ ''Caraca'', priskribita de [[Plutarĥo]] kiel kavoj situaj borde de la rivero Tagonio, identigita poste kiel Henares.<ref>«Guadalajara». Relaciones topográficas de Felipe II. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220239/http://www.uclm.es/ceclm/b_virtual/libros/Relaciones_GU/GUADALAJARA.htm] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Tamen, esplorado de la 20-a kaj 21a jarcentoj situigis tiun setlejon en la [[Madrida Regiono|madrida]] setlejo [[Carabaña]], borde de la rivero Tajuña, kun kiu estis identigita la rivero Tagonio,<ref> Ortiz García, 2006, p. 15.</ref> aŭ en la guadalajara [[Driebes]], borde de la rivero [[Taĵo]].<ref> Fernández Monge, Nuria (20a de februaro 2017). «Descubierta en Driebes una ciudad romana similar a Segóbriga». Guadalajara Diario. [http://www.guadalajaradiario.es/provincia/21146-descubierta-en-driebes-una-ciudad-romana-similar-a-segobriga.html] Konsultita la 21an de februaro 2017.</ref> Tamen, kvankam ne estas absoluta certeco pri la situo de tiuj du setlejoj en la proksimeco de la urbo Guadalajara, ja oni malkovris en la valo de la rivero Henares arkeologiajn restaĵojn de diversaj epokoj, el la [[Neolitiko]] al la epoko de la [[visigotoj]], nome [[nekropolo]], [[ceramiko]] aŭ kelkaj partoj [[Romia Hispanio|romiaj]] de la ponto de Henares.<ref> Fernández-Galiano, Dimas; Garcés Toledano, A. (1978). «Problemática y estado actual de los yacimientos arqueológicos en el corredor Madrid-Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de Estudios de Guadalajara (5): 7-34. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220342/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad05Fernandezestado.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Spite ĉion, ne estas indikiloj por certigi pri permanenta setlejo de loĝantaro en la areo de la nuna Guadalajara antaŭ la [[8-a jarcento]] kiam oni fondis la ''madīnat al-Faray'' en la teritorio de la tiama [[Al-Andalus]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 12-16.</ref> === Mezepoka historio === ;Alandalusa fondepoko [[Dosiero:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]] sur la ravino Alamín, je la enirejo de la urbo el Madrido, estas unu el malmultaj restaĵoj kiuj pluas el la antikva ''wād al-ḥaŷara''}}]] La plej fruaj spuroj de la aktuala urbo Guadalajara datas el la [[8-a jarcento]], kiel urbo ene de [[murego]] de la korao de Šantabarīa, en la Meza Marko de [[Al-Andalus]], nomita ''madīnat al-Faray'', borde de la ''wād al-ḥaŷara'', aktuala rivero [[Henares]] kiu iom poste nomigos la urbon.<ref> ''Madīnat al-Faray, que ahora se llama Guadalajara, se encuentra situada al nordeste de Córdoba, en la orilla del wād al-ḥaŷara.'' De Ahmad al-Razi, apud. ORTIZ (2006), paĝo 22.</ref> Ekde tiam ekformiĝas longeca urbo sur monteto ĉe la rivero, kiu iĝos fortikita urbo kiam estis finigita en la [[9-a jarcento]] la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref> Dum tiu periodo, en Gvadalaĥaro okazis luktoj por la povo fare de la diversaj [[klano]]j nome [[berberoj|berberaj]] Banu Salim kaj [[Muladioj|muladiaj]] Banu Musa. Ĉirkaŭ [[862]] la armeo de Musa ibn Musa sieĝis la urbon kaj atakis la alkazaron, kie loĝis lia bofilo nome Izraq ibn Muntil, poro ekhavi la kontrolon de Gvadalaĥaro. Musa estis vundita en la batalo kaj mortiĝis post alveni al [[Tudela]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref><ref> Ortiz García, Antonio (1990). «Noticias en tormo a la Wad-al-Hayara musulmana: la muerte en sus muros de Muza Beni-Quasi». Wad-Al-Hayara (17): 307-310. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807064232/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad17Ortiz.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> La kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] vizitis la urbon ofte kaj utiligis la alkazaron kiel milita bazo ĉar estis pasejo al la [[batalo]]j kontraŭ la kristanaj regnoj de la nordo de la [[Iberia Duoninsulo]]. En [[920]], dum la kampanjo de Muez, Abd ar-Rahman la 3-a utiligis la alkazaron kiel bazo de operacoj por plani la strategiojn de la bataloj.<ref> Vallvé, Joaquín (2003). Abderramán III: Califa de España y Occidente (912-961). Barcelona: Ariel. ISBN 9788434466821.</ref> [[Dosiero:Cacharrerías, Guadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kvartalo Alcallería estas la origino de ''madīnat al-Faray'' kaj dum multa tempo, elde la ampleksigo de la urbo trans la alkazaro, estis hejmo de la metiaj atelieroj}}]] La historio de Gvadalaĥaro dum la alandalusa epoko estas malmulte konata krom tiuj faktoj. Tamen, estas rekonebla de tiu epoko la ponto de Henares, la alkazaro, la bazo de la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva moskeo, kaj la urba strukturo de la historia centro de la urbo. Pri tiu, la urbo staris sur [[rivera teraso]] protektita de la ravino Alamín nordoriente kaj de la ravino Coquín [koKIN] sudokcidente, separata en du partoj. Unuflanke, la kvartalo Alcallería ĉe la enirejo de la urbo ekde la rivero, kiu etendiĝis laŭ mallarĝa zono el la ponto al la alkazaro kaj kiu troviĝis ĉirkaŭita de malforta [[murego]]. Ĝi konsistis el industria zono de variaj atelieroj de [[metiisto]]j.<ref> Ortiz García, 2006, p. 24.</ref> Aliflanke, la setlejo, ĉirkaŭita de dika murego kaj kelkaj turegoj. La murego havis kvin alirajn pordegojn al la urbo el kiuj unu ligis Alcallería kun la cetero de la urbo, nome la pordego de Bradamarte. Tiuj kiuj ebligis la aliron al la urbo estis la pordego de la Ponto, en la Alcallería, la pordego de la Foiro sudokcidente, la pordego de la Merkato kaj la pordego de Bejanque oriente kaj pordego de Alamín nordoriente.<ref name=DePaz/> Ĉiu pordego estis protektita de turego, el tiuj kiuj ankoraŭ staras tiuj de la Foiro<ref name=TorreonAlvar /> kaj de Alamín;<ref name=TorreonAlamin /> restas ankaŭ tiu de Bejanque.<ref name=Bejanque /> La stratoj estis labirintaj kaj mallarĝaj por ĝusta protekto antaŭ malamika invado.<ref> Ortiz García, 2006, p. 23-26.</ref> La alandalusa kontrolo de la urbo daŭris preskaŭ kvar jarcentoj, ĝis kiam fine de la [[11-a jarcento]] pasis al regado de [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. ;Kastilia konkero [[Dosiero:Concatedral Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Gvadalaĥaro|preĝejo de Sankta Maria]] estis simbolo de la kristana nova povo en la urbo ĉar ĝi estis instalita sur antikva [[moskeo]]}}]] La konkero de Gvadalaĥaro fare de la [[Regno Kastilio]] enkadriĝas ene de la procezo de konkero de la [[Tajfo de Toledo]]. Gvadalaĥaro estis celo de kelkaj invadoj de [[marodado]] zorge de [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a de Kastilio]] fine de la [[1050-aj jaroj]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 33.</ref> Tamen, ĝis fino de la [[11-a jarcento]] Gvadalaĥaro ne pasis al la reĝo de Kastilio, tiam [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. Kaj la supozita aŭtoreco kaj la fakto mem de la konkero definitiva de la urbo ne estas klaraj kaj okazigis diversajn legendojn ne pruvitaj. La plej konataj indikas al Álvar Fáñez, leŭtenanto de [[Cido]], kiel la estro de la kastiliaj trupoj en la konkero de la urbo en la printempo de [[1085]].<ref name=":2"> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm] Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> La plej ĵusaj studoj indikas ke Al-Mamun, reĝo de la tajfo de Toledo, donis la urbon kaj aliajn proksimajn lokojn al Alfonso la 6-a kun la celo helpi lin okupi la tronon de Kastilio antaŭ sia frato Sanĉo la 2-a, pro kio la urbo pasis al kastilia povo tuj kiam Alfonso supreniris al trono en [[1072]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 35.</ref> Pots la falo de la [[tajfo de Toledo]], la urbo suferis riskon esti rekonkerita de la [[almoravidoj]] en [[1110]] kaj [[1113]] post la antaŭeniro de ties trupoj post la [[batalo de Zalaka]], kaj de la [[almohadoj]] en [[1196]], ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] malproksimigis definitive la landlimon de [[Al-Andalus]] for de la Kastilia Ekstremaduro (trans-dourio).<ref> Ortiz García, 2006, p. 36.</ref> La reloĝado de la teritorio de Gvadalaĥaro laŭ la sistemo "presura" (prendo) estis komencita jam en tempo de Alfonso la 6-a, sed [[Urraca la 1-a (Leono)|Urraca la 1-a]] [uRAka] kaj, ĉefe, [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] pelis ĝin pere de la alveno de francaj [[soldato]]j kiuj serĉis la militrabadon de la militoj kontraŭ la almohadoj kaj de grandaj familioj serĉe de novaj teroj devenantaj de la nordo de [[Regno de Kastilio|Kastilio]] kaj de [[Regno Navara|Navarra]], kiel la familioj Orozco kaj [[familio Mendoza|Mendoza]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. </ref> Alfonso la 7-a ankaŭ donis al Guadalajara unuan [[foruo]]n en [[1133]], per kiu li faris ĝin ĉefurbo de urba komunumaro "comunidad de villa y tierra" de reĝa respondeco, kiu poste estis anstataŭita en [[1219]] per alia nova, konata kiel ''fuero largo'', donita de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]], en kiu oni establis urvan konsilantaron "concejo" [konZEĥo] kaj oni ampleksigis ĝian jurisdikcion.<ref name=":4"> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Actas del Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val (Kessel, Alemania: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> Dum la regado de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]], la protektado fare de la reĝo sekurigis la ekonomian disvolvigon de la setlejo, pere de la defendo de ties komercistoj kaj la rajtigo de foiroj kaj merkatoj. ;La Renesanco kaj la familio Mendoza [[Dosiero:Palacio del Infantado.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Fasado de la [[palaco Infantado]]}}]] {{Ĉefartikolo|Familio Mendoza}} En la dua duono de la 14-a jarcento setlis en Gvadalaĥaro la familio [[Familio Mendoza|Mendoza]], kies destino ekde tiam markis ankaŭ tiun de la urbo. Inter la membroj de tiu familio menciindas [[Íñigo López de Mendoza]], nome [[Markizo de Santillana]] (1398-1458), kaj [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), grava [[kardinalo]] de Hispanio kaj konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. La ascendo de la familio Mendoza, kiu ekde 1475 ĝuis la titolon de Duklando de Infantado, okazigis ke la [[kortego]] de la dukoj iĝu ekonomia motoro de la urba vivo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al Gvadalaĥaro la titolon de "ciudad" (urbo) kaj konfirmis ties voĉdonrajton en la regna kvazaŭ-parlamento "Cortes de Castilla", kun okazo de la nupto de sia [[favoratulo]] [[Beltrán de la Cueva]] kun Mencía de Mendoza y Luna, nome filino de [[Diego Hurtado de Mendoza y Figueroa|Diego Hurtado de Mendoza]], 1-a duko de Infantado. === Moderna historio === <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: Dosiero:Anthonis van den Wijngaerde (1565) Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1565, laŭ desegnaĵo de Anton van den Wyngaerde.<ref>Sergio Álvarez García (7a de majo de 2012). «GUADALAJARA (Anton Van Der Wyngaerde, 1565) | La Ciudad en el Arte». La Ciudad en el Arte. [http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822032155/http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/|date=2016-08-22}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref><ref>«Vista de Guadalajara (1565) - Enciclopedia de Guadalajara». Enciclopedia de Guadalajara. [http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114040558/http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)|date=2017-11-14}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref>}}]]--> [[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1687, laŭ gravuraĵo de Juan Francisco Leonardo}}]] Post la prospero de la 16-a jarcento, dum la venonta jarcento la familio Mendoza translokigis sian sidejon al [[Madrido]], kio brmesis la disvolvigon de la urbo. Dum la [[Milito de hispana sukcedo]] Gvadalaĥaro estis rabita. En la 18-a jarcento [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] ordonis la establon de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, kiu funkciis en la Alkazaro ĝis komenco de la 19-a jarcento. Menciindas du reĝaj nuptoj kiuj okazis en la urbo. La unua inter [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] kaj Izabela de Valois en 1559 kaj la dua inter [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] kaj Izabela de Farnesio en 1714, ambaŭ okazis en la [[Palaco de Infantado]]. === Nuntempa historio === La [[19-a jarcento]] komencis per du malbonaĵoj por la urbo: unuflanke, en [[1808]] Gvadalaĥaro estis konkerita de la franca armeo estrita de la generalo [[Joseph Léopold Sigisbert Hugo]], patro de la posta verkisto [[Victor Hugo]], dum la [[Milito de Hispana Sendependigo]] kaj estis parte detruita en [[1813]]; kaj aliflanke, la fermo de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj en [[1822]] ĉar ĝi malmulte enspezis kaj la falo de la [[Metio|metieco]] kaj de la [[komerco]] pro la forta allogo de la merkato de [[Madrido]] kio okazigis fortan elmigradon kaj la fakton ke pli kaj pli Gvadalaĝaro dependas el Madrido.<ref name="Ballesteros"> García Ballesteros, Aurora (1975). «La guerra de la Independencia y sus consecuencias para el desarrollo de la ciudad de Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (2): 27-38. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2017. [https://web.archive.org/web/20160807220650/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad02Garcia.pdf] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> En [[1812]] estis kreita la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro kun Molino]] kaj la [[teritoria divido de Hispanio de 1833]] desegnita de [[Javier de Burgos]] establis la administran unuon de la [[provinco Gvadalaĥaro]], kiu en [[1840]] fiksigis definitive la ĉefurbon de la provinco kiel sidejo de publikaj institucioj en la urbo Gvadalaĥaro, malprofite por [[Molina de Aragón]].<ref name=":5"> Ballesteros San-José, Plácido; Rodríguez Panizo, Paloma; Sanz Establés, Carlos (1991). Guía Histórica de la Diputación Pronvicial de Guadalajara(1813-2001). Guadalajara: Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 9788487791444.</ref> Tamen, la aparta situacio de la ĉefurbo de provinco tiom etenda kaj kun tiom malbonaj komunikvojoj, okazigas ke ĝi ne povas plenumi veran influon sur granda parto de la provinco, ĉefe antaŭ la forta historia gravo de [[Sigüenza]] kaj de Molina, pro kio, male al tio kio okazas ĉe aliaj novaj provincaj ĉefurboj, tiu funkcio ne generas baldaŭan industrian kaj komercan disvolvigon.<ref name=Ballesteros /> <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-516, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|dekstra|Atako de italaj tankaĵoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la Batalo de Gvadalaĥaro.]] --> Oni instalis la Akademion de Militinĝenieroj, La kresko, dum la dua duono de la 19a jarcento ĝis mezo de la 20a jarcento, esta malrapida, centrita en la agado de administracia sidejo kaj sen industria disvolvigo. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939), okazis la [[Batalo de Gvadalaĥaro]], kiu estis unu el malmultaj venkoj de la armeo de la [[Dua Hispana Respubliko]] kontraŭ la armeo de Franco kaj ĉefe kontraŭ la italaj trupoj de Mussolini, kiu helpis tiun. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto). [[Dosiero:Guadalajara-aire.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Guadalajara el aero, kie videblas la novaj urbanizaj areoj}}]] Post la milito, kiu okazigis gravajn damaĝojn al la urbo, en 1959 Gvadalaĥaro estis inkludita en la frankismaj disvolvigaj planoj kiel zono por industria malpezigo de Madrido, kaj ekde tiam la urbo en la lastaj jaroj atingis unu el plej grandaj indicoj de relativa kresko el Hispanio. Aktuale ĝi troviĝas ene de planoj de urbaniza disvolvigo kiuj permesas la pliigon de la loĝantaro konsiderinde. Oni inaŭguris novajn kvartalojn, kiel Aguas Vivas en la nordo de la urbo. Tiele en la lastaj jaroj oni registris grandan urbanizan disvolvigon, pro kio okazis konsekvenca pliigo de la prezoj de la loĝejaro. == Demografio == Laŭ la [[Popolnombrado|censo]] de 2015 de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|INE]], la municipo Gvadalaĥara havis 83 391 loĝantojn, el kiuj 40 278 (48,30 %) estis viroj kaj 43 113 (51,70 %) estis virinoj,<ref> Instituto Nacional de Estadística, España. «Padrón. Población por municipios». [http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177011&menu=resultados&idp=1254734710990] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> kio faras ĝin la plej loĝata municipo el la provinco kaj la tria de la regiono [[Kastilio-Manĉo]]. Pri distribuado, 81 160 loĝis en Gvadalaĥaro mem, 837 en [[Iriepal]], 514 en [[Taracena]], 212 en [[Usanos]] kaj 168 en [[Valdenoches]]. La eksterlanda loĝantaro censita en 2015 sumis totalon de 10 020 loĝantoj (12,01 % de la totalo), el kio la plej nombraj ŝtatanecoj estas la [[Rumanio|rumana]] (3 481 loĝantoj), la [[Maroko|maroka]] (1 896 loĝantoj), la [[Peruo|perua]] (486 loĝantoj), la [[Ĉinio|ĉina]] (436 loĝantoj) kaj la [[Bulgario|bulgara]] (407 loĝantoj).<ref> Instituto Nacional de Estadística, España (2015). «Estadística del Padrón Continuo a 1 de enero de 2015. Datos por municipios. Guadalajara». [http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?type=pcaxis&file=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe245%2Fp05%2F%2Fa2015] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> == Ekonomio == La ekonomio de Gvadalaĥaro estas markita de ĝia situo, en la [[Koridoro de Henares]], nome unu el la zonoj plej industriigitaj de [[Hispanio]], kaj pro ties kondiĉo de provinca ĉefurbo. Ĝis la [[1970-aj jaroj]] ĝi estis administracia kaj [[komerco|komerca]] urbo. La loĝantara saturiĝo de [[Madrido]] kaj la etendo de ties [[Metropola areo de Madrido|metropola areo]] okazigis transformon de Gvadalaĥaro en [[industrio|industria]] kaj [[dormurbo|dormeja urbo]] de la ŝtata ĉefurbo, kun la sekva plibonigo de la komunikvojoj inter ambaŭ urboj kaj la industria etendo de Gvadalaĥaro. Ekde tiam, la dependo de Madrido estas kio difinas la ekonomon de Gvadalaĥaro. La industria kresko de Gvadalaĥaro estas markita de la konstruo de du industriaj zonoj: nome la zono de Henares, dediĉita ĉefe al la duonpeza kaj [[Peza industrio|peza]] industrio, kaj la zono El Balconcillo [la balkoneto], por la malpeza industrio. Al tiuj aldoniĝos la zono Ruiseñor [najtingalo], kiu dediĉos sin al la [[loĝistiko]], al entreprena parko kaj al la alta [[teknologio]].<ref>La Crónica de Guadalajara (25a de februaro de 2009). «Los técnicos municipales dan la bendición definitiva al proyecto de urbanización del Ruiseñor». [https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115020927/https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm|date=2017-11-15}} Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref><ref> Europa Press (28a de aprilo de 2009). «EBarreda pondrá mañana la primera piedra del Parque Tecnológico y Empresarial del Polígono 'El Ruiseñor' en Guadalajara». [http://www.europapress.es/castilla-lamancha/noticia-barreda-pondra-manana-primera-piedra-parque-tecnologico-empresarial-poligono-ruisenor-guadalajara-20090428143315.html] Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref> == Vidindaĵoj == === Milita arkitekturo === [[Dosiero:Torreón de Álvarez Fáñez2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La turego de Álvar Fáñez formis parton de la Pordego de la Foiro, unu de la enirejoj de la enmurega urbo okcidente}}]] La plej antikva restaĵoj de la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|Reĝa Alkazaro]] datas de la [[9-a jarcento]]. Laŭlonge de la tempo, tiu estis uzata kiel milita [[alkazabo]], reĝa [[alkazaro]], [[fabriko]] de [[teksilo]]j kaj aerarmea [[kazerno]], kaj estis detruita preskaŭ komplete en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj en la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]]. Ekde [[1998]] oni faris [[arkeologio|arkeologiajn elfosaĵojn]] kie aperis diversajn elementojn de diversaj epokoj en kiuj estis uzata la konstruaĵo de la alkazaro.<ref> Pradillo y Estebán, Pedró José (2007). «El Alcázar Real de Guadalajara. Crónica de un monumento milenario». Guadalajara. pp. 31-38.</ref> Ĉe tiu, aperas la restaĵoj de la mezepoka [[murego]] kiu ĉirkaŭis la tutan urbon, same kiel kelkaj el ties pordegoj kaj [[Loĝejturo|ĉefturoj]] kiuj protektis ĝin. La plej parto de la murego estis detruita dum la [[19-a jarcento]] por ebligi la ampleksigon de la urbo en la suda plilarĝiĝejo, ĉe la vojo al [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], kaj por malfermi ĉirkaŭvojon al nordoriento en la vojo de [[Zaragozo]].<ref> Pradillo y Esteban, Pedro José (2002). «Las murallas de Guadalajara en el siglo XIX. De su destrucción a los primeros estudios». Actas del primer Simposio de Arqueología de Guadalajara: Sigüenza, 4-7 octubre de 2000. 1. Ayuntamiento de Sigüenza. pp. 137-144. ISBN 84-88223-26-9.</ref> La restaĵoj de la murego kiu restis estas malabundaj, sed staras ankoraŭ la pordego de Bejanque,<ref name="Bejanque"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puerta de Bejanque». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822080213/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=166] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> la turego Alamín ĉe la ponto de la Infantinoj<ref name="TorreonAlamin"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón del Alamín». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822084217/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=168] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kaj la turego de Álvar Fáñez,<ref name="TorreonAlvar"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón de Alvar Fáñez». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822092306/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=167] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kvankam tiuj ne estis la nuraj kiujn havis origine la murego de la urbo. Oni trovis ankaŭ la fundamentojn de la antikva murego de la Alcallería, kiu fermis la kvartalon Cacharrerías, unu el la plej antikvaj zonoj de la urbo, sur la vojo de [[Madrido]].<ref name="DePaz"> García de Paz, José Luis (2007). Castillos y fortificaciones de Guadalajara. Guadalajara: Nueva Alcarria. pp. 206-224.</ref> La plej ĵusa fortikaĵo de la urbo estas la Fortikaĵo de Sankta Francisko, konstruita en la [[19-a jarcento]] profite de la antikva konvento de Sankta Francisko, de la [[14-a jarcento]]. Ĉe la konstruaĵoj de la konvento, kiuj reformiĝis komplete, foje sen respekto al sia origina strukturo, stariĝis helpaj pavilonoj kaj murego kun gvatoturoj.<ref name=DePaz /> === Civila arkitekturo === Gvadalaĥaro el la [[Renesanco]] estis urbo kie setlis [[nobelo]]j kaj [[hidalgo]]j, inter kiuj elstaris ĉefe la familioj [[familio Mendoza|Mendoza]] kaj Guzmán, inter aliaj. La unua estis influa familio en la Kortego de la [[Reĝo de Kastilio]],<ref> Nader, Helen (1985). Los Mendoza y el Renacimiento español (Jesús Valiente Malla, trad.). Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santiallana. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 84-505-3156-X.</ref> kaj la dua pliriĉiĝis per la [[konkero de Ameriko]],<ref> Blázquez, Adrián (1993). Guadalajara y el Nuevo Mundo. Nuño Beltrán de Guzmán. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura "Marqués de Santillana". Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 978-84-87791-07-9.</ref> kaj ambaŭ, kaj ties postaj stirpoj, konstruis en la urbo variajn palacojn, ĉu elmontremaj ĉu pli modestaj, el kiuj ankoraŭ restas ekzemploj en la urbo. Elstaras ĉefe la [[palaco de la Dukoj de la Infantado]], civila verko pinta de la eŭropa [[malfrugotika]] kaj pintigita en [[renesanca arkitekturo|renesanca stilo]]. Ĝi estis konstruigita de la [[markizo de Santillana]] en la [[15-a jarcento]] sub estrado de Juan Guas, kaj reformita en la [[1580-aj jaroj]]. Ene de la palaco elstaras la korto de la Leonoj kaj la salonoj de la Duko, kaj ĉe tiu la ĝardenoj.<ref> Layna Serrano, Francisco (2006). El palacio del Infantado. Guadalajara: Aache. ISBN 978-84-87743-78-8.</ref> Alia elstara palaco estas la palaco de Antonio de Mendoza, konstruita komence de la [[16a jarcento]] laŭ planoj de Lorenzo Vázquez kaj ampleksigita poste laŭ ordono de Brianda de Mendoza por [[konvento]] de [[franciskanoj]] sub direktorado fare de [[Alonso de Covarrubias]].<ref name="piedad">Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de la Piedad». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014324/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Originala de la [[17-a jarcento]] estas la palaco de la Cotilla, kiu estis reformita en la [[19-a jarcento]] fare de la markizoj de Villamejor, gepatroj de la grafo de Romanones. Tiu lasis en ties interno la nomitan "ĉina salono", kies muroj estas ornamitaj per ĉina pentrita murpapero.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Folleto informativo. Palacio de la Cotilla». [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083510/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Kaj de la 19-a jarcento estas la lasta granda palaco de la urbo, nome la palaco de la grafino "de la Vega del Pozo", desegnita de [[Ricardo Velázquez Bosco]] sur antikva konvento de la [[16-a jarcento]], kiu karakteriziĝas per sia [[Eklektika arkitekturo|eklektikismo]] kaj per la flaveca koloro de ties eksteraj muroj.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115082809/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Al tiuj palacoj aldoniĝas aliaj minoraj kiel la palaco de Dávalos, de la 16-a jarcento komplete restaŭrita fine de la [[20-a jarcento]] por gastigi la sidejon de la [[publika biblioteko]],<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de Dávalos». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083312/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la palaco de la grafoj de Coruña, ankaŭ de la 16-a jarcento apuda al la preĝejo de Sankta Nikolao la Reĝa. Tamen estas ankaŭ aliaj, kiel la granda palaco de Montesclaros, de la 16-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la Akademio de Militinĝenieroj kaj kiu estis detruita de incendio en [[1924]]. Aliaj civilaj historiaj konstruaĵoj kiuj troviĝas en Gvadalaĥaro estas la [[urbodomo]], konstruita en [[1906]] laŭ eklektika stilo; la palaco de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro]], konstruita en la [[19-a jarcento]] kiel sidejo de la provinca registaro; la provinca prizono aŭ la Gastejo de la Horloĝo, antikva domego de la [[17-a jarcento]], komplete rekonstruita komence de la [[21-a jarcento]]. === Religia arkitekturo === [[Dosiero:Iglesia de San Ginés2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La preĝejo de San Ginés estis situa dekomence ekstermurege de la urbo kaj ĉe tiu estis okazigitaj merkatoj kaj foiroj, ĝis en la 19-a jarcento oni detruis la muregojn kaj ĝi aliĝis al la cetero de la urbo}}]] [[Dosiero:CapillaLuisdeLucena2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kapelo de Luis de Lucena, verko de la renesanco, formis parton de la antikva preĝejo de Sankta Mikaelo. Nuntempe estas hejmo de arkeologia ekspozicio pri la antikvaj [[Mudeĥara arto|mudeĥaraj]] preĝejoj de la urbo}}]] Je la ascendo de la nobelaro de Gvadalaĥaro en la Malalta [[Mezepoko]], ekis periodo de konstruado de grandaj [[preĝejo]]j, plejparte financitaj de tiu, kaj tre ofte apudaj al konventoj. En la [[14-a jarcento]], apude al la nuntempe malaperinta konvento de Sankta Klara oni konstruis la preĝejon de Santiago, kiu miksis la stilojn [[Mudeĥara arto|mudeĥara]] kaj malfru-[[gotika]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santiago». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822115614/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Estas mudeĥaraj ankaŭ la restaĵoj de la preĝejo de Sankta Ĝilo, de la [[12-a jarcento]], kiu estis ankaŭ sidejo de la municipa konsilantaro el kiu restas stare nun la [[absido]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Gil». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822105454/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Sed, de tiu epoko, elstaras ĉefe la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva [[moskeo]] ekde fino de la [[13-a jarcento]] ĝis la [[16-a jarcento]] kunigante tri arkitekturajn stilojn: nome mudeĥara, [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj [[baroko|baroka]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Concatedral de Santa María». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822112043/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Iom antaŭa al tiuj ĉiuj estas la sanktejo de la Virgulino Antigua, de la [[13-a jarcento]], kvankam tre transformita en la postaj jarcentoj.<ref name="Antigua"> JUAN-GARCÍA, Ángel de (1997). «Nuestra Señora de la Antigua (Guadalajara capital)». Ermitas de Guadalajara (un paseo por la historia). Henares al día. ISBN 84-605-6382-0. [http://henaresaldia.com/?option=com_content&view=article&id=151%3Anuestra-senora-de-la-antigua-guadalajara-capital&catid=36%3Ala-alcarria&Itemid=60] Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> De la [[Renesanca arkitekturo|Renesanco]] de la [[16-a jarcento]] kaj de la [[baroko]] de la [[17-a jarcento]], koincide kun la nobela hegemonio de Gvadalaĥaro, estas la plej parto de la antikvaj preĝejoj de la urbo, kiel la preĝejo de Sankta Ĝilo (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Ginés». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013218/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> la preĝejo de Sankta Mikaelo (16a jc.), el kiu staras reste nur la kapelo de Luis de Lucena,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Capilla de Luis de Lucena». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013336/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la preĝejo de Remedios (16a jc.), parto de antikva konvento kaj aktuala aŭlo de la [[Universitato de Alcalá de Henares]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de los Remedios». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919012637/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> El tiu periodo estas ankaŭ la konventoj de Sankta Francisko (16a jc.), poste pafilista fuorto kiu estas hejmo de la panteono de la familio Mendoza, fare imite de la panteono de la Reĝoj de la [[Monaĥejo de El Escorial]];<ref name=DePaz /> de la Piedad (Pieco), antaŭ palaco de Antonio de Mendoza (16a jc.);<ref name=piedad /> de Sankta Jozefo, aŭ de la Karmelaninoj de Malsupre (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de las Carmelitas de San José». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013753/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> kaj de Carmen (16a jc.).<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento del Carmen». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014729/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> En la [[19-a jarcento]], la mecenatino María Diega Desmaissières, grafino de la Vega del Pozo kaj dukino de Sevillano, konstruigis en bieno de sia posedaĵo sude de la urbo laŭ desegnoj de [[Ricardo Velázquez Bosco]], ŝian panteonon,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Panteón de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=165] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232547/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=165&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-04}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> la preĝejo de Sankta Maria Mikaela<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santa María Micaela». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=158] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306172244/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=158&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-06}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj la lernejon de la monaĥina ordeno Adoratrices, honore al sia onklino Micaela Desmaissières.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Fundación de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152|date=2016-03-05}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> En Gvadalaĥaro troviĝis ankaŭ kelkaj ermitejoj kiuj malaperis laŭlonge de la tempo. Oni konservas nur du: la ermitejo de Sankta Roque, en la parko kiun ĝi nomiĝis kaj ĉe la panteono de la Dukino de Sevillano, kaj la ermitejo de Sankta Sebastiano, ene de la palaco de la grafino de la Vega del Pozo.<ref name=Antigua /> [[Dosiero:Guadalajara Panteon1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Panteono]] de la Grafino de Sevilo}}]] === Arkitekturo en la submunicipoj === [[Dosiero:Usanos Iglesia.jpg|eta|La preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria) de [[Usanos]] estas la plej bona ekzemplo de religia arkitekturo en la submunicipoj de Gvadalaĥaro.]] La submunicipoj [[Iriépal]], [[Taracena]], [[Usanos]] kaj [[Valdenoches]] estas malgrandaj vilaĝoj de agrikultura deveno, ĉiam dependaj de la ekonomia agado de Gvadalaĥaro kaj kun malabunda historia arkitekturo, ĝenerale nur malriĉa [[mezepoka]] aŭ [[Moderna Epoko|moderna]] preĝejo. Tiele, en Iriépal estas la preĝejo de la Concepción (Koncipiĝo de Maria), verko de la [[16-a jarcento]], kie elstaras la [[mudeĥara]] turo;<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: IRIEPAL». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/05/iriepal.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> en Taracena staras la preĝejo de la Purísima (plej pura), de la [[17-a jarcento]], en stilo [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] tre simpla,<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: TARACENA». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/11/taracena.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj en Usanos, la preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria), [[Romanika arkitekturo|romanika]] de la [[13-a jarcento]], tre reformita en postaj epokoj kaj kie elstaras la turo kun [[krenelo]]j. En aliaj medioj, elstaras ankaŭ la lavejo de Iriépal, verko de [[1910]] laŭ [[Historiismo (arthistorio)|historiisma stilo]] danke al la financado fare de la Fondaĵo de José Santa María de Hita, kaj la [[Fontano|fontanoj]] de Iriépal ([[1858]]) kaj Valdenoches ([[1656]]).<ref> Bermejo Millano, Juan José (2002). Fuentes de Guadalajara. Guadalajara: Aache. pp. 51 kaj venontaj. ISBN 84-95179-84-9. </ref> En ĉiuj submunicipoj troviĝas kelkaj ekzemploj de kastiliaj domegoj, tre malriĉaj kompare kun tiuj de urboj. Laste, elstaras la setlejo Villaflores, nome agrikultura setlejo konstruita en [[1887]] laŭ desegno de [[Ricardo Velázquez Bosco]] kaj laŭ mendo de María Diega Desmaissières.<ref> ABC. «El poblado de Villaflores, declarado como Bien de Interés Cultural». Arkivita el originalo en la 22a de februaro 2016. [https://web.archive.org/web/20160222025819/http://www.abc.es/local-guadalajara/20150421/abci-villaflores-bien-interes-cultural-201504211840.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:Edificios Plaza Mayor, Guadalajara.jpg|eta|La portikaraj konstruaĵoj en la ĉefa placo konstituas ekzemplon de la arkitekturo de loĝejoj de komenco de la 20a jarcento.]] === Urbanismo === La urba aspekto de la historia centro de Gvadalaĥaro estas tipa de alandalusa urbo, kun mallongaj kaj mallarĝaj [[strato]]j kaj variaj [[placo|placetoj]]. La ĉefa vojo de la urba centro estas la ĉefa strato nome ''Calle Mayor'' [KAlje maĜOR] (nome ankaŭ ''calle de Miguel Fluiters'' en ties malsupra parto), kiu trapasas ĝin el nordokcidente al sudoriento. Ĝi estis malfermita ĉefe dum la [[17-a jarcento]] kiel parto de la reĝa vojo el Madrido al Zaragozo, kiu trapasis la urbon, kaj inter fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento|20-a]] suferis grandan stetikan ŝanĝon pro la starigo de novaj konstruaĵoj por [[loĝejo]]j.<ref> Aguilar, Pedro (1999). Vivir Guadalajara. Maorí. p. 18. ISBN 84-603-9442-5.</ref> Ĝi kunigas la du plej grandajn placojn de la historia centro de la urbo, nome tiu nomita dum la frankisma epoko "Plaza de los Caídos en la Guerra Civil" ((frankismaj) falintoj dum la enlanda milito) kaj nun simple "Plaza de España", en la malsupra parto ĉe la [[palaco Infantado]], kaj la placo de Sankta Dominiko en la supra parto ĉe la preĝejo de Sankta Ĝeneso. Ĉe la mezo de la strato troviĝas du aliaj placoj, nome la "plaza Mayor" (plej granda placo), kie estas la urbodomo, kaj la placo de la Jardinillo [ĥardiNIjo] (Ĝardeneto). Aliaj minoraj placoj de la urba centro kiuj formas parton de ties aspekto estas tiuj de la Concejo [konZEĥo] (Konsilantaro), de Dávalos, de Marlasca, de Moreno, de San Esteban (Sankta Stefano) aŭ de Francisco Beladíez. En la urba centro troviĝas ankaŭ la strato Bardales, ekzemplo de mallarĝa komerca strato en kiu estis la atelieroj de [[esparto]]. Pere de la malmuntado de la antikvaj [[murego]]j en la [[18-a jarcento]], profite de ties antikva itinero, oni malfermis du el la ĉefaj vojoj de la urbocentro: nome la "Carrera de San Francisco", el la placo de Sankta Dominiko al la Pordego Bejanque [beĤANke] ĉe la Parko Concordia, kaj la antikva ŝoseo N-II kiel ĉirkaŭirejo de la urbo oriente. Kiel sekvo de la Carrera de San Francisco el la placo de Sankta Dominiko al la okcidento, oni malfermis en la [[1950-aj jaroj]] la promenejo de la Doktoro Fernández Iparraguirre (konata populare kiel ''promenejo de la Krucoj''), nome [[bulvardo]] desegnita de Antoni Batlle Punyed kaj inspirita de [[La Rambla]] de [[Barcelono]].<ref>HERRERA CASADO, Antonio (29a de novembro 2003). «El paseo de la Cruces, una joya de la ciudad». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225231912/http://alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/ |date=2011-12-25 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> En ĝi staras el majo [[2003]] ankaŭ kolekto de [[busto]]j de gravuloj el la urbo faritaj de Luis Sanguino.<ref>HERRERA CASADO, Antonio (11a de majo 2003). «Nueve caras para Guadalajara». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729093638/http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara/ |date=2010-07-29 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Kiel inĝenieriaj verkoj plej antikvaj de Gvadalaĥaro estas la ponto de Henares, nome enirejo al la urbo veninte el [[Toledo]] tra la kvartalo La Alcallería, starigita en la [[10-a jarcento]], kvankam tre transformita en postaj jarcentoj,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puente del Henares». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918235355/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la ponto de la Infantas (Infantinoj), ĉe la turego de Alamín kaj ĉe la ravino de Alamín.<ref name=TorreonAlamin /> Pli ĵuse, de komenco de la [[21-a jarcento]], estas la ponto Arriaca, nome [[Stajponto|staja viadukto]] situa norde de la urbo, ĉe la novaj urbanizitaj areoj.<ref> Sánchez de León, Ramón; Bernal Pérez, Christian. «Puente atirantado "Arriaca" en Guadalajara». Asociación Científico-Técnica del Hormigón Estructural. Arkivita el la originalo en la 4a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160304195102/http://e-ache.com/modules/ache/ficheros/Realizaciones/Obra74.pdf] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:SanNicolásElRealGuadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|San Nicolás El Real}}]] Krom tiuj kiuj estas sur la promenejo de la Krucoj, aliaj [[skulptaĵo]]j rimarkindaj en la urbo estas la monumento al la Grafo de Romanones, en la ĝardenoj de la placo de Sankta Dominiko, farita de Miguel Blay en [[1914]];<ref>GÓMEZ, Pablo (2009). «Monumento al Conde de Romanones». Escultura Urbana (1a de marto). ISSN 1988-5954. [http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002041/http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm|date=2015-09-24}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> ''La brakumo'', monumenta skulptaĵo de Francisco Sobrino Ochoa, starigita en la [[1980-aj jaroj]] ĉe unu el la enirejoj al la urbo el la ŝoseo A-2,<ref> Aache. «Francisco Sobrino». [http://www.aache.com/alcarrians/sobrino.htm] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la busto de José Antonio Ochaíta, fare de Antonio Navarro Santafé, ĉe la konvento de la Karmenaninoj, inter aliaj. == Kulturo == === Muzeoj === La urbo disponas el diversaj muzeoj kaj muzeaj ekspoziciejoj. [[Dosiero:Doña Aldonça de Mendoza. Sepulcro.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Tombo de la dukino Aldonza de Mendoza, kiu estis filino de Diego Hurtado de Mendoza, admiralo de Kastilio, kaj edzino de Fadrique Enríquez de Castilla, duko de Arjona kaj grafo de Trastámara. La tombo devenas el la monaĥejo de Sankta Bartolomé de Lupiana kaj troviĝas en la Muzeo de Guadalajara}}]] * La Muzeo de Gvadalaĥaro, konata ankaŭ kiel Provinca Muzeo de Gvadalaĥaro, estas la provinca muzeo plej antikva el Hispanio, ĉar estis fondita en 1838.<ref>«Patrimonio Histórico de Castila-La Mancha. Museo de Guadalajara». Patrimonio Histórico CLM. [http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160917092901/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/|date=2016-09-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi dependas de la regiona registaro Junta de Castilla-La Mancha kaj ĝia sidejo estas en la [[Palaco Infantado]]. Ĝi inkludas kolektojn ĉefe de belartoj, akiritaj pere de la ''[[desamortización]]'' de ekleziaj havaĵoj fare en la 19a jarcento, arkeologio, akirite el arkeologiaj elfosaĵoj faritaj en la provinco, kaj etnologio, kio kolektas objektojn rilatajn al popolaj artoj kaj kutimoj de la provinco Gvadalaĥara. Ĝi estas hejmo ankaŭ de kelkaj portempaj ekspozicioj laŭlonge de la jaro. * La Muzeo Francisco Sobrino, kiu estis inaŭgurita en 2015<ref>Clemente, Elena. «El Museo Francisco Sobrino abre al público - Culturaenguada.es». CulturaEnGuada. [http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201042226/http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico|date=2017-12-01}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> en la historiaj navoj de la Municipa Buĉejo. Ĝi estas dediĉita al la figuro kaj verkaro de Francisco Sobrino Ochoa, skulptisto naskiĝinta en la urbo Gvadalaĥaro. * ''Guadalajara en la Historia'', muzea kolekto de la Municipo de Gvadalaĥaro situa en la centro Eduardo Guitian.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Información / Noticias». Ayuntamiento de Guadalajara. [https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918015021/https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Tiu ekspozicio montras iradon de la historio de la urbo, el ties deveno kaj unua setlejo, la transformo en rimarkinda ĉefurbo de al-Andalus, la aligo al la regno Kastilio, la influo de la familio Mendoza, la brilaj jaroj ligitaj al la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, la alveno de la Militinĝenieroj kaj de la aŭta kaj aviadila industrioj, la katastrofo de la Enlanda Milito kaj, laste, la renaskiĝo pere de la rekuperado de la demokratia libereco. === Spektaklejoj === [[Dosiero:Buero Vallejo Theatre, interior.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Multuza salono kaj enirejo de la Teatro Auditorio Antonio Buero Vallejo}}]] Inter la spektaklejoj el kiuj disponas la urbo menciendas la jenaj: * La '''Teatro Auditorio Buero Vallejo''', dediĉita al la ĝvadalaĥara dramaturgo [[Antonio Buero Vallejo]], okupas modernan konstruaĵon kiu estis inaŭgurita en 2002.<ref> Mancha, Gobierno de Castilla-La. «JOSÉ BONO INAUGURÓ EL TEATRO "ANTONIO BUERO VALLEJO", EN GUADALAJARA | Gobierno de Castilla-La Mancha». Gobierno de Castilla-La Mancha. [www.castillalamancha.es/actualidad/notasdeprensa/jos%25C3%25A9-bono-inaugur%25C3%25B3-el-teatro-antonio-buero-vallejo-en-guadalajara] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi disponas el sidlokaro por 1 003 personoj, scenejon de 465 m² kaj orkestran fosaĵon.<ref>mipuntomap (11a de aprilo de 2015). «Teatro Buero Vallejo Guadalajara». [http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921032928/http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/|date=2016-09-21}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Krome ĝi disponas el la '''Sala Tragaluz''', nome aŭlo kun 133 sidlokoj kaj multuza salono por portempaj ekspozicioj kaj aliaj eventoj de 188 m². Ĝi estas administrata de la ''Patronato Municipal de Cultura''. * La '''Teatro Moderno''', estis inaŭgurita en 1924 kaj disponas el sidlokaro por 208 personoj. Ĝi troviĝas en la historia kvartalo de la urbo, ĉe la placo de Sankta Stefano.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Teatro Moderno». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916024117/http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Post unu jaro de riparado estis reinaŭgurita en 2015. * La Spaco TYCE, municipa kulturejo situa en la navoj de la Fuorto de Sankta Francisko, enhavas salonojn por trejnado, ekspozicioj, de informadiko, multuzaj krom koncertejo kun scenejo de 185,71 m² kun sidlokaro por 218 personoj aŭ enhavo por 650 starantoj.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Espacio TYCE». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916030701/http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> === Bibliotekoj kaj arkivoj === [[Dosiero:Claustro_del_palacio_de_Dávalos_(Guadalajara)_tras_su_restauración.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Klostro de la Palaco de Dávalo kie troviĝas la Biblioteko de Gvadalaĥaro}}]] * La Publika Biblioteko de la Ŝtato en Gvadalaĥaro, historie situa en la [[Palaco de la Infantado]] ĝis 2004 kiam ĝi translokiĝis al la rehabilitita Palaco de Dávalos. Ĝi estis fondita en 1837 kaj malfermita kvar jarojn poste. Ĝi havas 5 800 kvadratajn metrojn kun 200 000 volumoj. En 2012 ĝi havis 30 laboristojn. Estas nemalhavebla elemento la kultura, eduka kaj distra vivo de Gvadalaĥaro.<ref> El País (eld.). «Guadalajara, la biblioteca que resiste». [https://elpais.com/cultura/2012/10/13/actualidad/1350148036_241892.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Historia Provinca Arkivo de Gvadalaĥaro, konservas dokumentaron el la Mezepoko ĝis la aktualo rilata kun la provinco Gvadalaĥara. Ĝia celo estas meti tiun dokumentaron je la servo de la civitano kaj doni apogon al la administracio, al la informado, al la esplorado kaj al la kulturo. Ĝi estis fondita en 1931 kaj troviĝas en moderna konstruaĵo stara en la strato Julián Besteiro kun areo de 7 227 konstruitaj metroj, el kiuj preskaŭ la duono estas destinitaj al dokumentarejo.<ref> Ministerio de Educación, Cultura y Deporte (eld.). «Archivo Histórico Provincial de Guadalajara (España)». [http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=51684] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Ĝenerala Militarkivo de Gvadalaĥaro, situa sur la loko kie troviĝis la antikva Akademio de Inĝenieroj, estas centro de la Ministerio de Defendo, kreita en 1967 por malpezigi parton de la dokumentaro konservita de la Arkivo de la Ministerio de la Armeo.<ref>Ministerio de Defensa (eld.). «Archivo General Militar de Guadalajara». [http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918040117/http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Municipa Arkivo de Gvadalaĥaro, estas la administra fako kiu zorgas pri la gardado, organizado kaj disvastigo de la dokumenta havaĵo de la Municipo de Gvadalaĥaro.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Ayuntamiento / Administración / Administración Central / Archivo Municipal». Ayuntamiento de Guadalajara. [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919235555/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3|date=2016-09-19}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Estas formita de la dokumentoj de ajna epoko, bazo kaj formato, kiujn la municipo produktis, ricevis kaj konservis kiel atestilo de sia agado, rajtoj kaj devoj. Ĝi inkludas aliajn kolektojn, devenajn el aliaj institucioj aŭ personoj por garantii ties konservadon. La plej antikva dokumento estas plumbohabanta letero de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]] kiu datas el la jaro 1251; troviĝas ankaŭ en la kolekto de la arkivo la letero de [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] kiu havigis la titolon de [[urbo]] al la ĝis tiam nur ''villa'' (urbeto). === Kulturaj eventoj === Dum la tuta jaro diversaj organismoj kaj asocioj organizas aŭ patronas kulturan agadon ĉiatipan. La jena listo indikas kelkajn el plej konataj kaj referencataj kiuj ĝuas plej grandan tradicion kaj kontinuecon: [[Dosiero:Panoramica del Palacio del Infantado durante el maraton de los cuentos.jpg|eta|maldekstra|450ra|{{centre|La Rakonta Maratono ne haltas la tutan tagon kaj vespere estas kiam plej alfluo de ĉeestantoj venas}}]] * La '''Rakonta Maratono''' estas parola festivalo kiu okazas ĉiujare en la palaco de la Infantado dum la dua aŭ tria semajnfino de junio. Ĝi arigas rakontantojn el la tuta mondo kiu rakontas seninterrompe dum la fin de semajnfino. Iniciatita en 1992,<ref> «Historia - Maratón de los Cuentos». Maratón de los cuentos de Guadalajara. [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> la Rakonta Maratono de Gvadalaĥaro okazas ĉiujare ekde tiam. Ĝi atingis 25an fojon en 2016 atingante 46 horojn de rakontado seninterrompa.<ref> Maratón de los Cuentos (ed.). «El Maratón de los Cuentos celebrará sus 25 años con un maratón tuitero y una explosión de poesía oral». [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Foje ankaŭ esperantistoj partoprenis per rakonto legita en [[Esperanto]]. [[Dosiero:Tenorio Mendocino en la Cotilla 7183.jpg|eta|Ludado de la dua sceno de la ''Tenorio Mendocino'' en la Palaco de la Cotilla.]] * La ''Tenorio Mendocino'', nome ludado de la teatraĵo ''[[Don Juan Tenorio]]'' de [[José Zorrilla]] kiu okazas ĉiujare ĉirkaŭ la 1a de novembro sur la stratoj kaj ĉe la ĉefaj monumentoj de la urbo Gvadalaĥaro. Ĝi konsistas el miksaĵo de la [[rolulo]]j de la teatraĵo ''Don Juan Tenorio'' kun tiuj de la familio Mendoza, la hegemonia kaj plej riĉa de Gvadalaĥaro en la [[16a jarcento]], kiam supozeble okazas la agado de la teatraĵo. La ludado estas farita de amatoraj aktoroj. Ĝi estas deklarita kiel Festo de Regiona Turisma Intereso. La unua fojo okazis en 1992.<ref> Diario Oficial de Castilla-La Mancha (eld.). «Resolución de 01/10/2010, de la Dirección General de Turismo y Artesanía, por la que se otorga el Título de Fiesta de Interés Turístico Regional al Tenorio Mendocino de Guadalajara. [2010/18260]». [http://docm.jccm.es/portaldocm/descargarArchivo.do?ruta=2010/10/29/pdf/2010_18260.pdf&tipo=rutaDocm] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La '''Festivalo de Solidareca Kinarto de Gvadalaĥaro''', iniciatita de la asocio Cinefilia en 2003 kaj okazinta ekde tiam ĉiujare, naskiĝis kun la celo montri kaj helpi tipon de kinarto alternativa al tiu ofta kiu facile alvenas al la kinejoj, gvidite samtempe de spirito kiu postulas por kino fundamentan rolon en la konscio pri la problemoj kiuj tuŝas la homojn, helpe al la solidareco kaj al la esplorado de agado kaj vidpunktoj alternativaj.<ref> FESCIGU (eld.). «Edición 2003». [http://www.fescigu.com/2003/edicion2003.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Krom tiuj eventoj menciendas la ''Solsticio Folk'' (Folklora Solstico),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Solsticio Folk. Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> nome festivalo de kelta muziko kiu okazas ĉiusomere, la ''Veladas de Arte Sacro'' (Vesperoj de Religia Arto),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Veladas de Arte Sacro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2017.</ref> nome muzikaj vesperoj okazintaj en novembro en la diversaj preĝejoj de la ĉefurbo aŭ la Librofoiro, okazinta en majo.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Feria del Libro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> == Famuloj == [[Dosiero:Marques de Santillana detalle.jpg|eta|[[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana.]] * [[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana (1398-1458), poeto kaj politikisto de la 15a jarcento; * [[Diego Hurtado de Mendoza (1417-1479)]], nobelo, unu grafo de Tendilla; * [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), kardinalo kaj ĉefa konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]; * [[Francisco Fernández Iparraguirre]] (1852-1889), botanikisto, lingvisto kaj [[volapuko|volapukisto]]; * [[Antonio Buero Vallejo]] (1916-2000), poeto kaj dramaturgo; * [[Camilo José Cela]] (1916-2002), verkisto kiu loĝis grandparte de sia vivo en Gvadalaĥaro; * [[Fernando de Diego]] (1919-2005), ĵurnalisto kaj filologo, tradukisto de la angla kaj de la franca kaj ĉefa tradukisto de verkoj de literaturo en hispana al [[Esperanto]]. Honora membro de [[UEA]], kaj aŭtoro de la ''Gran Diccionario Español-Esperanto''. == Provinco == Gvadalaĥaro estas ĉefurbo de [[Provinco Gvadalaĥaro|samnoma provinco]], havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej senloĝataj provincoj de Hispanio. Ĉefaj vilaĝoj estas jenaj: [[Sigüenza]], [[Pastrana]], [[Molina de Aragón]] kaj [[Azuqueca de Henares]]. == Vidu ankaŭ == * [[Guadalajara (stacidomo)]] * [[Guadalajara-Yebes (stacidomo)]] * [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * http://guadalajara.interactiva.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829043022/http://www.guadalajara.interactiva.org/ |date=2012-08-29 }} <!-- guadalajara._interactiva_._org_ --> * http://www.guadalfaxara.es.vg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070308150110/http://www.guadalfaxara.es.vg/ |date=2007-03-08 }} {{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gvadalaharo (Hispanio)| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Vojo de Cido]] [[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] 4y8zdavvpyhdjv6kxcla27rdsos0gkh 9455174 9455173 2026-08-16T23:55:29Z ThomasPusch 1869 9455174 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Guadalajara}} {{Informkesto urbo | nomo = Guadalajara | bildo=Guadalajara,_vista_aérea_(tone,_contrast,_color).jpg | mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | flago = Bandera de Guadalajara.svg | blazono = Escudo de Guadalajara.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[provinco Gvadalaĥaro]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Alkario]] | estro = Ana Guarinos López (2023-2027, [[Partido Popular|PP]]) <!-- krom se iu atentos akualigi la informon post 2027, pli bonas ne indiki ion ĉi tie post 2027... --> | regiono-ISO=ES-CM | tipo1= reliefo | situo sur mapo2= Hispanio | tipo2= reliefo | zomo = 11 | poŝtkodo = 19001-19005 | TTTejo = [http://www.guadalajara.es/es/ retejo] }} '''Gvadalaharo'''{{mankas fonto}} aŭ '''Gvadalaĥaro''' ('''Guadalajara''' en [[hispana lingvo]]) estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], en la centro de [[Hispanio]] kaj de la [[Iberia Duoninsulo]]. Gvadalaharo estas ĉefurbo de [[Provinco Guadalajara|samnoma provinco]], unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio. Ĝi situas sur monteto sur la maldekstra bordo de la valo de la rivero [[Henares]], en la plej alta parto de la [[Suda Altebenaĵo]] de Kastilio, inter la komarkoj [[Alkario]] kaj [[Campiña del Henares]]. La urbo estis fondita sur altaĵo de la tereno, inter du profundaj ravinoj, nome Alamín kaj Coquín [koKIN] aŭ de Sankta Antonio, kiuj alportis akvon el la proksima alkaria altebenaĵo al la rivero Henares. La alto de la urbo super la marnivelo estas de 708 metroj mezurite en la ĉefa placo. La klimato estas mediteranea kontinenta, kun longaj kaj malvarmaj vintroj, kaj mallongaj kaj tre varmaj someroj. La jara averaĝo de temperaturoj estas de 13,1 ºC kaj de precipitaĵo pli ol 400 l/m². Ĝi havis en {{WikidataLoĝantaroDato}} {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn, kio faras ĝin la tria plej loĝata urbo de Kastilio-Manĉo, post [[Albacete]] kaj [[Talavera de la Reina]].<ref> Fundación BBVA (eld.). «Los diez municipios más poblados de Castilla-La Mancha acogen a uno de cada tres habitantes de la comunidad». Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160913084935/http://www.ivie.es/downloads/2009/06/NP_Ivie_poblacion_Castilla_La_Mancha.pdf] [http://www.ivie.es/downloads/2009/06/NP_Ivie_poblacion_Castilla_La_Mancha.pdf pdf]</ref>​ Kun areo de 235 51 km² ĝi havas loĝdensecon de 355,48 km². Ĝi situas 55 kilometrojn for de [[Madrido]], preskaŭ en la influareo de ties [[aglomeraĵo]]. [[Dosiero:Calle Mayor, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|La Calle Mayor (ĉefa strato) estas grava komerca kaj financa akso en la urbo. En dua rango videblas la konstruaĵo de la Trezoro (''Hacienda'')}}]] [[Dosiero:Convento de la Piedad, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Danke al la postaj ampleksigoj, la palaco de Antonio de Mendoza iĝis la konvento de la Piedad (Pieco). Poste ĝi estis la sidejo de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro de Gvadalaĥaro]] kaj poste de la mezlernejo "Brianda de Mendoza"}}]] == Historio == Kvankam jam antaŭe ekzistis urbo, nome romia setlejo Arriaca, en tiu loko, la nuna urbo estis konstruita de la araboj, kun la nomo ''Wadi-l-Hiyara'' (''Ŭadi-l-Hiĵara'', واد الحجرة aŭ وادي الحجرة) por la rivero Henares kiel ''Ŝtona Rivero''. La urbo atingis ian brilon en la 10-a jarcento, spite sian situacion en teritorio preskaŭ ĉiam en la Mezepoko en milita areo.<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 26.</ref> En 1085, Guadalajara estis konkerita por la reĝo de Kastilio [[Alfonso la 6-a]], atribuita tiu fakto al la militestro Alvar Fáñez de Minaya.<ref> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm]</ref>​ Ekde tiam kaj ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en 1212 la historio de la urbo estis ligita al la irado de la militoj kontraŭ la [[almoravidoj]] kaj [[almohadoj]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. p. 36. ISBN 9788496236820. </ref>​ En 1133 la reĝo [[Alfonso la 7-a]] havigis al la urbo la unuan [[foruo]]n por reguligi la vivon de ĝia komunumo, starigante aron de normigoj, rajtoj kaj privilegioj kaj en 1219, [[Fernando la 3-a]] ampleksigas ĝin per pli ampleksan foruon por la urbo.<ref> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Aktoj de la "Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val" (Kessel, Germanio: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm]</ref> Poste la protekto fare de la reĝo [[Alfonso la 10-a]] sekurigis la ekonomian disvolvigon de la urbeto, pere de la defendo de ties komercistoj kaj pere de la aprobo de foiroj kaj merkatoj. Post la [[14-a jarcento]] la urbo fariĝas grava, pro la influo de la potenca familio Mendoza. De tiu tempo konserviĝas kelkaj imponaj monumentoj, kiel la palaco ''del Infantado''. Estis en la dua duono de la 14-a jarcento kiam establiĝis en Guadalajara la familio Mendoza kiu pro sia posta ascendo okazigis ankaŭ la progreson de la urbo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al la setlejo la titolon de urbo. Laŭlonge de la 16-a jarcento estis epoko de prospero. La ĝenerala krizo de la 17-a jarcento tuŝis speciale tiun urbon kiu pro la foriro de la familio Mendoza al [[Madrido]] kaj pro la ekonomia falo kaj la senloĝigo la daŭro de la urbo endanĝeriĝis. Komence de la [[18-a jarcento]] kaj post rabado dum la [[Milito de Hispana Sukcedo|milito de Sukcedo]], la urbo suferis sian plej malbonan momenton. Por klopodi bremsi tiun situacion [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] establis la Reĝan Tolfabrikon en la urbo, kiu ĝis komenco de la [[19-a jarcento]] sekurigis la kreskon de la loĝantaro. La damaĝoj okazigitaj de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj la fermo de la Reĝa Tolfabriko en [[1822]]. okazigis novan malkreskon en la urbo.<ref name="Ballesteros" /> Ekde tiam, ĝis la dua duono de la [[20-a jarcento]], la urbo survivas danke al sia administracia funkcio, kiel provinca ĉefurbo kaj sidejo de institucioj kiel la Akademio de Militinĝenieroj aŭ la "Diputación Provincial" (provinca deputitaro aŭ municiparo).<ref name=":5" /> La kresko, kvankam malrapida, transformis la loĝantaron, kiu atingis nur 11 000 loĝantojn en 1900. La manko de industria disvolvigo limigis ĝis la mezo de la 20-a jarcento la ŝancojn de la urbo. Kiel en la ĉefa parto de la lando, la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] kaj la epoko de postmilito estis tempoj ege malfacilaj; dum la milito okazis proksime de Guadalajara batalo, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la flanko de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]]. En [[1959]] Guadalajara estis inkludita en la planoj por disvolvigo kiel areo de industria malpezigo de Madrido, kio okazigis gravajn indicojn de kresko de la urbo kaj ĝenerale de la nomita [[Koridoro de Henares]]. == Fizika geografio == === Situo === La urbo Guadalajara situas en la centro de la [[Iberia Duoninsulo]], sudokcidente de la [[Iberia Sistemo]] kaj nordoriente de la [[Suda Altebenaĵo]]. Ĝi troviĝas okcidente de la samnoma provinco kaj sur la valo de la rivero [[Henares]], alfluanto de [[Jarama]], siavice alfluanto de la ĉefrivero [[Taĵo]]. Ekonomie, ĝi troviĝas ene de la industria areo de la [[Koridoro de Henares]], en la orienta parto de la [[Metropola areo de Madrido]].<ref> Burns, Malcom C.; Roca, Josep; Moix, Montserrat; Ulied, Magda (5-okt-2009). «El sistema metropolitano de la macro-región de Madrid». Universitat Politècnica de Catalunya. Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016, konsultita la 11an de novembro 2017 [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3762331.pdf] [Dialnet-ElSistemaMetropolitanoDeLaMAcrorregiónDeMadrid-3762331-1.pdf]</ref> ==== Limoj ==== Por la teritorio de Guadalajara: {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fontanar]] kaj [[Marchamalo]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Tórtola de Henares]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Torija]] kaj [[Aldeanueva de Guadalajara]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Centenera]] kaj [[Lupiana]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Alovera]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Chiloeches]], [[Pozo de Guadalajara]], [[Pioz]] kaj [[Loranca de Tajuña]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Horche]], [[Yebes]], [[Valdarachas]] kaj [[Aranzueque]] |}</center> Por la eksklavo [[Usanos]] {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fuentelahiguera de Albatages]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Málaga del Fresno]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Yunquera de Henares]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Galápagos (Guadalajara)]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Fontanar]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Valdeaveruelo]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Marchamalo]] |}</center> === Orografio kaj geologio === [[Dosiero:Landscape one.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la ebenaĵo de [[Alkario]]}}]] En la municipo teritorio distingiĝas du zonoj klare diferencitaj pro ties orografio kaj geologio. Unuflanke, la plej parto de la municipo, kaj ankaŭ de la urbo mem, kuŝas sur la tavola reliefo kiu estas formata de [[Alkario]]. En ĝi distingiĝas la [[arbustetaro]] oriente kaj sude ĉirkaŭ la 1000 [[msm]], komponita de konglomeraĵoj el [[kvarcito]] kaj [[kalkoŝtono]], kun tereno malfekunda kaj arida. Inter tiu arbustetaro kaj la [[rivero Henares]] estas [[ravino|ravinaj deklivoj]], kun averaĝa klino de 20 %, kaj la montopiedaj glacisaj montetaj, kie kuŝas la setlejoj, ambaŭ formitaj de [[marno]] kaj lutitoj. Aliflanke, la plej okcidenta parto de la municipo, en la dekstra bordo de la rivero je malpli ol 700 msm, kaj en la eksklavo [[Usanos]], korespondas al la [[Campiña del Henares]], formas mildajn deklivojn komponitajn el [[argilo]] kaj [[sablo]], en la zonoj proksime de la rivero pli taŭgaj por la [[irigacio]], kaj el [[Grejso|grejso]], inter [[Marchamalo]] kaj Usanos. <ref name="MAPA"> Instituto Geológico Nacional. Mapa Geológico Nacional a escala 1:50.000 [mapa]. [http://info.igme.es/cartografiadigital/geologica/Magna50.aspx] Konsultita la 14an de septembro 2016 (por la hispana versio) kaj la 11an de novembro 2017 (por Esperanto).</ref> === Hidrografio === [[Dosiero:Río henares.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Rivero Henares}}]] La riveraj fluaĵoj kiuj pasas tra Guadalajara apartenas al la baseno de la rivero Taĵo kaj tiele ili verŝas en la Atlantikon. La ĉefa rivera fluaĵo kiu trapasas la municipon estas la rivero Henares, kiu elfluas en [[Sierra Ministra]] kaj elfluas en la rivero [[Jarama]] en la municipo [[Madrida Regiono|madrida]] nome [[San Fernando de Henares]].<ref name="MAPA"/> Ene de la municipa teritorio estas variaj alfluantoj kiuj elfluas en Henares, nome rojoj sezonaj, kiuj parton de la jaro ne havas akvon. En la maldekstra bordo de la rivero oni trovas la nuran alfluanton kiu havas kontinuan fluon, nome la rojo de la Vega. Troviĝas ankaŭ la rojoj Olmeda, Sotillo, Huerta, Limpia, Zarraque, Monjardín kaj Colmenilla.<ref name=":Ag21"/> Menciindas ankaŭ la rojo Dueñas, kiu fluas laŭ la dekstra bordo de Henares kvankam ĝi ne elfluas en ĝin. Malpli gravaj sed same ne rilataj al Henares estas la rojoj Portillo kaj Peñas. === Klimato === La situo de Guadalajara, en la centro de la duoninsulo kaj malproksime de la mar, kondiĉigas la reĝimon [[precipitaĵo|precipita]], sufiĉe modera, kaj tiun temperaturan, karakterizata de gravaj osciloj kaj tagaj kaj sezonaj. Kiel konsekvenco el tio, la municipo havas [[Kontinenta-mediteranea klimato|kontinent-mediteranean klimaton]]. Laŭ la kriterioj de modifita [[Klimata klasifiko de Köppen]],<ref> Critchfield, H.J. (1983). «Criteria for classification of major climatic types in modified Köppen system». En University of Idaho. General Climatology (angle) (4a eldono). Prentice Hall. Arkivita el la originalo en la 30a de septembro 2009. Konsultita en la 29a de novembro 2012 [https://web.archive.org/web/20090930221104/http://snow.cals.uidaho.edu/Clim_Map/koppen_criteria.htm].</ref> la klimato de Guadalajara estas de tipo ''Csa'' ([[Mediteranea klimato|mediteranea]]).<ref> Agencia Estatal de Meteorología (eld.). «Atlas climático ibérico». Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303181337/http://www.aemet.es/documentos/es/conocermas/publicaciones/Atlas-climatologico/Atlas.pdf]</ref> Longaj someroj, sekaj kaj varmegaj, kaj vintroj same longaj kaj rigoraj, pluas inter mallongaj kaj moderaj printempoj kaj aŭtunoj. Jene montriĝas kelkajn klimatajn rekordojn registritajn en la meteologia observatorio de la AEMET de El Serranillo (Guadalajara) situa je 639 msm, havitaj el 1985 por la precipitado kaj temperaturo kaj ekde 1986 por la vento: * Maksimuma absoluta temperaturo: {{GdC|43,5}}, registrita la 10an de aŭgusto 2012 * Minimuma absoluta temperaturo: {{GdC|−12,5}}, registrita la 12an de januaro 2009 * Maksimuma precipitaĵo en unu tago: 71,1&nbsp;mm, registrita la 24an de majo 1993 * Maksimuma ventero: 101&nbsp;km/h, registrita la 23an de julio 1990. La AEMET disponas ankaŭ de informo de la ekstremaj valoroj klimataj registritaj en la antikva observatorio de la mezlernejo Liceo Carecense situa je 685 msnm, havigitaj el 1920 al 1985 pri la temperaturo kaj al 1986 pri la precipitado, kaj sen informo pri vento. Tamen, neniu registro el la menciitaj de la observatorio de El Serranillo estis superita en la antikva observatorio de la mezlernejo.<ref> Agencia Estatal de Meteorología. «Valores extremos. Guadalajara, El Serranillo». Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160306213635/http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=clm&l=3168C&datos=det&x=3168C&m=13&v=todos]</ref> === Flaŭro === Pro la alta nivelo de [[antropizado]] de la medio, konsekvenco de la intensa uzado de la spaco kiun faris la homo laŭlonge de la jarcentoj, la areo de tereno kiu konservas la eblan [[vegetaĵaro]]n de la zono estas klare malpliigita.<ref name=":Ag21"/> Oni trovas nur arbarajn zonojn restintajn en la bordoj de la riveroj kaj parte sur la deklivoj kaj la supra parto de la [[paramo]]. La cetero de la areo estas uzata por industriaj, loĝejaj aŭ agrikulturaj celoj. La vegetalaj komunumoj hegemoniaj estas la jenaj: [[Dosiero:IMG 0815. Encinar.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Kverkaro}}]] * Kverkaroj, [[Relikvo (biologio)|relikvoj]] de la [[Klimaksa vegetaĵaro|indiĝena vegetaĵaro]] karakterizita de la hegemonio de la [[verda kverko]], akompanata de aliaj specioj kiel ''[[Portugala kverko|keĥigo]]'' kaj [[Pinus halepensis|kverka pino]]. Ĝi troviĝas ĉefe sur la deklivoj de la paramo de alta misnivelo kiuj ne povis esti uzataj por kultivo, kaj en kelkaj zonoj de la supra parto de tiu. Troveblas ankaŭ malgrandaj kverkaj kernoj sur la ondaĵoj de la paramo en la zono de la rojo de la Vega kaj en la monto Kampo.<ref name=":Ag21"/> :Situa en la dekstra bordo de la ravino de la rojo de la Vega kaj proksime de la ravino de la Puto, menciindas pinaro de rearbarigo en la variaĵo de la kverka pino.<ref name=":Ag21"/> * Paŝtejo-makiso, komponita de granda vario de arbustoj kaj herboj kiuj foje estas la unua ŝtupo de regenerado de la indiĝena vegetaĵaro. Troveblas du tipoj de arbustaj kaj paŝtejaj areoj, tiuj apartenantaj al la valo de Henares kaj tiuj de la supra parto de la paramo kaj de kelkaj montetoflankoj. En la unua okazo hegemonias [[genisto]]j kaj [[Esparta ligeo|esparto]], akompanataj de [[Ramno|nigra dorno]] kaj [[dolĉamaro]]; en la dua okazo hegemonias la [[Oficina rosmareno|rosmareno]], la [[lavendo]], la [[ulekso]], la dolĉamaro kaj la genisto, krom la ĝenroj ''[[Poa]]'', ''[[Bromus]]'', ''[[Festuca]]'' kaj ''[[Dactylis]]''.<ref name=":Ag21"/> * Rivera vegetaĵaro, karakterizita de riveraj arbaroj formitaj de blanka poplo, fraksino, blanka saliko kaj komuna ulmo. Krom estas [[tamariko]], [[Rubuso (genro)|rubuso]], [[rozfrukto]], [[klematido]] aŭ [[dolĉamaro]].<ref name=":Ag21"/> === Faŭno === <!-- por tiom dense loĝata urbo tri bildoj de naturaj bestoj ŝajnas maltipe. Indas pripensi kiel aranĝi ilin - eble nur la du birdojn? [[Dosiero:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg|eta|Blanka cikonio en paŝtejo.]] [[Dosiero:Jabalí.jpg|eta|Apro.]] [[Dosiero:Falco_peregrinus_-_01.jpg|eta|Migrofalko.]] --> La faŭno trovebla en la municipa teritorio de Guadalajara varias laŭ la diferencaj habitatoj kiuj en ĝi ekzistas laŭ la karakteroj kaj postuloj de ĉiu specio. ;Agrikultura zono : Temas pri kultivataj zonoj, malfermaj kaj preskaŭ sen arbara vegetaĵaro. : Inter mamuloj elstaras nur la [[Mikrotoj|mikroto]] kaj la [[leporo]]. Inter birdoj troveblas [[griza cirkuo|grizaj cirkuoj]], [[blua cirkuo|bluaj cirkuoj]], [[nigra sturno|sturnoj]], [[korvo]]j, [[pigo]]j, [[monedo]]j, [[koturno]]j, [[Ruĝa perdriko|ruĝaj perdrikoj]], [[Blanka motacilo|blankaj motaciloj]], [[pasero]]j, [[hirundo]]j, [[grenemberizo]]j, [[turstrigo]]j kaj [[blanka cikonio|cikonioj]].<ref name=":1"> Mangas Morales, Roberto (2005). Guía de aves de la Vega del Henares y de la Campiña. Guadalajara: Aache. ISBN 8496236501.</ref><ref name=":Ag21">Agenda Local 21. Auditoría de Sostenibilidad de Guadalajara. (PDF), Guadalajara: Ayuntamiento de Guadalajara, 2006, Konsultita la 14an de septembro 2016 [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150211101923/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf|date=2015-02-11}}</ref> ;Makisa zono : Estas habitato kun malpli da ŝanĝoj produktitaj de homo kiu estas hejmo de abunda faŭno. La mamuloj observeblaj estas al [[kuniklo]], la [[Muso (besto)|maŭra muso]], la [[soriko]] kaj la [[putoro]]. : Inter birdoj menciindas la jenaj specioj: la [[turfalko]], la [[nigra milvo]], la pigo, la [[kaprimulgo]], la [[Eŭropa abelmanĝulo|abelmanĝulo]], la [[purpura silvio]] kaj la [[okulvitra silvio]], la [[kampalaŭdo]], la [[nigragorĝulo]], la [[tufalaŭdo]], la perdriko, la [[mallongbeka tufalaŭdo]], la [[rokpasero]], la [[mallongfingra alaŭdo]], la [[sudgranda lanio]], la [[nigraventra stepkoko]], la [[helbrova mokbirdo]], la [[rokenanto]] kaj la [[mediteranea enanto]].<ref name=":1" /> : La reptilioj kaj amfibioj troveblaj en tiu biotopo estas la jenaj: la kalamita [[bufo]], la [[Lacertedoj|ruĝvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|longvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|hispana lacerteto]], la ocela lacerteto, la montpeliera kolubro, la okcidenta kolubro kaj la blana serpento.<ref name=":Ag21"/> ;Ĉerivera zono : Tiu biotopo estas grava rifuĝejo de vegetaĵar kaj de faŭno, same kiel utilas kiel ekologia koridoro. La arbaro de Henares estas la ĉefa montro de tia habitato en la municipo. : La observeblaj birdoj estas la [[merlo]], la [[verda pego]], la [[upupo]], la [[Granda buntpego]], la [[kardelo]], la [[kampopasero]], la [[verda fringo]], la [[oriolo]], la [[kukolo]], la [[troglodito]], la [[ruĝgorĝulo]], la [[ĉetio]], la [[alciono]], la [[fuliko]], la [[platbeka anaso]], la [[verdkrura galinolo]], la [[malgranda grebo]], la [[griza ardeo]] kaj la [[Blankventra tringo]].<ref name=":1" /> : Inter mamuloj troveblas [[kricetedoj]] kaj [[neĝmustelo]]j. : La amfibioj kaj reptilioj adaptitaj al tiu medio estas la [[komuna bufo]], la spronbufo, la makulbufo, la lepra emido, la hispana [[rano]], la iberia pleŭrodelo kaj la [[natriko]]. : Inter la akva faŭno estas la [[barbio]], la ''Pseudochondrostoma polylepis'', la [[karpo]], la [[soleo]], la [[Gobio (fiŝo)|gobio]], la ''Micropterus salmoides'' aŭ amerika perko kaj la [[ezoko]]<ref name=":Ag21"/> ;Arbaraj zonoj : La arbaraj areoj situaj en la municipa teritorio estas hejmoj de granda kvanto da birdoj. La plej elstaraj estas la [[Akcipitroj|akcipitro]], la [[komuna buteo]], la [[griza cirkuo]], la [[nizo]], la [[botaglo]], la [[turfalko]], la [[alaŭdfalko]], la [[migra falko]], la [[malgranda orelstrigo]], la [[arbarstrigo]], la [[orelstrigo]], la [[nigra paruo]], la [[Krucbekuloj|krucbekulo]], la [[arbalaŭdo]], la [[fringo]] aŭ la [[palumbo]]. Oni trovis nestojn de [[reĝa aglo]] kaj [[gufo]] en zonoj limaj al la municipa teritorio, kaj probable tiuj birdoj uzas la habitatojn de la urbo.<ref name=":1" /> : Inter la mamuloj troveblas talpoj kaj musoj, [[sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], [[neĝmustelo]]j, [[vulpo]]j, [[apro]]j, gliroj, [[Genoto|genotoj]], [[foino]]j, [[leporo]]j kaj [[kuniklo]]j.<ref name=":Ag21"/> ;Urba habitato : La faŭno kiu loĝas en la urbaj zonoj estas adaptitaj al la kunvivado kun la homa estaĵo kaj estas malmulte postulemaj por la kondiĉoj de siaj habitatoj. : Malmultaj estas la mamuloj troveblaj en la urba habitato, el kiuj menciindas la [[hejma muso]] kaj la [[bruna rato]]. : Inter la birdaro troveblas la turfalko, la [[murhirundo]], la merlo, la sturno, la [[granda paruo]], la blanka motacilo, la [[blua paruo]], la fringo, la [[Eŭropa kanario|serino]], la verda fringo, la ruĝgorĝulo, la dompasero, la [[turka turto]], la [[apuso]], la monedo kaj la [[rokhirundo]].<ref name=":1" /> : Finfine menciindas du specioj de reptilioj, nome la iberia lacerteto kaj la maŭra tarentolo.<ref name=":Ag21"/> [[Dosiero:Henares Bridge, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La ponto super Henares estas la plej antikva vorko konservita en la urbo. Ĝi estis ĉiam la enirejo al Guadalajara el la vojo el Madrido kaj Toledo kaj ĝi estis celo de nombraj modifoj laŭlonge de sia jarmilo de historio}}]] == Historio == === Antikveco === La "Itineraro de Antonino situigas ĉe la vojo "Domiciana" la iberan setlejon ''[[Arriaca]]'', kiun la historiistoj situigis en la proksimeco de la nuna teritorio de Guadalajara, ĉu norde de la urbo, ĉe la rivero Henares, ĉu ĉe la kvartalo la Alcallería, ĉu inter [[Marchamalo]], [[Usanos]] kaj [[Fontanar]].<ref> Ranz Yubero, José Antonio (1991). «Los nombres Arriaca, Alcarria y Guadalajara: su etimología, significado y otras particularidades». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (18): 475-480. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160306024847/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad18Ranz.pdf] Konsultita en la 12a de novembro 2017.</ref> Tamen, estas arkeologia pruvaro nek de Arriaca nek de alia fiksa setlejo proksime de la urbo Guadalajara laŭ tio malmulta havebla pri la deveno de Guadalajara en Arriaca.<ref>Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 14.</ref> Alia hipotezo pri la deveno de Guadalajara rilatas al [[Iberoj|keltiberoj]] pri la ekzisto de la antikva setlejo ''Carae'' aŭ ''Caraca'', priskribita de [[Plutarĥo]] kiel kavoj situaj borde de la rivero Tagonio, identigita poste kiel Henares.<ref>«Guadalajara». Relaciones topográficas de Felipe II. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220239/http://www.uclm.es/ceclm/b_virtual/libros/Relaciones_GU/GUADALAJARA.htm] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Tamen, esplorado de la 20-a kaj 21a jarcentoj situigis tiun setlejon en la [[Madrida Regiono|madrida]] setlejo [[Carabaña]], borde de la rivero Tajuña, kun kiu estis identigita la rivero Tagonio,<ref> Ortiz García, 2006, p. 15.</ref> aŭ en la guadalajara [[Driebes]], borde de la rivero [[Taĵo]].<ref> Fernández Monge, Nuria (20a de februaro 2017). «Descubierta en Driebes una ciudad romana similar a Segóbriga». Guadalajara Diario. [http://www.guadalajaradiario.es/provincia/21146-descubierta-en-driebes-una-ciudad-romana-similar-a-segobriga.html] Konsultita la 21an de februaro 2017.</ref> Tamen, kvankam ne estas absoluta certeco pri la situo de tiuj du setlejoj en la proksimeco de la urbo Guadalajara, ja oni malkovris en la valo de la rivero Henares arkeologiajn restaĵojn de diversaj epokoj, el la [[Neolitiko]] al la epoko de la [[visigotoj]], nome [[nekropolo]], [[ceramiko]] aŭ kelkaj partoj [[Romia Hispanio|romiaj]] de la ponto de Henares.<ref> Fernández-Galiano, Dimas; Garcés Toledano, A. (1978). «Problemática y estado actual de los yacimientos arqueológicos en el corredor Madrid-Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de Estudios de Guadalajara (5): 7-34. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220342/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad05Fernandezestado.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Spite ĉion, ne estas indikiloj por certigi pri permanenta setlejo de loĝantaro en la areo de la nuna Guadalajara antaŭ la [[8-a jarcento]] kiam oni fondis la ''madīnat al-Faray'' en la teritorio de la tiama [[Al-Andalus]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 12-16.</ref> === Mezepoka historio === ;Alandalusa fondepoko [[Dosiero:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]] sur la ravino Alamín, je la enirejo de la urbo el Madrido, estas unu el malmultaj restaĵoj kiuj pluas el la antikva ''wād al-ḥaŷara''}}]] La plej fruaj spuroj de la aktuala urbo Guadalajara datas el la [[8-a jarcento]], kiel urbo ene de [[murego]] de la korao de Šantabarīa, en la Meza Marko de [[Al-Andalus]], nomita ''madīnat al-Faray'', borde de la ''wād al-ḥaŷara'', aktuala rivero [[Henares]] kiu iom poste nomigos la urbon.<ref> ''Madīnat al-Faray, que ahora se llama Guadalajara, se encuentra situada al nordeste de Córdoba, en la orilla del wād al-ḥaŷara.'' De Ahmad al-Razi, apud. ORTIZ (2006), paĝo 22.</ref> Ekde tiam ekformiĝas longeca urbo sur monteto ĉe la rivero, kiu iĝos fortikita urbo kiam estis finigita en la [[9-a jarcento]] la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref> Dum tiu periodo, en Gvadalaĥaro okazis luktoj por la povo fare de la diversaj [[klano]]j nome [[berberoj|berberaj]] Banu Salim kaj [[Muladioj|muladiaj]] Banu Musa. Ĉirkaŭ [[862]] la armeo de Musa ibn Musa sieĝis la urbon kaj atakis la alkazaron, kie loĝis lia bofilo nome Izraq ibn Muntil, poro ekhavi la kontrolon de Gvadalaĥaro. Musa estis vundita en la batalo kaj mortiĝis post alveni al [[Tudela]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref><ref> Ortiz García, Antonio (1990). «Noticias en tormo a la Wad-al-Hayara musulmana: la muerte en sus muros de Muza Beni-Quasi». Wad-Al-Hayara (17): 307-310. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807064232/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad17Ortiz.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> La kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] vizitis la urbon ofte kaj utiligis la alkazaron kiel milita bazo ĉar estis pasejo al la [[batalo]]j kontraŭ la kristanaj regnoj de la nordo de la [[Iberia Duoninsulo]]. En [[920]], dum la kampanjo de Muez, Abd ar-Rahman la 3-a utiligis la alkazaron kiel bazo de operacoj por plani la strategiojn de la bataloj.<ref> Vallvé, Joaquín (2003). Abderramán III: Califa de España y Occidente (912-961). Barcelona: Ariel. ISBN 9788434466821.</ref> [[Dosiero:Cacharrerías, Guadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kvartalo Alcallería estas la origino de ''madīnat al-Faray'' kaj dum multa tempo, elde la ampleksigo de la urbo trans la alkazaro, estis hejmo de la metiaj atelieroj}}]] La historio de Gvadalaĥaro dum la alandalusa epoko estas malmulte konata krom tiuj faktoj. Tamen, estas rekonebla de tiu epoko la ponto de Henares, la alkazaro, la bazo de la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva moskeo, kaj la urba strukturo de la historia centro de la urbo. Pri tiu, la urbo staris sur [[rivera teraso]] protektita de la ravino Alamín nordoriente kaj de la ravino Coquín [koKIN] sudokcidente, separata en du partoj. Unuflanke, la kvartalo Alcallería ĉe la enirejo de la urbo ekde la rivero, kiu etendiĝis laŭ mallarĝa zono el la ponto al la alkazaro kaj kiu troviĝis ĉirkaŭita de malforta [[murego]]. Ĝi konsistis el industria zono de variaj atelieroj de [[metiisto]]j.<ref> Ortiz García, 2006, p. 24.</ref> Aliflanke, la setlejo, ĉirkaŭita de dika murego kaj kelkaj turegoj. La murego havis kvin alirajn pordegojn al la urbo el kiuj unu ligis Alcallería kun la cetero de la urbo, nome la pordego de Bradamarte. Tiuj kiuj ebligis la aliron al la urbo estis la pordego de la Ponto, en la Alcallería, la pordego de la Foiro sudokcidente, la pordego de la Merkato kaj la pordego de Bejanque oriente kaj pordego de Alamín nordoriente.<ref name=DePaz/> Ĉiu pordego estis protektita de turego, el tiuj kiuj ankoraŭ staras tiuj de la Foiro<ref name=TorreonAlvar /> kaj de Alamín;<ref name=TorreonAlamin /> restas ankaŭ tiu de Bejanque.<ref name=Bejanque /> La stratoj estis labirintaj kaj mallarĝaj por ĝusta protekto antaŭ malamika invado.<ref> Ortiz García, 2006, p. 23-26.</ref> La alandalusa kontrolo de la urbo daŭris preskaŭ kvar jarcentoj, ĝis kiam fine de la [[11-a jarcento]] pasis al regado de [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. ;Kastilia konkero [[Dosiero:Concatedral Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Gvadalaĥaro|preĝejo de Sankta Maria]] estis simbolo de la kristana nova povo en la urbo ĉar ĝi estis instalita sur antikva [[moskeo]]}}]] La konkero de Gvadalaĥaro fare de la [[Regno Kastilio]] enkadriĝas ene de la procezo de konkero de la [[Tajfo de Toledo]]. Gvadalaĥaro estis celo de kelkaj invadoj de [[marodado]] zorge de [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a de Kastilio]] fine de la [[1050-aj jaroj]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 33.</ref> Tamen, ĝis fino de la [[11-a jarcento]] Gvadalaĥaro ne pasis al la reĝo de Kastilio, tiam [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. Kaj la supozita aŭtoreco kaj la fakto mem de la konkero definitiva de la urbo ne estas klaraj kaj okazigis diversajn legendojn ne pruvitaj. La plej konataj indikas al Álvar Fáñez, leŭtenanto de [[Cido]], kiel la estro de la kastiliaj trupoj en la konkero de la urbo en la printempo de [[1085]].<ref name=":2"> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm] Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> La plej ĵusaj studoj indikas ke Al-Mamun, reĝo de la tajfo de Toledo, donis la urbon kaj aliajn proksimajn lokojn al Alfonso la 6-a kun la celo helpi lin okupi la tronon de Kastilio antaŭ sia frato Sanĉo la 2-a, pro kio la urbo pasis al kastilia povo tuj kiam Alfonso supreniris al trono en [[1072]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 35.</ref> Pots la falo de la [[tajfo de Toledo]], la urbo suferis riskon esti rekonkerita de la [[almoravidoj]] en [[1110]] kaj [[1113]] post la antaŭeniro de ties trupoj post la [[batalo de Zalaka]], kaj de la [[almohadoj]] en [[1196]], ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] malproksimigis definitive la landlimon de [[Al-Andalus]] for de la Kastilia Ekstremaduro (trans-dourio).<ref> Ortiz García, 2006, p. 36.</ref> La reloĝado de la teritorio de Gvadalaĥaro laŭ la sistemo "presura" (prendo) estis komencita jam en tempo de Alfonso la 6-a, sed [[Urraca la 1-a (Leono)|Urraca la 1-a]] [uRAka] kaj, ĉefe, [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] pelis ĝin pere de la alveno de francaj [[soldato]]j kiuj serĉis la militrabadon de la militoj kontraŭ la almohadoj kaj de grandaj familioj serĉe de novaj teroj devenantaj de la nordo de [[Regno de Kastilio|Kastilio]] kaj de [[Regno Navara|Navarra]], kiel la familioj Orozco kaj [[familio Mendoza|Mendoza]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. </ref> Alfonso la 7-a ankaŭ donis al Guadalajara unuan [[foruo]]n en [[1133]], per kiu li faris ĝin ĉefurbo de urba komunumaro "comunidad de villa y tierra" de reĝa respondeco, kiu poste estis anstataŭita en [[1219]] per alia nova, konata kiel ''fuero largo'', donita de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]], en kiu oni establis urvan konsilantaron "concejo" [konZEĥo] kaj oni ampleksigis ĝian jurisdikcion.<ref name=":4"> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Actas del Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val (Kessel, Alemania: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> Dum la regado de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]], la protektado fare de la reĝo sekurigis la ekonomian disvolvigon de la setlejo, pere de la defendo de ties komercistoj kaj la rajtigo de foiroj kaj merkatoj. ;La Renesanco kaj la familio Mendoza [[Dosiero:Palacio del Infantado.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Fasado de la [[palaco Infantado]]}}]] {{Ĉefartikolo|Familio Mendoza}} En la dua duono de la 14-a jarcento setlis en Gvadalaĥaro la familio [[Familio Mendoza|Mendoza]], kies destino ekde tiam markis ankaŭ tiun de la urbo. Inter la membroj de tiu familio menciindas [[Íñigo López de Mendoza]], nome [[Markizo de Santillana]] (1398-1458), kaj [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), grava [[kardinalo]] de Hispanio kaj konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. La ascendo de la familio Mendoza, kiu ekde 1475 ĝuis la titolon de Duklando de Infantado, okazigis ke la [[kortego]] de la dukoj iĝu ekonomia motoro de la urba vivo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al Gvadalaĥaro la titolon de "ciudad" (urbo) kaj konfirmis ties voĉdonrajton en la regna kvazaŭ-parlamento "Cortes de Castilla", kun okazo de la nupto de sia [[favoratulo]] [[Beltrán de la Cueva]] kun Mencía de Mendoza y Luna, nome filino de [[Diego Hurtado de Mendoza y Figueroa|Diego Hurtado de Mendoza]], 1-a duko de Infantado. === Moderna historio === <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: Dosiero:Anthonis van den Wijngaerde (1565) Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1565, laŭ desegnaĵo de Anton van den Wyngaerde.<ref>Sergio Álvarez García (7a de majo de 2012). «GUADALAJARA (Anton Van Der Wyngaerde, 1565) | La Ciudad en el Arte». La Ciudad en el Arte. [http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822032155/http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/|date=2016-08-22}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref><ref>«Vista de Guadalajara (1565) - Enciclopedia de Guadalajara». Enciclopedia de Guadalajara. [http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114040558/http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)|date=2017-11-14}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref>}}]]--> [[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1687, laŭ gravuraĵo de Juan Francisco Leonardo}}]] Post la prospero de la 16-a jarcento, dum la venonta jarcento la familio Mendoza translokigis sian sidejon al [[Madrido]], kio brmesis la disvolvigon de la urbo. Dum la [[Milito de hispana sukcedo]] Gvadalaĥaro estis rabita. En la 18-a jarcento [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] ordonis la establon de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, kiu funkciis en la Alkazaro ĝis komenco de la 19-a jarcento. Menciindas du reĝaj nuptoj kiuj okazis en la urbo. La unua inter [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] kaj Izabela de Valois en 1559 kaj la dua inter [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] kaj Izabela de Farnesio en 1714, ambaŭ okazis en la [[Palaco de Infantado]]. === Nuntempa historio === La [[19-a jarcento]] komencis per du malbonaĵoj por la urbo: unuflanke, en [[1808]] Gvadalaĥaro estis konkerita de la franca armeo estrita de la generalo [[Joseph Léopold Sigisbert Hugo]], patro de la posta verkisto [[Victor Hugo]], dum la [[Milito de Hispana Sendependigo]] kaj estis parte detruita en [[1813]]; kaj aliflanke, la fermo de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj en [[1822]] ĉar ĝi malmulte enspezis kaj la falo de la [[Metio|metieco]] kaj de la [[komerco]] pro la forta allogo de la merkato de [[Madrido]] kio okazigis fortan elmigradon kaj la fakton ke pli kaj pli Gvadalaĝaro dependas el Madrido.<ref name="Ballesteros"> García Ballesteros, Aurora (1975). «La guerra de la Independencia y sus consecuencias para el desarrollo de la ciudad de Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (2): 27-38. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2017. [https://web.archive.org/web/20160807220650/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad02Garcia.pdf] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> En [[1812]] estis kreita la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro kun Molino]] kaj la [[teritoria divido de Hispanio de 1833]] desegnita de [[Javier de Burgos]] establis la administran unuon de la [[provinco Gvadalaĥaro]], kiu en [[1840]] fiksigis definitive la ĉefurbon de la provinco kiel sidejo de publikaj institucioj en la urbo Gvadalaĥaro, malprofite por [[Molina de Aragón]].<ref name=":5"> Ballesteros San-José, Plácido; Rodríguez Panizo, Paloma; Sanz Establés, Carlos (1991). Guía Histórica de la Diputación Pronvicial de Guadalajara(1813-2001). Guadalajara: Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 9788487791444.</ref> Tamen, la aparta situacio de la ĉefurbo de provinco tiom etenda kaj kun tiom malbonaj komunikvojoj, okazigas ke ĝi ne povas plenumi veran influon sur granda parto de la provinco, ĉefe antaŭ la forta historia gravo de [[Sigüenza]] kaj de Molina, pro kio, male al tio kio okazas ĉe aliaj novaj provincaj ĉefurboj, tiu funkcio ne generas baldaŭan industrian kaj komercan disvolvigon.<ref name=Ballesteros /> <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-516, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|dekstra|Atako de italaj tankaĵoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la Batalo de Gvadalaĥaro.]] --> Oni instalis la Akademion de Militinĝenieroj, La kresko, dum la dua duono de la 19a jarcento ĝis mezo de la 20a jarcento, esta malrapida, centrita en la agado de administracia sidejo kaj sen industria disvolvigo. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939), okazis la [[Batalo de Gvadalaĥaro]], kiu estis unu el malmultaj venkoj de la armeo de la [[Dua Hispana Respubliko]] kontraŭ la armeo de Franco kaj ĉefe kontraŭ la italaj trupoj de Mussolini, kiu helpis tiun. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto). [[Dosiero:Guadalajara-aire.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Guadalajara el aero, kie videblas la novaj urbanizaj areoj}}]] Post la milito, kiu okazigis gravajn damaĝojn al la urbo, en 1959 Gvadalaĥaro estis inkludita en la frankismaj disvolvigaj planoj kiel zono por industria malpezigo de Madrido, kaj ekde tiam la urbo en la lastaj jaroj atingis unu el plej grandaj indicoj de relativa kresko el Hispanio. Aktuale ĝi troviĝas ene de planoj de urbaniza disvolvigo kiuj permesas la pliigon de la loĝantaro konsiderinde. Oni inaŭguris novajn kvartalojn, kiel Aguas Vivas en la nordo de la urbo. Tiele en la lastaj jaroj oni registris grandan urbanizan disvolvigon, pro kio okazis konsekvenca pliigo de la prezoj de la loĝejaro. == Demografio == Laŭ la [[Popolnombrado|censo]] de 2015 de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|INE]], la municipo Gvadalaĥara havis 83 391 loĝantojn, el kiuj 40 278 (48,30 %) estis viroj kaj 43 113 (51,70 %) estis virinoj,<ref> Instituto Nacional de Estadística, España. «Padrón. Población por municipios». [http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177011&menu=resultados&idp=1254734710990] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> kio faras ĝin la plej loĝata municipo el la provinco kaj la tria de la regiono [[Kastilio-Manĉo]]. Pri distribuado, 81 160 loĝis en Gvadalaĥaro mem, 837 en [[Iriepal]], 514 en [[Taracena]], 212 en [[Usanos]] kaj 168 en [[Valdenoches]]. La eksterlanda loĝantaro censita en 2015 sumis totalon de 10 020 loĝantoj (12,01 % de la totalo), el kio la plej nombraj ŝtatanecoj estas la [[Rumanio|rumana]] (3 481 loĝantoj), la [[Maroko|maroka]] (1 896 loĝantoj), la [[Peruo|perua]] (486 loĝantoj), la [[Ĉinio|ĉina]] (436 loĝantoj) kaj la [[Bulgario|bulgara]] (407 loĝantoj).<ref> Instituto Nacional de Estadística, España (2015). «Estadística del Padrón Continuo a 1 de enero de 2015. Datos por municipios. Guadalajara». [http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?type=pcaxis&file=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe245%2Fp05%2F%2Fa2015] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> == Ekonomio == La ekonomio de Gvadalaĥaro estas markita de ĝia situo, en la [[Koridoro de Henares]], nome unu el la zonoj plej industriigitaj de [[Hispanio]], kaj pro ties kondiĉo de provinca ĉefurbo. Ĝis la [[1970-aj jaroj]] ĝi estis administracia kaj [[komerco|komerca]] urbo. La loĝantara saturiĝo de [[Madrido]] kaj la etendo de ties [[Metropola areo de Madrido|metropola areo]] okazigis transformon de Gvadalaĥaro en [[industrio|industria]] kaj [[dormurbo|dormeja urbo]] de la ŝtata ĉefurbo, kun la sekva plibonigo de la komunikvojoj inter ambaŭ urboj kaj la industria etendo de Gvadalaĥaro. Ekde tiam, la dependo de Madrido estas kio difinas la ekonomon de Gvadalaĥaro. La industria kresko de Gvadalaĥaro estas markita de la konstruo de du industriaj zonoj: nome la zono de Henares, dediĉita ĉefe al la duonpeza kaj [[Peza industrio|peza]] industrio, kaj la zono El Balconcillo [la balkoneto], por la malpeza industrio. Al tiuj aldoniĝos la zono Ruiseñor [najtingalo], kiu dediĉos sin al la [[loĝistiko]], al entreprena parko kaj al la alta [[teknologio]].<ref>La Crónica de Guadalajara (25a de februaro de 2009). «Los técnicos municipales dan la bendición definitiva al proyecto de urbanización del Ruiseñor». [https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115020927/https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm|date=2017-11-15}} Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref><ref> Europa Press (28a de aprilo de 2009). «EBarreda pondrá mañana la primera piedra del Parque Tecnológico y Empresarial del Polígono 'El Ruiseñor' en Guadalajara». [http://www.europapress.es/castilla-lamancha/noticia-barreda-pondra-manana-primera-piedra-parque-tecnologico-empresarial-poligono-ruisenor-guadalajara-20090428143315.html] Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref> == Vidindaĵoj == === Milita arkitekturo === [[Dosiero:Torreón de Álvarez Fáñez2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La turego de Álvar Fáñez formis parton de la Pordego de la Foiro, unu de la enirejoj de la enmurega urbo okcidente}}]] La plej antikva restaĵoj de la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|Reĝa Alkazaro]] datas de la [[9-a jarcento]]. Laŭlonge de la tempo, tiu estis uzata kiel milita [[alkazabo]], reĝa [[alkazaro]], [[fabriko]] de [[teksilo]]j kaj aerarmea [[kazerno]], kaj estis detruita preskaŭ komplete en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj en la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]]. Ekde [[1998]] oni faris [[arkeologio|arkeologiajn elfosaĵojn]] kie aperis diversajn elementojn de diversaj epokoj en kiuj estis uzata la konstruaĵo de la alkazaro.<ref> Pradillo y Estebán, Pedró José (2007). «El Alcázar Real de Guadalajara. Crónica de un monumento milenario». Guadalajara. pp. 31-38.</ref> Ĉe tiu, aperas la restaĵoj de la mezepoka [[murego]] kiu ĉirkaŭis la tutan urbon, same kiel kelkaj el ties pordegoj kaj [[Loĝejturo|ĉefturoj]] kiuj protektis ĝin. La plej parto de la murego estis detruita dum la [[19-a jarcento]] por ebligi la ampleksigon de la urbo en la suda plilarĝiĝejo, ĉe la vojo al [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], kaj por malfermi ĉirkaŭvojon al nordoriento en la vojo de [[Zaragozo]].<ref> Pradillo y Esteban, Pedro José (2002). «Las murallas de Guadalajara en el siglo XIX. De su destrucción a los primeros estudios». Actas del primer Simposio de Arqueología de Guadalajara: Sigüenza, 4-7 octubre de 2000. 1. Ayuntamiento de Sigüenza. pp. 137-144. ISBN 84-88223-26-9.</ref> La restaĵoj de la murego kiu restis estas malabundaj, sed staras ankoraŭ la pordego de Bejanque,<ref name="Bejanque"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puerta de Bejanque». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822080213/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=166] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> la turego Alamín ĉe la ponto de la Infantinoj<ref name="TorreonAlamin"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón del Alamín». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822084217/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=168] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kaj la turego de Álvar Fáñez,<ref name="TorreonAlvar"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón de Alvar Fáñez». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822092306/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=167] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kvankam tiuj ne estis la nuraj kiujn havis origine la murego de la urbo. Oni trovis ankaŭ la fundamentojn de la antikva murego de la Alcallería, kiu fermis la kvartalon Cacharrerías, unu el la plej antikvaj zonoj de la urbo, sur la vojo de [[Madrido]].<ref name="DePaz"> García de Paz, José Luis (2007). Castillos y fortificaciones de Guadalajara. Guadalajara: Nueva Alcarria. pp. 206-224.</ref> La plej ĵusa fortikaĵo de la urbo estas la Fortikaĵo de Sankta Francisko, konstruita en la [[19-a jarcento]] profite de la antikva konvento de Sankta Francisko, de la [[14-a jarcento]]. Ĉe la konstruaĵoj de la konvento, kiuj reformiĝis komplete, foje sen respekto al sia origina strukturo, stariĝis helpaj pavilonoj kaj murego kun gvatoturoj.<ref name=DePaz /> === Civila arkitekturo === Gvadalaĥaro el la [[Renesanco]] estis urbo kie setlis [[nobelo]]j kaj [[hidalgo]]j, inter kiuj elstaris ĉefe la familioj [[familio Mendoza|Mendoza]] kaj Guzmán, inter aliaj. La unua estis influa familio en la Kortego de la [[Reĝo de Kastilio]],<ref> Nader, Helen (1985). Los Mendoza y el Renacimiento español (Jesús Valiente Malla, trad.). Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santiallana. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 84-505-3156-X.</ref> kaj la dua pliriĉiĝis per la [[konkero de Ameriko]],<ref> Blázquez, Adrián (1993). Guadalajara y el Nuevo Mundo. Nuño Beltrán de Guzmán. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura "Marqués de Santillana". Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 978-84-87791-07-9.</ref> kaj ambaŭ, kaj ties postaj stirpoj, konstruis en la urbo variajn palacojn, ĉu elmontremaj ĉu pli modestaj, el kiuj ankoraŭ restas ekzemploj en la urbo. Elstaras ĉefe la [[palaco de la Dukoj de la Infantado]], civila verko pinta de la eŭropa [[malfrugotika]] kaj pintigita en [[renesanca arkitekturo|renesanca stilo]]. Ĝi estis konstruigita de la [[markizo de Santillana]] en la [[15-a jarcento]] sub estrado de Juan Guas, kaj reformita en la [[1580-aj jaroj]]. Ene de la palaco elstaras la korto de la Leonoj kaj la salonoj de la Duko, kaj ĉe tiu la ĝardenoj.<ref> Layna Serrano, Francisco (2006). El palacio del Infantado. Guadalajara: Aache. ISBN 978-84-87743-78-8.</ref> Alia elstara palaco estas la palaco de Antonio de Mendoza, konstruita komence de la [[16a jarcento]] laŭ planoj de Lorenzo Vázquez kaj ampleksigita poste laŭ ordono de Brianda de Mendoza por [[konvento]] de [[franciskanoj]] sub direktorado fare de [[Alonso de Covarrubias]].<ref name="piedad">Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de la Piedad». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014324/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Originala de la [[17-a jarcento]] estas la palaco de la Cotilla, kiu estis reformita en la [[19-a jarcento]] fare de la markizoj de Villamejor, gepatroj de la grafo de Romanones. Tiu lasis en ties interno la nomitan "ĉina salono", kies muroj estas ornamitaj per ĉina pentrita murpapero.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Folleto informativo. Palacio de la Cotilla». [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083510/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Kaj de la 19-a jarcento estas la lasta granda palaco de la urbo, nome la palaco de la grafino "de la Vega del Pozo", desegnita de [[Ricardo Velázquez Bosco]] sur antikva konvento de la [[16-a jarcento]], kiu karakteriziĝas per sia [[Eklektika arkitekturo|eklektikismo]] kaj per la flaveca koloro de ties eksteraj muroj.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115082809/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Al tiuj palacoj aldoniĝas aliaj minoraj kiel la palaco de Dávalos, de la 16-a jarcento komplete restaŭrita fine de la [[20-a jarcento]] por gastigi la sidejon de la [[publika biblioteko]],<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de Dávalos». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083312/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la palaco de la grafoj de Coruña, ankaŭ de la 16-a jarcento apuda al la preĝejo de Sankta Nikolao la Reĝa. Tamen estas ankaŭ aliaj, kiel la granda palaco de Montesclaros, de la 16-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la Akademio de Militinĝenieroj kaj kiu estis detruita de incendio en [[1924]]. Aliaj civilaj historiaj konstruaĵoj kiuj troviĝas en Gvadalaĥaro estas la [[urbodomo]], konstruita en [[1906]] laŭ eklektika stilo; la palaco de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro]], konstruita en la [[19-a jarcento]] kiel sidejo de la provinca registaro; la provinca prizono aŭ la Gastejo de la Horloĝo, antikva domego de la [[17-a jarcento]], komplete rekonstruita komence de la [[21-a jarcento]]. === Religia arkitekturo === [[Dosiero:Iglesia de San Ginés2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La preĝejo de San Ginés estis situa dekomence ekstermurege de la urbo kaj ĉe tiu estis okazigitaj merkatoj kaj foiroj, ĝis en la 19-a jarcento oni detruis la muregojn kaj ĝi aliĝis al la cetero de la urbo}}]] [[Dosiero:CapillaLuisdeLucena2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kapelo de Luis de Lucena, verko de la renesanco, formis parton de la antikva preĝejo de Sankta Mikaelo. Nuntempe estas hejmo de arkeologia ekspozicio pri la antikvaj [[Mudeĥara arto|mudeĥaraj]] preĝejoj de la urbo}}]] Je la ascendo de la nobelaro de Gvadalaĥaro en la Malalta [[Mezepoko]], ekis periodo de konstruado de grandaj [[preĝejo]]j, plejparte financitaj de tiu, kaj tre ofte apudaj al konventoj. En la [[14-a jarcento]], apude al la nuntempe malaperinta konvento de Sankta Klara oni konstruis la preĝejon de Santiago, kiu miksis la stilojn [[Mudeĥara arto|mudeĥara]] kaj malfru-[[gotika]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santiago». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822115614/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Estas mudeĥaraj ankaŭ la restaĵoj de la preĝejo de Sankta Ĝilo, de la [[12-a jarcento]], kiu estis ankaŭ sidejo de la municipa konsilantaro el kiu restas stare nun la [[absido]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Gil». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822105454/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Sed, de tiu epoko, elstaras ĉefe la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva [[moskeo]] ekde fino de la [[13-a jarcento]] ĝis la [[16-a jarcento]] kunigante tri arkitekturajn stilojn: nome mudeĥara, [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj [[baroko|baroka]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Concatedral de Santa María». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822112043/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Iom antaŭa al tiuj ĉiuj estas la sanktejo de la Virgulino Antigua, de la [[13-a jarcento]], kvankam tre transformita en la postaj jarcentoj.<ref name="Antigua"> JUAN-GARCÍA, Ángel de (1997). «Nuestra Señora de la Antigua (Guadalajara capital)». Ermitas de Guadalajara (un paseo por la historia). Henares al día. ISBN 84-605-6382-0. [http://henaresaldia.com/?option=com_content&view=article&id=151%3Anuestra-senora-de-la-antigua-guadalajara-capital&catid=36%3Ala-alcarria&Itemid=60] Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> De la [[Renesanca arkitekturo|Renesanco]] de la [[16-a jarcento]] kaj de la [[baroko]] de la [[17-a jarcento]], koincide kun la nobela hegemonio de Gvadalaĥaro, estas la plej parto de la antikvaj preĝejoj de la urbo, kiel la preĝejo de Sankta Ĝilo (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Ginés». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013218/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> la preĝejo de Sankta Mikaelo (16a jc.), el kiu staras reste nur la kapelo de Luis de Lucena,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Capilla de Luis de Lucena». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013336/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la preĝejo de Remedios (16a jc.), parto de antikva konvento kaj aktuala aŭlo de la [[Universitato de Alcalá de Henares]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de los Remedios». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919012637/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> El tiu periodo estas ankaŭ la konventoj de Sankta Francisko (16a jc.), poste pafilista fuorto kiu estas hejmo de la panteono de la familio Mendoza, fare imite de la panteono de la Reĝoj de la [[Monaĥejo de El Escorial]];<ref name=DePaz /> de la Piedad (Pieco), antaŭ palaco de Antonio de Mendoza (16a jc.);<ref name=piedad /> de Sankta Jozefo, aŭ de la Karmelaninoj de Malsupre (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de las Carmelitas de San José». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013753/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> kaj de Carmen (16a jc.).<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento del Carmen». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014729/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> En la [[19-a jarcento]], la mecenatino María Diega Desmaissières, grafino de la Vega del Pozo kaj dukino de Sevillano, konstruigis en bieno de sia posedaĵo sude de la urbo laŭ desegnoj de [[Ricardo Velázquez Bosco]], ŝian panteonon,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Panteón de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=165] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232547/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=165&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-04}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> la preĝejo de Sankta Maria Mikaela<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santa María Micaela». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=158] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306172244/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=158&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-06}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj la lernejon de la monaĥina ordeno Adoratrices, honore al sia onklino Micaela Desmaissières.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Fundación de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152|date=2016-03-05}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> En Gvadalaĥaro troviĝis ankaŭ kelkaj ermitejoj kiuj malaperis laŭlonge de la tempo. Oni konservas nur du: la ermitejo de Sankta Roque, en la parko kiun ĝi nomiĝis kaj ĉe la panteono de la Dukino de Sevillano, kaj la ermitejo de Sankta Sebastiano, ene de la palaco de la grafino de la Vega del Pozo.<ref name=Antigua /> [[Dosiero:Guadalajara Panteon1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Panteono]] de la Grafino de Sevilo}}]] === Arkitekturo en la submunicipoj === [[Dosiero:Usanos Iglesia.jpg|eta|La preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria) de [[Usanos]] estas la plej bona ekzemplo de religia arkitekturo en la submunicipoj de Gvadalaĥaro.]] La submunicipoj [[Iriépal]], [[Taracena]], [[Usanos]] kaj [[Valdenoches]] estas malgrandaj vilaĝoj de agrikultura deveno, ĉiam dependaj de la ekonomia agado de Gvadalaĥaro kaj kun malabunda historia arkitekturo, ĝenerale nur malriĉa [[mezepoka]] aŭ [[Moderna Epoko|moderna]] preĝejo. Tiele, en Iriépal estas la preĝejo de la Concepción (Koncipiĝo de Maria), verko de la [[16-a jarcento]], kie elstaras la [[mudeĥara]] turo;<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: IRIEPAL». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/05/iriepal.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> en Taracena staras la preĝejo de la Purísima (plej pura), de la [[17-a jarcento]], en stilo [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] tre simpla,<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: TARACENA». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/11/taracena.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj en Usanos, la preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria), [[Romanika arkitekturo|romanika]] de la [[13-a jarcento]], tre reformita en postaj epokoj kaj kie elstaras la turo kun [[krenelo]]j. En aliaj medioj, elstaras ankaŭ la lavejo de Iriépal, verko de [[1910]] laŭ [[Historiismo (arthistorio)|historiisma stilo]] danke al la financado fare de la Fondaĵo de José Santa María de Hita, kaj la [[Fontano|fontanoj]] de Iriépal ([[1858]]) kaj Valdenoches ([[1656]]).<ref> Bermejo Millano, Juan José (2002). Fuentes de Guadalajara. Guadalajara: Aache. pp. 51 kaj venontaj. ISBN 84-95179-84-9. </ref> En ĉiuj submunicipoj troviĝas kelkaj ekzemploj de kastiliaj domegoj, tre malriĉaj kompare kun tiuj de urboj. Laste, elstaras la setlejo Villaflores, nome agrikultura setlejo konstruita en [[1887]] laŭ desegno de [[Ricardo Velázquez Bosco]] kaj laŭ mendo de María Diega Desmaissières.<ref> ABC. «El poblado de Villaflores, declarado como Bien de Interés Cultural». Arkivita el originalo en la 22a de februaro 2016. [https://web.archive.org/web/20160222025819/http://www.abc.es/local-guadalajara/20150421/abci-villaflores-bien-interes-cultural-201504211840.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:Edificios Plaza Mayor, Guadalajara.jpg|eta|La portikaraj konstruaĵoj en la ĉefa placo konstituas ekzemplon de la arkitekturo de loĝejoj de komenco de la 20a jarcento.]] === Urbanismo === La urba aspekto de la historia centro de Gvadalaĥaro estas tipa de alandalusa urbo, kun mallongaj kaj mallarĝaj [[strato]]j kaj variaj [[placo|placetoj]]. La ĉefa vojo de la urba centro estas la ĉefa strato nome ''Calle Mayor'' [KAlje maĜOR] (nome ankaŭ ''calle de Miguel Fluiters'' en ties malsupra parto), kiu trapasas ĝin el nordokcidente al sudoriento. Ĝi estis malfermita ĉefe dum la [[17-a jarcento]] kiel parto de la reĝa vojo el Madrido al Zaragozo, kiu trapasis la urbon, kaj inter fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento|20-a]] suferis grandan stetikan ŝanĝon pro la starigo de novaj konstruaĵoj por [[loĝejo]]j.<ref> Aguilar, Pedro (1999). Vivir Guadalajara. Maorí. p. 18. ISBN 84-603-9442-5.</ref> Ĝi kunigas la du plej grandajn placojn de la historia centro de la urbo, nome tiu nomita dum la frankisma epoko "Plaza de los Caídos en la Guerra Civil" ((frankismaj) falintoj dum la enlanda milito) kaj nun simple "Plaza de España", en la malsupra parto ĉe la [[palaco Infantado]], kaj la placo de Sankta Dominiko en la supra parto ĉe la preĝejo de Sankta Ĝeneso. Ĉe la mezo de la strato troviĝas du aliaj placoj, nome la "plaza Mayor" (plej granda placo), kie estas la urbodomo, kaj la placo de la Jardinillo [ĥardiNIjo] (Ĝardeneto). Aliaj minoraj placoj de la urba centro kiuj formas parton de ties aspekto estas tiuj de la Concejo [konZEĥo] (Konsilantaro), de Dávalos, de Marlasca, de Moreno, de San Esteban (Sankta Stefano) aŭ de Francisco Beladíez. En la urba centro troviĝas ankaŭ la strato Bardales, ekzemplo de mallarĝa komerca strato en kiu estis la atelieroj de [[esparto]]. Pere de la malmuntado de la antikvaj [[murego]]j en la [[18-a jarcento]], profite de ties antikva itinero, oni malfermis du el la ĉefaj vojoj de la urbocentro: nome la "Carrera de San Francisco", el la placo de Sankta Dominiko al la Pordego Bejanque [beĤANke] ĉe la Parko Concordia, kaj la antikva ŝoseo N-II kiel ĉirkaŭirejo de la urbo oriente. Kiel sekvo de la Carrera de San Francisco el la placo de Sankta Dominiko al la okcidento, oni malfermis en la [[1950-aj jaroj]] la promenejo de la Doktoro Fernández Iparraguirre (konata populare kiel ''promenejo de la Krucoj''), nome [[bulvardo]] desegnita de Antoni Batlle Punyed kaj inspirita de [[La Rambla]] de [[Barcelono]].<ref>HERRERA CASADO, Antonio (29a de novembro 2003). «El paseo de la Cruces, una joya de la ciudad». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225231912/http://alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/ |date=2011-12-25 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> En ĝi staras el majo [[2003]] ankaŭ kolekto de [[busto]]j de gravuloj el la urbo faritaj de Luis Sanguino.<ref>HERRERA CASADO, Antonio (11a de majo 2003). «Nueve caras para Guadalajara». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729093638/http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara/ |date=2010-07-29 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Kiel inĝenieriaj verkoj plej antikvaj de Gvadalaĥaro estas la ponto de Henares, nome enirejo al la urbo veninte el [[Toledo]] tra la kvartalo La Alcallería, starigita en la [[10-a jarcento]], kvankam tre transformita en postaj jarcentoj,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puente del Henares». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918235355/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la ponto de la Infantas (Infantinoj), ĉe la turego de Alamín kaj ĉe la ravino de Alamín.<ref name=TorreonAlamin /> Pli ĵuse, de komenco de la [[21-a jarcento]], estas la ponto Arriaca, nome [[Stajponto|staja viadukto]] situa norde de la urbo, ĉe la novaj urbanizitaj areoj.<ref> Sánchez de León, Ramón; Bernal Pérez, Christian. «Puente atirantado "Arriaca" en Guadalajara». Asociación Científico-Técnica del Hormigón Estructural. Arkivita el la originalo en la 4a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160304195102/http://e-ache.com/modules/ache/ficheros/Realizaciones/Obra74.pdf] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:SanNicolásElRealGuadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|San Nicolás El Real}}]] Krom tiuj kiuj estas sur la promenejo de la Krucoj, aliaj [[skulptaĵo]]j rimarkindaj en la urbo estas la monumento al la Grafo de Romanones, en la ĝardenoj de la placo de Sankta Dominiko, farita de Miguel Blay en [[1914]];<ref>GÓMEZ, Pablo (2009). «Monumento al Conde de Romanones». Escultura Urbana (1a de marto). ISSN 1988-5954. [http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002041/http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm|date=2015-09-24}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> ''La brakumo'', monumenta skulptaĵo de Francisco Sobrino Ochoa, starigita en la [[1980-aj jaroj]] ĉe unu el la enirejoj al la urbo el la ŝoseo A-2,<ref> Aache. «Francisco Sobrino». [http://www.aache.com/alcarrians/sobrino.htm] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la busto de José Antonio Ochaíta, fare de Antonio Navarro Santafé, ĉe la konvento de la Karmenaninoj, inter aliaj. == Kulturo == === Muzeoj === La urbo disponas el diversaj muzeoj kaj muzeaj ekspoziciejoj. [[Dosiero:Doña Aldonça de Mendoza. Sepulcro.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Tombo de la dukino Aldonza de Mendoza, kiu estis filino de Diego Hurtado de Mendoza, admiralo de Kastilio, kaj edzino de Fadrique Enríquez de Castilla, duko de Arjona kaj grafo de Trastámara. La tombo devenas el la monaĥejo de Sankta Bartolomé de Lupiana kaj troviĝas en la Muzeo de Guadalajara}}]] * La Muzeo de Gvadalaĥaro, konata ankaŭ kiel Provinca Muzeo de Gvadalaĥaro, estas la provinca muzeo plej antikva el Hispanio, ĉar estis fondita en 1838.<ref>«Patrimonio Histórico de Castila-La Mancha. Museo de Guadalajara». Patrimonio Histórico CLM. [http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160917092901/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/|date=2016-09-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi dependas de la regiona registaro Junta de Castilla-La Mancha kaj ĝia sidejo estas en la [[Palaco Infantado]]. Ĝi inkludas kolektojn ĉefe de belartoj, akiritaj pere de la ''[[desamortización]]'' de ekleziaj havaĵoj fare en la 19a jarcento, arkeologio, akirite el arkeologiaj elfosaĵoj faritaj en la provinco, kaj etnologio, kio kolektas objektojn rilatajn al popolaj artoj kaj kutimoj de la provinco Gvadalaĥara. Ĝi estas hejmo ankaŭ de kelkaj portempaj ekspozicioj laŭlonge de la jaro. * La Muzeo Francisco Sobrino, kiu estis inaŭgurita en 2015<ref>Clemente, Elena. «El Museo Francisco Sobrino abre al público - Culturaenguada.es». CulturaEnGuada. [http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201042226/http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico|date=2017-12-01}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> en la historiaj navoj de la Municipa Buĉejo. Ĝi estas dediĉita al la figuro kaj verkaro de Francisco Sobrino Ochoa, skulptisto naskiĝinta en la urbo Gvadalaĥaro. * ''Guadalajara en la Historia'', muzea kolekto de la Municipo de Gvadalaĥaro situa en la centro Eduardo Guitian.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Información / Noticias». Ayuntamiento de Guadalajara. [https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918015021/https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Tiu ekspozicio montras iradon de la historio de la urbo, el ties deveno kaj unua setlejo, la transformo en rimarkinda ĉefurbo de al-Andalus, la aligo al la regno Kastilio, la influo de la familio Mendoza, la brilaj jaroj ligitaj al la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, la alveno de la Militinĝenieroj kaj de la aŭta kaj aviadila industrioj, la katastrofo de la Enlanda Milito kaj, laste, la renaskiĝo pere de la rekuperado de la demokratia libereco. === Spektaklejoj === [[Dosiero:Buero Vallejo Theatre, interior.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Multuza salono kaj enirejo de la Teatro Auditorio Antonio Buero Vallejo}}]] Inter la spektaklejoj el kiuj disponas la urbo menciendas la jenaj: * La '''Teatro Auditorio Buero Vallejo''', dediĉita al la ĝvadalaĥara dramaturgo [[Antonio Buero Vallejo]], okupas modernan konstruaĵon kiu estis inaŭgurita en 2002.<ref> Mancha, Gobierno de Castilla-La. «JOSÉ BONO INAUGURÓ EL TEATRO "ANTONIO BUERO VALLEJO", EN GUADALAJARA | Gobierno de Castilla-La Mancha». Gobierno de Castilla-La Mancha. [www.castillalamancha.es/actualidad/notasdeprensa/jos%25C3%25A9-bono-inaugur%25C3%25B3-el-teatro-antonio-buero-vallejo-en-guadalajara] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi disponas el sidlokaro por 1 003 personoj, scenejon de 465 m² kaj orkestran fosaĵon.<ref>mipuntomap (11a de aprilo de 2015). «Teatro Buero Vallejo Guadalajara». [http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921032928/http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/|date=2016-09-21}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Krome ĝi disponas el la '''Sala Tragaluz''', nome aŭlo kun 133 sidlokoj kaj multuza salono por portempaj ekspozicioj kaj aliaj eventoj de 188 m². Ĝi estas administrata de la ''Patronato Municipal de Cultura''. * La '''Teatro Moderno''', estis inaŭgurita en 1924 kaj disponas el sidlokaro por 208 personoj. Ĝi troviĝas en la historia kvartalo de la urbo, ĉe la placo de Sankta Stefano.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Teatro Moderno». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916024117/http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Post unu jaro de riparado estis reinaŭgurita en 2015. * La Spaco TYCE, municipa kulturejo situa en la navoj de la Fuorto de Sankta Francisko, enhavas salonojn por trejnado, ekspozicioj, de informadiko, multuzaj krom koncertejo kun scenejo de 185,71 m² kun sidlokaro por 218 personoj aŭ enhavo por 650 starantoj.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Espacio TYCE». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916030701/http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> === Bibliotekoj kaj arkivoj === [[Dosiero:Claustro_del_palacio_de_Dávalos_(Guadalajara)_tras_su_restauración.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Klostro de la Palaco de Dávalo kie troviĝas la Biblioteko de Gvadalaĥaro}}]] * La Publika Biblioteko de la Ŝtato en Gvadalaĥaro, historie situa en la [[Palaco de la Infantado]] ĝis 2004 kiam ĝi translokiĝis al la rehabilitita Palaco de Dávalos. Ĝi estis fondita en 1837 kaj malfermita kvar jarojn poste. Ĝi havas 5 800 kvadratajn metrojn kun 200 000 volumoj. En 2012 ĝi havis 30 laboristojn. Estas nemalhavebla elemento la kultura, eduka kaj distra vivo de Gvadalaĥaro.<ref> El País (eld.). «Guadalajara, la biblioteca que resiste». [https://elpais.com/cultura/2012/10/13/actualidad/1350148036_241892.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Historia Provinca Arkivo de Gvadalaĥaro, konservas dokumentaron el la Mezepoko ĝis la aktualo rilata kun la provinco Gvadalaĥara. Ĝia celo estas meti tiun dokumentaron je la servo de la civitano kaj doni apogon al la administracio, al la informado, al la esplorado kaj al la kulturo. Ĝi estis fondita en 1931 kaj troviĝas en moderna konstruaĵo stara en la strato Julián Besteiro kun areo de 7 227 konstruitaj metroj, el kiuj preskaŭ la duono estas destinitaj al dokumentarejo.<ref> Ministerio de Educación, Cultura y Deporte (eld.). «Archivo Histórico Provincial de Guadalajara (España)». [http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=51684] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Ĝenerala Militarkivo de Gvadalaĥaro, situa sur la loko kie troviĝis la antikva Akademio de Inĝenieroj, estas centro de la Ministerio de Defendo, kreita en 1967 por malpezigi parton de la dokumentaro konservita de la Arkivo de la Ministerio de la Armeo.<ref>Ministerio de Defensa (eld.). «Archivo General Militar de Guadalajara». [http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918040117/http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Municipa Arkivo de Gvadalaĥaro, estas la administra fako kiu zorgas pri la gardado, organizado kaj disvastigo de la dokumenta havaĵo de la Municipo de Gvadalaĥaro.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Ayuntamiento / Administración / Administración Central / Archivo Municipal». Ayuntamiento de Guadalajara. [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919235555/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3|date=2016-09-19}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Estas formita de la dokumentoj de ajna epoko, bazo kaj formato, kiujn la municipo produktis, ricevis kaj konservis kiel atestilo de sia agado, rajtoj kaj devoj. Ĝi inkludas aliajn kolektojn, devenajn el aliaj institucioj aŭ personoj por garantii ties konservadon. La plej antikva dokumento estas plumbohabanta letero de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]] kiu datas el la jaro 1251; troviĝas ankaŭ en la kolekto de la arkivo la letero de [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] kiu havigis la titolon de [[urbo]] al la ĝis tiam nur ''villa'' (urbeto). === Kulturaj eventoj === Dum la tuta jaro diversaj organismoj kaj asocioj organizas aŭ patronas kulturan agadon ĉiatipan. La jena listo indikas kelkajn el plej konataj kaj referencataj kiuj ĝuas plej grandan tradicion kaj kontinuecon: [[Dosiero:Panoramica del Palacio del Infantado durante el maraton de los cuentos.jpg|eta|maldekstra|450ra|{{centre|La Rakonta Maratono ne haltas la tutan tagon kaj vespere estas kiam plej alfluo de ĉeestantoj venas}}]] * La '''Rakonta Maratono''' estas parola festivalo kiu okazas ĉiujare en la palaco de la Infantado dum la dua aŭ tria semajnfino de junio. Ĝi arigas rakontantojn el la tuta mondo kiu rakontas seninterrompe dum la fin de semajnfino. Iniciatita en 1992,<ref> «Historia - Maratón de los Cuentos». Maratón de los cuentos de Guadalajara. [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> la Rakonta Maratono de Gvadalaĥaro okazas ĉiujare ekde tiam. Ĝi atingis 25an fojon en 2016 atingante 46 horojn de rakontado seninterrompa.<ref> Maratón de los Cuentos (ed.). «El Maratón de los Cuentos celebrará sus 25 años con un maratón tuitero y una explosión de poesía oral». [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Foje ankaŭ esperantistoj partoprenis per rakonto legita en [[Esperanto]]. [[Dosiero:Tenorio Mendocino en la Cotilla 7183.jpg|eta|Ludado de la dua sceno de la ''Tenorio Mendocino'' en la Palaco de la Cotilla.]] * La ''Tenorio Mendocino'', nome ludado de la teatraĵo ''[[Don Juan Tenorio]]'' de [[José Zorrilla]] kiu okazas ĉiujare ĉirkaŭ la 1a de novembro sur la stratoj kaj ĉe la ĉefaj monumentoj de la urbo Gvadalaĥaro. Ĝi konsistas el miksaĵo de la [[rolulo]]j de la teatraĵo ''Don Juan Tenorio'' kun tiuj de la familio Mendoza, la hegemonia kaj plej riĉa de Gvadalaĥaro en la [[16a jarcento]], kiam supozeble okazas la agado de la teatraĵo. La ludado estas farita de amatoraj aktoroj. Ĝi estas deklarita kiel Festo de Regiona Turisma Intereso. La unua fojo okazis en 1992.<ref> Diario Oficial de Castilla-La Mancha (eld.). «Resolución de 01/10/2010, de la Dirección General de Turismo y Artesanía, por la que se otorga el Título de Fiesta de Interés Turístico Regional al Tenorio Mendocino de Guadalajara. [2010/18260]». [http://docm.jccm.es/portaldocm/descargarArchivo.do?ruta=2010/10/29/pdf/2010_18260.pdf&tipo=rutaDocm] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La '''Festivalo de Solidareca Kinarto de Gvadalaĥaro''', iniciatita de la asocio Cinefilia en 2003 kaj okazinta ekde tiam ĉiujare, naskiĝis kun la celo montri kaj helpi tipon de kinarto alternativa al tiu ofta kiu facile alvenas al la kinejoj, gvidite samtempe de spirito kiu postulas por kino fundamentan rolon en la konscio pri la problemoj kiuj tuŝas la homojn, helpe al la solidareco kaj al la esplorado de agado kaj vidpunktoj alternativaj.<ref> FESCIGU (eld.). «Edición 2003». [http://www.fescigu.com/2003/edicion2003.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Krom tiuj eventoj menciendas la ''Solsticio Folk'' (Folklora Solstico),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Solsticio Folk. Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> nome festivalo de kelta muziko kiu okazas ĉiusomere, la ''Veladas de Arte Sacro'' (Vesperoj de Religia Arto),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Veladas de Arte Sacro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2017.</ref> nome muzikaj vesperoj okazintaj en novembro en la diversaj preĝejoj de la ĉefurbo aŭ la Librofoiro, okazinta en majo.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Feria del Libro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> == Famuloj == [[Dosiero:Marques de Santillana detalle.jpg|eta|[[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana.]] * [[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana (1398-1458), poeto kaj politikisto de la 15a jarcento; * [[Diego Hurtado de Mendoza (1417-1479)]], nobelo, unu grafo de Tendilla; * [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), kardinalo kaj ĉefa konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]; * [[Francisco Fernández Iparraguirre]] (1852-1889), botanikisto, lingvisto kaj [[volapuko|volapukisto]]; * [[Antonio Buero Vallejo]] (1916-2000), poeto kaj dramaturgo; * [[Camilo José Cela]] (1916-2002), verkisto kiu loĝis grandparte de sia vivo en Gvadalaĥaro; * [[Fernando de Diego]] (1919-2005), ĵurnalisto kaj filologo, tradukisto de la angla kaj de la franca kaj ĉefa tradukisto de verkoj de literaturo en hispana al [[Esperanto]]. Honora membro de [[UEA]], kaj aŭtoro de la ''Gran Diccionario Español-Esperanto''. == Provinco == Gvadalaĥaro estas ĉefurbo de [[Provinco Gvadalaĥaro|samnoma provinco]], havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej senloĝataj provincoj de Hispanio. Ĉefaj vilaĝoj estas jenaj: [[Sigüenza]], [[Pastrana]], [[Molina de Aragón]] kaj [[Azuqueca de Henares]]. == Vidu ankaŭ == * [[Guadalajara (stacidomo)]] * [[Guadalajara-Yebes (stacidomo)]] * [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * http://guadalajara.interactiva.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829043022/http://www.guadalajara.interactiva.org/ |date=2012-08-29 }} <!-- guadalajara._interactiva_._org_ --> * http://www.guadalfaxara.es.vg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070308150110/http://www.guadalfaxara.es.vg/ |date=2007-03-08 }} {{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gvadalaharo (Hispanio)| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Vojo de Cido]] [[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] ickzbhezxrh1gqfcomwl25vh8undisb 9455175 9455174 2026-08-16T23:58:15Z ThomasPusch 1869 9455175 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Guadalajara}} {{Informkesto urbo | nomo = Guadalajara | bildo=Guadalajara,_vista_aérea_(tone,_contrast,_color).jpg | mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | flago = Bandera de Guadalajara.svg | blazono = Escudo de Guadalajara.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[provinco Gvadalaĥaro]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Alkario]] | estro = Ana Guarinos López (2023-2027, [[Partido Popular|PP]]) <!-- krom se iu atentos akualigi la informon post 2027, pli bonas ne indiki ion ĉi tie post 2027... --> | regiono-ISO=ES-CM | tipo1= reliefo | situo sur mapo2= Hispanio | tipo2= reliefo | zomo = 11 | poŝtkodo = 19001-19005 | TTTejo = [http://www.guadalajara.es/es/ retejo] }} '''Gvadalaharo'''{{mankas fonto}} aŭ '''Gvadalaĥaro''' ('''Guadalajara''' en [[hispana lingvo]]) estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], en la centro de [[Hispanio]] kaj de la [[Iberia Duoninsulo]]. Gvadalaharo estas ĉefurbo de [[Provinco Guadalajara|samnoma provinco]], unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio. Ĝi situas sur monteto sur la maldekstra bordo de la valo de la rivero [[Henares]], en la plej alta parto de la [[Suda Altebenaĵo]] de Kastilio, inter la komarkoj [[Alkario]] kaj [[Campiña del Henares]]. La urbo estis fondita sur altaĵo de la tereno, inter du profundaj ravinoj, nome Alamín kaj Coquín [koKIN] aŭ de Sankta Antonio, kiuj alportis akvon el la proksima alkaria altebenaĵo al la rivero Henares. La alto de la urbo super la marnivelo estas de 708 metroj mezurite en la ĉefa placo. La klimato estas mediteranea kontinenta, kun longaj kaj malvarmaj vintroj, kaj mallongaj kaj tre varmaj someroj. La jara averaĝo de temperaturoj estas de 13,1 ºC kaj de precipitaĵo pli ol 400 l/m². Ĝi havis en {{WikidataLoĝantaroDato}} {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn, kio faras ĝin la dua plej loĝata urbo de Kastilio-Manĉo, post [[Albacete]] kaj antaŭ [[Talavera de la Reina]]. Kun areo de 235 51 km² ĝi havas loĝdensecon de 355,48 km². Ĝi situas 55 kilometrojn for de [[Madrido]], preskaŭ en la influareo de ties [[aglomeraĵo]]. [[Dosiero:Calle Mayor, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|La Calle Mayor (ĉefa strato) estas grava komerca kaj financa akso en la urbo. En dua rango videblas la konstruaĵo de la Trezoro (''Hacienda'')}}]] [[Dosiero:Convento de la Piedad, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Danke al la postaj ampleksigoj, la palaco de Antonio de Mendoza iĝis la konvento de la Piedad (Pieco). Poste ĝi estis la sidejo de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro de Gvadalaĥaro]] kaj poste de la mezlernejo "Brianda de Mendoza"}}]] == Historio == Kvankam jam antaŭe ekzistis urbo, nome romia setlejo Arriaca, en tiu loko, la nuna urbo estis konstruita de la araboj, kun la nomo ''Wadi-l-Hiyara'' (''Ŭadi-l-Hiĵara'', واد الحجرة aŭ وادي الحجرة) por la rivero Henares kiel ''Ŝtona Rivero''. La urbo atingis ian brilon en la 10-a jarcento, spite sian situacion en teritorio preskaŭ ĉiam en la Mezepoko en milita areo.<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. paĝo 26.</ref> En 1085, Guadalajara estis konkerita por la reĝo de Kastilio [[Alfonso la 6-a]], atribuita tiu fakto al la militestro Alvar Fáñez de Minaya.<ref> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm]</ref>​ Ekde tiam kaj ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en 1212 la historio de la urbo estis ligita al la irado de la militoj kontraŭ la [[almoravidoj]] kaj [[almohadoj]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. p. 36. ISBN 9788496236820. </ref>​ En 1133 la reĝo [[Alfonso la 7-a]] havigis al la urbo la unuan [[foruo]]n por reguligi la vivon de ĝia komunumo, starigante aron de normigoj, rajtoj kaj privilegioj kaj en 1219, [[Fernando la 3-a]] ampleksigas ĝin per pli ampleksan foruon por la urbo.<ref> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Aktoj de la "Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val" (Kessel, Germanio: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm]</ref> Poste la protekto fare de la reĝo [[Alfonso la 10-a]] sekurigis la ekonomian disvolvigon de la urbeto, pere de la defendo de ties komercistoj kaj pere de la aprobo de foiroj kaj merkatoj. Post la [[14-a jarcento]] la urbo fariĝas grava, pro la influo de la potenca familio Mendoza. De tiu tempo konserviĝas kelkaj imponaj monumentoj, kiel la palaco ''del Infantado''. Estis en la dua duono de la 14-a jarcento kiam establiĝis en Guadalajara la familio Mendoza kiu pro sia posta ascendo okazigis ankaŭ la progreson de la urbo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al la setlejo la titolon de urbo. Laŭlonge de la 16-a jarcento estis epoko de prospero. La ĝenerala krizo de la 17-a jarcento tuŝis speciale tiun urbon kiu pro la foriro de la familio Mendoza al [[Madrido]] kaj pro la ekonomia falo kaj la senloĝigo la daŭro de la urbo endanĝeriĝis. Komence de la [[18-a jarcento]] kaj post rabado dum la [[Milito de Hispana Sukcedo|milito de Sukcedo]], la urbo suferis sian plej malbonan momenton. Por klopodi bremsi tiun situacion [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] establis la Reĝan Tolfabrikon en la urbo, kiu ĝis komenco de la [[19-a jarcento]] sekurigis la kreskon de la loĝantaro. La damaĝoj okazigitaj de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj la fermo de la Reĝa Tolfabriko en [[1822]]. okazigis novan malkreskon en la urbo.<ref name="Ballesteros" /> Ekde tiam, ĝis la dua duono de la [[20-a jarcento]], la urbo survivas danke al sia administracia funkcio, kiel provinca ĉefurbo kaj sidejo de institucioj kiel la Akademio de Militinĝenieroj aŭ la "Diputación Provincial" (provinca deputitaro aŭ municiparo).<ref name=":5" /> La kresko, kvankam malrapida, transformis la loĝantaron, kiu atingis nur 11 000 loĝantojn en 1900. La manko de industria disvolvigo limigis ĝis la mezo de la 20-a jarcento la ŝancojn de la urbo. Kiel en la ĉefa parto de la lando, la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] kaj la epoko de postmilito estis tempoj ege malfacilaj; dum la milito okazis proksime de Guadalajara batalo, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la flanko de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]]. En [[1959]] Guadalajara estis inkludita en la planoj por disvolvigo kiel areo de industria malpezigo de Madrido, kio okazigis gravajn indicojn de kresko de la urbo kaj ĝenerale de la nomita [[Koridoro de Henares]]. == Fizika geografio == === Situo === La urbo Guadalajara situas en la centro de la [[Iberia Duoninsulo]], sudokcidente de la [[Iberia Sistemo]] kaj nordoriente de la [[Suda Altebenaĵo]]. Ĝi troviĝas okcidente de la samnoma provinco kaj sur la valo de la rivero [[Henares]], alfluanto de [[Jarama]], siavice alfluanto de la ĉefrivero [[Taĵo]]. Ekonomie, ĝi troviĝas ene de la industria areo de la [[Koridoro de Henares]], en la orienta parto de la [[Metropola areo de Madrido]].<ref> Burns, Malcom C.; Roca, Josep; Moix, Montserrat; Ulied, Magda (5-okt-2009). «El sistema metropolitano de la macro-región de Madrid». Universitat Politècnica de Catalunya. Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016, konsultita la 11an de novembro 2017 [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3762331.pdf] [Dialnet-ElSistemaMetropolitanoDeLaMAcrorregiónDeMadrid-3762331-1.pdf]</ref> ==== Limoj ==== Por la teritorio de Guadalajara: {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fontanar]] kaj [[Marchamalo]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Tórtola de Henares]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Torija]] kaj [[Aldeanueva de Guadalajara]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Centenera]] kaj [[Lupiana]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Alovera]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Chiloeches]], [[Pozo de Guadalajara]], [[Pioz]] kaj [[Loranca de Tajuña]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Horche]], [[Yebes]], [[Valdarachas]] kaj [[Aranzueque]] |}</center> Por la eksklavo [[Usanos]] {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fuentelahiguera de Albatages]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Málaga del Fresno]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Yunquera de Henares]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Galápagos (Guadalajara)]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Fontanar]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Valdeaveruelo]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Marchamalo]] |}</center> === Orografio kaj geologio === [[Dosiero:Landscape one.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la ebenaĵo de [[Alkario]]}}]] En la municipo teritorio distingiĝas du zonoj klare diferencitaj pro ties orografio kaj geologio. Unuflanke, la plej parto de la municipo, kaj ankaŭ de la urbo mem, kuŝas sur la tavola reliefo kiu estas formata de [[Alkario]]. En ĝi distingiĝas la [[arbustetaro]] oriente kaj sude ĉirkaŭ la 1000 [[msm]], komponita de konglomeraĵoj el [[kvarcito]] kaj [[kalkoŝtono]], kun tereno malfekunda kaj arida. Inter tiu arbustetaro kaj la [[rivero Henares]] estas [[ravino|ravinaj deklivoj]], kun averaĝa klino de 20 %, kaj la montopiedaj glacisaj montetaj, kie kuŝas la setlejoj, ambaŭ formitaj de [[marno]] kaj lutitoj. Aliflanke, la plej okcidenta parto de la municipo, en la dekstra bordo de la rivero je malpli ol 700 msm, kaj en la eksklavo [[Usanos]], korespondas al la [[Campiña del Henares]], formas mildajn deklivojn komponitajn el [[argilo]] kaj [[sablo]], en la zonoj proksime de la rivero pli taŭgaj por la [[irigacio]], kaj el [[Grejso|grejso]], inter [[Marchamalo]] kaj Usanos. <ref name="MAPA"> Instituto Geológico Nacional. Mapa Geológico Nacional a escala 1:50.000 [mapa]. [http://info.igme.es/cartografiadigital/geologica/Magna50.aspx] Konsultita la 14an de septembro 2016 (por la hispana versio) kaj la 11an de novembro 2017 (por Esperanto).</ref> === Hidrografio === [[Dosiero:Río henares.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Rivero Henares}}]] La riveraj fluaĵoj kiuj pasas tra Guadalajara apartenas al la baseno de la rivero Taĵo kaj tiele ili verŝas en la Atlantikon. La ĉefa rivera fluaĵo kiu trapasas la municipon estas la rivero Henares, kiu elfluas en [[Sierra Ministra]] kaj elfluas en la rivero [[Jarama]] en la municipo [[Madrida Regiono|madrida]] nome [[San Fernando de Henares]].<ref name="MAPA"/> Ene de la municipa teritorio estas variaj alfluantoj kiuj elfluas en Henares, nome rojoj sezonaj, kiuj parton de la jaro ne havas akvon. En la maldekstra bordo de la rivero oni trovas la nuran alfluanton kiu havas kontinuan fluon, nome la rojo de la Vega. Troviĝas ankaŭ la rojoj Olmeda, Sotillo, Huerta, Limpia, Zarraque, Monjardín kaj Colmenilla.<ref name=":Ag21"/> Menciindas ankaŭ la rojo Dueñas, kiu fluas laŭ la dekstra bordo de Henares kvankam ĝi ne elfluas en ĝin. Malpli gravaj sed same ne rilataj al Henares estas la rojoj Portillo kaj Peñas. === Klimato === La situo de Guadalajara, en la centro de la duoninsulo kaj malproksime de la mar, kondiĉigas la reĝimon [[precipitaĵo|precipita]], sufiĉe modera, kaj tiun temperaturan, karakterizata de gravaj osciloj kaj tagaj kaj sezonaj. Kiel konsekvenco el tio, la municipo havas [[Kontinenta-mediteranea klimato|kontinent-mediteranean klimaton]]. Laŭ la kriterioj de modifita [[Klimata klasifiko de Köppen]],<ref> Critchfield, H.J. (1983). «Criteria for classification of major climatic types in modified Köppen system». En University of Idaho. General Climatology (angle) (4a eldono). Prentice Hall. Arkivita el la originalo en la 30a de septembro 2009. Konsultita en la 29a de novembro 2012 [https://web.archive.org/web/20090930221104/http://snow.cals.uidaho.edu/Clim_Map/koppen_criteria.htm].</ref> la klimato de Guadalajara estas de tipo ''Csa'' ([[Mediteranea klimato|mediteranea]]).<ref> Agencia Estatal de Meteorología (eld.). «Atlas climático ibérico». Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303181337/http://www.aemet.es/documentos/es/conocermas/publicaciones/Atlas-climatologico/Atlas.pdf]</ref> Longaj someroj, sekaj kaj varmegaj, kaj vintroj same longaj kaj rigoraj, pluas inter mallongaj kaj moderaj printempoj kaj aŭtunoj. Jene montriĝas kelkajn klimatajn rekordojn registritajn en la meteologia observatorio de la AEMET de El Serranillo (Guadalajara) situa je 639 msm, havitaj el 1985 por la precipitado kaj temperaturo kaj ekde 1986 por la vento: * Maksimuma absoluta temperaturo: {{GdC|43,5}}, registrita la 10an de aŭgusto 2012 * Minimuma absoluta temperaturo: {{GdC|−12,5}}, registrita la 12an de januaro 2009 * Maksimuma precipitaĵo en unu tago: 71,1&nbsp;mm, registrita la 24an de majo 1993 * Maksimuma ventero: 101&nbsp;km/h, registrita la 23an de julio 1990. La AEMET disponas ankaŭ de informo de la ekstremaj valoroj klimataj registritaj en la antikva observatorio de la mezlernejo Liceo Carecense situa je 685 msnm, havigitaj el 1920 al 1985 pri la temperaturo kaj al 1986 pri la precipitado, kaj sen informo pri vento. Tamen, neniu registro el la menciitaj de la observatorio de El Serranillo estis superita en la antikva observatorio de la mezlernejo.<ref> Agencia Estatal de Meteorología. «Valores extremos. Guadalajara, El Serranillo». Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160306213635/http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=clm&l=3168C&datos=det&x=3168C&m=13&v=todos]</ref> === Flaŭro === Pro la alta nivelo de [[antropizado]] de la medio, konsekvenco de la intensa uzado de la spaco kiun faris la homo laŭlonge de la jarcentoj, la areo de tereno kiu konservas la eblan [[vegetaĵaro]]n de la zono estas klare malpliigita.<ref name=":Ag21"/> Oni trovas nur arbarajn zonojn restintajn en la bordoj de la riveroj kaj parte sur la deklivoj kaj la supra parto de la [[paramo]]. La cetero de la areo estas uzata por industriaj, loĝejaj aŭ agrikulturaj celoj. La vegetalaj komunumoj hegemoniaj estas la jenaj: [[Dosiero:IMG 0815. Encinar.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Kverkaro}}]] * Kverkaroj, [[Relikvo (biologio)|relikvoj]] de la [[Klimaksa vegetaĵaro|indiĝena vegetaĵaro]] karakterizita de la hegemonio de la [[verda kverko]], akompanata de aliaj specioj kiel ''[[Portugala kverko|keĥigo]]'' kaj [[Pinus halepensis|kverka pino]]. Ĝi troviĝas ĉefe sur la deklivoj de la paramo de alta misnivelo kiuj ne povis esti uzataj por kultivo, kaj en kelkaj zonoj de la supra parto de tiu. Troveblas ankaŭ malgrandaj kverkaj kernoj sur la ondaĵoj de la paramo en la zono de la rojo de la Vega kaj en la monto Kampo.<ref name=":Ag21"/> :Situa en la dekstra bordo de la ravino de la rojo de la Vega kaj proksime de la ravino de la Puto, menciindas pinaro de rearbarigo en la variaĵo de la kverka pino.<ref name=":Ag21"/> * Paŝtejo-makiso, komponita de granda vario de arbustoj kaj herboj kiuj foje estas la unua ŝtupo de regenerado de la indiĝena vegetaĵaro. Troveblas du tipoj de arbustaj kaj paŝtejaj areoj, tiuj apartenantaj al la valo de Henares kaj tiuj de la supra parto de la paramo kaj de kelkaj montetoflankoj. En la unua okazo hegemonias [[genisto]]j kaj [[Esparta ligeo|esparto]], akompanataj de [[Ramno|nigra dorno]] kaj [[dolĉamaro]]; en la dua okazo hegemonias la [[Oficina rosmareno|rosmareno]], la [[lavendo]], la [[ulekso]], la dolĉamaro kaj la genisto, krom la ĝenroj ''[[Poa]]'', ''[[Bromus]]'', ''[[Festuca]]'' kaj ''[[Dactylis]]''.<ref name=":Ag21"/> * Rivera vegetaĵaro, karakterizita de riveraj arbaroj formitaj de blanka poplo, fraksino, blanka saliko kaj komuna ulmo. Krom estas [[tamariko]], [[Rubuso (genro)|rubuso]], [[rozfrukto]], [[klematido]] aŭ [[dolĉamaro]].<ref name=":Ag21"/> === Faŭno === <!-- por tiom dense loĝata urbo tri bildoj de naturaj bestoj ŝajnas maltipe. Indas pripensi kiel aranĝi ilin - eble nur la du birdojn? [[Dosiero:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg|eta|Blanka cikonio en paŝtejo.]] [[Dosiero:Jabalí.jpg|eta|Apro.]] [[Dosiero:Falco_peregrinus_-_01.jpg|eta|Migrofalko.]] --> La faŭno trovebla en la municipa teritorio de Guadalajara varias laŭ la diferencaj habitatoj kiuj en ĝi ekzistas laŭ la karakteroj kaj postuloj de ĉiu specio. ;Agrikultura zono : Temas pri kultivataj zonoj, malfermaj kaj preskaŭ sen arbara vegetaĵaro. : Inter mamuloj elstaras nur la [[Mikrotoj|mikroto]] kaj la [[leporo]]. Inter birdoj troveblas [[griza cirkuo|grizaj cirkuoj]], [[blua cirkuo|bluaj cirkuoj]], [[nigra sturno|sturnoj]], [[korvo]]j, [[pigo]]j, [[monedo]]j, [[koturno]]j, [[Ruĝa perdriko|ruĝaj perdrikoj]], [[Blanka motacilo|blankaj motaciloj]], [[pasero]]j, [[hirundo]]j, [[grenemberizo]]j, [[turstrigo]]j kaj [[blanka cikonio|cikonioj]].<ref name=":1"> Mangas Morales, Roberto (2005). Guía de aves de la Vega del Henares y de la Campiña. Guadalajara: Aache. ISBN 8496236501.</ref><ref name=":Ag21">Agenda Local 21. Auditoría de Sostenibilidad de Guadalajara. (PDF), Guadalajara: Ayuntamiento de Guadalajara, 2006, Konsultita la 14an de septembro 2016 [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150211101923/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf|date=2015-02-11}}</ref> ;Makisa zono : Estas habitato kun malpli da ŝanĝoj produktitaj de homo kiu estas hejmo de abunda faŭno. La mamuloj observeblaj estas al [[kuniklo]], la [[Muso (besto)|maŭra muso]], la [[soriko]] kaj la [[putoro]]. : Inter birdoj menciindas la jenaj specioj: la [[turfalko]], la [[nigra milvo]], la pigo, la [[kaprimulgo]], la [[Eŭropa abelmanĝulo|abelmanĝulo]], la [[purpura silvio]] kaj la [[okulvitra silvio]], la [[kampalaŭdo]], la [[nigragorĝulo]], la [[tufalaŭdo]], la perdriko, la [[mallongbeka tufalaŭdo]], la [[rokpasero]], la [[mallongfingra alaŭdo]], la [[sudgranda lanio]], la [[nigraventra stepkoko]], la [[helbrova mokbirdo]], la [[rokenanto]] kaj la [[mediteranea enanto]].<ref name=":1" /> : La reptilioj kaj amfibioj troveblaj en tiu biotopo estas la jenaj: la kalamita [[bufo]], la [[Lacertedoj|ruĝvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|longvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|hispana lacerteto]], la ocela lacerteto, la montpeliera kolubro, la okcidenta kolubro kaj la blana serpento.<ref name=":Ag21"/> ;Ĉerivera zono : Tiu biotopo estas grava rifuĝejo de vegetaĵar kaj de faŭno, same kiel utilas kiel ekologia koridoro. La arbaro de Henares estas la ĉefa montro de tia habitato en la municipo. : La observeblaj birdoj estas la [[merlo]], la [[verda pego]], la [[upupo]], la [[Granda buntpego]], la [[kardelo]], la [[kampopasero]], la [[verda fringo]], la [[oriolo]], la [[kukolo]], la [[troglodito]], la [[ruĝgorĝulo]], la [[ĉetio]], la [[alciono]], la [[fuliko]], la [[platbeka anaso]], la [[verdkrura galinolo]], la [[malgranda grebo]], la [[griza ardeo]] kaj la [[Blankventra tringo]].<ref name=":1" /> : Inter mamuloj troveblas [[kricetedoj]] kaj [[neĝmustelo]]j. : La amfibioj kaj reptilioj adaptitaj al tiu medio estas la [[komuna bufo]], la spronbufo, la makulbufo, la lepra emido, la hispana [[rano]], la iberia pleŭrodelo kaj la [[natriko]]. : Inter la akva faŭno estas la [[barbio]], la ''Pseudochondrostoma polylepis'', la [[karpo]], la [[soleo]], la [[Gobio (fiŝo)|gobio]], la ''Micropterus salmoides'' aŭ amerika perko kaj la [[ezoko]]<ref name=":Ag21"/> ;Arbaraj zonoj : La arbaraj areoj situaj en la municipa teritorio estas hejmoj de granda kvanto da birdoj. La plej elstaraj estas la [[Akcipitroj|akcipitro]], la [[komuna buteo]], la [[griza cirkuo]], la [[nizo]], la [[botaglo]], la [[turfalko]], la [[alaŭdfalko]], la [[migra falko]], la [[malgranda orelstrigo]], la [[arbarstrigo]], la [[orelstrigo]], la [[nigra paruo]], la [[Krucbekuloj|krucbekulo]], la [[arbalaŭdo]], la [[fringo]] aŭ la [[palumbo]]. Oni trovis nestojn de [[reĝa aglo]] kaj [[gufo]] en zonoj limaj al la municipa teritorio, kaj probable tiuj birdoj uzas la habitatojn de la urbo.<ref name=":1" /> : Inter la mamuloj troveblas talpoj kaj musoj, [[sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], [[neĝmustelo]]j, [[vulpo]]j, [[apro]]j, gliroj, [[Genoto|genotoj]], [[foino]]j, [[leporo]]j kaj [[kuniklo]]j.<ref name=":Ag21"/> ;Urba habitato : La faŭno kiu loĝas en la urbaj zonoj estas adaptitaj al la kunvivado kun la homa estaĵo kaj estas malmulte postulemaj por la kondiĉoj de siaj habitatoj. : Malmultaj estas la mamuloj troveblaj en la urba habitato, el kiuj menciindas la [[hejma muso]] kaj la [[bruna rato]]. : Inter la birdaro troveblas la turfalko, la [[murhirundo]], la merlo, la sturno, la [[granda paruo]], la blanka motacilo, la [[blua paruo]], la fringo, la [[Eŭropa kanario|serino]], la verda fringo, la ruĝgorĝulo, la dompasero, la [[turka turto]], la [[apuso]], la monedo kaj la [[rokhirundo]].<ref name=":1" /> : Finfine menciindas du specioj de reptilioj, nome la iberia lacerteto kaj la maŭra tarentolo.<ref name=":Ag21"/> [[Dosiero:Henares Bridge, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La ponto super Henares estas la plej antikva vorko konservita en la urbo. Ĝi estis ĉiam la enirejo al Guadalajara el la vojo el Madrido kaj Toledo kaj ĝi estis celo de nombraj modifoj laŭlonge de sia jarmilo de historio}}]] == Historio == === Antikveco === La "Itineraro de Antonino situigas ĉe la vojo "Domiciana" la iberan setlejon ''[[Arriaca]]'', kiun la historiistoj situigis en la proksimeco de la nuna teritorio de Guadalajara, ĉu norde de la urbo, ĉe la rivero Henares, ĉu ĉe la kvartalo la Alcallería, ĉu inter [[Marchamalo]], [[Usanos]] kaj [[Fontanar]].<ref> Ranz Yubero, José Antonio (1991). «Los nombres Arriaca, Alcarria y Guadalajara: su etimología, significado y otras particularidades». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (18): 475-480. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160306024847/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad18Ranz.pdf] Konsultita en la 12a de novembro 2017.</ref> Tamen, estas arkeologia pruvaro nek de Arriaca nek de alia fiksa setlejo proksime de la urbo Guadalajara laŭ tio malmulta havebla pri la deveno de Guadalajara en Arriaca.<ref>Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 14.</ref> Alia hipotezo pri la deveno de Guadalajara rilatas al [[Iberoj|keltiberoj]] pri la ekzisto de la antikva setlejo ''Carae'' aŭ ''Caraca'', priskribita de [[Plutarĥo]] kiel kavoj situaj borde de la rivero Tagonio, identigita poste kiel Henares.<ref>«Guadalajara». Relaciones topográficas de Felipe II. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220239/http://www.uclm.es/ceclm/b_virtual/libros/Relaciones_GU/GUADALAJARA.htm] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Tamen, esplorado de la 20-a kaj 21a jarcentoj situigis tiun setlejon en la [[Madrida Regiono|madrida]] setlejo [[Carabaña]], borde de la rivero Tajuña, kun kiu estis identigita la rivero Tagonio,<ref> Ortiz García, 2006, p. 15.</ref> aŭ en la guadalajara [[Driebes]], borde de la rivero [[Taĵo]].<ref> Fernández Monge, Nuria (20a de februaro 2017). «Descubierta en Driebes una ciudad romana similar a Segóbriga». Guadalajara Diario. [http://www.guadalajaradiario.es/provincia/21146-descubierta-en-driebes-una-ciudad-romana-similar-a-segobriga.html] Konsultita la 21an de februaro 2017.</ref> Tamen, kvankam ne estas absoluta certeco pri la situo de tiuj du setlejoj en la proksimeco de la urbo Guadalajara, ja oni malkovris en la valo de la rivero Henares arkeologiajn restaĵojn de diversaj epokoj, el la [[Neolitiko]] al la epoko de la [[visigotoj]], nome [[nekropolo]], [[ceramiko]] aŭ kelkaj partoj [[Romia Hispanio|romiaj]] de la ponto de Henares.<ref> Fernández-Galiano, Dimas; Garcés Toledano, A. (1978). «Problemática y estado actual de los yacimientos arqueológicos en el corredor Madrid-Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de Estudios de Guadalajara (5): 7-34. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220342/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad05Fernandezestado.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Spite ĉion, ne estas indikiloj por certigi pri permanenta setlejo de loĝantaro en la areo de la nuna Guadalajara antaŭ la [[8-a jarcento]] kiam oni fondis la ''madīnat al-Faray'' en la teritorio de la tiama [[Al-Andalus]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 12-16.</ref> === Mezepoka historio === ;Alandalusa fondepoko [[Dosiero:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]] sur la ravino Alamín, je la enirejo de la urbo el Madrido, estas unu el malmultaj restaĵoj kiuj pluas el la antikva ''wād al-ḥaŷara''}}]] La plej fruaj spuroj de la aktuala urbo Guadalajara datas el la [[8-a jarcento]], kiel urbo ene de [[murego]] de la korao de Šantabarīa, en la Meza Marko de [[Al-Andalus]], nomita ''madīnat al-Faray'', borde de la ''wād al-ḥaŷara'', aktuala rivero [[Henares]] kiu iom poste nomigos la urbon.<ref> ''Madīnat al-Faray, que ahora se llama Guadalajara, se encuentra situada al nordeste de Córdoba, en la orilla del wād al-ḥaŷara.'' De Ahmad al-Razi, apud. ORTIZ (2006), paĝo 22.</ref> Ekde tiam ekformiĝas longeca urbo sur monteto ĉe la rivero, kiu iĝos fortikita urbo kiam estis finigita en la [[9-a jarcento]] la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref> Dum tiu periodo, en Gvadalaĥaro okazis luktoj por la povo fare de la diversaj [[klano]]j nome [[berberoj|berberaj]] Banu Salim kaj [[Muladioj|muladiaj]] Banu Musa. Ĉirkaŭ [[862]] la armeo de Musa ibn Musa sieĝis la urbon kaj atakis la alkazaron, kie loĝis lia bofilo nome Izraq ibn Muntil, poro ekhavi la kontrolon de Gvadalaĥaro. Musa estis vundita en la batalo kaj mortiĝis post alveni al [[Tudela]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref><ref> Ortiz García, Antonio (1990). «Noticias en tormo a la Wad-al-Hayara musulmana: la muerte en sus muros de Muza Beni-Quasi». Wad-Al-Hayara (17): 307-310. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807064232/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad17Ortiz.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> La kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] vizitis la urbon ofte kaj utiligis la alkazaron kiel milita bazo ĉar estis pasejo al la [[batalo]]j kontraŭ la kristanaj regnoj de la nordo de la [[Iberia Duoninsulo]]. En [[920]], dum la kampanjo de Muez, Abd ar-Rahman la 3-a utiligis la alkazaron kiel bazo de operacoj por plani la strategiojn de la bataloj.<ref> Vallvé, Joaquín (2003). Abderramán III: Califa de España y Occidente (912-961). Barcelona: Ariel. ISBN 9788434466821.</ref> [[Dosiero:Cacharrerías, Guadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kvartalo Alcallería estas la origino de ''madīnat al-Faray'' kaj dum multa tempo, elde la ampleksigo de la urbo trans la alkazaro, estis hejmo de la metiaj atelieroj}}]] La historio de Gvadalaĥaro dum la alandalusa epoko estas malmulte konata krom tiuj faktoj. Tamen, estas rekonebla de tiu epoko la ponto de Henares, la alkazaro, la bazo de la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva moskeo, kaj la urba strukturo de la historia centro de la urbo. Pri tiu, la urbo staris sur [[rivera teraso]] protektita de la ravino Alamín nordoriente kaj de la ravino Coquín [koKIN] sudokcidente, separata en du partoj. Unuflanke, la kvartalo Alcallería ĉe la enirejo de la urbo ekde la rivero, kiu etendiĝis laŭ mallarĝa zono el la ponto al la alkazaro kaj kiu troviĝis ĉirkaŭita de malforta [[murego]]. Ĝi konsistis el industria zono de variaj atelieroj de [[metiisto]]j.<ref> Ortiz García, 2006, p. 24.</ref> Aliflanke, la setlejo, ĉirkaŭita de dika murego kaj kelkaj turegoj. La murego havis kvin alirajn pordegojn al la urbo el kiuj unu ligis Alcallería kun la cetero de la urbo, nome la pordego de Bradamarte. Tiuj kiuj ebligis la aliron al la urbo estis la pordego de la Ponto, en la Alcallería, la pordego de la Foiro sudokcidente, la pordego de la Merkato kaj la pordego de Bejanque oriente kaj pordego de Alamín nordoriente.<ref name=DePaz/> Ĉiu pordego estis protektita de turego, el tiuj kiuj ankoraŭ staras tiuj de la Foiro<ref name=TorreonAlvar /> kaj de Alamín;<ref name=TorreonAlamin /> restas ankaŭ tiu de Bejanque.<ref name=Bejanque /> La stratoj estis labirintaj kaj mallarĝaj por ĝusta protekto antaŭ malamika invado.<ref> Ortiz García, 2006, p. 23-26.</ref> La alandalusa kontrolo de la urbo daŭris preskaŭ kvar jarcentoj, ĝis kiam fine de la [[11-a jarcento]] pasis al regado de [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. ;Kastilia konkero [[Dosiero:Concatedral Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Gvadalaĥaro|preĝejo de Sankta Maria]] estis simbolo de la kristana nova povo en la urbo ĉar ĝi estis instalita sur antikva [[moskeo]]}}]] La konkero de Gvadalaĥaro fare de la [[Regno Kastilio]] enkadriĝas ene de la procezo de konkero de la [[Tajfo de Toledo]]. Gvadalaĥaro estis celo de kelkaj invadoj de [[marodado]] zorge de [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a de Kastilio]] fine de la [[1050-aj jaroj]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 33.</ref> Tamen, ĝis fino de la [[11-a jarcento]] Gvadalaĥaro ne pasis al la reĝo de Kastilio, tiam [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. Kaj la supozita aŭtoreco kaj la fakto mem de la konkero definitiva de la urbo ne estas klaraj kaj okazigis diversajn legendojn ne pruvitaj. La plej konataj indikas al Álvar Fáñez, leŭtenanto de [[Cido]], kiel la estro de la kastiliaj trupoj en la konkero de la urbo en la printempo de [[1085]].<ref name=":2"> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm] Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> La plej ĵusaj studoj indikas ke Al-Mamun, reĝo de la tajfo de Toledo, donis la urbon kaj aliajn proksimajn lokojn al Alfonso la 6-a kun la celo helpi lin okupi la tronon de Kastilio antaŭ sia frato Sanĉo la 2-a, pro kio la urbo pasis al kastilia povo tuj kiam Alfonso supreniris al trono en [[1072]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 35.</ref> Pots la falo de la [[tajfo de Toledo]], la urbo suferis riskon esti rekonkerita de la [[almoravidoj]] en [[1110]] kaj [[1113]] post la antaŭeniro de ties trupoj post la [[batalo de Zalaka]], kaj de la [[almohadoj]] en [[1196]], ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] malproksimigis definitive la landlimon de [[Al-Andalus]] for de la Kastilia Ekstremaduro (trans-dourio).<ref> Ortiz García, 2006, p. 36.</ref> La reloĝado de la teritorio de Gvadalaĥaro laŭ la sistemo "presura" (prendo) estis komencita jam en tempo de Alfonso la 6-a, sed [[Urraca la 1-a (Leono)|Urraca la 1-a]] [uRAka] kaj, ĉefe, [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] pelis ĝin pere de la alveno de francaj [[soldato]]j kiuj serĉis la militrabadon de la militoj kontraŭ la almohadoj kaj de grandaj familioj serĉe de novaj teroj devenantaj de la nordo de [[Regno de Kastilio|Kastilio]] kaj de [[Regno Navara|Navarra]], kiel la familioj Orozco kaj [[familio Mendoza|Mendoza]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. </ref> Alfonso la 7-a ankaŭ donis al Guadalajara unuan [[foruo]]n en [[1133]], per kiu li faris ĝin ĉefurbo de urba komunumaro "comunidad de villa y tierra" de reĝa respondeco, kiu poste estis anstataŭita en [[1219]] per alia nova, konata kiel ''fuero largo'', donita de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]], en kiu oni establis urvan konsilantaron "concejo" [konZEĥo] kaj oni ampleksigis ĝian jurisdikcion.<ref name=":4"> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Actas del Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val (Kessel, Alemania: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> Dum la regado de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]], la protektado fare de la reĝo sekurigis la ekonomian disvolvigon de la setlejo, pere de la defendo de ties komercistoj kaj la rajtigo de foiroj kaj merkatoj. ;La Renesanco kaj la familio Mendoza [[Dosiero:Palacio del Infantado.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Fasado de la [[palaco Infantado]]}}]] {{Ĉefartikolo|Familio Mendoza}} En la dua duono de la 14-a jarcento setlis en Gvadalaĥaro la familio [[Familio Mendoza|Mendoza]], kies destino ekde tiam markis ankaŭ tiun de la urbo. Inter la membroj de tiu familio menciindas [[Íñigo López de Mendoza]], nome [[Markizo de Santillana]] (1398-1458), kaj [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), grava [[kardinalo]] de Hispanio kaj konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. La ascendo de la familio Mendoza, kiu ekde 1475 ĝuis la titolon de Duklando de Infantado, okazigis ke la [[kortego]] de la dukoj iĝu ekonomia motoro de la urba vivo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al Gvadalaĥaro la titolon de "ciudad" (urbo) kaj konfirmis ties voĉdonrajton en la regna kvazaŭ-parlamento "Cortes de Castilla", kun okazo de la nupto de sia [[favoratulo]] [[Beltrán de la Cueva]] kun Mencía de Mendoza y Luna, nome filino de [[Diego Hurtado de Mendoza y Figueroa|Diego Hurtado de Mendoza]], 1-a duko de Infantado. === Moderna historio === <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: Dosiero:Anthonis van den Wijngaerde (1565) Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1565, laŭ desegnaĵo de Anton van den Wyngaerde.<ref>Sergio Álvarez García (7a de majo de 2012). «GUADALAJARA (Anton Van Der Wyngaerde, 1565) | La Ciudad en el Arte». La Ciudad en el Arte. [http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822032155/http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/|date=2016-08-22}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref><ref>«Vista de Guadalajara (1565) - Enciclopedia de Guadalajara». Enciclopedia de Guadalajara. [http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114040558/http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)|date=2017-11-14}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref>}}]]--> [[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1687, laŭ gravuraĵo de Juan Francisco Leonardo}}]] Post la prospero de la 16-a jarcento, dum la venonta jarcento la familio Mendoza translokigis sian sidejon al [[Madrido]], kio brmesis la disvolvigon de la urbo. Dum la [[Milito de hispana sukcedo]] Gvadalaĥaro estis rabita. En la 18-a jarcento [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] ordonis la establon de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, kiu funkciis en la Alkazaro ĝis komenco de la 19-a jarcento. Menciindas du reĝaj nuptoj kiuj okazis en la urbo. La unua inter [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] kaj Izabela de Valois en 1559 kaj la dua inter [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] kaj Izabela de Farnesio en 1714, ambaŭ okazis en la [[Palaco de Infantado]]. === Nuntempa historio === La [[19-a jarcento]] komencis per du malbonaĵoj por la urbo: unuflanke, en [[1808]] Gvadalaĥaro estis konkerita de la franca armeo estrita de la generalo [[Joseph Léopold Sigisbert Hugo]], patro de la posta verkisto [[Victor Hugo]], dum la [[Milito de Hispana Sendependigo]] kaj estis parte detruita en [[1813]]; kaj aliflanke, la fermo de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj en [[1822]] ĉar ĝi malmulte enspezis kaj la falo de la [[Metio|metieco]] kaj de la [[komerco]] pro la forta allogo de la merkato de [[Madrido]] kio okazigis fortan elmigradon kaj la fakton ke pli kaj pli Gvadalaĝaro dependas el Madrido.<ref name="Ballesteros"> García Ballesteros, Aurora (1975). «La guerra de la Independencia y sus consecuencias para el desarrollo de la ciudad de Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (2): 27-38. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2017. [https://web.archive.org/web/20160807220650/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad02Garcia.pdf] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> En [[1812]] estis kreita la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro kun Molino]] kaj la [[teritoria divido de Hispanio de 1833]] desegnita de [[Javier de Burgos]] establis la administran unuon de la [[provinco Gvadalaĥaro]], kiu en [[1840]] fiksigis definitive la ĉefurbon de la provinco kiel sidejo de publikaj institucioj en la urbo Gvadalaĥaro, malprofite por [[Molina de Aragón]].<ref name=":5"> Ballesteros San-José, Plácido; Rodríguez Panizo, Paloma; Sanz Establés, Carlos (1991). Guía Histórica de la Diputación Pronvicial de Guadalajara(1813-2001). Guadalajara: Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 9788487791444.</ref> Tamen, la aparta situacio de la ĉefurbo de provinco tiom etenda kaj kun tiom malbonaj komunikvojoj, okazigas ke ĝi ne povas plenumi veran influon sur granda parto de la provinco, ĉefe antaŭ la forta historia gravo de [[Sigüenza]] kaj de Molina, pro kio, male al tio kio okazas ĉe aliaj novaj provincaj ĉefurboj, tiu funkcio ne generas baldaŭan industrian kaj komercan disvolvigon.<ref name=Ballesteros /> <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-516, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|dekstra|Atako de italaj tankaĵoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la Batalo de Gvadalaĥaro.]] --> Oni instalis la Akademion de Militinĝenieroj, La kresko, dum la dua duono de la 19a jarcento ĝis mezo de la 20a jarcento, esta malrapida, centrita en la agado de administracia sidejo kaj sen industria disvolvigo. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939), okazis la [[Batalo de Gvadalaĥaro]], kiu estis unu el malmultaj venkoj de la armeo de la [[Dua Hispana Respubliko]] kontraŭ la armeo de Franco kaj ĉefe kontraŭ la italaj trupoj de Mussolini, kiu helpis tiun. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto). [[Dosiero:Guadalajara-aire.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Guadalajara el aero, kie videblas la novaj urbanizaj areoj}}]] Post la milito, kiu okazigis gravajn damaĝojn al la urbo, en 1959 Gvadalaĥaro estis inkludita en la frankismaj disvolvigaj planoj kiel zono por industria malpezigo de Madrido, kaj ekde tiam la urbo en la lastaj jaroj atingis unu el plej grandaj indicoj de relativa kresko el Hispanio. Aktuale ĝi troviĝas ene de planoj de urbaniza disvolvigo kiuj permesas la pliigon de la loĝantaro konsiderinde. Oni inaŭguris novajn kvartalojn, kiel Aguas Vivas en la nordo de la urbo. Tiele en la lastaj jaroj oni registris grandan urbanizan disvolvigon, pro kio okazis konsekvenca pliigo de la prezoj de la loĝejaro. == Demografio == Laŭ la [[Popolnombrado|censo]] de 2015 de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|INE]], la municipo Gvadalaĥara havis 83 391 loĝantojn, el kiuj 40 278 (48,30 %) estis viroj kaj 43 113 (51,70 %) estis virinoj,<ref> Instituto Nacional de Estadística, España. «Padrón. Población por municipios». [http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177011&menu=resultados&idp=1254734710990] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> kio faras ĝin la plej loĝata municipo el la provinco kaj la tria de la regiono [[Kastilio-Manĉo]]. Pri distribuado, 81 160 loĝis en Gvadalaĥaro mem, 837 en [[Iriepal]], 514 en [[Taracena]], 212 en [[Usanos]] kaj 168 en [[Valdenoches]]. La eksterlanda loĝantaro censita en 2015 sumis totalon de 10 020 loĝantoj (12,01 % de la totalo), el kio la plej nombraj ŝtatanecoj estas la [[Rumanio|rumana]] (3 481 loĝantoj), la [[Maroko|maroka]] (1 896 loĝantoj), la [[Peruo|perua]] (486 loĝantoj), la [[Ĉinio|ĉina]] (436 loĝantoj) kaj la [[Bulgario|bulgara]] (407 loĝantoj).<ref> Instituto Nacional de Estadística, España (2015). «Estadística del Padrón Continuo a 1 de enero de 2015. Datos por municipios. Guadalajara». [http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?type=pcaxis&file=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe245%2Fp05%2F%2Fa2015] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> == Ekonomio == La ekonomio de Gvadalaĥaro estas markita de ĝia situo, en la [[Koridoro de Henares]], nome unu el la zonoj plej industriigitaj de [[Hispanio]], kaj pro ties kondiĉo de provinca ĉefurbo. Ĝis la [[1970-aj jaroj]] ĝi estis administracia kaj [[komerco|komerca]] urbo. La loĝantara saturiĝo de [[Madrido]] kaj la etendo de ties [[Metropola areo de Madrido|metropola areo]] okazigis transformon de Gvadalaĥaro en [[industrio|industria]] kaj [[dormurbo|dormeja urbo]] de la ŝtata ĉefurbo, kun la sekva plibonigo de la komunikvojoj inter ambaŭ urboj kaj la industria etendo de Gvadalaĥaro. Ekde tiam, la dependo de Madrido estas kio difinas la ekonomon de Gvadalaĥaro. La industria kresko de Gvadalaĥaro estas markita de la konstruo de du industriaj zonoj: nome la zono de Henares, dediĉita ĉefe al la duonpeza kaj [[Peza industrio|peza]] industrio, kaj la zono El Balconcillo [la balkoneto], por la malpeza industrio. Al tiuj aldoniĝos la zono Ruiseñor [najtingalo], kiu dediĉos sin al la [[loĝistiko]], al entreprena parko kaj al la alta [[teknologio]].<ref>La Crónica de Guadalajara (25a de februaro de 2009). «Los técnicos municipales dan la bendición definitiva al proyecto de urbanización del Ruiseñor». [https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115020927/https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm|date=2017-11-15}} Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref><ref> Europa Press (28a de aprilo de 2009). «EBarreda pondrá mañana la primera piedra del Parque Tecnológico y Empresarial del Polígono 'El Ruiseñor' en Guadalajara». [http://www.europapress.es/castilla-lamancha/noticia-barreda-pondra-manana-primera-piedra-parque-tecnologico-empresarial-poligono-ruisenor-guadalajara-20090428143315.html] Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref> == Vidindaĵoj == === Milita arkitekturo === [[Dosiero:Torreón de Álvarez Fáñez2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La turego de Álvar Fáñez formis parton de la Pordego de la Foiro, unu de la enirejoj de la enmurega urbo okcidente}}]] La plej antikva restaĵoj de la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|Reĝa Alkazaro]] datas de la [[9-a jarcento]]. Laŭlonge de la tempo, tiu estis uzata kiel milita [[alkazabo]], reĝa [[alkazaro]], [[fabriko]] de [[teksilo]]j kaj aerarmea [[kazerno]], kaj estis detruita preskaŭ komplete en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj en la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]]. Ekde [[1998]] oni faris [[arkeologio|arkeologiajn elfosaĵojn]] kie aperis diversajn elementojn de diversaj epokoj en kiuj estis uzata la konstruaĵo de la alkazaro.<ref> Pradillo y Estebán, Pedró José (2007). «El Alcázar Real de Guadalajara. Crónica de un monumento milenario». Guadalajara. pp. 31-38.</ref> Ĉe tiu, aperas la restaĵoj de la mezepoka [[murego]] kiu ĉirkaŭis la tutan urbon, same kiel kelkaj el ties pordegoj kaj [[Loĝejturo|ĉefturoj]] kiuj protektis ĝin. La plej parto de la murego estis detruita dum la [[19-a jarcento]] por ebligi la ampleksigon de la urbo en la suda plilarĝiĝejo, ĉe la vojo al [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], kaj por malfermi ĉirkaŭvojon al nordoriento en la vojo de [[Zaragozo]].<ref> Pradillo y Esteban, Pedro José (2002). «Las murallas de Guadalajara en el siglo XIX. De su destrucción a los primeros estudios». Actas del primer Simposio de Arqueología de Guadalajara: Sigüenza, 4-7 octubre de 2000. 1. Ayuntamiento de Sigüenza. pp. 137-144. ISBN 84-88223-26-9.</ref> La restaĵoj de la murego kiu restis estas malabundaj, sed staras ankoraŭ la pordego de Bejanque,<ref name="Bejanque"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puerta de Bejanque». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822080213/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=166] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> la turego Alamín ĉe la ponto de la Infantinoj<ref name="TorreonAlamin"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón del Alamín». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822084217/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=168] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kaj la turego de Álvar Fáñez,<ref name="TorreonAlvar"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón de Alvar Fáñez». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822092306/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=167] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kvankam tiuj ne estis la nuraj kiujn havis origine la murego de la urbo. Oni trovis ankaŭ la fundamentojn de la antikva murego de la Alcallería, kiu fermis la kvartalon Cacharrerías, unu el la plej antikvaj zonoj de la urbo, sur la vojo de [[Madrido]].<ref name="DePaz"> García de Paz, José Luis (2007). Castillos y fortificaciones de Guadalajara. Guadalajara: Nueva Alcarria. pp. 206-224.</ref> La plej ĵusa fortikaĵo de la urbo estas la Fortikaĵo de Sankta Francisko, konstruita en la [[19-a jarcento]] profite de la antikva konvento de Sankta Francisko, de la [[14-a jarcento]]. Ĉe la konstruaĵoj de la konvento, kiuj reformiĝis komplete, foje sen respekto al sia origina strukturo, stariĝis helpaj pavilonoj kaj murego kun gvatoturoj.<ref name=DePaz /> === Civila arkitekturo === Gvadalaĥaro el la [[Renesanco]] estis urbo kie setlis [[nobelo]]j kaj [[hidalgo]]j, inter kiuj elstaris ĉefe la familioj [[familio Mendoza|Mendoza]] kaj Guzmán, inter aliaj. La unua estis influa familio en la Kortego de la [[Reĝo de Kastilio]],<ref> Nader, Helen (1985). Los Mendoza y el Renacimiento español (Jesús Valiente Malla, trad.). Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santiallana. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 84-505-3156-X.</ref> kaj la dua pliriĉiĝis per la [[konkero de Ameriko]],<ref> Blázquez, Adrián (1993). Guadalajara y el Nuevo Mundo. Nuño Beltrán de Guzmán. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura "Marqués de Santillana". Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 978-84-87791-07-9.</ref> kaj ambaŭ, kaj ties postaj stirpoj, konstruis en la urbo variajn palacojn, ĉu elmontremaj ĉu pli modestaj, el kiuj ankoraŭ restas ekzemploj en la urbo. Elstaras ĉefe la [[palaco de la Dukoj de la Infantado]], civila verko pinta de la eŭropa [[malfrugotika]] kaj pintigita en [[renesanca arkitekturo|renesanca stilo]]. Ĝi estis konstruigita de la [[markizo de Santillana]] en la [[15-a jarcento]] sub estrado de Juan Guas, kaj reformita en la [[1580-aj jaroj]]. Ene de la palaco elstaras la korto de la Leonoj kaj la salonoj de la Duko, kaj ĉe tiu la ĝardenoj.<ref> Layna Serrano, Francisco (2006). El palacio del Infantado. Guadalajara: Aache. ISBN 978-84-87743-78-8.</ref> Alia elstara palaco estas la palaco de Antonio de Mendoza, konstruita komence de la [[16a jarcento]] laŭ planoj de Lorenzo Vázquez kaj ampleksigita poste laŭ ordono de Brianda de Mendoza por [[konvento]] de [[franciskanoj]] sub direktorado fare de [[Alonso de Covarrubias]].<ref name="piedad">Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de la Piedad». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014324/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Originala de la [[17-a jarcento]] estas la palaco de la Cotilla, kiu estis reformita en la [[19-a jarcento]] fare de la markizoj de Villamejor, gepatroj de la grafo de Romanones. Tiu lasis en ties interno la nomitan "ĉina salono", kies muroj estas ornamitaj per ĉina pentrita murpapero.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Folleto informativo. Palacio de la Cotilla». [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083510/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Kaj de la 19-a jarcento estas la lasta granda palaco de la urbo, nome la palaco de la grafino "de la Vega del Pozo", desegnita de [[Ricardo Velázquez Bosco]] sur antikva konvento de la [[16-a jarcento]], kiu karakteriziĝas per sia [[Eklektika arkitekturo|eklektikismo]] kaj per la flaveca koloro de ties eksteraj muroj.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115082809/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Al tiuj palacoj aldoniĝas aliaj minoraj kiel la palaco de Dávalos, de la 16-a jarcento komplete restaŭrita fine de la [[20-a jarcento]] por gastigi la sidejon de la [[publika biblioteko]],<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de Dávalos». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083312/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la palaco de la grafoj de Coruña, ankaŭ de la 16-a jarcento apuda al la preĝejo de Sankta Nikolao la Reĝa. Tamen estas ankaŭ aliaj, kiel la granda palaco de Montesclaros, de la 16-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la Akademio de Militinĝenieroj kaj kiu estis detruita de incendio en [[1924]]. Aliaj civilaj historiaj konstruaĵoj kiuj troviĝas en Gvadalaĥaro estas la [[urbodomo]], konstruita en [[1906]] laŭ eklektika stilo; la palaco de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro]], konstruita en la [[19-a jarcento]] kiel sidejo de la provinca registaro; la provinca prizono aŭ la Gastejo de la Horloĝo, antikva domego de la [[17-a jarcento]], komplete rekonstruita komence de la [[21-a jarcento]]. === Religia arkitekturo === [[Dosiero:Iglesia de San Ginés2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La preĝejo de San Ginés estis situa dekomence ekstermurege de la urbo kaj ĉe tiu estis okazigitaj merkatoj kaj foiroj, ĝis en la 19-a jarcento oni detruis la muregojn kaj ĝi aliĝis al la cetero de la urbo}}]] [[Dosiero:CapillaLuisdeLucena2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kapelo de Luis de Lucena, verko de la renesanco, formis parton de la antikva preĝejo de Sankta Mikaelo. Nuntempe estas hejmo de arkeologia ekspozicio pri la antikvaj [[Mudeĥara arto|mudeĥaraj]] preĝejoj de la urbo}}]] Je la ascendo de la nobelaro de Gvadalaĥaro en la Malalta [[Mezepoko]], ekis periodo de konstruado de grandaj [[preĝejo]]j, plejparte financitaj de tiu, kaj tre ofte apudaj al konventoj. En la [[14-a jarcento]], apude al la nuntempe malaperinta konvento de Sankta Klara oni konstruis la preĝejon de Santiago, kiu miksis la stilojn [[Mudeĥara arto|mudeĥara]] kaj malfru-[[gotika]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santiago». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822115614/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Estas mudeĥaraj ankaŭ la restaĵoj de la preĝejo de Sankta Ĝilo, de la [[12-a jarcento]], kiu estis ankaŭ sidejo de la municipa konsilantaro el kiu restas stare nun la [[absido]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Gil». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822105454/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Sed, de tiu epoko, elstaras ĉefe la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva [[moskeo]] ekde fino de la [[13-a jarcento]] ĝis la [[16-a jarcento]] kunigante tri arkitekturajn stilojn: nome mudeĥara, [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj [[baroko|baroka]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Concatedral de Santa María». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822112043/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Iom antaŭa al tiuj ĉiuj estas la sanktejo de la Virgulino Antigua, de la [[13-a jarcento]], kvankam tre transformita en la postaj jarcentoj.<ref name="Antigua"> JUAN-GARCÍA, Ángel de (1997). «Nuestra Señora de la Antigua (Guadalajara capital)». Ermitas de Guadalajara (un paseo por la historia). Henares al día. ISBN 84-605-6382-0. [http://henaresaldia.com/?option=com_content&view=article&id=151%3Anuestra-senora-de-la-antigua-guadalajara-capital&catid=36%3Ala-alcarria&Itemid=60] Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> De la [[Renesanca arkitekturo|Renesanco]] de la [[16-a jarcento]] kaj de la [[baroko]] de la [[17-a jarcento]], koincide kun la nobela hegemonio de Gvadalaĥaro, estas la plej parto de la antikvaj preĝejoj de la urbo, kiel la preĝejo de Sankta Ĝilo (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Ginés». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013218/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> la preĝejo de Sankta Mikaelo (16a jc.), el kiu staras reste nur la kapelo de Luis de Lucena,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Capilla de Luis de Lucena». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013336/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la preĝejo de Remedios (16a jc.), parto de antikva konvento kaj aktuala aŭlo de la [[Universitato de Alcalá de Henares]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de los Remedios». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919012637/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> El tiu periodo estas ankaŭ la konventoj de Sankta Francisko (16a jc.), poste pafilista fuorto kiu estas hejmo de la panteono de la familio Mendoza, fare imite de la panteono de la Reĝoj de la [[Monaĥejo de El Escorial]];<ref name=DePaz /> de la Piedad (Pieco), antaŭ palaco de Antonio de Mendoza (16a jc.);<ref name=piedad /> de Sankta Jozefo, aŭ de la Karmelaninoj de Malsupre (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de las Carmelitas de San José». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013753/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> kaj de Carmen (16a jc.).<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento del Carmen». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014729/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> En la [[19-a jarcento]], la mecenatino María Diega Desmaissières, grafino de la Vega del Pozo kaj dukino de Sevillano, konstruigis en bieno de sia posedaĵo sude de la urbo laŭ desegnoj de [[Ricardo Velázquez Bosco]], ŝian panteonon,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Panteón de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=165] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232547/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=165&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-04}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> la preĝejo de Sankta Maria Mikaela<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santa María Micaela». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=158] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306172244/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=158&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-06}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj la lernejon de la monaĥina ordeno Adoratrices, honore al sia onklino Micaela Desmaissières.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Fundación de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152|date=2016-03-05}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> En Gvadalaĥaro troviĝis ankaŭ kelkaj ermitejoj kiuj malaperis laŭlonge de la tempo. Oni konservas nur du: la ermitejo de Sankta Roque, en la parko kiun ĝi nomiĝis kaj ĉe la panteono de la Dukino de Sevillano, kaj la ermitejo de Sankta Sebastiano, ene de la palaco de la grafino de la Vega del Pozo.<ref name=Antigua /> [[Dosiero:Guadalajara Panteon1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Panteono]] de la Grafino de Sevilo}}]] === Arkitekturo en la submunicipoj === [[Dosiero:Usanos Iglesia.jpg|eta|La preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria) de [[Usanos]] estas la plej bona ekzemplo de religia arkitekturo en la submunicipoj de Gvadalaĥaro.]] La submunicipoj [[Iriépal]], [[Taracena]], [[Usanos]] kaj [[Valdenoches]] estas malgrandaj vilaĝoj de agrikultura deveno, ĉiam dependaj de la ekonomia agado de Gvadalaĥaro kaj kun malabunda historia arkitekturo, ĝenerale nur malriĉa [[mezepoka]] aŭ [[Moderna Epoko|moderna]] preĝejo. Tiele, en Iriépal estas la preĝejo de la Concepción (Koncipiĝo de Maria), verko de la [[16-a jarcento]], kie elstaras la [[mudeĥara]] turo;<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: IRIEPAL». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/05/iriepal.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> en Taracena staras la preĝejo de la Purísima (plej pura), de la [[17-a jarcento]], en stilo [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] tre simpla,<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: TARACENA». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/11/taracena.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj en Usanos, la preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria), [[Romanika arkitekturo|romanika]] de la [[13-a jarcento]], tre reformita en postaj epokoj kaj kie elstaras la turo kun [[krenelo]]j. En aliaj medioj, elstaras ankaŭ la lavejo de Iriépal, verko de [[1910]] laŭ [[Historiismo (arthistorio)|historiisma stilo]] danke al la financado fare de la Fondaĵo de José Santa María de Hita, kaj la [[Fontano|fontanoj]] de Iriépal ([[1858]]) kaj Valdenoches ([[1656]]).<ref> Bermejo Millano, Juan José (2002). Fuentes de Guadalajara. Guadalajara: Aache. pp. 51 kaj venontaj. ISBN 84-95179-84-9. </ref> En ĉiuj submunicipoj troviĝas kelkaj ekzemploj de kastiliaj domegoj, tre malriĉaj kompare kun tiuj de urboj. Laste, elstaras la setlejo Villaflores, nome agrikultura setlejo konstruita en [[1887]] laŭ desegno de [[Ricardo Velázquez Bosco]] kaj laŭ mendo de María Diega Desmaissières.<ref> ABC. «El poblado de Villaflores, declarado como Bien de Interés Cultural». Arkivita el originalo en la 22a de februaro 2016. [https://web.archive.org/web/20160222025819/http://www.abc.es/local-guadalajara/20150421/abci-villaflores-bien-interes-cultural-201504211840.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:Edificios Plaza Mayor, Guadalajara.jpg|eta|La portikaraj konstruaĵoj en la ĉefa placo konstituas ekzemplon de la arkitekturo de loĝejoj de komenco de la 20a jarcento.]] === Urbanismo === La urba aspekto de la historia centro de Gvadalaĥaro estas tipa de alandalusa urbo, kun mallongaj kaj mallarĝaj [[strato]]j kaj variaj [[placo|placetoj]]. La ĉefa vojo de la urba centro estas la ĉefa strato nome ''Calle Mayor'' [KAlje maĜOR] (nome ankaŭ ''calle de Miguel Fluiters'' en ties malsupra parto), kiu trapasas ĝin el nordokcidente al sudoriento. Ĝi estis malfermita ĉefe dum la [[17-a jarcento]] kiel parto de la reĝa vojo el Madrido al Zaragozo, kiu trapasis la urbon, kaj inter fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento|20-a]] suferis grandan stetikan ŝanĝon pro la starigo de novaj konstruaĵoj por [[loĝejo]]j.<ref> Aguilar, Pedro (1999). Vivir Guadalajara. Maorí. p. 18. ISBN 84-603-9442-5.</ref> Ĝi kunigas la du plej grandajn placojn de la historia centro de la urbo, nome tiu nomita dum la frankisma epoko "Plaza de los Caídos en la Guerra Civil" ((frankismaj) falintoj dum la enlanda milito) kaj nun simple "Plaza de España", en la malsupra parto ĉe la [[palaco Infantado]], kaj la placo de Sankta Dominiko en la supra parto ĉe la preĝejo de Sankta Ĝeneso. Ĉe la mezo de la strato troviĝas du aliaj placoj, nome la "plaza Mayor" (plej granda placo), kie estas la urbodomo, kaj la placo de la Jardinillo [ĥardiNIjo] (Ĝardeneto). Aliaj minoraj placoj de la urba centro kiuj formas parton de ties aspekto estas tiuj de la Concejo [konZEĥo] (Konsilantaro), de Dávalos, de Marlasca, de Moreno, de San Esteban (Sankta Stefano) aŭ de Francisco Beladíez. En la urba centro troviĝas ankaŭ la strato Bardales, ekzemplo de mallarĝa komerca strato en kiu estis la atelieroj de [[esparto]]. Pere de la malmuntado de la antikvaj [[murego]]j en la [[18-a jarcento]], profite de ties antikva itinero, oni malfermis du el la ĉefaj vojoj de la urbocentro: nome la "Carrera de San Francisco", el la placo de Sankta Dominiko al la Pordego Bejanque [beĤANke] ĉe la Parko Concordia, kaj la antikva ŝoseo N-II kiel ĉirkaŭirejo de la urbo oriente. Kiel sekvo de la Carrera de San Francisco el la placo de Sankta Dominiko al la okcidento, oni malfermis en la [[1950-aj jaroj]] la promenejo de la Doktoro Fernández Iparraguirre (konata populare kiel ''promenejo de la Krucoj''), nome [[bulvardo]] desegnita de Antoni Batlle Punyed kaj inspirita de [[La Rambla]] de [[Barcelono]].<ref>HERRERA CASADO, Antonio (29a de novembro 2003). «El paseo de la Cruces, una joya de la ciudad». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225231912/http://alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/ |date=2011-12-25 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> En ĝi staras el majo [[2003]] ankaŭ kolekto de [[busto]]j de gravuloj el la urbo faritaj de Luis Sanguino.<ref>HERRERA CASADO, Antonio (11a de majo 2003). «Nueve caras para Guadalajara». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729093638/http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara/ |date=2010-07-29 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Kiel inĝenieriaj verkoj plej antikvaj de Gvadalaĥaro estas la ponto de Henares, nome enirejo al la urbo veninte el [[Toledo]] tra la kvartalo La Alcallería, starigita en la [[10-a jarcento]], kvankam tre transformita en postaj jarcentoj,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puente del Henares». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918235355/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la ponto de la Infantas (Infantinoj), ĉe la turego de Alamín kaj ĉe la ravino de Alamín.<ref name=TorreonAlamin /> Pli ĵuse, de komenco de la [[21-a jarcento]], estas la ponto Arriaca, nome [[Stajponto|staja viadukto]] situa norde de la urbo, ĉe la novaj urbanizitaj areoj.<ref> Sánchez de León, Ramón; Bernal Pérez, Christian. «Puente atirantado "Arriaca" en Guadalajara». Asociación Científico-Técnica del Hormigón Estructural. Arkivita el la originalo en la 4a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160304195102/http://e-ache.com/modules/ache/ficheros/Realizaciones/Obra74.pdf] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:SanNicolásElRealGuadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|San Nicolás El Real}}]] Krom tiuj kiuj estas sur la promenejo de la Krucoj, aliaj [[skulptaĵo]]j rimarkindaj en la urbo estas la monumento al la Grafo de Romanones, en la ĝardenoj de la placo de Sankta Dominiko, farita de Miguel Blay en [[1914]];<ref>GÓMEZ, Pablo (2009). «Monumento al Conde de Romanones». Escultura Urbana (1a de marto). ISSN 1988-5954. [http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002041/http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm|date=2015-09-24}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> ''La brakumo'', monumenta skulptaĵo de Francisco Sobrino Ochoa, starigita en la [[1980-aj jaroj]] ĉe unu el la enirejoj al la urbo el la ŝoseo A-2,<ref> Aache. «Francisco Sobrino». [http://www.aache.com/alcarrians/sobrino.htm] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la busto de José Antonio Ochaíta, fare de Antonio Navarro Santafé, ĉe la konvento de la Karmenaninoj, inter aliaj. == Kulturo == === Muzeoj === La urbo disponas el diversaj muzeoj kaj muzeaj ekspoziciejoj. [[Dosiero:Doña Aldonça de Mendoza. Sepulcro.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Tombo de la dukino Aldonza de Mendoza, kiu estis filino de Diego Hurtado de Mendoza, admiralo de Kastilio, kaj edzino de Fadrique Enríquez de Castilla, duko de Arjona kaj grafo de Trastámara. La tombo devenas el la monaĥejo de Sankta Bartolomé de Lupiana kaj troviĝas en la Muzeo de Guadalajara}}]] * La Muzeo de Gvadalaĥaro, konata ankaŭ kiel Provinca Muzeo de Gvadalaĥaro, estas la provinca muzeo plej antikva el Hispanio, ĉar estis fondita en 1838.<ref>«Patrimonio Histórico de Castila-La Mancha. Museo de Guadalajara». Patrimonio Histórico CLM. [http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160917092901/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/|date=2016-09-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi dependas de la regiona registaro Junta de Castilla-La Mancha kaj ĝia sidejo estas en la [[Palaco Infantado]]. Ĝi inkludas kolektojn ĉefe de belartoj, akiritaj pere de la ''[[desamortización]]'' de ekleziaj havaĵoj fare en la 19a jarcento, arkeologio, akirite el arkeologiaj elfosaĵoj faritaj en la provinco, kaj etnologio, kio kolektas objektojn rilatajn al popolaj artoj kaj kutimoj de la provinco Gvadalaĥara. Ĝi estas hejmo ankaŭ de kelkaj portempaj ekspozicioj laŭlonge de la jaro. * La Muzeo Francisco Sobrino, kiu estis inaŭgurita en 2015<ref>Clemente, Elena. «El Museo Francisco Sobrino abre al público - Culturaenguada.es». CulturaEnGuada. [http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201042226/http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico|date=2017-12-01}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> en la historiaj navoj de la Municipa Buĉejo. Ĝi estas dediĉita al la figuro kaj verkaro de Francisco Sobrino Ochoa, skulptisto naskiĝinta en la urbo Gvadalaĥaro. * ''Guadalajara en la Historia'', muzea kolekto de la Municipo de Gvadalaĥaro situa en la centro Eduardo Guitian.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Información / Noticias». Ayuntamiento de Guadalajara. [https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918015021/https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Tiu ekspozicio montras iradon de la historio de la urbo, el ties deveno kaj unua setlejo, la transformo en rimarkinda ĉefurbo de al-Andalus, la aligo al la regno Kastilio, la influo de la familio Mendoza, la brilaj jaroj ligitaj al la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, la alveno de la Militinĝenieroj kaj de la aŭta kaj aviadila industrioj, la katastrofo de la Enlanda Milito kaj, laste, la renaskiĝo pere de la rekuperado de la demokratia libereco. === Spektaklejoj === [[Dosiero:Buero Vallejo Theatre, interior.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Multuza salono kaj enirejo de la Teatro Auditorio Antonio Buero Vallejo}}]] Inter la spektaklejoj el kiuj disponas la urbo menciendas la jenaj: * La '''Teatro Auditorio Buero Vallejo''', dediĉita al la ĝvadalaĥara dramaturgo [[Antonio Buero Vallejo]], okupas modernan konstruaĵon kiu estis inaŭgurita en 2002.<ref> Mancha, Gobierno de Castilla-La. «JOSÉ BONO INAUGURÓ EL TEATRO "ANTONIO BUERO VALLEJO", EN GUADALAJARA | Gobierno de Castilla-La Mancha». Gobierno de Castilla-La Mancha. [www.castillalamancha.es/actualidad/notasdeprensa/jos%25C3%25A9-bono-inaugur%25C3%25B3-el-teatro-antonio-buero-vallejo-en-guadalajara] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi disponas el sidlokaro por 1 003 personoj, scenejon de 465 m² kaj orkestran fosaĵon.<ref>mipuntomap (11a de aprilo de 2015). «Teatro Buero Vallejo Guadalajara». [http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921032928/http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/|date=2016-09-21}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Krome ĝi disponas el la '''Sala Tragaluz''', nome aŭlo kun 133 sidlokoj kaj multuza salono por portempaj ekspozicioj kaj aliaj eventoj de 188 m². Ĝi estas administrata de la ''Patronato Municipal de Cultura''. * La '''Teatro Moderno''', estis inaŭgurita en 1924 kaj disponas el sidlokaro por 208 personoj. Ĝi troviĝas en la historia kvartalo de la urbo, ĉe la placo de Sankta Stefano.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Teatro Moderno». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916024117/http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Post unu jaro de riparado estis reinaŭgurita en 2015. * La Spaco TYCE, municipa kulturejo situa en la navoj de la Fuorto de Sankta Francisko, enhavas salonojn por trejnado, ekspozicioj, de informadiko, multuzaj krom koncertejo kun scenejo de 185,71 m² kun sidlokaro por 218 personoj aŭ enhavo por 650 starantoj.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Espacio TYCE». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916030701/http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> === Bibliotekoj kaj arkivoj === [[Dosiero:Claustro_del_palacio_de_Dávalos_(Guadalajara)_tras_su_restauración.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Klostro de la Palaco de Dávalo kie troviĝas la Biblioteko de Gvadalaĥaro}}]] * La Publika Biblioteko de la Ŝtato en Gvadalaĥaro, historie situa en la [[Palaco de la Infantado]] ĝis 2004 kiam ĝi translokiĝis al la rehabilitita Palaco de Dávalos. Ĝi estis fondita en 1837 kaj malfermita kvar jarojn poste. Ĝi havas 5 800 kvadratajn metrojn kun 200 000 volumoj. En 2012 ĝi havis 30 laboristojn. Estas nemalhavebla elemento la kultura, eduka kaj distra vivo de Gvadalaĥaro.<ref> El País (eld.). «Guadalajara, la biblioteca que resiste». [https://elpais.com/cultura/2012/10/13/actualidad/1350148036_241892.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Historia Provinca Arkivo de Gvadalaĥaro, konservas dokumentaron el la Mezepoko ĝis la aktualo rilata kun la provinco Gvadalaĥara. Ĝia celo estas meti tiun dokumentaron je la servo de la civitano kaj doni apogon al la administracio, al la informado, al la esplorado kaj al la kulturo. Ĝi estis fondita en 1931 kaj troviĝas en moderna konstruaĵo stara en la strato Julián Besteiro kun areo de 7 227 konstruitaj metroj, el kiuj preskaŭ la duono estas destinitaj al dokumentarejo.<ref> Ministerio de Educación, Cultura y Deporte (eld.). «Archivo Histórico Provincial de Guadalajara (España)». [http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=51684] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Ĝenerala Militarkivo de Gvadalaĥaro, situa sur la loko kie troviĝis la antikva Akademio de Inĝenieroj, estas centro de la Ministerio de Defendo, kreita en 1967 por malpezigi parton de la dokumentaro konservita de la Arkivo de la Ministerio de la Armeo.<ref>Ministerio de Defensa (eld.). «Archivo General Militar de Guadalajara». [http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918040117/http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Municipa Arkivo de Gvadalaĥaro, estas la administra fako kiu zorgas pri la gardado, organizado kaj disvastigo de la dokumenta havaĵo de la Municipo de Gvadalaĥaro.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Ayuntamiento / Administración / Administración Central / Archivo Municipal». Ayuntamiento de Guadalajara. [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919235555/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3|date=2016-09-19}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Estas formita de la dokumentoj de ajna epoko, bazo kaj formato, kiujn la municipo produktis, ricevis kaj konservis kiel atestilo de sia agado, rajtoj kaj devoj. Ĝi inkludas aliajn kolektojn, devenajn el aliaj institucioj aŭ personoj por garantii ties konservadon. La plej antikva dokumento estas plumbohabanta letero de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]] kiu datas el la jaro 1251; troviĝas ankaŭ en la kolekto de la arkivo la letero de [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] kiu havigis la titolon de [[urbo]] al la ĝis tiam nur ''villa'' (urbeto). === Kulturaj eventoj === Dum la tuta jaro diversaj organismoj kaj asocioj organizas aŭ patronas kulturan agadon ĉiatipan. La jena listo indikas kelkajn el plej konataj kaj referencataj kiuj ĝuas plej grandan tradicion kaj kontinuecon: [[Dosiero:Panoramica del Palacio del Infantado durante el maraton de los cuentos.jpg|eta|maldekstra|450ra|{{centre|La Rakonta Maratono ne haltas la tutan tagon kaj vespere estas kiam plej alfluo de ĉeestantoj venas}}]] * La '''Rakonta Maratono''' estas parola festivalo kiu okazas ĉiujare en la palaco de la Infantado dum la dua aŭ tria semajnfino de junio. Ĝi arigas rakontantojn el la tuta mondo kiu rakontas seninterrompe dum la fin de semajnfino. Iniciatita en 1992,<ref> «Historia - Maratón de los Cuentos». Maratón de los cuentos de Guadalajara. [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> la Rakonta Maratono de Gvadalaĥaro okazas ĉiujare ekde tiam. Ĝi atingis 25an fojon en 2016 atingante 46 horojn de rakontado seninterrompa.<ref> Maratón de los Cuentos (ed.). «El Maratón de los Cuentos celebrará sus 25 años con un maratón tuitero y una explosión de poesía oral». [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Foje ankaŭ esperantistoj partoprenis per rakonto legita en [[Esperanto]]. [[Dosiero:Tenorio Mendocino en la Cotilla 7183.jpg|eta|Ludado de la dua sceno de la ''Tenorio Mendocino'' en la Palaco de la Cotilla.]] * La ''Tenorio Mendocino'', nome ludado de la teatraĵo ''[[Don Juan Tenorio]]'' de [[José Zorrilla]] kiu okazas ĉiujare ĉirkaŭ la 1a de novembro sur la stratoj kaj ĉe la ĉefaj monumentoj de la urbo Gvadalaĥaro. Ĝi konsistas el miksaĵo de la [[rolulo]]j de la teatraĵo ''Don Juan Tenorio'' kun tiuj de la familio Mendoza, la hegemonia kaj plej riĉa de Gvadalaĥaro en la [[16a jarcento]], kiam supozeble okazas la agado de la teatraĵo. La ludado estas farita de amatoraj aktoroj. Ĝi estas deklarita kiel Festo de Regiona Turisma Intereso. La unua fojo okazis en 1992.<ref> Diario Oficial de Castilla-La Mancha (eld.). «Resolución de 01/10/2010, de la Dirección General de Turismo y Artesanía, por la que se otorga el Título de Fiesta de Interés Turístico Regional al Tenorio Mendocino de Guadalajara. [2010/18260]». [http://docm.jccm.es/portaldocm/descargarArchivo.do?ruta=2010/10/29/pdf/2010_18260.pdf&tipo=rutaDocm] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La '''Festivalo de Solidareca Kinarto de Gvadalaĥaro''', iniciatita de la asocio Cinefilia en 2003 kaj okazinta ekde tiam ĉiujare, naskiĝis kun la celo montri kaj helpi tipon de kinarto alternativa al tiu ofta kiu facile alvenas al la kinejoj, gvidite samtempe de spirito kiu postulas por kino fundamentan rolon en la konscio pri la problemoj kiuj tuŝas la homojn, helpe al la solidareco kaj al la esplorado de agado kaj vidpunktoj alternativaj.<ref> FESCIGU (eld.). «Edición 2003». [http://www.fescigu.com/2003/edicion2003.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Krom tiuj eventoj menciendas la ''Solsticio Folk'' (Folklora Solstico),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Solsticio Folk. Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> nome festivalo de kelta muziko kiu okazas ĉiusomere, la ''Veladas de Arte Sacro'' (Vesperoj de Religia Arto),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Veladas de Arte Sacro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2017.</ref> nome muzikaj vesperoj okazintaj en novembro en la diversaj preĝejoj de la ĉefurbo aŭ la Librofoiro, okazinta en majo.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Feria del Libro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> == Famuloj == [[Dosiero:Marques de Santillana detalle.jpg|eta|[[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana.]] * [[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana (1398-1458), poeto kaj politikisto de la 15a jarcento; * [[Diego Hurtado de Mendoza (1417-1479)]], nobelo, unu grafo de Tendilla; * [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), kardinalo kaj ĉefa konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]; * [[Francisco Fernández Iparraguirre]] (1852-1889), botanikisto, lingvisto kaj [[volapuko|volapukisto]]; * [[Antonio Buero Vallejo]] (1916-2000), poeto kaj dramaturgo; * [[Camilo José Cela]] (1916-2002), verkisto kiu loĝis grandparte de sia vivo en Gvadalaĥaro; * [[Fernando de Diego]] (1919-2005), ĵurnalisto kaj filologo, tradukisto de la angla kaj de la franca kaj ĉefa tradukisto de verkoj de literaturo en hispana al [[Esperanto]]. Honora membro de [[UEA]], kaj aŭtoro de la ''Gran Diccionario Español-Esperanto''. == Provinco == Gvadalaĥaro estas ĉefurbo de [[Provinco Gvadalaĥaro|samnoma provinco]], havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej senloĝataj provincoj de Hispanio. Ĉefaj vilaĝoj estas jenaj: [[Sigüenza]], [[Pastrana]], [[Molina de Aragón]] kaj [[Azuqueca de Henares]]. == Vidu ankaŭ == * [[Guadalajara (stacidomo)]] * [[Guadalajara-Yebes (stacidomo)]] * [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * http://guadalajara.interactiva.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829043022/http://www.guadalajara.interactiva.org/ |date=2012-08-29 }} <!-- guadalajara._interactiva_._org_ --> * http://www.guadalfaxara.es.vg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070308150110/http://www.guadalfaxara.es.vg/ |date=2007-03-08 }} {{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gvadalaharo (Hispanio)| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Vojo de Cido]] [[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] 4k7t74gbbfftzlltbirlmnjgg4afp0g 9455176 9455175 2026-08-17T00:03:19Z ThomasPusch 1869 9455176 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Guadalajara}} {{Informkesto urbo | nomo = Guadalajara | bildo=Guadalajara,_vista_aérea_(tone,_contrast,_color).jpg | mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | flago = Bandera de Guadalajara.svg | blazono = Escudo de Guadalajara.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[provinco Gvadalaĥaro]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Alkario]] | estro = Ana Guarinos López (2023-2027, [[Partido Popular|PP]]) <!-- krom se iu atentos akualigi la informon post 2027, pli bonas ne indiki ion ĉi tie post 2027... --> | regiono-ISO=ES-CM | tipo1= reliefo | situo sur mapo2= Hispanio | tipo2= reliefo | zomo = 11 | poŝtkodo = 19001-19005 | TTTejo = [http://www.guadalajara.es/es/ retejo] }} '''Gvadalaharo'''{{mankas fonto}} aŭ '''Gvadalaĥaro''' ('''Guadalajara''' en [[hispana lingvo]]) estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], en la centro de [[Hispanio]] kaj de la [[Iberia Duoninsulo]]. Gvadalaharo estas ĉefurbo de [[Provinco Guadalajara|samnoma provinco]], unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio. Ĝi situas sur monteto sur la maldekstra bordo de la valo de la rivero [[Henares]], en la plej alta parto de la [[Suda Altebenaĵo]] de Kastilio, inter la komarkoj [[Alkario]] kaj [[Campiña del Henares]]. La urbo estis fondita sur altaĵo de la tereno, inter du profundaj ravinoj, nome Alamín kaj Coquín [koKIN] aŭ de Sankta Antonio, kiuj alportis akvon el la proksima alkaria altebenaĵo al la rivero Henares. La alto de la urbo super la marnivelo estas de 708 metroj mezurite en la ĉefa placo. La klimato estas mediteranea kontinenta, kun longaj kaj malvarmaj vintroj, kaj mallongaj kaj tre varmaj someroj. La jara averaĝo de temperaturoj estas de 13,1 ºC kaj de precipitaĵo pli ol 400 l/m². En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn, kio faras ĝin la dua plej loĝata urbo de Kastilio-Manĉo, post [[Albacete]] kaj antaŭ [[Talavera de la Reina]]. Kun areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj ĝi havas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi situas 55 kilometrojn for de [[Madrido]], preskaŭ en la influareo de ties [[aglomeraĵo]]. [[Dosiero:Calle Mayor, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|La Calle Mayor (ĉefa strato) estas grava komerca kaj financa akso en la urbo. En dua rango videblas la konstruaĵo de la Trezoro (''Hacienda'')}}]] [[Dosiero:Convento de la Piedad, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Danke al la postaj ampleksigoj, la palaco de Antonio de Mendoza iĝis la konvento de la Piedad (Pieco). Poste ĝi estis la sidejo de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro de Gvadalaĥaro]] kaj poste de la mezlernejo "Brianda de Mendoza"}}]] == Historio == Kvankam jam antaŭe ekzistis urbo, nome romia setlejo Arriaca, en tiu loko, la nuna urbo estis konstruita de la araboj, kun la nomo ''Wadi-l-Hiyara'' (''Ŭadi-l-Hiĵara'', واد الحجرة aŭ وادي الحجرة) por la rivero Henares kiel ''Ŝtona Rivero''. La urbo atingis ian brilon en la 10-a jarcento, spite sian situacion en teritorio preskaŭ ĉiam en la Mezepoko en milita areo.<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. paĝo 26.</ref> En 1085, Guadalajara estis konkerita por la reĝo de Kastilio [[Alfonso la 6-a]], atribuita tiu fakto al la militestro Alvar Fáñez de Minaya.<ref> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm]</ref>​ Ekde tiam kaj ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en 1212 la historio de la urbo estis ligita al la irado de la militoj kontraŭ la [[almoravidoj]] kaj [[almohadoj]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. p. 36. ISBN 9788496236820. </ref>​ En 1133 la reĝo [[Alfonso la 7-a]] havigis al la urbo la unuan [[foruo]]n por reguligi la vivon de ĝia komunumo, starigante aron de normigoj, rajtoj kaj privilegioj kaj en 1219, [[Fernando la 3-a]] ampleksigas ĝin per pli ampleksan foruon por la urbo.<ref> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Aktoj de la "Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val" (Kessel, Germanio: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm]</ref> Poste la protekto fare de la reĝo [[Alfonso la 10-a]] sekurigis la ekonomian disvolvigon de la urbeto, pere de la defendo de ties komercistoj kaj pere de la aprobo de foiroj kaj merkatoj. Post la [[14-a jarcento]] la urbo fariĝas grava, pro la influo de la potenca familio Mendoza. De tiu tempo konserviĝas kelkaj imponaj monumentoj, kiel la palaco ''del Infantado''. Estis en la dua duono de la 14-a jarcento kiam establiĝis en Guadalajara la familio Mendoza kiu pro sia posta ascendo okazigis ankaŭ la progreson de la urbo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al la setlejo la titolon de urbo. Laŭlonge de la 16-a jarcento estis epoko de prospero. La ĝenerala krizo de la 17-a jarcento tuŝis speciale tiun urbon kiu pro la foriro de la familio Mendoza al [[Madrido]] kaj pro la ekonomia falo kaj la senloĝigo la daŭro de la urbo endanĝeriĝis. Komence de la [[18-a jarcento]] kaj post rabado dum la [[Milito de Hispana Sukcedo|milito de Sukcedo]], la urbo suferis sian plej malbonan momenton. Por klopodi bremsi tiun situacion [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] establis la Reĝan Tolfabrikon en la urbo, kiu ĝis komenco de la [[19-a jarcento]] sekurigis la kreskon de la loĝantaro. La damaĝoj okazigitaj de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj la fermo de la Reĝa Tolfabriko en [[1822]]. okazigis novan malkreskon en la urbo.<ref name="Ballesteros" /> Ekde tiam, ĝis la dua duono de la [[20-a jarcento]], la urbo survivas danke al sia administracia funkcio, kiel provinca ĉefurbo kaj sidejo de institucioj kiel la Akademio de Militinĝenieroj aŭ la "Diputación Provincial" (provinca deputitaro aŭ municiparo).<ref name=":5" /> La kresko, kvankam malrapida, transformis la loĝantaron, kiu atingis nur 11 000 loĝantojn en 1900. La manko de industria disvolvigo limigis ĝis la mezo de la 20-a jarcento la ŝancojn de la urbo. Kiel en la ĉefa parto de la lando, la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] kaj la epoko de postmilito estis tempoj ege malfacilaj; dum la milito okazis proksime de Guadalajara batalo, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la flanko de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]]. En [[1959]] Guadalajara estis inkludita en la planoj por disvolvigo kiel areo de industria malpezigo de Madrido, kio okazigis gravajn indicojn de kresko de la urbo kaj ĝenerale de la nomita [[Koridoro de Henares]]. == Fizika geografio == === Situo === La urbo Guadalajara situas en la centro de la [[Iberia Duoninsulo]], sudokcidente de la [[Iberia Sistemo]] kaj nordoriente de la [[Suda Altebenaĵo]]. Ĝi troviĝas okcidente de la samnoma provinco kaj sur la valo de la rivero [[Henares]], alfluanto de [[Jarama]], siavice alfluanto de la ĉefrivero [[Taĵo]]. Ekonomie, ĝi troviĝas ene de la industria areo de la [[Koridoro de Henares]], en la orienta parto de la [[Metropola areo de Madrido]].<ref> Burns, Malcom C.; Roca, Josep; Moix, Montserrat; Ulied, Magda (5-okt-2009). «El sistema metropolitano de la macro-región de Madrid». Universitat Politècnica de Catalunya. Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016, konsultita la 11an de novembro 2017 [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3762331.pdf] [Dialnet-ElSistemaMetropolitanoDeLaMAcrorregiónDeMadrid-3762331-1.pdf]</ref> ==== Limoj ==== Por la teritorio de Guadalajara: {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fontanar]] kaj [[Marchamalo]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Tórtola de Henares]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Torija]] kaj [[Aldeanueva de Guadalajara]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Centenera]] kaj [[Lupiana]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Alovera]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Chiloeches]], [[Pozo de Guadalajara]], [[Pioz]] kaj [[Loranca de Tajuña]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Horche]], [[Yebes]], [[Valdarachas]] kaj [[Aranzueque]] |}</center> Por la eksklavo [[Usanos]] {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fuentelahiguera de Albatages]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Málaga del Fresno]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Yunquera de Henares]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Galápagos (Guadalajara)]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Fontanar]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Valdeaveruelo]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Marchamalo]] |}</center> === Orografio kaj geologio === [[Dosiero:Landscape one.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la ebenaĵo de [[Alkario]]}}]] En la municipo teritorio distingiĝas du zonoj klare diferencitaj pro ties orografio kaj geologio. Unuflanke, la plej parto de la municipo, kaj ankaŭ de la urbo mem, kuŝas sur la tavola reliefo kiu estas formata de [[Alkario]]. En ĝi distingiĝas la [[arbustetaro]] oriente kaj sude ĉirkaŭ la 1000 [[msm]], komponita de konglomeraĵoj el [[kvarcito]] kaj [[kalkoŝtono]], kun tereno malfekunda kaj arida. Inter tiu arbustetaro kaj la [[rivero Henares]] estas [[ravino|ravinaj deklivoj]], kun averaĝa klino de 20 %, kaj la montopiedaj glacisaj montetaj, kie kuŝas la setlejoj, ambaŭ formitaj de [[marno]] kaj lutitoj. Aliflanke, la plej okcidenta parto de la municipo, en la dekstra bordo de la rivero je malpli ol 700 msm, kaj en la eksklavo [[Usanos]], korespondas al la [[Campiña del Henares]], formas mildajn deklivojn komponitajn el [[argilo]] kaj [[sablo]], en la zonoj proksime de la rivero pli taŭgaj por la [[irigacio]], kaj el [[Grejso|grejso]], inter [[Marchamalo]] kaj Usanos. <ref name="MAPA"> Instituto Geológico Nacional. Mapa Geológico Nacional a escala 1:50.000 [mapa]. [http://info.igme.es/cartografiadigital/geologica/Magna50.aspx] Konsultita la 14an de septembro 2016 (por la hispana versio) kaj la 11an de novembro 2017 (por Esperanto).</ref> === Hidrografio === [[Dosiero:Río henares.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Rivero Henares}}]] La riveraj fluaĵoj kiuj pasas tra Guadalajara apartenas al la baseno de la rivero Taĵo kaj tiele ili verŝas en la Atlantikon. La ĉefa rivera fluaĵo kiu trapasas la municipon estas la rivero Henares, kiu elfluas en [[Sierra Ministra]] kaj elfluas en la rivero [[Jarama]] en la municipo [[Madrida Regiono|madrida]] nome [[San Fernando de Henares]].<ref name="MAPA"/> Ene de la municipa teritorio estas variaj alfluantoj kiuj elfluas en Henares, nome rojoj sezonaj, kiuj parton de la jaro ne havas akvon. En la maldekstra bordo de la rivero oni trovas la nuran alfluanton kiu havas kontinuan fluon, nome la rojo de la Vega. Troviĝas ankaŭ la rojoj Olmeda, Sotillo, Huerta, Limpia, Zarraque, Monjardín kaj Colmenilla.<ref name=":Ag21"/> Menciindas ankaŭ la rojo Dueñas, kiu fluas laŭ la dekstra bordo de Henares kvankam ĝi ne elfluas en ĝin. Malpli gravaj sed same ne rilataj al Henares estas la rojoj Portillo kaj Peñas. === Klimato === La situo de Guadalajara, en la centro de la duoninsulo kaj malproksime de la mar, kondiĉigas la reĝimon [[precipitaĵo|precipita]], sufiĉe modera, kaj tiun temperaturan, karakterizata de gravaj osciloj kaj tagaj kaj sezonaj. Kiel konsekvenco el tio, la municipo havas [[Kontinenta-mediteranea klimato|kontinent-mediteranean klimaton]]. Laŭ la kriterioj de modifita [[Klimata klasifiko de Köppen]],<ref> Critchfield, H.J. (1983). «Criteria for classification of major climatic types in modified Köppen system». En University of Idaho. General Climatology (angle) (4a eldono). Prentice Hall. Arkivita el la originalo en la 30a de septembro 2009. Konsultita en la 29a de novembro 2012 [https://web.archive.org/web/20090930221104/http://snow.cals.uidaho.edu/Clim_Map/koppen_criteria.htm].</ref> la klimato de Guadalajara estas de tipo ''Csa'' ([[Mediteranea klimato|mediteranea]]).<ref> Agencia Estatal de Meteorología (eld.). «Atlas climático ibérico». Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303181337/http://www.aemet.es/documentos/es/conocermas/publicaciones/Atlas-climatologico/Atlas.pdf]</ref> Longaj someroj, sekaj kaj varmegaj, kaj vintroj same longaj kaj rigoraj, pluas inter mallongaj kaj moderaj printempoj kaj aŭtunoj. Jene montriĝas kelkajn klimatajn rekordojn registritajn en la meteologia observatorio de la AEMET de El Serranillo (Guadalajara) situa je 639 msm, havitaj el 1985 por la precipitado kaj temperaturo kaj ekde 1986 por la vento: * Maksimuma absoluta temperaturo: {{GdC|43,5}}, registrita la 10an de aŭgusto 2012 * Minimuma absoluta temperaturo: {{GdC|−12,5}}, registrita la 12an de januaro 2009 * Maksimuma precipitaĵo en unu tago: 71,1&nbsp;mm, registrita la 24an de majo 1993 * Maksimuma ventero: 101&nbsp;km/h, registrita la 23an de julio 1990. La AEMET disponas ankaŭ de informo de la ekstremaj valoroj klimataj registritaj en la antikva observatorio de la mezlernejo Liceo Carecense situa je 685 msnm, havigitaj el 1920 al 1985 pri la temperaturo kaj al 1986 pri la precipitado, kaj sen informo pri vento. Tamen, neniu registro el la menciitaj de la observatorio de El Serranillo estis superita en la antikva observatorio de la mezlernejo.<ref> Agencia Estatal de Meteorología. «Valores extremos. Guadalajara, El Serranillo». Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160306213635/http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=clm&l=3168C&datos=det&x=3168C&m=13&v=todos]</ref> === Flaŭro === Pro la alta nivelo de [[antropizado]] de la medio, konsekvenco de la intensa uzado de la spaco kiun faris la homo laŭlonge de la jarcentoj, la areo de tereno kiu konservas la eblan [[vegetaĵaro]]n de la zono estas klare malpliigita.<ref name=":Ag21"/> Oni trovas nur arbarajn zonojn restintajn en la bordoj de la riveroj kaj parte sur la deklivoj kaj la supra parto de la [[paramo]]. La cetero de la areo estas uzata por industriaj, loĝejaj aŭ agrikulturaj celoj. La vegetalaj komunumoj hegemoniaj estas la jenaj: [[Dosiero:IMG 0815. Encinar.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Kverkaro}}]] * Kverkaroj, [[Relikvo (biologio)|relikvoj]] de la [[Klimaksa vegetaĵaro|indiĝena vegetaĵaro]] karakterizita de la hegemonio de la [[verda kverko]], akompanata de aliaj specioj kiel ''[[Portugala kverko|keĥigo]]'' kaj [[Pinus halepensis|kverka pino]]. Ĝi troviĝas ĉefe sur la deklivoj de la paramo de alta misnivelo kiuj ne povis esti uzataj por kultivo, kaj en kelkaj zonoj de la supra parto de tiu. Troveblas ankaŭ malgrandaj kverkaj kernoj sur la ondaĵoj de la paramo en la zono de la rojo de la Vega kaj en la monto Kampo.<ref name=":Ag21"/> :Situa en la dekstra bordo de la ravino de la rojo de la Vega kaj proksime de la ravino de la Puto, menciindas pinaro de rearbarigo en la variaĵo de la kverka pino.<ref name=":Ag21"/> * Paŝtejo-makiso, komponita de granda vario de arbustoj kaj herboj kiuj foje estas la unua ŝtupo de regenerado de la indiĝena vegetaĵaro. Troveblas du tipoj de arbustaj kaj paŝtejaj areoj, tiuj apartenantaj al la valo de Henares kaj tiuj de la supra parto de la paramo kaj de kelkaj montetoflankoj. En la unua okazo hegemonias [[genisto]]j kaj [[Esparta ligeo|esparto]], akompanataj de [[Ramno|nigra dorno]] kaj [[dolĉamaro]]; en la dua okazo hegemonias la [[Oficina rosmareno|rosmareno]], la [[lavendo]], la [[ulekso]], la dolĉamaro kaj la genisto, krom la ĝenroj ''[[Poa]]'', ''[[Bromus]]'', ''[[Festuca]]'' kaj ''[[Dactylis]]''.<ref name=":Ag21"/> * Rivera vegetaĵaro, karakterizita de riveraj arbaroj formitaj de blanka poplo, fraksino, blanka saliko kaj komuna ulmo. Krom estas [[tamariko]], [[Rubuso (genro)|rubuso]], [[rozfrukto]], [[klematido]] aŭ [[dolĉamaro]].<ref name=":Ag21"/> === Faŭno === <!-- por tiom dense loĝata urbo tri bildoj de naturaj bestoj ŝajnas maltipe. Indas pripensi kiel aranĝi ilin - eble nur la du birdojn? [[Dosiero:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg|eta|Blanka cikonio en paŝtejo.]] [[Dosiero:Jabalí.jpg|eta|Apro.]] [[Dosiero:Falco_peregrinus_-_01.jpg|eta|Migrofalko.]] --> La faŭno trovebla en la municipa teritorio de Guadalajara varias laŭ la diferencaj habitatoj kiuj en ĝi ekzistas laŭ la karakteroj kaj postuloj de ĉiu specio. ;Agrikultura zono : Temas pri kultivataj zonoj, malfermaj kaj preskaŭ sen arbara vegetaĵaro. : Inter mamuloj elstaras nur la [[Mikrotoj|mikroto]] kaj la [[leporo]]. Inter birdoj troveblas [[griza cirkuo|grizaj cirkuoj]], [[blua cirkuo|bluaj cirkuoj]], [[nigra sturno|sturnoj]], [[korvo]]j, [[pigo]]j, [[monedo]]j, [[koturno]]j, [[Ruĝa perdriko|ruĝaj perdrikoj]], [[Blanka motacilo|blankaj motaciloj]], [[pasero]]j, [[hirundo]]j, [[grenemberizo]]j, [[turstrigo]]j kaj [[blanka cikonio|cikonioj]].<ref name=":1"> Mangas Morales, Roberto (2005). Guía de aves de la Vega del Henares y de la Campiña. Guadalajara: Aache. ISBN 8496236501.</ref><ref name=":Ag21">Agenda Local 21. Auditoría de Sostenibilidad de Guadalajara. (PDF), Guadalajara: Ayuntamiento de Guadalajara, 2006, Konsultita la 14an de septembro 2016 [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150211101923/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf|date=2015-02-11}}</ref> ;Makisa zono : Estas habitato kun malpli da ŝanĝoj produktitaj de homo kiu estas hejmo de abunda faŭno. La mamuloj observeblaj estas al [[kuniklo]], la [[Muso (besto)|maŭra muso]], la [[soriko]] kaj la [[putoro]]. : Inter birdoj menciindas la jenaj specioj: la [[turfalko]], la [[nigra milvo]], la pigo, la [[kaprimulgo]], la [[Eŭropa abelmanĝulo|abelmanĝulo]], la [[purpura silvio]] kaj la [[okulvitra silvio]], la [[kampalaŭdo]], la [[nigragorĝulo]], la [[tufalaŭdo]], la perdriko, la [[mallongbeka tufalaŭdo]], la [[rokpasero]], la [[mallongfingra alaŭdo]], la [[sudgranda lanio]], la [[nigraventra stepkoko]], la [[helbrova mokbirdo]], la [[rokenanto]] kaj la [[mediteranea enanto]].<ref name=":1" /> : La reptilioj kaj amfibioj troveblaj en tiu biotopo estas la jenaj: la kalamita [[bufo]], la [[Lacertedoj|ruĝvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|longvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|hispana lacerteto]], la ocela lacerteto, la montpeliera kolubro, la okcidenta kolubro kaj la blana serpento.<ref name=":Ag21"/> ;Ĉerivera zono : Tiu biotopo estas grava rifuĝejo de vegetaĵar kaj de faŭno, same kiel utilas kiel ekologia koridoro. La arbaro de Henares estas la ĉefa montro de tia habitato en la municipo. : La observeblaj birdoj estas la [[merlo]], la [[verda pego]], la [[upupo]], la [[Granda buntpego]], la [[kardelo]], la [[kampopasero]], la [[verda fringo]], la [[oriolo]], la [[kukolo]], la [[troglodito]], la [[ruĝgorĝulo]], la [[ĉetio]], la [[alciono]], la [[fuliko]], la [[platbeka anaso]], la [[verdkrura galinolo]], la [[malgranda grebo]], la [[griza ardeo]] kaj la [[Blankventra tringo]].<ref name=":1" /> : Inter mamuloj troveblas [[kricetedoj]] kaj [[neĝmustelo]]j. : La amfibioj kaj reptilioj adaptitaj al tiu medio estas la [[komuna bufo]], la spronbufo, la makulbufo, la lepra emido, la hispana [[rano]], la iberia pleŭrodelo kaj la [[natriko]]. : Inter la akva faŭno estas la [[barbio]], la ''Pseudochondrostoma polylepis'', la [[karpo]], la [[soleo]], la [[Gobio (fiŝo)|gobio]], la ''Micropterus salmoides'' aŭ amerika perko kaj la [[ezoko]]<ref name=":Ag21"/> ;Arbaraj zonoj : La arbaraj areoj situaj en la municipa teritorio estas hejmoj de granda kvanto da birdoj. La plej elstaraj estas la [[Akcipitroj|akcipitro]], la [[komuna buteo]], la [[griza cirkuo]], la [[nizo]], la [[botaglo]], la [[turfalko]], la [[alaŭdfalko]], la [[migra falko]], la [[malgranda orelstrigo]], la [[arbarstrigo]], la [[orelstrigo]], la [[nigra paruo]], la [[Krucbekuloj|krucbekulo]], la [[arbalaŭdo]], la [[fringo]] aŭ la [[palumbo]]. Oni trovis nestojn de [[reĝa aglo]] kaj [[gufo]] en zonoj limaj al la municipa teritorio, kaj probable tiuj birdoj uzas la habitatojn de la urbo.<ref name=":1" /> : Inter la mamuloj troveblas talpoj kaj musoj, [[sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], [[neĝmustelo]]j, [[vulpo]]j, [[apro]]j, gliroj, [[Genoto|genotoj]], [[foino]]j, [[leporo]]j kaj [[kuniklo]]j.<ref name=":Ag21"/> ;Urba habitato : La faŭno kiu loĝas en la urbaj zonoj estas adaptitaj al la kunvivado kun la homa estaĵo kaj estas malmulte postulemaj por la kondiĉoj de siaj habitatoj. : Malmultaj estas la mamuloj troveblaj en la urba habitato, el kiuj menciindas la [[hejma muso]] kaj la [[bruna rato]]. : Inter la birdaro troveblas la turfalko, la [[murhirundo]], la merlo, la sturno, la [[granda paruo]], la blanka motacilo, la [[blua paruo]], la fringo, la [[Eŭropa kanario|serino]], la verda fringo, la ruĝgorĝulo, la dompasero, la [[turka turto]], la [[apuso]], la monedo kaj la [[rokhirundo]].<ref name=":1" /> : Finfine menciindas du specioj de reptilioj, nome la iberia lacerteto kaj la maŭra tarentolo.<ref name=":Ag21"/> [[Dosiero:Henares Bridge, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La ponto super Henares estas la plej antikva vorko konservita en la urbo. Ĝi estis ĉiam la enirejo al Guadalajara el la vojo el Madrido kaj Toledo kaj ĝi estis celo de nombraj modifoj laŭlonge de sia jarmilo de historio}}]] == Historio == === Antikveco === La "Itineraro de Antonino situigas ĉe la vojo "Domiciana" la iberan setlejon ''[[Arriaca]]'', kiun la historiistoj situigis en la proksimeco de la nuna teritorio de Guadalajara, ĉu norde de la urbo, ĉe la rivero Henares, ĉu ĉe la kvartalo la Alcallería, ĉu inter [[Marchamalo]], [[Usanos]] kaj [[Fontanar]].<ref> Ranz Yubero, José Antonio (1991). «Los nombres Arriaca, Alcarria y Guadalajara: su etimología, significado y otras particularidades». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (18): 475-480. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160306024847/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad18Ranz.pdf] Konsultita en la 12a de novembro 2017.</ref> Tamen, estas arkeologia pruvaro nek de Arriaca nek de alia fiksa setlejo proksime de la urbo Guadalajara laŭ tio malmulta havebla pri la deveno de Guadalajara en Arriaca.<ref>Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 14.</ref> Alia hipotezo pri la deveno de Guadalajara rilatas al [[Iberoj|keltiberoj]] pri la ekzisto de la antikva setlejo ''Carae'' aŭ ''Caraca'', priskribita de [[Plutarĥo]] kiel kavoj situaj borde de la rivero Tagonio, identigita poste kiel Henares.<ref>«Guadalajara». Relaciones topográficas de Felipe II. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220239/http://www.uclm.es/ceclm/b_virtual/libros/Relaciones_GU/GUADALAJARA.htm] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Tamen, esplorado de la 20-a kaj 21a jarcentoj situigis tiun setlejon en la [[Madrida Regiono|madrida]] setlejo [[Carabaña]], borde de la rivero Tajuña, kun kiu estis identigita la rivero Tagonio,<ref> Ortiz García, 2006, p. 15.</ref> aŭ en la guadalajara [[Driebes]], borde de la rivero [[Taĵo]].<ref> Fernández Monge, Nuria (20a de februaro 2017). «Descubierta en Driebes una ciudad romana similar a Segóbriga». Guadalajara Diario. [http://www.guadalajaradiario.es/provincia/21146-descubierta-en-driebes-una-ciudad-romana-similar-a-segobriga.html] Konsultita la 21an de februaro 2017.</ref> Tamen, kvankam ne estas absoluta certeco pri la situo de tiuj du setlejoj en la proksimeco de la urbo Guadalajara, ja oni malkovris en la valo de la rivero Henares arkeologiajn restaĵojn de diversaj epokoj, el la [[Neolitiko]] al la epoko de la [[visigotoj]], nome [[nekropolo]], [[ceramiko]] aŭ kelkaj partoj [[Romia Hispanio|romiaj]] de la ponto de Henares.<ref> Fernández-Galiano, Dimas; Garcés Toledano, A. (1978). «Problemática y estado actual de los yacimientos arqueológicos en el corredor Madrid-Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de Estudios de Guadalajara (5): 7-34. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220342/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad05Fernandezestado.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Spite ĉion, ne estas indikiloj por certigi pri permanenta setlejo de loĝantaro en la areo de la nuna Guadalajara antaŭ la [[8-a jarcento]] kiam oni fondis la ''madīnat al-Faray'' en la teritorio de la tiama [[Al-Andalus]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 12-16.</ref> === Mezepoka historio === ;Alandalusa fondepoko [[Dosiero:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]] sur la ravino Alamín, je la enirejo de la urbo el Madrido, estas unu el malmultaj restaĵoj kiuj pluas el la antikva ''wād al-ḥaŷara''}}]] La plej fruaj spuroj de la aktuala urbo Guadalajara datas el la [[8-a jarcento]], kiel urbo ene de [[murego]] de la korao de Šantabarīa, en la Meza Marko de [[Al-Andalus]], nomita ''madīnat al-Faray'', borde de la ''wād al-ḥaŷara'', aktuala rivero [[Henares]] kiu iom poste nomigos la urbon.<ref> ''Madīnat al-Faray, que ahora se llama Guadalajara, se encuentra situada al nordeste de Córdoba, en la orilla del wād al-ḥaŷara.'' De Ahmad al-Razi, apud. ORTIZ (2006), paĝo 22.</ref> Ekde tiam ekformiĝas longeca urbo sur monteto ĉe la rivero, kiu iĝos fortikita urbo kiam estis finigita en la [[9-a jarcento]] la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref> Dum tiu periodo, en Gvadalaĥaro okazis luktoj por la povo fare de la diversaj [[klano]]j nome [[berberoj|berberaj]] Banu Salim kaj [[Muladioj|muladiaj]] Banu Musa. Ĉirkaŭ [[862]] la armeo de Musa ibn Musa sieĝis la urbon kaj atakis la alkazaron, kie loĝis lia bofilo nome Izraq ibn Muntil, poro ekhavi la kontrolon de Gvadalaĥaro. Musa estis vundita en la batalo kaj mortiĝis post alveni al [[Tudela]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref><ref> Ortiz García, Antonio (1990). «Noticias en tormo a la Wad-al-Hayara musulmana: la muerte en sus muros de Muza Beni-Quasi». Wad-Al-Hayara (17): 307-310. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807064232/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad17Ortiz.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> La kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] vizitis la urbon ofte kaj utiligis la alkazaron kiel milita bazo ĉar estis pasejo al la [[batalo]]j kontraŭ la kristanaj regnoj de la nordo de la [[Iberia Duoninsulo]]. En [[920]], dum la kampanjo de Muez, Abd ar-Rahman la 3-a utiligis la alkazaron kiel bazo de operacoj por plani la strategiojn de la bataloj.<ref> Vallvé, Joaquín (2003). Abderramán III: Califa de España y Occidente (912-961). Barcelona: Ariel. ISBN 9788434466821.</ref> [[Dosiero:Cacharrerías, Guadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kvartalo Alcallería estas la origino de ''madīnat al-Faray'' kaj dum multa tempo, elde la ampleksigo de la urbo trans la alkazaro, estis hejmo de la metiaj atelieroj}}]] La historio de Gvadalaĥaro dum la alandalusa epoko estas malmulte konata krom tiuj faktoj. Tamen, estas rekonebla de tiu epoko la ponto de Henares, la alkazaro, la bazo de la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva moskeo, kaj la urba strukturo de la historia centro de la urbo. Pri tiu, la urbo staris sur [[rivera teraso]] protektita de la ravino Alamín nordoriente kaj de la ravino Coquín [koKIN] sudokcidente, separata en du partoj. Unuflanke, la kvartalo Alcallería ĉe la enirejo de la urbo ekde la rivero, kiu etendiĝis laŭ mallarĝa zono el la ponto al la alkazaro kaj kiu troviĝis ĉirkaŭita de malforta [[murego]]. Ĝi konsistis el industria zono de variaj atelieroj de [[metiisto]]j.<ref> Ortiz García, 2006, p. 24.</ref> Aliflanke, la setlejo, ĉirkaŭita de dika murego kaj kelkaj turegoj. La murego havis kvin alirajn pordegojn al la urbo el kiuj unu ligis Alcallería kun la cetero de la urbo, nome la pordego de Bradamarte. Tiuj kiuj ebligis la aliron al la urbo estis la pordego de la Ponto, en la Alcallería, la pordego de la Foiro sudokcidente, la pordego de la Merkato kaj la pordego de Bejanque oriente kaj pordego de Alamín nordoriente.<ref name=DePaz/> Ĉiu pordego estis protektita de turego, el tiuj kiuj ankoraŭ staras tiuj de la Foiro<ref name=TorreonAlvar /> kaj de Alamín;<ref name=TorreonAlamin /> restas ankaŭ tiu de Bejanque.<ref name=Bejanque /> La stratoj estis labirintaj kaj mallarĝaj por ĝusta protekto antaŭ malamika invado.<ref> Ortiz García, 2006, p. 23-26.</ref> La alandalusa kontrolo de la urbo daŭris preskaŭ kvar jarcentoj, ĝis kiam fine de la [[11-a jarcento]] pasis al regado de [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. ;Kastilia konkero [[Dosiero:Concatedral Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Gvadalaĥaro|preĝejo de Sankta Maria]] estis simbolo de la kristana nova povo en la urbo ĉar ĝi estis instalita sur antikva [[moskeo]]}}]] La konkero de Gvadalaĥaro fare de la [[Regno Kastilio]] enkadriĝas ene de la procezo de konkero de la [[Tajfo de Toledo]]. Gvadalaĥaro estis celo de kelkaj invadoj de [[marodado]] zorge de [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a de Kastilio]] fine de la [[1050-aj jaroj]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 33.</ref> Tamen, ĝis fino de la [[11-a jarcento]] Gvadalaĥaro ne pasis al la reĝo de Kastilio, tiam [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. Kaj la supozita aŭtoreco kaj la fakto mem de la konkero definitiva de la urbo ne estas klaraj kaj okazigis diversajn legendojn ne pruvitaj. La plej konataj indikas al Álvar Fáñez, leŭtenanto de [[Cido]], kiel la estro de la kastiliaj trupoj en la konkero de la urbo en la printempo de [[1085]].<ref name=":2"> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm] Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> La plej ĵusaj studoj indikas ke Al-Mamun, reĝo de la tajfo de Toledo, donis la urbon kaj aliajn proksimajn lokojn al Alfonso la 6-a kun la celo helpi lin okupi la tronon de Kastilio antaŭ sia frato Sanĉo la 2-a, pro kio la urbo pasis al kastilia povo tuj kiam Alfonso supreniris al trono en [[1072]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 35.</ref> Pots la falo de la [[tajfo de Toledo]], la urbo suferis riskon esti rekonkerita de la [[almoravidoj]] en [[1110]] kaj [[1113]] post la antaŭeniro de ties trupoj post la [[batalo de Zalaka]], kaj de la [[almohadoj]] en [[1196]], ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] malproksimigis definitive la landlimon de [[Al-Andalus]] for de la Kastilia Ekstremaduro (trans-dourio).<ref> Ortiz García, 2006, p. 36.</ref> La reloĝado de la teritorio de Gvadalaĥaro laŭ la sistemo "presura" (prendo) estis komencita jam en tempo de Alfonso la 6-a, sed [[Urraca la 1-a (Leono)|Urraca la 1-a]] [uRAka] kaj, ĉefe, [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] pelis ĝin pere de la alveno de francaj [[soldato]]j kiuj serĉis la militrabadon de la militoj kontraŭ la almohadoj kaj de grandaj familioj serĉe de novaj teroj devenantaj de la nordo de [[Regno de Kastilio|Kastilio]] kaj de [[Regno Navara|Navarra]], kiel la familioj Orozco kaj [[familio Mendoza|Mendoza]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. </ref> Alfonso la 7-a ankaŭ donis al Guadalajara unuan [[foruo]]n en [[1133]], per kiu li faris ĝin ĉefurbo de urba komunumaro "comunidad de villa y tierra" de reĝa respondeco, kiu poste estis anstataŭita en [[1219]] per alia nova, konata kiel ''fuero largo'', donita de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]], en kiu oni establis urvan konsilantaron "concejo" [konZEĥo] kaj oni ampleksigis ĝian jurisdikcion.<ref name=":4"> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Actas del Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val (Kessel, Alemania: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> Dum la regado de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]], la protektado fare de la reĝo sekurigis la ekonomian disvolvigon de la setlejo, pere de la defendo de ties komercistoj kaj la rajtigo de foiroj kaj merkatoj. ;La Renesanco kaj la familio Mendoza [[Dosiero:Palacio del Infantado.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Fasado de la [[palaco Infantado]]}}]] {{Ĉefartikolo|Familio Mendoza}} En la dua duono de la 14-a jarcento setlis en Gvadalaĥaro la familio [[Familio Mendoza|Mendoza]], kies destino ekde tiam markis ankaŭ tiun de la urbo. Inter la membroj de tiu familio menciindas [[Íñigo López de Mendoza]], nome [[Markizo de Santillana]] (1398-1458), kaj [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), grava [[kardinalo]] de Hispanio kaj konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. La ascendo de la familio Mendoza, kiu ekde 1475 ĝuis la titolon de Duklando de Infantado, okazigis ke la [[kortego]] de la dukoj iĝu ekonomia motoro de la urba vivo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al Gvadalaĥaro la titolon de "ciudad" (urbo) kaj konfirmis ties voĉdonrajton en la regna kvazaŭ-parlamento "Cortes de Castilla", kun okazo de la nupto de sia [[favoratulo]] [[Beltrán de la Cueva]] kun Mencía de Mendoza y Luna, nome filino de [[Diego Hurtado de Mendoza y Figueroa|Diego Hurtado de Mendoza]], 1-a duko de Infantado. === Moderna historio === <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: Dosiero:Anthonis van den Wijngaerde (1565) Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1565, laŭ desegnaĵo de Anton van den Wyngaerde.<ref>Sergio Álvarez García (7a de majo de 2012). «GUADALAJARA (Anton Van Der Wyngaerde, 1565) | La Ciudad en el Arte». La Ciudad en el Arte. [http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822032155/http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/|date=2016-08-22}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref><ref>«Vista de Guadalajara (1565) - Enciclopedia de Guadalajara». Enciclopedia de Guadalajara. [http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114040558/http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)|date=2017-11-14}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref>}}]]--> [[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1687, laŭ gravuraĵo de Juan Francisco Leonardo}}]] Post la prospero de la 16-a jarcento, dum la venonta jarcento la familio Mendoza translokigis sian sidejon al [[Madrido]], kio brmesis la disvolvigon de la urbo. Dum la [[Milito de hispana sukcedo]] Gvadalaĥaro estis rabita. En la 18-a jarcento [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] ordonis la establon de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, kiu funkciis en la Alkazaro ĝis komenco de la 19-a jarcento. Menciindas du reĝaj nuptoj kiuj okazis en la urbo. La unua inter [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] kaj Izabela de Valois en 1559 kaj la dua inter [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] kaj Izabela de Farnesio en 1714, ambaŭ okazis en la [[Palaco de Infantado]]. === Nuntempa historio === La [[19-a jarcento]] komencis per du malbonaĵoj por la urbo: unuflanke, en [[1808]] Gvadalaĥaro estis konkerita de la franca armeo estrita de la generalo [[Joseph Léopold Sigisbert Hugo]], patro de la posta verkisto [[Victor Hugo]], dum la [[Milito de Hispana Sendependigo]] kaj estis parte detruita en [[1813]]; kaj aliflanke, la fermo de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj en [[1822]] ĉar ĝi malmulte enspezis kaj la falo de la [[Metio|metieco]] kaj de la [[komerco]] pro la forta allogo de la merkato de [[Madrido]] kio okazigis fortan elmigradon kaj la fakton ke pli kaj pli Gvadalaĝaro dependas el Madrido.<ref name="Ballesteros"> García Ballesteros, Aurora (1975). «La guerra de la Independencia y sus consecuencias para el desarrollo de la ciudad de Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (2): 27-38. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2017. [https://web.archive.org/web/20160807220650/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad02Garcia.pdf] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> En [[1812]] estis kreita la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro kun Molino]] kaj la [[teritoria divido de Hispanio de 1833]] desegnita de [[Javier de Burgos]] establis la administran unuon de la [[provinco Gvadalaĥaro]], kiu en [[1840]] fiksigis definitive la ĉefurbon de la provinco kiel sidejo de publikaj institucioj en la urbo Gvadalaĥaro, malprofite por [[Molina de Aragón]].<ref name=":5"> Ballesteros San-José, Plácido; Rodríguez Panizo, Paloma; Sanz Establés, Carlos (1991). Guía Histórica de la Diputación Pronvicial de Guadalajara(1813-2001). Guadalajara: Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 9788487791444.</ref> Tamen, la aparta situacio de la ĉefurbo de provinco tiom etenda kaj kun tiom malbonaj komunikvojoj, okazigas ke ĝi ne povas plenumi veran influon sur granda parto de la provinco, ĉefe antaŭ la forta historia gravo de [[Sigüenza]] kaj de Molina, pro kio, male al tio kio okazas ĉe aliaj novaj provincaj ĉefurboj, tiu funkcio ne generas baldaŭan industrian kaj komercan disvolvigon.<ref name=Ballesteros /> <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-516, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|dekstra|Atako de italaj tankaĵoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la Batalo de Gvadalaĥaro.]] --> Oni instalis la Akademion de Militinĝenieroj, La kresko, dum la dua duono de la 19a jarcento ĝis mezo de la 20a jarcento, esta malrapida, centrita en la agado de administracia sidejo kaj sen industria disvolvigo. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939), okazis la [[Batalo de Gvadalaĥaro]], kiu estis unu el malmultaj venkoj de la armeo de la [[Dua Hispana Respubliko]] kontraŭ la armeo de Franco kaj ĉefe kontraŭ la italaj trupoj de Mussolini, kiu helpis tiun. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto). [[Dosiero:Guadalajara-aire.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Guadalajara el aero, kie videblas la novaj urbanizaj areoj}}]] Post la milito, kiu okazigis gravajn damaĝojn al la urbo, en 1959 Gvadalaĥaro estis inkludita en la frankismaj disvolvigaj planoj kiel zono por industria malpezigo de Madrido, kaj ekde tiam la urbo en la lastaj jaroj atingis unu el plej grandaj indicoj de relativa kresko el Hispanio. Aktuale ĝi troviĝas ene de planoj de urbaniza disvolvigo kiuj permesas la pliigon de la loĝantaro konsiderinde. Oni inaŭguris novajn kvartalojn, kiel Aguas Vivas en la nordo de la urbo. Tiele en la lastaj jaroj oni registris grandan urbanizan disvolvigon, pro kio okazis konsekvenca pliigo de la prezoj de la loĝejaro. == Demografio == Laŭ la [[Popolnombrado|censo]] de 2015 de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|INE]], la municipo Gvadalaĥara havis 83 391 loĝantojn, el kiuj 40 278 (48,30 %) estis viroj kaj 43 113 (51,70 %) estis virinoj,<ref> Instituto Nacional de Estadística, España. «Padrón. Población por municipios». [http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177011&menu=resultados&idp=1254734710990] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> kio faras ĝin la plej loĝata municipo el la provinco kaj la tria de la regiono [[Kastilio-Manĉo]]. Pri distribuado, 81 160 loĝis en Gvadalaĥaro mem, 837 en [[Iriepal]], 514 en [[Taracena]], 212 en [[Usanos]] kaj 168 en [[Valdenoches]]. La eksterlanda loĝantaro censita en 2015 sumis totalon de 10 020 loĝantoj (12,01 % de la totalo), el kio la plej nombraj ŝtatanecoj estas la [[Rumanio|rumana]] (3 481 loĝantoj), la [[Maroko|maroka]] (1 896 loĝantoj), la [[Peruo|perua]] (486 loĝantoj), la [[Ĉinio|ĉina]] (436 loĝantoj) kaj la [[Bulgario|bulgara]] (407 loĝantoj).<ref> Instituto Nacional de Estadística, España (2015). «Estadística del Padrón Continuo a 1 de enero de 2015. Datos por municipios. Guadalajara». [http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?type=pcaxis&file=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe245%2Fp05%2F%2Fa2015] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> == Ekonomio == La ekonomio de Gvadalaĥaro estas markita de ĝia situo, en la [[Koridoro de Henares]], nome unu el la zonoj plej industriigitaj de [[Hispanio]], kaj pro ties kondiĉo de provinca ĉefurbo. Ĝis la [[1970-aj jaroj]] ĝi estis administracia kaj [[komerco|komerca]] urbo. La loĝantara saturiĝo de [[Madrido]] kaj la etendo de ties [[Metropola areo de Madrido|metropola areo]] okazigis transformon de Gvadalaĥaro en [[industrio|industria]] kaj [[dormurbo|dormeja urbo]] de la ŝtata ĉefurbo, kun la sekva plibonigo de la komunikvojoj inter ambaŭ urboj kaj la industria etendo de Gvadalaĥaro. Ekde tiam, la dependo de Madrido estas kio difinas la ekonomon de Gvadalaĥaro. La industria kresko de Gvadalaĥaro estas markita de la konstruo de du industriaj zonoj: nome la zono de Henares, dediĉita ĉefe al la duonpeza kaj [[Peza industrio|peza]] industrio, kaj la zono El Balconcillo [la balkoneto], por la malpeza industrio. Al tiuj aldoniĝos la zono Ruiseñor [najtingalo], kiu dediĉos sin al la [[loĝistiko]], al entreprena parko kaj al la alta [[teknologio]].<ref>La Crónica de Guadalajara (25a de februaro de 2009). «Los técnicos municipales dan la bendición definitiva al proyecto de urbanización del Ruiseñor». [https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115020927/https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm|date=2017-11-15}} Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref><ref> Europa Press (28a de aprilo de 2009). «EBarreda pondrá mañana la primera piedra del Parque Tecnológico y Empresarial del Polígono 'El Ruiseñor' en Guadalajara». [http://www.europapress.es/castilla-lamancha/noticia-barreda-pondra-manana-primera-piedra-parque-tecnologico-empresarial-poligono-ruisenor-guadalajara-20090428143315.html] Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref> == Vidindaĵoj == === Milita arkitekturo === [[Dosiero:Torreón de Álvarez Fáñez2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La turego de Álvar Fáñez formis parton de la Pordego de la Foiro, unu de la enirejoj de la enmurega urbo okcidente}}]] La plej antikva restaĵoj de la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|Reĝa Alkazaro]] datas de la [[9-a jarcento]]. Laŭlonge de la tempo, tiu estis uzata kiel milita [[alkazabo]], reĝa [[alkazaro]], [[fabriko]] de [[teksilo]]j kaj aerarmea [[kazerno]], kaj estis detruita preskaŭ komplete en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj en la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]]. Ekde [[1998]] oni faris [[arkeologio|arkeologiajn elfosaĵojn]] kie aperis diversajn elementojn de diversaj epokoj en kiuj estis uzata la konstruaĵo de la alkazaro.<ref> Pradillo y Estebán, Pedró José (2007). «El Alcázar Real de Guadalajara. Crónica de un monumento milenario». Guadalajara. pp. 31-38.</ref> Ĉe tiu, aperas la restaĵoj de la mezepoka [[murego]] kiu ĉirkaŭis la tutan urbon, same kiel kelkaj el ties pordegoj kaj [[Loĝejturo|ĉefturoj]] kiuj protektis ĝin. La plej parto de la murego estis detruita dum la [[19-a jarcento]] por ebligi la ampleksigon de la urbo en la suda plilarĝiĝejo, ĉe la vojo al [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], kaj por malfermi ĉirkaŭvojon al nordoriento en la vojo de [[Zaragozo]].<ref> Pradillo y Esteban, Pedro José (2002). «Las murallas de Guadalajara en el siglo XIX. De su destrucción a los primeros estudios». Actas del primer Simposio de Arqueología de Guadalajara: Sigüenza, 4-7 octubre de 2000. 1. Ayuntamiento de Sigüenza. pp. 137-144. ISBN 84-88223-26-9.</ref> La restaĵoj de la murego kiu restis estas malabundaj, sed staras ankoraŭ la pordego de Bejanque,<ref name="Bejanque"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puerta de Bejanque». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822080213/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=166] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> la turego Alamín ĉe la ponto de la Infantinoj<ref name="TorreonAlamin"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón del Alamín». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822084217/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=168] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kaj la turego de Álvar Fáñez,<ref name="TorreonAlvar"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón de Alvar Fáñez». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822092306/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=167] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kvankam tiuj ne estis la nuraj kiujn havis origine la murego de la urbo. Oni trovis ankaŭ la fundamentojn de la antikva murego de la Alcallería, kiu fermis la kvartalon Cacharrerías, unu el la plej antikvaj zonoj de la urbo, sur la vojo de [[Madrido]].<ref name="DePaz"> García de Paz, José Luis (2007). Castillos y fortificaciones de Guadalajara. Guadalajara: Nueva Alcarria. pp. 206-224.</ref> La plej ĵusa fortikaĵo de la urbo estas la Fortikaĵo de Sankta Francisko, konstruita en la [[19-a jarcento]] profite de la antikva konvento de Sankta Francisko, de la [[14-a jarcento]]. Ĉe la konstruaĵoj de la konvento, kiuj reformiĝis komplete, foje sen respekto al sia origina strukturo, stariĝis helpaj pavilonoj kaj murego kun gvatoturoj.<ref name=DePaz /> === Civila arkitekturo === Gvadalaĥaro el la [[Renesanco]] estis urbo kie setlis [[nobelo]]j kaj [[hidalgo]]j, inter kiuj elstaris ĉefe la familioj [[familio Mendoza|Mendoza]] kaj Guzmán, inter aliaj. La unua estis influa familio en la Kortego de la [[Reĝo de Kastilio]],<ref> Nader, Helen (1985). Los Mendoza y el Renacimiento español (Jesús Valiente Malla, trad.). Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santiallana. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 84-505-3156-X.</ref> kaj la dua pliriĉiĝis per la [[konkero de Ameriko]],<ref> Blázquez, Adrián (1993). Guadalajara y el Nuevo Mundo. Nuño Beltrán de Guzmán. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura "Marqués de Santillana". Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 978-84-87791-07-9.</ref> kaj ambaŭ, kaj ties postaj stirpoj, konstruis en la urbo variajn palacojn, ĉu elmontremaj ĉu pli modestaj, el kiuj ankoraŭ restas ekzemploj en la urbo. Elstaras ĉefe la [[palaco de la Dukoj de la Infantado]], civila verko pinta de la eŭropa [[malfrugotika]] kaj pintigita en [[renesanca arkitekturo|renesanca stilo]]. Ĝi estis konstruigita de la [[markizo de Santillana]] en la [[15-a jarcento]] sub estrado de Juan Guas, kaj reformita en la [[1580-aj jaroj]]. Ene de la palaco elstaras la korto de la Leonoj kaj la salonoj de la Duko, kaj ĉe tiu la ĝardenoj.<ref> Layna Serrano, Francisco (2006). El palacio del Infantado. Guadalajara: Aache. ISBN 978-84-87743-78-8.</ref> Alia elstara palaco estas la palaco de Antonio de Mendoza, konstruita komence de la [[16a jarcento]] laŭ planoj de Lorenzo Vázquez kaj ampleksigita poste laŭ ordono de Brianda de Mendoza por [[konvento]] de [[franciskanoj]] sub direktorado fare de [[Alonso de Covarrubias]].<ref name="piedad">Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de la Piedad». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014324/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Originala de la [[17-a jarcento]] estas la palaco de la Cotilla, kiu estis reformita en la [[19-a jarcento]] fare de la markizoj de Villamejor, gepatroj de la grafo de Romanones. Tiu lasis en ties interno la nomitan "ĉina salono", kies muroj estas ornamitaj per ĉina pentrita murpapero.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Folleto informativo. Palacio de la Cotilla». [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083510/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Kaj de la 19-a jarcento estas la lasta granda palaco de la urbo, nome la palaco de la grafino "de la Vega del Pozo", desegnita de [[Ricardo Velázquez Bosco]] sur antikva konvento de la [[16-a jarcento]], kiu karakteriziĝas per sia [[Eklektika arkitekturo|eklektikismo]] kaj per la flaveca koloro de ties eksteraj muroj.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115082809/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Al tiuj palacoj aldoniĝas aliaj minoraj kiel la palaco de Dávalos, de la 16-a jarcento komplete restaŭrita fine de la [[20-a jarcento]] por gastigi la sidejon de la [[publika biblioteko]],<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de Dávalos». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083312/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la palaco de la grafoj de Coruña, ankaŭ de la 16-a jarcento apuda al la preĝejo de Sankta Nikolao la Reĝa. Tamen estas ankaŭ aliaj, kiel la granda palaco de Montesclaros, de la 16-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la Akademio de Militinĝenieroj kaj kiu estis detruita de incendio en [[1924]]. Aliaj civilaj historiaj konstruaĵoj kiuj troviĝas en Gvadalaĥaro estas la [[urbodomo]], konstruita en [[1906]] laŭ eklektika stilo; la palaco de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro]], konstruita en la [[19-a jarcento]] kiel sidejo de la provinca registaro; la provinca prizono aŭ la Gastejo de la Horloĝo, antikva domego de la [[17-a jarcento]], komplete rekonstruita komence de la [[21-a jarcento]]. === Religia arkitekturo === [[Dosiero:Iglesia de San Ginés2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La preĝejo de San Ginés estis situa dekomence ekstermurege de la urbo kaj ĉe tiu estis okazigitaj merkatoj kaj foiroj, ĝis en la 19-a jarcento oni detruis la muregojn kaj ĝi aliĝis al la cetero de la urbo}}]] [[Dosiero:CapillaLuisdeLucena2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kapelo de Luis de Lucena, verko de la renesanco, formis parton de la antikva preĝejo de Sankta Mikaelo. Nuntempe estas hejmo de arkeologia ekspozicio pri la antikvaj [[Mudeĥara arto|mudeĥaraj]] preĝejoj de la urbo}}]] Je la ascendo de la nobelaro de Gvadalaĥaro en la Malalta [[Mezepoko]], ekis periodo de konstruado de grandaj [[preĝejo]]j, plejparte financitaj de tiu, kaj tre ofte apudaj al konventoj. En la [[14-a jarcento]], apude al la nuntempe malaperinta konvento de Sankta Klara oni konstruis la preĝejon de Santiago, kiu miksis la stilojn [[Mudeĥara arto|mudeĥara]] kaj malfru-[[gotika]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santiago». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822115614/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Estas mudeĥaraj ankaŭ la restaĵoj de la preĝejo de Sankta Ĝilo, de la [[12-a jarcento]], kiu estis ankaŭ sidejo de la municipa konsilantaro el kiu restas stare nun la [[absido]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Gil». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822105454/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Sed, de tiu epoko, elstaras ĉefe la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva [[moskeo]] ekde fino de la [[13-a jarcento]] ĝis la [[16-a jarcento]] kunigante tri arkitekturajn stilojn: nome mudeĥara, [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj [[baroko|baroka]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Concatedral de Santa María». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822112043/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Iom antaŭa al tiuj ĉiuj estas la sanktejo de la Virgulino Antigua, de la [[13-a jarcento]], kvankam tre transformita en la postaj jarcentoj.<ref name="Antigua"> JUAN-GARCÍA, Ángel de (1997). «Nuestra Señora de la Antigua (Guadalajara capital)». Ermitas de Guadalajara (un paseo por la historia). Henares al día. ISBN 84-605-6382-0. [http://henaresaldia.com/?option=com_content&view=article&id=151%3Anuestra-senora-de-la-antigua-guadalajara-capital&catid=36%3Ala-alcarria&Itemid=60] Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> De la [[Renesanca arkitekturo|Renesanco]] de la [[16-a jarcento]] kaj de la [[baroko]] de la [[17-a jarcento]], koincide kun la nobela hegemonio de Gvadalaĥaro, estas la plej parto de la antikvaj preĝejoj de la urbo, kiel la preĝejo de Sankta Ĝilo (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Ginés». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013218/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> la preĝejo de Sankta Mikaelo (16a jc.), el kiu staras reste nur la kapelo de Luis de Lucena,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Capilla de Luis de Lucena». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013336/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la preĝejo de Remedios (16a jc.), parto de antikva konvento kaj aktuala aŭlo de la [[Universitato de Alcalá de Henares]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de los Remedios». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919012637/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> El tiu periodo estas ankaŭ la konventoj de Sankta Francisko (16a jc.), poste pafilista fuorto kiu estas hejmo de la panteono de la familio Mendoza, fare imite de la panteono de la Reĝoj de la [[Monaĥejo de El Escorial]];<ref name=DePaz /> de la Piedad (Pieco), antaŭ palaco de Antonio de Mendoza (16a jc.);<ref name=piedad /> de Sankta Jozefo, aŭ de la Karmelaninoj de Malsupre (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de las Carmelitas de San José». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013753/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> kaj de Carmen (16a jc.).<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento del Carmen». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014729/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> En la [[19-a jarcento]], la mecenatino María Diega Desmaissières, grafino de la Vega del Pozo kaj dukino de Sevillano, konstruigis en bieno de sia posedaĵo sude de la urbo laŭ desegnoj de [[Ricardo Velázquez Bosco]], ŝian panteonon,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Panteón de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=165] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232547/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=165&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-04}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> la preĝejo de Sankta Maria Mikaela<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santa María Micaela». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=158] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306172244/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=158&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-06}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj la lernejon de la monaĥina ordeno Adoratrices, honore al sia onklino Micaela Desmaissières.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Fundación de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152|date=2016-03-05}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> En Gvadalaĥaro troviĝis ankaŭ kelkaj ermitejoj kiuj malaperis laŭlonge de la tempo. Oni konservas nur du: la ermitejo de Sankta Roque, en la parko kiun ĝi nomiĝis kaj ĉe la panteono de la Dukino de Sevillano, kaj la ermitejo de Sankta Sebastiano, ene de la palaco de la grafino de la Vega del Pozo.<ref name=Antigua /> [[Dosiero:Guadalajara Panteon1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Panteono]] de la Grafino de Sevilo}}]] === Arkitekturo en la submunicipoj === [[Dosiero:Usanos Iglesia.jpg|eta|La preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria) de [[Usanos]] estas la plej bona ekzemplo de religia arkitekturo en la submunicipoj de Gvadalaĥaro.]] La submunicipoj [[Iriépal]], [[Taracena]], [[Usanos]] kaj [[Valdenoches]] estas malgrandaj vilaĝoj de agrikultura deveno, ĉiam dependaj de la ekonomia agado de Gvadalaĥaro kaj kun malabunda historia arkitekturo, ĝenerale nur malriĉa [[mezepoka]] aŭ [[Moderna Epoko|moderna]] preĝejo. Tiele, en Iriépal estas la preĝejo de la Concepción (Koncipiĝo de Maria), verko de la [[16-a jarcento]], kie elstaras la [[mudeĥara]] turo;<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: IRIEPAL». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/05/iriepal.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> en Taracena staras la preĝejo de la Purísima (plej pura), de la [[17-a jarcento]], en stilo [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] tre simpla,<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: TARACENA». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/11/taracena.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj en Usanos, la preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria), [[Romanika arkitekturo|romanika]] de la [[13-a jarcento]], tre reformita en postaj epokoj kaj kie elstaras la turo kun [[krenelo]]j. En aliaj medioj, elstaras ankaŭ la lavejo de Iriépal, verko de [[1910]] laŭ [[Historiismo (arthistorio)|historiisma stilo]] danke al la financado fare de la Fondaĵo de José Santa María de Hita, kaj la [[Fontano|fontanoj]] de Iriépal ([[1858]]) kaj Valdenoches ([[1656]]).<ref> Bermejo Millano, Juan José (2002). Fuentes de Guadalajara. Guadalajara: Aache. pp. 51 kaj venontaj. ISBN 84-95179-84-9. </ref> En ĉiuj submunicipoj troviĝas kelkaj ekzemploj de kastiliaj domegoj, tre malriĉaj kompare kun tiuj de urboj. Laste, elstaras la setlejo Villaflores, nome agrikultura setlejo konstruita en [[1887]] laŭ desegno de [[Ricardo Velázquez Bosco]] kaj laŭ mendo de María Diega Desmaissières.<ref> ABC. «El poblado de Villaflores, declarado como Bien de Interés Cultural». Arkivita el originalo en la 22a de februaro 2016. [https://web.archive.org/web/20160222025819/http://www.abc.es/local-guadalajara/20150421/abci-villaflores-bien-interes-cultural-201504211840.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:Edificios Plaza Mayor, Guadalajara.jpg|eta|La portikaraj konstruaĵoj en la ĉefa placo konstituas ekzemplon de la arkitekturo de loĝejoj de komenco de la 20a jarcento.]] === Urbanismo === La urba aspekto de la historia centro de Gvadalaĥaro estas tipa de alandalusa urbo, kun mallongaj kaj mallarĝaj [[strato]]j kaj variaj [[placo|placetoj]]. La ĉefa vojo de la urba centro estas la ĉefa strato nome ''Calle Mayor'' [KAlje maĜOR] (nome ankaŭ ''calle de Miguel Fluiters'' en ties malsupra parto), kiu trapasas ĝin el nordokcidente al sudoriento. Ĝi estis malfermita ĉefe dum la [[17-a jarcento]] kiel parto de la reĝa vojo el Madrido al Zaragozo, kiu trapasis la urbon, kaj inter fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento|20-a]] suferis grandan stetikan ŝanĝon pro la starigo de novaj konstruaĵoj por [[loĝejo]]j.<ref> Aguilar, Pedro (1999). Vivir Guadalajara. Maorí. p. 18. ISBN 84-603-9442-5.</ref> Ĝi kunigas la du plej grandajn placojn de la historia centro de la urbo, nome tiu nomita dum la frankisma epoko "Plaza de los Caídos en la Guerra Civil" ((frankismaj) falintoj dum la enlanda milito) kaj nun simple "Plaza de España", en la malsupra parto ĉe la [[palaco Infantado]], kaj la placo de Sankta Dominiko en la supra parto ĉe la preĝejo de Sankta Ĝeneso. Ĉe la mezo de la strato troviĝas du aliaj placoj, nome la "plaza Mayor" (plej granda placo), kie estas la urbodomo, kaj la placo de la Jardinillo [ĥardiNIjo] (Ĝardeneto). Aliaj minoraj placoj de la urba centro kiuj formas parton de ties aspekto estas tiuj de la Concejo [konZEĥo] (Konsilantaro), de Dávalos, de Marlasca, de Moreno, de San Esteban (Sankta Stefano) aŭ de Francisco Beladíez. En la urba centro troviĝas ankaŭ la strato Bardales, ekzemplo de mallarĝa komerca strato en kiu estis la atelieroj de [[esparto]]. Pere de la malmuntado de la antikvaj [[murego]]j en la [[18-a jarcento]], profite de ties antikva itinero, oni malfermis du el la ĉefaj vojoj de la urbocentro: nome la "Carrera de San Francisco", el la placo de Sankta Dominiko al la Pordego Bejanque [beĤANke] ĉe la Parko Concordia, kaj la antikva ŝoseo N-II kiel ĉirkaŭirejo de la urbo oriente. Kiel sekvo de la Carrera de San Francisco el la placo de Sankta Dominiko al la okcidento, oni malfermis en la [[1950-aj jaroj]] la promenejo de la Doktoro Fernández Iparraguirre (konata populare kiel ''promenejo de la Krucoj''), nome [[bulvardo]] desegnita de Antoni Batlle Punyed kaj inspirita de [[La Rambla]] de [[Barcelono]].<ref>HERRERA CASADO, Antonio (29a de novembro 2003). «El paseo de la Cruces, una joya de la ciudad». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225231912/http://alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/ |date=2011-12-25 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> En ĝi staras el majo [[2003]] ankaŭ kolekto de [[busto]]j de gravuloj el la urbo faritaj de Luis Sanguino.<ref>HERRERA CASADO, Antonio (11a de majo 2003). «Nueve caras para Guadalajara». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729093638/http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara/ |date=2010-07-29 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Kiel inĝenieriaj verkoj plej antikvaj de Gvadalaĥaro estas la ponto de Henares, nome enirejo al la urbo veninte el [[Toledo]] tra la kvartalo La Alcallería, starigita en la [[10-a jarcento]], kvankam tre transformita en postaj jarcentoj,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puente del Henares». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918235355/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la ponto de la Infantas (Infantinoj), ĉe la turego de Alamín kaj ĉe la ravino de Alamín.<ref name=TorreonAlamin /> Pli ĵuse, de komenco de la [[21-a jarcento]], estas la ponto Arriaca, nome [[Stajponto|staja viadukto]] situa norde de la urbo, ĉe la novaj urbanizitaj areoj.<ref> Sánchez de León, Ramón; Bernal Pérez, Christian. «Puente atirantado "Arriaca" en Guadalajara». Asociación Científico-Técnica del Hormigón Estructural. Arkivita el la originalo en la 4a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160304195102/http://e-ache.com/modules/ache/ficheros/Realizaciones/Obra74.pdf] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:SanNicolásElRealGuadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|San Nicolás El Real}}]] Krom tiuj kiuj estas sur la promenejo de la Krucoj, aliaj [[skulptaĵo]]j rimarkindaj en la urbo estas la monumento al la Grafo de Romanones, en la ĝardenoj de la placo de Sankta Dominiko, farita de Miguel Blay en [[1914]];<ref>GÓMEZ, Pablo (2009). «Monumento al Conde de Romanones». Escultura Urbana (1a de marto). ISSN 1988-5954. [http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002041/http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm|date=2015-09-24}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> ''La brakumo'', monumenta skulptaĵo de Francisco Sobrino Ochoa, starigita en la [[1980-aj jaroj]] ĉe unu el la enirejoj al la urbo el la ŝoseo A-2,<ref> Aache. «Francisco Sobrino». [http://www.aache.com/alcarrians/sobrino.htm] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la busto de José Antonio Ochaíta, fare de Antonio Navarro Santafé, ĉe la konvento de la Karmenaninoj, inter aliaj. == Kulturo == === Muzeoj === La urbo disponas el diversaj muzeoj kaj muzeaj ekspoziciejoj. [[Dosiero:Doña Aldonça de Mendoza. Sepulcro.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Tombo de la dukino Aldonza de Mendoza, kiu estis filino de Diego Hurtado de Mendoza, admiralo de Kastilio, kaj edzino de Fadrique Enríquez de Castilla, duko de Arjona kaj grafo de Trastámara. La tombo devenas el la monaĥejo de Sankta Bartolomé de Lupiana kaj troviĝas en la Muzeo de Guadalajara}}]] * La Muzeo de Gvadalaĥaro, konata ankaŭ kiel Provinca Muzeo de Gvadalaĥaro, estas la provinca muzeo plej antikva el Hispanio, ĉar estis fondita en 1838.<ref>«Patrimonio Histórico de Castila-La Mancha. Museo de Guadalajara». Patrimonio Histórico CLM. [http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160917092901/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/|date=2016-09-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi dependas de la regiona registaro Junta de Castilla-La Mancha kaj ĝia sidejo estas en la [[Palaco Infantado]]. Ĝi inkludas kolektojn ĉefe de belartoj, akiritaj pere de la ''[[desamortización]]'' de ekleziaj havaĵoj fare en la 19a jarcento, arkeologio, akirite el arkeologiaj elfosaĵoj faritaj en la provinco, kaj etnologio, kio kolektas objektojn rilatajn al popolaj artoj kaj kutimoj de la provinco Gvadalaĥara. Ĝi estas hejmo ankaŭ de kelkaj portempaj ekspozicioj laŭlonge de la jaro. * La Muzeo Francisco Sobrino, kiu estis inaŭgurita en 2015<ref>Clemente, Elena. «El Museo Francisco Sobrino abre al público - Culturaenguada.es». CulturaEnGuada. [http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201042226/http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico|date=2017-12-01}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> en la historiaj navoj de la Municipa Buĉejo. Ĝi estas dediĉita al la figuro kaj verkaro de Francisco Sobrino Ochoa, skulptisto naskiĝinta en la urbo Gvadalaĥaro. * ''Guadalajara en la Historia'', muzea kolekto de la Municipo de Gvadalaĥaro situa en la centro Eduardo Guitian.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Información / Noticias». Ayuntamiento de Guadalajara. [https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918015021/https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Tiu ekspozicio montras iradon de la historio de la urbo, el ties deveno kaj unua setlejo, la transformo en rimarkinda ĉefurbo de al-Andalus, la aligo al la regno Kastilio, la influo de la familio Mendoza, la brilaj jaroj ligitaj al la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, la alveno de la Militinĝenieroj kaj de la aŭta kaj aviadila industrioj, la katastrofo de la Enlanda Milito kaj, laste, la renaskiĝo pere de la rekuperado de la demokratia libereco. === Spektaklejoj === [[Dosiero:Buero Vallejo Theatre, interior.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Multuza salono kaj enirejo de la Teatro Auditorio Antonio Buero Vallejo}}]] Inter la spektaklejoj el kiuj disponas la urbo menciendas la jenaj: * La '''Teatro Auditorio Buero Vallejo''', dediĉita al la ĝvadalaĥara dramaturgo [[Antonio Buero Vallejo]], okupas modernan konstruaĵon kiu estis inaŭgurita en 2002.<ref> Mancha, Gobierno de Castilla-La. «JOSÉ BONO INAUGURÓ EL TEATRO "ANTONIO BUERO VALLEJO", EN GUADALAJARA | Gobierno de Castilla-La Mancha». Gobierno de Castilla-La Mancha. [www.castillalamancha.es/actualidad/notasdeprensa/jos%25C3%25A9-bono-inaugur%25C3%25B3-el-teatro-antonio-buero-vallejo-en-guadalajara] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi disponas el sidlokaro por 1 003 personoj, scenejon de 465 m² kaj orkestran fosaĵon.<ref>mipuntomap (11a de aprilo de 2015). «Teatro Buero Vallejo Guadalajara». [http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921032928/http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/|date=2016-09-21}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Krome ĝi disponas el la '''Sala Tragaluz''', nome aŭlo kun 133 sidlokoj kaj multuza salono por portempaj ekspozicioj kaj aliaj eventoj de 188 m². Ĝi estas administrata de la ''Patronato Municipal de Cultura''. * La '''Teatro Moderno''', estis inaŭgurita en 1924 kaj disponas el sidlokaro por 208 personoj. Ĝi troviĝas en la historia kvartalo de la urbo, ĉe la placo de Sankta Stefano.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Teatro Moderno». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916024117/http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Post unu jaro de riparado estis reinaŭgurita en 2015. * La Spaco TYCE, municipa kulturejo situa en la navoj de la Fuorto de Sankta Francisko, enhavas salonojn por trejnado, ekspozicioj, de informadiko, multuzaj krom koncertejo kun scenejo de 185,71 m² kun sidlokaro por 218 personoj aŭ enhavo por 650 starantoj.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Espacio TYCE». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916030701/http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> === Bibliotekoj kaj arkivoj === [[Dosiero:Claustro_del_palacio_de_Dávalos_(Guadalajara)_tras_su_restauración.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Klostro de la Palaco de Dávalo kie troviĝas la Biblioteko de Gvadalaĥaro}}]] * La Publika Biblioteko de la Ŝtato en Gvadalaĥaro, historie situa en la [[Palaco de la Infantado]] ĝis 2004 kiam ĝi translokiĝis al la rehabilitita Palaco de Dávalos. Ĝi estis fondita en 1837 kaj malfermita kvar jarojn poste. Ĝi havas 5 800 kvadratajn metrojn kun 200 000 volumoj. En 2012 ĝi havis 30 laboristojn. Estas nemalhavebla elemento la kultura, eduka kaj distra vivo de Gvadalaĥaro.<ref> El País (eld.). «Guadalajara, la biblioteca que resiste». [https://elpais.com/cultura/2012/10/13/actualidad/1350148036_241892.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Historia Provinca Arkivo de Gvadalaĥaro, konservas dokumentaron el la Mezepoko ĝis la aktualo rilata kun la provinco Gvadalaĥara. Ĝia celo estas meti tiun dokumentaron je la servo de la civitano kaj doni apogon al la administracio, al la informado, al la esplorado kaj al la kulturo. Ĝi estis fondita en 1931 kaj troviĝas en moderna konstruaĵo stara en la strato Julián Besteiro kun areo de 7 227 konstruitaj metroj, el kiuj preskaŭ la duono estas destinitaj al dokumentarejo.<ref> Ministerio de Educación, Cultura y Deporte (eld.). «Archivo Histórico Provincial de Guadalajara (España)». [http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=51684] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Ĝenerala Militarkivo de Gvadalaĥaro, situa sur la loko kie troviĝis la antikva Akademio de Inĝenieroj, estas centro de la Ministerio de Defendo, kreita en 1967 por malpezigi parton de la dokumentaro konservita de la Arkivo de la Ministerio de la Armeo.<ref>Ministerio de Defensa (eld.). «Archivo General Militar de Guadalajara». [http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918040117/http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Municipa Arkivo de Gvadalaĥaro, estas la administra fako kiu zorgas pri la gardado, organizado kaj disvastigo de la dokumenta havaĵo de la Municipo de Gvadalaĥaro.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Ayuntamiento / Administración / Administración Central / Archivo Municipal». Ayuntamiento de Guadalajara. [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919235555/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3|date=2016-09-19}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Estas formita de la dokumentoj de ajna epoko, bazo kaj formato, kiujn la municipo produktis, ricevis kaj konservis kiel atestilo de sia agado, rajtoj kaj devoj. Ĝi inkludas aliajn kolektojn, devenajn el aliaj institucioj aŭ personoj por garantii ties konservadon. La plej antikva dokumento estas plumbohabanta letero de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]] kiu datas el la jaro 1251; troviĝas ankaŭ en la kolekto de la arkivo la letero de [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] kiu havigis la titolon de [[urbo]] al la ĝis tiam nur ''villa'' (urbeto). === Kulturaj eventoj === Dum la tuta jaro diversaj organismoj kaj asocioj organizas aŭ patronas kulturan agadon ĉiatipan. La jena listo indikas kelkajn el plej konataj kaj referencataj kiuj ĝuas plej grandan tradicion kaj kontinuecon: [[Dosiero:Panoramica del Palacio del Infantado durante el maraton de los cuentos.jpg|eta|maldekstra|450ra|{{centre|La Rakonta Maratono ne haltas la tutan tagon kaj vespere estas kiam plej alfluo de ĉeestantoj venas}}]] * La '''Rakonta Maratono''' estas parola festivalo kiu okazas ĉiujare en la palaco de la Infantado dum la dua aŭ tria semajnfino de junio. Ĝi arigas rakontantojn el la tuta mondo kiu rakontas seninterrompe dum la fin de semajnfino. Iniciatita en 1992,<ref> «Historia - Maratón de los Cuentos». Maratón de los cuentos de Guadalajara. [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> la Rakonta Maratono de Gvadalaĥaro okazas ĉiujare ekde tiam. Ĝi atingis 25an fojon en 2016 atingante 46 horojn de rakontado seninterrompa.<ref> Maratón de los Cuentos (ed.). «El Maratón de los Cuentos celebrará sus 25 años con un maratón tuitero y una explosión de poesía oral». [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Foje ankaŭ esperantistoj partoprenis per rakonto legita en [[Esperanto]]. [[Dosiero:Tenorio Mendocino en la Cotilla 7183.jpg|eta|Ludado de la dua sceno de la ''Tenorio Mendocino'' en la Palaco de la Cotilla.]] * La ''Tenorio Mendocino'', nome ludado de la teatraĵo ''[[Don Juan Tenorio]]'' de [[José Zorrilla]] kiu okazas ĉiujare ĉirkaŭ la 1a de novembro sur la stratoj kaj ĉe la ĉefaj monumentoj de la urbo Gvadalaĥaro. Ĝi konsistas el miksaĵo de la [[rolulo]]j de la teatraĵo ''Don Juan Tenorio'' kun tiuj de la familio Mendoza, la hegemonia kaj plej riĉa de Gvadalaĥaro en la [[16a jarcento]], kiam supozeble okazas la agado de la teatraĵo. La ludado estas farita de amatoraj aktoroj. Ĝi estas deklarita kiel Festo de Regiona Turisma Intereso. La unua fojo okazis en 1992.<ref> Diario Oficial de Castilla-La Mancha (eld.). «Resolución de 01/10/2010, de la Dirección General de Turismo y Artesanía, por la que se otorga el Título de Fiesta de Interés Turístico Regional al Tenorio Mendocino de Guadalajara. [2010/18260]». [http://docm.jccm.es/portaldocm/descargarArchivo.do?ruta=2010/10/29/pdf/2010_18260.pdf&tipo=rutaDocm] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La '''Festivalo de Solidareca Kinarto de Gvadalaĥaro''', iniciatita de la asocio Cinefilia en 2003 kaj okazinta ekde tiam ĉiujare, naskiĝis kun la celo montri kaj helpi tipon de kinarto alternativa al tiu ofta kiu facile alvenas al la kinejoj, gvidite samtempe de spirito kiu postulas por kino fundamentan rolon en la konscio pri la problemoj kiuj tuŝas la homojn, helpe al la solidareco kaj al la esplorado de agado kaj vidpunktoj alternativaj.<ref> FESCIGU (eld.). «Edición 2003». [http://www.fescigu.com/2003/edicion2003.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Krom tiuj eventoj menciendas la ''Solsticio Folk'' (Folklora Solstico),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Solsticio Folk. Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> nome festivalo de kelta muziko kiu okazas ĉiusomere, la ''Veladas de Arte Sacro'' (Vesperoj de Religia Arto),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Veladas de Arte Sacro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2017.</ref> nome muzikaj vesperoj okazintaj en novembro en la diversaj preĝejoj de la ĉefurbo aŭ la Librofoiro, okazinta en majo.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Feria del Libro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> == Famuloj == [[Dosiero:Marques de Santillana detalle.jpg|eta|[[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana.]] * [[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana (1398-1458), poeto kaj politikisto de la 15a jarcento; * [[Diego Hurtado de Mendoza (1417-1479)]], nobelo, unu grafo de Tendilla; * [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), kardinalo kaj ĉefa konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]; * [[Francisco Fernández Iparraguirre]] (1852-1889), botanikisto, lingvisto kaj [[volapuko|volapukisto]]; * [[Antonio Buero Vallejo]] (1916-2000), poeto kaj dramaturgo; * [[Camilo José Cela]] (1916-2002), verkisto kiu loĝis grandparte de sia vivo en Gvadalaĥaro; * [[Fernando de Diego]] (1919-2005), ĵurnalisto kaj filologo, tradukisto de la angla kaj de la franca kaj ĉefa tradukisto de verkoj de literaturo en hispana al [[Esperanto]]. Honora membro de [[UEA]], kaj aŭtoro de la ''Gran Diccionario Español-Esperanto''. == Provinco == Gvadalaĥaro estas ĉefurbo de [[Provinco Gvadalaĥaro|samnoma provinco]], havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej senloĝataj provincoj de Hispanio. Ĉefaj vilaĝoj estas jenaj: [[Sigüenza]], [[Pastrana]], [[Molina de Aragón]] kaj [[Azuqueca de Henares]]. == Vidu ankaŭ == * [[Guadalajara (stacidomo)]] * [[Guadalajara-Yebes (stacidomo)]] * [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * http://guadalajara.interactiva.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829043022/http://www.guadalajara.interactiva.org/ |date=2012-08-29 }} <!-- guadalajara._interactiva_._org_ --> * http://www.guadalfaxara.es.vg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070308150110/http://www.guadalfaxara.es.vg/ |date=2007-03-08 }} {{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gvadalaharo (Hispanio)| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Vojo de Cido]] [[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] 6cnkbchda05ep6kkqkhbg2shz7ofe1m 9455182 9455176 2026-08-17T00:14:58Z ThomasPusch 1869 9455182 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Guadalajara}} {{Informkesto urbo | nomo = Guadalajara | bildo=Guadalajara,_vista_aérea_(tone,_contrast,_color).jpg | mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | flago = Bandera de Guadalajara.svg | blazono = Escudo de Guadalajara.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[provinco Gvadalaĥaro]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Alkario]] | estro = Ana Guarinos López (2023-2027, [[Partido Popular|PP]]) <!-- krom se iu atentos akualigi la informon post 2027, pli bonas ne indiki ion ĉi tie post 2027... --> | regiono-ISO=ES-CM | tipo1= reliefo | situo sur mapo2= Hispanio | tipo2= reliefo | zomo = 11 | poŝtkodo = 19001-19005 | TTTejo = [http://www.guadalajara.es/es/ retejo] }} '''Gvadalaharo'''{{mankas fonto}} aŭ '''Gvadalaĥaro''' ('''Guadalajara''' en [[hispana lingvo]]) estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], en la centro de [[Hispanio]] kaj de la [[Iberia Duoninsulo]]. Gvadalaharo estas ĉefurbo de [[Provinco Guadalajara|samnoma provinco]], unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio. Ĝi situas sur monteto sur la maldekstra bordo de la valo de la rivero [[Henares]], en la plej alta parto de la [[Suda Altebenaĵo]] de Kastilio, inter la komarkoj [[Alkario]] kaj [[Campiña del Henares]]. La urbo estis fondita sur altaĵo de la tereno, inter du profundaj ravinoj, nome Alamín kaj Coquín [koKIN] aŭ de Sankta Antonio, kiuj alportis akvon el la proksima alkaria altebenaĵo al la rivero Henares. La alto de la urbo super la marnivelo estas de 708 metroj mezurite en la ĉefa placo. La klimato estas mediteranea kontinenta, kun longaj kaj malvarmaj vintroj, kaj mallongaj kaj tre varmaj someroj. La jara averaĝo de temperaturoj estas de 13,1 ºC kaj de precipitaĵo pli ol 400 l/m². En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn, kio faras ĝin la dua plej loĝata urbo de Kastilio-Manĉo, post [[Albacete]] kaj antaŭ [[Toledo]]. Kun areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj ĝi havas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi situas 55 kilometrojn for de [[Madrido]], preskaŭ en la influareo de ties [[aglomeraĵo]]. [[Dosiero:Calle Mayor, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|La Calle Mayor (ĉefa strato) estas grava komerca kaj financa akso en la urbo. En dua rango videblas la konstruaĵo de la Trezoro (''Hacienda'')}}]] [[Dosiero:Convento de la Piedad, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Danke al la postaj ampleksigoj, la palaco de Antonio de Mendoza iĝis la konvento de la Piedad (Pieco). Poste ĝi estis la sidejo de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro de Gvadalaĥaro]] kaj poste de la mezlernejo "Brianda de Mendoza"}}]] == Historio == Kvankam jam antaŭe ekzistis urbo, nome romia setlejo Arriaca, en tiu loko, la nuna urbo estis konstruita de la araboj, kun la nomo ''Wadi-l-Hiyara'' (''Ŭadi-l-Hiĵara'', واد الحجرة aŭ وادي الحجرة) por la rivero Henares kiel ''Ŝtona Rivero''. La urbo atingis ian brilon en la 10-a jarcento, spite sian situacion en teritorio preskaŭ ĉiam en la Mezepoko en milita areo.<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. paĝo 26.</ref> En 1085, Guadalajara estis konkerita por la reĝo de Kastilio [[Alfonso la 6-a]], atribuita tiu fakto al la militestro Alvar Fáñez de Minaya.<ref> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm]</ref>​ Ekde tiam kaj ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en 1212 la historio de la urbo estis ligita al la irado de la militoj kontraŭ la [[almoravidoj]] kaj [[almohadoj]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. p. 36. ISBN 9788496236820. </ref>​ En 1133 la reĝo [[Alfonso la 7-a]] havigis al la urbo la unuan [[foruo]]n por reguligi la vivon de ĝia komunumo, starigante aron de normigoj, rajtoj kaj privilegioj kaj en 1219, [[Fernando la 3-a]] ampleksigas ĝin per pli ampleksan foruon por la urbo.<ref> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Aktoj de la "Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val" (Kessel, Germanio: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm]</ref> Poste la protekto fare de la reĝo [[Alfonso la 10-a]] sekurigis la ekonomian disvolvigon de la urbeto, pere de la defendo de ties komercistoj kaj pere de la aprobo de foiroj kaj merkatoj. Post la [[14-a jarcento]] la urbo fariĝas grava, pro la influo de la potenca familio Mendoza. De tiu tempo konserviĝas kelkaj imponaj monumentoj, kiel la palaco ''del Infantado''. Estis en la dua duono de la 14-a jarcento kiam establiĝis en Guadalajara la familio Mendoza kiu pro sia posta ascendo okazigis ankaŭ la progreson de la urbo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al la setlejo la titolon de urbo. Laŭlonge de la 16-a jarcento estis epoko de prospero. La ĝenerala krizo de la 17-a jarcento tuŝis speciale tiun urbon kiu pro la foriro de la familio Mendoza al [[Madrido]] kaj pro la ekonomia falo kaj la senloĝigo la daŭro de la urbo endanĝeriĝis. Komence de la [[18-a jarcento]] kaj post rabado dum la [[Milito de Hispana Sukcedo|milito de Sukcedo]], la urbo suferis sian plej malbonan momenton. Por klopodi bremsi tiun situacion [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] establis la Reĝan Tolfabrikon en la urbo, kiu ĝis komenco de la [[19-a jarcento]] sekurigis la kreskon de la loĝantaro. La damaĝoj okazigitaj de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj la fermo de la Reĝa Tolfabriko en [[1822]]. okazigis novan malkreskon en la urbo.<ref name="Ballesteros" /> Ekde tiam, ĝis la dua duono de la [[20-a jarcento]], la urbo survivas danke al sia administracia funkcio, kiel provinca ĉefurbo kaj sidejo de institucioj kiel la Akademio de Militinĝenieroj aŭ la "Diputación Provincial" (provinca deputitaro aŭ municiparo).<ref name=":5" /> La kresko, kvankam malrapida, transformis la loĝantaron, kiu atingis nur 11 000 loĝantojn en 1900. La manko de industria disvolvigo limigis ĝis la mezo de la 20-a jarcento la ŝancojn de la urbo. Kiel en la ĉefa parto de la lando, la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] kaj la epoko de postmilito estis tempoj ege malfacilaj; dum la milito okazis proksime de Guadalajara batalo, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la flanko de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]]. En [[1959]] Guadalajara estis inkludita en la planoj por disvolvigo kiel areo de industria malpezigo de Madrido, kio okazigis gravajn indicojn de kresko de la urbo kaj ĝenerale de la nomita [[Koridoro de Henares]]. == Fizika geografio == === Situo === La urbo Guadalajara situas en la centro de la [[Iberia Duoninsulo]], sudokcidente de la [[Iberia Sistemo]] kaj nordoriente de la [[Suda Altebenaĵo]]. Ĝi troviĝas okcidente de la samnoma provinco kaj sur la valo de la rivero [[Henares]], alfluanto de [[Jarama]], siavice alfluanto de la ĉefrivero [[Taĵo]]. Ekonomie, ĝi troviĝas ene de la industria areo de la [[Koridoro de Henares]], en la orienta parto de la [[Metropola areo de Madrido]].<ref> Burns, Malcom C.; Roca, Josep; Moix, Montserrat; Ulied, Magda (5-okt-2009). «El sistema metropolitano de la macro-región de Madrid». Universitat Politècnica de Catalunya. Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016, konsultita la 11an de novembro 2017 [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3762331.pdf] [Dialnet-ElSistemaMetropolitanoDeLaMAcrorregiónDeMadrid-3762331-1.pdf]</ref> ==== Limoj ==== Por la teritorio de Guadalajara: {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fontanar]] kaj [[Marchamalo]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Tórtola de Henares]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Torija]] kaj [[Aldeanueva de Guadalajara]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Centenera]] kaj [[Lupiana]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Alovera]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Chiloeches]], [[Pozo de Guadalajara]], [[Pioz]] kaj [[Loranca de Tajuña]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Horche]], [[Yebes]], [[Valdarachas]] kaj [[Aranzueque]] |}</center> Por la eksklavo [[Usanos]] {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Fuentelahiguera de Albatages]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Málaga del Fresno]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Yunquera de Henares]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' [[Galápagos (Guadalajara)]] | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Fontanar]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente'' [[Valdeaveruelo]] | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Cabanillas del Campo]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[Marchamalo]] |}</center> === Orografio kaj geologio === [[Dosiero:Landscape one.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la ebenaĵo de [[Alkario]]}}]] En la municipo teritorio distingiĝas du zonoj klare diferencitaj pro ties orografio kaj geologio. Unuflanke, la plej parto de la municipo, kaj ankaŭ de la urbo mem, kuŝas sur la tavola reliefo kiu estas formata de [[Alkario]]. En ĝi distingiĝas la [[arbustetaro]] oriente kaj sude ĉirkaŭ la 1000 [[msm]], komponita de konglomeraĵoj el [[kvarcito]] kaj [[kalkoŝtono]], kun tereno malfekunda kaj arida. Inter tiu arbustetaro kaj la [[rivero Henares]] estas [[ravino|ravinaj deklivoj]], kun averaĝa klino de 20 %, kaj la montopiedaj glacisaj montetaj, kie kuŝas la setlejoj, ambaŭ formitaj de [[marno]] kaj lutitoj. Aliflanke, la plej okcidenta parto de la municipo, en la dekstra bordo de la rivero je malpli ol 700 msm, kaj en la eksklavo [[Usanos]], korespondas al la [[Campiña del Henares]], formas mildajn deklivojn komponitajn el [[argilo]] kaj [[sablo]], en la zonoj proksime de la rivero pli taŭgaj por la [[irigacio]], kaj el [[Grejso|grejso]], inter [[Marchamalo]] kaj Usanos. <ref name="MAPA"> Instituto Geológico Nacional. Mapa Geológico Nacional a escala 1:50.000 [mapa]. [http://info.igme.es/cartografiadigital/geologica/Magna50.aspx] Konsultita la 14an de septembro 2016 (por la hispana versio) kaj la 11an de novembro 2017 (por Esperanto).</ref> === Hidrografio === [[Dosiero:Río henares.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Rivero Henares}}]] La riveraj fluaĵoj kiuj pasas tra Guadalajara apartenas al la baseno de la rivero Taĵo kaj tiele ili verŝas en la Atlantikon. La ĉefa rivera fluaĵo kiu trapasas la municipon estas la rivero Henares, kiu elfluas en [[Sierra Ministra]] kaj elfluas en la rivero [[Jarama]] en la municipo [[Madrida Regiono|madrida]] nome [[San Fernando de Henares]].<ref name="MAPA"/> Ene de la municipa teritorio estas variaj alfluantoj kiuj elfluas en Henares, nome rojoj sezonaj, kiuj parton de la jaro ne havas akvon. En la maldekstra bordo de la rivero oni trovas la nuran alfluanton kiu havas kontinuan fluon, nome la rojo de la Vega. Troviĝas ankaŭ la rojoj Olmeda, Sotillo, Huerta, Limpia, Zarraque, Monjardín kaj Colmenilla.<ref name=":Ag21"/> Menciindas ankaŭ la rojo Dueñas, kiu fluas laŭ la dekstra bordo de Henares kvankam ĝi ne elfluas en ĝin. Malpli gravaj sed same ne rilataj al Henares estas la rojoj Portillo kaj Peñas. === Klimato === La situo de Guadalajara, en la centro de la duoninsulo kaj malproksime de la mar, kondiĉigas la reĝimon [[precipitaĵo|precipita]], sufiĉe modera, kaj tiun temperaturan, karakterizata de gravaj osciloj kaj tagaj kaj sezonaj. Kiel konsekvenco el tio, la municipo havas [[Kontinenta-mediteranea klimato|kontinent-mediteranean klimaton]]. Laŭ la kriterioj de modifita [[Klimata klasifiko de Köppen]],<ref> Critchfield, H.J. (1983). «Criteria for classification of major climatic types in modified Köppen system». En University of Idaho. General Climatology (angle) (4a eldono). Prentice Hall. Arkivita el la originalo en la 30a de septembro 2009. Konsultita en la 29a de novembro 2012 [https://web.archive.org/web/20090930221104/http://snow.cals.uidaho.edu/Clim_Map/koppen_criteria.htm].</ref> la klimato de Guadalajara estas de tipo ''Csa'' ([[Mediteranea klimato|mediteranea]]).<ref> Agencia Estatal de Meteorología (eld.). «Atlas climático ibérico». Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303181337/http://www.aemet.es/documentos/es/conocermas/publicaciones/Atlas-climatologico/Atlas.pdf]</ref> Longaj someroj, sekaj kaj varmegaj, kaj vintroj same longaj kaj rigoraj, pluas inter mallongaj kaj moderaj printempoj kaj aŭtunoj. Jene montriĝas kelkajn klimatajn rekordojn registritajn en la meteologia observatorio de la AEMET de El Serranillo (Guadalajara) situa je 639 msm, havitaj el 1985 por la precipitado kaj temperaturo kaj ekde 1986 por la vento: * Maksimuma absoluta temperaturo: {{GdC|43,5}}, registrita la 10an de aŭgusto 2012 * Minimuma absoluta temperaturo: {{GdC|−12,5}}, registrita la 12an de januaro 2009 * Maksimuma precipitaĵo en unu tago: 71,1&nbsp;mm, registrita la 24an de majo 1993 * Maksimuma ventero: 101&nbsp;km/h, registrita la 23an de julio 1990. La AEMET disponas ankaŭ de informo de la ekstremaj valoroj klimataj registritaj en la antikva observatorio de la mezlernejo Liceo Carecense situa je 685 msnm, havigitaj el 1920 al 1985 pri la temperaturo kaj al 1986 pri la precipitado, kaj sen informo pri vento. Tamen, neniu registro el la menciitaj de la observatorio de El Serranillo estis superita en la antikva observatorio de la mezlernejo.<ref> Agencia Estatal de Meteorología. «Valores extremos. Guadalajara, El Serranillo». Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160306213635/http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=clm&l=3168C&datos=det&x=3168C&m=13&v=todos]</ref> === Flaŭro === Pro la alta nivelo de [[antropizado]] de la medio, konsekvenco de la intensa uzado de la spaco kiun faris la homo laŭlonge de la jarcentoj, la areo de tereno kiu konservas la eblan [[vegetaĵaro]]n de la zono estas klare malpliigita.<ref name=":Ag21"/> Oni trovas nur arbarajn zonojn restintajn en la bordoj de la riveroj kaj parte sur la deklivoj kaj la supra parto de la [[paramo]]. La cetero de la areo estas uzata por industriaj, loĝejaj aŭ agrikulturaj celoj. La vegetalaj komunumoj hegemoniaj estas la jenaj: [[Dosiero:IMG 0815. Encinar.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Kverkaro}}]] * Kverkaroj, [[Relikvo (biologio)|relikvoj]] de la [[Klimaksa vegetaĵaro|indiĝena vegetaĵaro]] karakterizita de la hegemonio de la [[verda kverko]], akompanata de aliaj specioj kiel ''[[Portugala kverko|keĥigo]]'' kaj [[Pinus halepensis|kverka pino]]. Ĝi troviĝas ĉefe sur la deklivoj de la paramo de alta misnivelo kiuj ne povis esti uzataj por kultivo, kaj en kelkaj zonoj de la supra parto de tiu. Troveblas ankaŭ malgrandaj kverkaj kernoj sur la ondaĵoj de la paramo en la zono de la rojo de la Vega kaj en la monto Kampo.<ref name=":Ag21"/> :Situa en la dekstra bordo de la ravino de la rojo de la Vega kaj proksime de la ravino de la Puto, menciindas pinaro de rearbarigo en la variaĵo de la kverka pino.<ref name=":Ag21"/> * Paŝtejo-makiso, komponita de granda vario de arbustoj kaj herboj kiuj foje estas la unua ŝtupo de regenerado de la indiĝena vegetaĵaro. Troveblas du tipoj de arbustaj kaj paŝtejaj areoj, tiuj apartenantaj al la valo de Henares kaj tiuj de la supra parto de la paramo kaj de kelkaj montetoflankoj. En la unua okazo hegemonias [[genisto]]j kaj [[Esparta ligeo|esparto]], akompanataj de [[Ramno|nigra dorno]] kaj [[dolĉamaro]]; en la dua okazo hegemonias la [[Oficina rosmareno|rosmareno]], la [[lavendo]], la [[ulekso]], la dolĉamaro kaj la genisto, krom la ĝenroj ''[[Poa]]'', ''[[Bromus]]'', ''[[Festuca]]'' kaj ''[[Dactylis]]''.<ref name=":Ag21"/> * Rivera vegetaĵaro, karakterizita de riveraj arbaroj formitaj de blanka poplo, fraksino, blanka saliko kaj komuna ulmo. Krom estas [[tamariko]], [[Rubuso (genro)|rubuso]], [[rozfrukto]], [[klematido]] aŭ [[dolĉamaro]].<ref name=":Ag21"/> === Faŭno === <!-- por tiom dense loĝata urbo tri bildoj de naturaj bestoj ŝajnas maltipe. Indas pripensi kiel aranĝi ilin - eble nur la du birdojn? [[Dosiero:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg|eta|Blanka cikonio en paŝtejo.]] [[Dosiero:Jabalí.jpg|eta|Apro.]] [[Dosiero:Falco_peregrinus_-_01.jpg|eta|Migrofalko.]] --> La faŭno trovebla en la municipa teritorio de Guadalajara varias laŭ la diferencaj habitatoj kiuj en ĝi ekzistas laŭ la karakteroj kaj postuloj de ĉiu specio. ;Agrikultura zono : Temas pri kultivataj zonoj, malfermaj kaj preskaŭ sen arbara vegetaĵaro. : Inter mamuloj elstaras nur la [[Mikrotoj|mikroto]] kaj la [[leporo]]. Inter birdoj troveblas [[griza cirkuo|grizaj cirkuoj]], [[blua cirkuo|bluaj cirkuoj]], [[nigra sturno|sturnoj]], [[korvo]]j, [[pigo]]j, [[monedo]]j, [[koturno]]j, [[Ruĝa perdriko|ruĝaj perdrikoj]], [[Blanka motacilo|blankaj motaciloj]], [[pasero]]j, [[hirundo]]j, [[grenemberizo]]j, [[turstrigo]]j kaj [[blanka cikonio|cikonioj]].<ref name=":1"> Mangas Morales, Roberto (2005). Guía de aves de la Vega del Henares y de la Campiña. Guadalajara: Aache. ISBN 8496236501.</ref><ref name=":Ag21">Agenda Local 21. Auditoría de Sostenibilidad de Guadalajara. (PDF), Guadalajara: Ayuntamiento de Guadalajara, 2006, Konsultita la 14an de septembro 2016 [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150211101923/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf|date=2015-02-11}}</ref> ;Makisa zono : Estas habitato kun malpli da ŝanĝoj produktitaj de homo kiu estas hejmo de abunda faŭno. La mamuloj observeblaj estas al [[kuniklo]], la [[Muso (besto)|maŭra muso]], la [[soriko]] kaj la [[putoro]]. : Inter birdoj menciindas la jenaj specioj: la [[turfalko]], la [[nigra milvo]], la pigo, la [[kaprimulgo]], la [[Eŭropa abelmanĝulo|abelmanĝulo]], la [[purpura silvio]] kaj la [[okulvitra silvio]], la [[kampalaŭdo]], la [[nigragorĝulo]], la [[tufalaŭdo]], la perdriko, la [[mallongbeka tufalaŭdo]], la [[rokpasero]], la [[mallongfingra alaŭdo]], la [[sudgranda lanio]], la [[nigraventra stepkoko]], la [[helbrova mokbirdo]], la [[rokenanto]] kaj la [[mediteranea enanto]].<ref name=":1" /> : La reptilioj kaj amfibioj troveblaj en tiu biotopo estas la jenaj: la kalamita [[bufo]], la [[Lacertedoj|ruĝvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|longvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|hispana lacerteto]], la ocela lacerteto, la montpeliera kolubro, la okcidenta kolubro kaj la blana serpento.<ref name=":Ag21"/> ;Ĉerivera zono : Tiu biotopo estas grava rifuĝejo de vegetaĵar kaj de faŭno, same kiel utilas kiel ekologia koridoro. La arbaro de Henares estas la ĉefa montro de tia habitato en la municipo. : La observeblaj birdoj estas la [[merlo]], la [[verda pego]], la [[upupo]], la [[Granda buntpego]], la [[kardelo]], la [[kampopasero]], la [[verda fringo]], la [[oriolo]], la [[kukolo]], la [[troglodito]], la [[ruĝgorĝulo]], la [[ĉetio]], la [[alciono]], la [[fuliko]], la [[platbeka anaso]], la [[verdkrura galinolo]], la [[malgranda grebo]], la [[griza ardeo]] kaj la [[Blankventra tringo]].<ref name=":1" /> : Inter mamuloj troveblas [[kricetedoj]] kaj [[neĝmustelo]]j. : La amfibioj kaj reptilioj adaptitaj al tiu medio estas la [[komuna bufo]], la spronbufo, la makulbufo, la lepra emido, la hispana [[rano]], la iberia pleŭrodelo kaj la [[natriko]]. : Inter la akva faŭno estas la [[barbio]], la ''Pseudochondrostoma polylepis'', la [[karpo]], la [[soleo]], la [[Gobio (fiŝo)|gobio]], la ''Micropterus salmoides'' aŭ amerika perko kaj la [[ezoko]]<ref name=":Ag21"/> ;Arbaraj zonoj : La arbaraj areoj situaj en la municipa teritorio estas hejmoj de granda kvanto da birdoj. La plej elstaraj estas la [[Akcipitroj|akcipitro]], la [[komuna buteo]], la [[griza cirkuo]], la [[nizo]], la [[botaglo]], la [[turfalko]], la [[alaŭdfalko]], la [[migra falko]], la [[malgranda orelstrigo]], la [[arbarstrigo]], la [[orelstrigo]], la [[nigra paruo]], la [[Krucbekuloj|krucbekulo]], la [[arbalaŭdo]], la [[fringo]] aŭ la [[palumbo]]. Oni trovis nestojn de [[reĝa aglo]] kaj [[gufo]] en zonoj limaj al la municipa teritorio, kaj probable tiuj birdoj uzas la habitatojn de la urbo.<ref name=":1" /> : Inter la mamuloj troveblas talpoj kaj musoj, [[sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], [[neĝmustelo]]j, [[vulpo]]j, [[apro]]j, gliroj, [[Genoto|genotoj]], [[foino]]j, [[leporo]]j kaj [[kuniklo]]j.<ref name=":Ag21"/> ;Urba habitato : La faŭno kiu loĝas en la urbaj zonoj estas adaptitaj al la kunvivado kun la homa estaĵo kaj estas malmulte postulemaj por la kondiĉoj de siaj habitatoj. : Malmultaj estas la mamuloj troveblaj en la urba habitato, el kiuj menciindas la [[hejma muso]] kaj la [[bruna rato]]. : Inter la birdaro troveblas la turfalko, la [[murhirundo]], la merlo, la sturno, la [[granda paruo]], la blanka motacilo, la [[blua paruo]], la fringo, la [[Eŭropa kanario|serino]], la verda fringo, la ruĝgorĝulo, la dompasero, la [[turka turto]], la [[apuso]], la monedo kaj la [[rokhirundo]].<ref name=":1" /> : Finfine menciindas du specioj de reptilioj, nome la iberia lacerteto kaj la maŭra tarentolo.<ref name=":Ag21"/> [[Dosiero:Henares Bridge, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La ponto super Henares estas la plej antikva vorko konservita en la urbo. Ĝi estis ĉiam la enirejo al Guadalajara el la vojo el Madrido kaj Toledo kaj ĝi estis celo de nombraj modifoj laŭlonge de sia jarmilo de historio}}]] == Historio == === Antikveco === La "Itineraro de Antonino situigas ĉe la vojo "Domiciana" la iberan setlejon ''[[Arriaca]]'', kiun la historiistoj situigis en la proksimeco de la nuna teritorio de Guadalajara, ĉu norde de la urbo, ĉe la rivero Henares, ĉu ĉe la kvartalo la Alcallería, ĉu inter [[Marchamalo]], [[Usanos]] kaj [[Fontanar]].<ref> Ranz Yubero, José Antonio (1991). «Los nombres Arriaca, Alcarria y Guadalajara: su etimología, significado y otras particularidades». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (18): 475-480. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160306024847/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad18Ranz.pdf] Konsultita en la 12a de novembro 2017.</ref> Tamen, estas arkeologia pruvaro nek de Arriaca nek de alia fiksa setlejo proksime de la urbo Guadalajara laŭ tio malmulta havebla pri la deveno de Guadalajara en Arriaca.<ref>Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 14.</ref> Alia hipotezo pri la deveno de Guadalajara rilatas al [[Iberoj|keltiberoj]] pri la ekzisto de la antikva setlejo ''Carae'' aŭ ''Caraca'', priskribita de [[Plutarĥo]] kiel kavoj situaj borde de la rivero Tagonio, identigita poste kiel Henares.<ref>«Guadalajara». Relaciones topográficas de Felipe II. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220239/http://www.uclm.es/ceclm/b_virtual/libros/Relaciones_GU/GUADALAJARA.htm] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Tamen, esplorado de la 20-a kaj 21a jarcentoj situigis tiun setlejon en la [[Madrida Regiono|madrida]] setlejo [[Carabaña]], borde de la rivero Tajuña, kun kiu estis identigita la rivero Tagonio,<ref> Ortiz García, 2006, p. 15.</ref> aŭ en la guadalajara [[Driebes]], borde de la rivero [[Taĵo]].<ref> Fernández Monge, Nuria (20a de februaro 2017). «Descubierta en Driebes una ciudad romana similar a Segóbriga». Guadalajara Diario. [http://www.guadalajaradiario.es/provincia/21146-descubierta-en-driebes-una-ciudad-romana-similar-a-segobriga.html] Konsultita la 21an de februaro 2017.</ref> Tamen, kvankam ne estas absoluta certeco pri la situo de tiuj du setlejoj en la proksimeco de la urbo Guadalajara, ja oni malkovris en la valo de la rivero Henares arkeologiajn restaĵojn de diversaj epokoj, el la [[Neolitiko]] al la epoko de la [[visigotoj]], nome [[nekropolo]], [[ceramiko]] aŭ kelkaj partoj [[Romia Hispanio|romiaj]] de la ponto de Henares.<ref> Fernández-Galiano, Dimas; Garcés Toledano, A. (1978). «Problemática y estado actual de los yacimientos arqueológicos en el corredor Madrid-Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de Estudios de Guadalajara (5): 7-34. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220342/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad05Fernandezestado.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> Spite ĉion, ne estas indikiloj por certigi pri permanenta setlejo de loĝantaro en la areo de la nuna Guadalajara antaŭ la [[8-a jarcento]] kiam oni fondis la ''madīnat al-Faray'' en la teritorio de la tiama [[Al-Andalus]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 12-16.</ref> === Mezepoka historio === ;Alandalusa fondepoko [[Dosiero:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]] sur la ravino Alamín, je la enirejo de la urbo el Madrido, estas unu el malmultaj restaĵoj kiuj pluas el la antikva ''wād al-ḥaŷara''}}]] La plej fruaj spuroj de la aktuala urbo Guadalajara datas el la [[8-a jarcento]], kiel urbo ene de [[murego]] de la korao de Šantabarīa, en la Meza Marko de [[Al-Andalus]], nomita ''madīnat al-Faray'', borde de la ''wād al-ḥaŷara'', aktuala rivero [[Henares]] kiu iom poste nomigos la urbon.<ref> ''Madīnat al-Faray, que ahora se llama Guadalajara, se encuentra situada al nordeste de Córdoba, en la orilla del wād al-ḥaŷara.'' De Ahmad al-Razi, apud. ORTIZ (2006), paĝo 22.</ref> Ekde tiam ekformiĝas longeca urbo sur monteto ĉe la rivero, kiu iĝos fortikita urbo kiam estis finigita en la [[9-a jarcento]] la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref> Dum tiu periodo, en Gvadalaĥaro okazis luktoj por la povo fare de la diversaj [[klano]]j nome [[berberoj|berberaj]] Banu Salim kaj [[Muladioj|muladiaj]] Banu Musa. Ĉirkaŭ [[862]] la armeo de Musa ibn Musa sieĝis la urbon kaj atakis la alkazaron, kie loĝis lia bofilo nome Izraq ibn Muntil, poro ekhavi la kontrolon de Gvadalaĥaro. Musa estis vundita en la batalo kaj mortiĝis post alveni al [[Tudela]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 26-28.</ref><ref> Ortiz García, Antonio (1990). «Noticias en tormo a la Wad-al-Hayara musulmana: la muerte en sus muros de Muza Beni-Quasi». Wad-Al-Hayara (17): 307-310. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807064232/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad17Ortiz.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.</ref> La kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] vizitis la urbon ofte kaj utiligis la alkazaron kiel milita bazo ĉar estis pasejo al la [[batalo]]j kontraŭ la kristanaj regnoj de la nordo de la [[Iberia Duoninsulo]]. En [[920]], dum la kampanjo de Muez, Abd ar-Rahman la 3-a utiligis la alkazaron kiel bazo de operacoj por plani la strategiojn de la bataloj.<ref> Vallvé, Joaquín (2003). Abderramán III: Califa de España y Occidente (912-961). Barcelona: Ariel. ISBN 9788434466821.</ref> [[Dosiero:Cacharrerías, Guadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kvartalo Alcallería estas la origino de ''madīnat al-Faray'' kaj dum multa tempo, elde la ampleksigo de la urbo trans la alkazaro, estis hejmo de la metiaj atelieroj}}]] La historio de Gvadalaĥaro dum la alandalusa epoko estas malmulte konata krom tiuj faktoj. Tamen, estas rekonebla de tiu epoko la ponto de Henares, la alkazaro, la bazo de la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva moskeo, kaj la urba strukturo de la historia centro de la urbo. Pri tiu, la urbo staris sur [[rivera teraso]] protektita de la ravino Alamín nordoriente kaj de la ravino Coquín [koKIN] sudokcidente, separata en du partoj. Unuflanke, la kvartalo Alcallería ĉe la enirejo de la urbo ekde la rivero, kiu etendiĝis laŭ mallarĝa zono el la ponto al la alkazaro kaj kiu troviĝis ĉirkaŭita de malforta [[murego]]. Ĝi konsistis el industria zono de variaj atelieroj de [[metiisto]]j.<ref> Ortiz García, 2006, p. 24.</ref> Aliflanke, la setlejo, ĉirkaŭita de dika murego kaj kelkaj turegoj. La murego havis kvin alirajn pordegojn al la urbo el kiuj unu ligis Alcallería kun la cetero de la urbo, nome la pordego de Bradamarte. Tiuj kiuj ebligis la aliron al la urbo estis la pordego de la Ponto, en la Alcallería, la pordego de la Foiro sudokcidente, la pordego de la Merkato kaj la pordego de Bejanque oriente kaj pordego de Alamín nordoriente.<ref name=DePaz/> Ĉiu pordego estis protektita de turego, el tiuj kiuj ankoraŭ staras tiuj de la Foiro<ref name=TorreonAlvar /> kaj de Alamín;<ref name=TorreonAlamin /> restas ankaŭ tiu de Bejanque.<ref name=Bejanque /> La stratoj estis labirintaj kaj mallarĝaj por ĝusta protekto antaŭ malamika invado.<ref> Ortiz García, 2006, p. 23-26.</ref> La alandalusa kontrolo de la urbo daŭris preskaŭ kvar jarcentoj, ĝis kiam fine de la [[11-a jarcento]] pasis al regado de [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. ;Kastilia konkero [[Dosiero:Concatedral Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Gvadalaĥaro|preĝejo de Sankta Maria]] estis simbolo de la kristana nova povo en la urbo ĉar ĝi estis instalita sur antikva [[moskeo]]}}]] La konkero de Gvadalaĥaro fare de la [[Regno Kastilio]] enkadriĝas ene de la procezo de konkero de la [[Tajfo de Toledo]]. Gvadalaĥaro estis celo de kelkaj invadoj de [[marodado]] zorge de [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a de Kastilio]] fine de la [[1050-aj jaroj]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 33.</ref> Tamen, ĝis fino de la [[11-a jarcento]] Gvadalaĥaro ne pasis al la reĝo de Kastilio, tiam [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. Kaj la supozita aŭtoreco kaj la fakto mem de la konkero definitiva de la urbo ne estas klaraj kaj okazigis diversajn legendojn ne pruvitaj. La plej konataj indikas al Álvar Fáñez, leŭtenanto de [[Cido]], kiel la estro de la kastiliaj trupoj en la konkero de la urbo en la printempo de [[1085]].<ref name=":2"> Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm] Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> La plej ĵusaj studoj indikas ke Al-Mamun, reĝo de la tajfo de Toledo, donis la urbon kaj aliajn proksimajn lokojn al Alfonso la 6-a kun la celo helpi lin okupi la tronon de Kastilio antaŭ sia frato Sanĉo la 2-a, pro kio la urbo pasis al kastilia povo tuj kiam Alfonso supreniris al trono en [[1072]].<ref> Ortiz García, 2006, p. 35.</ref> Pots la falo de la [[tajfo de Toledo]], la urbo suferis riskon esti rekonkerita de la [[almoravidoj]] en [[1110]] kaj [[1113]] post la antaŭeniro de ties trupoj post la [[batalo de Zalaka]], kaj de la [[almohadoj]] en [[1196]], ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] malproksimigis definitive la landlimon de [[Al-Andalus]] for de la Kastilia Ekstremaduro (trans-dourio).<ref> Ortiz García, 2006, p. 36.</ref> La reloĝado de la teritorio de Gvadalaĥaro laŭ la sistemo "presura" (prendo) estis komencita jam en tempo de Alfonso la 6-a, sed [[Urraca la 1-a (Leono)|Urraca la 1-a]] [uRAka] kaj, ĉefe, [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] pelis ĝin pere de la alveno de francaj [[soldato]]j kiuj serĉis la militrabadon de la militoj kontraŭ la almohadoj kaj de grandaj familioj serĉe de novaj teroj devenantaj de la nordo de [[Regno de Kastilio|Kastilio]] kaj de [[Regno Navara|Navarra]], kiel la familioj Orozco kaj [[familio Mendoza|Mendoza]].<ref> Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. </ref> Alfonso la 7-a ankaŭ donis al Guadalajara unuan [[foruo]]n en [[1133]], per kiu li faris ĝin ĉefurbo de urba komunumaro "comunidad de villa y tierra" de reĝa respondeco, kiu poste estis anstataŭita en [[1219]] per alia nova, konata kiel ''fuero largo'', donita de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]], en kiu oni establis urvan konsilantaron "concejo" [konZEĥo] kaj oni ampleksigis ĝian jurisdikcion.<ref name=":4"> Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Actas del Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val (Kessel, Alemania: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> Dum la regado de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]], la protektado fare de la reĝo sekurigis la ekonomian disvolvigon de la setlejo, pere de la defendo de ties komercistoj kaj la rajtigo de foiroj kaj merkatoj. ;La Renesanco kaj la familio Mendoza [[Dosiero:Palacio del Infantado.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Fasado de la [[palaco Infantado]]}}]] {{Ĉefartikolo|Familio Mendoza}} En la dua duono de la 14-a jarcento setlis en Gvadalaĥaro la familio [[Familio Mendoza|Mendoza]], kies destino ekde tiam markis ankaŭ tiun de la urbo. Inter la membroj de tiu familio menciindas [[Íñigo López de Mendoza]], nome [[Markizo de Santillana]] (1398-1458), kaj [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), grava [[kardinalo]] de Hispanio kaj konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. La ascendo de la familio Mendoza, kiu ekde 1475 ĝuis la titolon de Duklando de Infantado, okazigis ke la [[kortego]] de la dukoj iĝu ekonomia motoro de la urba vivo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al Gvadalaĥaro la titolon de "ciudad" (urbo) kaj konfirmis ties voĉdonrajton en la regna kvazaŭ-parlamento "Cortes de Castilla", kun okazo de la nupto de sia [[favoratulo]] [[Beltrán de la Cueva]] kun Mencía de Mendoza y Luna, nome filino de [[Diego Hurtado de Mendoza y Figueroa|Diego Hurtado de Mendoza]], 1-a duko de Infantado. === Moderna historio === <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: Dosiero:Anthonis van den Wijngaerde (1565) Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1565, laŭ desegnaĵo de Anton van den Wyngaerde.<ref>Sergio Álvarez García (7a de majo de 2012). «GUADALAJARA (Anton Van Der Wyngaerde, 1565) | La Ciudad en el Arte». La Ciudad en el Arte. [http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822032155/http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/|date=2016-08-22}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref><ref>«Vista de Guadalajara (1565) - Enciclopedia de Guadalajara». Enciclopedia de Guadalajara. [http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114040558/http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)|date=2017-11-14}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref>}}]]--> [[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1687, laŭ gravuraĵo de Juan Francisco Leonardo}}]] Post la prospero de la 16-a jarcento, dum la venonta jarcento la familio Mendoza translokigis sian sidejon al [[Madrido]], kio brmesis la disvolvigon de la urbo. Dum la [[Milito de hispana sukcedo]] Gvadalaĥaro estis rabita. En la 18-a jarcento [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] ordonis la establon de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, kiu funkciis en la Alkazaro ĝis komenco de la 19-a jarcento. Menciindas du reĝaj nuptoj kiuj okazis en la urbo. La unua inter [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] kaj Izabela de Valois en 1559 kaj la dua inter [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] kaj Izabela de Farnesio en 1714, ambaŭ okazis en la [[Palaco de Infantado]]. === Nuntempa historio === La [[19-a jarcento]] komencis per du malbonaĵoj por la urbo: unuflanke, en [[1808]] Gvadalaĥaro estis konkerita de la franca armeo estrita de la generalo [[Joseph Léopold Sigisbert Hugo]], patro de la posta verkisto [[Victor Hugo]], dum la [[Milito de Hispana Sendependigo]] kaj estis parte detruita en [[1813]]; kaj aliflanke, la fermo de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj en [[1822]] ĉar ĝi malmulte enspezis kaj la falo de la [[Metio|metieco]] kaj de la [[komerco]] pro la forta allogo de la merkato de [[Madrido]] kio okazigis fortan elmigradon kaj la fakton ke pli kaj pli Gvadalaĝaro dependas el Madrido.<ref name="Ballesteros"> García Ballesteros, Aurora (1975). «La guerra de la Independencia y sus consecuencias para el desarrollo de la ciudad de Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (2): 27-38. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2017. [https://web.archive.org/web/20160807220650/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad02Garcia.pdf] Konsultita la 13an de novembro 2017.</ref> En [[1812]] estis kreita la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro kun Molino]] kaj la [[teritoria divido de Hispanio de 1833]] desegnita de [[Javier de Burgos]] establis la administran unuon de la [[provinco Gvadalaĥaro]], kiu en [[1840]] fiksigis definitive la ĉefurbon de la provinco kiel sidejo de publikaj institucioj en la urbo Gvadalaĥaro, malprofite por [[Molina de Aragón]].<ref name=":5"> Ballesteros San-José, Plácido; Rodríguez Panizo, Paloma; Sanz Establés, Carlos (1991). Guía Histórica de la Diputación Pronvicial de Guadalajara(1813-2001). Guadalajara: Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 9788487791444.</ref> Tamen, la aparta situacio de la ĉefurbo de provinco tiom etenda kaj kun tiom malbonaj komunikvojoj, okazigas ke ĝi ne povas plenumi veran influon sur granda parto de la provinco, ĉefe antaŭ la forta historia gravo de [[Sigüenza]] kaj de Molina, pro kio, male al tio kio okazas ĉe aliaj novaj provincaj ĉefurboj, tiu funkcio ne generas baldaŭan industrian kaj komercan disvolvigon.<ref name=Ballesteros /> <!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-516, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|dekstra|Atako de italaj tankaĵoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la Batalo de Gvadalaĥaro.]] --> Oni instalis la Akademion de Militinĝenieroj, La kresko, dum la dua duono de la 19a jarcento ĝis mezo de la 20a jarcento, esta malrapida, centrita en la agado de administracia sidejo kaj sen industria disvolvigo. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939), okazis la [[Batalo de Gvadalaĥaro]], kiu estis unu el malmultaj venkoj de la armeo de la [[Dua Hispana Respubliko]] kontraŭ la armeo de Franco kaj ĉefe kontraŭ la italaj trupoj de Mussolini, kiu helpis tiun. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto). [[Dosiero:Guadalajara-aire.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Guadalajara el aero, kie videblas la novaj urbanizaj areoj}}]] Post la milito, kiu okazigis gravajn damaĝojn al la urbo, en 1959 Gvadalaĥaro estis inkludita en la frankismaj disvolvigaj planoj kiel zono por industria malpezigo de Madrido, kaj ekde tiam la urbo en la lastaj jaroj atingis unu el plej grandaj indicoj de relativa kresko el Hispanio. Aktuale ĝi troviĝas ene de planoj de urbaniza disvolvigo kiuj permesas la pliigon de la loĝantaro konsiderinde. Oni inaŭguris novajn kvartalojn, kiel Aguas Vivas en la nordo de la urbo. Tiele en la lastaj jaroj oni registris grandan urbanizan disvolvigon, pro kio okazis konsekvenca pliigo de la prezoj de la loĝejaro. == Demografio == Laŭ la [[Popolnombrado|censo]] de 2015 de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|INE]], la municipo Gvadalaĥara havis 83 391 loĝantojn, el kiuj 40 278 (48,30 %) estis viroj kaj 43 113 (51,70 %) estis virinoj,<ref> Instituto Nacional de Estadística, España. «Padrón. Población por municipios». [http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177011&menu=resultados&idp=1254734710990] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> kio faras ĝin la plej loĝata municipo el la provinco kaj la tria de la regiono [[Kastilio-Manĉo]]. Pri distribuado, 81 160 loĝis en Gvadalaĥaro mem, 837 en [[Iriepal]], 514 en [[Taracena]], 212 en [[Usanos]] kaj 168 en [[Valdenoches]]. La eksterlanda loĝantaro censita en 2015 sumis totalon de 10 020 loĝantoj (12,01 % de la totalo), el kio la plej nombraj ŝtatanecoj estas la [[Rumanio|rumana]] (3 481 loĝantoj), la [[Maroko|maroka]] (1 896 loĝantoj), la [[Peruo|perua]] (486 loĝantoj), la [[Ĉinio|ĉina]] (436 loĝantoj) kaj la [[Bulgario|bulgara]] (407 loĝantoj).<ref> Instituto Nacional de Estadística, España (2015). «Estadística del Padrón Continuo a 1 de enero de 2015. Datos por municipios. Guadalajara». [http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?type=pcaxis&file=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe245%2Fp05%2F%2Fa2015] Konsultita la 14-an de novembro 2017.</ref> == Ekonomio == La ekonomio de Gvadalaĥaro estas markita de ĝia situo, en la [[Koridoro de Henares]], nome unu el la zonoj plej industriigitaj de [[Hispanio]], kaj pro ties kondiĉo de provinca ĉefurbo. Ĝis la [[1970-aj jaroj]] ĝi estis administracia kaj [[komerco|komerca]] urbo. La loĝantara saturiĝo de [[Madrido]] kaj la etendo de ties [[Metropola areo de Madrido|metropola areo]] okazigis transformon de Gvadalaĥaro en [[industrio|industria]] kaj [[dormurbo|dormeja urbo]] de la ŝtata ĉefurbo, kun la sekva plibonigo de la komunikvojoj inter ambaŭ urboj kaj la industria etendo de Gvadalaĥaro. Ekde tiam, la dependo de Madrido estas kio difinas la ekonomon de Gvadalaĥaro. La industria kresko de Gvadalaĥaro estas markita de la konstruo de du industriaj zonoj: nome la zono de Henares, dediĉita ĉefe al la duonpeza kaj [[Peza industrio|peza]] industrio, kaj la zono El Balconcillo [la balkoneto], por la malpeza industrio. Al tiuj aldoniĝos la zono Ruiseñor [najtingalo], kiu dediĉos sin al la [[loĝistiko]], al entreprena parko kaj al la alta [[teknologio]].<ref>La Crónica de Guadalajara (25a de februaro de 2009). «Los técnicos municipales dan la bendición definitiva al proyecto de urbanización del Ruiseñor». [https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115020927/https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm|date=2017-11-15}} Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref><ref> Europa Press (28a de aprilo de 2009). «EBarreda pondrá mañana la primera piedra del Parque Tecnológico y Empresarial del Polígono 'El Ruiseñor' en Guadalajara». [http://www.europapress.es/castilla-lamancha/noticia-barreda-pondra-manana-primera-piedra-parque-tecnologico-empresarial-poligono-ruisenor-guadalajara-20090428143315.html] Konsultita la 14an de novembro 2016.</ref> == Vidindaĵoj == === Milita arkitekturo === [[Dosiero:Torreón de Álvarez Fáñez2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La turego de Álvar Fáñez formis parton de la Pordego de la Foiro, unu de la enirejoj de la enmurega urbo okcidente}}]] La plej antikva restaĵoj de la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|Reĝa Alkazaro]] datas de la [[9-a jarcento]]. Laŭlonge de la tempo, tiu estis uzata kiel milita [[alkazabo]], reĝa [[alkazaro]], [[fabriko]] de [[teksilo]]j kaj aerarmea [[kazerno]], kaj estis detruita preskaŭ komplete en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj en la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]]. Ekde [[1998]] oni faris [[arkeologio|arkeologiajn elfosaĵojn]] kie aperis diversajn elementojn de diversaj epokoj en kiuj estis uzata la konstruaĵo de la alkazaro.<ref> Pradillo y Estebán, Pedró José (2007). «El Alcázar Real de Guadalajara. Crónica de un monumento milenario». Guadalajara. pp. 31-38.</ref> Ĉe tiu, aperas la restaĵoj de la mezepoka [[murego]] kiu ĉirkaŭis la tutan urbon, same kiel kelkaj el ties pordegoj kaj [[Loĝejturo|ĉefturoj]] kiuj protektis ĝin. La plej parto de la murego estis detruita dum la [[19-a jarcento]] por ebligi la ampleksigon de la urbo en la suda plilarĝiĝejo, ĉe la vojo al [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], kaj por malfermi ĉirkaŭvojon al nordoriento en la vojo de [[Zaragozo]].<ref> Pradillo y Esteban, Pedro José (2002). «Las murallas de Guadalajara en el siglo XIX. De su destrucción a los primeros estudios». Actas del primer Simposio de Arqueología de Guadalajara: Sigüenza, 4-7 octubre de 2000. 1. Ayuntamiento de Sigüenza. pp. 137-144. ISBN 84-88223-26-9.</ref> La restaĵoj de la murego kiu restis estas malabundaj, sed staras ankoraŭ la pordego de Bejanque,<ref name="Bejanque"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puerta de Bejanque». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822080213/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=166] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> la turego Alamín ĉe la ponto de la Infantinoj<ref name="TorreonAlamin"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón del Alamín». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822084217/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=168] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kaj la turego de Álvar Fáñez,<ref name="TorreonAlvar"> Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón de Alvar Fáñez». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822092306/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=167] Konsultita la 14an de novembro 2017.</ref> kvankam tiuj ne estis la nuraj kiujn havis origine la murego de la urbo. Oni trovis ankaŭ la fundamentojn de la antikva murego de la Alcallería, kiu fermis la kvartalon Cacharrerías, unu el la plej antikvaj zonoj de la urbo, sur la vojo de [[Madrido]].<ref name="DePaz"> García de Paz, José Luis (2007). Castillos y fortificaciones de Guadalajara. Guadalajara: Nueva Alcarria. pp. 206-224.</ref> La plej ĵusa fortikaĵo de la urbo estas la Fortikaĵo de Sankta Francisko, konstruita en la [[19-a jarcento]] profite de la antikva konvento de Sankta Francisko, de la [[14-a jarcento]]. Ĉe la konstruaĵoj de la konvento, kiuj reformiĝis komplete, foje sen respekto al sia origina strukturo, stariĝis helpaj pavilonoj kaj murego kun gvatoturoj.<ref name=DePaz /> === Civila arkitekturo === Gvadalaĥaro el la [[Renesanco]] estis urbo kie setlis [[nobelo]]j kaj [[hidalgo]]j, inter kiuj elstaris ĉefe la familioj [[familio Mendoza|Mendoza]] kaj Guzmán, inter aliaj. La unua estis influa familio en la Kortego de la [[Reĝo de Kastilio]],<ref> Nader, Helen (1985). Los Mendoza y el Renacimiento español (Jesús Valiente Malla, trad.). Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santiallana. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 84-505-3156-X.</ref> kaj la dua pliriĉiĝis per la [[konkero de Ameriko]],<ref> Blázquez, Adrián (1993). Guadalajara y el Nuevo Mundo. Nuño Beltrán de Guzmán. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura "Marqués de Santillana". Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 978-84-87791-07-9.</ref> kaj ambaŭ, kaj ties postaj stirpoj, konstruis en la urbo variajn palacojn, ĉu elmontremaj ĉu pli modestaj, el kiuj ankoraŭ restas ekzemploj en la urbo. Elstaras ĉefe la [[palaco de la Dukoj de la Infantado]], civila verko pinta de la eŭropa [[malfrugotika]] kaj pintigita en [[renesanca arkitekturo|renesanca stilo]]. Ĝi estis konstruigita de la [[markizo de Santillana]] en la [[15-a jarcento]] sub estrado de Juan Guas, kaj reformita en la [[1580-aj jaroj]]. Ene de la palaco elstaras la korto de la Leonoj kaj la salonoj de la Duko, kaj ĉe tiu la ĝardenoj.<ref> Layna Serrano, Francisco (2006). El palacio del Infantado. Guadalajara: Aache. ISBN 978-84-87743-78-8.</ref> Alia elstara palaco estas la palaco de Antonio de Mendoza, konstruita komence de la [[16a jarcento]] laŭ planoj de Lorenzo Vázquez kaj ampleksigita poste laŭ ordono de Brianda de Mendoza por [[konvento]] de [[franciskanoj]] sub direktorado fare de [[Alonso de Covarrubias]].<ref name="piedad">Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de la Piedad». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014324/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=147|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Originala de la [[17-a jarcento]] estas la palaco de la Cotilla, kiu estis reformita en la [[19-a jarcento]] fare de la markizoj de Villamejor, gepatroj de la grafo de Romanones. Tiu lasis en ties interno la nomitan "ĉina salono", kies muroj estas ornamitaj per ĉina pentrita murpapero.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Folleto informativo. Palacio de la Cotilla». [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083510/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Kaj de la 19-a jarcento estas la lasta granda palaco de la urbo, nome la palaco de la grafino "de la Vega del Pozo", desegnita de [[Ricardo Velázquez Bosco]] sur antikva konvento de la [[16-a jarcento]], kiu karakteriziĝas per sia [[Eklektika arkitekturo|eklektikismo]] kaj per la flaveca koloro de ties eksteraj muroj.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115082809/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=161|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Al tiuj palacoj aldoniĝas aliaj minoraj kiel la palaco de Dávalos, de la 16-a jarcento komplete restaŭrita fine de la [[20-a jarcento]] por gastigi la sidejon de la [[publika biblioteko]],<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de Dávalos». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083312/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=160|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la palaco de la grafoj de Coruña, ankaŭ de la 16-a jarcento apuda al la preĝejo de Sankta Nikolao la Reĝa. Tamen estas ankaŭ aliaj, kiel la granda palaco de Montesclaros, de la 16-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la Akademio de Militinĝenieroj kaj kiu estis detruita de incendio en [[1924]]. Aliaj civilaj historiaj konstruaĵoj kiuj troviĝas en Gvadalaĥaro estas la [[urbodomo]], konstruita en [[1906]] laŭ eklektika stilo; la palaco de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro]], konstruita en la [[19-a jarcento]] kiel sidejo de la provinca registaro; la provinca prizono aŭ la Gastejo de la Horloĝo, antikva domego de la [[17-a jarcento]], komplete rekonstruita komence de la [[21-a jarcento]]. === Religia arkitekturo === [[Dosiero:Iglesia de San Ginés2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La preĝejo de San Ginés estis situa dekomence ekstermurege de la urbo kaj ĉe tiu estis okazigitaj merkatoj kaj foiroj, ĝis en la 19-a jarcento oni detruis la muregojn kaj ĝi aliĝis al la cetero de la urbo}}]] [[Dosiero:CapillaLuisdeLucena2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kapelo de Luis de Lucena, verko de la renesanco, formis parton de la antikva preĝejo de Sankta Mikaelo. Nuntempe estas hejmo de arkeologia ekspozicio pri la antikvaj [[Mudeĥara arto|mudeĥaraj]] preĝejoj de la urbo}}]] Je la ascendo de la nobelaro de Gvadalaĥaro en la Malalta [[Mezepoko]], ekis periodo de konstruado de grandaj [[preĝejo]]j, plejparte financitaj de tiu, kaj tre ofte apudaj al konventoj. En la [[14-a jarcento]], apude al la nuntempe malaperinta konvento de Sankta Klara oni konstruis la preĝejon de Santiago, kiu miksis la stilojn [[Mudeĥara arto|mudeĥara]] kaj malfru-[[gotika]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santiago». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822115614/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=159|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Estas mudeĥaraj ankaŭ la restaĵoj de la preĝejo de Sankta Ĝilo, de la [[12-a jarcento]], kiu estis ankaŭ sidejo de la municipa konsilantaro el kiu restas stare nun la [[absido]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Gil». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822105454/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=139|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Sed, de tiu epoko, elstaras ĉefe la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva [[moskeo]] ekde fino de la [[13-a jarcento]] ĝis la [[16-a jarcento]] kunigante tri arkitekturajn stilojn: nome mudeĥara, [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj [[baroko|baroka]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Concatedral de Santa María». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822112043/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=156|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> Iom antaŭa al tiuj ĉiuj estas la sanktejo de la Virgulino Antigua, de la [[13-a jarcento]], kvankam tre transformita en la postaj jarcentoj.<ref name="Antigua"> JUAN-GARCÍA, Ángel de (1997). «Nuestra Señora de la Antigua (Guadalajara capital)». Ermitas de Guadalajara (un paseo por la historia). Henares al día. ISBN 84-605-6382-0. [http://henaresaldia.com/?option=com_content&view=article&id=151%3Anuestra-senora-de-la-antigua-guadalajara-capital&catid=36%3Ala-alcarria&Itemid=60] Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> De la [[Renesanca arkitekturo|Renesanco]] de la [[16-a jarcento]] kaj de la [[baroko]] de la [[17-a jarcento]], koincide kun la nobela hegemonio de Gvadalaĥaro, estas la plej parto de la antikvaj preĝejoj de la urbo, kiel la preĝejo de Sankta Ĝilo (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Ginés». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013218/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=154|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> la preĝejo de Sankta Mikaelo (16a jc.), el kiu staras reste nur la kapelo de Luis de Lucena,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Capilla de Luis de Lucena». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013336/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=145|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> aŭ la preĝejo de Remedios (16a jc.), parto de antikva konvento kaj aktuala aŭlo de la [[Universitato de Alcalá de Henares]].<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de los Remedios». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919012637/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=153|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> El tiu periodo estas ankaŭ la konventoj de Sankta Francisko (16a jc.), poste pafilista fuorto kiu estas hejmo de la panteono de la familio Mendoza, fare imite de la panteono de la Reĝoj de la [[Monaĥejo de El Escorial]];<ref name=DePaz /> de la Piedad (Pieco), antaŭ palaco de Antonio de Mendoza (16a jc.);<ref name=piedad /> de Sankta Jozefo, aŭ de la Karmelaninoj de Malsupre (16a jc.),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de las Carmelitas de San José». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013753/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=146|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> kaj de Carmen (16a jc.).<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento del Carmen». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014729/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=148|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.</ref> En la [[19-a jarcento]], la mecenatino María Diega Desmaissières, grafino de la Vega del Pozo kaj dukino de Sevillano, konstruigis en bieno de sia posedaĵo sude de la urbo laŭ desegnoj de [[Ricardo Velázquez Bosco]], ŝian panteonon,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Panteón de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=165] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232547/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=165&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-04}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> la preĝejo de Sankta Maria Mikaela<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santa María Micaela». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=158] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306172244/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=158&mn=2&mp=57&ms=373&tr=c|date=2016-03-06}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj la lernejon de la monaĥina ordeno Adoratrices, honore al sia onklino Micaela Desmaissières.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Fundación de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=152|date=2016-03-05}} Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> En Gvadalaĥaro troviĝis ankaŭ kelkaj ermitejoj kiuj malaperis laŭlonge de la tempo. Oni konservas nur du: la ermitejo de Sankta Roque, en la parko kiun ĝi nomiĝis kaj ĉe la panteono de la Dukino de Sevillano, kaj la ermitejo de Sankta Sebastiano, ene de la palaco de la grafino de la Vega del Pozo.<ref name=Antigua /> [[Dosiero:Guadalajara Panteon1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Panteono]] de la Grafino de Sevilo}}]] === Arkitekturo en la submunicipoj === [[Dosiero:Usanos Iglesia.jpg|eta|La preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria) de [[Usanos]] estas la plej bona ekzemplo de religia arkitekturo en la submunicipoj de Gvadalaĥaro.]] La submunicipoj [[Iriépal]], [[Taracena]], [[Usanos]] kaj [[Valdenoches]] estas malgrandaj vilaĝoj de agrikultura deveno, ĉiam dependaj de la ekonomia agado de Gvadalaĥaro kaj kun malabunda historia arkitekturo, ĝenerale nur malriĉa [[mezepoka]] aŭ [[Moderna Epoko|moderna]] preĝejo. Tiele, en Iriépal estas la preĝejo de la Concepción (Koncipiĝo de Maria), verko de la [[16-a jarcento]], kie elstaras la [[mudeĥara]] turo;<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: IRIEPAL». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/05/iriepal.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> en Taracena staras la preĝejo de la Purísima (plej pura), de la [[17-a jarcento]], en stilo [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] tre simpla,<ref> Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: TARACENA». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/11/taracena.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> kaj en Usanos, la preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria), [[Romanika arkitekturo|romanika]] de la [[13-a jarcento]], tre reformita en postaj epokoj kaj kie elstaras la turo kun [[krenelo]]j. En aliaj medioj, elstaras ankaŭ la lavejo de Iriépal, verko de [[1910]] laŭ [[Historiismo (arthistorio)|historiisma stilo]] danke al la financado fare de la Fondaĵo de José Santa María de Hita, kaj la [[Fontano|fontanoj]] de Iriépal ([[1858]]) kaj Valdenoches ([[1656]]).<ref> Bermejo Millano, Juan José (2002). Fuentes de Guadalajara. Guadalajara: Aache. pp. 51 kaj venontaj. ISBN 84-95179-84-9. </ref> En ĉiuj submunicipoj troviĝas kelkaj ekzemploj de kastiliaj domegoj, tre malriĉaj kompare kun tiuj de urboj. Laste, elstaras la setlejo Villaflores, nome agrikultura setlejo konstruita en [[1887]] laŭ desegno de [[Ricardo Velázquez Bosco]] kaj laŭ mendo de María Diega Desmaissières.<ref> ABC. «El poblado de Villaflores, declarado como Bien de Interés Cultural». Arkivita el originalo en la 22a de februaro 2016. [https://web.archive.org/web/20160222025819/http://www.abc.es/local-guadalajara/20150421/abci-villaflores-bien-interes-cultural-201504211840.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:Edificios Plaza Mayor, Guadalajara.jpg|eta|La portikaraj konstruaĵoj en la ĉefa placo konstituas ekzemplon de la arkitekturo de loĝejoj de komenco de la 20a jarcento.]] === Urbanismo === La urba aspekto de la historia centro de Gvadalaĥaro estas tipa de alandalusa urbo, kun mallongaj kaj mallarĝaj [[strato]]j kaj variaj [[placo|placetoj]]. La ĉefa vojo de la urba centro estas la ĉefa strato nome ''Calle Mayor'' [KAlje maĜOR] (nome ankaŭ ''calle de Miguel Fluiters'' en ties malsupra parto), kiu trapasas ĝin el nordokcidente al sudoriento. Ĝi estis malfermita ĉefe dum la [[17-a jarcento]] kiel parto de la reĝa vojo el Madrido al Zaragozo, kiu trapasis la urbon, kaj inter fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento|20-a]] suferis grandan stetikan ŝanĝon pro la starigo de novaj konstruaĵoj por [[loĝejo]]j.<ref> Aguilar, Pedro (1999). Vivir Guadalajara. Maorí. p. 18. ISBN 84-603-9442-5.</ref> Ĝi kunigas la du plej grandajn placojn de la historia centro de la urbo, nome tiu nomita dum la frankisma epoko "Plaza de los Caídos en la Guerra Civil" ((frankismaj) falintoj dum la enlanda milito) kaj nun simple "Plaza de España", en la malsupra parto ĉe la [[palaco Infantado]], kaj la placo de Sankta Dominiko en la supra parto ĉe la preĝejo de Sankta Ĝeneso. Ĉe la mezo de la strato troviĝas du aliaj placoj, nome la "plaza Mayor" (plej granda placo), kie estas la urbodomo, kaj la placo de la Jardinillo [ĥardiNIjo] (Ĝardeneto). Aliaj minoraj placoj de la urba centro kiuj formas parton de ties aspekto estas tiuj de la Concejo [konZEĥo] (Konsilantaro), de Dávalos, de Marlasca, de Moreno, de San Esteban (Sankta Stefano) aŭ de Francisco Beladíez. En la urba centro troviĝas ankaŭ la strato Bardales, ekzemplo de mallarĝa komerca strato en kiu estis la atelieroj de [[esparto]]. Pere de la malmuntado de la antikvaj [[murego]]j en la [[18-a jarcento]], profite de ties antikva itinero, oni malfermis du el la ĉefaj vojoj de la urbocentro: nome la "Carrera de San Francisco", el la placo de Sankta Dominiko al la Pordego Bejanque [beĤANke] ĉe la Parko Concordia, kaj la antikva ŝoseo N-II kiel ĉirkaŭirejo de la urbo oriente. Kiel sekvo de la Carrera de San Francisco el la placo de Sankta Dominiko al la okcidento, oni malfermis en la [[1950-aj jaroj]] la promenejo de la Doktoro Fernández Iparraguirre (konata populare kiel ''promenejo de la Krucoj''), nome [[bulvardo]] desegnita de Antoni Batlle Punyed kaj inspirita de [[La Rambla]] de [[Barcelono]].<ref>HERRERA CASADO, Antonio (29a de novembro 2003). «El paseo de la Cruces, una joya de la ciudad». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225231912/http://alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/ |date=2011-12-25 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> En ĝi staras el majo [[2003]] ankaŭ kolekto de [[busto]]j de gravuloj el la urbo faritaj de Luis Sanguino.<ref>HERRERA CASADO, Antonio (11a de majo 2003). «Nueve caras para Guadalajara». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729093638/http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara/ |date=2010-07-29 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Kiel inĝenieriaj verkoj plej antikvaj de Gvadalaĥaro estas la ponto de Henares, nome enirejo al la urbo veninte el [[Toledo]] tra la kvartalo La Alcallería, starigita en la [[10-a jarcento]], kvankam tre transformita en postaj jarcentoj,<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puente del Henares». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918235355/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&MS=373&MN=2&TR=C&IDR=174|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la ponto de la Infantas (Infantinoj), ĉe la turego de Alamín kaj ĉe la ravino de Alamín.<ref name=TorreonAlamin /> Pli ĵuse, de komenco de la [[21-a jarcento]], estas la ponto Arriaca, nome [[Stajponto|staja viadukto]] situa norde de la urbo, ĉe la novaj urbanizitaj areoj.<ref> Sánchez de León, Ramón; Bernal Pérez, Christian. «Puente atirantado "Arriaca" en Guadalajara». Asociación Científico-Técnica del Hormigón Estructural. Arkivita el la originalo en la 4a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160304195102/http://e-ache.com/modules/ache/ficheros/Realizaciones/Obra74.pdf] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> [[Dosiero:SanNicolásElRealGuadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|San Nicolás El Real}}]] Krom tiuj kiuj estas sur la promenejo de la Krucoj, aliaj [[skulptaĵo]]j rimarkindaj en la urbo estas la monumento al la Grafo de Romanones, en la ĝardenoj de la placo de Sankta Dominiko, farita de Miguel Blay en [[1914]];<ref>GÓMEZ, Pablo (2009). «Monumento al Conde de Romanones». Escultura Urbana (1a de marto). ISSN 1988-5954. [http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002041/http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm|date=2015-09-24}} Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> ''La brakumo'', monumenta skulptaĵo de Francisco Sobrino Ochoa, starigita en la [[1980-aj jaroj]] ĉe unu el la enirejoj al la urbo el la ŝoseo A-2,<ref> Aache. «Francisco Sobrino». [http://www.aache.com/alcarrians/sobrino.htm] Konsultita la 18an de novembro 2016.</ref> kaj la busto de José Antonio Ochaíta, fare de Antonio Navarro Santafé, ĉe la konvento de la Karmenaninoj, inter aliaj. == Kulturo == === Muzeoj === La urbo disponas el diversaj muzeoj kaj muzeaj ekspoziciejoj. [[Dosiero:Doña Aldonça de Mendoza. Sepulcro.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Tombo de la dukino Aldonza de Mendoza, kiu estis filino de Diego Hurtado de Mendoza, admiralo de Kastilio, kaj edzino de Fadrique Enríquez de Castilla, duko de Arjona kaj grafo de Trastámara. La tombo devenas el la monaĥejo de Sankta Bartolomé de Lupiana kaj troviĝas en la Muzeo de Guadalajara}}]] * La Muzeo de Gvadalaĥaro, konata ankaŭ kiel Provinca Muzeo de Gvadalaĥaro, estas la provinca muzeo plej antikva el Hispanio, ĉar estis fondita en 1838.<ref>«Patrimonio Histórico de Castila-La Mancha. Museo de Guadalajara». Patrimonio Histórico CLM. [http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160917092901/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/|date=2016-09-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi dependas de la regiona registaro Junta de Castilla-La Mancha kaj ĝia sidejo estas en la [[Palaco Infantado]]. Ĝi inkludas kolektojn ĉefe de belartoj, akiritaj pere de la ''[[desamortización]]'' de ekleziaj havaĵoj fare en la 19a jarcento, arkeologio, akirite el arkeologiaj elfosaĵoj faritaj en la provinco, kaj etnologio, kio kolektas objektojn rilatajn al popolaj artoj kaj kutimoj de la provinco Gvadalaĥara. Ĝi estas hejmo ankaŭ de kelkaj portempaj ekspozicioj laŭlonge de la jaro. * La Muzeo Francisco Sobrino, kiu estis inaŭgurita en 2015<ref>Clemente, Elena. «El Museo Francisco Sobrino abre al público - Culturaenguada.es». CulturaEnGuada. [http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201042226/http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico|date=2017-12-01}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> en la historiaj navoj de la Municipa Buĉejo. Ĝi estas dediĉita al la figuro kaj verkaro de Francisco Sobrino Ochoa, skulptisto naskiĝinta en la urbo Gvadalaĥaro. * ''Guadalajara en la Historia'', muzea kolekto de la Municipo de Gvadalaĥaro situa en la centro Eduardo Guitian.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Información / Noticias». Ayuntamiento de Guadalajara. [https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918015021/https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Tiu ekspozicio montras iradon de la historio de la urbo, el ties deveno kaj unua setlejo, la transformo en rimarkinda ĉefurbo de al-Andalus, la aligo al la regno Kastilio, la influo de la familio Mendoza, la brilaj jaroj ligitaj al la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, la alveno de la Militinĝenieroj kaj de la aŭta kaj aviadila industrioj, la katastrofo de la Enlanda Milito kaj, laste, la renaskiĝo pere de la rekuperado de la demokratia libereco. === Spektaklejoj === [[Dosiero:Buero Vallejo Theatre, interior.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Multuza salono kaj enirejo de la Teatro Auditorio Antonio Buero Vallejo}}]] Inter la spektaklejoj el kiuj disponas la urbo menciendas la jenaj: * La '''Teatro Auditorio Buero Vallejo''', dediĉita al la ĝvadalaĥara dramaturgo [[Antonio Buero Vallejo]], okupas modernan konstruaĵon kiu estis inaŭgurita en 2002.<ref> Mancha, Gobierno de Castilla-La. «JOSÉ BONO INAUGURÓ EL TEATRO "ANTONIO BUERO VALLEJO", EN GUADALAJARA | Gobierno de Castilla-La Mancha». Gobierno de Castilla-La Mancha. [www.castillalamancha.es/actualidad/notasdeprensa/jos%25C3%25A9-bono-inaugur%25C3%25B3-el-teatro-antonio-buero-vallejo-en-guadalajara] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Ĝi disponas el sidlokaro por 1 003 personoj, scenejon de 465 m² kaj orkestran fosaĵon.<ref>mipuntomap (11a de aprilo de 2015). «Teatro Buero Vallejo Guadalajara». [http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921032928/http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/|date=2016-09-21}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> Krome ĝi disponas el la '''Sala Tragaluz''', nome aŭlo kun 133 sidlokoj kaj multuza salono por portempaj ekspozicioj kaj aliaj eventoj de 188 m². Ĝi estas administrata de la ''Patronato Municipal de Cultura''. * La '''Teatro Moderno''', estis inaŭgurita en 1924 kaj disponas el sidlokaro por 208 personoj. Ĝi troviĝas en la historia kvartalo de la urbo, ĉe la placo de Sankta Stefano.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Teatro Moderno». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916024117/http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Post unu jaro de riparado estis reinaŭgurita en 2015. * La Spaco TYCE, municipa kulturejo situa en la navoj de la Fuorto de Sankta Francisko, enhavas salonojn por trejnado, ekspozicioj, de informadiko, multuzaj krom koncertejo kun scenejo de 185,71 m² kun sidlokaro por 218 personoj aŭ enhavo por 650 starantoj.<ref>«Centro Cultural Guadalajara | Espacio TYCE». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916030701/http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> === Bibliotekoj kaj arkivoj === [[Dosiero:Claustro_del_palacio_de_Dávalos_(Guadalajara)_tras_su_restauración.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Klostro de la Palaco de Dávalo kie troviĝas la Biblioteko de Gvadalaĥaro}}]] * La Publika Biblioteko de la Ŝtato en Gvadalaĥaro, historie situa en la [[Palaco de la Infantado]] ĝis 2004 kiam ĝi translokiĝis al la rehabilitita Palaco de Dávalos. Ĝi estis fondita en 1837 kaj malfermita kvar jarojn poste. Ĝi havas 5 800 kvadratajn metrojn kun 200 000 volumoj. En 2012 ĝi havis 30 laboristojn. Estas nemalhavebla elemento la kultura, eduka kaj distra vivo de Gvadalaĥaro.<ref> El País (eld.). «Guadalajara, la biblioteca que resiste». [https://elpais.com/cultura/2012/10/13/actualidad/1350148036_241892.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Historia Provinca Arkivo de Gvadalaĥaro, konservas dokumentaron el la Mezepoko ĝis la aktualo rilata kun la provinco Gvadalaĥara. Ĝia celo estas meti tiun dokumentaron je la servo de la civitano kaj doni apogon al la administracio, al la informado, al la esplorado kaj al la kulturo. Ĝi estis fondita en 1931 kaj troviĝas en moderna konstruaĵo stara en la strato Julián Besteiro kun areo de 7 227 konstruitaj metroj, el kiuj preskaŭ la duono estas destinitaj al dokumentarejo.<ref> Ministerio de Educación, Cultura y Deporte (eld.). «Archivo Histórico Provincial de Guadalajara (España)». [http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=51684] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Ĝenerala Militarkivo de Gvadalaĥaro, situa sur la loko kie troviĝis la antikva Akademio de Inĝenieroj, estas centro de la Ministerio de Defendo, kreita en 1967 por malpezigi parton de la dokumentaro konservita de la Arkivo de la Ministerio de la Armeo.<ref>Ministerio de Defensa (eld.). «Archivo General Militar de Guadalajara». [http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918040117/http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La Municipa Arkivo de Gvadalaĥaro, estas la administra fako kiu zorgas pri la gardado, organizado kaj disvastigo de la dokumenta havaĵo de la Municipo de Gvadalaĥaro.<ref>Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Ayuntamiento / Administración / Administración Central / Archivo Municipal». Ayuntamiento de Guadalajara. [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919235555/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3|date=2016-09-19}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Estas formita de la dokumentoj de ajna epoko, bazo kaj formato, kiujn la municipo produktis, ricevis kaj konservis kiel atestilo de sia agado, rajtoj kaj devoj. Ĝi inkludas aliajn kolektojn, devenajn el aliaj institucioj aŭ personoj por garantii ties konservadon. La plej antikva dokumento estas plumbohabanta letero de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]] kiu datas el la jaro 1251; troviĝas ankaŭ en la kolekto de la arkivo la letero de [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] kiu havigis la titolon de [[urbo]] al la ĝis tiam nur ''villa'' (urbeto). === Kulturaj eventoj === Dum la tuta jaro diversaj organismoj kaj asocioj organizas aŭ patronas kulturan agadon ĉiatipan. La jena listo indikas kelkajn el plej konataj kaj referencataj kiuj ĝuas plej grandan tradicion kaj kontinuecon: [[Dosiero:Panoramica del Palacio del Infantado durante el maraton de los cuentos.jpg|eta|maldekstra|450ra|{{centre|La Rakonta Maratono ne haltas la tutan tagon kaj vespere estas kiam plej alfluo de ĉeestantoj venas}}]] * La '''Rakonta Maratono''' estas parola festivalo kiu okazas ĉiujare en la palaco de la Infantado dum la dua aŭ tria semajnfino de junio. Ĝi arigas rakontantojn el la tuta mondo kiu rakontas seninterrompe dum la fin de semajnfino. Iniciatita en 1992,<ref> «Historia - Maratón de los Cuentos». Maratón de los cuentos de Guadalajara. [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> la Rakonta Maratono de Gvadalaĥaro okazas ĉiujare ekde tiam. Ĝi atingis 25an fojon en 2016 atingante 46 horojn de rakontado seninterrompa.<ref> Maratón de los Cuentos (ed.). «El Maratón de los Cuentos celebrará sus 25 años con un maratón tuitero y una explosión de poesía oral». [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Foje ankaŭ esperantistoj partoprenis per rakonto legita en [[Esperanto]]. [[Dosiero:Tenorio Mendocino en la Cotilla 7183.jpg|eta|Ludado de la dua sceno de la ''Tenorio Mendocino'' en la Palaco de la Cotilla.]] * La ''Tenorio Mendocino'', nome ludado de la teatraĵo ''[[Don Juan Tenorio]]'' de [[José Zorrilla]] kiu okazas ĉiujare ĉirkaŭ la 1a de novembro sur la stratoj kaj ĉe la ĉefaj monumentoj de la urbo Gvadalaĥaro. Ĝi konsistas el miksaĵo de la [[rolulo]]j de la teatraĵo ''Don Juan Tenorio'' kun tiuj de la familio Mendoza, la hegemonia kaj plej riĉa de Gvadalaĥaro en la [[16a jarcento]], kiam supozeble okazas la agado de la teatraĵo. La ludado estas farita de amatoraj aktoroj. Ĝi estas deklarita kiel Festo de Regiona Turisma Intereso. La unua fojo okazis en 1992.<ref> Diario Oficial de Castilla-La Mancha (eld.). «Resolución de 01/10/2010, de la Dirección General de Turismo y Artesanía, por la que se otorga el Título de Fiesta de Interés Turístico Regional al Tenorio Mendocino de Guadalajara. [2010/18260]». [http://docm.jccm.es/portaldocm/descargarArchivo.do?ruta=2010/10/29/pdf/2010_18260.pdf&tipo=rutaDocm] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> * La '''Festivalo de Solidareca Kinarto de Gvadalaĥaro''', iniciatita de la asocio Cinefilia en 2003 kaj okazinta ekde tiam ĉiujare, naskiĝis kun la celo montri kaj helpi tipon de kinarto alternativa al tiu ofta kiu facile alvenas al la kinejoj, gvidite samtempe de spirito kiu postulas por kino fundamentan rolon en la konscio pri la problemoj kiuj tuŝas la homojn, helpe al la solidareco kaj al la esplorado de agado kaj vidpunktoj alternativaj.<ref> FESCIGU (eld.). «Edición 2003». [http://www.fescigu.com/2003/edicion2003.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> Krom tiuj eventoj menciendas la ''Solsticio Folk'' (Folklora Solstico),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Solsticio Folk. Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.</ref> nome festivalo de kelta muziko kiu okazas ĉiusomere, la ''Veladas de Arte Sacro'' (Vesperoj de Religia Arto),<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Veladas de Arte Sacro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2017.</ref> nome muzikaj vesperoj okazintaj en novembro en la diversaj preĝejoj de la ĉefurbo aŭ la Librofoiro, okazinta en majo.<ref>Ayuntamiento de Guadalajara. «Feria del Libro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2016.</ref> == Famuloj == [[Dosiero:Marques de Santillana detalle.jpg|eta|[[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana.]] * [[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana (1398-1458), poeto kaj politikisto de la 15a jarcento; * [[Diego Hurtado de Mendoza (1417-1479)]], nobelo, unu grafo de Tendilla; * [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), kardinalo kaj ĉefa konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]; * [[Francisco Fernández Iparraguirre]] (1852-1889), botanikisto, lingvisto kaj [[volapuko|volapukisto]]; * [[Antonio Buero Vallejo]] (1916-2000), poeto kaj dramaturgo; * [[Camilo José Cela]] (1916-2002), verkisto kiu loĝis grandparte de sia vivo en Gvadalaĥaro; * [[Fernando de Diego]] (1919-2005), ĵurnalisto kaj filologo, tradukisto de la angla kaj de la franca kaj ĉefa tradukisto de verkoj de literaturo en hispana al [[Esperanto]]. Honora membro de [[UEA]], kaj aŭtoro de la ''Gran Diccionario Español-Esperanto''. == Provinco == Gvadalaĥaro estas ĉefurbo de [[Provinco Gvadalaĥaro|samnoma provinco]], havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej senloĝataj provincoj de Hispanio. Ĉefaj vilaĝoj estas jenaj: [[Sigüenza]], [[Pastrana]], [[Molina de Aragón]] kaj [[Azuqueca de Henares]]. == Vidu ankaŭ == * [[Guadalajara (stacidomo)]] * [[Guadalajara-Yebes (stacidomo)]] * [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * http://guadalajara.interactiva.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829043022/http://www.guadalajara.interactiva.org/ |date=2012-08-29 }} <!-- guadalajara._interactiva_._org_ --> * http://www.guadalfaxara.es.vg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070308150110/http://www.guadalfaxara.es.vg/ |date=2007-03-08 }} {{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gvadalaharo (Hispanio)| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Vojo de Cido]] [[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] jzir90v6twmal4prwfc7c66uujrt3hh 0 40244 9455077 8784047 2026-08-16T20:42:57Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455077 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |regiono-ISO = ES-CM |situo sur mapo2 = Hispanio |zomo = 9 }} '''Albacete''' estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], [[Hispanio]]. La loĝantaro de la urbo laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} estas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}}, la plej granda de la regiono, kvankam la ĉefurbo estas [[Toledo (Hispanio)|Toledo]]. Ĝi havas relativan industrian gravecon, sed apenaŭ turisman intereson. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] ĝi estis la sidejo de la [[Internaciaj Brigadoj]]. == Geografio == La municipo Albacete enhavas submunicipojn Abuzaderas, Los Anguijes, Argamasón, Bacariza, Campillo de las Doblas, Casa Capitán, Casa de las Monjas, Casa Grande, Cerrolobo, Los Llanos, La Pulgosa, El Salobral, Santa Ana, Tinajeros, La Torrecica, Villar de Pozo Rubio kaj Aguas Nuevas. == Provinco == Albacete estas ĉefurbo de [[provinco Albacete|samnoma provinco]], havanta 370.000 loĝantojn. Ĉefaj urboj: [[Almansa]], [[Chinchilla]] (prononcu Ĉinĉija), [[Villarrobledo]] kaj [[Hellín]]. Vilaĝoj: [[Pozohondo]], [[Fuentealbilla]], [[La Roda]], [[Munera]], [[Riópar]], [[Yeste]], ktp == Esperanto-movado == Estas gastigantoj de [[Pasporta Servo]] tie. == Vidu ankaŭ == * [[Albacete Los Llanos (stacidomo)]] * [[Municipoj de la provinco Albacete]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * [http://www.latribunadealbacete.es retejo de la loka gazeto ''La Tribuna de Albacete''] ({{es}}) {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Albacete| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] 9x2rm4lcw8krivtfo2yx6hs6kw4qu1i 9455087 9455077 2026-08-16T21:10:58Z ThomasPusch 1869 9455087 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = ES-CM | situo sur mapo2 = Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Albacete''' estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], [[Hispanio]]. La loĝantaro de la urbo laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} estas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}}, la plej granda de la regiono, kvankam la ĉefurbo estas [[Toledo (Hispanio)|Toledo]]. Ĝi havas relativan industrian gravecon, sed apenaŭ turisman intereson. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] ĝi estis la sidejo de la [[Internaciaj Brigadoj]]. == Geografio == La municipo Albacete enhavas submunicipojn Abuzaderas, Los Anguijes, Argamasón, Bacariza, Campillo de las Doblas, Casa Capitán, Casa de las Monjas, Casa Grande, Cerrolobo, Los Llanos, La Pulgosa, El Salobral, Santa Ana, Tinajeros, La Torrecica, Villar de Pozo Rubio kaj Aguas Nuevas. == Provinco == Albacete estas ĉefurbo de [[provinco Albacete|samnoma provinco]], havanta 370.000 loĝantojn. Ĉefaj urboj: [[Almansa]], [[Chinchilla]] (prononcu Ĉinĉija), [[Villarrobledo]] kaj [[Hellín]]. Vilaĝoj: [[Pozohondo]], [[Fuentealbilla]], [[La Roda]], [[Munera]], [[Riópar]], [[Yeste]], ktp == Esperanto-movado == Estas gastigantoj de [[Pasporta Servo]] tie. == Vidu ankaŭ == * [[Albacete Los Llanos (stacidomo)]] * [[Municipoj de la provinco Albacete]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * [http://www.latribunadealbacete.es retejo de la loka gazeto ''La Tribuna de Albacete''] ({{es}}) {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Albacete| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] a1hqj8ljoqsdwy7vek8ghhiwtgsikf1 0 41720 9454944 9306574 2026-08-16T15:30:35Z DidCORN 34571 /* Eksteraj ligiloj */ 9454944 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Digestive system diagram eo.svg|eta|dekstra|Maldika intesto, oranĝkolora.]] La '''maldika [[intesto]]''' estas la parto de la [[nutrokanalo]] inter la [[stomako]] kaj la [[dika intesto]], kaj estas la loko, kie okazas la fina ensorbiĝo de manĝaĵo. La maldika intesto (7 m longa ĉe homo, 40 m ĉe bovo) konsistas el [[duodeno]], [[jejuno]], kaj [[ileo]]). Ĝia rolo konsistas el miksado de [[nutraĵo]], [[digestado]] de la tri nutreroj, [[lipido]]j, [[glucidoj]], [[protido]]j danke al la hepata [[galo]], pankreata suko kaj intesta suko, absorbado per [[vilo]]j de la tri nutreroj, de [[vitamino]]j, jonoj ([[kalcio]], [[natrio]], [[kalio]], ktp), fero, akvo kaj galaj saloj, kaj forigo de la neabsobitaĵoj al la [[kojlo]]. La duodeno estas la plej mallonga parto de la maldika intesto, kaj estas la loko, kie la preparoj por ensorbiĝo de manĝaĵoj komenciĝas. Ĝi ricevas galon kaj pankreatan sekrecion tra la pankreata dukto, regata de la hepatopankreata sfinktero. La interna surfaco de la jejuno estas kovrata de viloj, malgrandaj fingroformaj elstaraĵoj, kiuj helpas la ensorbiĝon de nutraĵoj el la manĝitaĵoj. ==Strukturo== ===Grando=== La longo de la maldika intesto povas ege varii, el tiom mallonga kiom 3 metroj ĝis tiom longa kiel ĝis 10.5 metroj, ankaŭ depende el la mezurtekniko uzita.<ref name=Di2016/> La tipa longo en vivanta persono estas 3 ĝis 5 metroj.<ref>{{Cite book|title=Principles of Anatomy & Physiology|last=Tortora|first=Gerard|publisher=Wiley|year=2014|isbn=978-1-118-34500-9|location=USA|pages=[https://archive.org/details/principlesofanat0000tort/page/913 913]|quote=..its length is about 3m in a living person and about 6.5m in a cadaver due to loss of smooth muscle tone after death.|url=https://archive.org/details/principlesofanat0000tort/page/913}}</ref><ref>{{Cite book|title=Gray's Anatomy|last=Standring|first=Susan|publisher=Elsevier|year=2016|isbn=978-0-7020-5230-9|location=UK|pages=1124|quote=..and has a mean length of 5 metres (3 - 8.5 metres) when measured intraoperatively in the living adult (Tietelbaum et al 2013).}}</ref> La longo dependas kaj el kiom alta la persono estas kaj kiel la longo estas mezurita.<ref name=Di2016/> Pli altaj homoj ĝenerale havas pli longan maldikan inteston kaj la mezuroj estas ĝenerale pli longaj post la morto kaj kiam la intesto estas malplena.<ref name=Di2016>{{cite book|last1=DiBaise|first1=John K.|last2=Parrish|first2=Carol Rees|last3=Thompson|first3=Jon S.|title=Short Bowel Syndrome: Practical Approach to Management|date=2016|publisher=CRC Press|isbn=9781498720809|page=31|url=https://books.google.com/books?id=GBhjDAAAQBAJ&pg=PA31|language=en}}</ref> {|class="wikitable" align="right" |+ Dilato de maldika intesto pere de [[komputila tomografio]] ĉe plenkreskuloj<ref name="JacobsRozenblit2007">{{cite journal|last1=Jacobs|first1=S.L.|last2=Rozenblit|first2=A.|last3=Ricci|first3=Z.|last4=Roberts|first4=J.|last5=Milikow|first5=D.|last6=Chernyak|first6=V.|last7=Wolf|first7=E.|title=Small bowel faeces sign in patients without small bowel obstruction|journal=Clinical Radiology|volume=62|issue=4|year=2007|pages=353–357|issn=0009-9260|doi=10.1016/j.crad.2006.11.007|pmid=17331829}}</ref> |- | <2.5&nbsp;cm || Nedilatita |- | 2.5-2.9&nbsp;cm || Mezdilatita |- | 3–4&nbsp;cm || Modere dilatita |- | >4&nbsp;cm || Tre dilatita |} Ĝi estas proksimume 1.5 cm en diametro ĉe [[bebo]]j post 35 semajnoj de [[Gravedo|gravedeco]],<ref>{{cite journal|title=Overview of short bowel syndrome and intestinal transplantation|author=Debora Duro, Daniel Kamin|journal=Colombia Médica|volume=38|issue=1|year=2007}}</ref> kaj 2.5–3 cm en diametro ĉe plenkreskuloj. Pere de abdomenal [[radiografio]]s, la maldika intesto estas konsiderata nenormale dilatata kiam la diametro superas 3&nbsp;cm.<ref name=medscape>{{cite web|url=http://emedicine.medscape.com/article/374962-overview|title=Small-Bowel Obstruction Imaging|website=Medscape|date=2016-09-22|author=Ali Nawaz Khan|access-date=2017-02-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.radiologymasterclass.co.uk/tutorials/abdo/abdomen_x-ray_abnormalities/pathology_small_bowel_obstruction|title=Abdominal X-ray - Abnormal bowel gas pattern|website=radiologymasterclass.co.uk|access-date=2017-02-07}}</ref> Pere de [[komputila tomografio]], diametro de ĉirkaŭ 2.5&nbsp;cm estas konsiderata nenormale dilatata.<ref name=medscape/><ref name="GazelleGoldberg1994">{{cite journal|last1=Gazelle|first1=G S|last2=Goldberg|first2=M A|last3=Wittenberg|first3=J|last4=Halpern|first4=E F|last5=Pinkney|first5=L|last6=Mueller|first6=P R|title=Efficacy of CT in distinguishing small-bowel obstruction from other causes of small-bowel dilatation.|journal=American Journal of Roentgenology|volume=162|issue=1|year=1994|pages=43–47|issn=0361-803X|doi=10.2214/ajr.162.1.8273687|pmid=8273687|doi-access=free}}</ref> La surfaca areo de la [[mukozo]] de la homa maldika intesto, pro pligrandigo kaŭzita de faldoj, nome ''villi'' kaj ''microvilli'', averaĝe 30 m².<ref>{{cite journal|last1=Helander|first1=Herbert F|last2=Fändriks|first2=Lars|s2cid=11094705|title=Surface area of the digestive tract – revisited|journal=Scandinavian Journal of Gastroenterology|volume=49|issue=6|year=2015|pages=681–689|issn=0036-5521|doi=10.3109/00365521.2014.898326|pmid= 24694282 }}</ref> ===Partoj=== [[Dosiero:Blausen 0817 SmallIntestine Anatomy.png|thumb|maldekstre|Anglalingva diagramo de la malgranda intesto kaj ties ĉirkaŭaj strukturoj.]] La maldika intesto estas dividita en tri strukturajn partojn. * La '''[[duodeno]]''' estas mallonga strukturo game el 20 ĝis 25 cm longa, kun formo simila al litero "C".<ref name=GRAYS2005/> Ĝi ĉirkaŭas la pinton de la [[pankreato]]. Ĝi ricevas la stomakan [[ĥimo]]n el la stomako, kun la digestaj sukoj el la [[pankreato]] (digestaj enzimoj) kaj el la [[hepato]] ([[galo]]). La digestaj enzimoj rompas proteinojn kaj galajn [[Emulsio|emulsiojn]] grasajn en [[micelo]]jn. La [[duodeno]] enhavas la glandojn de Brunner, kiuj produktas mukoz-riĉan alkalan sekrecion enhavantan [[bikarbonato]]n. Tiuj sekrecioj, kombine kun bikarbonato el la pankreato, neŭtralizas la stomakajn acidojn enhavatajn en la stomaka ĥimo. * La '''[[jejuno]]''' estas la meza parto de la maldika intesto, konektanta la duodenon al la ileo. Ĝi estas ĉirkaŭ 2.5 metrojn longa, kaj enhavas la cirklajn faldojn, kaj intestajn vilojn kio pliigas ties surfacan areon. Produktoj de digestado (sukeroj, aminoacidoj, kaj grasacidoj) estas absorbitaj en la sangofluo ĉi tie. La ligomuskolo de duodeno markas la dividon inter la duodeno kaj la jejuno. * La '''[[ileo]]''': La final parto de la maldika intesto. Ĝi estas ĉirkaŭ 3 m longa, kaj enhavas vilojn simile al la jejuno. Ĝi absorbas ĉefe [[Kobalamino|vitaminon B12]] kaj galacidojn, same kiel la aliajn ceterajn nutraĵon. La ileo aliĝas al la [[cekumo]] de la [[dika intesto]] en la ileocekuma valvo. La jejuno kaj la ileo estas suspenditaj en la ventrokavaĵo pere de la [[mezentero]] aŭ ''mesoentero''. La mezentero estas parto de [[peritoneo]]. Arterioj, vejnoj, limfovaskuloj kaj nervoj venas al la mezentero.<ref name=GRAYS2005C>{{cite book|last=Drake|first=Richard L.|title=Gray's anatomy for students|year=2005|publisher=Elsevier/Churchill Livingstone|location=Philadelphia|isbn=978-0-8089-2306-0|author2=Vogl, Wayne |author3=Tibbitts, Adam W.M. Mitchell |author4=illustrations by Richard |author5= Richardson, Paul |page=271}}</ref> ===Sangoliverado=== [[Dosiero:Esquema del epitelio del intestino delgado.png|eta|250px|Skemo de la epitelio de la maldika intesto. Oni observas la cilindrajn enterocitojn, tre forte unuigitaj inter si, formantaj barieron inter la intesta kaj la interna medio.]] La maldika intesto ricevas sangoliveradon el la celiaka trunko kaj la supera mezentera arterio. Tiuj estas ambaŭ branĉoj el la [[aorto]]. La duodeno ricevas sangoliveradon el la celiaka trunko tra la supra pankreataduodena arterio kaj el la supera mezentera arterio tra la malsupra pankreataduodena arterio. Tiuj du arterioj havas antaŭan kaj malantaŭan branĉojn kiuj kuniĝas en la meza linio kaj per [[Anastomozo|anastomozo]]. La jejuno kaj la ileo ricevas sangoliveradon el la supra mezenteria arterio.<ref name=GRAYS2005B>{{cite book|last=Drake|first=Richard L.|title=Gray's anatomy for students|year=2005|publisher=Elsevier/Churchill Livingstone|location=Philadelphia|isbn=978-0-8089-2306-0|author2=Vogl, Wayne |author3=Tibbitts, Adam W.M. Mitchell |author4=illustrations by Richard |author5= Richardson, Paul |pages=295–299}}</ref> Branĉoj de la supra mezentera arterio formas serion de arkoj ene de la mezentero konataj kiel arteriaj arkaĵoj, kiuj povas esti kelkajn tavolojn profundaj. Rektaj sangovaskuloj konataj kiel ''vasa recta'' fluigas sangon el la plej proksimaj arkaĵoj al la ileo kaj jejuno ĝis la organoj mem.<ref name=GRAYS2005B /> === Gen- kaj protein-esprimado === Proksimume 20 000 protein-kodaj genoj estas [[Genesprimo|esprimitaj]] en homaj ĉeloj kaj 70% de tiuj genoj estas esprimitaj en la normala duodeno.<ref>{{Cite web|url=https://www.proteinatlas.org/humanproteome/small+intestine|title=The human proteome in small intestine - The Human Protein Atlas|website=www.proteinatlas.org|access-date=2017-09-26}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Uhlén|first1=Mathias|last2=Fagerberg|first2=Linn|last3=Hallström|first3=Björn M.|last4=Lindskog|first4=Cecilia|last5=Oksvold|first5=Per|last6=Mardinoglu|first6=Adil|last7=Sivertsson|first7=Åsa|last8=Kampf|first8=Caroline|last9=Sjöstedt|first9=Evelina|s2cid=802377|date=2015-01-23|title=Tissue-based map of the human proteome|journal=Science|language=en|volume=347|issue=6220|pages=1260419|doi=10.1126/science.1260419|issn=0036-8075|pmid=25613900}}</ref> Proksimume 300 el tiuj genoj estas pli specife esprimitaj en la duodeno kaj tre malmultaj genoj esprimitaj nur en la maldika intesto. La ekvivalentaj specifaj proteinoj estas esprimitaj en glandaj ĉeloj de la mukozo, kiel ekzemple la grasacida liganta proteino FABP6. Ankaŭ la plej multaj el la pli specife esprimitaj genoj en la maldika intesto estas esprimitaj en la duodeno, ekzemple FABP2 kaj la DEFA6-proteino esprimita en sekreciaj grajnetoj de Paneth-ĉeloj.<ref>{{Cite journal|last1=Gremel|first1=Gabriela|last2=Wanders|first2=Alkwin|last3=Cedernaes|first3=Jonathan|last4=Fagerberg|first4=Linn|last5=Hallström|first5=Björn|last6=Edlund|first6=Karolina|last7=Sjöstedt|first7=Evelina|last8=Uhlén|first8=Mathias|last9=Pontén|first9=Fredrik|s2cid=21302849|date=2015-01-01|title=The human gastrointestinal tract-specific transcriptome and proteome as defined by RNA sequencing and antibody-based profiling|journal=Journal of Gastroenterology|language=en|volume=50|issue=1|pages=46–57|doi=10.1007/s00535-014-0958-7|pmid=24789573|issn=0944-1174}}</ref> == Funkciado de la maldika intesto == La maldika intesto absorbas la nutraĵojn necesajn por la [[korpo (biologio)|korpo]]. Ĝi estas inter du [[sfinktero]]: nome la [[piloro|pilora]], kaj la ileo-cekuma valvo, kio komunikas kun la [[dika intesto]]. Ĝi konstituas la plej grandan [[mukozo|mukozan]] surfacon de la organismo.<ref name="Fasano2011">Fasano, A (2011 Jan). [https://web.archive.org/web/20150826081610/http://physrev.physiology.org/content/91/1/151.long «Zonulin and its regulation of intestinal barrier function: the biological door to inflammation, autoimmunity, and cancer».] Physiol Rev 91 (1): 151-75. PMID 21248165. doi:10.1152/physrev.00003.2008. Arkivita el la originalo la 26an de Aŭgusto 2015.</ref> Ĝia longo oscilas inter 3 kaj 7 metroj, depende de nombraj variabloj kiel la alteco de la individuo.<ref>J.F. Patiño Retrepo: ''Metabolismo, nutrición y schok'', 4a eldono. Konsultita la 7an de Majo 2017.</ref> En kadavroj, kiel konsekvenco de la hipotoneco de la glata muskolo, ĝia longo pliiĝas.<ref name=GRAYS2005>Gondolesi, G.; Ramisch, D.; Padin, J.; Almau, H.; Sandi, M.; Schelotto, P. B.; Fernandez, A.; Rumbo, C. et al. (15a de junio 2012). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1600-6143.2012.04148.x «What Is the Normal Small Bowel Length in Humans? First Donor-Based Cohort Analysis».] American Journal of Transplantation (en angla) (Arlington, VA: American Society of Transplantation and the American Society of Transplant Surgeons) 12: S49-S54.</ref> Ĝi havas en sia interno tavolon de ĉeloj kiuj formas barieron. Ties misio estas, krom [[digesto|digesti]] substancojn, agadi defendante la organismon el la ekstera malamiko de la medio (substancoj kiujn oni englutas kaj [[mikroorganismo]]j kiuj jam estas en la intesto). Tio estas atingata tenante bona fermitaj la interĉelajn fermunuigilojn, por eviti la senkontrolan eniron de substancoj, [[toksino]]j, [[kemiaĵo]]j, mikroorganismoj kaj [[makromolekulo]]j, kiuj male povus pasi al la [[sango]]fluo. [[Dosiero:Esquema permeabilidad intestinal aumentada.png|eta|250px|maldekstra|Skemo de la muro de la intesto kun pliigita intesta permeableco. La du faktoroj plej fortaj kiuj okazigas ĝin estas kelkaj intestaj [[bakterio]]j kaj la [[gliadino]]<ref name=Fasano2011 /> (ĉefa toksa frakcio de la [[gluteno]]), sendepende de la genetika preteco, tio estas, kaj por [[celiakeco|celiakuloj]] kaj por neceliakuloj.<ref name="HollonPuppa">Hollon, J; Puppa, EL; Greenwald, B; Goldberg, E; Guerrerio, A; Fasano, A (2015 Feb 27). [https://www.mdpi.com/2072-6643/7/3/1565/htm «Effect of gliadin on permeability of intestinal biopsy explants from celiac disease patients and patients with non-celiac gluten sensitivity».] Nutrients 7 (3): 1565-76. PMID 25734566. doi:10.3390/nu7031565.</ref><ref name="Fasano2012">Fasano, A (2012 Okt). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3458511/ «Intestinal permeability and its regulation by zonulin: diagnostic and therapeutic implications».] Clin Gastroenterol Hepatol 10 (10): 1096-100. PMC 3458511. PMID 22902773. doi:10.1016/j.cgh.2012.08.012.</ref> Tio permesas la pason senkontrolan de substancoj al la sangofluo, kun sekva ebla disvolvigo de [[imuna sistemo|memimunaj]], [[inflamo|inflamaj]], [[infekto|infektaj malsanoj]], [[alergio]]j kaj [[kancero]]j, kaj intestaj kaj al aliaj [[organo]]j.<ref name=Fasano2011 />]] Aktuale, oni scias, ke la mallarĝaj interĉelaj fermunuigiloj, antaŭe konsiderataj kiel stataj strukturoj, estas reale dinamikaj kaj adaptiĝas facile al diversaj cirkonstancoj, kaj fiziologiaj kaj patologiaj. Estas kompleksa sistemo regulanta kiu kontrolas la staton de enfoldigo de la reto de [[proteino]]j de la mallarĝaj interĉelaj fermunuigiloj. Kiam ne bone funkcias la enirejoj inter la ĉeloj (la mallarĝaj interĉelaj fermunuigiloj) kaj anstataŭ esti bone fermitaj aŭ praktike fermitaj, kiel ili devus esti, ili estas malfermitaj sen kontroli, okazas pliigo de la intesta permeableco. Tiu aperturo okazigas la liberan eniradon de substancoj en la korpon kaj ke, depende de la genetika preteco de la persono, povas disvolviĝi [[imuna sistemo|memimunaj]], [[inflamo|inflamaj]], [[infekto|infektaj malsanoj]], [[alergio]]j kaj [[kancero]]j, kaj intestaj kaj al aliaj [[organo]]j.<ref name=Fasano2011 /> La [[ĉimo]] kreata en la [[stomako]], formita per la nutrobulo miksita kun la [[klorida acido]], la pepsinogeno kaj aliaj substancoj el la funkciado de peristaltaj movoj, estas miksita siavice kun la sekrecioj [[galo|galaj]] kaj [[pankreato|pankreataj]] (krom la propra duodena) por ne rompi la tavolojn de la maldika intesto (ĉar tiu havas pH tre alte acida) kaj estas portata al la duodeno. La transiro de la manĝaĵo pluas laŭ tiu tubo kaj laŭlonge oni finkompletigas la procezon de la digesto, la [[ĉimo]] estas transformata en [[ĉilo]]n kaj okazas la absorbado de la utilaj substancoj. La fenomeno de la digesto kaj de la absorbado dependas grandmezure de la kontakto de la [[manĝaĵo]] kun la intestaj muroj, pro kio ju pli granda estas tiu kaj en pli ampleksa surfaco, des pli bona estos la digesto kaj la absorbado de la manĝaĵoj. Tio montras unu de la morfologiaj karakteroj plej gravaj de la maldika intesto kiu estas la esto de nombraj faldoj kiuj ampleksigas la surfacon kaj absorbon kiel: # Cirklaj faldoj. # Intestaj vilol (de 0,5&nbsp;mm de alteco kaj propra lamenkerno). # Mikroviloj de la maldika intesto: kiuj estas plilongigoj de la plasma membrano en la [[enterocito]]j kun cilindra formo, kiuj utilas por pliigi la kontakton de la plasma membrano kun la interna surfaco. Se la epitelio estas absorba, la mikroviloj havas en la centra akso fadenetojn de aktino; se ĝi ne estas absorba, tiu akso ne aperas. Ŝirmante la surfacon estas kovrilo el glikokalikso. Ties funkcio estas pliigi la absorban surfacon de la ĉeloj, kaj oni ĉirkaŭkalkulas, ke ĝi ebligas proksimuman pliigon de 20 fojoj. La maldika intesto absorbas ĉiutage kelkajn centojn de gramoj de karbonidaj hidratoj, 100 g de graso, 50-100 g de aminoacidoj, 50-100 g de jonoj kaj 7 l de akvo. La kapacito de absorbado de la normala maldika intesto, estas tre supera al tiuj ciferoj kaj povas atingi 500-700 g de proteinoj kaj 20 l de akvo tage.<ref name="Hall,2011">Guyton kaj Hall. [https://books.google.com.uy/books?id=UMYoE90LPmcC&pg=PT2930&lpg=PT2930&dq=El+intestino+delgado+absorbe+cada+d%C3%ADa+varios+cientos+de+gramos+de+hidratos+de+carbono,+100+g+de+grasa+o+m%C3%A1s,+50+a+100+g+de+amino%C3%A1cidos,+50+a+100+g+de+iones+y+7+a+8+l+de+agua.&source=bl&ots=r1dVPCdHIu&sig=ACfU3U1PLg490hxeIq8bHz75kpQM2QOYWA&hl=es&sa=X&ved=2ahUKEwjgovHm-9vpAhUYE7kGHbYPDgEQ6AEwAHoECAMQAQ#v=onepage&q&f=false Tratado de fisiología Médica.] Elsevier Health Sciences. 2011. Konsultita la 30an de Majo 2020.</ref> ===Digestado=== La maldika intesto estas kie plej granda parto de la kemia digestado okazas. Multaj el la digestaj [[enzimo]]j kiuj agas en la maldika intesto estas sekreciitaj de la [[pankreato]] kaj de la [[hepato]] kaj eniras la maldikan inteston per la pankreata dukto. Pankreataj enzimoj kaj [[galo]] de la galveziko eniras en la maldikan inteston en reago al la hormono kolecistokinino, kiu estas produktita kiel reago al la ĉeesto de nutraĵoj. Sekretino, alia hormono produktita en la maldika intesto, kaŭzas pliajn efikojn sur la pankreato, kie ĝi helpas la liberigon de [[bikarbonato]] en la duodenon por neŭtraligi la potenciale malutilan acidon venantan de la stomako. [[Dosiero:Sobo 1906 393.png|eta|dekstre|230ra|[[Pankreato]] estas fiziologie ligita al la maldika intesto.]] La tri ĉefaj klasoj de nutraĵoj kiuj trairas digestadon estas [[proteino]]j, [[lipido]]j (grasoj) kaj [[karbonhidrato]]j: * Proteinoj estas degradataj en malgrandaj [[peptido]]j kaj [[aminoacido]]j antaŭ absorbado.<ref>{{cite journal |author=Silk DB |title=Progress report. Peptide absorption in man|journal=Gut |volume=15|issue=6|pages=494–501|year=1974|pmid= 4604970 |pmc=1413009 |doi=10.1136/gut.15.6.494}}</ref> Kemia rompo komenciĝas en la stomako kaj daŭras en la maldika intesto. Proteolizaj enzimoj, kiel [[tripsino]] kaj kimotripsino, estas sekreciitaj per la pankreato kaj fendas proteinojn en pli malgrandajn peptidojn. Karbonksipeptidazo, kiu estas pankreata brosranda enzimo, disigas unu aminoacidon samtempe. Aminopeptidazo kaj dipeptidazo liberigas la finajn aminoacidajn produktojn. * Lipidoj (grasoj) estas degradataj en [[grasacido]]j kaj [[glicerino]]. Pankreata lipazo malkonstruas [[triglicerido]]jn en liberajn grasajn acidojn kaj [[monoglicerido]]jn. Pankreata lipazo funkcias helpe de la saloj el la [[galo]] sekreciitaj de la [[hepato]] kaj stokita en la [[galveziko]]. Galsaloj aliĝas al trigliceridoj por helpi [[emulsio|emulsii]] ilin, kio helpas aliron de pankreata lipazo. Ĉi tio okazas ĉar la lipazo estas hidrosolvebla sed la grasaj trigliceridoj estas hidrofobaj kaj tendencas orientiĝi unu al la alia kaj for de la akveca intesta medio. La galsaloj emulsigas la trigliceridojn en la akveca medio ĝis la lipazo povas rompi ilin en la pli malgrandajn komponantojn kiuj povas eniri en la vilojn por sorbado. * Kelkaj karbonhidratoj estas degradataj en simplajn sukerojn, aŭ [[monosakarido]]jn (ekz., [[glukozo]]). Pankreata amilazo malkomponigas kelkajn karbonhidratojn (precipe [[amelo]]) en oligosakaridojn. Aliaj karbonhidratoj pasas nedigestite en la dikan inteston por plia uzado de [[Intesta mikrobioto|intestaj bakterioj]]. Brosbordaj enzimoj absorbiĝas de tie. La plej gravaj brosbordaj enzimoj estas dekstrinazo kaj glukoamilazo, kiuj plue malkomponigas oligosakaridojn. Aliaj brosbordaj enzimoj estas maltazo, sukrazo kaj laktazo. Laktazo forestas en kelkaj plenkreskaj homoj kaj, por ili, [[laktozo]] ([[disakarido]]), same kiel plej multaj polisakaridoj, ne estas digestita en la maldika intesto. Kelkaj karbonhidratoj, kiel ekzemple [[celulozo]], tute ne estas digestitaj, malgraŭ esti faritaj el multoblaj [[Glukozo|glukozaj]] unuoj. Ĉi tio okazas ĉar la celulozo estas farita el beta-glukozo, igante la inter-monosakaridajn ligojn malsamaj de tiuj ĉeestantaj en amelo, kiu konsistas el alfa-glukozo. Al homoj mankas la enzimo por disfendi la beta-glukozajn ligojn, io rezervita por herbomanĝuloj kaj bakterioj de la dika intesto. ===Absorbado=== [[Dosiero:Absorption of glucose in the small intestine.svg|thumb|maldekstre|Absorbado de glukozo en malgranda intesto.]] Digestita manĝaĵo nun povas pasi en la sangajn duktetojn en la muro de la intesto tra aŭ [[difuzo]] aŭ aktiva transporto. La maldika intesto estas la loko kie la plej multaj el la nutraĵoj de ingestitaj manĝaĵoj estas absorbitaj. La interna muro, aŭ [[mukozo]], de la maldika intesto, estas kovrita per intesta [[epitelio]], simpla koloneca epitelio. Strukture, la mukozo estas kovrita de sulkoj aŭ klapoj nomitaj cirklaj faldoj, kiuj estas konsideritaj permanentaj trajtoj en la mukozo. Ili estas diferencaj de ''rugoj'' kiuj estas konsideritaj ne-daŭraj aŭ provizoraj enkalkulante disvastigon kaj kuntiriĝon. El la cirklaj faldoj projekcias mikroskopaj fingrosimilaj pecoj de histo nomitaj viloj (latine por "hirta hararo"). La individuaj epiteliĉeloj ankaŭ havas fingrosimilajn projekciojn konatajn kiel mikroviloj. La funkcioj de la cirklaj faldoj, la viloj, kaj la mikroviloj estas pliigi la kvanton de surfacareo disponebla por la sorbado de nutraĵoj, kaj limigi la perdon de la menciitaj [[nutraĵo]]j al intesta faŭno. Ĉiu vilo havas reton de [[kapilaro]]j kaj fajnaj limfaj vazoj nomitaj lakteuloj, laktealoj aŭ ĥiliferoj, proksime al sia surfaco. La epiteliaj ĉeloj de la viloj transportas nutraĵojn el la lumeno de la intesto en ĉi tiujn kapilarojn (aminoacidoj kaj karbonhidratoj) kaj laktealoj (lipidoj). La sorbitaj substancoj estas transportitaj per la sangaj duktoj al diversaj organoj de la korpo, kie ili estas uzataj por konstrui kompleksajn substancojn kiel la proteinoj postulataj de la [[homa korpo]]. La materialo, kiu restas nedigestita kaj nesorbita, pasas en la dikan inteston. == Formo kaj rilatoj de la maldika intesto == [[Dosiero:Resección Intestino Delgado.jpg|eta|200px|Maldika intesto etendita sur la kirurgia tablo, deveninta de pacientino viktimo de pafvundo en la ventro.]] La [[duodeno]] estas karakterizata per sia rilato kun la stomako, estas la ĉefa parto kien venas la sukoj [[Pankreato|pankreata]] kaj [[Hepato|hepata]], sed la jejuno kaj la ileo estas pli malfacile distingeblaj kaj ne estas klara apartiĝo inter ambaŭ. Ĝenerale, ili estas distingeblaj ĉar: # La jejuno havas pli grandan diametron ol la ileo (3&nbsp;cm la jejuno, 2&nbsp;cm la ileo). # La jejuno havas pli da cirklaj faldoj, pli da intestaj vilaĵoj kaj pli fajnaj, dum la ileo havas malpli. # En la ileo la limfoidaj folikloj (plakoj de Peyer) kaj la vaskula irigacio en formo de arkaro estas pli granda ol en la jejuno. Krome ties muroj estas pli maldikaj kaj malpli vaskulaj. Topografie kaj la jejuno kaj la ileo okupas la subkojlan spacon, kvankam: # La jejuno estas iomete pli supre kaj maldekstre (umbilika areo) ol la ileo (pli malsupre kaj dekstre). # Ĝenerale, la jejunaj faldoj estas de direkto pli horizontala, dum la ileaj faldoj estas de direkto vertikala. La fino de la maldika intesto estas la fina ileo kiu finas en la cekumo pere de la ileocekuma valvo. En la konstituo de la intesta muro, krom la kutimaj tavoloj de [[mukozo]], submukozo, muskolaj kaj serozaj, elstaras la estado de akumulaĵoj de limfoida histo kiuj atingas ĝis la submukozo. Ili estas sur la antaŭmezenteria bordo kaj ties nombro estas de 30 aŭ 40, kaj ili havas ĝis 2,5&nbsp;cm de diametro. Kiel oni menciis antaŭe, ili estas pli nombraj en la ileo. La tuta longo de la maldeika intesto restas unuigita al la malantaŭa muro tra la radiko de la [[mezentero]]. Tiu unuigo de la mezentero al la malantaŭa muro ekas je nivelo de la [[vertebro]] L2, trairas la hokon de la pankreato (tra kie ĝi penetras la supran mezenteran arterion), trairas antaŭ la malsupra kavo, sekvas ekstere al la ileaj tuboj kaj komunaj kaj eksteraj kaj finiĝas en la ilea dekstra kavo, je la nivelo de la promontoro, flanke al la dekstra sakroilea artiklo, je ĉirkaŭ 6&nbsp;cm, el la meza parto de la intesto. ==Aliaj animaloj== La maldika intesto troviĝas ĉe ĉiuj [[tetrapodoj]] kaj ankaŭ ĉe [[teleosteoj]], kvankam ĝia formo kaj longo varias ege inter specioj. En teleosteoj, ĝi estas relative mallonga, tipe proksimume unu kaj duona fojojn la longo de la korpo de la fiŝo. Ĝi ofte havas kelkajn ''pilorajn [[cekumo]]jn'', malgrandajn saket-similajn strukturojn laŭ sia longo kiuj helpas pliigi la totalan surfacareon de la organo por digesti manĝaĵon. Ekzistas neniu ileocekuma valvo en teleosteoj, kaj la limo inter la maldika intesto kaj la [[rektumo]] estas markita nur antaŭ la fino de la digesta epitelio.<ref name=VB/> En tetrapodoj, la ileocekuma valvo ĉiam ĉeestas, malfermiĝante en la [[kojlo]]. La longo de la maldika intesto estas tipe pli longa ĉe kvarpieduloj ol ĉe teleosteoj, sed estas precipe tiel ĉe [[plantomanĝanto]]j, same kiel ĉe [[mamuloj]] kaj [[birdoj]], kiuj havas pli altan metabolan rapidecon ol [[amfibioj]] aŭ [[reptilioj]]. La tegaĵo de la maldika intesto inkluzivas mikroskopajn faldojn por pliigi ĝian surfacareon ĉe ĉiuj vertebruloj, sed nur ĉe mamuloj tiuj evoluas al veraj [[vilo]]j.<ref name=VB/> La limoj inter la duodeno, jejuno kaj ileo estas iom neklaraj eĉ ĉe homoj, kaj tiaj distingoj estas aŭ ignoritaj dum diskutado de la anatomio de aliaj bestoj, aŭ estas esence arbitraj.<ref name=VB>{{cite book |author=Romer, Alfred Sherwood|author2=Parsons, Thomas S.|year=1977 |title=The Vertebrate Body |publisher=Holt-Saunders International |location= Philadelphia, PA|pages= 349–353|isbn= 978-0-03-910284-5}}</ref> [[Dosiero:Lampreys.jpg|eta|maldekstre|220ra|Ĉe [[petromizo]]j estas tre malkutimaj digestaj fiziologio kaj anatomio.]] Ekzistas neniu maldika intesto kiel tia en ne-teleostaj fiŝoj, kiel ekzemple [[ŝarko]]j, [[sturgo]]j, kaj [[pulmofiŝoj]]. Anstataŭe, la digesta parto de la intesto formas ''spiralan inteston'', ligante la stomakon al la rektumo. En ĉi tiu speco de intesto, la intesto mem estas relative rekta sed havas longan faldon irantan laŭ la interna surfaco en spirala maniero, foje dum dekduoj da turnoj. Ĉi tiu valvo multe pliigas kaj la surfacareon kaj la efektivan longon de la intesto. La tegaĵo de la spirala intesto estas simila al tiu de la maldika intesto en teleosteoj kaj ne-mamulaj kvarpieduloj.<ref name=VB/> Ĉe [[petromizo]]j, la spiralvalvo estas ekstreme malgranda, eble ĉar ilia dieto postulas nur malmulte da digestado. [[Mukofiŝoj]] ne havas spiralan valvon entute, kaj la digestado okazas en preskaŭ la tuta longo de la intesto, kiu ne estas subdividita en diversajn partojn.<ref name=VB/> == Vidu ankaŭ == * [[Celiakio]] * [[Dika intesto]] * [[Duodeno]] * [[Enzimo]] * [[Ileo]] * [[Intesto]] * [[Jejuno]] * [[Mikroorganismo]] * [[Volvulo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Peter Abrahams, ''Atlante del corpo umano'', Milano, Amber Books, 2010. * Altorjay Áron (Kiss János szerkesztésében) – ''Gastroenterologiai sebészet'', Medicina Könyvkiadó, Budapest, 2002, 397-398 o. * Asimov, Isaac (2002). ''O corpo humano: sua estrutura e funcionamento''. 1a eld. São Paulo: Hemus. ISBN 8528902846 * AA. VV, ''Trattato di Anatomia Umana'', Edi-Ermes. * Drake, Richard L.; Vogl, Wayne; Mitchell, Adam W. M (2005). ''Gray's Anatomia para Estudantes'', 1a eld. Rio de Janeiro: Elsevier. ISBN 8535216383 * Everdingen, J.J.E. van, Eerenbeemt, A.M.M. van den (2012). ''Pinkhof Geneeskundig woordenboek'' (12a eldono). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. * Gartner, Leslie P.; Hiatt, James L (2003). ''Tratado de histologia em cores'', 2a eld. Rio de Janeiro: Guanabara Koogan. ISBN 9788527708135 * Guyton, Arthur C.; Hall, John E (2006). ''Tratado de fisiologia médica'', 11a eld. Rio de Janeiro: Elsevier. ISBN 9788535216417 * Koeppen, Bruce M.; Stanton, Bruce A (2008). ''Berne & Levy Physiology'', 6a eld. Philadelphia: Mosby/Elsevier. ISBN 9780323045827 * Littmannn I. – ''Sebészeti műtéttan'', Medicina Könyvkiadó, Budapest, 1977, 421-422 o. * Moore, Keith L.; Dalley, Arthur F.; Agur, Anne M. R (2010). ''Clinically Oriented Anatomy'', 6a eld. Baltimore: Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 9780781775250 * Moore, Keith L.; Persaud, T. V. N (2008). ''Embriologia Básica'', 7a eld. Rio de Janeiro: Elsevier. ISBN 9788535226614 * Răzeşu V. – ''Chirurgie generală'', Editura Junimea, Iaşi, 1987, 124-126 o. * Seres-Sturm L., Costache M. – ''Anatomia abdomenului'', Târgu Mureş, 2001, 103-110 o. * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=GoMD0tpYgBkC|titolo=Fundamentals of physiology: a human perspective|familia nomo=Sherwood|persona nomo=Lauralee|jaro=2006|eldono=tria|loko=Florence, KY|eldoninto=Cengage Learning|ISBN=978-0-534-46697-8|paĝoj=768}} * Solomon et al. (2002) Biology Sixth Edition, Brooks-Cole/Thomson Learning {{ISBN|0-03-033503-5}} * Townsend et al. (2004) Sabiston Textbook of Surgery, Elsevier {{ISBN|0-7216-0409-9}} * {{cite journal |vauthors=Thomson A, Drozdowski L, Iordache C, Thomson B, Vermeire S, Clandinin M, Wild G | s2cid = 37494914 | title = Small bowel review: Normal physiology, part 1. | journal = Dig Dis Sci | volume = 48 | issue = 8 | pages = 1546–64 | year = 2003 | pmid = 12924651 | doi = 10.1023/A:1024719925058}} * {{cite journal |vauthors=Thomson A, Drozdowski L, Iordache C, Thomson B, Vermeire S, Clandinin M, Wild G | s2cid = 42442830 | title = Small bowel review: Normal physiology, part 2. | journal = Dig Dis Sci | volume = 48 | issue = 8 | pages = 1565–81 | year = 2003 | pmid = 12924652 | doi = 10.1023/A:1024724109128}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.liis.lv/anatom/Antomija/26-27/26_27cit/26-27cit20.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930201535/http://www.liis.lv/anatom/Antomija/26-27/26_27cit/26-27cit20.htm |date=2007-09-30 }} * [http://www.bartleby.com/107/248.html Maldika intesto] de la Grizanatomia eBook] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Intestino delgado|revizio=137192980}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Small intestine|revizio=1248366477}} {{Havenda artikolo|Maldika intesto}} {{Digesta sistemo de homo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Maldika intesto| ]] [[Kategorio:Digesta sistemo]] [[Kategorio:Homa anatomio]] 06yjj2fua07vpc6ygkzsxkv2t284ruy 0 41841 9455244 9164994 2026-08-17T07:35:01Z Sj1mor 12103 9455244 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|estas pri la urbo Stargard apud [[Ŝtetino]]. Sendepende ĝis 1945 ekzistis plia urbo Stargard ĉe [[Dancigo]], kiu en 1946 ricevis novan nomon [[Starogard Gdański]].}} {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Stargard | germana_nomo = Stargard | slogano = Stargard – Klejnot Pomorza / Kleinod Pommerns | blazono = POL Stargard COA.svg | flago = | mapo = Stargard Mapa2.JPG | provinco = [[Okcidenta Pomerio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[Distrikto Stargard]] | komunumo = Komunumo Stargard | komunumo-speco = Urba | estro-titolo = Prezidanto de urbo | estro = Paweł Bakun (provizora prezidanto) | urba_komunumo = Jes | retpoŝto = | adreso-estraro = ul. Czarnieckiego 17 | poŝtkodo-estraro = 73-110 | telefono-estraro = 091 578-48-81 | fakso-estraro = 091 578-48-89 | poŝto-estraro = urzad@um.stargard.pl | areo = 48.1 | alto = 20 | latitudo = 53/20 | longitudo = 15/02 | zomo = 10 | loĝantaro-dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} <!-- por vikidatumoj: fine de 2020 estis 67 579 loĝantoj. fonto: https://www.polskawliczbach.pl/Stargard --> | denso = 1476 | tel_antaŭkodo = 091 | poŝtkodo = 73-110 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = ZST | TERYT = 4324314011 | SIMC = | fondita = | urborajtoj = [[21-a de junio]] [[1243]] | ĝemelaj_urboj = ([[Germanio]]) [[Elmshorn]]<br />([[Litovio]]) [[Saldus]]<br />([[Danio]]) [[Slagelse]]<br />([[Germanio]]) [[Stralsund]]<br />([[Nederlando]]) [[Wijchen]] | retpaĝaro = http://www.stargard.pl | domajno = | vikinovaĵoj = Kategoria:Stargard|_Stargardu_ }} [[Dosiero:660045 Stargard Szczeciński, kościół p.w. NMP Królowej Świata.JPG|eta|200ra|maldekstra|La malnovurba urboplaco kaj kolegiata preĝejo de [[Dipatrino]] Maria, la Reĝino de la Mondo]] '''Stargard''' (ĝis 2015 '''Stargard Szczeciński''', [[germane]]: ''Stargard an der Ihna'', ''Stargard in Pommern'', [[latine]]: ''Stargardia'')<ref>historie ankaŭ nomita ''Stargardt'', ''Stargardia'', ''Starogard'', ''Zitarigroda'', ''Starigardt'', ''Ztaregard'', ''Staregarde'', ''Staregord'', ''Stargart'', ''Stargard an der Ihna'', ''Stargard in Pommern'', ''Starogród'', ''Starogród nad Iną'' kaj ''Stargard Szczeciński''</ref>) estas historia urbo en la nuna [[Pollando]]. La urbo apartenas al [[provinco (Pollando)|provinco]] [[Okcidenta Pomerio]] kaj situas 40&nbsp;km nordoriente de [[Szczecin]] (''Stettin'', esperante [[Ŝtetino]]). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. [[Dosiero:Stargard Ratusz.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la urbodomo}}]] == Historio == La komenco de la homsetlejoj sur la terenoj de la nuna urbo estis en la 6-a jarcento. La urbo ekhavis urbajn rajtojn dum la jaro 1243. Dum la plua [[mezepoko]], la urbo apartenis al la komerca ligo [[Hanso]] kaj estis germanlingva dum preskaŭ sep jarcentoj, ĝis la forpelo de la germanoj en 1945 kaj la posta aneksado fare de [[Pollando]]. La rivero '''Ina''' ekestis la grava transport-vojo, per kiu oni transportis [[greno]]n kaj aliaj varoj el la Tero de [[Pyrzyce]] kaj Stargard al la okcidentaj kaj baltaj landoj. Dum la [[Tridekjara milito]] (1618-1648) la urbo grandparte perdis 90 % de la loĝantaro pro la malsato, malsanoj kaj [[incendio]]j. [[Dosiero:Stargard Wyszyńskiego2.jpg|eta|maldekstra|200ra|Bahnhofstraße (nuntempe ul. Wyszyńskiego), en Stargard 1930]] La disvolvo de la fervojo influis la industriigon la urbon kaj ĝian daŭran disvolvon. De la komenco de la 20a jc ĝis la komenco de la [[Unua Mondmilito]] estis bona periodo por pligrandigo kaj prospero de la urbo, aperis multe da novaj lernejoj, hospitaloj, diversaj instituciejoj kaj loĝdomoj. <gallery> Dosiero:Stargard Pieczęć.jpg|eta|maldekstra|200ra|La mezepoka [[sigelo]] de la urbo Dosiero:Zachodni34567Słowianie.png|eta|200ra|maldekstra|La [[gento]]j de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj Dosiero:Polska 960 - 992.svg|eta|200ra|maldekstra|Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo [[Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]] Dosiero:HRR_1648.png|eta|200ra|maldekstra|La [[Sankta Romia Imperio]] en 1648 post la ratifiko de la [[Vestfalia Paco]] Dosiero:Curzon-linio.svg|eta|200ra|dekstra|[[Curzon-linio]] kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la [[Dua Mondmilito]] </gallery> Post la fino de [[Dua Mondmilito]] la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la [[Potsdama konferenco]] kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la [[Curzon-linio]] (vidu la apudan mapon). Iom post iom oni de la fundamentoj kreis ĉiujn institucioj danke al la amasa veno de poloj el la diversaj partoj de Pollando. === Bibliografio === * Jolanta Aniszewska, Obrazy stargardzkich ulic, Stargard: Muzeum Stargard, 2002. * Czesław Czubryt-Borkowski, Zygmunt Czarnocki, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa. Lata wojny 1939-1945, [[Varsovio]]: Sport i Turystyka, 1988. * Bogdana Dopierała, Z Dziejów Ziemi Stargardzkiej, [[Poznano]]: Wydawnictwo Poznańskie, 1969. * Władysław Filipowiak, Początki Stargardu, „Szczecin”, nr 7-8, 1961. * Marcin Majewski, Dawny Stargard. Miasto i jego mieszkańcy. Materiały z sesji naukowej 18-19 X 2000, Stargard Szczeciński: Muzeum w Stargardzie, 2000. * Marek Ober, Stargard Szczeciński, [[Varsovio]]: Wydawnictwo Arkady, 1988. * Edward Olszewski, Stargardzkie ABC, Stargard: Towarzystwo Przyjaciół Stargardu, 2001. * Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, [[Szczecin]]: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, 2005. * Sebastian Szwajlik, Dzieje Kolei Stargardzkiej, Stargard: Towarzystwo Przyjaciół Stargardu, 2002. == Famuloj ligitaj kun la urbo == * [[Otto Nicolai]], germana komponisto == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Elmshorn]] en [[Germanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Latvio.svg|20ra]] [[Saldus]] en [[Latvio]] * [[Dosiero:Flago-de-Danio.svg|20ra]] [[Slagelse]] en [[Danio]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Stralsund]] en [[Germanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|20ra]] [[Wijchen]] en [[Nederlando]] == Bibliografio == * ''Obrazy stargardzkich ulic'' (Bildoj de stargardaj [[strato]]j), Jolanta Aniszewska, Muzeum Stargard, Stargard 2002, ISBN 83-911439-6-1. * ''Z dziejów ziemi stargardzkiej'' (El historio de stargarda regiono), redakto Bogdan Dopierała, Wydawnictwo Poznańskie, [[Poznań]] 1969. * ''Stargard Szczeciński'', Marek Ober, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1988, ISBN 83-213-3303-6. * ''Stargardzkie abc'' (ABC de Stargard), Edward Olszewski, Eldonisto: Towarzystwo Przyjaciół Stargardu, Stargard 2001, ISBN 83-916325-0-4. * ''Stargard Szczeciński'', Kazimiera Kalita-Skwirzyńska, Ossolineum, [[Gdańsk]] 1983, ISBN 83-04-01559-5. * ''Stargardia volumoj I-V'', Rocznik Muzeum w Stargardzie, Stargard 2001-2010, ISSN 1641-7747 * ''Dzieje Kolei Stargardzkiej'' (Historio de Stargarda [[Fervojo]]), Sebastian Szwajlik, Towarzystwo Przyjaciół Stargardu, Stargard 2002, ISBN 83-916325-3-9. * ''Stargard. Klejnot na pomorskim szlaku'' (Stargard. [[Juvelo]] sur [[Pomerio|pomeria]] itinero), Jan Zenkner, Towarzystwo Przyjaciół Stargardu, Stargard 2006, ISBN 83-916325-6-3. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Okcidentpomeria provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] [[Kategorio:Hansourboj]] huefnmibky55fhrdyut6uqx7t3hm21p 0 41978 9454977 8790869 2026-08-16T16:38:21Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9454977 wikitext text/x-wiki {{Mapo de aŭtonomaj komunumoj}} De post la [[Konstitucio]] aprobita en [[1978]], '''[[Hispanio]]''' estas malcentralizita regno. La baza divido estas la t.n. '''Aŭtonoma Komunumo'''. La vorto estas administracia termino, grupiganta du konceptojn kies diferenco ne ĉiam estas tute klara: la regiono kaj la nacio. Ĉar la vorto nacio estas uzata ankaŭ por la tuta Ŝtato, oni kelkfoje uzas la vorton ''naciaĵo'' (hispane ''nacionalidad''), por aludi la naciojn/regionojn kun pli aparta personeco, pro lingvaj aŭ historiaj kaŭzoj. Oni atentu, ke la esprimo estas redono de la hispana ''comunidad autónoma'' kaj ne kongruas al la kutima uzo de "[[komunumo]]" en Esperanto. Sub la nivelo de aŭtonoma komunumo oni plu konservas antikvan dividon, la '''[[Provinco de Hispanio|provincon]]''', similan al la franca departemento, da kiuj estas 50. Plejmulto el ili havas saman nomon al sia ĉefurbo, sed ne ĉiuj. En kelkaj regionoj ekzistas tradicia pli malgranda divido, la ''comarca'' (distrikto). En la insulaj regionoj, ĉiu insulo havas propran administracian aŭtoritaton (''cabildo''). La nunaj aŭtonomaj komunumoj estas 17: * '''[[Andaluzio]]''': ĉefurbo [[Sevilo]]. Provincoj: ** [[Provinco Almerio]] (''Almería'') ** [[Provinco Granado]] (''Granada'') ** [[Provinco Onubo]] (''Huelva'') ** [[Provinco Ĥaeno]] (''Jaén'') ** [[Provinco Kadizo]] (''Cádiz'') ** [[Provinco Kordovo]] (''Córdoba'') ** [[Provinco Malago]] (''Málaga'') ** [[Sevilla (provinco)|Provinco Sevilo]] (''Sevilla'') * '''[[Aragono]]''': ĉefurbo [[Zaragozo]] (''Zaragoza''). Provincoj: ** [[Provinco Huesko]] (''Huesca'') ** [[Provinco Teruelo]] (''Teruel'') ** [[Provinco Zaragozo]] (''Zaragoza'') * '''[[Asturio]]''': ĉefurbo [[Oviedo]] (unuprovinca) * '''[[Balearoj]]''': ĉefurbo [[Palma de Mallorca]] (unuprovinca). Insuloj: *** [[Majorko]] (''Mallorca'') *** [[Minorko]] (''Menorca'') *** [[Ibizo|Ejviso/Ibizo]] (''Eivissa/Ibiza'') kaj [[Formentero]] (''Formentera'') * '''[[Ekstremaduro]]''': ĉefurbo [[Mérida]], provincoj: ** [[Provinco Badajoz|Provinco Badaĥozo]] (''Badajoz'') ** [[Provinco Cáceres]] * '''[[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]]''': ĉefurbo [[Vitorio (Hispanio)|Vitorio]]. Provincoj (nomataj ĉikaze ''historiaj teritorioj''): ** [[Alavo|Arabo/Alavo]] (ĉefurbo [[Vitorio (Hispanio)|Gasteiz/Vitorio]]) ** [[Biskajo]] (ĉefurbo [[Bilbao|Bilbo/Bilbao]]) ** [[Gipusko]] (ĉefurbo [[Donostio|Donostio/Sankta Sebastiano]]) * '''[[Galegio]]''': ĉefurbo [[Santiago de Compostela]]. Provincoj: ** [[Provinco Korunjo]] (galege ''A Coruña'') ** [[Provinco Lugo]] ** [[Provinco Orenso|Provinco Oŭrenso]] (''Ourense'') ** [[Provinco Pontevedro]] (''Pontevedra'') * '''[[Kanarioj]]''': ĉefurbo duobla: provincoj: ** [[Provinco La Palmoj]]. Insuloj: *** [[Gran Canaria]] *** [[Lanzarote]] *** [[Fuerteventura]] ** [[Provinco Tenerife]]. Insuloj: *** [[Tenerife]] *** [[La Palma]] *** [[La Gomera]] *** [[El Hierro]] * '''[[Kantabrio]]''': ĉefurbo [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] (''Santander'') -- unuprovinca * '''[[Kastilio kaj Leono]]''' ĉefurbo [[Valadolido]] (''Valladolid''). Provincoj: ** [[Provinco Avilo]] (''Ávila'') ** [[Provinco Burgoso]] (''Burgos'') ** [[Provinco Leono (Hispanio)|Provinco Leono]] (''León'') ** [[Provinco Palencio]] (''Palencia'') ** [[Provinco Salamanko]] (''Salamanca'') ** [[Provinco Segovio]] (''Segovia'') ** [[Provinco Sorio]] (''Soria'') ** [[Provinco Valadolido]] (''Valladolid'') ** [[Provinco Zamoro]] (''Zamora'') * '''[[Kastilio-Manĉo]]''': ĉefurbo [[Toledo (Hispanio)|Toledo]]. Provincoj ** [[Provinco Albacete]] ** [[Provinco Ciudad Real]] ** [[Provinco Kvenko]] (''Cuenca'') ** [[Provinco Gvadalaĥaro]] (''Guadalajara'') ** [[Provinco Toledo]] * '''[[Katalunio]]''': ĉefurbo [[Barcelono]]; provincoj: ** [[Provinco Barcelono]] ** [[Provinco Ĝirono]] (katalune ''Girona'') ** [[Provinco Ilerdo]] (''Lleida'') ** [[Provinco Taragono]] (''Tarragona'') * '''[[Madrida Regiono]]''': ĉefurbo [[Madrido]] (unuprovinca) * '''[[Murcia Regiono]]''': ĉefurbo [[Murcio]] (unuprovinca) * '''[[Navaro]]''': ĉefurbo [[Pamplono]] (unuprovinca) * '''[[Rioĥo (Hispanio)|Rioĥo]]''': ĉefurbo ''Logronjo'' ([[Logroño]]) (unuprovinca) * '''[[Valencia Regiono]] aŭ [[Valencilando]]''': ĉefurbo [[Valencio]]. Provincoj: ** [[Provinco Alakanto]] (valencie ''Alacant'', hispane ''Alicante'') ** [[Provinco Kastelono]] ** [[Provinco Valencio]] Krome, du [[Aŭtonoma urbo|aŭtonomaj urboj]] en la nordo de Afriko ĝuas aŭtonomian statuson: * [[Ceŭto]] * [[Melilo]]. {{Regionoj de Hispanio}} == Vidu ankaŭ == * [[Administra divido de Hispanio]] * [[ISO 3166-2:ES]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.admiweb.org/organismos/AA Retejoj de la aŭtonomaj komunumoj de Hispanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050508002050/http://www.admiweb.org/organismos/AA |date=2005-05-08 }} * [http://www.map.es/documentacion/politica_autonomica/info_ecofin.html Statistikaj informoj de la aŭtonomaj komunumoj de Hispanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080119083231/http://www.map.es/documentacion/politica_autonomica/info_ecofin.html |date=2008-01-19 }} [[Kategorio:Aŭtonomaj Komunumoj de Hispanio|*]] [[Kategorio:Administraj unuoj de Hispanio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1979]] 667ogprx699q9zgt9w0qmebmqa2nwav 0 47931 9455275 9408817 2026-08-17T08:01:31Z Sj1mor 12103 9455275 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|la Aŭstria ĉefurbo|aliaj signifoj|Vieno (apartigilo)}} {{Heredaĵo de UNESKO}} {{Granda dosiero|Gallitzinberg Panorama.jpg|800ra|{{center|Panorama vido de la urbo}}}} {{Geokesto2 | urbo |sen banderolo= jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vieno | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Wien}} | alia_nomo1 = {{Lang-hu|Bécs}} | alia_nomo2 = {{Lang-cs|[[Vídeň]]}} | alia_nomo3 = {{Lang-la|Vindobona}} | kategorio = ĉefurbo kaj federacia lando <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Wien | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Montage of Vienna.jpg | dosiero2 = Collage von Wien.jpg | dosiero3 = Vienna Sights Clockwise.png | dosiero4 = Brigittenau - Collage of main landmarks.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = Vieno <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Wien.svg | blazono = Wien 3 Wappen.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstrio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Aŭstrio-Hungario | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Urbaj distriktoj | parto = Innere Stadt | parto1 = Leopoldstadt | parto2 = Landstraße | parto3 = Wieden | parto4 = Margareten | parto5 = Mariahilf | parto6 = Neubau | parto7 = Josefstadt | parto8 = Alsergrund | parto9 = Favoriten | parto10 = Simmering | parto11 = Meidling | parto12 = Hietzing | parto13 = Penzing | parto14 = Rudolfsheim-Fünfhaus | parto15 = Ottakring | parto16 = Hernals | parto17 = Währing | parto18 = Döbling | parto19 = Brigittenau | parto20 = Floridsdorf | parto21 = Donaustadt | parto22 = Liesing | rivero = Danubo | rivero1 = Vieno-rivero | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Stefana Katedralo | memorindaĵo1 = Palaco Schönbrunn | memorindaĵo2 = [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Esperanto-Muzeo]] | memorindaĵo3 = Muzeo Albertina | ŝoseo = Flughaveno Vieno | ŝoseo_tipo = Flughaveno | montaro = | montaro_tipo = | urbo = | urbo_tipo = | planto = Danuba Parko | planto1 = Urboparko de Vieno|Urboparko | planto2 = Viena Prater | planto3 = Esperanto-parko | planto_tipo = Parkoj | konstruaĵo = Reichsbrücke | konstruaĵo_tipo = Ponto | limo = Malsupra Aŭstrio | limo_noto = ĉirkaŭe <!-- *** Situo *** --> | situo = Vieno | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 12 | lat_s = 32 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 22 | long_s = 21 | long_EW = E | plej_malalta_situo = Lobau <!-- ne metu simplan internan ligilon: Lobau kaj Löbau celas lokon en Germanio, ne en Vieno --> | plej_malalta_leviĝo = 151 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | plej_alta_leviĝo = 542 | plej_alta_situo = Hermannskogel | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 414.89 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1712903 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1-a jarcento | establita_tipo = Fondo | dato = <!-- | ĉefulo = [[Michael Ludwig]] | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = [[SPÖ]] --> | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} [[SPÖ]]<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzonoj en Eŭropo|CET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Horzonoj en Eŭropo|CET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 1010–1239, 1400, 1450 | areo_kodo = 01 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historia urbocentro | unesko_jaro = 2001 | unesko_numero = 1033 | unesko_regiono = 4 | unesko_kriterioj = ii, vi, iv <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Wiener Prater, Böhmischer Prater | libera_tipo = Amuzparkoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo en Eŭropo | mapo_lokumilo =Eŭropo | mapo1_lokumilo_plurobla = VienoOSM/Centra Vieno | alt11 = Situa mapo de Vieno | alt12 = Situa mapo de Centra Vieno | mapo2_lokumilo_plurobla = Centra Centra Vieno/Vieno Interna Urbo | alt21 = Situa mapo de pli centra Vieno | alt22 = Situa mapo de la Interna Urbo de Vieno | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = | mapo2_lokumilo = |zomo=12 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.wien.gv.at/ www.wien.gv.at] | commons = Wien <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=9}} }} [[dosiero:Wien in Austria.svg|eta|Situo en Aŭstrio]] [[dosiero:Austria Vienna location map.svg|eta|Reliefa situa mapo de Vieno]] '''Vieno''' ({{Lang-de|Wien}} [vin], {{Lang-bar|Wean}}, {{lang-cs|Vídeň}} [VIdenj], {{Lang-hu|Bécs}} [bEĉ], {{Lang-sl|Dunaj}} [DUnaj]) estas kaj la [[ĉefurbo]] kaj [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] de la respubliko [[Aŭstrio]]. Vieno troviĝas apud ambaŭ bordoj de la [[Danubo]], 40&nbsp;km for de la limo al [[Slovakio]] kaj la slovaka ĉefurbo [[Bratislavo]], kaj apud la rivero [[Vieno (rivero)|Vieno]]. Ekkonilo de Vieno estas la [[Stefana Katedralo]], sidejo de la ĉefepiskopo de Vieno. Vieno estas la sidejo de diversaj internaciaj organizaĵoj kiel la [[Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj]] ([[OPEL]]) kaj la [[Internacia Atomenergia Agentejo]] ([[IAEA]]). Vieno estas la tria [[UNO]]-urbo. La urbocentro de Vieno estas rigardata kiel [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]]. La historia centro de Vieno, la [[Innere Stadt (Vieno)|1-a distrikto]] (''Innere Stadt'' [INEre ŝtat]), estis elektita de la [[Unesko]] por la internacia programo de Monda Kultura kaj Natura Heredaĵo pro ties kultura valoro. Vieno konsistas el 23 distriktoj (vidu [[Urbodistriktoj (Vieno)|Vienaj Urbodistriktoj]]). == Geografio == Vieno estas kun sia areo de 414,65 [[km²]] la plej malgranda [[Federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] de Aŭstrio. 11,3 % de ĝia tuta areo estas surkonstruita tereno, 11,1 % estas ŝoseoj kaj 2,2 % trajntrakoj. Samtempe Vieno estas la federacia lando kun la plej granda parto de ĝardenareoj, kiuj nombras je 28,4 % aŭ 117,76&nbsp;km². Rilate akvosurfacojn (4,6 % aŭ 19,1&nbsp;km²) ilia proporcio estas nur en la federacia lando [[Burgenland]] pli granda. Vieno estas unu el kvar federaciaj landoj en kiu oni kultivas [[vino]]n. 1,7 % de la areo okupas vinĝardenoj. Arbaroj kovras 16,6 % kaj agrikulturo utiligas en Vieno 15,8 % de la tereno. La [[Viena Baseno]] (germane: ''Wiener Becken'', ĉeĥe: ''Vídeňská pánev'', slovake: ''Viedenská kotlina'') estas sedimentbaseno inter la [[Orientaj Alpoj]] kaj la [[Karpatoj]]. Ĝi estas grava geografia elemento de la areo ĉirkaŭ Vieno. [[Danubo]] estis reguligita en Vieno inter 1870 kaj 1875; postrestaĵoj de tiu reguligo estas [[Malnova Danubo]], la [[Danuba Kanalo]] kaj kelkaj aliaj [[akvejo]]j. La [[Vieno-rivero]] enfluas en la Danuban Kanalon apud la centro de Vieno. == Historio == === Prahistorio, romia epoĥo, mezepoko === Laŭ arkeologiaj trovitaĵoj la monto [[Kahlenberg (Vieno)|Kahlenberg]] estis loĝata jam en la pli frua [[ŝtonepoko]], ankaŭ el la [[bronza epoko|bronza]] kaj pli frua [[fera epoko]] ekzistas pruvaĵoj de loĝejoj. Riĉaj trovitaĵoj ekzistas el la epoko de [[La Tène]], kiam [[keltoj]] ekloĝis sur la okcidentaj montdeklivoj kaj en la nuna urba regiono. Ili donis al la urbo la nomon - ''Vindomina''-''Vindobona''. Dum la [[romio|romia]] regado gardis la soldataro de Vindobona la maldekstran flankon de la [[legio|legia]] kastelo [[Carnuntum]]. Ekde tiu ĉi tempo komenciĝas la skribaj sciigoj pri Vieno. Malmulte oni scias pri la okazoj dum la [[popolmigrado]], sed kontinua enloĝado estas supozata. [[Dosiero:Michaelerplatz Vienna romain ruins Sept 2007.jpg|eta|dekstra|200ra|Romiaj ruinoj en la 1-a distrikto — [[Michaelerplatz]]]]La ''Salcburgaj Kronikoj'' mencias ''Wenia'' [venia] en [[881]] rilate al batalo kontraŭ [[hungaroj]]. Aliaj pruviloj informas pri Vieno kiel komerca loko. Samtempe kun la etendiĝo de la [[babenbergoj|Babenberga]] regno al la oriento, Vieno iom post iom gravis. En [[1137]] oni nomas ĝin ''civitas'' ([[latine]] por [[civito]]). [[Henriko (regantoj)|Henriko la 2-a Jasomirgott]] faris Vienon rezidejo de sia [[duko|duklando]] kaj konstruis ĉi tie sian kastelon. Tiu ĉi funkcio de la urbo destinis ĝian sorton dum la sekvontaj jaroj, ĝian evoluon al komerca centro, ĝian signifon kiel arta kaj kultura centro. === Habsburgoj, baroko, klasikismo === En [[1296]] Vieno ricevis de la [[Habsburgoj]] - kiuj sekvis al la Babenbergoj kiel potenculoj - novan [[urboprivilegio]]n. Per la fondo de [[universitato]] en [[1365]] la urbo atrakciis sciencistojn okcidentajn. Imponaj preĝejaj konstruaĵoj, nova kastelo kaj plivastigo de la urbo montras la supreniron al [[mezepoko|mezepoka]] grandurbo. Ekde [[1439]] ĝis [[1806]] Vieno estis konstanta [[kortego]] de la [[sankta romia imperio|romia-germana imperiestro]], la rezideja ĉefurbo kaj samtempe centro de la heredlandoj de la Habsburgoj ĝis [[1918]]. En [[1683]] [[Jan Sobieski]] el [[Pollando]] kaj Karlo la 5-a de [[Loreno]] venkis la turkan armeon. Post la fino de la [[Otomana Imperio|turka minaco]] Vieno spertis en la 17-a kaj 18-a jarcento egan prosperon. La atestiloj de tiu ĉi periodo - [[baroko|barokaj]] palacoj kaj preĝejoj - ankoraŭ nuntempe pliriĉigas la urbon. Vieno estis plukonstruata kiel imperiestra rezidejo, sed ankaŭ la komerco rapide progresis dum la [[merkantilismo]]. Post la militoj kontraŭ [[Napoleono]] Vieno estas konferencejo de la [[Viena Kongreso]] en [[1815]]. === Imperiestra urbo === [[Dosiero:Nuremberg chronicles f 098v99r 1.png|eta|dekstra|300ra|El la Nurenbergaj kronikoj,Vieno 1493]]Sed ankoraŭ la urbo estis ĉirkaŭata per fortikaĵmuroj sufokantaj. Nur en [[1857]] la juna imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo]] ordonis malkonstrui la bastonojn kaj kunigi la antaŭurbetojn kun la urbocentro. Dum mallonga tempo ekestis la grandstila Ringstraße (ringostrato [RINGŝtrase]) kun siaj pompkonstruaĵoj kaj belegaj [[parko]]j. Post la inunda katastrofo en [[1830]] oni komencis pripensi reguligon de la Danubo. La necesaj laboroj ekestis [[1868]] kaj finis [[1875]]. Ene de 50 jaroj Vieno fariĝis per ekspansio, popolkreskado kaj enmigrado milionhoma urbego. Dum la dua parto de 19-a jarcento la imperia kaj rezideja urbo allogis per vigla belarto kaj muzikprosperigo kelkajn el la plej bonaj artistoj de [[Eŭropo]]. Komence de la [[unua mondmilito]] Vieno havis 2,2 milionojn da loĝantoj. === Unua respubliko, la "ruĝa Vieno" === [[Dosiero:Wien Parlament um 1900.jpg|eta|dekstra|px200|Ringostrato en 1900]]Post la pereo de la [[Danuba Monarkio]] en [[1918]] Vieno kiel ĉefurbo de la malkreskigita [[respubliko]] [[Aŭstrio]] (komenca oficiala nomo ''Deutschösterreich'' German-Aŭstrio) loĝigis preskaŭ trionon de la ŝtatanaro. Ĉefe pro la diferencoj inter la [[Socialdemokratio|socialdemokratia]] urba registaro kaj la kristan-sociala landa registaro Vieno estis separita de la federacia lando [[Malsupra Aŭstrio]] en [[1922]]. La laboro de la viena urboregistaro estis aprezata internacie pro la vasta sociala programo, ĉefe la konstruado de malmultekostaj, bone konstruitaj komunumaj loĝejoj famiĝis ("Gemeindebauten" [geMAJNdebaŭten] ''Karl-Marx-Hof'', ''George-Washington-Hof''). Speciale [[lukso]] estis impostita. Por montri la utilon de tiu ĉi politiko la urba administrado demonstris per detala kalkulo kiuj socialaj bonfaroj ebligis ekzemple nur per servistino-imposto de la familio [[Rothschild]]. === Interna milito, diktaturoj, Dua Mondmilito === [[Dosiero:Döbling (Wien) - Karl-Marx-Hof.JPG|eta|dekstra|200ra|Karl-Marx-Hof]]Sed la batalo inter la politikaj partioj pli kaj pli akriĝis. Ĉefaj kontraŭuloj estis unuflanke la reganta kristan-sociala ligo kaj aliflanke la en la urbo Vieno regantaj socialdemokratoj. Kontraŭuloj de ambaŭ estis la aŭstriaj [[Naziismo|Nacisocialistoj]], kiuj celis unuiĝon de la "orienta limlando" (''Ostmark'' - "orienta marko") kun la "regno" kaj havis ekster Vieno grandan anaron. Krome paramilitistaj kompanioj ludis gravan rolon, ekzemple la ''[[Heimwehr]]'' je la dekstra flanko de la politika spektro (sen klara partia ligo) kaj la ''Republikanischer Schutzbund'' (Respublika Protektligo) je la maldekstra flanko. En [[1933]] la kristan-sociala [[Kanceliero (Aŭstrio)|Federacia Kanceliero]] [[Engelbert Dollfuss]] [ENgelbert DOLfus] malfunkciigis la [[Parlamento]]n, komencis instali sin kiel [[diktatoro]] kaj establis ŝtaton, kiu estis organizita laŭ profesiaj klasoj, laŭ faŝista modelo. Li malpermesis ĉiujn partiojn, escepte de la [[Patrolanda Fronto]] kaj arestigis politikajn kontraŭulojn. Ankaŭ la aŭstriaj nacisocialistoj estis arestitaj, per kio la sendependeco de Aŭstrio estis emfazita. Dum domtraserĉo en [[Linz]] je la [[12-a de februaro]] [[1934]] okazis fortaj bataloj inter la socialdemokratoj kaj la [[Heimwehr]] respektive Aŭstria armeo, kiu plivastiĝas al [[interna milito]]. Je la fino komencis la diktatoreco de Dollfuss, kiu estis mortpafita en [[1934]] de [[SS (organizaĵo)|SS]]-anoj. Post la sufoko de la nacisocialisma ribelo [[Kurt Schuschnigg]] [Kurt ŜUŜnik] transprenis la registarestrecon. Je la [[12-a de marto]] [[1938]] [[Adolf Hitler]] enmarŝigis la [[Nazia Germanio|germanajn]] trupojn en Aŭstrion. Prompte [[judoj|judaj]] vienanoj estis turmentitaj. 120.000 el la proksimume 200.000 judaj vienanoj estis prirabitaj kaj pelitaj en emigracio; fuĝinto tre konata estis [[Sigmund Freud]]; ĉirkaŭ 60.000 estis [[holokaŭsto|murditaj]]). De la balkono de la urbodomo Hitler ŝvelparolis ke Vieno estas [[perlo]] kaj li faros ĝin en enkadrigon indan por ĝi. Ekde la [[17-a de marto]] [[1944]] okazis aviadilaj atakoj kontraŭ Vieno, proksimume kvinono de la urbo estis detruita. Sekve de elrabado ankaŭ la katedralo Sankta Stefano estis en flamoj. En aprilo [[1945]] komencis la batalo pri Vieno, kiu finiĝis per la malvenko de la SS-trupoj kaj la okupado de la urbo per la [[Ruĝa Armeo]]. La [[Viena Ofensivo]] estis lanĉita de la sovetaj 2a kaj 3a Ukrainiaj Frontoj por konkeri Vienon. La ofensivo daŭris el la 2a al la 13a de aprilo 1945. Oni ĉirkaŭkalkulis po 30 000 mortojn el ĉiu flanko. La germanoj perdis duoble da tankoj kaj kanonoj, dum krome estis ankaŭ 125 000 kaptitoj. === Okupado, dua respubliko, rekonstruado === Kelkajn tagojn post la bataloj la [[Ruĝa Armeo]] zorgis pri refunkciigo de nova urba administracio; ankaŭ politikaj partioj reformiĝis. Nur en aŭtuno [[1945]] la soveta militistaro enlasis la aliajn tri [[aliancanoj]]n, [[Usono]], [[Britio]] kaj [[Francio]] en la urbon. Vieno fariĝis 4-okupadsekcia-urbo; en la unua distrikto, la malnova ''Innere Stadt'', la milit-estraro ŝanĝiĝis ĉiun monaton. Sur la Schwarzenberg-placo (ek [[1945]] ĝis [[1956]] nomita ''Stalin-placo'') la Ruĝa Armeo konstruigis monumenton kun la nomojn ''Heroo-monumento'' aŭ ''Monumento de la Ruĝa Armeo''; ĝia ekzistaĵo estis garantiita per la [[Aŭstria Ŝtattraktato|ŝtata traktato]]. La sovetianoj malkonstruis en sia zono fabrikajn instalaĵojn, multaj aferoj, kiu estis deklarita "Germania posedaĵo", estis konfiskitaj. En la okcidentaj okupad-zonoj de Usono, Britio kaj Francio ekfunkciiĝis la tiel nomata [[Plano Marshall]]. La brita filmo [[The Third Man]] (angle por "La tria viro") imprese rakontas pri la situacio en Vieno postmilita. Pro la malfacila ekonomia situacio komunistaj laboristoj ekstrikis, tiu ĉi ''Oktobra striko'' - ofte konsiderita kiel komunista puĉ-klopodo - estis sufokita de socialdemokratoj de la [[sindikato]] por konstrulaboristoj. Finfine rericevis Aŭstrio en [[1955]] sian malnovan nomon kaj sian suverenecon per la ŝtata traktato kun la okupadaj potencoj . Kiel kompensaĵo tiu 2-a respubliko de Aŭstrio proklamis sian [[Aŭstria neŭtraleco|ĉiaman neŭtralecon]] kaj firmigis tion per [[Konstitucio|konstitucia leĝo]]. == Turismo == [[Dosiero:Fiaker Vienna October 2006 004.jpg|eta|dekstra|250ra|Fiakro sur ''Heldenplatz'']]Danke al multnombraj imponaj konstruaĵoj el la [[Sankta Romia Imperio|rom-germana]] kaj la [[Historio de Aŭstrio|aŭstria imperiestra]] epoko, riĉaj kulturaj ofertoj kaj ankaŭ dank al ĝia famo kiel ĉefurbo de muziko, kiun akiris Vieno pro la verkado de multaj famaj klasikaj muzikistoj kiel [[Mozart]], [[Beethoven]] aŭ [[Gustav Mahler|Mahler]], la urbo estas mondskale konata kaj ŝatata celo de turistoj. [[Fiakro]]j veturigas gastojn tra la urbocentro kiu apartenas al la kulturaj mondaj heredaĵoj de [[UNESKO]]. Meze de ĝi troviĝas la katedralo de Sankta Stefano (''Stephansdom''). Tie en la unua distrikto estas ankaŭ la ŝtata operejo (''Staatsoper''), la imperiestra kastelo (''Hofburg''), la plej frekventata piediranta strato de Aŭstrio (''Kärntner Straße''), konataj hoteloj kaj kafejoj same kiel la impona ringstrato (''Ringstraße'') kiu ĉirkaŭas la urbocentron. Ekde la 1980aj jaroj Vieno evoluigis tre viglan kaj multfacetan "scenon" kun trinkejaj kvartaloj, artaj galerioj, kabaretoj, ĵazkluboj kaj multaj aranĝoj ĉiuspecaj. [[Dosiero:Kapuzinergruft Wien1.JPG|eta|dekstra|200ra|''Kapuzinergruft'' - Tombejo de la Habsburgoj]]Multaj turistoj venas decembre kiam la urbo logas ilin per ĝiaj kristnaskaj stratmerkatoj, la t.n. "silvestra pado" tra la urbocentro kaj la "imperiestra balo". La plej multajn vienajn vidindaĵojn eblas viziti dum la tuta jaro. Inter la pleje vizitataj estas la katedralo de Sankta Stefano (''Stephansdom''), kastelo ''Schönbrunn'' kaj la apuda zoologia ĝardeno, la arthistoria muzeo, la imperiestra kastelo, la muzeo ''Albertina'', la [[spektoradego]] [[Wiener Riesenrad]] (''Riesenrad'') kaj la "muzeo-kvartalo" (''MuseumsQuartier''). [[Dosiero:Vereinte Nationen in Wien.jpg|eta|dekstra|200ra|''Vienna International Centre'' kun la kongresejo ''Austria Center Vienna'']]La plej grandan parton inter la 9,7 milionoj da tranoktoj ([[2007]]) konsistigas germanaj turistoj kun 1,9 milionoj, sekvataj de aŭstroj el la ceteraj federaciaj landoj (1,7 milionoj), poste usonanoj (656.000), italoj (572.000), britoj (411.000), hispanoj (362.000), svislandanoj, francoj, japanoj, rumanoj, nederlandanoj, grekoj, araboj (azia parto) kaj australianoj. Tranoktoj de gastoj el centraj orientaj landoj kaj aziaj arabaj landoj forte kreskis dum la lastaj jaroj. Ĝenerale la turismo en Vieno kreskis inter [[1997]] kaj 2007 averaĝe po 3 % jare. La gastigada kapablo dum la lastaj jaroj pligrandiĝis pro novkonstruo de pluraj [[hotelo]]j. En majo 2007 la gastoj povis disponi pri 23.485 ĉambroj kun 44.464 litoj, kaj la nombro daŭre kreskas. Konsiderindan nombron da vizitantoj kaŭzas pluraj kongresoj kaj entreprenaj renkontiĝoj. Kun 147 internaciaj aranĝoj en [[2006]] Vieno estis antaŭ [[Parizo]] kaj [[Singapuro]] la plej ŝatata kongresurbo de la mondo. == Kulturo == [[Viena kafejo]] (en germana: ''Wiener Kaffeehaus'') estas tipa institucio de Vieno kiu ankoraŭ plenumas gravan rolon en la kulturo kaj tradicio de la ĉefurbo de Aŭstrio. La [[Internacia Kinfestivalo de Vieno]] aŭ ''Viennale'' estas kinfestivalo kiu okazas en Vieno ĉiujn oktobrojn ekde 1960. La averaĝo de publiko ĉeesta al la festivalo estas de 75 000. La kinejoj kie tradicie okazis la festivalo estas la jenaj: Gartenbaukino, Urania, Metro-Kino, Filmmuseum kaj Stadtkino. [[Viena Agadismo]] estis mallonga kaj agita movado en la arto de la 20-a jarcento kiu agadis ĉefe en Vieno. Ĝi povas esti rigardita kiel parto de multaj sendependaj klopodoj en la [[1960-aj jaroj]] por disvolvigo de la "performance art" (ludarto, Fluxus, happening, agadpentrarto, korp-arto, ktp.). Ties ĉefaj partoprenantoj estis [[Günter Brus]], [[Otto Mühl]], [[Hermann Nitsch]], kaj [[Rudolf Schwarzkogler]]. Kiel "agadistoj", ili estis aktivaj inter 1960 kaj 1971. Plej pluigis siajn artajn laborojn sendepende el la komenco de la [[1970-aj jaroj]] antaŭen. La [[Viena skolo de fantazia realismo]] (germane: ''Wiener Schule des Phantastischen Realismus'') estas termino inventita en la 1950-aj jaroj fare de Johann Muschik por tendencaro en la aŭstra arto kiu proksimas al surrealismo. === Muziko === [[Dosiero:Musikverein Wien1.JPG|eta|dekstra|250ra|"Ora ĉambrego" de la ''Musikverein'']] En muzikhistorio, Vieno estas ligita al du grupoj de gravegaj komponistoj verkantaj tie, nome la 1-a ([[Joseph Haydn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Ludwig van Beethoven]]) kaj 2-a Vienaj skoloj de klasika muziko ([[Arnold Schönberg]], [[Alban Berg]], [[Anton Webern]]). Aliaj gravaj Vienaj komponistoj estas ekz-e [[Franz Schubert]], kaj [[Johann Strauß (patro)]], Eduard Strauß, [[Johann Strauß (filo)]] kaj [[Josef Strauß]]. La [[Novjara koncerto de la vienaj filharmonikistoj]] (en germana, ''Das Neujahrskonzert der Wiener Philharmoniker'') de la Filharmonia Orkestro de Vieno estas [[koncerto]] kiu okazas ĉiujare en la mateno de la [[1-a de januaro]] en la Granda Salono aŭ Ora Salono (Große Saal aŭ Goldener Saal) de la ''[[Musikverein]]'' de Vieno. Ĝi estas transmitita tutmonde por eventuala aŭskultantaro ĉirkaŭkalkulita en 1000 milionoj de personoj en 54 landoj. La [[Universitato por Muziko kaj Drama Arto de Vieno]] (germane ''Universität für Musik und darstellende Kunst Wien'', mallongigite kaj akronime MDW; ĝis 1998 antaŭe nomata Muzikakademio de Vieno) estas universitato, kiu estis fondita en 1819. Kaj ankaŭ menciindas la mondfame renoma [[knaba ĥoro]] ''[[Wiener Sängerknaben]]'', la "vienaj [[ĥorknabo]]j". === Muzeoj === * [[Armeo-historia Muzeo (Vieno)|Armeo-historia Muzeo]] * [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]] * [[Muzeo de Moderna Arto en Vieno]] * [[Muzeo Leopoldo]] * [[Muzeo pri aplikitaj artoj (Vieno)|Muzeo pri aplikitaj artoj]] * [[Naturhistoria Muzeo (Vieno)|Naturhistoria Muzeo]] * [[Teknika Muzeo de Vieno]] * [[Viena Freud-muzeo]] Urbaj [[pentristo]]j ekde [[1950]] evoluigis apartan stilon de [[pentraĵo]]j, [[mozaiko]]j kaj [[skulptaĵo]]j, la '''[[Viena skolo de fantazia realismo]]'''. === Arkitekturo === [[Dosiero:Secession Vienna June 2006 005.jpg|eta|220ra|{{centre|enirejo al la Secesio}}]] * La '''ekspozicia konstruaĵo de la [[Viena Secesio]]''', ordinarlingve nomita ''Secesio'' aŭ [[Viena secesiodomo]], estis konstruita en 1897/98 gvide de [[Joseph Maria Olbrich]] kiel ekspoziciejo por nuntempa arto, por kiu ĝi estas ankoraŭ uzata hodiaŭ. Ĝi estas unu el la plej gravaj konstruaĵoj de la aŭstra [[Secesio (stilo)|Secesiostilo]] (ankaŭ nomata ''Novarto'' aŭ germane ''Jugendstil'', "junulara stilo"). * '''[[Otto Wagner]]''' (Oto VAgner) 1841-1918, kreis ĉiujn el la originaj stacidomoj de la viena urbfervoja reto "[[Stadtbahn]]", kiu pli malfrue fariĝis parto de la metroa kaj rapidfervoja sistemo. "Jugendstilo" estas la memstara, nekonfuzeble viena versio de la komenco de la [[20-a jarcento]] florinta "Nova Arto". La granda majstro de tiu stilo estis [[arĥitekto]] Otto Wagner, precipe la haltejo Karlsplatz (Karloplaco) de [[metroo]] U4 estas vera [[juvelo]]. Aliaj konstruaĵoj de li estas: loĝdomo en Vieno-Mariahilf, Linke Wienzeile 40, konstruita en 1898; "Nußdorfer Wehr", kluzinstalaĵo kun administrejo, konstruita inter [[1894]] kaj [[1898]]; pafista domo apud Danubkanalo, parto de malnova kluzinstalaĵo; poŝtŝparkasejo sur Georg-Coch-Platz farita inter 1904-1906; preĝejo dediĉita al [[Leopoldo la 3-a Sankta|Sankta Leopoldo]] en la kurac-kaj flegohejmo "Am Steinhof", finkonstruita [[1907]]. ===Vidindaĵoj=== * La [[Centra Tombejo de Vieno]] (germane ''Wiener Zentralfriedhof'') estis malfermita en 1874 kaj apartenas per areo da preskaŭ 2,5 km² kaj proksimume tri milionoj da entombigitoj al la plej grandaj tombejoj de Eŭropo. Ĝi apartenas al la apartaj vidindaĵoj de la urbo Vieno pro siaj multaj honortomboj, pro la [[Secesio (stilo)|secesiaj konstruaĵoj]] kaj pro la vasta tereno. * La [[Heldenplatz]] ("placo de herooj") estas rekte ĉe la palaco "Neue Burg, iom pli nova alo de la imperiestra palaco Hofburgo, en la 1-a urbodistrikto de Vieno. * La [[Josefsplatz]] estas rekte ĉe la palaco Hofburgo, en la 1-a urbodistrikto de Vieno. * La [[Parlamentejo de Aŭstrio]] === Beletro === === Teatro kaj Opero === [[Popola Operejo Vieno]] germane ''Volksoper Wien'' aŭ Operejo de Viena Loĝantaro, estas la dua plej granda opereja domo en Vieno. Ĝi prezentas ĉ. tri cent surscenigojn de dudek kvin produktadoj dum ĉiujara sezono de septembro ĝis junio. === Viena dialekto === La viena [[dialekto]] estas parto de la [[bavaraj dialektoj]], ĝiaj apartaĵoj troviĝas ĉefe en la vorttrezoro, kiu enhavas multajn esprimojn el la [[ĉeĥa]], la [[hungara]], la [[itala]] kaj el la [[jida lingvo]]j. Ĉi tiu lingva variaĵo de la [[Germana lingvo|altgermana]] havas sian firman bazon en la kultura vivo, ekzemple en la teatro ([[Ferdinand Raimund]], [[Johann Nestroy]]), en la literaturo ([[H. C. Artmann]]), en la [[pop-muziko]] ([[Wolfgang Ambros]], [[Rainhard Fendrich]]), en la "klasika" [[popola muziko]] - la ''Wienerlied'' (Viena Kantaĵo) ktp. La uzado de la viena dialekto neniam dependis de la socia tavolo, male: unuflanke multaj akademianoj maljunaj uzas ĝin kaj aliaflanke senkleraj junuloj nuntempe ofte parolas fuŝitan altgermanan. La tiel nomata ''Wiener Schmäh'' ([VIna ŝme] viena sprito) manifestiĝanta en la dialekto efikas por nealkutimiĝinta orelo ofte maldelikata aŭ eĉ ofenda. Kelkaj ekzemploj: * ''Servas'' [SERvas]: Konata saluto mezeŭropa (''servus'' el la [[latina]], signifas "Mi estas je via dispono") * ''Pfrnak'' [PFRnak]: grandega nazo, el la [[ĉeĥa]] ''frňák'' * ''Masl'' [MAsl]: bonŝanco, el la [[hebrea]] ''mazal'' * ''Hawara'' [HAwara]: amiko, [[kamarado]], el la hebrea ''chaver '' * ''Pappnschlossa'' [Papnŝlosa]: "buŝaĉ-seruristo" por dentisto * ''Potschnkino'' [POĉnkino]: "babuŝa kinejo" por televidilo hejme * ''G'schamster Diener'' [GŜAmsta DIna]: "mi estas via plej obeema servisto", hodiaŭ ne tre moderna salut-maniero. * ''gn’ä Frau'' [gnej fraŭ]: "favora damo", titolado * ''Kriagl'' [KRI(a)gl]: kruĉeto, por 0,5 litroj da biero * ''Seidl'' [SEJdl]: glaso kun 0,33 litroj da biero * ''Hawe d’ Ehre'' [HAve dEre]: "Mi havas la honoron", saluto, ankaŭ parolturno por esprimi miran impreson (''na Hawedere''). * ''Eisnbauna-Englisch'' [AJsnbaŭnaengliŝ]: "angla por fervojistoj", nuntempe ne tre konata esprimo por lingvo ne tre konata en Vieno: Esperanto. == Loĝantaro == Laŭ la popolnombrado en la jaro 2001 en Vieno loĝis en Vieno 1 550 123 da loĝantoj. Kompare kun jaro 1991, kiam en Vieno loĝis 1 539 848 loĝantoj, temas pri kresko (ŝanĝo 0,7 %).<ref>http://www.wien.gv.at/statistik/daten/pdf/grosszaehlung2001.pdf{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Nombro de loĝantoj en jaroj 1961 ĝis 2008 <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wien.gv.at/statistik/daten/pdf/bev-entwicklung-lang.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-10-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081010015547/http://www.wien.gv.at/statistik/daten/pdf/bev-entwicklung-lang.pdf |arkivdato=2008-10-10 }}</ref> === {{TabelKapoLaŭĈarta}} ! Jaro ! Loĝantoj ! Ŝanĝo de nombro de loĝantoj ! Virinoj ! Viroj |----- | 1961 | 1 627 566 | 100 % (la unua jaro de statistiko) | 919 803 | 707 763 |-{{GrizaLinio}} | 1971 | 1 619 885 | -0,47 % | 902 984 | 716 901 |----- | 1981 | 1 531 346 | -5,47 % | 846 402 | 684 944 |-{{GrizaLinio}} | 1991 | 1 539 848 | 0,56 % | 825 323 | 684 944 |----- | 2001 | 1 571 123 | 2,03 % | 818 779 | 743 737 |-{{GrizaLinio}} | 2002 | 1 592 846 | 1,38 % | 836 431 | 756 415 |----- | 2003 | 1 610 410 | 1,10 % | 844 495 | 765 915 |-{{GrizaLinio}} | 2004 | 1 632 569 | 1,38 % | 854 243 | 778 326 |----- | 2005 | 1 652 449 | 1,22 % | 863 321 | 789 128 |-{{GrizaLinio}} | 2006 | 1 661 246 | 0,53 % | 867 847 | 793 399 |----- | 2007 | 1 674 909 | 0,82 % | 874 548 | 800 361 |-{{GrizaLinio}} | 2008 | 1 687 271 | 0,74 % | 880 183 | 807 088 |----- |} == Substrukturo == {{Ĉefartikolo|Urbodistriktoj (Vieno)}} [[Dosiero:Wien districts with numbers.png|eta|dekstra|Mapo de la Vienaj distriktoj kun iliaj respektivaj numeroj]] Vieno estas dividita en 23 distriktojn. La distriktojn 1an ĝis 9an kaj 20an oni ofte nomas "internajn distriktojn", dum la aliaj estas "eksteraj distriktoj". Kvankam ĉiuj distriktoj havas nomon, estas en Vieno pli ofte uzi nur la numeron, kiu ankaŭ estas skribita sur ĉiuj stratsignoj, parolante pri distrikto. * [[Viena Ringstrato]] * [[Mariahilfer Straße]] * [[Viena Zono]] == Ripozo == <big>[[Parkoj]]</big> * [[Danuba Parko]] * [[Urboparko de Vieno]] * [[Esperanto-parko]] == Politiko == Jam ekde 1919, ĉe ĉiuj liberaj balotoj la [[Socialdemokratia Partio de Aŭstrujo|SPÖ]] starigis la urbestron, kaj plej ofte ankaŭ havis absolutan plimulton en la urba registaro - sed nun (2012) ne, ĉar en 2010 ĝi ĝin perdis kaj koalicias nun kun la Verduloj. == Vidindaĵoj == === Religiaj konstruaĵoj === [[Dosiero:Wien - Stephansdom (1).JPG|eta|dekstra|200ra|Stefana Katedralo.]] * [[Baziliko de Vera Sankta Maria (Vieno)]] * [[Stefana Katedralo]] * ''Hundertwasserhaus'' * ''[[Karlskirche]]'' * [[Kapelo Sankta Koro de Jesuo (Pázmáneum)|Kapelo Sankta Koro de Jesuo]] * [[Aŭgustena preĝejo (Vieno)|Aŭgustena preĝejo]] * [[Dominikana preĝejo (Vieno)|Dominikana preĝejo]] * [[Minoritana preĝejo (Vieno)|Minoritana preĝejo]] * [[Katedralo de Sankta Triunuo (Vieno)|Katedralo de Sankta Triunuo]] * [[Preĝejo de Sankta Barbara (Vieno)|Preĝejo de Sankta Barbara]] * [[Preĝejo Sankta Roĥo (Vieno)|Preĝejo Sankta Roĥo]] * [[Malta preĝejo (Vieno)|Malta preĝejo]] [[Dosiero:Wien - Hundertwasserhaus (03).JPG|eta|dekstra|200ra|''Hundertwasserhaus''.]] La [[katedralo]] de [[sankta Stefano]], situanta en la unua distrikto de Vieno, estas ekde [[1469]]/[[1479]] [[episkopo|episkopa]] sidejo kaj ekde [[1723]] la ĉefpreĝejo de la [[arkiepiskopo]] de Vieno. Tiun ekkonilon de la urbo la loĝantoj nomas mallonge ''Steffl'' ([ŜTEfl], Steĉjo). La konstruaĵo estas 107 metrojn longa kaj 34 metrojn larĝa. Ĝi reprezentas unu el la plej grandaj [[gotiko|gotikaj]] konstruaĵoj en Aŭstrio. Partoj de la malfrua [[romaniko|romanika]] epoko (1230/40-1263) konserviĝis. Ekzistas kvar [[turo]]j: La plej alta estas la sudturo kun 136,4 metroj; la nordturo neniam finkonstruiĝis kaj altas nur je 68 metroj. Maldekstre kaj dekstre de la ĉefenirejo troviĝas la tiel nomataj [[pagano|paganaj]] turoj kun proksimuma alteco de 65 metroj. Dum la epoko de la [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstri-Hungara monarkio]] oni ne havis la permeson konstrui preĝejon pli altan ol la sudturon. Tiu turo estas arkitekta majstroverko de sia tempo kaj malgraŭ sia respektinda alteco havas apenaŭ 4 metrojn profundan fundamenton. Ĝi staras komplete libere, sen ligo al la ĉefparto de la preĝejo kaj entenas 18 [[sonorilo]]jn, de kiuj 13 funkcias kiel la ĉefa sonorilaro de la katedralo. ''Pummerin'' ([PUmerin]), inter la aktivaj [[preĝejsonorilo]]j de [[Eŭropo]] la dua en grandeco, troviĝas en la nordturo en [[Renesanco|renesancepoka]] sonorilejo. === Aliaj lokoj === [[Dosiero:IMG 0171 - Wien - Michaelerplatz.JPG|eta|dekstra|''[[Michaelerplatz]]''.]] * [[Hispana Rajdlernejo]] * [[Hofburg]] * [[Internacia Esperanto-Muzeo]] * [[Muzeo Albertina]] * [[Palaco Schönbrunn]] * [[Viena Bestoĝardeno]] * [[Viena urboparko]] * [[Danuba Turo]] * [[Donau Zentrum]] * [[Burgoteatrejo]] * [[Centra Tombejo de Vieno]] * [[Mikaelplaco]] kun la [[Preĝejo de Sankta Mikaelo (Vieno)|Preĝejo de Sankta Mikaelo]] kaj la [[Preĝejo de Sankta Petro (Vieno)|Preĝejo de Sankta Petro]]. * Placo ''[[Freyung (Vieno)|Freyung]]'' * Placo ''[[Am Hof]]'' * [[Urbodomo de Vieno|Urbodomo]] * [[Urbodoma parko (Vieno)|Urbodoma Parko]] * [[Anker-horloĝo]] * [[Viena Prater]] kun la ''[[Wiener Riesenrad]]'' * Ponto ''[[Stubenbrücke]]'' * [[Hotel Sacher]] * [[Kastelo Belvedere (Vieno)|Kastelo Belvedere]] * [[Monumento kontraŭ Milito kaj Faŝismo]] * [[Naturhistoria Muzeo (Vieno)|Naturhistoria Muzeo]] == Transporto == === Publika transporto === Vieno havas grandan reton de publikaj transportiloj, ĉefe operaciatan de la firmao [[Wiener Linien]], posedata de la urbo mem. ==== Metroo ==== {{Ĉefartikolo|Metroo de Vieno}} La plej ofte uzata transportilo estas la [[metroo]] (germane: ''U-Bahn''), kiu konsistas el 5 linioj U1-U4 kaj U6. Ĝi ekzistas sub tiu ĉi nomo ekde [[1976]], sed uzas malnovajn trakojn de la ''Stadtbahn'' ([[Urbfervojo de Vieno|urbfervojo]]) jam malfermita ekde [[1898]]. ==== Tramo ==== {{Ĉefartikolo|Tramtransporto en Vieno}} Ekzistas [[tramo|tramreto]] kun 28 tramolinioj, kies originoj kuŝas en la jaro 1883. ==== Busoj ==== [[Dosiero:Bus Wiener Linien Ng273-8270.jpg|eta|dekstra|Artika buso en Vieno]] Preskaŭ ĉiujn lokojn, kie ne jam estas metroa aŭ trama transporteblo, servas buslinioj. Ekzistas kaj normalaj kaj artikaj busoj, kaj iam ekzistis ankaŭ [[Duetaĝa buso|duetaĝaj busoj]]. Speciala bustipo estas la ''KB 235'', kiu ne estas multe pli granda ol persona aŭto, kaj kiu estas uzata ĉefe sur la mallarĝaj urbcentraj stratetoj, kie estus malfacile uzi aliajn busojn. La busaj lininombroj ĝenerale laŭas la traman nombrosistemon, kaj tial busoj en similaj urbopartoj emas havi proksimajn nombrojn. Aldoniĝas al la lininombro la litero ''A'' por busoj operaciataj de ''Wiener Linien'' (aŭ sub la komisio de ''Wiener Linien''), aŭ ''B'' por busoj operaciataj de privataj firmaoj. Krome ekzistas regionaj busoj al la ĉirkaŭo en [[Malsupra Aŭstrujo]] kaj [[Burgenlando]], kaj specialaj busoj al la flughaveno (''Vienna Airport Lines''). ==== Loka Fervojo ==== {{Ĉefartikolo|Loka Fervojo de Vieno al Baden}} Ekzistas trameca linio de Vieno al [[Baden (Malsupra Aŭstrio)|Baden]] en [[Malsupra Aŭstrujo]], operaciata de ''Wiener Lokalbahnen'' (Vienaj Lokaj Fervojoj). En Vieno, ĝi uzas la tramajn trakojn de la operejo al la stacidomo ''Meidling'', kaj poste kuras sur propra trakparo, kiu eliras la urbon kaj kondukas al Baden, kie tiu ĉi fervojo denove fariĝas tramo. ==== Fervojo ==== La rapidfervojo ([[S-Bahn]]) kaj regionaj trajnoj, operaciataj de la federacia fervojfirmao (''ÖBB'') konektas la ĉirkaŭon de Vieno al Vieno. La flughaveno de Vieno estas atingebla per rapidfervojlinio kaj la pli multekosta fervojlinio ''City Airport Train'', kiu uzas la saman vojon kiel la rapidfervojo, sed ne haltas inter la flughaveno kaj la urbcentro. Ekzistas pluraj [[kapostacio]]j en Vieno, sed estas planate fari el ili nurajn regionajn staciojn kaj direkti ĉiujn malproksimacelajn trajnojn al unu (trairebla) granda stacio ([[Stacio Wien Hauptbahnhof|''Hauptbahnhof'', ĉefstacio]]). Tiu ĉi stacio estas nun konstruata en la loko de la ĝis-2009-a ''Südbahnhof'' (Sudstacio), al kiu apartenis ankaŭ la ''Ostbahnhof'' (Orientstacio). Pro la forigado de la Sudstacio, la sudcela trafiko (kaj orientocela malproksimacela trafiko) finiĝas nun en la pli malgranda stacio ''Meidling'', dum la regiona (kaj rapidfervoja) trafiko de la orienta flanko restas en provizoraĵo sur la Sudstacio. Vieno havas rektan trajnkonekton kun [[Bratislava]], [[Prago]], [[Varsovio]], [[Berlino]], [[Moskvo]], [[Zagrebo]], [[Budapeŝto]] (kelkaj konektoj per [[Railjet]]), [[Romo]] kaj [[Zuriko]]. Ĉiuj transportiloj en la urbo mem estas uzeblaj per la samaj biletoj. La ĉirkaŭo estas dividita en pluraj zonoj, kaj necesas pagi por ĉiu zono, se oni eliras Vienon. Por ''Vienna Airport Lines'' kaj ''City Airport Train'' oni bezonas malsamajn biletojn, kiuj ne validas en aliaj transportiloj. === Aŭta transporto === [[Dosiero:T-mobil center wien.jpg|eta|La urba aŭtovojo ''Südosttangente'']] La urba [[aŭtovojo]] A23 (''Südosttangente'', [[Sudokcidenta Tanĝanto]]) pasas tra la urbo kaj estas unu el la plej veturataj stratoj. La urbon eliras multaj aliaj aŭtovojoj en ĉiujn direktojn. === Ŝipa transporto === [[Dosiero:Rotterdam-Constanta waterway.svg|lang=eo|eta|400ra|maldekstra|{{centre|ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de [[Roterdamo]] tra Bratislavo ĝis [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]], de la [[Norda Maro|Norda]] al la [[Nigra Maro]] – tra la [[Rejno]], Majno, la [[Majno-Danubo-Kanalo]], la [[Danubo]] kaj la [[Kanalo Danubo-Nigra Maro]]}}]] [[Dosiero:GuentherZ 2006-06-10 0535 Twin City Liner Wien Donaukanal.jpg|eta|dekstra|''Twin City Liner'' konektas Vienon kaj Bratislavon.]] Klaras ke la urbon trafluas la [[Danubo]], kaj krom per pontoj eblas voji inter diversaj urbopartoj ĉe la rivera bordo per pasaĝeraj [[pramo]]j. Per la [[Danuba Kanalo]] kaj [[Danubo]], la ŝiplinio ''Twin City Liner'', "ĝemelurba linia servo", konektas la centron de Vieno al [[Bratislavo]] en [[Slovakio]]. Ĝi servas de la komenco de printempo ĝis la mezo de oktobro.<ref>http://www.twincityliner.com/web/sk/cestovny-poriadok-a-ceny.html</ref> Atentindas ke ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de Vieno al [[Roterdamo]], la [[Norda Maro]] kaj la [[Atlantiko]] unuflanke kaj al [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]] en [[Rumanio]] al la [[Nigra Maro]] kaj la orienta [[Mediteraneo]] aliflanke. Tiun vojon uzas unuavice [[kargoŝipo]]j, sed ĝi same taŭgas pri [[krozoŝipo (pasaĝera)|riveraj pasaĝeraj krozoŝipoj]]. === Fluga transporto === {{Ĉefartikolo|Flughaveno Vieno}} En Vieno mem ne troviĝas aktiva flughaveno, sed en la najbara urbo [[Schwechat]] estas la internacia flughaveno de Vieno (VIE). Antaŭ ol tiu ĉi flughaveno ekestis, ekzistis flughaveno en [[Aspern]] en la oriento de la urbo. Sur tiu ĉi iama flughaveno oni nun konstruas novan urboparton [[Seestadt Aspern]]. Al la flughaveno veturas busoj de eksterlandaj kompanioj (de [[Slovakio]], [[Ĉeĥio]] kaj de [[Hungario]]<ref>http://www.viennaairport.com/jart/prj3/va/main.jart?rel=de&content-id=1249344074246&reserve-mode=active</ref>) kaj busoj de ''Vienna Airport Lines'' kaj rapida trajno ''City Airport Train''. == Servoj == * [[Universitato de Vieno]] * [[Universitato de Aplikataj Artoj en Vieno]] * [[Viena Ekonomia Universitato]] * Universitato [[TU Wien]] * [[Akademio de Belartoj de Vieno]] * [[Ĝenerala malsanulejo de la urbo Vieno]] * ''[[Akademisches Gymnasium (Vieno)|Akademisches Gymnasium]]'' * [[Skota Gimnazio (Vieno)|Skota Gimnazio]] * ''[[Shopping City Süd]]'' * [[Instituto por Radiuma Esplorado]] * [[Dokumentadarkivo de la aŭstria rezistado]] * Sportejo kaj kongresejo ''[[Wiener Stadthalle]]'' == Amaskomunikiloj == La ''[[Wiener Zeitung]]'' (prononco {{prononco|VI:na CAJtu''nğ''}}, germane "viena gazeto") estis fondita en 1703 sub la titolo ''Wiennerisches Diarium'' (en malnoveca lingvaĵo de la tiutempa germana lingvo). Temas pri la plej malnova ankoraŭ aperanta taga [[gazeto]] en la mondo.<ref>''[http://derstandard.at/1258068/Die-aelteste-Tagzeitung-der-Welt germana artikolo ''Die älteste Tageszeitung der Welt'' ("La plej malnova taggazeto en la mondo")]'', en ''[[Der Standard]]'', retejo ''[[derStandard.at]]'', la 1-an de aprilo 2003.</ref> ''[[Der Standard]]'' (kun sia retejo ''[[derStandard.at]]'') estas germanlingva taggazeto, aperanta en Vieno, ĉiutage de lundo ĝis sabato. Ĝi fondiĝis en 1988 laŭ modelo de la usona gazeto ''[[New York Times]]'', kaj en 2013 fuziis kun la pli konciza gazeto ''Standard-Kompakt''. La cirkulado de la gazeto ''[[Kurier]]'' en 2007 estis de 169 481 ekzempleroj. == Sporto == Sportklubo [[Rapid Wien]] estas tre konata aŭstra futbala klubo ludanta en la ĉefurbo Vieno. La klubo fonditis en 1897 nomate ''Erster Wiener Arbeiter-Fußball-Club''. == Famuloj == [[Dosiero:Joseph II.jpg|eta|200ra|dekstra|<center>Jozefo la 2-a]] [[Dosiero:Joseph Haydn.jpg|eta|300ra|Joseph Haydn 1791, oleopentraĵo de Thomas Hardy]] {{Ĉefartikolo|Listo de famuloj naskiĝintaj en Vieno}} {{Ĉefartikolo|Listo de famuloj mortintaj en Vieno}} * en Vieno naskiĝis kaj mortis: ** [[imperiestro]] '''[[Ferdinando la 4-a (Sankta Romia Imperio)]]''' ** imperiestro '''[[Jozefo la 2-a]]''' ** imperiestro [[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)]] ** imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)]] ** imperiestro [[Leopoldo la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] ** aktoroj [[Leon Askin]] kaj [[Antonie Janisch]] ** [[bestokuracisto]] [[Johann Gyimothy]] ** hungara-aŭstra bienposedanto [[Edmund Zichy]] ** aŭstra [[episkopo]] [[Joseph Christian Fengler]] ** [[inĝeniero]] [[Karl Jenny]] ** [[kemiisto]] [[Theodor Wertheim]] ** [[komponisto]] [[Alban Berg]] ** koreografo [[Federico Campilli]] ** [[pentristo]] [[Albert Paris Gütersloh]] ** [[Konrad Bayer]], verkisto ** aŭstra-hungara [[matematikisto]] [[Karl Zsigmondy]] ** [[Hieronymus von Colloredo]] ** [[teologo]], salcburga [[ĉefepiskopo]] [[Augustin Josef Gruber]] ** [[verkisto]]j [[Albert Drach]], [[Carl Karlweis]], [[Gustav Meyrink]], [[Fritz von Herzmanovsky-Orlando]] ** hungaraj ĉambelanoj [[duko]] [[Fülöp Batthyány-Strattmann]], [[József Károlyi]] kaj [[Farkas Cserey (pli juna)]] ** [[Miklós József Esterházy]], hungara duko ** hungara [[politikisto]] [[György Festetics (politikisto)|György Festetics]] ** hungara [[reĝa juĝisto]] [[Miklós Pálffy (reĝa juĝisto)|Miklós Pálffy]] ** hungara [[grafo]] [[Lajos Károlyi]] ** privojaĝa verkisto [[Amand von Schweiger-Lerchenfeld]] (1846-1910) ** [[Josef Taus]], industriulo kaj politikisto ** [[Georg Janny]] (1864-1935), pentristo * en Vieno naskiĝis: ** [[reĝo]] de hungaroj, ĉeĥoj kaj germanoj '''[[Albreĥto la 2-a (Sankta Romia Imperio)]]''' ** [[Albreĥto la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] ** [[franca]] reĝino [[Marie-Antoinette]] ** imperiestro [[Ferdinando la 1-a de Aŭstrio]] ** [[Marie-Louise de Aŭstrio]], arkidukino de Aŭstrio, princino de Hungario kaj Bohemio, imperiestrino de la Francoj de 1810 ĝis 1814, poste [[duko de Parmo|dukino de Parmo kaj Piaĉenco]] ĝis 1847 ** [[Róbert Bárány]], Nobelpremiita kuracisto ** [[Richard Adolf Zsigmondy]], Nobelpremiita kemiisto ** [[ekonomikisto]] [[Friedrich August von Hayek]] ** [[arkitekto]] [[Friedensreich Hundertwasser]] ** [[filozofo]] [[Ludwig Wittgenstein]] ** hungara [[inventisto]] [[Károly Zipernowsky]] ** hungara [[esperantisto]] [[Gyula Kulich]] ** hungara pentristo [[Károly Ferenczy]] ** hungara verkisto kaj scenaristo [[Lajos Bíró (verkisto)]] ** hungara arkitekto [[Mihály Pollack]] * en Vieno [[Listo de famuloj mortintaj en Vieno|mortis]]: ** hungaraj [[reĝo]]j [[Ladislao la 3-a (Hungario)]] kaj '''[[Matiaso la 1-a (Hungario)]]''' ** komponistoj '''[[Johannes Brahms]]''' kaj '''[[Joseph Haydn]]''' ** [[kardinalo]]j [[Christoph Anton von Migazzi]] kaj [[František Herzan von Harras]] ** germandevena hungara [[astronomo]] [[Miksa Hell]] ** hungara-aŭstra [[aktorino]] [[Rózsi Bársony]] ** hungara-aŭstra [[filologo]] [[Endre Ivánka]] ** hungara [[duko]] [[Károly József Batthyány]] ** [[kroata]]-hungara [[kardinalo]] [[Juraj Drašković]] ** [[matematikisto]] [[Jozefo Petzval]] ** aŭstra-hungara [[ministro]] [[Béni Kállay]] ** pentristo [[Egon Schiele]] ** hungara kardinalo [[József Mindszenty]] ** hungara-aŭstra [[violonisto]] kaj [[komponisto]] [[Károly Goldmark]] ** hungara [[magnato]] kaj [[mecenato]] [[Ferenc Széchényi]] ** hungara magnato kaj politikisto [[György Andrássy]] ** hungara [[beatulo]], [[kuracisto]], [[duko]] [[László Batthyány-Strattmann]] ** [[Karl Schüller]] (1852-1901), pentristo == Ĝemelurboj == [[Dosiero:NeVeRe.jpg|eta|320px|{{centre|kunveno de esperantistoj el ĝemelaj urboj de [[Vieno]] ([[Brno]],&nbsp;[[Bratislavo]],&nbsp;[[Budapeŝto]]).}}]] Vieno havas [[ĝemelurbo|specifajn ĝemelurbajn rilatojn]] kun la jenaj urboj: * {{ĝemeleco|Ankaro|Turkio}} * {{ĝemeleco|Beogrado|Serbio|dato=2003}} * {{ĝemeleco|Bratislavo|Slovakio|dato=1993}} * {{ĝemeleco|Brno|Ĉeĥio}} * {{ĝemeleco|Budapeŝto|Hungario|dato=1990}} * {{ĝemeleco|Hamburgo|Germanio}} * {{ĝemeleco|Krakovo|Pollando}} * {{ĝemeleco|Ljubljano|Slovenio}} * {{ĝemeleco|Parizo|Francio}} * {{ĝemeleco|Prago|Ĉeĥio}} * {{ĝemeleco|Vankuvero|Kanado}} * {{ĝemeleco|Zagrebo|Kroatio|dato=1994}} * {{ĝemeleco|Zuriko|Svislando}} La ĝemelecoj kun [[Moskvo]] interkonsentita en 1991, kun [[Tel-Avivo]] interkonsentita en 2005 kaj kun [[Varsovio]] interkonsentita en 2001 ne plu estas aktivaj laŭ la stato de 2024. Krome ok distriktoj de Vieno havas partnerajn rilatojn kun urboj kaj urbodistriktoj en Japanio, kaj ses distriktoj havas partnerajn rilatojn kun provincoj, urboj kaj distriktoj en Ĉinio. La ''Jozefa Urbo'' ([[Josefstadt (Vieno)|Josefstadt]], la 8-a distrikto de Vieno) kune kun la samnomaj distriktoj Jozefa Urbo (Józsefváros) en [[Budapeŝto]] kaj [[Timişoara]] konsistigas la "Ligon de Jozefaj Urboj". == Vieno en Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra [[Eŭropo]] kaj la venonta ĉiĉerono estas [[Maria Sklodovska]], kiu montros al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta [[Eŭropo]]. Jen kiel ŝi prezentas Vienon kun nura intereso al triopo formita de [[ĝardeno]]j, [[muziko]] kaj [[Danubo]]: {{Citaĵo|:Ŝvebe super Vieno kaj urboj parke ĝardenaj :Uttu raviĝas kore pri l'simfonia muziko, :laŭ longfadena valo de l'riverego Danuba.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 120.</ref>}} ===Gvidilibroj en Esperanto pri Vieno=== *'''Kvina Internacia Foiro en Vieno, 2-8 sep.'''. Eld. Viena Foiro Akcia Societo, Vieno, 1923, 8 pĝ. 15 x 23 cm . == Esperanto en Vieno == [[Dosiero:Aŭstrio-Vieno-Zamenhof-monumento-2.jpg|200ra|dekstra|eta|Monumento de Zamenhof en Vieno]] [[Dosiero:Zeo-vieno.jpg|200ra|maldekstra|eta|Memor-tabulo pri Zamenhof]] * En [[1912]] [[Vinzenz Miksche]] kreis [[stenografio|stenosistemon]] "Esperanta taĥigrafio". * [[1959]] la [[urbestro]] [[Franz Jonas]] ([[esperantisto]] kaj posta [[Federacia Prezidento (Aŭstrio)|federacia prezidanto]]) inaŭguris memorŝildon pri [[L. L. Zamenhof]] ĉe angulo Florianigasse kaj Schlösselgasse (''Gasse'' [gase] signifas "strateto") kie tiu antaŭe loĝis. * Sur Karlsplatz (Karlo-placo [karlsplac]) troviĝas la Esperanto-parko (''Esperantopark'') kun monumento de [[L. L. Zamenhof]]. La inaŭguro okazis la 27-an de julio 1958; la unua Zamenhof-Monumento en iu ajn ĉefurbo de iu ŝtato. * Strateto nomita laŭ L. L. Zamenhof ekzistas en la [[Simmering|11-a]] [[Urbodistriktoj (Vieno)|urbodistrikto]]. * Vieno akceptis kvar [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalajn Kongresojn de Esperanto]] – en [[UK 1924|1924]], [[UK 1936|1936]], [[UK 1970|1970]] kaj [[77a UK 1992|1992]]. * En la [[Innere Stadt (Vieno)|1-a]] distrikto troviĝas la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] ("Internacia Esperanto-Muzeo"). Ĝi situas je strato Herrengasse 9. * Kunvenoj de Esperanto grupo okazis 1912 en Café Prückel (Ringstrasse). Lau informo de [[Propaganda piedvojaĝo#Vendredo.2C la 2-a de a.C5.ADgusto: Mauthausen.2C Vieno|Devjatnin]], kiu vizitis la ejon. === Esperantistaj gravuloj === Vieno estis hejmurbo de [[L. L. Zamenhof]] (dum lia fakstudo pri [[oftalmologio]]), [[Theodor Fuchs]], [[Richard Schumann]], [[Walter Smital]], [[Albert Mair]] kaj [[Siegfried Lederer]]. Vieno krome estas naskiĝurbo de [[Rudolf Michael Frey]], [[Alfred Schauhuber]] kaj [[Rolf Wanka]]. == Citaĵo el EdE == {{EDE| evento= Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - K|Enciklopedio de Esperanto]] 1934| teksto= '''Wien'''. (Vieno). Ĉefurbo de Aŭstrujo; 1,866.000 loĝantoj. 16-a UK 6-14 aŭg 1924 kun 3 100 partoprenantoj el 40 landoj. Decidoj pri la kongresa regularo, lingva disciplino, rezolucio pri neŭtraleco. Poste: multjara batalado por pagi la gravan deficiton. - 5-a kongreso de SAT 11-15 aŭg. 1925 kun ĉ. 150 partoprenantoj el 7 landoj. Decido, ke SAT restos supertendenca. Malaprobo pri futurismaj lingvaj eksperimento. - Antaŭkongreso 7 jul. 2 aŭg. 1929 kun la plimulto de la partoprenantoj de la 21-a UK, kun parolado de la ŝtatprezidanto Miklas okaze de la inaŭguro de la Int. E-Muzeo, fondita en 1928. - Int konferenco „E en la lernejon kaj praktikon“, 20-24 majo 1934. [http://www.presse.tk/ Source: Press]| ordigo=Vieno }} == Bibliografio == La libro ''Secesio'' de [[Sten Johansson]] (originale verkita en Esperanto kaj eldonita ĉe la eldonejo Mondial en 2021, ISBN 9781595694250), prilumas la historion de Vieno de 1925 ĝis 1934 pere de priskribo de la tiamaj cirkonstancoj en la kampoj politika, kultura kaj arta<ref>(eo) [[Herbert Mayer]]: Promeni tra la historio de Vieno, [[Literatura Foiro]], paĝoj 376-378, n-ro 376, decembro 2022.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Loka tramvojo Vieno - Bratislavo]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1967]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2015]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Vieno|ReVo=vien}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [https://www.monato.be/2003/008179.html Evgeni Georgiev: EŬROPA UNIO: Vieno grave profitos de la EU-plivastigo] el [[Monato (gazeto)]] (2003/11, p.&nbsp;10) * [http://aeiou.iicm.tugraz.at/ Interreta enciklopedio pri Aŭstrio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090302093527/http://aeiou.iicm.tugraz.at/ |date=2009-03-02 }}, [[germane]] kaj [[angle]], kun video- kaj bildaro. * [https://web.archive.org/web/20231124060013/https://stanobelov.blogspot.com/p/vieno.html Artikoloj pri Vieno, arkivigite laŭ stato de novembro 2023] {{eo}} {{EdE|V}} {{urbodistriktoj de Vieno}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Vieno| ]] [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Urboj ĉe Danubo]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Havenurboj]] 8d7gjhesvdt42fk9nfugz54e4lhxhzo 0 51371 9455237 9302862 2026-08-17T07:33:29Z Sj1mor 12103 9455237 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flamingo,Tuticorin, Wikivoyage Banner.jpg|center|775px]] {{Taksonomio |nomo = Flamengo |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Lightmatter flamingo.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = [[Ruĝa flamengo]] (''Phoenicopterus ruber''), <br />kun [[Ĉilia flamengo|ĉiliaj flamengoj]] (''P. chilensis'') fone |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = '''Fenikopteroformaj''' ''Phoenicopteriformes'' |ordo aŭtoritato = [[Max Fürbringer|Fürbringer]], [[1888]] |familio = '''Fenikopteredoj''' ''Phoenicopteridae'' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], [[1831]] |genro = '''Fenikoptero''' ''Phoenicopterus'' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = * [[Anda flamengo]] ''Phoenicopterus andinus'' * [[Ĉilia flamengo]] ''Phoenicopterus chilensis'' * [[Punaa flamengo]], ''Phoenicopterus jamesi'' * [[Malgranda flamengo]] ''Phoenicopterus minor'' * [[Roza flamengo]] ''Phoenicopterus roseus'' * [[Ruĝa flamengo]] ''Phoenicopterus ruber'' |vikispecio = Phoenicopterus |komunejo = Phoenicopterus |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''flamengoj''' aŭ '''fenikopteroj''' (el [[Greka lingvo|greka]] ''φοινικόπτερος'' signife "purpuraj flugiloj") estas la solaj [[birdo]]j (nome sola genro) en la ordo '''''Fenikopteroformaj''''', kiuj vivas laŭ grandaj grupoj en akvaj zonoj. Ili estas vaduloj ([[vadbirdo]]j), kutime 1-2 metroj altaj. Kvar specioj loĝas en [[Ameriko]], unu en suda [[Afriko]], kaj unu en Afriko kaj suda [[Eŭropo]] kaj [[Azio]], do po nur du specioj en la [[Malnova Mondo]], tamen tie flamengoj estas plej multnombraj. En Esperanto ili havas du nomojn, ''flamengoj'' kaj ''fenikoptero''. La vorto ''fenikoptero'' devenas el grekaj vortoj "fenikso" kaj "pteron", flugilo. Antikvuloj uzis tiun nomon ĉar vere kiam flamengaro ekflugas super lago ŝajnas, kvazaŭ iu granda incendio ekas. == Specioj == Ses flamengospecioj estas agnoskataj de plej fakuloj, kaj tiuj estas ĝenerale lokitaj en unu genron. Du specioj, nome [[Anda flamengo|Anda]] kaj [[Punaa flamengo]]j, estas ofte lokitaj en la genron ''[[Phoenicoparrus]]'' anstataŭ ''Phoenicopterus''. {| class="wikitable" style="text-align:left" ! Specioj !! colspan="2"|Geografia situo |- ! [[Roza flamengo]]<br />(''P. roseus'') | rowspan="2" | [[Malnova Mondo]] | Partoj de Afriko, S. Eŭropo kaj S. kaj SOk Azio (Plej disvastigata flamengo). |- ! [[Malgranda flamengo]]<br />(''P. minor'') | Afriko (ekz. Granda Rifta Valo) al NOk Barato (plej multnombra flamengo). |- ! [[Ĉilia flamengo]]<br />(''P. chilensis'') | rowspan="4"| [[Nova Mondo]] | Moderklimata S. Sudameriko. |- ! [[Punaa flamengo]]<br />(''P. jamesi'') | Altaj Andoj en Peruo, Ĉilio, Bolivio kaj Argentino. |- ! [[Anda flamengo]]<br />(''P. andinus'') | Altaj Andoj en Peruo, Ĉilio, Bolivio kaj Argentino. |- ! [[Ruĝa flamengo]]<br />(''P. ruber'') | [[Karibio]] kaj [[Galapagoj]]. |} == Sistematiko kaj evoluo == Oni proponis ampleksan varion de birdoj kiel ties plej proksimaj parencoj, sur ankaŭ ampleksa vario de pruvoj. Kiel rezulto, flamengoj estas ĝenerale lokitaj en sia propra ordo. [[Dosiero:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis)- Breeding plumage W2 IMG 8770.jpg|eta|Multaj molekulaj kaj morfologiaj studoj subtenas rilaton inter [[greboj]] kaj flamengoj.]] Tradicie, la longkruraj [[Cikonioformaj]], probable [[parafiletika]] arigo, estis konsiderata la plej proksimaj parencoj de la flamengoj kaj ties familio estis inkludata en tiu ordo. Kutime la [[ibisoj]] kaj la [[plataleoj]] de la [[Treskiornitedoj]] estis konsiderataj ties plej proksimaj parencoj ene de tiu ordo. Ankaŭ pli fruaj studoj, kiaj tiuj de [[Charles Sibley]] kaj liaj kolegoj, eltenis tiun rilaton.<ref>{{Cite web | last = Salzman | first = Eric | title = Sibley's Classification of Birds | work = Ornitologia e dintorni | date = December 1993 | url = http://www.scricciolo.com/classificazione/sequence4.htm | accessdate = 15a Novembro 2009 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2012-07-01 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180413052747/http://www.scricciolo.com/classificazione/sequence4.htm | arkivdato = 2018-04-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180413052747/http://www.scricciolo.com/classificazione/sequence4.htm | archivedate = 2018-04-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.scricciolo.com/classificazione/sequence4.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180813232443/http://www.scricciolo.com/classificazione/sequence4.htm |arkivdato=2018-08-13 }}</ref> Oni konsideris ankaŭ rilaton kun la [[akvobirdoj]],<ref name=Sibley69>{{Cite journal | doi = 10.2307/1366077 | last = Sibley | first = Charles G. | author-link = Charles Sibley | last2 = Corbin | first2 = Kendall W. | last3 = Haavie | first3 = Joan H. | title = The Relationships of the Flamingos as Indicated by the Egg-White Proteins and Hemoglobins. | journal = Condor | volume = 71 | issue = 2 | pages = 155–179 | year = 1969 | url = http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0155-p0179.pdf | jstor = 1366077 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2012-07-01 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20071025140707/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0155-p0179.pdf | arkivdato = 2007-10-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071025140707/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0155-p0179.pdf |date=2007-10-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0155-p0179.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071025140707/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v071n02/p0155-p0179.pdf |arkivdato=2007-10-25 }}</ref> ĉefe ĉar flamengoj estas [[parazito|parazitataj]] de [[birdopediko]]j de la genro ''Anaticola'', kiu troviĝas ankaŭ nur en anasoj kaj anseroj.<ref>{{Cite journal | last = Johnson | first = Kevin P. | coauthors = Kennedy, Martyn, and McCracken, Kevin G. | title = Reinterpreting the origins of flamingo lice: cospeciation or host-switching? | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 2 | pages = 275–278 | year = 2006 | pmid = 17148381 | url = http://mercury.bio.uaf.edu/~kevin_mccracken/reprints/biol-lett-2-275.pdf | pmc = 1618896 | doi = 10.1098/rsbl.2005.0427 | accessdate = 31 October 2009 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2012-07-01 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090325004330/http://mercury.bio.uaf.edu/~kevin_mccracken/reprints/biol-lett-2-275.pdf | arkivdato = 2009-03-25 }}</ref> Aliaj sciencistoj proponis ke la flamengoj kiel [[Ĥaradrioformaj birdoj|vadbirdoj]] estus plej proksime rilataj al la [[Himantopo (genro)|himantopoj]] kaj [[avoceto]]j, nome [[Rekurbrostruledoj]] . La pekuliaraj presbiornitedoj estis uzataj por aserti pli proksiman rilaton inter flamengoj, akvobirdoj kaj vadbirdoj,<ref>{{Cite journal | last = Feduccia | first = Alan | title = Osteological evidence for shorebird affinities of the flamingos | journal = Auk | volume = 93 | issue = 3 | pages = 587 | year = 1976 | url = http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v093n03/p0587-p0601.pdf | accessdate = 3a Novembro 2009 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2012-07-01 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20071025140713/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v093n03/p0587-p0601.pdf | arkivdato = 2007-10-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071025140713/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v093n03/p0587-p0601.pdf |date=2007-10-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v093n03/p0587-p0601.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071025140713/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v093n03/p0587-p0601.pdf |arkivdato=2007-10-25 }}</ref> sed ili estas nune konsiderataj senerare [[akvobirdo]]j kun pekuliare devena [[morfologio (biologio)|morfologio]] paralelante vadbirdojn kaj flamengojn. === Rilato kun greboj === Ĵusaj molekulaj studoj sugestis rilaton kun [[greboj]],<ref>Chubb, AL. 2004. New nuclear evidence for the oldest divergence among neognath birds: the phylogenetic utility of ZENK (i). Molecular Phylogenetics and Evolution, 30(1), 140–151.</ref><ref>{{cite journal |last=Ericson |first=Per G. P. |month=December |year=2006 |title=Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils |journal=Biology Letters |volume=2 |issue=4 |pages=543–547 |doi=10.1098/rsbl.2006.0523 |pmid=17148284 |url=http://www.senckenberg.de/files/content/forschung/abteilung/terrzool/ornithologie/neoaves.pdf |format=PDF |issn=1744-9561 |last2=Anderson |first2=CL |last3=Britton |first3=T |last4=Elzanowski |first4=A |last5=Johansson |first5=US |last6=Källersjö |first6=M |last7=Ohlson |first7=JI |last8=Parsons |first8=TJ |last9=Zuccon |first9=D |pmc=1834003 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090325235703/http://www.senckenberg.de/files/content/forschung/abteilung/terrzool/ornithologie/neoaves.pdf |arkivdato=2009-03-25 }}</ref><ref>{{cite journal |first1=Shannon J. |last1=Hackett |first2=Rebecca T. |last2=Kimball |first3=Sushma |last3=Reddy |first4=Rauri C. K. |last4=Bowie |first5=Edward L. |last5=Braun |first6=Michael J. |last6=Braun |first7=Jena L. |last7=Chojnowski |first8=W. Andrew |last8=Cox |last9=Kin-Lan Han |first9=John |title=A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History |journal=Science |volume=320 |issue=5884 |pages=1763–1768 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/320/5884/1763 |doi=10.1126/science.1157704 |pmid=18583609 |date=[[27-a de junio]] [[2008]]}}</ref> dum ankaŭ morfologiaj pruvoj forte subtenas rilaton inter flamengoj kaj greboj. Ili havas almenaŭ dekunu morfologiajn trajtojn komune, kiu ne troviĝas en aliaj birdoj. Multaj el tiuj karakteroj estis dekomence identigitaj ĉe flamengoj, sed ne ĉe greboj.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1111/j.1096-3642.2003.00094.x | last = Mayr | first = Gerald | authorlink = Gerald Mayr | title = Morphological evidence for sister group relationship between flamingos (Aves: Phoenicopteridae) and grebes (Podicipedidae) | journal = Zoological Journal of the Linnean Society | volume = 140 | issue = 2 | pages = 157–169 | year = 2004 | url = http://www.senckenberg.de/files/content/forschung/abteilung/terrzool/ornithologie/flamingo.pdf | issn = 0024-4082 | accessdate =3a Novembro 2009}}</ref> La fosilioj de Palaelodedoj povas esti konsiderataj evolue, kaj ekologie, intermezaj inter flamengoj kaj greboj.<ref name="Gottingen">{{Cite journal | last = Mayr | first = Gerald | authorlink = Gerald Mayr | title = The contribution of fossils to the reconstruction of the higher-level phylogeny of birds | journal = Species, Phylogeny and Evolution | volume = 3 | pages = 59–64 | year = 2006 | url = http://www.senckenberg.de/files/content/forschung/abteilung/terrzool/ornithologie/gottingen.pdf | issn = 1098-660X | accessdate =12a Aŭgusto 2009}}</ref> Por [[klado]] grebo-flamingo oni proponis la [[taksono]]n [[Mirandornithes]] ("miraklaj birdoj" pro ekstrema diverĝo kaj apomorfoj). Alternative ili povus esti lokitaj en unu ordo, kaj Fenikopteroformaj estus prioritata.<ref name="Gottingen"/> === Fosilioj === [[Dosiero:'Palaelodus ambiguus.jpg|eta|Fosilio de ''Palaelodus ambiguus'' el la Palaelodedoj aŭ "naĝoflamengoj".]] Flamengoj estas bone atestitaj en la fosilia registraro, kaj la unua senerara membro de la nuna familio estus la Fenikopteredoj ''Elornis'' konataj el fina [[Eoceno]]. Konsiderinda nombro de malmulte konataj birdoj el fina [[Kretaceo]] antaŭe estas foje konsiderataj prauloj de flamengoj. Tiuj inkludus la genrojn ''Torotix'', ''Scaniornis'', ''Gallornis'', ''Agnopterus'', ''Tiliornis'', ''Juncitarsus'' and ''Kashinia''; tiuj montras mikson de karakteroj kaj estas tre pleziomorfaj kompare kun modernaj birdoj. (La supozataj "Cretaceous flamingo" ''Parascaniornis'' estas fakte sinonimo de ''Baptornis'' kaj ne proksima parenco de ĉiu ajn vivanta birdo). Oni supozas, ke formortinta familio de pekuliaraj "naĝoflamengoj", nome Palaelodedoj, estas rilataj al, aŭ estas fakte la prauloj de la modernaj flamengoj. Tion opinion oni foje malaprobas, ĉar la fosilio ''Elornis'' estas iom antaŭa de la palaelodedaj flamengoj. Ekzistas kompleta serio de fosilioj de la genro ''Phoenicopterus''. La sistematiko de prahistoriaj Fenikopteredoj konataj nur el fosilioj estas la jena: * '''Fenikopteredoj''' ** ''Elornis'' (Meza? Eoceno – Komenca Oligoceno) – inkludas ''Actiornis''<ref name=Sibley69/> ** Fenikopteredoj ''sendet. gen. kaj sp.'' (Camacho Meza? – Fina Mioceno? de San José, Urugvajo)<ref>{{Cite journal | last = Ubilla | first = M. | coauthors = Perea, D., Tambussi, C., and Tonni, E. | title = Primer registro fósil de Phoenicopteridae (Aves: Charadriiformes) para el Uruguay (Mio-Plioceno) | journal = Anais da Academia Brasileira de Ciências | volume = 62 | pages = 61–68 | year = 1990 | issn = 0001-3765}}</ref> ** Prahistoriaj specioj de ''Phoeniconotius” aŭ “Phoenicopterus'': *** ''Phoenicopterus croizeti'' (Meza Oligoceno – Meza Mioceno de C Eŭropo)<!-- Condor65:289; FolHistNatMusMatraensis24:39 --> *** ''Phoenicopterus floridanus'' (Komenca Plioceno de Florido)<!-- Condor65:289 --> *** ''Phoenicopterus stocki'' (Meza Plioceno de Rincón, Meksiko)<!-- Condor52:69 --> *** ''Phoenicopterus copei'' (Fina Pleistoceno de Ok Nordameriko kaj C Meksiko)<!-- Auk90:483; Condor65:289 --> *** ''Phoenicopterus minutus'' (Fina Pleistoceno de Kalifornio, Usono) *** ''Phoenicopterus aethiopicus'' *** ''Phoenicopterus eyrensis'' (Fina Oligoceno de Suda Aŭstralio) == Kutimaro == === Aspekto === [[Dosiero:Greater flamingo.jpg|En flako en Tanzanio|eta]] [[Dosiero:Phoenicopteridae face.JPG|eta|maldekstra|La arkeca beko de tiu Ruĝa flamengo estas bone adaptata al funda elprenado]] Flamengoj ofte staras sur unu kruro, dum la alia estas metita sub la korpo. La tialo por tiu kutimo ne estas tute komprenita. Kelkaj specioj de Flamengoj havas kapablon havi duonon de sia korpo dormita, kaj ripozinte, la flamengo ŝanĝas kruron kaj lasas ripozi la alian duonon, sed tio ne estas konfirmita. Ĵusaj studoj indikis, ke stari sur unu kruro povas permesi la birdojn konservi pli da korpovarmo, ĉar ili pasas multan kvanton de tempo vade en malvarma akvo.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8197000/8197932.stm |title=Why flamingoes stand on one leg |last=Walker |first=Matt |date=13a Aŭgusto 2009 |accessdate=9a Decembro 2009 |newspaper=BBC News}}</ref> Krome flamengoj povas piedpremi per siaj retaj piedoj sur la koto por kirli manĝon el fundo supren. Flamengidoj havas girzecruĝajn [[plumo]]jn kiam ili elkovas, sed plenkreskaj flamengoj havas helajn rozkolorajn aŭ ruĝajn plumojn. Ili obtenas tiun koloron el akvaj [[algo]]j kaj [[karotinoido]] en la manĝaĵoj. Ĉiuj flamengoj ankaŭ havas 12 nigrajn plumojn en ĉiu flugilo. Bone manĝinta kaj sana flamengo estas pli brilkolora kaj tiele pli dezirebla partnero; blanka aŭ pala flamengo, tamen, estas kutime nesana aŭ malbone nutrita. [[kaptiveco (animaloj)|Kaptivaj]] flamengoj estas elstara escepto; multaj iĝas pale rozkoloraj se ili ne manĝas [[karoteno]]n je sufiĉa nivelo komparebla al naturo. Tio ŝanĝas ĉar pli da [[bestoĝardeno]]j aldonas [[salikoko]]jn kaj aliajn suplementojn al la dieto de siaj flamengoj. === Manĝo === Flamengoj filtromanĝas [[Cianobakterio|bluverdajn algojn]] kaj [[molusko]]jn, ĉefe de genro ''Artemia'', kiujn ili filtras de la koto kaj akvo per harecaj strukturoj en la beko, kiuj separas la koton kaj ŝlimon el la manĝo. Tiuj estas la ununuraj birdoj kiuj filtras la manĝaĵon, krome laŭ la sama metodo, kiun uzas balenoj. Por tiu filtrado la flamengoj enakvigas la bekon inverse kaj forprenas planktetojn kaj bestetojn filtrantan la akvon per tiuj strietoj ([[lamelo]]j) kaj uzante la aspran grandan langon kiel piŝto. Ili manĝas en neprofundaj lagoj foje laŭ grupo de ĝis miliono da membroj. La roza aŭ ruĝeca koloro de la flamengoj venas el la [[karoteno|karotenaj]] proteinoj de ties dieto de animaloj kaj plantoj: [[planktono]]. Tiuj proteinoj rompiĝas en pigmentojn kiujn produktas enzimoj.<ref>{{cite journal|doi=10.2307/2389827|title=Influence of Dietary Carotenoids on Plasma and Plumage Colour in the House Finch: Intra- and Intersexual Variation |first=G. E.|last=Hill|coauthors= R. Montgomerie, C. Y. Inouye and J. Dale|journal= Functional Ecology|volume=8|issue=3|date=June 1994|pages=343–350|publisher=British Ecological Society|jstor=2389827}}</ref> La fonto de tio varias laŭ specioj, kaj dependigas la kvanton de koloro. Flamengoj kies sola dieto estas blueverdaj algoj estas pli helaj kompare kun tiuj kiuj prenas ilin duarange (ekz. el animaloj kiuj digestis bluverdajn algojn).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pbs.org/wnet/nature/firebird/html/facts.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141111050806/http://www.pbs.org/wnet/nature/firebird/html/facts.html |arkivdato=2014-11-11 }}</ref> La flamengoj de bestoĝardenoj, kiu ofte ne havas la kolorplibonigon en sia dieto, povas ricevi la aldonan pigmenton "Kantaksantino". Flamengoj produktas "lakton" de [[glando]]j en la supra digesta sistemo. Ambaŭ gepatroj nutras la idon per tiu lakto dum proksimume du monatoj, ĝis ĝi povas mem filtri la manĝaĵon. == Vivociklo == La pli grandaj specioj reproduktiĝas kaj manĝas en salakvaj lokoj. Ili konstruas la nestojn el kompaktita koto, kiun ili formas en monteton kun kava supro, en kiu estas demetata unu blanka ovo. [[Dosiero:Flamingo and offspring.jpg|eta|120px|maldekstra|Ruĝa flamengo kaj ido.]] [[Dosiero:Large number of flamingos at Lake Nakuru.jpg|eta|250px|Kolonio de flamengoj ĉe [[Lago Nakuru]].]] Flamengoj estas tre sociemaj birdoj kiuj loĝas en kolonioj kiuj povas nombri je miloj. Tiuj grandaj kolonioj ŝajne utilas al tri celoj por la flamengoj: pred-evito, pligrandigo de manĝo kaj uzado de malabundaj taŭgaj nestolokoj.<ref name="Picket 1994">{{cite journal | last1 = Pickett | first1 = C. | last2 = Stevens | first2 = E. F. | year = 1994 | title = Managing the Social Environments of Flamingos for Reproductive Success | url = | journal = Zoo Biology | volume = 13 | issue = 5| pages = 501–507 | doi = 10.1002/zoo.1430130512 }}</ref> La plej baza kaj stabila socia unuo de flamengoj estas la parligo kiun ili formas el unu masklo kaj unu ino. Tiu ligo inter ili tendencas esti forta; tamen, en pli grandaj kolonioj (kie estas pli da elekteblaj partneroj), povas okazi ŝanĝoj de partnero.<ref name="Studer-Thiersch 2000">Studer-Thiersch, A. (2000). "What 19 Years of Observation on Captive Great Flamingos Suggests about Adaptations to Breeding under Irregular Conditions." ''Waterbirds: The International Journal of Waterbird Biology 23(Special Publication I: Conservation Biology of Flamingos)'': 150–159.</ref> En paroj, kaj la masklo kaj la ino kontribuas konstrui la neston por la ovo kaj defendi ĝin. Antaŭ reproduktado, la flamengokolonioj disiĝas en reproduktaj grupoj de ĉirkaŭ 15–50 birdoj. Kaj maskloj kaj inoj en tiuj grupoj plenumas sinkronigitajn ritajn memmontrojn. Tiuj ceremonioj utilas kaj por stimuli sinkronan nestumadon kaj por establi par-formadon por birdoj kiuj ne ankoraŭ havas partnerojn.<ref name="Ogilve 1986">Ogilve, M. A. O. C. (1986). ''Flamingos''. Great Britain, Alan Sutton Publishing Limited.</ref> La flamenga grupo staras kune kaj montriĝas per levado de kolo, sekve de alvoko per kaposubigo kaj posta flugilfrapado.<ref name="Studer-Thiersch 1975">Studer-Thiersch, A. (1975). Basle Zoo. Paĝoj 121–130 in N. Duplaix-Hall kaj J. Kear, eldonistoj. ''Flamingos''. T. & A. D. Poyser, Berkhamsted, Britio.</ref> Tiuj ceremoniaj memmontroj ŝajne ne okazas direktate al individuo sed anstataŭe okazas hazarde.<ref name="Studer-Thiersch 1975"/> Flamengaj paroj establas kaj defendas nestoteritoriojn. Ili lokigas taŭgan lokon en la kotejo por konstrui la neston, kiu estas kutime elektita de la ino.<ref name="Studer-Thiersch 1975"/> Dum la nestokonstruado kutime okazas [[kopulacio]]. Nestokonstruado povas esti interrompita ankaŭ de alia paro klopodanta ŝteli la nestolokon. Flamengoj arde defendas siajn nestolokojn kaj idojn. Post eloviĝo, la nura gepatra peno estas manĝigado.<ref>{{cite journal | last1 = Cézilly | first1 = F. | last2 = Johnson | first2 = A. | last3 = Tourenq | first3 = C. | year = 1994 | title = Variation in Parental Care with Offspring Age in the Greater Flamingo | url = | journal = The Condor | volume = 96 | issue = 3| pages = 809–812 | doi = 10.2307/1369487 }}</ref> Flamengoj produktas [[kropolakto]]n, kiel kolomboj kaj turturoj, danke al agado de hormono nome prolaktino (vidu [[Kolombedoj]]). Ĝi enhavas pli da graso kaj malpli da proteino ol tiu lasta, kaj estas produktata en glandoj ĉe la supro de la digesta aparato, ne ĝuste ĉe [[kropo]]. Ambaŭ gepatroj zorgas siajn idojn, kaj junaj flamengoj manĝas tiun lakton, kiu enhavas ankaŭ ruĝajn kaj blankajn sangoĉelojn. En la unuaj ses tagoj, kaj plenkreskuloj kaj idoj restas ĉe la nestolokoj. Post ĉirkaŭ sep al dudek tagoj la idoj ekmoviĝas kaj esploras siajn ĉirkaŭojn. Post du semajnoj, la idoj aliĝas al grupoj nome "etaj infanvartejoj" kaj ties gepatroj tuj lasas ilin en tiuj grupoj. Poste, multaj etaj infanvartejoj kuniĝas por formi pli grandan infanvartejon kiu enhavas milojn da idoj. Idoj kiuj ne restas ĉe siaj infanvartejoj estas vundeblaj al predantoj.<ref>{{cite journal | last1 = Gaillo | first1 = A. | last2 = Johnson | first2 = A. R. | year = 1995 | title = Adult Aggressiveness and Crèching Behavior in the Greater Flamingo, Phoenicopterus ruber roseus | url = | journal = Colonial Waterbirds | volume = 18 | issue = 2| pages = 216–221 | doi = 10.2307/1521484 | last3 = Gallo | first3 = A. }}</ref> == Konservostatuso == Sciencistoj malkovris ke flamengoj mortas je miloj laŭlonge de la [[Orientafrika Rifto|riftaj]] lagoj de [[Kenjo]] kaj [[Tanzanio]]. Tamen ili dubegas pri ties tialo. Eblaj kaŭzoj estus [[kokoĥolero]], [[botulismo]], metalvenenado, [[pesticido]]j aŭ [[veneno|venenaj]] bakterioj, laŭ fakuloj. Oni timas ankaŭ pri futuro de la Malgranda flamengo — ''Phoeniconaias minor'' — minacata de planoj elpumpi akvon el unu el ties ŝlosilaj reproduktaj areoj, nome la bordoj de la [[Lago Natron]]. Tiuj lagoj estas ŝlosilaj por la reprodukta sukceso de la flamengoj ĉar tiuj manĝas arojn de [[cianobakterio]]j kiuj abundas tie.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/10/09/stories/2006100903371100.htm |title=Mystery threat to pink flamingos |newspaper=The Hindu |date=9a Oktobro 2006 |accessdate=10a Decembro 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120410181324/http://www.hindu.com/2006/10/09/stories/2006100903371100.htm |arkivdato=2012-04-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindu.com/2006/10/09/stories/2006100903371100.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120410181324/http://www.hindu.com/2006/10/09/stories/2006100903371100.htm |arkivdato=2012-04-10 }}</ref> === En kaptiveco === La unua flamengo eloviĝinta en eŭropa bestoĝardeno estis [[Ĉilia flamengo]] ĉe la [[Bestoĝardeno de Bazelo]] en [[Svisio]] en [[1958]]. Ekde tiam, oni bredis ĉirkaŭ 389 flamengojn en Bazelo kaj estis distribuataj al aliaj bestoĝardenoj tutmonde.<ref>{{cite news|url=http://bazonline.ch/basel/dossier/zoo-basel/Zolli-feiert-50-Jahre-Flamingozucht-und-Flamingosforschung/story/26419827|trans_title=Zolli celebrates 50 years of flamingo breeding and science|title=Zolli feiert 50 Jahre Flamingozucht und Flamingosforschung|language=German|newspaper=Basler Zeitung|date=13a Aŭgusto 2008|accessdate=21a Marto 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-07-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090322081331/https://bazonline.ch/basel/dossier/zoo-basel/Zolli-feiert-50-Jahre-Flamingozucht-und-Flamingosforschung/story/26419827|arkivdato=2009-03-22}}</ref> == Rilato kun homoj == [[Dosiero:FlamingoMocheLMC.jpg|dekstra|eta|Ceramiko de ''moĉeoj'' pentranta flamengon. Jaro 200 Muzeo Larco, [[Limo]], [[Peruo]].]] La [[Malnova Mondo|malnovmondaj]] flamengoj estis konsiderataj de [[Antikva Egiptio|egiptanoj]] la vivanta reprezento de la dio [[Reo]],<ref>http://animals.jrank.org/pages/505/Flamingos-Phoenicopteriformes-GREATER-FLAMINGO-Phoenicopterus-ruber-SPECIES-ACCOUNT.html</ref> dum en [[Antikva Romo]], ties langoj estis konsiderataj [[delikataĵo]]j.<ref>{{cite web |title=Flamingo Feeding |publisher=Stanford University |accessdate=16a Aŭgusto 2008 |url=http://www.stanford.edu/group/stanfordbirds/text/essays/Flamingo_Feeding.html}}</ref> En Ameriko, la popolo [[Moĉe]] de antikva [[Peruo]] adoris naturon.<ref>Benson, Elizabeth, The Mochica: A Culture of Peru. New York, NY: Praeger Press. 1972</ref> Ili faris emfazojn ĉe animaloj kaj ofte pentris flamengojn en siaj artaĵoj,<ref>{{cite book |last=Berrin |first=Katherine |coauthors=Larco Museum |title=The Spirit of Ancient Peru:Treasures from the Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera |location=Nov-Jorko |publisher=Thames and Hudson |year=1997 |isbn=}}</ref> dum en [[Bahamoj]] ili estas nacia birdo. Ankaŭ andaj ministoj mortigis flamengojn por sia [[graso]], je kredo esti kuracilo por [[tuberkulozo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.seaworld.org/infobooks/Flamingos/fdeath.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120710184747/http://www.seaworld.org/infobooks/Flamingos/fdeath.html |arkivdato=2012-07-10 }}</ref> En Usono, rozkoloraj bildoj de [[plasta flamengo|plastaj flamengoj]] estas popularaj gazonaj ornamoj.<ref name=CSM>{{cite web |url=http://www.csmonitor.com/2006/1102/p20s01-lihc.html |year=2006 |title=Backstory: Extinction of an American icon? |work=Christian Science Monitor |first=Clayton |last=Collins |accessdate=9a Februaro 2010}} Publikita la [[2an de novembro]] 2006</ref> == Bildaro == [[Dosiero:Flamencos Fuente de Piedra.jpg|eta|775px|La opo elflugante]] <gallery mode="packed" heights="200"> Greater flamingo.jpg|Naĝante Rosaflamingo-Küken - Fuetterung mit Kropfmilch.jpg Phoenicopterus roseus Luc Viatour.jpg| Namibia Walvis Bay 2.jpg| Phoenicopterus roseus flight (Walvis bay).jpg| Phoenicopterus roseus (Walvis bay).jpg|En Namibio </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=flameng}} {{Portalo Birdoj}} * [[Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj]] * [[Plasta flamengo]] {{Cikonioformaj birdoj}} {{Leginda|2022|08|18}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fenikopteroj]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] 7z1ktlb9fe28inyb1ebdabh58ltxisa 0 57057 9455296 8963681 2026-08-17T08:16:21Z ThomasPusch 1869 9455296 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} [[Dosiero: ProtectoradoMarruecos.png|250px|eta|dekstra|Cape Juby]] '''Kabo Jubi''' estas [[kabo]] ĉe la marbordo de suda [[Maroko]], proksime al Okcidenta Saharo, rekte oriente de la Kanariaj Insuloj. En 1879, la Brita Nordokcidenta Afrika Kompanio establis tie komercan postenon kun nomo ''Port Victoria'', sed en 1895 vendis ĝin al sultano de Maroko. En 1912, Hispanio kontraktis kun Francio (kiu regis la aferojn de Maroko tiutempe) por [[koncesio]]j ĉe la suda angulo de Maroko, kaj la 29-an de julio 1916, ''Francisco Bens'' oficiale okupis ''Cape Juby''-on. La loko estis uzata por aerpoŝtaj flugoj. Maroko sendependiĝis en 1956 kaj reakiris la teritorion en 1958. [[Dosiero:ISS008-E-14676 - Lanzarote and Cape Juby.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- _Vista_ _de_ satelito _de_ Lanzarote y Kabo Jubi -->]] {{-}} {{Koord|27|56|52|N|12|55|24|U|montru=entekste}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Kaboj]] g7i5e8gydx7i1sa0xv5avtj4aoc6gem 9455297 9455296 2026-08-17T08:17:06Z ThomasPusch 1869 9455297 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} [[Dosiero: ProtectoradoMarruecos.png|250px|eta|dekstra|Cape Juby]] '''Kabo Jubi''' estas [[kabo]] ĉe la marbordo de suda [[Maroko]], proksime al Okcidenta Saharo, rekte oriente de la Kanariaj Insuloj. En 1879, la Brita Nordokcidenta Afrika Kompanio establis tie komercan postenon kun nomo ''Port Victoria'', sed en 1895 vendis ĝin al sultano de Maroko. En 1912, Hispanio kontraktis kun Francio (kiu regis la aferojn de Maroko tiutempe) por [[koncesio]]j ĉe la suda angulo de Maroko, kaj la 29-an de julio 1916, ''Francisco Bens'' oficiale okupis ''Cape Juby''-on. La loko estis uzata por aerpoŝtaj flugoj. Maroko sendependiĝis en 1956 kaj reakiris la teritorion en 1958. [[Dosiero:ISS008-E-14676 - Lanzarote and Cape Juby.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- _Vista_ _de_ satelito _de_ Lanzarote y Kabo Jubi -->]] {{-}} {{Koord|27|56|52|N|12|55|24|U|montru=entekste}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] 6up6quynz0y9wv1wr5f28mduphozpqi 0 85640 9455280 8875209 2026-08-17T08:03:23Z Sj1mor 12103 9455280 wikitext text/x-wiki '''Ojdula''' [oĵdula] (hungare: '''Ozsdola''' oĵdola) estas komunumo en Rumanio oriente de [[Târgu Secuiesc]]. Administre apartenas al ĝi [[Hilib]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 2 633 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en [[1992]] 3 262 (92% hungaroj). ==Historio== Ĝia unua skriba mencio estis en [[1333]] kaj ĝi estis ekleziejo. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] ĝi apartenis al [[Hungario]] (''[[Háromszék]]''). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Renomaj personecoj == *[[István Angi]] (*[[16-a de oktobro]] [[1933]]): muzikestetikisto, universitata profesoro. *[[Demeter Bene]] ([[1715]] - [[Kézdivásárhely]] (Kanta), [[5-a de septembro]] [[1762]]): minorita monako, lernejdramverkisto. *[[Piroska Jakab (1954)]] pentristino, grafikistino.[http://biralat.hu/artists/jakab_piroska.9443.html?pageid=56] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304133659/http://biralat.hu/artists/jakab_piroska.9443.html?pageid=56 |date=2016-03-04 }} *[[Kocsárd Kún]] (ĉirkaŭ [[1490]] – [[Nagyvárad]], [[24-a de aŭgusto]] [[1536]]): militestro. *[[Erzsébet_Nagy_(poetino)|Erzsébet Nagy]], ''D. Nagy'', ''Elisabeta Dobriţoiu'' ([[21-a de oktobro]] [[1923]] – [[Cluj-Napoca]], [[17-a de julio]] [[1982]]): poetino, tradukistino. *[[Elek Simon]], hungara advokato, urbestro *[[Vilmos Szejke]] ([[1-a de januaro]] [[1942]] - [[Satmaro]], [[11-a de julio]] [[1992]]) pentristo *[[Domokos Szígyártó]] ekzekutito post [[1956]]. *[[Mihály Szőcs]] ([[30-a de marto]] [[1894]] - ?): pripedagogia verkisto *[[Zoltán Zsögön]] ([[30-a de septembro]] [[1880]] - [[Târgu Secuiesc]], [[11-a de aprilo]] [[1951]]): hungara poeto. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html Mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125192448/http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html |date=2006-11-25 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} {{Unua}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Covasna]] pz7d7p610wpyb66gj2btz4slmi0z095 0 85647 9455282 9276917 2026-08-17T08:03:35Z Sj1mor 12103 9455282 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Daily Mirror („Taga Spegulo”) estas Londona matena gazeto; ĝi havas la plej grandan legantaron en Britio. La gazeto favoras klaĉojn, skandalojn. Daily Mirror estis fondita kiel malgrand-formata bilda gazeto fare de Alfred Harmsworth en 1903. La gazeto ekde tiam ĉasas sensaciajn eventojn, klaĉojn, historietojn. Ĝi estas sendependa gazeto. La gazeton posedis pli poste frato de Alfred, nome Harold Harmsworth kaj aĉetis ĝin en [[1984]] [[Robert Maxwell]] kaj posedis ĝin ĝis morto en 1991. La posedanto de Daily Mirror estis inter 1991-1999 la ''Mirror Group, Ltd.'', hodiaŭ apartenas al gazeta konzerno ''Trinity Mirror'', kiu eldonas ankaŭ la gazetojn kiel ''Sporting Life, Sunday Mirror'', kaj ''The Sunday People''. == Interesaĵoj == En la gazeto aperis unuafoje foto pri police serĉita persono, la 17-an de marto 1908. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mirror.co.uk/ ''Daily Mirror''] {{DEFAŬLTORDIGO:Daily Mirror, The}} [[Kategorio:Britaj gazetoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj gazetoj]] 32ks7p28mkm9dvyin7ckdoz4t37c663 0 90506 9455154 480483 2026-08-16T23:28:13Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Aleksandro von Humbolto]] 9455154 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aleksandro von Humbolto]] rhifgp85961fc0xrzz9t8f23zo3g0un 0 93864 9454893 9440578 2026-08-16T13:44:32Z ThomasPusch 1869 9454893 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Mérida}} {{Informkesto urbo | nomo=Merido | statuso=Urbo | lando=Hispanio | flago=Bandera de Mérida.svg | blazono=Escudo de Mérida.svg | devizo= | patrono= | mapo= | bildo=Collage de Mérida.jpg | bildo-larĝeco = 300px | longitudo-gradoj=6 | longitudo-minutoj=20 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto= E | latitudo-gradoj=38 | latitudo-minutoj=54 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto= N | ŝtato=[[Hispanio]] | regiono=[[Ekstremaduro]] | mikroregiono= | provinco= [[Badaĥozo]] |regiono-ISO=ES-BA | situo sur mapo2 = Hispanio |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo=9 | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo=[[-25|25 a. K.]] | registaro= | estro=José Angel Calle Gragera | alto= 217 m | areo= 865,6 km² | loĝ=53.915 | dens=62,29 | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk=06800 | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= }} '''Merido''' aŭ '''Mérida''' estas [[Hispanio|hispana]] urbo de la provinco Badajoz ([[Badaĥozo]]), kiu estas la suda el la du provincoj el regiono Extremadura ([[Ekstremaduro]]), sudokcidenta regiono en Hispanio inter [[Andaluzio]] kaj [[Portugalio]]. Mérida estis elektita ĉefurbo de tiu regiono je la fino de la [[1970-aj jaroj]] kiam komenciĝis la demokrata [[reĝimo (politiko)|reĝimo]], pro tio ke ĝi situas meze de la regiono kaj temas pri tre historia urbo. == Deveno == Merido posedas tre malnovan devenon jam de antaŭromia epoko, kiam Hispanio estis loĝata de diversaj popoloj kaj en tiu regiono de kelt-ibera prapopolo. La urbo estis refondita kiel [[Romio|romia]] urbo en epoko de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]] (1-a jarcento) kaj ricevis la nomon de '''Emérita Augusta''' ĉar ties tiama loĝantaro estis ekssoldatoj jam liberigitaj for de la armeo, kiuj restis tie kiam ili ricevis romian civitanecon. La romia nomo memoras tiun devenon por emerituloj, ĉar en la latina ĝi signifis same ol en Esperanto. == Geografio == [[Dosiero:Mérida. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4923913891).jpg|eta|maldekstre|240px|La rivero Gvadiano ĉe Merido.]] Temas pri la ĉefurbo de la komarko [[Vegas Bajas|Tierra de Mérida-Vegas Bajas]], je 61&nbsp;km de [[Badajoz]], trapasata de la [[Aŭtovojo de Ekstremaduro]] kaj de la Aŭtovojo A-66. La reliefo de la etenda municipa teritorio estas ĉefe ebena, markita de la depresio de la [[Guadiana|rivero Guadiana]]. Temas pri ebenaĵo rompiteta per kelkaj malgrandaj montaretoj for de la propra valo de la rivero mem, kiel tiuj de Sierra Bermeja (ĉe [[Mirandilla]]), kiu atingas 546 m de altitudo, la Sierra Machal (ĉe [[La Nava de Santiago]]), kiu atingas 520 m de altitudo kaj Sierra de San Serván (ĉe [[Arroyo de San Serván]]), kiu atingas 608 m de altitudo. La rivero Guadiana estas la ĉefa akso de la teritorio, en kiu elfluas la rivero Aljucén kaj malgrandaj rojoj kiuj trapasas kverkarbarojn. Nordoriente de la municipo estas la [[Natura Parko Kornalvo]]. La urba kerno estas je 218 super mar nivelo. En la interno de la municipa teritorio de Mérida estas kelkaj sendependaj enklavoj nome la jenaj: [[La Nava de Santiago]], [[Aljucén]], [[El Carrascalejo]], [[Mirandilla]], [[Trujillanos]], [[Calamonte]] kaj [[Arroyo de San Serván]]. Krome la municipa teritorio limas ankaŭ kun tiuj de [[Badajoz]], La Roca de la Sierra, Cordobilla de Lácara, Carmonita, Montánchez (eksklavo) (Cáceres), Alcuéscar (eksklavo) (Cáceres), Arroyomolinos (Cáceres), Santa Amalia, Esparragalejo, La Garrovilla, Torremayor, Montijo, Lobón, Guareña, San Pedro de Mérida, Valverde de Mérida, Solana de los Barros, Almendralejo, Torremejía, Don Álvaro, La Zarza kaj Villagonzalo (eksklavo). == Loĝantaro == [[Dosiero:Calle Santa Eulalia. Mérida.jpg|eta|maldekstre|230px|Strato Santa Eulalia, dujarmila aksa strato kaj komerca centro de la urbo.]] La censita loĝantaro en 2005 estis 53.089 loĝantoj kaj 55.713 komence de 2006. Tamen oni klarigu, ke ĉar Mérida estas administra kaj politika centro de la regiono, multaj ŝtatservantoj -aŭ simillabora loĝantaro- loĝas kaj vivas en Mérida, eĉ sen esti censitaj tie. Aliaj loĝas en etaj vilaĝoj de la ĉirkaŭaĵoj por eviti malavantaĝojn de granda urbo. == Monumentoj == {{Ĉefartikolo|Arkeologia komplekso de Merido}} === Romia teatro === {{Ĉefartikolo|Romia Teatro de Merido}} [[Dosiero:Merida_Roman_Theatre1.jpg|eta|270px|La Romia Teatro de Merido.]] Tiu konstruaĵo estis mendita de [[konsulo]] [[Marko Vipsanio Agripa]] kaj eble uzita el jaroj 16-15-a antaŭ Kristo. Temas pri unu el la plej simbolaj kaj vizitindaj monumentoj de la urbo kaj loĝigas ekde 1933 [[Festivalo de Klasika Teatro de Merido|Festivalon de Klasika Teatro]], kiu okazas ĉiusomere kaj redonas al la monumento ĝian historian funkcion, kiun ĝi perdis dum ĉirkaŭ 16 jarcentoj. Ĝi enhavas sidilaron (''cavea'') por -tiam- 6.000 publikanoj, kiujn oni dividis en tri zonoj: ''cavea ima'', ''media'' kaj ''summa'' (tiu ĉi lasta neenterigita dum jarmilo nuntempe estas tro rompita kaj ne uzebla), la ''orchestra'', kiun dum ludoj okupis la ĥoro, el scenejo aŭ ''pulpitum'' kaj laste la ornamaĵo de la scenejo (''scaenae frons''), la plej rigardinda kaj mirinda parto de la konstruaĵo kaj de la tuta urbo, formita de du etaĝoj de [[korinta ordo|korintaj kolonoj]] kaj ornamita per skulptaĵoj kaj uzata laŭ tri pordoj (''valva regia'' kaj ''valvae hospitaliae''). Malantaŭ la scenejo troviĝas ĝardeno (''Peristilo''). La teatro suferis ŝanĝojn ĉefe fine de la 1-a jarcento eble dum la epoko de la imperiestro [[Trajano]], kiam oni konstruis la nunan kolonaron kaj poste inter la jaroj 330-340. La [[Internacia Festivalo de Klasika Teatro de Mérida]] ({{lang-es|Festival Internacional de Teatro Clásico de Mérida}}) estas festivalo de klasika teatro (ĉefe de greklatina deveno) kiu okazas ĉiujare en Mérida, dum la monatoj julio kaj aŭgusto en la Romia Teatro de Mérida. === Romia amfiteatro === [[Dosiero:MeridaAnfiteatro.jpg|eta|maldekstre|250px|La Romia Amfiteatro de Merido.]] La romiana [[amfiteatro]] estis pli popola konstruaĵo, inaŭgurita eble en la jaro 8-a antaŭ Kristo. Tiu konstruaĵo utilis por luktoj inter [[gladiatoro]]j, inter bestoj (leonoj, virbovoj, ktp.) aŭ inter homoj kaj bestoj. Temas pri konstruaĵo formita de centra sablejo ĉirkaŭita de sidilaro enhavkapabla por 15 000 publikanoj dividitaj, same ke en la teatro en tri zonoj. El tiuj tri zonoj konserviĝas nuntempe nur la suba, ĉar la du supraj estis utiligataj kiel ŝtonejo por apudaj konstruaĵoj. === Ĉevalkurejo === [[Dosiero:VR Merida 03-Circo Romano.jpg|eta|dekstre]270px|Ĉevalkurejo.]] Ĝi longas je 400 m kaj larĝas je 100 m. Ĝi estis la plej granda el la urbaj spektaklejoj, kaj kun la anfiteatro, ricevis la ĉeeston de publiko jam pli interesata pri sportaj emocioj ol pri kleriga teatro. Pro ties grandeco ĝi lokiĝis for de la murega cirklo, apud la ŝoseoj kiuj kunigis la urbon ''Emerita'' kun ''Corduba'' ([[Kordovo]]) kaj ''Tolletum'' ([[Toledo]]). Nuntempe estas klarigejo apud la monumento, kiu estas tute vizitebla. Ĝi enhavkapablis ĉirkaŭ 30.000 publikanojn en sidilaro dividita en sociaj zonoj kiel okazis en teatro kaj amfiteatro. Oni konstruis ĝin komence de la 1-a jarcento eble dum la epoko de imperiestro [[Tiberio]]. Ĝi enhavas centran sablejon kiu funkciis kiel kurejo kaj meze de tiu troviĝas centra barilo nomita ''spina'' longa je 223 m kaj larĝa je 8,5 m, kiu estis ornamita per kolonoj kaj skulptaĵoj. La plej ŝatata spektaklo estis la kuro inter bigoj (du ĉevaloj) kaj kvadrigoj (kvar ĉevaloj). La stiristoj de la ĉaroj estis aŭrigoj, tre popolaj viroj ofte senmortigitaj en pentraĵoj kaj mozaikoj, kiel tiu en la Muzeo kiu ankoraŭ memorigas pri tiu fama kuristo de antaŭ du mil jaroj! === La romia ponto super la rivero Gvadiano === [[Dosiero:Mérida. Roman bridge. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4921759520).jpg|eta|maldekstre|250px|La romia ponto super la rivero Gvadiano; fakte unua sektoro, nome la malplej rekonstruita.]] Iamaniere la ponto super [[Gvadiano]] estas konsiderata kiel la urbonaskejo, ĉar ĝi ebligis trapason de la rivero en direkto de la tiama pli loĝata kaj civilizaciigita regiono – la nuna Portugalio –, kaj la punkto kiu decidis la tiaman kaj eĉ nunan aspekton de la urbo, ĉar la daŭrigo de tiu ponto estis la ĉefa strato de la urbo, la ''Decumanus Maximus''. La situo de la ponto estis zorge elektita en rivera trapasejo, kiu ebligas apogejon en centra insulo, kiu dividas ĝin en du duonojn. La tiama strukturo ne havis la nunan aspekton, ĉar temis pri du arkaĵoj kunigitaj centre per fortika riverrompilo. La nuna strukturo datiĝas je la 17-a jarcento, kiam post inundo de 1603, kiu detruis la centran riverrompilon, oni anstataŭigis ĝin per centra arkaĵo, kiu kunigis la du ĝistiamajn. Tiu verko longa je 792 m estas unu el la plej grandaj konservitaj de romia epoko. === La romia ponto super la rivero Albarregas === De 145 m de longeco oni konstruis ĝin en la sama epoko ke la antaŭe menciita por facile trapasi la riveron [[Albarregas]], ne tiom kvanta aŭ regula kiom la Gvadiano. Temis pri daŭrigo de la ''Cardo Maximus'', la dua ĉefa strato de la urbo kio kunligis ĝin kun la nordo laŭ la poste nomita ''Vía de la Plata'' (Arĝenta vojo). === Akvokondukilo ''Los Milagros'' === [[Dosiero:El acueducto de Los Milagros.jpg|eta|dekstre|250px|''Los Milagros''.]] La [[akvedukto]] (akvokondukilo) ''Los Milagros'' (La mirakloj) formis parton de la kondukilo kiu alportis akvon al la urbo ekde la romiana rezervujo de Proserpina lokita je 5&nbsp;km de la urbo kaj ankoraŭ funkcianta. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. La arkejo konserviĝas bonstate ĉefe en la parto kiu supreniras la riveron Albarregas. === Templo de Diana === Tiu konstruaĵo apartenis al la urba administra centro. Ĝi estas unu el la malmultaj restaĵoj de religia eco kiu konserviĝas bonstate. Malgraŭ ties nome, erare uzata je ties malkaŝo, la konstruaĵo estis dediĉita al la imperiaj dioj kaj ceremonioj. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. Ĝi estas rektangula kaj ĉirkaŭita per altegaj kolonoj. La bona konserviĝo ŝuldiĝas je la fakto, ke uzante tiujn kolonojn kaj bazkonstruaĵon estis poste konstruite sur ĝi renasencan palacon de la grafo "de los Corbos", kies restaĵoj ankoraŭ videblas kaj kiun oni forigis nur fine de la 20-a jarcento por purigi la romianan templon. === Arko de Trajano === [[Dosiero:Merida Arco de Trajano.JPG|eta|maldekstre|230px|Arko de Trajano.]] Arka enirejo, eble, al la administra provinca centro. Ĝi estis lokita ĉe la ''Kardo Maximus'', unu el la ĉefaj stratoj kiu kunligis tiun provincan centron kun la urba. Tiam ĝi estis kovrita je [[marmoro]]. La arko estis konata tradicie en la urbo kiel «de Trajano», sen ajna scienca fundamento kiu rilatas ĝin al tiu imperiestro. Ekde la 13-a de decembro 1912 ĝi estas protektita kiel Havaĵo de Kultura Intereso kaj en 1993 la Unesko deklaris ĝin [[Monda heredaĵo de Unesko]] kiel parto de la Arkeologia Komplekso de Mérida. Temas pri [[duoncirkla arko]] 15 metrojn alta, inklude du metrojn de bazo nun enterigitaj sub pavimo. La [[Spano (arkitekturo)|spano]] de tiu arko estas de preskaŭ naŭ metroj kaj de pinto ĝis pinto de [[kontraŭforto]]j temas pri dek tri metroj. La materialo uzita por ĝia konstruado estis [[granito]]. == Nacia Muzeo de Romia Arto == [[Dosiero:Museo Nacional de Arte Romano 2019An004.jpg|eta|dekstre|220px|Interno de la muzeo.]] La [[Nacia Muzeo de Romia Arto]] de Merido estas verko de la prestiĝa arkitekto [[Rafael Moneo]] kaj estis inaŭgurita en septembro de 1986; ĝi loĝigas senegalan kolekton da romianaĵoj devenaj el la tiama ''Augusta Emerita'', hodiaŭe Mérida. Per ĝi oni povas lerni multege pri la vivo de la tiama loĝantaro kaj ties kulturo. La konstruaĵo enhavas grandegan salonon enhavkapabla por altaj restaĵoj kaj imitanta tiamajn brikajn konstruaĵojn. En la subtera etaĝo videblas restaĵoj sur ties tiama lokigo kaj per subtera koridoro eblas eniri de tie al la teatrejo. Aktuale la muzeo estas hejmo de pli ol 36 000 objektoj, kaj celebris en 2011 sian 25-an datrevenon, kaj en tiu epoko ricevis ĉirkaŭ kvin milionojn da loĝantoj, agante kiel ĉefa motoro de la radikala transformado de la turismo de Mérida. Krome ĝi estas hejmo por multaj disvastigaj kaj akademiaj aktivecoj, gvidataj vizitoj, kunlaboro kun socia aktiveco, ktp. Eĉ lokaj volontuloj helpas en la zorgado pri vizitantoj. == Aliaj interesaj vizitindaĵoj == [[Dosiero:Embalse de Proserpina, Mérida (2015).JPG|eta|Akvobaraĵo Proserpina, ĉe Mérida.]] * Romiana domo apud la amfiteatro. * Domo de Mitreo. Domo ĉe Amfiteatro. * [[Arkeologia ejo de Sankta Eulalia]]. Sube de populara preĝejo de Sankta Eulalia troviĝas interesegaj restaĵoj de antikva preĝejo kaj religiaj lokoj de prakristana epoko. Tio videblas nur ekde fine de la 20-a jarcento. * ''Xenodoquium'' (pilgrimejo). De [[visigotoj|visigota]] epoko. * Araba alcazabo aŭ kastelo. Apud la romia ponto super la rivero Gvadiano. Por ties konstruado la araboj reutiligis la ŝtonojn de antaŭaj konstruaĵoj por ili senvaloraj kiel la teatro aŭ amfiteatro. * Akvedukto de Sankta Lazaro. * Portikaro de la forumo kaj provinca forumo. * Arkeologiaj kompleksoj de Morerías kaj Huerta Otero. * [[Kunkatedralo de Merido (Hispanio)|Kunkatedralo de Merido]]. * [[Baziliko de Sankta Eŭlalia de Merida|Baziliko de Sankta Eŭlalia]]. * Preĝejo de Sankta Klara (Visigota Muzeo). * Preĝejo de ''Nuestra Señora de la Antigua''. * Preĝejo de Karmen. * Konvento de Jesuo, nune ŝtata hotelo ''Parador Nacional de Turismo Vía de la Plata''. * Konvento de Santa Andreo aŭ de Sankta Domeniko, nun ruina kaj [[koncentrejo]] de politikaj kaj militaj prizonuloj dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. * Iama konvento de Sankta Eŭlalia. * Hospitalo de ''San Juan de Dios'', nuna sidejo de la regiona parlamento. * En la ĉirkaŭaĵoj de Mérida troviĝas la du plej antikvaj rezervujoj de Hispanio: tiu de [[Akvobaraĵo Kornalvo|Kornalvo]] kaj tiu de [[Akvobaraĵo Proserpina|Proserpina]] kaj la romia banloko de [[Alange]] ankoraŭ uzataj. ==Esperanto== En Merido okazis la [[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]] de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo [[1992]], nome en la tiama Kulturdomo. == Bildoj == <gallery> Lintelodelamuzeo.jpg|Lintelo de la muzeo. Maketodeteatro.jpg|Maketo de la teatro kaj la amfiteatro en la arta pordego de la muzeo. En la foto kun la nordo norde; en la reala artaĵo ili estas inverse. Gladiatarojenartajxo.jpg|[[Gladiatoro]]j en artaĵo de la muzeo. TeatrajmaskojenmuzeodeMerida.jpg|Teatraj [[masko]]j en muzeo de Merido. Detalodetuniko.jpg|Detalo de [[tuniko]] en skulptaĵo ĉe la muzeo de Merido. MuniciparegularodeOsuna.jpg|Municipa regularo de [[Osuna]] en provizora ekspozicio en la muzeo de Merido (44 a.K. elsendita en 20-24 a.K). </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Mérida (stacidomo)]] * [[Aljucén (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Mérida (Spain)|commonscat=Mérida}} * [http://www.merida.es Oficiala retpaĝo] * [http://www.merida.esp.st/ Mérida] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060321063938/http://www.merida.esp.st/ |date=2006-03-21 }}, [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]] * [http://www.festivaldemerida.com/ Festivalo de Klasika Teatro] * [http://www.mnar.es/ Nacia Muzeo de Romia Arto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141101235915/http://www.mnar.es/ |date=2014-11-01 }} * [http://www.ipernity.com/blog/mpancorbo/276133 Blogaĵo en Esperanto pri Mérida] (kun montro de malnova filmo pri la urbo, kun tekstoj dublitaj al Esperanto) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Badaĥozo]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido| ]] 97t7qmjhsbawsv2j70qtm1l52j1p2z9 9454894 9454893 2026-08-16T13:46:30Z ThomasPusch 1869 9454894 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Mérida}} {{Informkesto urbo | nomo=Merido | statuso=Urbo | lando=Hispanio | flago=Bandera de Mérida.svg | blazono=Escudo de Mérida.svg | devizo= | patrono= | mapo= | bildo=Collage de Mérida.jpg | bildo-larĝeco = 300px | longitudo-gradoj=6 | longitudo-minutoj=20 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto= E | latitudo-gradoj=38 | latitudo-minutoj=54 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto= N | ŝtato=[[Hispanio]] | regiono=[[Ekstremaduro]] | mikroregiono= | provinco= [[Badaĥozo]] |regiono-ISO=ES-BA | situo sur mapo2 = Hispanio |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo=9 | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo=[[-25|25 a. K.]] | registaro= | estro=José Angel Calle Gragera | alto= 217 m | areo= 865,6 km² | loĝ=53.915 | dens=62,29 | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk=06800 | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= }} '''Merido''' aŭ '''Mérida''' estas [[Hispanio|hispana]] urbo de la provinco Badajoz ([[Badaĥozo]]), kiu estas la suda el la du provincoj el [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] Extremadura ([[Ekstremaduro]]), sudokcidenta regiono en Hispanio inter [[Andaluzio]] kaj [[Portugalio]]. Mérida estis elektita ĉefurbo de tiu [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] je la fino de la [[1970-aj jaroj]] kiam komenciĝis la demokrata [[reĝimo (politiko)|reĝimo]], pro tio ke ĝi situas meze de la regiono kaj temas pri tre historia urbo. == Deveno == Merido posedas tre malnovan devenon jam de antaŭromia epoko, kiam Hispanio estis loĝata de diversaj popoloj kaj en tiu regiono de kelt-ibera prapopolo. La urbo estis refondita kiel [[Romio|romia]] urbo en epoko de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]] (1-a jarcento) kaj ricevis la nomon de '''Emérita Augusta''' ĉar ties tiama loĝantaro estis ekssoldatoj jam liberigitaj for de la armeo, kiuj restis tie kiam ili ricevis romian civitanecon. La romia nomo memoras tiun devenon por emerituloj, ĉar en la latina ĝi signifis same ol en Esperanto. == Geografio == [[Dosiero:Mérida. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4923913891).jpg|eta|maldekstre|240px|La rivero Gvadiano ĉe Merido.]] Temas pri la ĉefurbo de la komarko [[Vegas Bajas|Tierra de Mérida-Vegas Bajas]], je 61&nbsp;km de [[Badajoz]], trapasata de la [[Aŭtovojo de Ekstremaduro]] kaj de la Aŭtovojo A-66. La reliefo de la etenda municipa teritorio estas ĉefe ebena, markita de la depresio de la [[Guadiana|rivero Guadiana]]. Temas pri ebenaĵo rompiteta per kelkaj malgrandaj montaretoj for de la propra valo de la rivero mem, kiel tiuj de Sierra Bermeja (ĉe [[Mirandilla]]), kiu atingas 546 m de altitudo, la Sierra Machal (ĉe [[La Nava de Santiago]]), kiu atingas 520 m de altitudo kaj Sierra de San Serván (ĉe [[Arroyo de San Serván]]), kiu atingas 608 m de altitudo. La rivero Guadiana estas la ĉefa akso de la teritorio, en kiu elfluas la rivero Aljucén kaj malgrandaj rojoj kiuj trapasas kverkarbarojn. Nordoriente de la municipo estas la [[Natura Parko Kornalvo]]. La urba kerno estas je 218 super mar nivelo. En la interno de la municipa teritorio de Mérida estas kelkaj sendependaj enklavoj nome la jenaj: [[La Nava de Santiago]], [[Aljucén]], [[El Carrascalejo]], [[Mirandilla]], [[Trujillanos]], [[Calamonte]] kaj [[Arroyo de San Serván]]. Krome la municipa teritorio limas ankaŭ kun tiuj de [[Badajoz]], La Roca de la Sierra, Cordobilla de Lácara, Carmonita, Montánchez (eksklavo) (Cáceres), Alcuéscar (eksklavo) (Cáceres), Arroyomolinos (Cáceres), Santa Amalia, Esparragalejo, La Garrovilla, Torremayor, Montijo, Lobón, Guareña, San Pedro de Mérida, Valverde de Mérida, Solana de los Barros, Almendralejo, Torremejía, Don Álvaro, La Zarza kaj Villagonzalo (eksklavo). == Loĝantaro == [[Dosiero:Calle Santa Eulalia. Mérida.jpg|eta|maldekstre|230px|Strato Santa Eulalia, dujarmila aksa strato kaj komerca centro de la urbo.]] La censita loĝantaro en 2005 estis 53.089 loĝantoj kaj 55.713 komence de 2006. Tamen oni klarigu, ke ĉar Mérida estas administra kaj politika centro de la regiono, multaj ŝtatservantoj -aŭ simillabora loĝantaro- loĝas kaj vivas en Mérida, eĉ sen esti censitaj tie. Aliaj loĝas en etaj vilaĝoj de la ĉirkaŭaĵoj por eviti malavantaĝojn de granda urbo. == Monumentoj == {{Ĉefartikolo|Arkeologia komplekso de Merido}} === Romia teatro === {{Ĉefartikolo|Romia Teatro de Merido}} [[Dosiero:Merida_Roman_Theatre1.jpg|eta|270px|La Romia Teatro de Merido.]] Tiu konstruaĵo estis mendita de [[konsulo]] [[Marko Vipsanio Agripa]] kaj eble uzita el jaroj 16-15-a antaŭ Kristo. Temas pri unu el la plej simbolaj kaj vizitindaj monumentoj de la urbo kaj loĝigas ekde 1933 [[Festivalo de Klasika Teatro de Merido|Festivalon de Klasika Teatro]], kiu okazas ĉiusomere kaj redonas al la monumento ĝian historian funkcion, kiun ĝi perdis dum ĉirkaŭ 16 jarcentoj. Ĝi enhavas sidilaron (''cavea'') por -tiam- 6.000 publikanoj, kiujn oni dividis en tri zonoj: ''cavea ima'', ''media'' kaj ''summa'' (tiu ĉi lasta neenterigita dum jarmilo nuntempe estas tro rompita kaj ne uzebla), la ''orchestra'', kiun dum ludoj okupis la ĥoro, el scenejo aŭ ''pulpitum'' kaj laste la ornamaĵo de la scenejo (''scaenae frons''), la plej rigardinda kaj mirinda parto de la konstruaĵo kaj de la tuta urbo, formita de du etaĝoj de [[korinta ordo|korintaj kolonoj]] kaj ornamita per skulptaĵoj kaj uzata laŭ tri pordoj (''valva regia'' kaj ''valvae hospitaliae''). Malantaŭ la scenejo troviĝas ĝardeno (''Peristilo''). La teatro suferis ŝanĝojn ĉefe fine de la 1-a jarcento eble dum la epoko de la imperiestro [[Trajano]], kiam oni konstruis la nunan kolonaron kaj poste inter la jaroj 330-340. La [[Internacia Festivalo de Klasika Teatro de Mérida]] ({{lang-es|Festival Internacional de Teatro Clásico de Mérida}}) estas festivalo de klasika teatro (ĉefe de greklatina deveno) kiu okazas ĉiujare en Mérida, dum la monatoj julio kaj aŭgusto en la Romia Teatro de Mérida. === Romia amfiteatro === [[Dosiero:MeridaAnfiteatro.jpg|eta|maldekstre|250px|La Romia Amfiteatro de Merido.]] La romiana [[amfiteatro]] estis pli popola konstruaĵo, inaŭgurita eble en la jaro 8-a antaŭ Kristo. Tiu konstruaĵo utilis por luktoj inter [[gladiatoro]]j, inter bestoj (leonoj, virbovoj, ktp.) aŭ inter homoj kaj bestoj. Temas pri konstruaĵo formita de centra sablejo ĉirkaŭita de sidilaro enhavkapabla por 15 000 publikanoj dividitaj, same ke en la teatro en tri zonoj. El tiuj tri zonoj konserviĝas nuntempe nur la suba, ĉar la du supraj estis utiligataj kiel ŝtonejo por apudaj konstruaĵoj. === Ĉevalkurejo === [[Dosiero:VR Merida 03-Circo Romano.jpg|eta|dekstre]270px|Ĉevalkurejo.]] Ĝi longas je 400 m kaj larĝas je 100 m. Ĝi estis la plej granda el la urbaj spektaklejoj, kaj kun la anfiteatro, ricevis la ĉeeston de publiko jam pli interesata pri sportaj emocioj ol pri kleriga teatro. Pro ties grandeco ĝi lokiĝis for de la murega cirklo, apud la ŝoseoj kiuj kunigis la urbon ''Emerita'' kun ''Corduba'' ([[Kordovo]]) kaj ''Tolletum'' ([[Toledo]]). Nuntempe estas klarigejo apud la monumento, kiu estas tute vizitebla. Ĝi enhavkapablis ĉirkaŭ 30.000 publikanojn en sidilaro dividita en sociaj zonoj kiel okazis en teatro kaj amfiteatro. Oni konstruis ĝin komence de la 1-a jarcento eble dum la epoko de imperiestro [[Tiberio]]. Ĝi enhavas centran sablejon kiu funkciis kiel kurejo kaj meze de tiu troviĝas centra barilo nomita ''spina'' longa je 223 m kaj larĝa je 8,5 m, kiu estis ornamita per kolonoj kaj skulptaĵoj. La plej ŝatata spektaklo estis la kuro inter bigoj (du ĉevaloj) kaj kvadrigoj (kvar ĉevaloj). La stiristoj de la ĉaroj estis aŭrigoj, tre popolaj viroj ofte senmortigitaj en pentraĵoj kaj mozaikoj, kiel tiu en la Muzeo kiu ankoraŭ memorigas pri tiu fama kuristo de antaŭ du mil jaroj! === La romia ponto super la rivero Gvadiano === [[Dosiero:Mérida. Roman bridge. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4921759520).jpg|eta|maldekstre|250px|La romia ponto super la rivero Gvadiano; fakte unua sektoro, nome la malplej rekonstruita.]] Iamaniere la ponto super [[Gvadiano]] estas konsiderata kiel la urbonaskejo, ĉar ĝi ebligis trapason de la rivero en direkto de la tiama pli loĝata kaj civilizaciigita regiono – la nuna Portugalio –, kaj la punkto kiu decidis la tiaman kaj eĉ nunan aspekton de la urbo, ĉar la daŭrigo de tiu ponto estis la ĉefa strato de la urbo, la ''Decumanus Maximus''. La situo de la ponto estis zorge elektita en rivera trapasejo, kiu ebligas apogejon en centra insulo, kiu dividas ĝin en du duonojn. La tiama strukturo ne havis la nunan aspekton, ĉar temis pri du arkaĵoj kunigitaj centre per fortika riverrompilo. La nuna strukturo datiĝas je la 17-a jarcento, kiam post inundo de 1603, kiu detruis la centran riverrompilon, oni anstataŭigis ĝin per centra arkaĵo, kiu kunigis la du ĝistiamajn. Tiu verko longa je 792 m estas unu el la plej grandaj konservitaj de romia epoko. === La romia ponto super la rivero Albarregas === De 145 m de longeco oni konstruis ĝin en la sama epoko ke la antaŭe menciita por facile trapasi la riveron [[Albarregas]], ne tiom kvanta aŭ regula kiom la Gvadiano. Temis pri daŭrigo de la ''Cardo Maximus'', la dua ĉefa strato de la urbo kio kunligis ĝin kun la nordo laŭ la poste nomita ''Vía de la Plata'' (Arĝenta vojo). === Akvokondukilo ''Los Milagros'' === [[Dosiero:El acueducto de Los Milagros.jpg|eta|dekstre|250px|''Los Milagros''.]] La [[akvedukto]] (akvokondukilo) ''Los Milagros'' (La mirakloj) formis parton de la kondukilo kiu alportis akvon al la urbo ekde la romiana rezervujo de Proserpina lokita je 5&nbsp;km de la urbo kaj ankoraŭ funkcianta. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. La arkejo konserviĝas bonstate ĉefe en la parto kiu supreniras la riveron Albarregas. === Templo de Diana === Tiu konstruaĵo apartenis al la urba administra centro. Ĝi estas unu el la malmultaj restaĵoj de religia eco kiu konserviĝas bonstate. Malgraŭ ties nome, erare uzata je ties malkaŝo, la konstruaĵo estis dediĉita al la imperiaj dioj kaj ceremonioj. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. Ĝi estas rektangula kaj ĉirkaŭita per altegaj kolonoj. La bona konserviĝo ŝuldiĝas je la fakto, ke uzante tiujn kolonojn kaj bazkonstruaĵon estis poste konstruite sur ĝi renasencan palacon de la grafo "de los Corbos", kies restaĵoj ankoraŭ videblas kaj kiun oni forigis nur fine de la 20-a jarcento por purigi la romianan templon. === Arko de Trajano === [[Dosiero:Merida Arco de Trajano.JPG|eta|maldekstre|230px|Arko de Trajano.]] Arka enirejo, eble, al la administra provinca centro. Ĝi estis lokita ĉe la ''Kardo Maximus'', unu el la ĉefaj stratoj kiu kunligis tiun provincan centron kun la urba. Tiam ĝi estis kovrita je [[marmoro]]. La arko estis konata tradicie en la urbo kiel «de Trajano», sen ajna scienca fundamento kiu rilatas ĝin al tiu imperiestro. Ekde la 13-a de decembro 1912 ĝi estas protektita kiel Havaĵo de Kultura Intereso kaj en 1993 la Unesko deklaris ĝin [[Monda heredaĵo de Unesko]] kiel parto de la Arkeologia Komplekso de Mérida. Temas pri [[duoncirkla arko]] 15 metrojn alta, inklude du metrojn de bazo nun enterigitaj sub pavimo. La [[Spano (arkitekturo)|spano]] de tiu arko estas de preskaŭ naŭ metroj kaj de pinto ĝis pinto de [[kontraŭforto]]j temas pri dek tri metroj. La materialo uzita por ĝia konstruado estis [[granito]]. == Nacia Muzeo de Romia Arto == [[Dosiero:Museo Nacional de Arte Romano 2019An004.jpg|eta|dekstre|220px|Interno de la muzeo.]] La [[Nacia Muzeo de Romia Arto]] de Merido estas verko de la prestiĝa arkitekto [[Rafael Moneo]] kaj estis inaŭgurita en septembro de 1986; ĝi loĝigas senegalan kolekton da romianaĵoj devenaj el la tiama ''Augusta Emerita'', hodiaŭe Mérida. Per ĝi oni povas lerni multege pri la vivo de la tiama loĝantaro kaj ties kulturo. La konstruaĵo enhavas grandegan salonon enhavkapabla por altaj restaĵoj kaj imitanta tiamajn brikajn konstruaĵojn. En la subtera etaĝo videblas restaĵoj sur ties tiama lokigo kaj per subtera koridoro eblas eniri de tie al la teatrejo. Aktuale la muzeo estas hejmo de pli ol 36 000 objektoj, kaj celebris en 2011 sian 25-an datrevenon, kaj en tiu epoko ricevis ĉirkaŭ kvin milionojn da loĝantoj, agante kiel ĉefa motoro de la radikala transformado de la turismo de Mérida. Krome ĝi estas hejmo por multaj disvastigaj kaj akademiaj aktivecoj, gvidataj vizitoj, kunlaboro kun socia aktiveco, ktp. Eĉ lokaj volontuloj helpas en la zorgado pri vizitantoj. == Aliaj interesaj vizitindaĵoj == [[Dosiero:Embalse de Proserpina, Mérida (2015).JPG|eta|Akvobaraĵo Proserpina, ĉe Mérida.]] * Romiana domo apud la amfiteatro. * Domo de Mitreo. Domo ĉe Amfiteatro. * [[Arkeologia ejo de Sankta Eulalia]]. Sube de populara preĝejo de Sankta Eulalia troviĝas interesegaj restaĵoj de antikva preĝejo kaj religiaj lokoj de prakristana epoko. Tio videblas nur ekde fine de la 20-a jarcento. * ''Xenodoquium'' (pilgrimejo). De [[visigotoj|visigota]] epoko. * Araba alcazabo aŭ kastelo. Apud la romia ponto super la rivero Gvadiano. Por ties konstruado la araboj reutiligis la ŝtonojn de antaŭaj konstruaĵoj por ili senvaloraj kiel la teatro aŭ amfiteatro. * Akvedukto de Sankta Lazaro. * Portikaro de la forumo kaj provinca forumo. * Arkeologiaj kompleksoj de Morerías kaj Huerta Otero. * [[Kunkatedralo de Merido (Hispanio)|Kunkatedralo de Merido]]. * [[Baziliko de Sankta Eŭlalia de Merida|Baziliko de Sankta Eŭlalia]]. * Preĝejo de Sankta Klara (Visigota Muzeo). * Preĝejo de ''Nuestra Señora de la Antigua''. * Preĝejo de Karmen. * Konvento de Jesuo, nune ŝtata hotelo ''Parador Nacional de Turismo Vía de la Plata''. * Konvento de Santa Andreo aŭ de Sankta Domeniko, nun ruina kaj [[koncentrejo]] de politikaj kaj militaj prizonuloj dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. * Iama konvento de Sankta Eŭlalia. * Hospitalo de ''San Juan de Dios'', nuna sidejo de la regiona parlamento. * En la ĉirkaŭaĵoj de Mérida troviĝas la du plej antikvaj rezervujoj de Hispanio: tiu de [[Akvobaraĵo Kornalvo|Kornalvo]] kaj tiu de [[Akvobaraĵo Proserpina|Proserpina]] kaj la romia banloko de [[Alange]] ankoraŭ uzataj. ==Esperanto== En Merido okazis la [[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]] de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo [[1992]], nome en la tiama Kulturdomo. == Bildoj == <gallery> Lintelodelamuzeo.jpg|Lintelo de la muzeo. Maketodeteatro.jpg|Maketo de la teatro kaj la amfiteatro en la arta pordego de la muzeo. En la foto kun la nordo norde; en la reala artaĵo ili estas inverse. Gladiatarojenartajxo.jpg|[[Gladiatoro]]j en artaĵo de la muzeo. TeatrajmaskojenmuzeodeMerida.jpg|Teatraj [[masko]]j en muzeo de Merido. Detalodetuniko.jpg|Detalo de [[tuniko]] en skulptaĵo ĉe la muzeo de Merido. MuniciparegularodeOsuna.jpg|Municipa regularo de [[Osuna]] en provizora ekspozicio en la muzeo de Merido (44 a.K. elsendita en 20-24 a.K). </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Mérida (stacidomo)]] * [[Aljucén (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Mérida (Spain)|commonscat=Mérida}} * [http://www.merida.es Oficiala retpaĝo] * [http://www.merida.esp.st/ Mérida] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060321063938/http://www.merida.esp.st/ |date=2006-03-21 }}, [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]] * [http://www.festivaldemerida.com/ Festivalo de Klasika Teatro] * [http://www.mnar.es/ Nacia Muzeo de Romia Arto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141101235915/http://www.mnar.es/ |date=2014-11-01 }} * [http://www.ipernity.com/blog/mpancorbo/276133 Blogaĵo en Esperanto pri Mérida] (kun montro de malnova filmo pri la urbo, kun tekstoj dublitaj al Esperanto) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Badaĥozo]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido| ]] o38d5dmetpl5rdjeyjobqj630qn2sa6 9454896 9454894 2026-08-16T13:49:29Z ThomasPusch 1869 9454896 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Mérida}} {{Informkesto urbo | nomo=Merido | statuso=Urbo | lando=Hispanio | flago=Bandera de Mérida.svg | blazono=Escudo de Mérida.svg | devizo= | patrono= | mapo= | bildo=Collage de Mérida.jpg | bildo-larĝeco = 300px | longitudo-gradoj=6 | longitudo-minutoj=20 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto= E | latitudo-gradoj=38 | latitudo-minutoj=54 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto= N | ŝtato=[[Hispanio]] | regiono=[[Ekstremaduro]] | provinco= [[provinco Badaĥozo]] | regiono-ISO=ES-BA | situo sur mapo2 = Hispanio | Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> | zomo=9 | distrikto= | fondo=[[-25|25 a. K.]] | registaro= | estro=José Angel Calle Gragera <!--ĉu vere en 2026? ekde kiam? --> | alto= 217 m | areo= 865,6 km² | loĝ=53.915 | dens=62,29 | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk=06800 | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= }} '''Merido''' aŭ '''Mérida''' estas [[Hispanio|hispana]] urbo de la [[provinco Badaĥozo]] ({{l-es|Badajoz}}), kiu estas la suda el la du provincoj el [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] Extremadura ([[Ekstremaduro]]), sudokcidenta regiono en Hispanio inter [[Andaluzio]] kaj [[Portugalio]]. Mérida estis elektita ĉefurbo de tiu [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] je la fino de la [[1970-aj jaroj]] kiam komenciĝis la demokrata [[reĝimo (politiko)|reĝimo]], pro tio ke ĝi situas meze de la regiono kaj temas pri tre historia urbo. == Deveno == Merido posedas tre malnovan devenon jam de antaŭromia epoko, kiam Hispanio estis loĝata de diversaj popoloj kaj en tiu regiono de kelt-ibera prapopolo. La urbo estis refondita kiel [[Romio|romia]] urbo en epoko de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]] (1-a jarcento) kaj ricevis la nomon de '''Emérita Augusta''' ĉar ties tiama loĝantaro estis ekssoldatoj jam liberigitaj for de la armeo, kiuj restis tie kiam ili ricevis romian civitanecon. La romia nomo memoras tiun devenon por emerituloj, ĉar en la latina ĝi signifis same ol en Esperanto. == Geografio == [[Dosiero:Mérida. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4923913891).jpg|eta|maldekstre|240px|La rivero Gvadiano ĉe Merido.]] Temas pri la ĉefurbo de la komarko [[Vegas Bajas|Tierra de Mérida-Vegas Bajas]], je 61&nbsp;km de [[Badajoz]], trapasata de la [[Aŭtovojo de Ekstremaduro]] kaj de la Aŭtovojo A-66. La reliefo de la etenda municipa teritorio estas ĉefe ebena, markita de la depresio de la [[Guadiana|rivero Guadiana]]. Temas pri ebenaĵo rompiteta per kelkaj malgrandaj montaretoj for de la propra valo de la rivero mem, kiel tiuj de Sierra Bermeja (ĉe [[Mirandilla]]), kiu atingas 546 m de altitudo, la Sierra Machal (ĉe [[La Nava de Santiago]]), kiu atingas 520 m de altitudo kaj Sierra de San Serván (ĉe [[Arroyo de San Serván]]), kiu atingas 608 m de altitudo. La rivero Guadiana estas la ĉefa akso de la teritorio, en kiu elfluas la rivero Aljucén kaj malgrandaj rojoj kiuj trapasas kverkarbarojn. Nordoriente de la municipo estas la [[Natura Parko Kornalvo]]. La urba kerno estas je 218 super mar nivelo. En la interno de la municipa teritorio de Mérida estas kelkaj sendependaj enklavoj nome la jenaj: [[La Nava de Santiago]], [[Aljucén]], [[El Carrascalejo]], [[Mirandilla]], [[Trujillanos]], [[Calamonte]] kaj [[Arroyo de San Serván]]. Krome la municipa teritorio limas ankaŭ kun tiuj de [[Badajoz]], La Roca de la Sierra, Cordobilla de Lácara, Carmonita, Montánchez (eksklavo) (Cáceres), Alcuéscar (eksklavo) (Cáceres), Arroyomolinos (Cáceres), Santa Amalia, Esparragalejo, La Garrovilla, Torremayor, Montijo, Lobón, Guareña, San Pedro de Mérida, Valverde de Mérida, Solana de los Barros, Almendralejo, Torremejía, Don Álvaro, La Zarza kaj Villagonzalo (eksklavo). == Loĝantaro == [[Dosiero:Calle Santa Eulalia. Mérida.jpg|eta|maldekstre|230px|Strato Santa Eulalia, dujarmila aksa strato kaj komerca centro de la urbo.]] La censita loĝantaro en 2005 estis 53.089 loĝantoj kaj 55.713 komence de 2006. Tamen oni klarigu, ke ĉar Mérida estas administra kaj politika centro de la regiono, multaj ŝtatservantoj -aŭ simillabora loĝantaro- loĝas kaj vivas en Mérida, eĉ sen esti censitaj tie. Aliaj loĝas en etaj vilaĝoj de la ĉirkaŭaĵoj por eviti malavantaĝojn de granda urbo. == Monumentoj == {{Ĉefartikolo|Arkeologia komplekso de Merido}} === Romia teatro === {{Ĉefartikolo|Romia Teatro de Merido}} [[Dosiero:Merida_Roman_Theatre1.jpg|eta|270px|La Romia Teatro de Merido.]] Tiu konstruaĵo estis mendita de [[konsulo]] [[Marko Vipsanio Agripa]] kaj eble uzita el jaroj 16-15-a antaŭ Kristo. Temas pri unu el la plej simbolaj kaj vizitindaj monumentoj de la urbo kaj loĝigas ekde 1933 [[Festivalo de Klasika Teatro de Merido|Festivalon de Klasika Teatro]], kiu okazas ĉiusomere kaj redonas al la monumento ĝian historian funkcion, kiun ĝi perdis dum ĉirkaŭ 16 jarcentoj. Ĝi enhavas sidilaron (''cavea'') por -tiam- 6.000 publikanoj, kiujn oni dividis en tri zonoj: ''cavea ima'', ''media'' kaj ''summa'' (tiu ĉi lasta neenterigita dum jarmilo nuntempe estas tro rompita kaj ne uzebla), la ''orchestra'', kiun dum ludoj okupis la ĥoro, el scenejo aŭ ''pulpitum'' kaj laste la ornamaĵo de la scenejo (''scaenae frons''), la plej rigardinda kaj mirinda parto de la konstruaĵo kaj de la tuta urbo, formita de du etaĝoj de [[korinta ordo|korintaj kolonoj]] kaj ornamita per skulptaĵoj kaj uzata laŭ tri pordoj (''valva regia'' kaj ''valvae hospitaliae''). Malantaŭ la scenejo troviĝas ĝardeno (''Peristilo''). La teatro suferis ŝanĝojn ĉefe fine de la 1-a jarcento eble dum la epoko de la imperiestro [[Trajano]], kiam oni konstruis la nunan kolonaron kaj poste inter la jaroj 330-340. La [[Internacia Festivalo de Klasika Teatro de Mérida]] ({{lang-es|Festival Internacional de Teatro Clásico de Mérida}}) estas festivalo de klasika teatro (ĉefe de greklatina deveno) kiu okazas ĉiujare en Mérida, dum la monatoj julio kaj aŭgusto en la Romia Teatro de Mérida. === Romia amfiteatro === [[Dosiero:MeridaAnfiteatro.jpg|eta|maldekstre|250px|La Romia Amfiteatro de Merido.]] La romiana [[amfiteatro]] estis pli popola konstruaĵo, inaŭgurita eble en la jaro 8-a antaŭ Kristo. Tiu konstruaĵo utilis por luktoj inter [[gladiatoro]]j, inter bestoj (leonoj, virbovoj, ktp.) aŭ inter homoj kaj bestoj. Temas pri konstruaĵo formita de centra sablejo ĉirkaŭita de sidilaro enhavkapabla por 15 000 publikanoj dividitaj, same ke en la teatro en tri zonoj. El tiuj tri zonoj konserviĝas nuntempe nur la suba, ĉar la du supraj estis utiligataj kiel ŝtonejo por apudaj konstruaĵoj. === Ĉevalkurejo === [[Dosiero:VR Merida 03-Circo Romano.jpg|eta|dekstre]270px|Ĉevalkurejo.]] Ĝi longas je 400 m kaj larĝas je 100 m. Ĝi estis la plej granda el la urbaj spektaklejoj, kaj kun la anfiteatro, ricevis la ĉeeston de publiko jam pli interesata pri sportaj emocioj ol pri kleriga teatro. Pro ties grandeco ĝi lokiĝis for de la murega cirklo, apud la ŝoseoj kiuj kunigis la urbon ''Emerita'' kun ''Corduba'' ([[Kordovo]]) kaj ''Tolletum'' ([[Toledo]]). Nuntempe estas klarigejo apud la monumento, kiu estas tute vizitebla. Ĝi enhavkapablis ĉirkaŭ 30.000 publikanojn en sidilaro dividita en sociaj zonoj kiel okazis en teatro kaj amfiteatro. Oni konstruis ĝin komence de la 1-a jarcento eble dum la epoko de imperiestro [[Tiberio]]. Ĝi enhavas centran sablejon kiu funkciis kiel kurejo kaj meze de tiu troviĝas centra barilo nomita ''spina'' longa je 223 m kaj larĝa je 8,5 m, kiu estis ornamita per kolonoj kaj skulptaĵoj. La plej ŝatata spektaklo estis la kuro inter bigoj (du ĉevaloj) kaj kvadrigoj (kvar ĉevaloj). La stiristoj de la ĉaroj estis aŭrigoj, tre popolaj viroj ofte senmortigitaj en pentraĵoj kaj mozaikoj, kiel tiu en la Muzeo kiu ankoraŭ memorigas pri tiu fama kuristo de antaŭ du mil jaroj! === La romia ponto super la rivero Gvadiano === [[Dosiero:Mérida. Roman bridge. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4921759520).jpg|eta|maldekstre|250px|La romia ponto super la rivero Gvadiano; fakte unua sektoro, nome la malplej rekonstruita.]] Iamaniere la ponto super [[Gvadiano]] estas konsiderata kiel la urbonaskejo, ĉar ĝi ebligis trapason de la rivero en direkto de la tiama pli loĝata kaj civilizaciigita regiono – la nuna Portugalio –, kaj la punkto kiu decidis la tiaman kaj eĉ nunan aspekton de la urbo, ĉar la daŭrigo de tiu ponto estis la ĉefa strato de la urbo, la ''Decumanus Maximus''. La situo de la ponto estis zorge elektita en rivera trapasejo, kiu ebligas apogejon en centra insulo, kiu dividas ĝin en du duonojn. La tiama strukturo ne havis la nunan aspekton, ĉar temis pri du arkaĵoj kunigitaj centre per fortika riverrompilo. La nuna strukturo datiĝas je la 17-a jarcento, kiam post inundo de 1603, kiu detruis la centran riverrompilon, oni anstataŭigis ĝin per centra arkaĵo, kiu kunigis la du ĝistiamajn. Tiu verko longa je 792 m estas unu el la plej grandaj konservitaj de romia epoko. === La romia ponto super la rivero Albarregas === De 145 m de longeco oni konstruis ĝin en la sama epoko ke la antaŭe menciita por facile trapasi la riveron [[Albarregas]], ne tiom kvanta aŭ regula kiom la Gvadiano. Temis pri daŭrigo de la ''Cardo Maximus'', la dua ĉefa strato de la urbo kio kunligis ĝin kun la nordo laŭ la poste nomita ''Vía de la Plata'' (Arĝenta vojo). === Akvokondukilo ''Los Milagros'' === [[Dosiero:El acueducto de Los Milagros.jpg|eta|dekstre|250px|''Los Milagros''.]] La [[akvedukto]] (akvokondukilo) ''Los Milagros'' (La mirakloj) formis parton de la kondukilo kiu alportis akvon al la urbo ekde la romiana rezervujo de Proserpina lokita je 5&nbsp;km de la urbo kaj ankoraŭ funkcianta. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. La arkejo konserviĝas bonstate ĉefe en la parto kiu supreniras la riveron Albarregas. === Templo de Diana === Tiu konstruaĵo apartenis al la urba administra centro. Ĝi estas unu el la malmultaj restaĵoj de religia eco kiu konserviĝas bonstate. Malgraŭ ties nome, erare uzata je ties malkaŝo, la konstruaĵo estis dediĉita al la imperiaj dioj kaj ceremonioj. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. Ĝi estas rektangula kaj ĉirkaŭita per altegaj kolonoj. La bona konserviĝo ŝuldiĝas je la fakto, ke uzante tiujn kolonojn kaj bazkonstruaĵon estis poste konstruite sur ĝi renasencan palacon de la grafo "de los Corbos", kies restaĵoj ankoraŭ videblas kaj kiun oni forigis nur fine de la 20-a jarcento por purigi la romianan templon. === Arko de Trajano === [[Dosiero:Merida Arco de Trajano.JPG|eta|maldekstre|230px|Arko de Trajano.]] Arka enirejo, eble, al la administra provinca centro. Ĝi estis lokita ĉe la ''Kardo Maximus'', unu el la ĉefaj stratoj kiu kunligis tiun provincan centron kun la urba. Tiam ĝi estis kovrita je [[marmoro]]. La arko estis konata tradicie en la urbo kiel «de Trajano», sen ajna scienca fundamento kiu rilatas ĝin al tiu imperiestro. Ekde la 13-a de decembro 1912 ĝi estas protektita kiel Havaĵo de Kultura Intereso kaj en 1993 la Unesko deklaris ĝin [[Monda heredaĵo de Unesko]] kiel parto de la Arkeologia Komplekso de Mérida. Temas pri [[duoncirkla arko]] 15 metrojn alta, inklude du metrojn de bazo nun enterigitaj sub pavimo. La [[Spano (arkitekturo)|spano]] de tiu arko estas de preskaŭ naŭ metroj kaj de pinto ĝis pinto de [[kontraŭforto]]j temas pri dek tri metroj. La materialo uzita por ĝia konstruado estis [[granito]]. == Nacia Muzeo de Romia Arto == [[Dosiero:Museo Nacional de Arte Romano 2019An004.jpg|eta|dekstre|220px|Interno de la muzeo.]] La [[Nacia Muzeo de Romia Arto]] de Merido estas verko de la prestiĝa arkitekto [[Rafael Moneo]] kaj estis inaŭgurita en septembro de 1986; ĝi loĝigas senegalan kolekton da romianaĵoj devenaj el la tiama ''Augusta Emerita'', hodiaŭe Mérida. Per ĝi oni povas lerni multege pri la vivo de la tiama loĝantaro kaj ties kulturo. La konstruaĵo enhavas grandegan salonon enhavkapabla por altaj restaĵoj kaj imitanta tiamajn brikajn konstruaĵojn. En la subtera etaĝo videblas restaĵoj sur ties tiama lokigo kaj per subtera koridoro eblas eniri de tie al la teatrejo. Aktuale la muzeo estas hejmo de pli ol 36 000 objektoj, kaj celebris en 2011 sian 25-an datrevenon, kaj en tiu epoko ricevis ĉirkaŭ kvin milionojn da loĝantoj, agante kiel ĉefa motoro de la radikala transformado de la turismo de Mérida. Krome ĝi estas hejmo por multaj disvastigaj kaj akademiaj aktivecoj, gvidataj vizitoj, kunlaboro kun socia aktiveco, ktp. Eĉ lokaj volontuloj helpas en la zorgado pri vizitantoj. == Aliaj interesaj vizitindaĵoj == [[Dosiero:Embalse de Proserpina, Mérida (2015).JPG|eta|Akvobaraĵo Proserpina, ĉe Mérida.]] * Romiana domo apud la amfiteatro. * Domo de Mitreo. Domo ĉe Amfiteatro. * [[Arkeologia ejo de Sankta Eulalia]]. Sube de populara preĝejo de Sankta Eulalia troviĝas interesegaj restaĵoj de antikva preĝejo kaj religiaj lokoj de prakristana epoko. Tio videblas nur ekde fine de la 20-a jarcento. * ''Xenodoquium'' (pilgrimejo). De [[visigotoj|visigota]] epoko. * Araba alcazabo aŭ kastelo. Apud la romia ponto super la rivero Gvadiano. Por ties konstruado la araboj reutiligis la ŝtonojn de antaŭaj konstruaĵoj por ili senvaloraj kiel la teatro aŭ amfiteatro. * Akvedukto de Sankta Lazaro. * Portikaro de la forumo kaj provinca forumo. * Arkeologiaj kompleksoj de Morerías kaj Huerta Otero. * [[Kunkatedralo de Merido (Hispanio)|Kunkatedralo de Merido]]. * [[Baziliko de Sankta Eŭlalia de Merida|Baziliko de Sankta Eŭlalia]]. * Preĝejo de Sankta Klara (Visigota Muzeo). * Preĝejo de ''Nuestra Señora de la Antigua''. * Preĝejo de Karmen. * Konvento de Jesuo, nune ŝtata hotelo ''Parador Nacional de Turismo Vía de la Plata''. * Konvento de Santa Andreo aŭ de Sankta Domeniko, nun ruina kaj [[koncentrejo]] de politikaj kaj militaj prizonuloj dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. * Iama konvento de Sankta Eŭlalia. * Hospitalo de ''San Juan de Dios'', nuna sidejo de la regiona parlamento. * En la ĉirkaŭaĵoj de Mérida troviĝas la du plej antikvaj rezervujoj de Hispanio: tiu de [[Akvobaraĵo Kornalvo|Kornalvo]] kaj tiu de [[Akvobaraĵo Proserpina|Proserpina]] kaj la romia banloko de [[Alange]] ankoraŭ uzataj. ==Esperanto== En Merido okazis la [[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]] de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo [[1992]], nome en la tiama Kulturdomo. == Bildoj == <gallery> Lintelodelamuzeo.jpg|Lintelo de la muzeo. Maketodeteatro.jpg|Maketo de la teatro kaj la amfiteatro en la arta pordego de la muzeo. En la foto kun la nordo norde; en la reala artaĵo ili estas inverse. Gladiatarojenartajxo.jpg|[[Gladiatoro]]j en artaĵo de la muzeo. TeatrajmaskojenmuzeodeMerida.jpg|Teatraj [[masko]]j en muzeo de Merido. Detalodetuniko.jpg|Detalo de [[tuniko]] en skulptaĵo ĉe la muzeo de Merido. MuniciparegularodeOsuna.jpg|Municipa regularo de [[Osuna]] en provizora ekspozicio en la muzeo de Merido (44 a.K. elsendita en 20-24 a.K). </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Mérida (stacidomo)]] * [[Aljucén (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Mérida (Spain)|commonscat=Mérida}} * [http://www.merida.es Oficiala retpaĝo] * [http://www.merida.esp.st/ Mérida] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060321063938/http://www.merida.esp.st/ |date=2006-03-21 }}, [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]] * [http://www.festivaldemerida.com/ Festivalo de Klasika Teatro] * [http://www.mnar.es/ Nacia Muzeo de Romia Arto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141101235915/http://www.mnar.es/ |date=2014-11-01 }} * [http://www.ipernity.com/blog/mpancorbo/276133 Blogaĵo en Esperanto pri Mérida] (kun montro de malnova filmo pri la urbo, kun tekstoj dublitaj al Esperanto) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Badaĥozo]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido| ]] d9nqf7r9s1aqonz9u0lf9svy8gjw0ry 9454898 9454896 2026-08-16T13:51:51Z ThomasPusch 1869 9454898 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Mérida}} {{Informkesto urbo | nomo=Merido | statuso=Urbo | lando=Hispanio | flago=Bandera de Mérida.svg | blazono=Escudo de Mérida.svg | devizo= | patrono= | mapo= | bildo=Collage de Mérida.jpg | bildo-larĝeco = 300px | longitudo-gradoj=6 | longitudo-minutoj=20 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto= E | latitudo-gradoj=38 | latitudo-minutoj=54 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto= N | ŝtato=[[Hispanio]] | regiono=[[Ekstremaduro]] | provinco= [[provinco Badaĥozo]] | regiono-ISO=ES-BA | situo sur mapo2 = Hispanio | Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> | zomo=9 | distrikto= | fondo=[[-25|25 a. K.]] | registaro= | estro=José Angel Calle Gragera <!--ĉu vere en 2026? ekde kiam? --> | alto= 217 m | areo= 865,6 km² | loĝ=53.915 | dens=62,29 | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk=06800 | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= }} '''Merido''' aŭ '''Mérida''' estas [[Hispanio|hispana]] urbo de la [[provinco Badaĥozo]] ({{l-es|Badajoz}}), kiu estas la suda el la du provincoj el [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] Extremadura ([[Ekstremaduro]]), sudokcidenta regiono en Hispanio inter [[Andaluzio]] kaj [[Portugalio]]. Mérida estis elektita ĉefurbo de tiu [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] je la fino de la [[1970-aj jaroj]] kiam komenciĝis la demokrata [[reĝimo (politiko)|reĝimo]], pro tio ke ĝi situas meze de la regiono kaj temas pri tre historia urbo. == Deveno == Merido posedas tre malnovan devenon jam de antaŭromia epoko, kiam Hispanio estis loĝata de diversaj popoloj kaj en tiu regiono de kelt-ibera prapopolo. La urbo estis refondita kiel [[Romio|romia]] urbo en epoko de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]] (1-a jarcento) kaj ricevis la nomon de '''Emérita Augusta''' ĉar ties tiama loĝantaro estis ekssoldatoj jam liberigitaj for de la armeo, kiuj restis tie kiam ili ricevis romian civitanecon. La romia nomo memoras tiun devenon por emerituloj, ĉar en la latina ĝi signifis same ol en Esperanto. == Geografio == [[Dosiero:Mérida. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4923913891).jpg|eta|maldekstre|240px|La rivero Gvadiano ĉe Merido.]] Temas pri la ĉefurbo de la komarko [[Vegas Bajas|Tierra de Mérida-Vegas Bajas]], je 61&nbsp;km de [[Badajoz]], trapasata de la [[Aŭtovojo de Ekstremaduro]] kaj de la Aŭtovojo A-66. La reliefo de la etenda municipa teritorio estas ĉefe ebena, markita de la depresio de la [[Guadiana|rivero Guadiana]]. Temas pri ebenaĵo rompiteta per kelkaj malgrandaj montaretoj for de la propra valo de la rivero mem, kiel tiuj de Sierra Bermeja (ĉe [[Mirandilla]]), kiu atingas 546 m de altitudo, la Sierra Machal (ĉe [[La Nava de Santiago]]), kiu atingas 520 m de altitudo kaj Sierra de San Serván (ĉe [[Arroyo de San Serván]]), kiu atingas 608 m de altitudo. La rivero Guadiana estas la ĉefa akso de la teritorio, en kiu elfluas la rivero Aljucén kaj malgrandaj rojoj kiuj trapasas kverkarbarojn. Nordoriente de la municipo estas la [[Natura Parko Kornalvo]]. La urba kerno estas je 218 super mar nivelo. En la interno de la municipa teritorio de Mérida estas kelkaj sendependaj enklavoj nome la jenaj: [[La Nava de Santiago]], [[Aljucén]], [[El Carrascalejo]], [[Mirandilla]], [[Trujillanos]], [[Calamonte]] kaj [[Arroyo de San Serván]]. Krome la municipa teritorio limas ankaŭ kun tiuj de [[Badajoz]], La Roca de la Sierra, Cordobilla de Lácara, Carmonita, Montánchez (eksklavo) (Cáceres), Alcuéscar (eksklavo) (Cáceres), Arroyomolinos (Cáceres), Santa Amalia, Esparragalejo, La Garrovilla, Torremayor, Montijo, Lobón, Guareña, San Pedro de Mérida, Valverde de Mérida, Solana de los Barros, Almendralejo, Torremejía, Don Álvaro, La Zarza kaj Villagonzalo (eksklavo). == Loĝantaro == [[Dosiero:Calle Santa Eulalia. Mérida.jpg|eta|maldekstre|230px|Strato Santa Eulalia, dujarmila aksa strato kaj komerca centro de la urbo.]] La censita loĝantaro en 2005 estis 53.089 loĝantoj kaj 55.713 komence de 2006. Tamen oni klarigu, ke ĉar Mérida estas administra kaj politika centro de la regiono, multaj ŝtatservantoj -aŭ simillabora loĝantaro- loĝas kaj vivas en Mérida, eĉ sen esti censitaj tie. Aliaj loĝas en etaj vilaĝoj de la ĉirkaŭaĵoj por eviti malavantaĝojn de granda urbo. == Monumentoj == {{Ĉefartikolo|Arkeologia komplekso de Merido}} === Romia teatro === {{Ĉefartikolo|Romia Teatro de Merido}} [[Dosiero:Merida_Roman_Theatre1.jpg|eta|270px|La Romia Teatro de Merido.]] Tiu konstruaĵo estis mendita de [[konsulo]] [[Marko Vipsanio Agripa]] kaj eble uzita el jaroj 16-15-a antaŭ Kristo. Temas pri unu el la plej simbolaj kaj vizitindaj monumentoj de la urbo kaj loĝigas ekde 1933 [[Festivalo de Klasika Teatro de Merido|Festivalon de Klasika Teatro]], kiu okazas ĉiusomere kaj redonas al la monumento ĝian historian funkcion, kiun ĝi perdis dum ĉirkaŭ 16 jarcentoj. Ĝi enhavas sidilaron (''cavea'') por -tiam- 6.000 publikanoj, kiujn oni dividis en tri zonoj: ''cavea ima'', ''media'' kaj ''summa'' (tiu ĉi lasta neenterigita dum jarmilo nuntempe estas tro rompita kaj ne uzebla), la ''orchestra'', kiun dum ludoj okupis la ĥoro, el scenejo aŭ ''pulpitum'' kaj laste la ornamaĵo de la scenejo (''scaenae frons''), la plej rigardinda kaj mirinda parto de la konstruaĵo kaj de la tuta urbo, formita de du etaĝoj de [[korinta ordo|korintaj kolonoj]] kaj ornamita per skulptaĵoj kaj uzata laŭ tri pordoj (''valva regia'' kaj ''valvae hospitaliae''). Malantaŭ la scenejo troviĝas ĝardeno (''Peristilo''). La teatro suferis ŝanĝojn ĉefe fine de la 1-a jarcento eble dum la epoko de la imperiestro [[Trajano]], kiam oni konstruis la nunan kolonaron kaj poste inter la jaroj 330-340. La [[Internacia Festivalo de Klasika Teatro de Mérida]] ({{lang-es|Festival Internacional de Teatro Clásico de Mérida}}) estas festivalo de klasika teatro (ĉefe de greklatina deveno) kiu okazas ĉiujare en Mérida, dum la monatoj julio kaj aŭgusto en la Romia Teatro de Mérida. === Romia amfiteatro === [[Dosiero:MeridaAnfiteatro.jpg|eta|maldekstre|250px|La Romia Amfiteatro de Merido.]] La romiana [[amfiteatro]] estis pli popola konstruaĵo, inaŭgurita eble en la jaro 8-a antaŭ Kristo. Tiu konstruaĵo utilis por luktoj inter [[gladiatoro]]j, inter bestoj (leonoj, virbovoj, ktp.) aŭ inter homoj kaj bestoj. Temas pri konstruaĵo formita de centra sablejo ĉirkaŭita de sidilaro enhavkapabla por 15 000 publikanoj dividitaj, same ke en la teatro en tri zonoj. El tiuj tri zonoj konserviĝas nuntempe nur la suba, ĉar la du supraj estis utiligataj kiel ŝtonejo por apudaj konstruaĵoj. === Ĉevalkurejo === [[Dosiero:VR Merida 03-Circo Romano.jpg|eta|dekstre]270px|Ĉevalkurejo.]] Ĝi longas je 400 m kaj larĝas je 100 m. Ĝi estis la plej granda el la urbaj spektaklejoj, kaj kun la anfiteatro, ricevis la ĉeeston de publiko jam pli interesata pri sportaj emocioj ol pri kleriga teatro. Pro ties grandeco ĝi lokiĝis for de la murega cirklo, apud la ŝoseoj kiuj kunigis la urbon ''Emerita'' kun ''Corduba'' ([[Kordovo]]) kaj ''Tolletum'' ([[Toledo]]). Nuntempe estas klarigejo apud la monumento, kiu estas tute vizitebla. Ĝi enhavkapablis ĉirkaŭ 30.000 publikanojn en sidilaro dividita en sociaj zonoj kiel okazis en teatro kaj amfiteatro. Oni konstruis ĝin komence de la 1-a jarcento eble dum la epoko de imperiestro [[Tiberio]]. Ĝi enhavas centran sablejon kiu funkciis kiel kurejo kaj meze de tiu troviĝas centra barilo nomita ''spina'' longa je 223 m kaj larĝa je 8,5 m, kiu estis ornamita per kolonoj kaj skulptaĵoj. La plej ŝatata spektaklo estis la kuro inter bigoj (du ĉevaloj) kaj kvadrigoj (kvar ĉevaloj). La stiristoj de la ĉaroj estis aŭrigoj, tre popolaj viroj ofte senmortigitaj en pentraĵoj kaj mozaikoj, kiel tiu en la Muzeo kiu ankoraŭ memorigas pri tiu fama kuristo de antaŭ du mil jaroj! === La romia ponto super la rivero Gvadiano === [[Dosiero:Mérida. Roman bridge. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4921759520).jpg|eta|maldekstre|250px|La romia ponto super la rivero Gvadiano; fakte unua sektoro, nome la malplej rekonstruita.]] Iamaniere la ponto super [[Gvadiano]] estas konsiderata kiel la urbonaskejo, ĉar ĝi ebligis trapason de la rivero en direkto de la tiama pli loĝata kaj civilizaciigita regiono – la nuna Portugalio –, kaj la punkto kiu decidis la tiaman kaj eĉ nunan aspekton de la urbo, ĉar la daŭrigo de tiu ponto estis la ĉefa strato de la urbo, la ''Decumanus Maximus''. La situo de la ponto estis zorge elektita en rivera trapasejo, kiu ebligas apogejon en centra insulo, kiu dividas ĝin en du duonojn. La tiama strukturo ne havis la nunan aspekton, ĉar temis pri du arkaĵoj kunigitaj centre per fortika riverrompilo. La nuna strukturo datiĝas je la 17-a jarcento, kiam post inundo de 1603, kiu detruis la centran riverrompilon, oni anstataŭigis ĝin per centra arkaĵo, kiu kunigis la du ĝistiamajn. Tiu verko longa je 792 m estas unu el la plej grandaj konservitaj de romia epoko. === La romia ponto super la rivero Albarregas === De 145 m de longeco oni konstruis ĝin en la sama epoko ke la antaŭe menciita por facile trapasi la riveron [[Albarregas]], ne tiom kvanta aŭ regula kiom la Gvadiano. Temis pri daŭrigo de la ''Cardo Maximus'', la dua ĉefa strato de la urbo kio kunligis ĝin kun la nordo laŭ la poste nomita ''Vía de la Plata'' (Arĝenta vojo). === Akvokondukilo ''Los Milagros'' === [[Dosiero:El acueducto de Los Milagros.jpg|eta|dekstre|250px|''Los Milagros''.]] La [[akvedukto]] (akvokondukilo) ''Los Milagros'' (La mirakloj) formis parton de la kondukilo kiu alportis akvon al la urbo ekde la romiana rezervujo de Proserpina lokita je 5&nbsp;km de la urbo kaj ankoraŭ funkcianta. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. La arkejo konserviĝas bonstate ĉefe en la parto kiu supreniras la riveron Albarregas. === Templo de Diana === Tiu konstruaĵo apartenis al la urba administra centro. Ĝi estas unu el la malmultaj restaĵoj de religia eco kiu konserviĝas bonstate. Malgraŭ ties nome, erare uzata je ties malkaŝo, la konstruaĵo estis dediĉita al la imperiaj dioj kaj ceremonioj. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. Ĝi estas rektangula kaj ĉirkaŭita per altegaj kolonoj. La bona konserviĝo ŝuldiĝas je la fakto, ke uzante tiujn kolonojn kaj bazkonstruaĵon estis poste konstruite sur ĝi renasencan palacon de la grafo "de los Corbos", kies restaĵoj ankoraŭ videblas kaj kiun oni forigis nur fine de la 20-a jarcento por purigi la romianan templon. === Arko de Trajano === [[Dosiero:Merida Arco de Trajano.JPG|eta|maldekstre|230px|Arko de Trajano.]] Arka enirejo, eble, al la administra provinca centro. Ĝi estis lokita ĉe la ''Kardo Maximus'', unu el la ĉefaj stratoj kiu kunligis tiun provincan centron kun la urba. Tiam ĝi estis kovrita je [[marmoro]]. La arko estis konata tradicie en la urbo kiel «de Trajano», sen ajna scienca fundamento kiu rilatas ĝin al tiu imperiestro. Ekde la 13-a de decembro 1912 ĝi estas protektita kiel Havaĵo de Kultura Intereso kaj en 1993 la Unesko deklaris ĝin [[Monda heredaĵo de Unesko]] kiel parto de la Arkeologia Komplekso de Mérida. Temas pri [[duoncirkla arko]] 15 metrojn alta, inklude du metrojn de bazo nun enterigitaj sub pavimo. La [[Spano (arkitekturo)|spano]] de tiu arko estas de preskaŭ naŭ metroj kaj de pinto ĝis pinto de [[kontraŭforto]]j temas pri dek tri metroj. La materialo uzita por ĝia konstruado estis [[granito]]. == Nacia Muzeo de Romia Arto == [[Dosiero:Museo Nacional de Arte Romano 2019An004.jpg|eta|dekstre|220px|Interno de la muzeo.]] La [[Nacia Muzeo de Romia Arto]] de Merido estas verko de la prestiĝa arkitekto [[Rafael Moneo]] kaj estis inaŭgurita en septembro de 1986; ĝi loĝigas senegalan kolekton da romianaĵoj devenaj el la tiama ''Augusta Emerita'', hodiaŭe Mérida. Per ĝi oni povas lerni multege pri la vivo de la tiama loĝantaro kaj ties kulturo. La konstruaĵo enhavas grandegan salonon enhavkapabla por altaj restaĵoj kaj imitanta tiamajn brikajn konstruaĵojn. En la subtera etaĝo videblas restaĵoj sur ties tiama lokigo kaj per subtera koridoro eblas eniri de tie al la teatrejo. Aktuale la muzeo estas hejmo de pli ol 36 000 objektoj, kaj celebris en 2011 sian 25-an datrevenon, kaj en tiu epoko ricevis ĉirkaŭ kvin milionojn da loĝantoj, agante kiel ĉefa motoro de la radikala transformado de la turismo de Mérida. Krome ĝi estas hejmo por multaj disvastigaj kaj akademiaj aktivecoj, gvidataj vizitoj, kunlaboro kun socia aktiveco, ktp. Eĉ lokaj volontuloj helpas en la zorgado pri vizitantoj. == Aliaj interesaj vizitindaĵoj == [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] [[Dosiero:Embalse de Proserpina, Mérida (2015).JPG|eta|Akvobaraĵo Proserpina, ĉe Mérida.]] * Romiana domo apud la amfiteatro. * Domo de Mitreo. Domo ĉe Amfiteatro. * [[Arkeologia ejo de Sankta Eulalia]]. Sube de populara preĝejo de Sankta Eulalia troviĝas interesegaj restaĵoj de antikva preĝejo kaj religiaj lokoj de prakristana epoko. Tio videblas nur ekde fine de la 20-a jarcento. * ''Xenodoquium'' (pilgrimejo). De [[visigotoj|visigota]] epoko. * Araba alcazabo aŭ kastelo. Apud la romia ponto super la rivero Gvadiano. Por ties konstruado la araboj reutiligis la ŝtonojn de antaŭaj konstruaĵoj por ili senvaloraj kiel la teatro aŭ amfiteatro. * Akvedukto de Sankta Lazaro. * Portikaro de la forumo kaj provinca forumo. * Arkeologiaj kompleksoj de Morerías kaj Huerta Otero. * [[Kunkatedralo de Merido (Hispanio)|Kunkatedralo de Merido]]. * [[Baziliko de Sankta Eŭlalia de Merida|Baziliko de Sankta Eŭlalia]]. * Preĝejo de Sankta Klara (Visigota Muzeo). * Preĝejo de ''Nuestra Señora de la Antigua''. * Preĝejo de Karmen. * Konvento de Jesuo, nune ŝtata hotelo ''Parador Nacional de Turismo Vía de la Plata''. * Konvento de Santa Andreo aŭ de Sankta Domeniko, nun ruina kaj [[koncentrejo]] de politikaj kaj militaj prizonuloj dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. * Iama konvento de Sankta Eŭlalia. * Hospitalo de ''San Juan de Dios'', nuna sidejo de la regiona parlamento. * En la ĉirkaŭaĵoj de Mérida troviĝas la du plej antikvaj rezervujoj de Hispanio: tiu de [[Akvobaraĵo Kornalvo|Kornalvo]] kaj tiu de [[Akvobaraĵo Proserpina|Proserpina]] kaj la romia banloko de [[Alange]] ankoraŭ uzataj. ==Esperanto== En Merido okazis la [[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]] de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo [[1992]], nome en la tiama Kulturdomo. == Bildoj == <gallery> Lintelodelamuzeo.jpg|Lintelo de la muzeo. Maketodeteatro.jpg|Maketo de la teatro kaj la amfiteatro en la arta pordego de la muzeo. En la foto kun la nordo norde; en la reala artaĵo ili estas inverse. Gladiatarojenartajxo.jpg|[[Gladiatoro]]j en artaĵo de la muzeo. TeatrajmaskojenmuzeodeMerida.jpg|Teatraj [[masko]]j en muzeo de Merido. Detalodetuniko.jpg|Detalo de [[tuniko]] en skulptaĵo ĉe la muzeo de Merido. MuniciparegularodeOsuna.jpg|Municipa regularo de [[Osuna]] en provizora ekspozicio en la muzeo de Merido (44 a.K. elsendita en 20-24 a.K). </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Mérida (stacidomo)]] * [[Aljucén (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Mérida (Spain)|commonscat=Mérida}} * [http://www.merida.es Oficiala retpaĝo] * [http://www.merida.esp.st/ Mérida] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060321063938/http://www.merida.esp.st/ |date=2006-03-21 }}, [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]] * [http://www.festivaldemerida.com/ Festivalo de Klasika Teatro] * [http://www.mnar.es/ Nacia Muzeo de Romia Arto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141101235915/http://www.mnar.es/ |date=2014-11-01 }} * [http://www.ipernity.com/blog/mpancorbo/276133 Blogaĵo en Esperanto pri Mérida] (kun montro de malnova filmo pri la urbo, kun tekstoj dublitaj al Esperanto) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Badaĥozo]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido| ]] 1t2u102dmvzjcaozsdwi8d3v82zyi82 9455006 9454898 2026-08-16T17:34:34Z ThomasPusch 1869 /* Aliaj interesaj vizitindaĵoj */ 9455006 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Mérida}} {{Informkesto urbo | nomo=Merido | statuso=Urbo | lando=Hispanio | flago=Bandera de Mérida.svg | blazono=Escudo de Mérida.svg | devizo= | patrono= | mapo= | bildo=Collage de Mérida.jpg | bildo-larĝeco = 300px | longitudo-gradoj=6 | longitudo-minutoj=20 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto= E | latitudo-gradoj=38 | latitudo-minutoj=54 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto= N | ŝtato=[[Hispanio]] | regiono=[[Ekstremaduro]] | provinco= [[provinco Badaĥozo]] | regiono-ISO=ES-BA | situo sur mapo2 = Hispanio | Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> | zomo=9 | distrikto= | fondo=[[-25|25 a. K.]] | registaro= | estro=José Angel Calle Gragera <!--ĉu vere en 2026? ekde kiam? --> | alto= 217 m | areo= 865,6 km² | loĝ=53.915 | dens=62,29 | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk=06800 | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= }} '''Merido''' aŭ '''Mérida''' estas [[Hispanio|hispana]] urbo de la [[provinco Badaĥozo]] ({{l-es|Badajoz}}), kiu estas la suda el la du provincoj el [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] Extremadura ([[Ekstremaduro]]), sudokcidenta regiono en Hispanio inter [[Andaluzio]] kaj [[Portugalio]]. Mérida estis elektita ĉefurbo de tiu [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] aŭ [[regiono]] je la fino de la [[1970-aj jaroj]] kiam komenciĝis la demokrata [[reĝimo (politiko)|reĝimo]], pro tio ke ĝi situas meze de la regiono kaj temas pri tre historia urbo. == Deveno == Merido posedas tre malnovan devenon jam de antaŭromia epoko, kiam Hispanio estis loĝata de diversaj popoloj kaj en tiu regiono de kelt-ibera prapopolo. La urbo estis refondita kiel [[Romio|romia]] urbo en epoko de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]] (1-a jarcento) kaj ricevis la nomon de '''Emérita Augusta''' ĉar ties tiama loĝantaro estis ekssoldatoj jam liberigitaj for de la armeo, kiuj restis tie kiam ili ricevis romian civitanecon. La romia nomo memoras tiun devenon por emerituloj, ĉar en la latina ĝi signifis same ol en Esperanto. == Geografio == [[Dosiero:Mérida. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4923913891).jpg|eta|maldekstre|240px|La rivero Gvadiano ĉe Merido.]] Temas pri la ĉefurbo de la komarko [[Vegas Bajas|Tierra de Mérida-Vegas Bajas]], je 61&nbsp;km de [[Badajoz]], trapasata de la [[Aŭtovojo de Ekstremaduro]] kaj de la Aŭtovojo A-66. La reliefo de la etenda municipa teritorio estas ĉefe ebena, markita de la depresio de la [[Guadiana|rivero Guadiana]]. Temas pri ebenaĵo rompiteta per kelkaj malgrandaj montaretoj for de la propra valo de la rivero mem, kiel tiuj de Sierra Bermeja (ĉe [[Mirandilla]]), kiu atingas 546 m de altitudo, la Sierra Machal (ĉe [[La Nava de Santiago]]), kiu atingas 520 m de altitudo kaj Sierra de San Serván (ĉe [[Arroyo de San Serván]]), kiu atingas 608 m de altitudo. La rivero Guadiana estas la ĉefa akso de la teritorio, en kiu elfluas la rivero Aljucén kaj malgrandaj rojoj kiuj trapasas kverkarbarojn. Nordoriente de la municipo estas la [[Natura Parko Kornalvo]]. La urba kerno estas je 218 super mar nivelo. En la interno de la municipa teritorio de Mérida estas kelkaj sendependaj enklavoj nome la jenaj: [[La Nava de Santiago]], [[Aljucén]], [[El Carrascalejo]], [[Mirandilla]], [[Trujillanos]], [[Calamonte]] kaj [[Arroyo de San Serván]]. Krome la municipa teritorio limas ankaŭ kun tiuj de [[Badajoz]], La Roca de la Sierra, Cordobilla de Lácara, Carmonita, Montánchez (eksklavo) (Cáceres), Alcuéscar (eksklavo) (Cáceres), Arroyomolinos (Cáceres), Santa Amalia, Esparragalejo, La Garrovilla, Torremayor, Montijo, Lobón, Guareña, San Pedro de Mérida, Valverde de Mérida, Solana de los Barros, Almendralejo, Torremejía, Don Álvaro, La Zarza kaj Villagonzalo (eksklavo). == Loĝantaro == [[Dosiero:Calle Santa Eulalia. Mérida.jpg|eta|maldekstre|230px|Strato Santa Eulalia, dujarmila aksa strato kaj komerca centro de la urbo.]] La censita loĝantaro en 2005 estis 53.089 loĝantoj kaj 55.713 komence de 2006. Tamen oni klarigu, ke ĉar Mérida estas administra kaj politika centro de la regiono, multaj ŝtatservantoj -aŭ simillabora loĝantaro- loĝas kaj vivas en Mérida, eĉ sen esti censitaj tie. Aliaj loĝas en etaj vilaĝoj de la ĉirkaŭaĵoj por eviti malavantaĝojn de granda urbo. == Monumentoj == {{Ĉefartikolo|Arkeologia komplekso de Merido}} === Romia teatro === {{Ĉefartikolo|Romia Teatro de Merido}} [[Dosiero:Merida_Roman_Theatre1.jpg|eta|270px|La Romia Teatro de Merido.]] Tiu konstruaĵo estis mendita de [[konsulo]] [[Marko Vipsanio Agripa]] kaj eble uzita el jaroj 16-15-a antaŭ Kristo. Temas pri unu el la plej simbolaj kaj vizitindaj monumentoj de la urbo kaj loĝigas ekde 1933 [[Festivalo de Klasika Teatro de Merido|Festivalon de Klasika Teatro]], kiu okazas ĉiusomere kaj redonas al la monumento ĝian historian funkcion, kiun ĝi perdis dum ĉirkaŭ 16 jarcentoj. Ĝi enhavas sidilaron (''cavea'') por -tiam- 6.000 publikanoj, kiujn oni dividis en tri zonoj: ''cavea ima'', ''media'' kaj ''summa'' (tiu ĉi lasta neenterigita dum jarmilo nuntempe estas tro rompita kaj ne uzebla), la ''orchestra'', kiun dum ludoj okupis la ĥoro, el scenejo aŭ ''pulpitum'' kaj laste la ornamaĵo de la scenejo (''scaenae frons''), la plej rigardinda kaj mirinda parto de la konstruaĵo kaj de la tuta urbo, formita de du etaĝoj de [[korinta ordo|korintaj kolonoj]] kaj ornamita per skulptaĵoj kaj uzata laŭ tri pordoj (''valva regia'' kaj ''valvae hospitaliae''). Malantaŭ la scenejo troviĝas ĝardeno (''Peristilo''). La teatro suferis ŝanĝojn ĉefe fine de la 1-a jarcento eble dum la epoko de la imperiestro [[Trajano]], kiam oni konstruis la nunan kolonaron kaj poste inter la jaroj 330-340. La [[Internacia Festivalo de Klasika Teatro de Mérida]] ({{lang-es|Festival Internacional de Teatro Clásico de Mérida}}) estas festivalo de klasika teatro (ĉefe de greklatina deveno) kiu okazas ĉiujare en Mérida, dum la monatoj julio kaj aŭgusto en la Romia Teatro de Mérida. === Romia amfiteatro === [[Dosiero:MeridaAnfiteatro.jpg|eta|maldekstre|250px|La Romia Amfiteatro de Merido.]] La romiana [[amfiteatro]] estis pli popola konstruaĵo, inaŭgurita eble en la jaro 8-a antaŭ Kristo. Tiu konstruaĵo utilis por luktoj inter [[gladiatoro]]j, inter bestoj (leonoj, virbovoj, ktp.) aŭ inter homoj kaj bestoj. Temas pri konstruaĵo formita de centra sablejo ĉirkaŭita de sidilaro enhavkapabla por 15 000 publikanoj dividitaj, same ke en la teatro en tri zonoj. El tiuj tri zonoj konserviĝas nuntempe nur la suba, ĉar la du supraj estis utiligataj kiel ŝtonejo por apudaj konstruaĵoj. === Ĉevalkurejo === [[Dosiero:VR Merida 03-Circo Romano.jpg|eta|dekstre]270px|Ĉevalkurejo.]] Ĝi longas je 400 m kaj larĝas je 100 m. Ĝi estis la plej granda el la urbaj spektaklejoj, kaj kun la anfiteatro, ricevis la ĉeeston de publiko jam pli interesata pri sportaj emocioj ol pri kleriga teatro. Pro ties grandeco ĝi lokiĝis for de la murega cirklo, apud la ŝoseoj kiuj kunigis la urbon ''Emerita'' kun ''Corduba'' ([[Kordovo]]) kaj ''Tolletum'' ([[Toledo]]). Nuntempe estas klarigejo apud la monumento, kiu estas tute vizitebla. Ĝi enhavkapablis ĉirkaŭ 30.000 publikanojn en sidilaro dividita en sociaj zonoj kiel okazis en teatro kaj amfiteatro. Oni konstruis ĝin komence de la 1-a jarcento eble dum la epoko de imperiestro [[Tiberio]]. Ĝi enhavas centran sablejon kiu funkciis kiel kurejo kaj meze de tiu troviĝas centra barilo nomita ''spina'' longa je 223 m kaj larĝa je 8,5 m, kiu estis ornamita per kolonoj kaj skulptaĵoj. La plej ŝatata spektaklo estis la kuro inter bigoj (du ĉevaloj) kaj kvadrigoj (kvar ĉevaloj). La stiristoj de la ĉaroj estis aŭrigoj, tre popolaj viroj ofte senmortigitaj en pentraĵoj kaj mozaikoj, kiel tiu en la Muzeo kiu ankoraŭ memorigas pri tiu fama kuristo de antaŭ du mil jaroj! === La romia ponto super la rivero Gvadiano === [[Dosiero:Mérida. Roman bridge. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4921759520).jpg|eta|maldekstre|250px|La romia ponto super la rivero Gvadiano; fakte unua sektoro, nome la malplej rekonstruita.]] Iamaniere la ponto super [[Gvadiano]] estas konsiderata kiel la urbonaskejo, ĉar ĝi ebligis trapason de la rivero en direkto de la tiama pli loĝata kaj civilizaciigita regiono – la nuna Portugalio –, kaj la punkto kiu decidis la tiaman kaj eĉ nunan aspekton de la urbo, ĉar la daŭrigo de tiu ponto estis la ĉefa strato de la urbo, la ''Decumanus Maximus''. La situo de la ponto estis zorge elektita en rivera trapasejo, kiu ebligas apogejon en centra insulo, kiu dividas ĝin en du duonojn. La tiama strukturo ne havis la nunan aspekton, ĉar temis pri du arkaĵoj kunigitaj centre per fortika riverrompilo. La nuna strukturo datiĝas je la 17-a jarcento, kiam post inundo de 1603, kiu detruis la centran riverrompilon, oni anstataŭigis ĝin per centra arkaĵo, kiu kunigis la du ĝistiamajn. Tiu verko longa je 792 m estas unu el la plej grandaj konservitaj de romia epoko. === La romia ponto super la rivero Albarregas === De 145 m de longeco oni konstruis ĝin en la sama epoko ke la antaŭe menciita por facile trapasi la riveron [[Albarregas]], ne tiom kvanta aŭ regula kiom la Gvadiano. Temis pri daŭrigo de la ''Cardo Maximus'', la dua ĉefa strato de la urbo kio kunligis ĝin kun la nordo laŭ la poste nomita ''Vía de la Plata'' (Arĝenta vojo). === Akvokondukilo ''Los Milagros'' === [[Dosiero:El acueducto de Los Milagros.jpg|eta|dekstre|250px|''Los Milagros''.]] La [[akvedukto]] (akvokondukilo) ''Los Milagros'' (La mirakloj) formis parton de la kondukilo kiu alportis akvon al la urbo ekde la romiana rezervujo de Proserpina lokita je 5&nbsp;km de la urbo kaj ankoraŭ funkcianta. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. La arkejo konserviĝas bonstate ĉefe en la parto kiu supreniras la riveron Albarregas. === Templo de Diana === Tiu konstruaĵo apartenis al la urba administra centro. Ĝi estas unu el la malmultaj restaĵoj de religia eco kiu konserviĝas bonstate. Malgraŭ ties nome, erare uzata je ties malkaŝo, la konstruaĵo estis dediĉita al la imperiaj dioj kaj ceremonioj. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. Ĝi estas rektangula kaj ĉirkaŭita per altegaj kolonoj. La bona konserviĝo ŝuldiĝas je la fakto, ke uzante tiujn kolonojn kaj bazkonstruaĵon estis poste konstruite sur ĝi renasencan palacon de la grafo "de los Corbos", kies restaĵoj ankoraŭ videblas kaj kiun oni forigis nur fine de la 20-a jarcento por purigi la romianan templon. === Arko de Trajano === [[Dosiero:Merida Arco de Trajano.JPG|eta|maldekstre|230px|Arko de Trajano.]] Arka enirejo, eble, al la administra provinca centro. Ĝi estis lokita ĉe la ''Kardo Maximus'', unu el la ĉefaj stratoj kiu kunligis tiun provincan centron kun la urba. Tiam ĝi estis kovrita je [[marmoro]]. La arko estis konata tradicie en la urbo kiel «de Trajano», sen ajna scienca fundamento kiu rilatas ĝin al tiu imperiestro. Ekde la 13-a de decembro 1912 ĝi estas protektita kiel Havaĵo de Kultura Intereso kaj en 1993 la Unesko deklaris ĝin [[Monda heredaĵo de Unesko]] kiel parto de la Arkeologia Komplekso de Mérida. Temas pri [[duoncirkla arko]] 15 metrojn alta, inklude du metrojn de bazo nun enterigitaj sub pavimo. La [[Spano (arkitekturo)|spano]] de tiu arko estas de preskaŭ naŭ metroj kaj de pinto ĝis pinto de [[kontraŭforto]]j temas pri dek tri metroj. La materialo uzita por ĝia konstruado estis [[granito]]. == Nacia Muzeo de Romia Arto == [[Dosiero:Museo Nacional de Arte Romano 2019An004.jpg|eta|dekstre|220px|Interno de la muzeo.]] La [[Nacia Muzeo de Romia Arto]] de Merido estas verko de la prestiĝa arkitekto [[Rafael Moneo]] kaj estis inaŭgurita en septembro de 1986; ĝi loĝigas senegalan kolekton da romianaĵoj devenaj el la tiama ''Augusta Emerita'', hodiaŭe Mérida. Per ĝi oni povas lerni multege pri la vivo de la tiama loĝantaro kaj ties kulturo. La konstruaĵo enhavas grandegan salonon enhavkapabla por altaj restaĵoj kaj imitanta tiamajn brikajn konstruaĵojn. En la subtera etaĝo videblas restaĵoj sur ties tiama lokigo kaj per subtera koridoro eblas eniri de tie al la teatrejo. Aktuale la muzeo estas hejmo de pli ol 36 000 objektoj, kaj celebris en 2011 sian 25-an datrevenon, kaj en tiu epoko ricevis ĉirkaŭ kvin milionojn da loĝantoj, agante kiel ĉefa motoro de la radikala transformado de la turismo de Mérida. Krome ĝi estas hejmo por multaj disvastigaj kaj akademiaj aktivecoj, gvidataj vizitoj, kunlaboro kun socia aktiveco, ktp. Eĉ lokaj volontuloj helpas en la zorgado pri vizitantoj. == Aliaj interesaj vizitindaĵoj == [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]]}}]] [[Dosiero:Embalse de Proserpina, Mérida (2015).JPG|eta|Akvobaraĵo Proserpina, ĉe Mérida.]] * Romiana domo apud la amfiteatro. * Domo de Mitreo. Domo ĉe Amfiteatro. * [[Arkeologia ejo de Sankta Eulalia]]. Sube de populara preĝejo de Sankta Eulalia troviĝas interesegaj restaĵoj de antikva preĝejo kaj religiaj lokoj de prakristana epoko. Tio videblas nur ekde fine de la 20-a jarcento. * ''Xenodoquium'' (pilgrimejo). De [[visigotoj|visigota]] epoko. * Araba alcazabo aŭ kastelo. Apud la romia ponto super la rivero Gvadiano. Por ties konstruado la araboj reutiligis la ŝtonojn de antaŭaj konstruaĵoj por ili senvaloraj kiel la teatro aŭ amfiteatro. * Akvedukto de Sankta Lazaro. * Portikaro de la forumo kaj provinca forumo. * Arkeologiaj kompleksoj de Morerías kaj Huerta Otero. * [[Kunkatedralo de Merido (Hispanio)|Kunkatedralo de Merido]]. * [[Baziliko de Sankta Eŭlalia de Merida|Baziliko de Sankta Eŭlalia]]. * Preĝejo de Sankta Klara (Visigota Muzeo). * Preĝejo de ''Nuestra Señora de la Antigua''. * Preĝejo de Karmen. * Konvento de Jesuo, nune ŝtata hotelo ''Parador Nacional de Turismo Vía de la Plata''. * Konvento de Santa Andreo aŭ de Sankta Domeniko, nun ruina kaj [[koncentrejo]] de politikaj kaj militaj prizonuloj dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. * Iama konvento de Sankta Eŭlalia. * Hospitalo de ''San Juan de Dios'', nuna sidejo de la regiona parlamento [[asembleo de Ekstremaduro]]. * En la ĉirkaŭaĵoj de Mérida troviĝas la du plej antikvaj rezervujoj de Hispanio: tiu de [[Akvobaraĵo Kornalvo|Kornalvo]] kaj tiu de [[Akvobaraĵo Proserpina|Proserpina]] kaj la romia banloko de [[Alange]] ankoraŭ uzataj. ==Esperanto== En Merido okazis la [[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]] de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo [[1992]], nome en la tiama Kulturdomo. == Bildoj == <gallery> Lintelodelamuzeo.jpg|Lintelo de la muzeo. Maketodeteatro.jpg|Maketo de la teatro kaj la amfiteatro en la arta pordego de la muzeo. En la foto kun la nordo norde; en la reala artaĵo ili estas inverse. Gladiatarojenartajxo.jpg|[[Gladiatoro]]j en artaĵo de la muzeo. TeatrajmaskojenmuzeodeMerida.jpg|Teatraj [[masko]]j en muzeo de Merido. Detalodetuniko.jpg|Detalo de [[tuniko]] en skulptaĵo ĉe la muzeo de Merido. MuniciparegularodeOsuna.jpg|Municipa regularo de [[Osuna]] en provizora ekspozicio en la muzeo de Merido (44 a.K. elsendita en 20-24 a.K). </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Mérida (stacidomo)]] * [[Aljucén (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Mérida (Spain)|commonscat=Mérida}} * [http://www.merida.es Oficiala retpaĝo] * [http://www.merida.esp.st/ Mérida] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060321063938/http://www.merida.esp.st/ |date=2006-03-21 }}, [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]] * [http://www.festivaldemerida.com/ Festivalo de Klasika Teatro] * [http://www.mnar.es/ Nacia Muzeo de Romia Arto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141101235915/http://www.mnar.es/ |date=2014-11-01 }} * [http://www.ipernity.com/blog/mpancorbo/276133 Blogaĵo en Esperanto pri Mérida] (kun montro de malnova filmo pri la urbo, kun tekstoj dublitaj al Esperanto) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Badaĥozo]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido| ]] poq9a92p9cuoov7bc1uklvrs4cvstdk 0 101002 9454953 9039367 2026-08-16T15:47:08Z ~2026-44886-21 261941 Aktuelle Version des Logos 9454953 wikitext text/x-wiki '''Ekumena Esperanto-Kongreso''' ('''EEK''') estas komuna [[kongreso]] de la [[kristanismo|kristanaj]] [[Esperanto]]-[[asocio]]j [[IKUE]] kaj [[KELI]]. La unua Ekumena Esperanto-Kongreso en okazis en [[1968]]. Ĝi fariĝis ebla pro la [[2-a Koncilio de Vatikano|2-a Vatikana Koncilio]], kiu kuraĝigis [[katoliko]]jn al kunlaboro kun [[protestantismo|protestantoj]], kaj realiĝis en 1968 pro la [[ekumenismo|ekumena]] engaĝiĝo de la [[esperantistoj]] [[Stefan Maul]], [[Adolf Burkhardt]] kaj [[Jacques Tuinder]]. ==Listo de la Ekumenaj Esperanto-Kongresoj== *1-a EEK 1968 [[Limburg (Lahn)]] ([[Germanio]]) *2-a EEK 1970 [[Klagenfurt]] ([[Aŭstrio]]) *3-a EEK 1974 [[Hamburgo]] ([[Germanio]]) *4-a EEK 1978 [[Varna]] ([[Bulgario]]) *5-a EEK 1981 [[Dalfsen]] ([[Nederlando]]) *6-a EEK 1985 [[Augsburg]] ([[Germanio]]) *7-a EEK 1989 Annan Court, apud [[Brajtono]] ([[Britio]]) *8-a EEK 1992 [[Velence]] ([[Hungario]]) *9-a EEK 1993 [[Viviers]] ([[Francio]]) *10-a EEK 1994 [[Gostyn]] ([[Pollando]]) *11-a EEK 1995 [[Kaunas]] ([[Litovio]]) *12-a EEK 1996 [[Szombathely]] ([[Hungario]]) *13-a EEK 1998 [[Nantes]] ([[Francio]]) *14-a EEK 1999 [[Gliwice]] ([[Pollando]]) *15-a EEK 2001 [[Zagreb]] ([[Kroatio]]) *16-a EEK 2003 [[Rimini]] ([[Italio]]) *17-a EEK 2005 [[Piliscsaba]] ([[Hungario]]) *18-a EEK 2007 [[Pelplin]] ([[Pollando]]) *19-a EEK 2009 [[Wrocław]] ([[Pollando]]) *20-a EEK 2014 [[Trento]] ([[Italio]]) *21-a EEK 2015 [[Strasburgo]] ([[Francio]]) *22-a EEK 2018 [[Poděbrady]] ([[Ĉeĥio]]) En la jaroj 2019 ĝis 2024 ne okazis Ekumena Esperanto-Kongreso. En tiu tempo, IKUE aranĝis nur proprajn virtualajn kongresojn, dum KELI aranĝis inter 2021 kaj 2024 ĉiujare ĉeestan kongreson. Por la jaroj 2025 ĝis 2027, IKUE kaj KELI preferis ne oferti Ekumenan Kongreson, sed apartajn kongresojn en malsamaj urboj. La KELI-Kongreso 2025 estis nuligita pro nesufiĉaj aliĝintoj. En 2026 okazis apartaj kongresoj de KELI (en [[Görlitz]], kun 50 partoprenantoj) kaj de IKUE (en [[Graz]], kun 15 partoprenantoj). Por 2027 KELI planas kongreson en [[Ĉeĥio]] kaj IKUE en [[Kroatio]]. ==Vidu ankaŭ== *[[IKUE-Kongreso]] *[[KELI-kongresoj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.b-eichkorn.homepage.t-online.de/eekoj.htm Retejo de la Ekumenaj Esperanto-Kongresoj] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] [[Kategorio:Esperanto en 1968]] ffu4ctmxuebd85rp83tlbeebkq6ptpl 0 101851 9455194 9378348 2026-08-17T01:38:53Z DidCORN 34571 Informkesto 9455194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | Urbo |sen banderolo= jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kinŝaso | devena_nomo = Léopoldville | alia_nomo = {{Lang-en|''Kinshasa''}} | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kinshasa Congo.jpg | dosiero_priskribo = Vido al Kinŝaso kun rivero Kongo en fono <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Kinshasa (1967-2011).svg | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = Kin la bela <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Demokratia Respubliko Kongo | lando_flago = 1 | regiono_tipo = Provinco | regiono = Kinŝaso | distrikto_tipo = | distrikto = | municipo = | histregiono = Francia Kongo | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = [[Kongo (rivero)|Kongo]] | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = | geologio_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kinŝaso | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 240 | lat_d = 04 | lat_m = 19 | lat_s = 30 | lat_NS = S | long_d = 15 | long_m = 19 | long_s = 20 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 9965 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1889 | establita_tipo = Fondo | establita1 = Henry Morton Stanley | establita1_tipo = fondinto | establita2 = [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a]] | establita2_tipo = nomita laŭ | establita2_noto = belga reĝo | urbestro = | ĉefulo_tipo = guberniestro | ĉefulo = André Kimbuta | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[GMT]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = 234 + 12 | areo_kodo_tipo = | kodo = CD-KN | kodo_tipo = ISO 3166-2 <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Brazavilo]] | libera_tipo = Kunurbejo | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo_lokumilo = Afriko | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Kongo | mapo1_lokumilo = Kongo Kinŝasa | mapo2 = Kinshasa Districts Communes and Quarters (2021).svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Mapo de la distriktoj kaj kvartaloj de Kinŝaso | mapo2_lokumilo = | regiono-ISO = CD-KN | mapligilo = jes | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.kinshasa.cd/ kinshasa.cd] | commons = Kinshasa <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Kinshasa 2003.jpg|eta|250px|maldekstra|Vido en Kinŝaso]] [[Dosiero:Université de Kinshasa (Unikin1).JPG|eta|250px|maldekstra|Universitato de Kinŝaso]] [[Dosiero:Kinshasa downtown.jpg|eta|250px|maldekstra|Interna urboparto de Kinŝaso]] '''Kinŝaso''' estas la [[ĉefurbo]] kaj plej granda urbo de la [[Demokratia Respubliko Kongo]] kaj [[havenurbo]]. Iam nur loko de vilaĝoj de [[fiŝkaptisto]]j, Kinŝaso estas nune urba areo kun loĝantaro (en julio 2020) de 14 565 700 personoj.<ref>[http://www.citypopulation.de/de/drcongo/cities/ loĝantaro laŭ la retejo ''citypopulation.de''] {{PlurajLingvokodoj|de|en}}</ref> Ĝi havas la rangon de provinco. Ĉar la administraj limoj de la urbo-provinco kovras ampleksan areon, ĉirkaŭ 90% de la urbo-provinca tero estas rura laŭnature, kaj la urba areo okupas nur malgrandan sekcion en plej okcidenta pinto de la urbo-provinco.<ref name="area">{{Cite web|url=http://www.kinshasa.cd/index.php?option=com_content&view=article&id=300|title=Géographie de Kinshasa|publisher=Ville de Kinshasa|accessdate=25-a de junio 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-07-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120723091147/http://www.kinshasa.cd/index.php?option=com_content&view=article&id=300|arkivdato=2012-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723091147/http://www.kinshasa.cd/index.php?option=com_content&view=article&id=300|archivedate=2012-07-23}}</ref> Precipaj lingvoj de la urbo estas la [[lingala]] kaj la [[franca]]. Loĝanto de Kinŝaso france estas nomata '''Kinois''' [kinuA]. Jam komence de 2006 ĝi havis 9 milionojn da loĝantoj, la [[aglomeraĵo]] 9,3 milionojn, kaj tial ĝi estas la tria plej granda [[metropolo|metropola]] regiono en [[Afriko]] post [[Kairo]] kaj [[Lagoso]]. Ĝi estas ankaŭ la dua plej granda urba areo de "[[Franclingvio]]" en la mondo post [[Parizo]]; la franca estas la lingvo de regado, lernejoj, gazetaro, publikaj servoj kaj alta komerco en la urbo, dum [[Lingala lingvo|lingala]] estas uzata kiel [[lingvafrankao]] surstrate.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.fr/books?id=Le_8WMk1Pr4C&lpg=PA111&dq=french%20lingala%20kinshasa&pg=PA103#v=onepage&q&f=false|titolo=Globalization and Language Vitality: Perspectives from Africa, pp. 103 & 109|alirdato=25-a de junio 2012|aŭtoro=Cécile B. Vigouroŭ & Salikoko S. Mufwene}}</ref> Se pluas la demografiaj tendencoj, Kinŝaso preterpasos Parizon laŭ loĝantaro ĉirkaŭ 2020.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F11a-30_Largest_Cities.xls|titolo=Time series of the population of the 30 largest urban agglomerations in 2011 ranked by population size, 1950-2025|alirdato=25-a de junio 2012|formato=XLS|eldoninto=United Nations, Population Division}}</ref> Kinshasa gastigis la 14an Pintokunvenon de la [[Franclingvio|Internacia Organizo de la Franclingvio]] en oktobro 2012.<ref>{{Cite web|url=http://www.francophonie.org/XIVe-Sommet-de-la-Francophonie,36849.html|title=XIVe Sommet de la Francophonie|publisher=[[Organisation internationale de la Francophonie|OIF]]|accessdate=25-a de junio 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-07-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120619065536/http://www.francophonie.org/XIVe-Sommet-de-la-Francophonie,36849.html|arkivdato=2012-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619065536/http://www.francophonie.org/XIVe-Sommet-de-la-Francophonie,36849.html|archivedate=2012-06-19}}</ref> == Geografio == [[Dosiero:Kinshasa 2001.jpg|eta|230px|maldekstra|Mapo de Kinŝaso, 2001.]] Kinŝaso situas ĉe rivero [[Kongo (rivero)|Kongo]], aliflanke de [[Brazavilo]], sudokcidente de la [[Larĝiĝo Malebo]] kaj la insulo [[Mbamu]]. Ili estas [[duobla urbo|duoblaj urboj]]. Tio estas la nura loko en la mondo, kie du ĉefurboj frontas kontraŭ unu la alia kaj en vido de unu la alian sur kontraŭaj bordoj de rivero. [[Dosiero:Kinshasa & Brazzaville - ISS007-E-6305 lrg.jpg|eta|maldekstre|Satelita vido de Malebo ĉe la rivero Kongo kun Kinŝaso (sude ĉe la maldekstra kunfluejo) kaj antaŭ Brazzaville (norde samloke)]] Kinŝaso estas urbo de akraj kontrastoj, kun aktivaj rezidejaj kaj komercaj areoj kaj tri universitatoj kune de troloĝataj ĉirkaŭurboj. Ĝi situantas laŭlonge de la suda bordo de la [[rivero Kongo]], rekte antaŭ la urbo [[Brazzaville]], ĉefurbo de la [[Respubliko Kongo]]. La rivero Kongo estas la dua plej longa rivero en Afriko post la [[Nilo]], kaj havas en la kontinento la plej grandan akvokvanton. Kiel [[akvovojo]] ĝi havigas rimedojn de transporto por multe de la Konga baseno, estante navigebla dum grandaj riverareoj inter Kinŝaso kaj [[Kisangani]], kaj ankaŭ multaj el ties alfluantoj estas navigeblaj. La riveroe estas grava fonto de [[hidroelektra energio]], kaj malsupre de Kinŝaso ĝi havas la eblon generi energion ekvivalentan al la uzado de ĉirkaŭ duono de la loĝantaro de tuta Afriko.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2007/06/19/business/worldbusiness/19iht-rnrghydro.1.6204822.html|titolo=Giant dam projects aim to transform African power supplies|alirdato=15-a de decembro 2010|familia nomo=Wachter|persona nomo=Sarah J.|dato=19-a de junio 2007|verkaĵo=New York Times}}</ref> == Historio == [[Dosiero:Hw-stanley.jpg|eta|125px|dekstre|[[Henry Morton Stanley]], fondinto de la urbo.]] [[Dosiero:Stanley Founding of Congo Free State 186 View of Leopoldville Station and Port 1884 The Baptist Mission on the summit of Leopold Hill.jpg|eta|maldekstra|Vido de la stacio kaj haveno de Léopoldville (1884)]] La urbo estis fondita en [[1881]] de [[Henry Morton Stanley]], kiu nomis ĝin ''Léopoldville'', laŭ [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a]] de [[Belgio]], kiu dekretis la regionon sia privata posedaĵo kaj regis ĝin kruele. La urbo prosperis pro apudrivera haveno. En [[1898]] ankaŭ la [[fervojo]] helpis la evoluon. Fakte la poŝta stacio floris kiel unua navigebla haveno ĉe la rivero Kongo trans la [[Akvofaloj Livingstone]], nome serio de rapidfluejoj ĉe 300&nbsp;km sub Leopoldville. Dekomence ĉiuj varoj alvenantaj el maro aŭ senditaj tramare devis esti portitaj de portistoj inter Léopoldville kaj [[Matadi]], la haveno malsupre de la rapidejoj kaj je 150&nbsp;km el la marbordo. La kompletigo de la fervojo Matadi-Kinŝaso en 1898 havigis alternativan vojon ĉirkaŭ la rapidejoj kaj eksplodigis la rapidan disvolvigon de Léopoldville. Ekde [[1920]] Léopoldville iĝis ĉefurbo de la [[Belgia Kongo]], anstataŭante la urbon [[Boma]] en la estuaro de la rivero Kongo. En [[1966]] [[Mobutu Sese Seko]] ŝanĝis la nomon ene de sia ''afrikiga'' politiko, uzante la nomon de loka tribo Kinĉaso kiu iam loĝis tie. En tiu epoko la urbo kreskiĝis pro alveno de enmigrintoj kiuj serĉis pli bonan vivniveon aŭ fuĝis el etnaj militoj. Tio neeviteble ŝanĝis la tradician etnan kaj lingvan komponojn de la urbo. Kvankam ĝi estas situanta sur teritorio kiu tradicie apartenas al popoloj de [[Batekeoj]] kaj Bahumbuoj, la [[lingvafrankao]] inter afriklingvanoj en Kinŝaso estas la [[lingala]] dum la administra kaj ĉefa verkita lingvo estas [[Franca lingvo|franca]]. Kinŝaso ege suferis pro la troe persona politiko de Mobutu, amaskoruptado, nepotismo kaj [[enlanda milito]] kiu kondukis al lia falo. Tamen la urbo daŭre evoluis kaj iĝis kultura kaj intelekta centro de Meza Afriko (kun grava komunumo de muzikistoj kaj artistoj) kaj ankaŭ industria centro, kiu procezas multajn el la naturaj produktoj alportitaj el la interno. La urbo ĵus suferis tumultajn de soldatoj kiuj protestis kontraŭ nericevo de siaj salajroj. == Klimato == Kinŝaso havas tropikan klimaton. La pluva sezono estas longa kaj daŭras inter [[oktobro]]-[[majo]]. La seka vetero daŭras inter [[junio]]-[[septembro]]. Inter la [[temperaturo]]j ne estas grandaj diferencoj. Jare pluvas po 1358&nbsp;mm. == Administrado == [[Dosiero:Boulevard du 30 juin, Kinshasa.jpg|eta|Bulvardo 30-a de junio en urbocentra Kinŝaso]] Kinŝaso estas kaj urbo (''ville'' en franca) kaj provinco (''province'' en franca), unu el la 26 [[provincoj de la Demokratia Respubliko Kongo]]. Ties statuso estas simila al tiu de [[Parizo]] kiu estas kaj urbo kaj unu el la 101 [[departementoj de Francio]]. La Demokratia Respubliko Kongo estas dividita en 25 regionojn, krom la ĉefurbo.<ref>''[[Central Intelligence Agency]]''' (2014). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html "Democratic Republic of Congo".] ''[[The World Factbook]]''. Langley, Virginia. [https://web.archive.org/web/20160810035132/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html Arkivita] el la originalo la 10-an de aŭgusto 2016. Alirita la 21-an de januaro 2021.</ref> === Administra divido === La ''ville-province'' Kinŝaso estas dividita en kvar distriktoj kiuj estas siavice dividitaj en 24 ''komunumoj'' (municipoj).<ref name="area"/> {| |- | Bandalungwa || Barumbu || Kisenso (Kinsenso) || Kimbanseke |- | Bumbu || Gombe (La Gombe) || Lemba || [[Maluku (Kinŝaso)|Maluku]] |- | Kalamu || Kinŝaso || Limete || Masina |- | Kasa-Vubu || Kintambo || Matete || Ndjili (N'Djili) |- | Makala || Lingwala || Ngaba || Nsele (N'Sele) |- | Ngiri-Ngiri || Mont Ngafula || || |- | Selembao || Ngaliema || || |} == Demografio == {| border="1" style="float:right; margin: 1em;border-collapse:collapse;" |+ '''Evoluo de la loĝantaro de Kinŝaso''' | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loĝantoj |----- | [[1920]]^* || align="right" | 1.600 |----- | [[1936]] || align="right" | 40.300 |----- | [[1938]] || align="right" | 35.900 |----- | [[1939]] || align="right" | 42.000 |----- | [[1947]] || align="right" | 126.100 |----- | [[1957]] || align="right" | 299.800 |----- | [[1959]] || align="right" | 402.500 |----- | [[1967]] || align="right" | 901.520 |----- | [[1968]] || align="right" | 1.052.500 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loĝantoj |----- | [[1970]] || align="right" | 1.323.039 |----- | [[1974]] || align="right" | 1.990.700 |----- | [[1976]] || align="right" | 2.443.900 |----- | [[1984]] || align="right" | 2.664.309 |----- | [[1991]] || align="right" | 3.804.000 |----- | [[1994]] || align="right" | 4.655.313 |----- | [[2003]] || align="right" | 6.786.000 |----- | [[2005]] || align="right" | 7.500.000 |----- | ''2015'' || align="right" | ''est. 12.000.000'' |} |- | colspan="2" | <small>''Fonto: [http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Africa/congokit.htm Populstat] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060502174052/http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Africa/congokit.htm |date=2006-05-02 }}, [http://www.gazetteer.de/c/c_cd.htm World Gazetteer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071025011715/http://www.gazetteer.de/c/c_cd.htm |date=2007-10-25 }}''</small><br /><small>(*) oni enkalkulis nur la komunumojn kiuj apartenis tiam al Leopoldville</small> |} En [[1945]], Leopoldville, la ĉefurbo de [[Belgia Kongo]], havis ĉirkaŭ 100.000 loĝantojn. Post la sendependiĝo de la lando, en [[1960]], tiu cifero altiĝis al ĉirkaŭ 400.000 personoj, kaj jam estis la ĉefa urbo de [[Centra Afriko]]. Post dekkvin jaroj, post la renomigo de la urbo kiel Kinŝaso en [[1966]], ties loĝantaro jam estis atinginta ciferon kiu ĉirkaŭis du milionojn da loĝantoj. La urbo kreskis konsiderinde, el duonmiliono da loĝantoj fine de la [[1960-aj jaroj]] al 4.787.000 en [[1998]]. La lastaj ĉirkaŭkalkuloj de [[2005]] montras ciferon ĉirkaŭ 7.500.000 loĝantoj. Laŭ tiuj kalkuloj la urbo povus superi la 10 milionojn da loĝantoj en [[2015]], situante inter la 30 plej grandaj urboj de la mondo. Laŭ la [[Monda Banko]], la volumeno de ĝiaj dungoj kreitaj eksterleĝe estas senegala en la resto de urbaj zonoj de Afriko, kun 95% (kompare al 45 kaj 50% de urboj kiaj [[Fritaŭno]] aŭ [[Vagaduguo]]). Laŭ studo de la Reto de edukistoj de infanoj kaj junuloj surstrataj (''Réseaux des éducateurs des enfants et jeunes de la rue'', REEJER) prilaborita en [[2006]], 13.877 geinfanoj loĝis kaj laboris surstrate en Kinŝaso, ĉefe en la komunumoj Masina, Kimbanseke kaj Limete. == Ekonomio == [[Dosiero:Marsavco-Biggest FMCG Company of DRC & Central Africa, Part of RAWJI Group-Largest Group in DRC.jpg|eta|dekstra|Kompanio Marsavco.]] [[Dosiero:2013 street Kinshasa 8756715873.jpg|eta|Kinŝaso en 2013.]] Grandaj kompanioj kiel ''Marsavco S.A., All Pack Industries'' kaj ''Angel Cosmetics'' havas sidejojn en la urbocentro (Gombe) en Kinŝaso. Estas multaj aliaj industrioj kaj ekonomiaj sektoroj, kiel la ''Trust Merchant Bank'', situaj en la kerno de la urbo. Manĝoprocezado estas grava industria sektoro, kaj ankaŭ [[konstruado]] kaj aliaj ekonomiaj sektoroj de [[servo]]j ludas gravan rolon en la ĝenerala ekonomio de la areo.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Kinshasa – national capital, Democratic Republic of the Congo |encyclopedia=britannica.com |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/318863/Kinshasa |access-date=25a de Septembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012111432/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/318863/Kinshasa |archive-date=12-a de oktobro 2014 |url-status=live}}</ref> Kvankam hejmo nur de 13% el la loĝantaro de la lando, Kinŝaso tenas 85% el la tuta [[ekonomio]] de la [[Demokratia Respubliko Kongo]] mezurita per la [[MEP]].<ref name="ChirisaEtAl2017">Innocent Chirisa, Abraham Rajab Matamanda, & Liaison Mukarwi, "Desired and Achieved Urbanisation in Africa: In Search of Appropriate Tooling for a Sustainable Transformation”; en Umar Benna & Indo Benna, eld., ''Urbanization and Its Impact on Socio-Economic Growth in Developing Regions''; IGI Global, 2017, {{ISBN|9781522526605}}; pp. [https://books.google.com/books?id=qfYoDwAAQBAJ&pg=PA101 101]–102.</ref> Esplorado de 2004 trovis 70% el la loĝantoj laborantaj neformale, 17% en la publika sektoro, 9% en la formala privata sektoro, kaj 3% en aliaj postenoj, el totalaj 976 000 laboristoj. Plej parto de novaj laborpostenoj estas klasitaj kiel neformalaj.<ref name=Flouriot2013 /> [[Ĉinio]] ludis tre gravan rolon en la disvolvigo de la Demokratia Respubliko Kongo ekde la 1970-aj jaroj, kiam la ĉinoj financis la konstruadon de la Palaco de la Popolo kaj apogis la registaron kontraŭ la ribeluloj en la milito de la [[provinco Katanga]]. En 2007–2008 Ĉinio kaj Kongo subskribis interkonsenton por totalo de 8.5 mil milionoj da usonaj dolaroj en pruntoj por disvolvigo de infrastrukturo.<ref>Emizet Francois Kisangani, Scott F. Bobb, "China, People's Republic of, Relations with"; ''Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo'', Lanham, Maryland: Scarecrow Press, 2010; pp. [https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&hl=fr&pg=PA74#v=onepage&q&f=false 74]–75.</ref> Ĉinaj [[entreprenisto]]j estas akirantaj pli kaj pli grandan parton de la lokaj bazarlokoj en Kinŝaso, anstataŭante en la procezo iamajn sukcesajn komercistojn el Kongo, [[Okcidenta Afriko]], [[Barato]], kaj [[Libano]].<ref>Nuah M. Makungo, "[https://www.researchgate.net/publication/258339820_Is_The_Democratic_Republic_of_Congo_DRC_being_Globalized_by_China Is the Democratic Republic of Congo being Globalized by China? The Case of Small Commerce at Kinshasa Central Market] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20180517153734/https://www.researchgate.net/publication/258339820_Is_The_Democratic_Republic_of_Congo_DRC_being_Globalized_by_China] 17-a de majo 2018", ''Quarterly Journal of Chinese Studies 2(1), 2012.''</ref> La averaĝa familia elspezo en 2005 estis la ekvivalento de 2 150 usonaj dolaroj, kio estas 1 [[usona dolaro]] por tago kaj por persono. La averaĝa familia elspezo estis 1 555, 66 centonojn por persono por tago. Inter malriĉuloj, pli ol duono de tiu elspezo iris al manĝo, speciale al pano kaj cerealo.<ref name=Flouriot2013 >Jean Flouriot, [https://journals.openedition.org/com/6770 "Kinshasa 2005. Trente ans après la publication de l’Atlas de Kinshasa] Arkivita la 17an de Septembro 2017 en Wayback Machine", Les Cahiers d’Outre-Mer 261, Januaro–Marto 2013; doi:10.4000/com.6770.</ref> <!-- == Vidindaĵoj == --> == Servoj == * [[Universitato de Kinŝaso]] == Transporto == La urbo-provinco havas 5000&nbsp;km de ŝoseoj, sed nur 10% el kiuj estas pavimitaj. La Bulvardo de la 30-a de junio ligigas la ĉefajn areojn de la centra distrikto de la urbo. Ankaŭ aliaj ŝoseoj konverĝas en Gombe. La orient-okcidentena ŝosereto liganta la plej distajn kvartalojn estas malforta kaj tiele transiri tra multo el la urbo estas malfacila.<ref name=Flouriot2013 /> La kvalito de la ŝoseoj estis iomete plibonigita, disvolvigita parte pere de monpruntoj el Ĉinio, ekde 2000.<ref name=Trapido2016 >Joe Trapido, [https://newleftreview.org/issues/ii98/articles/joe-trapido-kinshasa-s-theatre-of-power "Kinshasa's Theater of Power] Arkivita la 17an de Septembro 2017 en Wayback Machine", New Left Review 98, Marto/Aprilo 2016.</ref> La publika buskompanio por Kinŝaso, kreita en 2003, estas Transco (Transport au Congo).<ref>{{Cite web |title=Trans urbain kinshasa |url=https://transurbainkinshasa.wordpress.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819051539/http://transurbainkinshasa.wordpress.com/ |archive-date=19-a de aŭgusto 2013 |access-date=13-a de aŭgusto 2019}}</ref> Kelkaj kompanioj funkciigas registritajn [[taksio]]jn kaj taksi-busojn, identigeble per flava koloro. === Aertransporto === La urbo havas du flughavenojn: la [[Flughaveno Ndjili]] (FIH) estas la ĉefa [[flughaveno]] kun konektoj al aliaj afrikaj landoj same kiel al [[Istanbulo]], [[Bruselo]], [[Parizo]] kaj al kelkaj aliaj destinoj. La [[Flughaveno N'Dolo]], situa pli proksime al la urbocentro, estas uzata por enlandaj flugoj nur per malgranda turbopropelitaj aviadiloj. Kelkaj internaciaj flugkompanioj servas en Flughaveno Ndjili kiel [[Kenya Airways]], [[South African Airways]], [[Ethiopian Airlines]], [[Brussels Airlines]], [[Air France]] kaj [[Turkish Airlines]]. Averaĝo de dek internaciaj flugoj eliras ĉiutage el la Flughaveno Ndjili.<ref>[https://www.flightera.net/airport/Kinshasa/FZAA?mode=departure#flights Flightera.net]</ref> Malgranda nombro de flugkompanioj havigas enlandajn servojn el Kinŝaso, por ekzemplo Congo Airways kaj flyCAA (Compagnie Africaine d'Aviation). Ambaŭ proponas laŭhorarajn flugojn el Kinŝaso al limigita nombro de urboj ene de la DR Kongo.<ref>[https://www.aeroport-kinshasa.com/en/index_en.php N'djili Airport website]</ref> === Fervojo === [[Dosiero:Kinshasa train station (21237028852).jpg|eta|300px|Memoriga murpentraĵo en la [[trajnstacio]] de Kinŝaso rememoranta pri tiuj kiuj mortis dum la konstruado de la fervojo.]] La Fervojo Matadi–Kinŝaso konektas Kinŝason kun [[Matadi]], nome haveno de Kongo al la [[Atlantiko]]. La linio remalfermiĝis en septembro 2015 post ĉirkaŭ unu jardeko sen regula servado. Estas intermita servado, kun malbonaj sekurecaj registroj. Laŭ la Komerca Korporacio de Transporto kaj Havenoj (SCTP), la Fervojo Matadi–Kinŝaso (CFMK) havas la plej altan kvanton de transporto de [[varo]]j de importado, nome 8 746 tunoj en januaro, 11 318 tunoj en februaro, 10 032 tunoj en marto, 7 244 tunoj en aprilo, 5 024 tunoj en marto kaj 7 745 tunoj en junio. La ĉiumonata tunaro de eksportitaj varoj atingis nur 1 000 tunojn en la monato de Marto [[2018]]. En januaro ĉirkaŭ 284 tunoj de varoj estis eksportitaj el la [[haveno]]j de Boma kaj Matadi, tra la [[fervojo]], kaj 711 tunoj en februaro, poste 1 058 tunoj en marto, 684 tunoj en aprilo, 818 tunoj en majo kaj 853 tunoj en junio. La monata statistiko por pasaĝera trafiko estas la jena: 2 294 personoj en januaro, 1 836 en februaro, 2065 en marto, 2 660 en aprilo, 1 952 en majo kaj 2 660 en junio. La linio kiu konektas la [[haveno]]n de Matadi al Kinŝaso estas 366&nbsp;km longa. Tiu fervojo apartenas fakte al la Nacia Societo Fervojoj de Kongo (SNCC). Ĝi estas ekspluatita nur fare de SCTP, iama ONATRA, laŭ interkonsento subskribita de du kompanioj. Sed tiu linio perdis grandajn kvantojn de varoj de la merkato, konsekvence de ties bedaŭrinda stato, pro nesekureco de la fervojo (kelkaj trajnoj estis atakitaj) kaj la rehabilitigo de la ŝoseo laŭlonge de 2000. Laŭ kongaj fontoj, interkonsento kun ĉina konstrukompanio estis subskribita en 2006; laŭ tio, tiu ĉina kompanio financos la plinovigon de la fervojo, de la trakaro, de la komunikaj [[kanalo]]j, de la signalaro kaj de la [[elektra energio]], la eks-ONATRA siaflanke elektis agreseman komercan politikon por revivigi la aktivecon de la fervojo. La 30an de Junio, 2018, la SCTP ricevis du [[lokomotivo]]jn kaj 50 [[vagono]]jn el la afrika firmao ARSS (African-Rolling Stock Solution). En 2017, ĉirkaŭ 2.2 milionoj da tunoj de [[cemento]] estis produktitaj fare de du novaj aperintaj kompanioj, PPC Barnet kaj Kongo Cement Factory (CIMKO). La SCTP ja transportis parton de tiu produktado al Kinŝaso, sed la preciza kvanto ne estis komunikita fare de la fervoja departemento de la kompanio, dum la iama DG Kimbembe Mazunga komunikis interkonsentitan protokolon de interkonsentoj kun la cementfabrikantoj de Kongo-Centra por la transporto de siaj produktoj. === Ekstera transporto === [[Dosiero:Matadi city port 1965.JPG|eta|dekstre|240px|Haveno de [[Matadi]], kun kiu Kinŝaso ĉefe rilatas por ekstera transporto.]] Kinŝaso estas la ĉefa river-[[haveno]] de Kongo. La haveno, nomita 'Le Beach Ngobila' etendiĝas al ĉirkaŭ 7&nbsp;km laŭlonge de la rivero, kio enhavas areojn de [[varfo]]j kaj [[ĝeto]]j kun centoj de boatoj kaj barĝoj ligitaj al la bordo. Pramoj trapasas la riveron Brazzaville, je distanco de ĉirkaŭ 4&nbsp;km. Rivertransporto ankaŭ konektas al dekoj da havenoj supren, kiel al [[Kisangani]] kaj [[Bangui]]. Estas kaj ŝoseoj kaj ligiloj al la Fervojo Matadi–Kinŝaso por atingi [[Matadi]], nome [[marhaveno]] en la estuaro de la [[rivero Kongo]] je 150&nbsp;km el la [[Atlantika Oceano]]. Ne estas fervojaj ligiloj el Kinŝaso pli internen, kaj la ŝosekonektoj al multo de la cetero de la lando estas malabundaj kaj en tre malbona stato. == Sociaj aferoj == === Krimo kaj puno === Ekde la [[Dua Konga Milito]], la urbo baraktis por klopodi rekuperiĝi el malordo, dum multaj bandoj de junuloj sturmas el malriĉaj kvartaloj de Kinŝaso.<ref>Jonny Hong, "Gang crime threatens the future of Congo's capital", ''Reuters'', 19-a de junio 2013.</ref> La Usona Ŝtata Departemento en 2010 informis al veturantoj, ke Kinŝaso kaj aliaj gravaj kongaj urboj estas ĝenerale sekutaj dumtaga veturado, sed ke oni devas atenti pri ŝtelistoj, speciale fum trafik-ŝtopaĵoj kaj en areoj proksime de hoteloj kaj vendejoj.<ref>{{Cite web |title=U.S. Dept. of State – Congo, Democratic Republic of the Country Specific Information |url=https://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1104.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101219124428/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1104.html |archive-date=19-a de decembro 2010 |access-date=15-a de decembro 2010 |publisher=United States Department of State |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101219124428/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1104.html |arkivdato=2010-12-19 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101219124428/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1104.html |date=2010-12-19 }}</ref> Kelkaj fontoj diras, ke Kinŝaso estas tre danĝera, kaj unu fonto havigas murdindicon de 112 por 100 000 personoj jare.<ref>{{Cite web |last=Bruce Baker |title=Nonstate Policing: Expanding the Scope for Tackling Africa's Urban Violence |url=http://africacenter.org/wp-content/uploads/2010/09/AfricaBrief-7.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005100432/http://africacenter.org/wp-content/uploads/2010/09/AfricaBrief-7.pdf |archive-date=5-a de oktobro 2011 |access-date=17-a de aŭgusto 2018 |website=Africacenter.org}}</ref> Alia fonto citas murdindicon de 12.3 por 100 000 personoj.<ref name="ElechiMorris2010">O. Oko Elechi and Angela R. Morris, “Congo, Democratic Republic of the (Congo-Kinshasa)”; en Mahesh K. Nalla & Graeme R. Newman (eld.), ''Crime and Punishment around the World'', Volume 1: Africa and the Middle East; Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2010; pp. [https://books.google.com/books?id=2uK6bR9byVIC&pg=PA53 53]–56.</ref> Je kelkaj rakontoj, krimo en Kinŝaso ne estas tiom pliiĝanta, pro la relative bonaj rilatoj inter loĝantoj kaj eble pro la severeco per kiu eĉ minimumaj krimetoj estas punataj.<ref name=Trapido2016 /> Kvankam la militista kaj Nacia Polico funkciigas siajn proprajn malliberejojn en Kinŝaso, la ĉefa arestejo sub la jurisdikcio de la lokaj tribunaloj estas la Kinŝasa Karcero kaj Re-eduka Centro en Malaka. Tiu prizono estas hejmo de pli ol duoblo de sia teoria kapacito de 1 000 "klientoj". La konga militista spiona organizado, ''Détection Militaire des Activités Anti-Patrie'' (DEMIAP) funkciigas la Uagadugua prizono en la kinŝasa distrikto Kintambo uzante laŭdire akran kruelecon.<ref name=ElechiMorris2010 /><ref>''[http://acjr.org.za/resource-centre/Prisons%20in%20the%20DRC.pdf Prisons in the Democratic Republic of Congo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201028230729/https://acjr.org.za/resource-centre/Prisons%20in%20the%20DRC.pdf |date=2020-10-28 }}'', eld. Ryan Nelson, Refugee Documentation Center, Ireland; Majo 2002.</ref> ĈByirkaŭ 2017 la populacio de la Malaka prizono estis registrita kiel de 7000–8000 personoj. El tiuj, 3600–4600 fuĝis dum prizonfuĝo en Majo 2017.<ref>Laurent Larcher, "[http://www.la-croix.com/Monde/Afrique/milliers-detenus-sevadent-prison-Kinshasa-RD-Congo-2017-05-18-1200848222 Des milliers de détenus s’évadent de la prison de Kinshasa en RD-Congo] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20170704121920/http://www.la-croix.com/Monde/Afrique/milliers-detenus-sevadent-prison-Kinshasa-RD-Congo-2017-05-18-1200848222] 4-a de julio 2017", ''La Croix'', 18-a de majo 2017.</ref><ref>"[http://www.rfi.fr/afrique/20170518-evasion-prison-malaka-rdc-plus-4600-detenus-fuite Evasion à la prison de Makala en RDC: plus de 4600 détenus seraient en fuite] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20170705153340/http://www.rfi.fr/afrique/20170518-evasion-prison-malaka-rdc-plus-4600-detenus-fuite] 5-a de julio 2017", ''RFI'', 18-a de majo 2017.</ref> === Stratbuboj === [[Dosiero:Kinshasa by night (23769991270).jpg|eta|Kinŝasa urbocentro nokte.]] En la [[2010-aj jaroj]], stratbuboj aŭ "Shegués", ofte orfoj, estas subjektoj de misuzo fare de la polico kaj militistaro.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/idUSTRE66L2TB20100722?sp=true|titolo=Congo's children battle witchcraft accusations|alirdato=14-a de marto 2011|familia nomo=Manson|persona nomo=Katrina|dato=22-a de julio 2010|verkaĵo=Reuters}}</ref> El ĉirkaŭkalkulitaj 20 000 infanoj vivante sur la kinŝasaj stratoj, preskaŭ kvarono estas almozuloj, kelkaj estas stratvendistoj kaj ĉirkaŭ unu triono havas ioman tipon de laboro.<ref>{{Cite web |date=8-a de julio 2009 |title=Street Children in Kinshasa |url=http://africaaction.typepad.com/justafrica/2009/07/african-street-children-kinshasa-drc.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811051604/http://africaaction.typepad.com/justafrica/2009/07/african-street-children-kinshasa-drc.html |archive-date=11-a de aŭgusto 2011 |access-date=14-a de marto 2011 |publisher=Africa Action}}</ref> Kelkaj estas fuĝintoj de fizike misuzaj familianoj, elstare duon-patroj, aliaj estis rekte elpelitaj el siaj familioj ĉar oni konsideris ilin sorĉistoj,<ref>{{Cite web |title=A night on the streets with Kinshasa's 'child witches' |url=http://www.warchild.org.uk/our_projects/democratic_republic_of_congo/blog/child-witches-in-kinshasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110212202739/http://www.warchild.org.uk/our_projects/democratic_republic_of_congo/blog/child-witches-in-kinshasa |archive-date=12a de Februaro 2011 |access-date=14-a de marto 2011 |publisher=War Child UK – Warchild.org.uk }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110212202739/http://www.warchild.org.uk/our_projects/democratic_republic_of_congo/blog/child-witches-in-kinshasa |date=2011-02-12 }}</ref> and have become outcasts.<ref>{{Cite web |title=Danballuff – Children of Congo: From War to Witches(video) |url=http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724075658/http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm |archive-date=24-a de julio 2011 |access-date=14-a de marto 2011 |publisher=Gvnet.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=1-a de junio 2007 |title=Africa Feature: Around 20,000 street children wander in Kinshasa |url=http://english.people.com.cn/200706/01/eng20070601_379840.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017203028/http://english.people.com.cn/200706/01/eng20070601_379840.html |archive-date=17-a de oktobro 2012 |access-date=14--a de marto 2011 |publisher=English.people.com.cn}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prevalence, Abuse & Exploitation of Street Children |url=http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724075658/http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm |archive-date=24-a de julio 2011 |access-date=14-a de marto 2011 |publisher=Gvnet.com}}</ref> Iam grava nombro estis orfoj el la enlandaj militoj. Stratbuboj estas ĉefe knaboj,<ref>{{Cite web |title=At the centre – Street Childrens |url=http://streetchildrenofkinshasa.com/whatwedo/meeting-the-street-children-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402122101/http://streetchildrenofkinshasa.com/whatwedo/meeting-the-street-children-2/ |archive-date=2-a de aprilo 2016 |access-date=21-a de marto 2016 |website=streetchildrenofkinshasa.com}}</ref> sed la procento de junulinoj estas pliiĝanta laŭ UNICEF. Ndako ya Biso havigas subtenon por stratbuboj, inklude noktan loĝadon por junulinoj.<ref>{{Cite news |last=Ross |first=Aaron |date=13-a de marto 2016 |title=Beaten and discarded, Congo street children are strangers to mining boom |work=reuters.com |url=http://uk.reuters.com/article/uk-congodemocratic-streetchildren-idUKKCN0WF09C |url-status=live |access-date=21-a de marto 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314192348/http://uk.reuters.com/article/uk-congodemocratic-streetchildren-idUKKCN0WF09C |archive-date=14-a de marto 2016 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160314192348/http://uk.reuters.com/article/uk-congodemocratic-streetchildren-idUKKCN0WF09C |date=2016-03-14 }}</ref> Estas ankaŭ dua generacio de stratbuboj:<ref>{{Cite web |title=What Future? Street Children in the Democratic Republic of Congo: IV. Background |url=https://www.hrw.org/reports/2006/drc0406/4.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404023125/https://www.hrw.org/reports/2006/drc0406/4.htm |archive-date=4-a de aprilo 2016 |access-date=21-a de marto 2016 |website=hrw.org}}</ref> "ili referencas al sia sub-kulturo de violento kiel ''kindoubill''".<ref>Charles-Didier Gondola, ''Tropical Cowboys: Westerns, Violence, and Masculinity among the Young Bills of Kinshasa'', Afrique & histoire 2009/1 (vol. 7), p. 77.</ref> Tiuj stratbuboj estis celo de konsiderinda eksterlanda studo.<ref>Camille Dugrand, “Subvertir l’ordre? Les ambivalences de l’expression politique des Shégués de Kinshasa”; ''Revue Tiers Monde'' 4(228), 2016; [[doi:10.3917/rtm.228.0045]]. "Figures incontournables de l’urbanité kinoise, les Shégués ont fait l’objet de plusieurs travaux scientifiques (Biaya, 1997, 2000 ; De Boeck, 2000, 2005 ; Geenen, 2009)."</ref> == Ĝemelurboj == [[Dosiero:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|eta|Vido de la Granda Hotelo de Kinŝaso kaj de Kinŝaso mem ekde la CCIC en Gombe.]] * {{Flago|Italio}} [[Bologna]], [[Italio]] * {{Flago|Kongo-Brazavila}} [[Brazavilo]], [[Respubliko Kongo]] * {{Flago|Belgio}} [[Bruselo]], [[Belgio]] * {{Flago|Senegalo}} [[Dakaro]], [[Senegalo]] * {{Flago|Turkio}} [[Ankaro]] [[Turkio]] == Kelkaj Kinŝasanoj == * [[Papa Wemba]] (1949-2016) kantisto * [[Claude Makélélé]] (1973) futbalisto == Vidu ankaŭ == * [[Listo de milionurboj]] * [[Nacia Biblioteko de la Demokrata Respubliko de Kongo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Kinŝaso|ReVo=kinsxas}} * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [http://www.kinshasa.cd/ Oficiala retejo de la urbo Kinŝaso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011027044821/http://www.kinshasa.cd/ |date=2001-10-27 }} * [http://www.wdl.org/en/item/59 Mapo de Belgia Kongo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} el 1896 inkludas mapon de Kinŝaso {{Havenda artikolo|Kinŝaso}} {{Provincoj de Demokratia Respubliko Kongo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kinŝaso| ]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Havenurboj]] 87892w6ew86gro2d4i6tcr2wbvwyk1y 9455195 9455194 2026-08-17T02:08:10Z DidCORN 34571 /* Fervojo */ 9455195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | Urbo |sen banderolo= jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kinŝaso | devena_nomo = Léopoldville | alia_nomo = {{Lang-en|''Kinshasa''}} | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kinshasa Congo.jpg | dosiero_priskribo = Vido al Kinŝaso kun rivero Kongo en fono <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Kinshasa (1967-2011).svg | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = Kin la bela <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Demokratia Respubliko Kongo | lando_flago = 1 | regiono_tipo = Provinco | regiono = Kinŝaso | distrikto_tipo = | distrikto = | municipo = | histregiono = Francia Kongo | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = [[Kongo (rivero)|Kongo]] | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = | geologio_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kinŝaso | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 240 | lat_d = 04 | lat_m = 19 | lat_s = 30 | lat_NS = S | long_d = 15 | long_m = 19 | long_s = 20 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 9965 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1889 | establita_tipo = Fondo | establita1 = Henry Morton Stanley | establita1_tipo = fondinto | establita2 = [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a]] | establita2_tipo = nomita laŭ | establita2_noto = belga reĝo | urbestro = | ĉefulo_tipo = guberniestro | ĉefulo = André Kimbuta | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[GMT]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = 234 + 12 | areo_kodo_tipo = | kodo = CD-KN | kodo_tipo = ISO 3166-2 <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Brazavilo]] | libera_tipo = Kunurbejo | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo_lokumilo = Afriko | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Kongo | mapo1_lokumilo = Kongo Kinŝasa | mapo2 = Kinshasa Districts Communes and Quarters (2021).svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Mapo de la distriktoj kaj kvartaloj de Kinŝaso | mapo2_lokumilo = | regiono-ISO = CD-KN | mapligilo = jes | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.kinshasa.cd/ kinshasa.cd] | commons = Kinshasa <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Kinshasa 2003.jpg|eta|250px|maldekstra|Vido en Kinŝaso]] [[Dosiero:Université de Kinshasa (Unikin1).JPG|eta|250px|maldekstra|Universitato de Kinŝaso]] [[Dosiero:Kinshasa downtown.jpg|eta|250px|maldekstra|Interna urboparto de Kinŝaso]] '''Kinŝaso''' estas la [[ĉefurbo]] kaj plej granda urbo de la [[Demokratia Respubliko Kongo]] kaj [[havenurbo]]. Iam nur loko de vilaĝoj de [[fiŝkaptisto]]j, Kinŝaso estas nune urba areo kun loĝantaro (en julio 2020) de 14 565 700 personoj.<ref>[http://www.citypopulation.de/de/drcongo/cities/ loĝantaro laŭ la retejo ''citypopulation.de''] {{PlurajLingvokodoj|de|en}}</ref> Ĝi havas la rangon de provinco. Ĉar la administraj limoj de la urbo-provinco kovras ampleksan areon, ĉirkaŭ 90% de la urbo-provinca tero estas rura laŭnature, kaj la urba areo okupas nur malgrandan sekcion en plej okcidenta pinto de la urbo-provinco.<ref name="area">{{Cite web|url=http://www.kinshasa.cd/index.php?option=com_content&view=article&id=300|title=Géographie de Kinshasa|publisher=Ville de Kinshasa|accessdate=25-a de junio 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-07-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120723091147/http://www.kinshasa.cd/index.php?option=com_content&view=article&id=300|arkivdato=2012-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723091147/http://www.kinshasa.cd/index.php?option=com_content&view=article&id=300|archivedate=2012-07-23}}</ref> Precipaj lingvoj de la urbo estas la [[lingala]] kaj la [[franca]]. Loĝanto de Kinŝaso france estas nomata '''Kinois''' [kinuA]. Jam komence de 2006 ĝi havis 9 milionojn da loĝantoj, la [[aglomeraĵo]] 9,3 milionojn, kaj tial ĝi estas la tria plej granda [[metropolo|metropola]] regiono en [[Afriko]] post [[Kairo]] kaj [[Lagoso]]. Ĝi estas ankaŭ la dua plej granda urba areo de "[[Franclingvio]]" en la mondo post [[Parizo]]; la franca estas la lingvo de regado, lernejoj, gazetaro, publikaj servoj kaj alta komerco en la urbo, dum [[Lingala lingvo|lingala]] estas uzata kiel [[lingvafrankao]] surstrate.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.fr/books?id=Le_8WMk1Pr4C&lpg=PA111&dq=french%20lingala%20kinshasa&pg=PA103#v=onepage&q&f=false|titolo=Globalization and Language Vitality: Perspectives from Africa, pp. 103 & 109|alirdato=25-a de junio 2012|aŭtoro=Cécile B. Vigouroŭ & Salikoko S. Mufwene}}</ref> Se pluas la demografiaj tendencoj, Kinŝaso preterpasos Parizon laŭ loĝantaro ĉirkaŭ 2020.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2011-F11a-30_Largest_Cities.xls|titolo=Time series of the population of the 30 largest urban agglomerations in 2011 ranked by population size, 1950-2025|alirdato=25-a de junio 2012|formato=XLS|eldoninto=United Nations, Population Division}}</ref> Kinshasa gastigis la 14an Pintokunvenon de la [[Franclingvio|Internacia Organizo de la Franclingvio]] en oktobro 2012.<ref>{{Cite web|url=http://www.francophonie.org/XIVe-Sommet-de-la-Francophonie,36849.html|title=XIVe Sommet de la Francophonie|publisher=[[Organisation internationale de la Francophonie|OIF]]|accessdate=25-a de junio 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-07-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120619065536/http://www.francophonie.org/XIVe-Sommet-de-la-Francophonie,36849.html|arkivdato=2012-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619065536/http://www.francophonie.org/XIVe-Sommet-de-la-Francophonie,36849.html|archivedate=2012-06-19}}</ref> == Geografio == [[Dosiero:Kinshasa 2001.jpg|eta|230px|maldekstra|Mapo de Kinŝaso, 2001.]] Kinŝaso situas ĉe rivero [[Kongo (rivero)|Kongo]], aliflanke de [[Brazavilo]], sudokcidente de la [[Larĝiĝo Malebo]] kaj la insulo [[Mbamu]]. Ili estas [[duobla urbo|duoblaj urboj]]. Tio estas la nura loko en la mondo, kie du ĉefurboj frontas kontraŭ unu la alia kaj en vido de unu la alian sur kontraŭaj bordoj de rivero. [[Dosiero:Kinshasa & Brazzaville - ISS007-E-6305 lrg.jpg|eta|maldekstre|Satelita vido de Malebo ĉe la rivero Kongo kun Kinŝaso (sude ĉe la maldekstra kunfluejo) kaj antaŭ Brazzaville (norde samloke)]] Kinŝaso estas urbo de akraj kontrastoj, kun aktivaj rezidejaj kaj komercaj areoj kaj tri universitatoj kune de troloĝataj ĉirkaŭurboj. Ĝi situantas laŭlonge de la suda bordo de la [[rivero Kongo]], rekte antaŭ la urbo [[Brazzaville]], ĉefurbo de la [[Respubliko Kongo]]. La rivero Kongo estas la dua plej longa rivero en Afriko post la [[Nilo]], kaj havas en la kontinento la plej grandan akvokvanton. Kiel [[akvovojo]] ĝi havigas rimedojn de transporto por multe de la Konga baseno, estante navigebla dum grandaj riverareoj inter Kinŝaso kaj [[Kisangani]], kaj ankaŭ multaj el ties alfluantoj estas navigeblaj. La riveroe estas grava fonto de [[hidroelektra energio]], kaj malsupre de Kinŝaso ĝi havas la eblon generi energion ekvivalentan al la uzado de ĉirkaŭ duono de la loĝantaro de tuta Afriko.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2007/06/19/business/worldbusiness/19iht-rnrghydro.1.6204822.html|titolo=Giant dam projects aim to transform African power supplies|alirdato=15-a de decembro 2010|familia nomo=Wachter|persona nomo=Sarah J.|dato=19-a de junio 2007|verkaĵo=New York Times}}</ref> == Historio == [[Dosiero:Hw-stanley.jpg|eta|125px|dekstre|[[Henry Morton Stanley]], fondinto de la urbo.]] [[Dosiero:Stanley Founding of Congo Free State 186 View of Leopoldville Station and Port 1884 The Baptist Mission on the summit of Leopold Hill.jpg|eta|maldekstra|Vido de la stacio kaj haveno de Léopoldville (1884)]] La urbo estis fondita en [[1881]] de [[Henry Morton Stanley]], kiu nomis ĝin ''Léopoldville'', laŭ [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a]] de [[Belgio]], kiu dekretis la regionon sia privata posedaĵo kaj regis ĝin kruele. La urbo prosperis pro apudrivera haveno. En [[1898]] ankaŭ la [[fervojo]] helpis la evoluon. Fakte la poŝta stacio floris kiel unua navigebla haveno ĉe la rivero Kongo trans la [[Akvofaloj Livingstone]], nome serio de rapidfluejoj ĉe 300&nbsp;km sub Leopoldville. Dekomence ĉiuj varoj alvenantaj el maro aŭ senditaj tramare devis esti portitaj de portistoj inter Léopoldville kaj [[Matadi]], la haveno malsupre de la rapidejoj kaj je 150&nbsp;km el la marbordo. La kompletigo de la fervojo Matadi-Kinŝaso en 1898 havigis alternativan vojon ĉirkaŭ la rapidejoj kaj eksplodigis la rapidan disvolvigon de Léopoldville. Ekde [[1920]] Léopoldville iĝis ĉefurbo de la [[Belgia Kongo]], anstataŭante la urbon [[Boma]] en la estuaro de la rivero Kongo. En [[1966]] [[Mobutu Sese Seko]] ŝanĝis la nomon ene de sia ''afrikiga'' politiko, uzante la nomon de loka tribo Kinĉaso kiu iam loĝis tie. En tiu epoko la urbo kreskiĝis pro alveno de enmigrintoj kiuj serĉis pli bonan vivniveon aŭ fuĝis el etnaj militoj. Tio neeviteble ŝanĝis la tradician etnan kaj lingvan komponojn de la urbo. Kvankam ĝi estas situanta sur teritorio kiu tradicie apartenas al popoloj de [[Batekeoj]] kaj Bahumbuoj, la [[lingvafrankao]] inter afriklingvanoj en Kinŝaso estas la [[lingala]] dum la administra kaj ĉefa verkita lingvo estas [[Franca lingvo|franca]]. Kinŝaso ege suferis pro la troe persona politiko de Mobutu, amaskoruptado, nepotismo kaj [[enlanda milito]] kiu kondukis al lia falo. Tamen la urbo daŭre evoluis kaj iĝis kultura kaj intelekta centro de Meza Afriko (kun grava komunumo de muzikistoj kaj artistoj) kaj ankaŭ industria centro, kiu procezas multajn el la naturaj produktoj alportitaj el la interno. La urbo ĵus suferis tumultajn de soldatoj kiuj protestis kontraŭ nericevo de siaj salajroj. == Klimato == Kinŝaso havas tropikan klimaton. La pluva sezono estas longa kaj daŭras inter [[oktobro]]-[[majo]]. La seka vetero daŭras inter [[junio]]-[[septembro]]. Inter la [[temperaturo]]j ne estas grandaj diferencoj. Jare pluvas po 1358&nbsp;mm. == Administrado == [[Dosiero:Boulevard du 30 juin, Kinshasa.jpg|eta|Bulvardo 30-a de junio en urbocentra Kinŝaso]] Kinŝaso estas kaj urbo (''ville'' en franca) kaj provinco (''province'' en franca), unu el la 26 [[provincoj de la Demokratia Respubliko Kongo]]. Ties statuso estas simila al tiu de [[Parizo]] kiu estas kaj urbo kaj unu el la 101 [[departementoj de Francio]]. La Demokratia Respubliko Kongo estas dividita en 25 regionojn, krom la ĉefurbo.<ref>''[[Central Intelligence Agency]]''' (2014). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html "Democratic Republic of Congo".] ''[[The World Factbook]]''. Langley, Virginia. [https://web.archive.org/web/20160810035132/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html Arkivita] el la originalo la 10-an de aŭgusto 2016. Alirita la 21-an de januaro 2021.</ref> === Administra divido === La ''ville-province'' Kinŝaso estas dividita en kvar distriktoj kiuj estas siavice dividitaj en 24 ''komunumoj'' (municipoj).<ref name="area"/> {| |- | Bandalungwa || Barumbu || Kisenso (Kinsenso) || Kimbanseke |- | Bumbu || Gombe (La Gombe) || Lemba || [[Maluku (Kinŝaso)|Maluku]] |- | Kalamu || Kinŝaso || Limete || Masina |- | Kasa-Vubu || Kintambo || Matete || Ndjili (N'Djili) |- | Makala || Lingwala || Ngaba || Nsele (N'Sele) |- | Ngiri-Ngiri || Mont Ngafula || || |- | Selembao || Ngaliema || || |} == Demografio == {| border="1" style="float:right; margin: 1em;border-collapse:collapse;" |+ '''Evoluo de la loĝantaro de Kinŝaso''' | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loĝantoj |----- | [[1920]]^* || align="right" | 1.600 |----- | [[1936]] || align="right" | 40.300 |----- | [[1938]] || align="right" | 35.900 |----- | [[1939]] || align="right" | 42.000 |----- | [[1947]] || align="right" | 126.100 |----- | [[1957]] || align="right" | 299.800 |----- | [[1959]] || align="right" | 402.500 |----- | [[1967]] || align="right" | 901.520 |----- | [[1968]] || align="right" | 1.052.500 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loĝantoj |----- | [[1970]] || align="right" | 1.323.039 |----- | [[1974]] || align="right" | 1.990.700 |----- | [[1976]] || align="right" | 2.443.900 |----- | [[1984]] || align="right" | 2.664.309 |----- | [[1991]] || align="right" | 3.804.000 |----- | [[1994]] || align="right" | 4.655.313 |----- | [[2003]] || align="right" | 6.786.000 |----- | [[2005]] || align="right" | 7.500.000 |----- | ''2015'' || align="right" | ''est. 12.000.000'' |} |- | colspan="2" | <small>''Fonto: [http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Africa/congokit.htm Populstat] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060502174052/http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Africa/congokit.htm |date=2006-05-02 }}, [http://www.gazetteer.de/c/c_cd.htm World Gazetteer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071025011715/http://www.gazetteer.de/c/c_cd.htm |date=2007-10-25 }}''</small><br /><small>(*) oni enkalkulis nur la komunumojn kiuj apartenis tiam al Leopoldville</small> |} En [[1945]], Leopoldville, la ĉefurbo de [[Belgia Kongo]], havis ĉirkaŭ 100.000 loĝantojn. Post la sendependiĝo de la lando, en [[1960]], tiu cifero altiĝis al ĉirkaŭ 400.000 personoj, kaj jam estis la ĉefa urbo de [[Centra Afriko]]. Post dekkvin jaroj, post la renomigo de la urbo kiel Kinŝaso en [[1966]], ties loĝantaro jam estis atinginta ciferon kiu ĉirkaŭis du milionojn da loĝantoj. La urbo kreskis konsiderinde, el duonmiliono da loĝantoj fine de la [[1960-aj jaroj]] al 4.787.000 en [[1998]]. La lastaj ĉirkaŭkalkuloj de [[2005]] montras ciferon ĉirkaŭ 7.500.000 loĝantoj. Laŭ tiuj kalkuloj la urbo povus superi la 10 milionojn da loĝantoj en [[2015]], situante inter la 30 plej grandaj urboj de la mondo. Laŭ la [[Monda Banko]], la volumeno de ĝiaj dungoj kreitaj eksterleĝe estas senegala en la resto de urbaj zonoj de Afriko, kun 95% (kompare al 45 kaj 50% de urboj kiaj [[Fritaŭno]] aŭ [[Vagaduguo]]). Laŭ studo de la Reto de edukistoj de infanoj kaj junuloj surstrataj (''Réseaux des éducateurs des enfants et jeunes de la rue'', REEJER) prilaborita en [[2006]], 13.877 geinfanoj loĝis kaj laboris surstrate en Kinŝaso, ĉefe en la komunumoj Masina, Kimbanseke kaj Limete. == Ekonomio == [[Dosiero:Marsavco-Biggest FMCG Company of DRC & Central Africa, Part of RAWJI Group-Largest Group in DRC.jpg|eta|dekstra|Kompanio Marsavco.]] [[Dosiero:2013 street Kinshasa 8756715873.jpg|eta|Kinŝaso en 2013.]] Grandaj kompanioj kiel ''Marsavco S.A., All Pack Industries'' kaj ''Angel Cosmetics'' havas sidejojn en la urbocentro (Gombe) en Kinŝaso. Estas multaj aliaj industrioj kaj ekonomiaj sektoroj, kiel la ''Trust Merchant Bank'', situaj en la kerno de la urbo. Manĝoprocezado estas grava industria sektoro, kaj ankaŭ [[konstruado]] kaj aliaj ekonomiaj sektoroj de [[servo]]j ludas gravan rolon en la ĝenerala ekonomio de la areo.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Kinshasa – national capital, Democratic Republic of the Congo |encyclopedia=britannica.com |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/318863/Kinshasa |access-date=25a de Septembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012111432/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/318863/Kinshasa |archive-date=12-a de oktobro 2014 |url-status=live}}</ref> Kvankam hejmo nur de 13% el la loĝantaro de la lando, Kinŝaso tenas 85% el la tuta [[ekonomio]] de la [[Demokratia Respubliko Kongo]] mezurita per la [[MEP]].<ref name="ChirisaEtAl2017">Innocent Chirisa, Abraham Rajab Matamanda, & Liaison Mukarwi, "Desired and Achieved Urbanisation in Africa: In Search of Appropriate Tooling for a Sustainable Transformation”; en Umar Benna & Indo Benna, eld., ''Urbanization and Its Impact on Socio-Economic Growth in Developing Regions''; IGI Global, 2017, {{ISBN|9781522526605}}; pp. [https://books.google.com/books?id=qfYoDwAAQBAJ&pg=PA101 101]–102.</ref> Esplorado de 2004 trovis 70% el la loĝantoj laborantaj neformale, 17% en la publika sektoro, 9% en la formala privata sektoro, kaj 3% en aliaj postenoj, el totalaj 976 000 laboristoj. Plej parto de novaj laborpostenoj estas klasitaj kiel neformalaj.<ref name=Flouriot2013 /> [[Ĉinio]] ludis tre gravan rolon en la disvolvigo de la Demokratia Respubliko Kongo ekde la 1970-aj jaroj, kiam la ĉinoj financis la konstruadon de la Palaco de la Popolo kaj apogis la registaron kontraŭ la ribeluloj en la milito de la [[provinco Katanga]]. En 2007–2008 Ĉinio kaj Kongo subskribis interkonsenton por totalo de 8.5 mil milionoj da usonaj dolaroj en pruntoj por disvolvigo de infrastrukturo.<ref>Emizet Francois Kisangani, Scott F. Bobb, "China, People's Republic of, Relations with"; ''Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo'', Lanham, Maryland: Scarecrow Press, 2010; pp. [https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&hl=fr&pg=PA74#v=onepage&q&f=false 74]–75.</ref> Ĉinaj [[entreprenisto]]j estas akirantaj pli kaj pli grandan parton de la lokaj bazarlokoj en Kinŝaso, anstataŭante en la procezo iamajn sukcesajn komercistojn el Kongo, [[Okcidenta Afriko]], [[Barato]], kaj [[Libano]].<ref>Nuah M. Makungo, "[https://www.researchgate.net/publication/258339820_Is_The_Democratic_Republic_of_Congo_DRC_being_Globalized_by_China Is the Democratic Republic of Congo being Globalized by China? The Case of Small Commerce at Kinshasa Central Market] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20180517153734/https://www.researchgate.net/publication/258339820_Is_The_Democratic_Republic_of_Congo_DRC_being_Globalized_by_China] 17-a de majo 2018", ''Quarterly Journal of Chinese Studies 2(1), 2012.''</ref> La averaĝa familia elspezo en 2005 estis la ekvivalento de 2 150 usonaj dolaroj, kio estas 1 [[usona dolaro]] por tago kaj por persono. La averaĝa familia elspezo estis 1 555, 66 centonojn por persono por tago. Inter malriĉuloj, pli ol duono de tiu elspezo iris al manĝo, speciale al pano kaj cerealo.<ref name=Flouriot2013 >Jean Flouriot, [https://journals.openedition.org/com/6770 "Kinshasa 2005. Trente ans après la publication de l’Atlas de Kinshasa] Arkivita la 17an de Septembro 2017 en Wayback Machine", Les Cahiers d’Outre-Mer 261, Januaro–Marto 2013; doi:10.4000/com.6770.</ref> <!-- == Vidindaĵoj == --> == Servoj == * [[Universitato de Kinŝaso]] == Transporto == La urbo-provinco havas 5000&nbsp;km de ŝoseoj, sed nur 10% el kiuj estas pavimitaj. La Bulvardo de la 30-a de junio ligigas la ĉefajn areojn de la centra distrikto de la urbo. Ankaŭ aliaj ŝoseoj konverĝas en Gombe. La orient-okcidentena ŝosereto liganta la plej distajn kvartalojn estas malforta kaj tiele transiri tra multo el la urbo estas malfacila.<ref name=Flouriot2013 /> La kvalito de la ŝoseoj estis iomete plibonigita, disvolvigita parte pere de monpruntoj el Ĉinio, ekde 2000.<ref name=Trapido2016 >Joe Trapido, [https://newleftreview.org/issues/ii98/articles/joe-trapido-kinshasa-s-theatre-of-power "Kinshasa's Theater of Power] Arkivita la 17an de Septembro 2017 en Wayback Machine", New Left Review 98, Marto/Aprilo 2016.</ref> La publika buskompanio por Kinŝaso, kreita en 2003, estas Transco (Transport au Congo).<ref>{{Cite web |title=Trans urbain kinshasa |url=https://transurbainkinshasa.wordpress.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819051539/http://transurbainkinshasa.wordpress.com/ |archive-date=19-a de aŭgusto 2013 |access-date=13-a de aŭgusto 2019}}</ref> Kelkaj kompanioj funkciigas registritajn [[taksio]]jn kaj taksi-busojn, identigeble per flava koloro. === Aertransporto === La urbo havas du flughavenojn: la [[Flughaveno Ndjili]] (FIH) estas la ĉefa [[flughaveno]] kun konektoj al aliaj afrikaj landoj same kiel al [[Istanbulo]], [[Bruselo]], [[Parizo]] kaj al kelkaj aliaj destinoj. La [[Flughaveno N'Dolo]], situa pli proksime al la urbocentro, estas uzata por enlandaj flugoj nur per malgranda turbopropelitaj aviadiloj. Kelkaj internaciaj flugkompanioj servas en Flughaveno Ndjili kiel [[Kenya Airways]], [[South African Airways]], [[Ethiopian Airlines]], [[Brussels Airlines]], [[Air France]] kaj [[Turkish Airlines]]. Averaĝo de dek internaciaj flugoj eliras ĉiutage el la Flughaveno Ndjili.<ref>[https://www.flightera.net/airport/Kinshasa/FZAA?mode=departure#flights Flightera.net]</ref> Malgranda nombro de flugkompanioj havigas enlandajn servojn el Kinŝaso, por ekzemplo Congo Airways kaj flyCAA (Compagnie Africaine d'Aviation). Ambaŭ proponas laŭhorarajn flugojn el Kinŝaso al limigita nombro de urboj ene de la DR Kongo.<ref>[https://www.aeroport-kinshasa.com/en/index_en.php N'djili Airport website]</ref> === Fervojo === [[Dosiero:Kinshasa train station (21237028852).jpg|eta|300ra|Memoriga murpentraĵo en la [[trajnstacio]] de Kinŝaso rememoranta pri tiuj kiuj mortis dum la konstruado de la fervojo.]] La Fervojo Matadi–Kinŝaso konektas Kinŝason kun [[Matadi]], nome haveno de Kongo al la [[Atlantiko]], situanta 265 kilometrojn okcidente. La linio remalfermiĝis en septembro 2015 post ĉirkaŭ unu jardeko sen regula servado. Estas intermita servado, kun malbonaj sekurecaj registroj. Laŭ la Komerca Korporacio de Transporto kaj Havenoj (SCTP), la Fervojo Matadi–Kinŝaso (CFMK) havas la plej altan kvanton de transporto de [[varo]]j de importado, nome 8 746 tunoj en januaro, 11 318 tunoj en februaro, 10 032 tunoj en marto, 7 244 tunoj en aprilo, 5 024 tunoj en marto kaj 7 745 tunoj en junio. La ĉiumonata tunaro de eksportitaj varoj atingis nur 1 000 tunojn en la monato de Marto [[2018]]. En januaro ĉirkaŭ 284 tunoj de varoj estis eksportitaj el la [[haveno]]j de Boma kaj Matadi, tra la [[fervojo]], kaj 711 tunoj en februaro, poste 1 058 tunoj en marto, 684 tunoj en aprilo, 818 tunoj en majo kaj 853 tunoj en junio. La monata statistiko por pasaĝera trafiko estas la jena: 2 294 personoj en januaro, 1 836 en februaro, 2065 en marto, 2 660 en aprilo, 1 952 en majo kaj 2 660 en junio. La linio kiu konektas la [[haveno]]n de Matadi al Kinŝaso estas 366&nbsp;km longa. Tiu fervojo apartenas fakte al la Nacia Societo Fervojoj de Kongo (SNCC). Ĝi estas ekspluatita nur fare de SCTP, iama ONATRA, laŭ interkonsento subskribita de du kompanioj. Sed tiu linio perdis grandajn kvantojn de varoj de la merkato, konsekvence de ties bedaŭrinda stato, pro nesekureco de la fervojo (kelkaj trajnoj estis atakitaj) kaj la rehabilitigo de la ŝoseo laŭlonge de 2000. Laŭ kongaj fontoj, interkonsento kun ĉina konstrukompanio estis subskribita en 2006; laŭ tio, tiu ĉina kompanio financos la plinovigon de la fervojo, de la trakaro, de la komunikaj [[kanalo]]j, de la signalaro kaj de la [[elektra energio]], la eks-ONATRA siaflanke elektis agreseman komercan politikon por revivigi la aktivecon de la fervojo. La 30an de Junio, 2018, la SCTP ricevis du [[lokomotivo]]jn kaj 50 [[vagono]]jn el la afrika firmao ARSS (African-Rolling Stock Solution). En 2017, ĉirkaŭ 2.2 milionoj da tunoj de [[cemento]] estis produktitaj fare de du novaj aperintaj kompanioj, PPC Barnet kaj Kongo Cement Factory (CIMKO). La SCTP ja transportis parton de tiu produktado al Kinŝaso, sed la preciza kvanto ne estis komunikita fare de la fervoja departemento de la kompanio, dum la iama DG Kimbembe Mazunga komunikis interkonsentitan protokolon de interkonsentoj kun la cementfabrikantoj de Kongo-Centra por la transporto de siaj produktoj. === Ekstera transporto === [[Dosiero:Matadi city port 1965.JPG|eta|dekstre|240px|Haveno de [[Matadi]], kun kiu Kinŝaso ĉefe rilatas por ekstera transporto.]] Kinŝaso estas la ĉefa river-[[haveno]] de Kongo. La haveno, nomita 'Le Beach Ngobila' etendiĝas al ĉirkaŭ 7&nbsp;km laŭlonge de la rivero, kio enhavas areojn de [[varfo]]j kaj [[ĝeto]]j kun centoj de boatoj kaj barĝoj ligitaj al la bordo. Pramoj trapasas la riveron Brazzaville, je distanco de ĉirkaŭ 4&nbsp;km. Rivertransporto ankaŭ konektas al dekoj da havenoj supren, kiel al [[Kisangani]] kaj [[Bangui]]. Estas kaj ŝoseoj kaj ligiloj al la Fervojo Matadi–Kinŝaso por atingi [[Matadi]], nome [[marhaveno]] en la estuaro de la [[rivero Kongo]] je 150&nbsp;km el la [[Atlantika Oceano]]. Ne estas fervojaj ligiloj el Kinŝaso pli internen, kaj la ŝosekonektoj al multo de la cetero de la lando estas malabundaj kaj en tre malbona stato. == Sociaj aferoj == === Krimo kaj puno === Ekde la [[Dua Konga Milito]], la urbo baraktis por klopodi rekuperiĝi el malordo, dum multaj bandoj de junuloj sturmas el malriĉaj kvartaloj de Kinŝaso.<ref>Jonny Hong, "Gang crime threatens the future of Congo's capital", ''Reuters'', 19-a de junio 2013.</ref> La Usona Ŝtata Departemento en 2010 informis al veturantoj, ke Kinŝaso kaj aliaj gravaj kongaj urboj estas ĝenerale sekutaj dumtaga veturado, sed ke oni devas atenti pri ŝtelistoj, speciale fum trafik-ŝtopaĵoj kaj en areoj proksime de hoteloj kaj vendejoj.<ref>{{Cite web |title=U.S. Dept. of State – Congo, Democratic Republic of the Country Specific Information |url=https://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1104.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101219124428/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1104.html |archive-date=19-a de decembro 2010 |access-date=15-a de decembro 2010 |publisher=United States Department of State |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101219124428/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1104.html |arkivdato=2010-12-19 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101219124428/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1104.html |date=2010-12-19 }}</ref> Kelkaj fontoj diras, ke Kinŝaso estas tre danĝera, kaj unu fonto havigas murdindicon de 112 por 100 000 personoj jare.<ref>{{Cite web |last=Bruce Baker |title=Nonstate Policing: Expanding the Scope for Tackling Africa's Urban Violence |url=http://africacenter.org/wp-content/uploads/2010/09/AfricaBrief-7.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005100432/http://africacenter.org/wp-content/uploads/2010/09/AfricaBrief-7.pdf |archive-date=5-a de oktobro 2011 |access-date=17-a de aŭgusto 2018 |website=Africacenter.org}}</ref> Alia fonto citas murdindicon de 12.3 por 100 000 personoj.<ref name="ElechiMorris2010">O. Oko Elechi and Angela R. Morris, “Congo, Democratic Republic of the (Congo-Kinshasa)”; en Mahesh K. Nalla & Graeme R. Newman (eld.), ''Crime and Punishment around the World'', Volume 1: Africa and the Middle East; Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2010; pp. [https://books.google.com/books?id=2uK6bR9byVIC&pg=PA53 53]–56.</ref> Je kelkaj rakontoj, krimo en Kinŝaso ne estas tiom pliiĝanta, pro la relative bonaj rilatoj inter loĝantoj kaj eble pro la severeco per kiu eĉ minimumaj krimetoj estas punataj.<ref name=Trapido2016 /> Kvankam la militista kaj Nacia Polico funkciigas siajn proprajn malliberejojn en Kinŝaso, la ĉefa arestejo sub la jurisdikcio de la lokaj tribunaloj estas la Kinŝasa Karcero kaj Re-eduka Centro en Malaka. Tiu prizono estas hejmo de pli ol duoblo de sia teoria kapacito de 1 000 "klientoj". La konga militista spiona organizado, ''Détection Militaire des Activités Anti-Patrie'' (DEMIAP) funkciigas la Uagadugua prizono en la kinŝasa distrikto Kintambo uzante laŭdire akran kruelecon.<ref name=ElechiMorris2010 /><ref>''[http://acjr.org.za/resource-centre/Prisons%20in%20the%20DRC.pdf Prisons in the Democratic Republic of Congo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201028230729/https://acjr.org.za/resource-centre/Prisons%20in%20the%20DRC.pdf |date=2020-10-28 }}'', eld. Ryan Nelson, Refugee Documentation Center, Ireland; Majo 2002.</ref> ĈByirkaŭ 2017 la populacio de la Malaka prizono estis registrita kiel de 7000–8000 personoj. El tiuj, 3600–4600 fuĝis dum prizonfuĝo en Majo 2017.<ref>Laurent Larcher, "[http://www.la-croix.com/Monde/Afrique/milliers-detenus-sevadent-prison-Kinshasa-RD-Congo-2017-05-18-1200848222 Des milliers de détenus s’évadent de la prison de Kinshasa en RD-Congo] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20170704121920/http://www.la-croix.com/Monde/Afrique/milliers-detenus-sevadent-prison-Kinshasa-RD-Congo-2017-05-18-1200848222] 4-a de julio 2017", ''La Croix'', 18-a de majo 2017.</ref><ref>"[http://www.rfi.fr/afrique/20170518-evasion-prison-malaka-rdc-plus-4600-detenus-fuite Evasion à la prison de Makala en RDC: plus de 4600 détenus seraient en fuite] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20170705153340/http://www.rfi.fr/afrique/20170518-evasion-prison-malaka-rdc-plus-4600-detenus-fuite] 5-a de julio 2017", ''RFI'', 18-a de majo 2017.</ref> === Stratbuboj === [[Dosiero:Kinshasa by night (23769991270).jpg|eta|Kinŝasa urbocentro nokte.]] En la [[2010-aj jaroj]], stratbuboj aŭ "Shegués", ofte orfoj, estas subjektoj de misuzo fare de la polico kaj militistaro.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/idUSTRE66L2TB20100722?sp=true|titolo=Congo's children battle witchcraft accusations|alirdato=14-a de marto 2011|familia nomo=Manson|persona nomo=Katrina|dato=22-a de julio 2010|verkaĵo=Reuters}}</ref> El ĉirkaŭkalkulitaj 20 000 infanoj vivante sur la kinŝasaj stratoj, preskaŭ kvarono estas almozuloj, kelkaj estas stratvendistoj kaj ĉirkaŭ unu triono havas ioman tipon de laboro.<ref>{{Cite web |date=8-a de julio 2009 |title=Street Children in Kinshasa |url=http://africaaction.typepad.com/justafrica/2009/07/african-street-children-kinshasa-drc.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811051604/http://africaaction.typepad.com/justafrica/2009/07/african-street-children-kinshasa-drc.html |archive-date=11-a de aŭgusto 2011 |access-date=14-a de marto 2011 |publisher=Africa Action}}</ref> Kelkaj estas fuĝintoj de fizike misuzaj familianoj, elstare duon-patroj, aliaj estis rekte elpelitaj el siaj familioj ĉar oni konsideris ilin sorĉistoj,<ref>{{Cite web |title=A night on the streets with Kinshasa's 'child witches' |url=http://www.warchild.org.uk/our_projects/democratic_republic_of_congo/blog/child-witches-in-kinshasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110212202739/http://www.warchild.org.uk/our_projects/democratic_republic_of_congo/blog/child-witches-in-kinshasa |archive-date=12a de Februaro 2011 |access-date=14-a de marto 2011 |publisher=War Child UK – Warchild.org.uk }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110212202739/http://www.warchild.org.uk/our_projects/democratic_republic_of_congo/blog/child-witches-in-kinshasa |date=2011-02-12 }}</ref> and have become outcasts.<ref>{{Cite web |title=Danballuff – Children of Congo: From War to Witches(video) |url=http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724075658/http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm |archive-date=24-a de julio 2011 |access-date=14-a de marto 2011 |publisher=Gvnet.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=1-a de junio 2007 |title=Africa Feature: Around 20,000 street children wander in Kinshasa |url=http://english.people.com.cn/200706/01/eng20070601_379840.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017203028/http://english.people.com.cn/200706/01/eng20070601_379840.html |archive-date=17-a de oktobro 2012 |access-date=14--a de marto 2011 |publisher=English.people.com.cn}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prevalence, Abuse & Exploitation of Street Children |url=http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724075658/http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm |archive-date=24-a de julio 2011 |access-date=14-a de marto 2011 |publisher=Gvnet.com}}</ref> Iam grava nombro estis orfoj el la enlandaj militoj. Stratbuboj estas ĉefe knaboj,<ref>{{Cite web |title=At the centre – Street Childrens |url=http://streetchildrenofkinshasa.com/whatwedo/meeting-the-street-children-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402122101/http://streetchildrenofkinshasa.com/whatwedo/meeting-the-street-children-2/ |archive-date=2-a de aprilo 2016 |access-date=21-a de marto 2016 |website=streetchildrenofkinshasa.com}}</ref> sed la procento de junulinoj estas pliiĝanta laŭ UNICEF. Ndako ya Biso havigas subtenon por stratbuboj, inklude noktan loĝadon por junulinoj.<ref>{{Cite news |last=Ross |first=Aaron |date=13-a de marto 2016 |title=Beaten and discarded, Congo street children are strangers to mining boom |work=reuters.com |url=http://uk.reuters.com/article/uk-congodemocratic-streetchildren-idUKKCN0WF09C |url-status=live |access-date=21-a de marto 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314192348/http://uk.reuters.com/article/uk-congodemocratic-streetchildren-idUKKCN0WF09C |archive-date=14-a de marto 2016 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160314192348/http://uk.reuters.com/article/uk-congodemocratic-streetchildren-idUKKCN0WF09C |date=2016-03-14 }}</ref> Estas ankaŭ dua generacio de stratbuboj:<ref>{{Cite web |title=What Future? Street Children in the Democratic Republic of Congo: IV. Background |url=https://www.hrw.org/reports/2006/drc0406/4.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404023125/https://www.hrw.org/reports/2006/drc0406/4.htm |archive-date=4-a de aprilo 2016 |access-date=21-a de marto 2016 |website=hrw.org}}</ref> "ili referencas al sia sub-kulturo de violento kiel ''kindoubill''".<ref>Charles-Didier Gondola, ''Tropical Cowboys: Westerns, Violence, and Masculinity among the Young Bills of Kinshasa'', Afrique & histoire 2009/1 (vol. 7), p. 77.</ref> Tiuj stratbuboj estis celo de konsiderinda eksterlanda studo.<ref>Camille Dugrand, “Subvertir l’ordre? Les ambivalences de l’expression politique des Shégués de Kinshasa”; ''Revue Tiers Monde'' 4(228), 2016; [[doi:10.3917/rtm.228.0045]]. "Figures incontournables de l’urbanité kinoise, les Shégués ont fait l’objet de plusieurs travaux scientifiques (Biaya, 1997, 2000 ; De Boeck, 2000, 2005 ; Geenen, 2009)."</ref> == Ĝemelurboj == [[Dosiero:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|eta|Vido de la Granda Hotelo de Kinŝaso kaj de Kinŝaso mem ekde la CCIC en Gombe.]] * {{Flago|Italio}} [[Bologna]], [[Italio]] * {{Flago|Kongo-Brazavila}} [[Brazavilo]], [[Respubliko Kongo]] * {{Flago|Belgio}} [[Bruselo]], [[Belgio]] * {{Flago|Senegalo}} [[Dakaro]], [[Senegalo]] * {{Flago|Turkio}} [[Ankaro]] [[Turkio]] == Kelkaj Kinŝasanoj == * [[Papa Wemba]] (1949-2016) kantisto * [[Claude Makélélé]] (1973) futbalisto == Vidu ankaŭ == * [[Listo de milionurboj]] * [[Nacia Biblioteko de la Demokrata Respubliko de Kongo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Kinŝaso|ReVo=kinsxas}} * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [http://www.kinshasa.cd/ Oficiala retejo de la urbo Kinŝaso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011027044821/http://www.kinshasa.cd/ |date=2001-10-27 }} * [http://www.wdl.org/en/item/59 Mapo de Belgia Kongo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} el 1896 inkludas mapon de Kinŝaso {{Havenda artikolo|Kinŝaso}} {{Provincoj de Demokratia Respubliko Kongo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kinŝaso| ]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Havenurboj]] gpr44zk502w46h1a00n07ucrkr51ibz 0 102379 9455130 9087160 2026-08-16T22:46:33Z ~2026-45062-22 261961 9455130 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Salikoko |koloro = pink |dosiero = Woda-6 ubt.jpeg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |subfilumo = [[Krustacoj]] ''Crustacea'' |klaso = [[Malakostrakoj]] ''Malacostraca'' |ordo = [[Dekapodoj]] ''Decapoda'' |subordo = [[Pleocyemata]] |infraordo = '''Salikoko''' ''Caridea'' |infraordo aŭtoritato = [[James Dwight Dana|Dana]], 1852 |specioj de subdivizio = [[Superfamilio]]j |subdivizio2 = [[Alpheoidea]]<br /> [[Atyoidea]]<br /> [[Bresilioidea]]<br /> [[Campylonotoidea]]<br /> [[Crangonoidea]]<br /> [[Galatheacaridoidea]]<br /> [[Nematocarcinoidea]]<br /> [[Oplophoroidea]]<br /> [[Palaemonoidea]]<br /> [[Pandaloidea]]<br /> [[Pasiphaeoidea]]<br /> [[Procaridoidea]]<br /> [[Processoidea]]<br /> [[Psalidopodoidea]]<br /> [[Stylodactyloidea]] |vikispecio = |komunejo = }} La '''veraj salikokoj''' (scienclatine: ''Caridea'') apartenas al la [[artikuloj]]. Ili vivas en sala kaj nesala akvo, sed precipe en la [[maro]], plej volonte sur sabla fundo, kie ili povas enfosi sin por ŝirmi sin kontraŭ [[predanto]]j. Estas ĉirkaŭ 250 specioj da veraj salikokoj, kaj en tropikaj, duontropikaj kaj malvarmaj akvoj. Ĝenerale ili fariĝas pli grandaj, kiam la akvo, en kiu ili vivas, estas pli varma. Ili manĝas ĉiajn bestajn kaj plantajn restaĵojn. La plej konataj veraj salikokoj estas la grizaj salikokoj aŭ [[krangonoj]] (''Crangon crangon''). Ili vivas, precipe dum la somero, ĉe la marbordo. Dum la vintro ili iras al pli profunda akvo. Krangonoj antaŭ ĉio dumnokte estas aktivaj. == Terminologio == La termino "[[salikoko]]" ne estas taksonomia, sed aplikiĝas al ĉiu [[dekpieduloj|dekpiedulo]] kun longa, relative malgranda korpo adaptita por naĝado. "Veraj salikokoj" estas popularscienca termino uzata en pluraj lingvoj por la infraordo ''Caridea'', kvankam ĝi fakte ne inkludas kelkajn bone konatajn specojn de salikokoj. == Specioj == * ''[[Periclimenes imperator]]'' === Vidu ankaŭ === * [[Sunda-bretaj mangrovoj]] {{Ĝermo}} {{Commons|shrimp}} {{-}} {{Projektoj|commonscat=Caridea}} [[Kategorio:Salikokoj| ]] n4uri8ld45xt9gzusc9kiex2bhkcrkf 0 104438 9455232 9260598 2026-08-17T07:25:47Z Sj1mor 12103 9455232 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|[[matematiko]]|[[normo]]}}{{Informkesto organizaĵo}} En [[lineara algebro]], [[funkcionala analitiko]] kaj rilataj areoj de [[matematiko]], '''normo''' estas [[funkcio (matematiko)|funkcio]], kiu asignas nombran valoron al ĉiu [[vektoro]] en [[vektora spaco]], kiu estas nomata ''normo'', ''longo'' aŭ ''amplekso'' kaj estas pozitiva por ĉiu vektoro krom la nul-vektoro, kies normo estas [[nulo]]. '''Duonnormo''' estas simila funkcio, al kiu estas permesite asigni nulan longon al nenulaj vektoroj. Simpla ekzemplo estas la 2-dimensia [[eŭklida ebeno]] '''R'''² kun la eŭklida normo. Eroj en ĉi tiu vektora spaco estas kutime desegnitaj kiel sagoj en [[karteziaj koordinatoj|kartezia ebeno]] startantaj je la fonto (0,0). La eŭklida normo asignas al ĉiu vektoro la longon de ĝia sago. Vektora spaco kun normo estas [[normigita vektora spaco]]. Simile, vektora spaco kun duonnormo estas [[duonnormita vektora spaco]]. == Difino == Por donita [[vektora spaco]] ''V'' super [[subkorpo]] '''F''' de la [[kompleksa nombro|kompleksaj nombroj]] kiel la kompleksaj nombroj mem aŭ la [[reela nombro]]j, '''duonnormo''' sur ''V'' estas [[funkcio (matematiko)|funkcio]] ''p'':''V''→'''R'''; ''x''→ ''p''(''x'') kun jenaj propraĵoj: Por ĉiuj ''a'' en ''F'' kaj ĉiuj '''u''' kaj '''v''' en ''V'', # ''p''('''v''') ≥ 0 (''pozitiveco'') # ''p''(''a'' '''v''') = |''a''| ''p''('''v'''), (''pozitiva [[homogeneco]]'' aŭ ''pozitiva [[skalo|skaligeco]]'') # ''p''('''u''' + '''v''') ≤ ''p''('''u''') + ''p''('''v''') (''[[triangula neegalaĵo]]'' aŭ ''[[subadicia funkcio|subadicieco]]''). '''Normo''' estas ''duonnormo'' kun la aldona propraĵo :''p''('''v''') = 0 se kaj nur se '''v''' estas la nula vektoro (''pozitiva difiniteco'') [[Topologia vektora spaco]] estas '''normebla''' ('''duonnormebla''') se la [[topologio]] de la spaco povas esti konkludita per normo (duonnormo). == Notoj == Duonnormoj estas ofte skribataj kiel ''p''(''v'') (funkcia skribmaniero), normoj estas tradicie skribataj kiel ||''v''|| (kiel varianto de skribmaniero de la [[absoluta valoro]]). Utila konsekvenco de la normaj aksiomoj estas la neegalaĵo :||'''u''' ± '''v'''|| ≥ | ||'''u'''|| − ||'''v'''|| | por ĉiuj '''u''' kaj '''v''' &isin; ''K''. == Ekzemploj == [[Dosiero:Vector norms.svg|eta|150px|[[Unuobla cirklo|Unuoblaj cirkloj]] en malsamaj normoj]] * La ''bagatela duonnormo'', ''p''(''x'') = 0 por ĉiuj ''x'' en ''V''. * La [[absoluta valoro]] estas normo sur la reelaj nombroj. * Ĉiu [[lineara formo]] ''f'' sur vektora spaco difinas duonnormon per ''x''→|''f''(''x'')|. === Eŭklida normo === Sur '''R'''^''n'', la [[eŭklida distanco]], intuicia nocio de longo de la vektoro '''x''' = [''x''₁, ''x''₂, ..., ''x''_''n''] estas :<math>\|\mathbf{x}\| := \sqrt{x_1^2 + \cdots + x_n^2}.</math> Ĉi tiu donas la ordinaran distancon de la fonto al '''x''', konsekvenco de la [[pitagora teoremo]]. La eŭklida normo estas la plej kutime uzita normo sur '''R'''^''n'', sed estas la aliaj normoj sur ĉi tiu vektora spaco kiuj estas montritaj pli sube. Sur '''C'''^''n'' la plej komuna normo estas :<math>\|\mathbf{z}\| := \sqrt{|z_1|^2 + \cdots + |z_n|^2}.</math>, ekvivalento de la eŭklida normo sur '''R'''^2''n''. En ĉiu okazo oni povas ankaŭ esprimi la normon kiel la [[kvadrata radiko]] de la [[ena produto]] de la vektoro al si. La eŭklida normo estas ankaŭ nomata kiel la ''l''². === Taksia normo aŭ Manhatana normo === {{Ĉefartikolo|Taksia geometrio}} :<math>\|x\|_1 := \sum_{i=1}^{n} |x_i|.</math> La nomo rilatas al la distanco kiun taksio havas por traveturi rektangulan stratan kradon. === ''p''-normo === Estu ''p''≥1 reela nombro. :<math>\|x\|_p := \left( \sum_{i=1}^n |x_i|^p \right)^\frac{1}{p}</math> Notu, ke por ''p''=1 ĝi estas la taksia normo kaj por ''p''=2 ĝi estas la eŭklida normo. === Malfinia normo aŭ maksimuma normo === :<math>\|x\|_\infty := \max \left(|x_1|, \ldots ,|x_n| \right).</math> Ĉi tiu estas la normo al kiu konverĝas la ''p''-normo kiam ''p'' kreskas malfinie. === Nula normo === En la maŝina lerno kaj [[optimumigo (matematiko)|optimumigo]], ofte estas uzata la nula normo. La nula normo de ''x'' estas difinita kiel <math> \lim_{p\rightarrow 0} \|x\|_p^p, </math> kie <math>\|x\|_p</math> estas la ''p''-normo difinita pli supre. Difinante <math>0^0 \equiv 0</math>, oni povas skribi la nulan normon kiel <math>\sum_{i=1}^n x_i^0</math>. La nula normo de ''x'' estas simple la kvanto de nenulaj eroj de ''x''. Malgraŭ ĝia nomo, la nula normo '''ne''' estas vera normo; aparte, ĝi estas ne pozitive homogena. === Aliaj normoj === Alia normoj sur '''R'''^''n'' povas esti konstruitaj per kombinigo de tiuj la pli supre menciitaj; ekzemple :<math>\|x\| := 2|x_1| + \sqrt{3|x_2|^2 + \max(|x_3|,2|x_4|)^2}</math> estas normo sur '''R'''⁴. Por ĉiu normo kaj ĉiu bijekcia lineara transformo A oni povas difini nova normo de ''x'', egalan al <math>\|Ax\| </math>. En 2D, kun A - turnado per 45° kaj taŭga skaligo, ĉi tiu ŝanĝas la taksian normon en la maksimuman normon. En 2D, ĉiu A aplikita al la taksia normo, krom al inversigo kaj interŝanĝanta de aksoj, donas malsaman [[unuobla pilko|unuoblan pilkon]]: [[paralelogramo]] de aparta formo, amplekso kaj orientiĝo. En 3D ĉi tiu estas simila sed malsama por la 1-normo ([[okedro]]) kaj la maksimuma normo ([[prismo (geometrio)|prismo]] kun paralelograma bazo). Ĉiu pli supre donitaj formuloj ankaŭ donas normojn sur '''C'''^''n'' sen ŝanĝo. === Okazo de nefiniaj dimensioj === La ĝeneraligo de la normoj pli supre donitaj al nefinia kvanto de komponantoj kondukas al la [[Lp spaco]]j kun normoj :<math> \|x\|_p = \left(\sum_{i\in\mathbb N}|x_i|^p\right)^{\frac1p} </math> :<math> \|f\|_{p,X} = \left(\int_X|f(x)|^p\,\mathrm dx\right)^{\frac1p} </math> (por komplekso-valoraj vicoj ''x'' kaj funkcioj ''f'' difinitaj sur <math>X\subset\mathbb R</math>), kiu povas esti plu ĝeneraligita (vidu en [[mezuro de Haar]]). Ĉiu [[ena produto]] konkludas en natura vojo al normo <math>\|x\| = \sqrt{\langle x,x\rangle}</math> Alia ekzemploj de nefiniaj dimensiaj normigitaj vektoraj spacoj povas troviĝi en la [[banaĥa spaco]]. == Ecoj == La koncepto de [[unuocirklo]] (la aro de ĉiuj vektoroj de normo 1) estas malsama en malsama normoj: por la 1-normo la unuocirklo en '''R'''² estas [[kvadrato (geometrio)|kvadrato]], por la 2-normo (eŭklida normo) ĝi estas la konata unuocirklo], dum por la malfinia normo ĝi estas [[kvadrato (geometrio)|kvadrato]] sed alie turnita. Du normoj ||·||₁ kaj ||·||₂ sur vektora spaco ''V'' estas ''ekvivalentaj'', se ekzistas pozitivaj reelaj nombroj ''C'' kaj ''D'' tiaj ke :<math>C\|x\|_1\leq\|x\|_2\leq D\|x\|_1</math> por ĉiu ''x'' en ''V''. Sur finie dimensia vektora spaco ĉiuj normoj estas ekvivalentaj. Ĉiu duonnormo estas [[sublineara funkcio]], kio implicas ke ĉiu normo estas [[konveksa funkcio]]. Kiel rezulto, trovigo de [[malloka optimumo]] de normo-bazita [[objekta funkcio]] estas ofte akordiĝema. Por donita finia aro de duonnormoj ''p''_''i'' sur vektora spaco la sumo :<math>p(x):=\sum_{i=0}^n p_i(x)</math> estas denove duonnormo. == Vidu ankaŭ == * [[Absoluta valoro]] * [[Neegalaĵo de triangulo]] * [[Polariza idento]] * [[Normo de Minkowski]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Lineara algebro]] [[Kategorio:Normo]] tqkuuqli7vlyiuqy39t2ygzofay5y01 0 105885 9455234 9302939 2026-08-17T07:26:51Z Sj1mor 12103 9455234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[matematiko]], '''surfaca normalo''' (aŭ '''normalo''', aŭ prefereble<ref> Vidu en [[ReVo]] [https://reta-vortaro.de/revo/art/normal.html]</ref> '''ortanto''') al [[surfaco]] estas tri-dimensia [[vektoro]], kiu estas [[perpendikularo|perpendikulara]] al la surfaco en donita punkto. Por ne-ebena surfaco, ĝi estas perpendikulara al la [[tanĝanta ebeno]] al la surfaco je donita punkto. La vorto ''normala'' estas ankaŭ uzita kiel adjektivo kaj ankaŭ substantivo kun ĉi tiu signifo: linio ''normala'' al ebeno, la ''normala'' komponanto de forto, la ''normala vektoro'', kaj tiel plu. [[Dosiero:Surface normal.png|eta|dekstre|300ra|Surfacaj normaloj al diversaj punktoj de surfaco]] [[Dosiero:Surface normal illustration.svg|eta|dekstre|Surfaca normalo kaj [[tanĝanta ebeno]]]] == Kalkulado de surfaca normalo == Por [[plurlatero]], surfaca normalo povas esti kalkulita kiel [[vektora produto]] de iuj du ne paralelaj lateroj de la plurlatero. Se surfaco ''S'' estas [[parametrigo|parametrigita]] kiel '' '''w'''(s, t)'', kie ''s'' kaj ''t'' estas [[reela nombro|reelaj]] variabloj, tiam normala estas donita per vektora produto de la [[parta derivaĵo|partaj derivaĵoj]] :<math>{\partial \mathbf{x} \over \partial s}\times {\partial \mathbf{x} \over \partial t}</math> Se surfaco ''S'' estas donita [[Implica funkcio|implice]], kiel la aro de punktoj ''(x, y, z)'' tiaj ke ''F(x, y, z)=0'', tiam normalo je punkto ''(x, y, z)'' sur la surfaco estas donita per la [[gradiento]] :<math>\nabla F(x, y, z)</math> Teil, por [[ebeno (matematiko)|ebeno]] donita per la ekvacio ''ax+by+cz=d'', la vektoro ''(a, b, c)'' estas normalo. Se surfaco ne havas tanĝantan ebenon je punkto, ĝi ne havi normalon je la punkto. Ekzemple, [[konuso]] ne havas normalon je sia [[apekso (geometrio)|apekso]]. == Unikeco == [[Dosiero:Normal vectors2.svg|eta|dekstra|Surfacaj normaloj kun malsamaj direktoj]] Surfaco normala je punkto al surfaco ne havas unika direkto; la vektoro kun la kontraŭa direkto de surfaca normalo estas ankaŭ surfaca normalo. Por fermitaj surfacoj (kiel [[sfero]]), la surfaco normala estas kutime difinita al esti montranta eksteren. == Uzoj == * Surfaca normalo estas esenca en difino de [[surfaca integralo]] de [[vektora kampo]]. * Surfaca normalo estas kutime uzata en komputila [[3D grafiko]] por kalkuloj de lumigiteco ([[heleco]]) de surfacoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://msdn.microsoft.com/library/default.asp?url=/library/en-us/directx9_c/directx/graphics/programmingguide/GettingStarted/3DCoordinateSystems/facevertexnormalvectors.asp Ekspliko de normalaj vektoroj] je MSDN [[Kategorio:Geometrio]] [[Kategorio:Vektora kalkulo]] [[Kategorio:3D komputila grafiko]] sj1r4hrjcdbgio9z5rl7f0ul73nhzx7 0 107687 9454970 9319055 2026-08-16T16:09:18Z Moldur 2507 9454970 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} La '''Roma Meslibro''' ({{lang-la|Missale Romanum}}) estas la precipa [[meslibro]], [[liturgio|liturgia]] libro de la [[Katolika Eklezio]]. Ĝi enhavas [[preĝo]]jn de la [[meso]] kaj priskribas la liturgiajn agojn. {{-}} == En Esperanto aperis == [[Dosiero:Johano Paŭlo la 2-a kaj la Esperanta Meslibro 004.jpg|300ra|right|eta|maldekstra|Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] kaj la Esperanta Meslibro kaj E-[[Legaĵaro]] (E-lekcionario), sur la foto estas la momento de la enmanigo (en septembro 1997), tio estis finalo de la streboj de episkopo [[Władysław Miziołek]] el [[Varsovio]]. Episkopo Miziołek gvidis la komisionon por la aprobo de la [[Roma Meslibro]] en Esperanto. Tiu ĉi aprobo efektiviĝis jam en [[1990]]]] La Esperanta ''Meslibro kaj [[legaĵaro]] por dimanĉoj kaj festoj'' aperis, kun [[Vatikano|vatikana]] [[imprimaturo]], en [[1995]] enforme de du bele binditaj volumoj. Krome ĝi estis eldonita kiel la [[lumdisko]] ''[[OekuRom]]'' de [[IKUE]] kaj [[KELI]] en [[2002]]. {{-}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:Quo_Primum_tempore.JPG|Teksto ''Quo primum'', en la Roma Meslibro de [[Pio la 12-a]] de [[1956]] Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 001.jpg|Roma Meslibro en Esperanto (1995) Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 002.jpg Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 003.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://vitor.6te.net/?page_id=293 La kompleta Meslibro en Esperanto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita latinlingva literaturo]]<!--ne jam ekzistss--> kgw2pxun6x31dv949zt6mqg0nodcjn4 9455085 9454970 2026-08-16T21:07:55Z Moldur 2507 /* Vidu ankaŭ */ 9455085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} La '''Roma Meslibro''' ({{lang-la|Missale Romanum}}) estas la precipa [[meslibro]], [[liturgio|liturgia]] libro de la [[Katolika Eklezio]]. Ĝi enhavas [[preĝo]]jn de la [[meso]] kaj priskribas la liturgiajn agojn. {{-}} == En Esperanto aperis == [[Dosiero:Johano Paŭlo la 2-a kaj la Esperanta Meslibro 004.jpg|300ra|right|eta|maldekstra|Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] kaj la Esperanta Meslibro kaj E-[[Legaĵaro]] (E-lekcionario), sur la foto estas la momento de la enmanigo (en septembro 1997), tio estis finalo de la streboj de episkopo [[Władysław Miziołek]] el [[Varsovio]]. Episkopo Miziołek gvidis la komisionon por la aprobo de la [[Roma Meslibro]] en Esperanto. Tiu ĉi aprobo efektiviĝis jam en [[1990]]]] La Esperanta ''Meslibro kaj [[legaĵaro]] por dimanĉoj kaj festoj'' aperis, kun [[Vatikano|vatikana]] [[imprimaturo]], en [[1995]] enforme de du bele binditaj volumoj. Krome ĝi estis eldonita kiel la [[lumdisko]] ''[[OekuRom]]'' de [[IKUE]] kaj [[KELI]] en [[2002]]. {{-}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:Quo_Primum_tempore.JPG|Teksto ''Quo primum'', en la Roma Meslibro de [[Pio la 12-a]] de [[1956]] Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 001.jpg|Roma Meslibro en Esperanto (1995) Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 002.jpg Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 003.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] * [[Trenta meso]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://vitor.6te.net/?page_id=293 La kompleta Meslibro en Esperanto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita latinlingva literaturo]]<!--ne jam ekzistss--> d4c7636azfrjhngzvkdo0p9mnimz1bj 9455230 9455085 2026-08-17T07:21:56Z Sj1mor 12103 9455230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} La '''Roma Meslibro''' ({{lang-la|Missale Romanum}}) estas la precipa [[meslibro]], [[liturgio|liturgia]] libro de la [[Katolika Eklezio]]. Ĝi enhavas [[preĝo]]jn de la [[meso]] kaj priskribas la liturgiajn agojn. == En Esperanto aperis == [[Dosiero:Johano Paŭlo la 2-a kaj la Esperanta Meslibro 004.jpg|300ra|right|eta|maldekstra|Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] kaj la Esperanta Meslibro kaj E-[[Legaĵaro]] (E-lekcionario), sur la foto estas la momento de la enmanigo (en septembro 1997), tio estis finalo de la streboj de episkopo [[Władysław Miziołek]] el [[Varsovio]]. Episkopo Miziołek gvidis la komisionon por la aprobo de la [[Roma Meslibro]] en Esperanto. Tiu ĉi aprobo efektiviĝis jam en [[1990]]]] La Esperanta ''Meslibro kaj [[legaĵaro]] por dimanĉoj kaj festoj'' aperis, kun [[Vatikano|vatikana]] [[imprimaturo]], en [[1995]] enforme de du bele binditaj volumoj. Krome ĝi estis eldonita kiel la [[lumdisko]] ''[[OekuRom]]'' de [[IKUE]] kaj [[KELI]] en [[2002]]. {{-}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:Quo_Primum_tempore.JPG|Teksto ''Quo primum'', en la Roma Meslibro de [[Pio la 12-a]] de [[1956]] Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 001.jpg|Roma Meslibro en Esperanto (1995) Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 002.jpg Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 003.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] * [[Trenta meso]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://vitor.6te.net/?page_id=293 La kompleta Meslibro en Esperanto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita latinlingva literaturo]]<!--ne jam ekzistss--> fys2428ujuv3xngnapp84r5vvtmdkei 9455231 9455230 2026-08-17T07:22:18Z Sj1mor 12103 9455231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} La '''Roma Meslibro''' ({{lang-la|Missale Romanum}}) estas la precipa [[meslibro]], [[liturgio|liturgia]] libro de la [[Katolika Eklezio]]. Ĝi enhavas [[preĝo]]jn de la [[meso]] kaj priskribas la liturgiajn agojn. [[Dosiero:Johano Paŭlo la 2-a kaj la Esperanta Meslibro 004.jpg|300ra|right|eta|maldekstra|Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] kaj la Esperanta Meslibro kaj E-[[Legaĵaro]] (E-lekcionario), sur la foto estas la momento de la enmanigo (en septembro 1997), tio estis finalo de la streboj de episkopo [[Władysław Miziołek]] el [[Varsovio]]. Episkopo Miziołek gvidis la komisionon por la aprobo de la [[Roma Meslibro]] en Esperanto. Tiu ĉi aprobo efektiviĝis jam en [[1990]]]] == En Esperanto aperis == La Esperanta ''Meslibro kaj [[legaĵaro]] por dimanĉoj kaj festoj'' aperis, kun [[Vatikano|vatikana]] [[imprimaturo]], en [[1995]] enforme de du bele binditaj volumoj. Krome ĝi estis eldonita kiel la [[lumdisko]] ''[[OekuRom]]'' de [[IKUE]] kaj [[KELI]] en [[2002]]. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Quo_Primum_tempore.JPG|Teksto ''Quo primum'', en la Roma Meslibro de [[Pio la 12-a]] de [[1956]] Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 001.jpg|Roma Meslibro en Esperanto (1995) Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 002.jpg Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 003.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] * [[Trenta meso]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://vitor.6te.net/?page_id=293 La kompleta Meslibro en Esperanto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita latinlingva literaturo]]<!--ne jam ekzistss--> pzatedrxpzps1wqw5lfioz0piwjy29h 0 108193 9455148 9446668 2026-08-16T23:23:29Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455148 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Villarrobledo (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:Mapa de Villarrobledo.svg|eta|maldekstre|220ra|Villarrobledo en la [[Provinco Albaceto]].]] '''Villarrobledo''' [biljaroBLEdo] (Urbo de Kverkaro, pro kio estas [[kverko]]j en la suba duono de la [[blazono]]) estas municipo de [[Hispanio]] apartenanta al la [[provinco de Hispanio|provinco]] [[Provinco Albaceto|Albacete]], en la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi apartenas al la komarko [[Mancha Júcar-Centro]] en la nordokcidento de la provinco, kaj en la parto Centra Manĉo lime kun la [[provinco Kvenko|provincoj Kvenko]] kaj [[provinco Ciudad Real|Ciudad Real]]. Estas areo de 862,41 km² je 724 msm. Villarrobledo en {{WikidataLoĝantaroDato}} havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn. Ĝi estas komarka ĉefurbo, vojkruco kaj grava altirejo je regiona nivelo, ĉar en ĝiaj teritorio havas sidejon kelkaj entreprenoj de sektoroj kiel nutrindustrio, transportoj kaj peza kaldronproduktado. La etendo de ties teritorio<ref>[https://www.ine.es/ «Instituto nacional de Estadística».] </ref> estas la deksepa plej granda de la lando. Famas en Villarrobledo la [[Karnavalo]] kaj la [[Sankta Semajno]], deklaritaj ambaŭ de tutlanda turisma intereso, same kiel la festivalo Viña Rock, la Foiro de Vino kaj la festoj de sanktulaj patronoj. == Geografio == La plej parto de la teritorio, inklude la propran urban kernon, estas en la plej ebena zono de [[La Mancha]], sur la orienta duono de la [[Suda Altebenaĵo]]. Tamen, ties plej suda triono estas inkludita ene de la limoj de la komarko Kamparo de Montiel. Ene de la urba kerno la averaĝa altitudo estas de 721 msm, el la plej malalta punkto (713,5 msm, Fervoja Stacio) al la plej alta (739 msm, Era de Carrasco).<ref> SANDOVAL MULLERAS, A. (1983). Historia de mi Pueblo: la Muy Noble y Leal Ciudad de Villarrobledo (2ª ed.). Villarrobledo, Ed. Cervantes. ISBN 84-86286-00-X. </ref> En ties teritorio la altaĵoj oscilas inter 948 (Cerro de Pasaconsol) kaj 676 msm (Molino de la Raya).<ref> IGN Mapa Topográfico Nacional- MTN-50, hojas nº 740- Villarrobledo (2005), 741- Minaya (1990), 763- Sotuélamos (1974), 764- Munera (2004) </ref> <div align = "center"> {| class="wikitable" |- |- | colspan="5" bgcolor="#DDDDDD" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|40ra]] '''Limoj''' |- |'''[[Nordo]]''' || [[Las Mesas]], [[Las Pedroñeras]], [[El Provencio]], [[San Clemente (Cuenca)|San Clemente]] kaj [[Casas de los Pinos (Cuenca)|Casas de los Pinos]] -de la [[provinco Cuenca]]- |- |'''[[Oriento]]'''|| [[Minaya]], [[La Roda]] kaj [[Munera]] -de la [[provinco Albacete]]- |- |'''[[Sudo]]'''|| Munera, [[El Bonillo]] kaj [[Ossa de Montiel]] -de la provinco Albacete- |- |'''[[Okcidento]]'''|| [[Alhambra (Ciudad Real)|Alhambra]] kaj [[Socuéllamos]] -de la [[provinco Ciudad Real]]-. |} </div> [[Dosiero:Encantada.jpg|maldekstre|eta|Botanika rezervejo La Encantá.]] Plej parto de rojoj kaj riveroj de la teritorio estas alfluantoj aŭ subalfluantoj el la rivero [[Gvadiano]] kiu fluas al Atlantiko, sed en la orienta parto de la teritorio malgrandaj rojoj povas flui al la rivero [[Júcar]] kiu siavice fluas al [[Mediteraneo]]; do tiu municipo estas [[akvodislimo]]. Estas granda riĉo kaj de flaŭro kaj de faŭno. En ties etenda teritorio estas markitaj naturaj kontrastoj, kun interesa biodiverseco, en kiu hegemonias la vegetaĵaro de [[makiso]], vitejoj, pinaroj kaj juniperaroj. La medio de la urbo memorigas nepre la priskribojn de [[El Quijote]], karakteraj de la manĉa komarko. La teroj ĉirkaŭ la urba kerno estas okupitaj de kultivoj de herboj kaj cerealoj. Tamen, la hegemonia agrikultura elemento estas la [[vito]]. La grandaj vitejoj kombinas nur kun mediteranea plantaro en kiu abundas [[kverko]]j, [[konifero]]j, arbustoj kaj makiso. == Historio == Kvankam la aktuala setlejo de la urbo datas de 1292, estis homa okupo en la areo ekde la [[Paleolitiko]] kaj la [[Bronzepoko]]. Oni trovis restaĵojn ankaŭ de la epoko de la [[Romia Imperio]] kaj de [[Al Andalus]], sed neniu sufiĉas por supozi gravan urbon en tiuj epokoj. [[Dosiero:Tinajas de Villarrobledo.jpg|eta|Ĵaregoj de Villarrobledo.]] [[Dosiero:Villarrobledo - Iglesia de San Blas 25.JPG|eta|290ra|Preĝejo de San Blas.]] Jam en la 13a kaj 14a jarcentoj estis mencioj al la setlejo kun la nuna nomo sed ne kun la nuna formo. En la 14a kaj 15a jarcentoj okazis forta [[demografia eksplodo]] altirante la lokanojn de disaj domaroj. Dum la 17a jarcento Villarrobledo suferis katastrofon en demografio ĉar perdis kvar kvinojn de loĝantaro en malpli ol kvar jardekoj. Inter 1610 kaj 1649 oni iris el 15000 loĝantoj al apenaŭ 3000. Dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] la urbo suferis la restadon de francaj trupoj kiuj rabadis ekzemple en 1810; la 16an kaj 17an de marto 1812 okazis bataleto interne de la domaro kun perdoj de la francoj; samjare el la 17a al la 20a de aŭgusto dum fuĝo de la Kortego el Madrido al Valencio, la urbo gastigis la reĝon [[Joseph Bonaparte|Jozefo la 1-a Bonaparte]] kio okazigis novan rabadon de rimedoj. En 1836 okazis la Batalo de Villarrobledo, nome malvenko de la karlisma generalo Miguel Gómez Damas, dum la [[Unua Karlisma Milito]]. Ekde la [[Hispana Transiro al la demokratio]] la urbestro plej ofte estis socialisto. == Vidindaĵoj == * Urbodomo kun ĉefa fasado finkonstruita en 1599, komponita de duobla arkaro. * Preĝejo de Sankta Blas, Preĝejo de Sankta Sebastiano kaj diversaj konventoj. * Komerca kaj Industria Klubo nome ''Círculo Mercantil''. * Farunmuelejoj. * Blazondomegoj. * Parkoj kaj ĝardenoj. * Turismaj vojoj, nome Vojo de Vino, [[Vojo Kiĥota]] kaj [[Jakoba Vojo]] tra la submunicipo Ventas de Alcolea. == Fotaro == <center> <gallery> Image:circulo.jpg|Komerca kaj Industria Klubo. Dosiero:Villarrobledo - Círculo Mercantil e Industrial 5.JPG|Komerca kaj Industria Klubo. Image:Detalle_Círculo.jpg|Kupolo de la Komerca Klubo. Image:Iglesia-san-blas-villarrobledo.jpg|Renesanca Pordego de San Blas. Image:Puerta gótica de San Blas.jpg|Gotika Pordego de San Blas. Image:Iglesiamoharras.jpg|Preĝejo de Moharras. Image:Ayuntamiento_Villarrobledo.jpg|Urbodomo. Dosiero:Villarrobledo - Casa Consistorial 6.JPG|Detalo de la Urbodomo. Image:Paquetes2005.jpg|Karnavalo. Image:Moharras1855.jpg|Kristo de ''Injurias''. Image:Jesús_de_Medinaceli.jpg|Jesuo de Medinaceli. Image:Viña_Rock_2001.jpg|Festivalo ''Viña Rock''. Image:Encantada.jpg|Monteto de ''La Encantá''. Dosiero:Arquitectura Manchega Villarrobledo.jpg|Ekzemplo de tipa arkitekturo. Dosiero:Portada Casa de los Téllez.JPG|Blazona domo de Téllez. Dosiero:Escudo_Pedregal_1.JPG|Blazona domo de Ortiz. Dosiero:Villarrobledo - Casa de Andrés López Muñoz 1.JPG|Blazona domo de Andrés López Muñoz. Dosiero:Villarrobledo - Casa de los Pacheco.JPG|Blazona domo de Pacheco. Dosiero:Villarrobledo - Casa de los Romero Alarcón 01.JPG|Blazona domo de Romero Alarcón. Dosiero:Ventas de Alcolea.jpg|Arkitekturo de sencementa ŝtono. Ventas de Alcolea. Dosiero:Villarrobledo - Iglesia de San Sebastián 02.JPG|Preĝejo de Sankta Sebastiano. Dosiero:Villarrobledo - Monasterio de la Purísima Concepción y San Bernardo (MM Cistercienses) 1.JPG|Monaĥejo de la Purísima Concepción kaj San Bernardo (MM Cistercienses). Dosiero:Villarrobledo - Monasterio de Santa Clara (MM Clarisas) e Iglesia de San Juan 1.JPG|Monaĥejo de Santa Clara (MM Clarisas) kaj Preĝejo de Sankta Johano. </gallery></center> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Villarrobledo (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.venavillarrobledo.com/ Oficial retejo de Turisma oficejo de Villarrobledo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060610170053/http://www.venavillarrobledo.com/ |date=2006-06-10 }} * [http://www.carnavalvillarrobledo.com/ Karnavalo de Villarrobledo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060516101648/http://www.carnavalvillarrobledo.com/ |date=2006-05-16 }} * [http://www.semanasantavillarrobledo.org/ Sankta Semajno de Villarrobledo] * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=es&q=villarrobledo+albacete&om=1&ll=39.267248,-2.607665&spn=0.015915,0.042915&t=k Villarrobledo desde el cielo] * [http://dmoz.org/World/Espa%c3%b1ol/Regional/Europa/Espa%c3%b1a/Comunidades_Aut%c3%b3nomas/Castilla-La_Mancha/Albacete/Municipios/Villarrobledo/ Direcciones de Villarrobledo en Internet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312113725/http://dmoz.org/World/Espa%c3%b1ol/Regional/Europa/Espa%c3%b1a/Comunidades_Aut%c3%b3nomas/Castilla-La_Mancha/Albacete/Municipios/Villarrobledo/ |date=2007-03-12 }} {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Villarrobledo| ]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] p2s3g5l4o0gbwtsjmcpk6rg6gozrr79 9455165 9455148 2026-08-16T23:38:41Z ThomasPusch 1869 9455165 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Villarrobledo (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Villarrobledo''' [biljaroBLEdo] (Urbo de Kverkaro, pro kio estas [[kverko]]j en la suba duono de la [[blazono]]) estas municipo de [[Hispanio]] apartenanta al la [[provinco de Hispanio|provinco]] [[Provinco Albaceto|Albacete]], en la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi apartenas al la komarko [[Mancha Júcar-Centro]] en la nordokcidento de la provinco, kaj en la parto Centra Manĉo lime kun la [[provinco Kvenko|provincoj Kvenko]] kaj [[provinco Ciudad Real|Ciudad Real]]. Estas areo de 862,41 km² je 724 msm. Villarrobledo en {{WikidataLoĝantaroDato}} havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn. Ĝi estas komarka ĉefurbo, vojkruco kaj grava altirejo je regiona nivelo, ĉar en ĝiaj teritorio havas sidejon kelkaj entreprenoj de sektoroj kiel nutrindustrio, transportoj kaj peza kaldronproduktado. La etendo de ties teritorio<ref>[https://www.ine.es/ «Instituto nacional de Estadística».] </ref> estas la deksepa plej granda de la lando. Famas en Villarrobledo la [[Karnavalo]] kaj la [[Sankta Semajno]], deklaritaj ambaŭ de tutlanda turisma intereso, same kiel la festivalo Viña Rock, la Foiro de Vino kaj la festoj de sanktulaj patronoj. == Geografio == La plej parto de la teritorio, inklude la propran urban kernon, estas en la plej ebena zono de [[La Mancha]], sur la orienta duono de la [[Suda Altebenaĵo]]. Tamen, ties plej suda triono estas inkludita ene de la limoj de la komarko Kamparo de Montiel. Ene de la urba kerno la averaĝa altitudo estas de 721 msm, el la plej malalta punkto (713,5 msm, Fervoja Stacio) al la plej alta (739 msm, Era de Carrasco).<ref> SANDOVAL MULLERAS, A. (1983). Historia de mi Pueblo: la Muy Noble y Leal Ciudad de Villarrobledo (2ª ed.). Villarrobledo, Ed. Cervantes. ISBN 84-86286-00-X. </ref> En ties teritorio la altaĵoj oscilas inter 948 (Cerro de Pasaconsol) kaj 676 msm (Molino de la Raya).<ref> IGN Mapa Topográfico Nacional- MTN-50, hojas nº 740- Villarrobledo (2005), 741- Minaya (1990), 763- Sotuélamos (1974), 764- Munera (2004) </ref> <div align = "center"> {| class="wikitable" |- |- | colspan="5" bgcolor="#DDDDDD" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|40ra]] '''Limoj''' |- |'''[[Nordo]]''' || [[Las Mesas]], [[Las Pedroñeras]], [[El Provencio]], [[San Clemente (Cuenca)|San Clemente]] kaj [[Casas de los Pinos (Cuenca)|Casas de los Pinos]] -de la [[provinco Cuenca]]- |- |'''[[Oriento]]'''|| [[Minaya]], [[La Roda]] kaj [[Munera]] -de la [[provinco Albacete]]- |- |'''[[Sudo]]'''|| Munera, [[El Bonillo]] kaj [[Ossa de Montiel]] -de la provinco Albacete- |- |'''[[Okcidento]]'''|| [[Alhambra (Ciudad Real)|Alhambra]] kaj [[Socuéllamos]] -de la [[provinco Ciudad Real]]-. |} </div> [[Dosiero:Encantada.jpg|maldekstre|eta|Botanika rezervejo La Encantá.]] Plej parto de rojoj kaj riveroj de la teritorio estas alfluantoj aŭ subalfluantoj el la rivero [[Gvadiano]] kiu fluas al Atlantiko, sed en la orienta parto de la teritorio malgrandaj rojoj povas flui al la rivero [[Júcar]] kiu siavice fluas al [[Mediteraneo]]; do tiu municipo estas [[akvodislimo]]. Estas granda riĉo kaj de flaŭro kaj de faŭno. En ties etenda teritorio estas markitaj naturaj kontrastoj, kun interesa biodiverseco, en kiu hegemonias la vegetaĵaro de [[makiso]], vitejoj, pinaroj kaj juniperaroj. La medio de la urbo memorigas nepre la priskribojn de [[El Quijote]], karakteraj de la manĉa komarko. La teroj ĉirkaŭ la urba kerno estas okupitaj de kultivoj de herboj kaj cerealoj. Tamen, la hegemonia agrikultura elemento estas la [[vito]]. La grandaj vitejoj kombinas nur kun mediteranea plantaro en kiu abundas [[kverko]]j, [[konifero]]j, arbustoj kaj makiso. == Historio == Kvankam la aktuala setlejo de la urbo datas de 1292, estis homa okupo en la areo ekde la [[Paleolitiko]] kaj la [[Bronzepoko]]. Oni trovis restaĵojn ankaŭ de la epoko de la [[Romia Imperio]] kaj de [[Al Andalus]], sed neniu sufiĉas por supozi gravan urbon en tiuj epokoj. [[Dosiero:Tinajas de Villarrobledo.jpg|eta|Ĵaregoj de Villarrobledo.]] [[Dosiero:Villarrobledo - Iglesia de San Blas 25.JPG|eta|290ra|Preĝejo de San Blas.]] Jam en la 13a kaj 14a jarcentoj estis mencioj al la setlejo kun la nuna nomo sed ne kun la nuna formo. En la 14a kaj 15a jarcentoj okazis forta [[demografia eksplodo]] altirante la lokanojn de disaj domaroj. Dum la 17a jarcento Villarrobledo suferis katastrofon en demografio ĉar perdis kvar kvinojn de loĝantaro en malpli ol kvar jardekoj. Inter 1610 kaj 1649 oni iris el 15000 loĝantoj al apenaŭ 3000. Dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] la urbo suferis la restadon de francaj trupoj kiuj rabadis ekzemple en 1810; la 16an kaj 17an de marto 1812 okazis bataleto interne de la domaro kun perdoj de la francoj; samjare el la 17a al la 20a de aŭgusto dum fuĝo de la Kortego el Madrido al Valencio, la urbo gastigis la reĝon [[Joseph Bonaparte|Jozefo la 1-a Bonaparte]] kio okazigis novan rabadon de rimedoj. En 1836 okazis la Batalo de Villarrobledo, nome malvenko de la karlisma generalo Miguel Gómez Damas, dum la [[Unua Karlisma Milito]]. Ekde la [[Hispana Transiro al la demokratio]] la urbestro plej ofte estis socialisto. == Vidindaĵoj == * Urbodomo kun ĉefa fasado finkonstruita en 1599, komponita de duobla arkaro. * Preĝejo de Sankta Blas, Preĝejo de Sankta Sebastiano kaj diversaj konventoj. * Komerca kaj Industria Klubo nome ''Círculo Mercantil''. * Farunmuelejoj. * Blazondomegoj. * Parkoj kaj ĝardenoj. * Turismaj vojoj, nome Vojo de Vino, [[Vojo Kiĥota]] kaj [[Jakoba Vojo]] tra la submunicipo Ventas de Alcolea. == Fotaro == <center> <gallery> Image:circulo.jpg|Komerca kaj Industria Klubo. Dosiero:Villarrobledo - Círculo Mercantil e Industrial 5.JPG|Komerca kaj Industria Klubo. Image:Detalle_Círculo.jpg|Kupolo de la Komerca Klubo. Image:Iglesia-san-blas-villarrobledo.jpg|Renesanca Pordego de San Blas. Image:Puerta gótica de San Blas.jpg|Gotika Pordego de San Blas. Image:Iglesiamoharras.jpg|Preĝejo de Moharras. Image:Ayuntamiento_Villarrobledo.jpg|Urbodomo. Dosiero:Villarrobledo - Casa Consistorial 6.JPG|Detalo de la Urbodomo. Image:Paquetes2005.jpg|Karnavalo. Image:Moharras1855.jpg|Kristo de ''Injurias''. Image:Jesús_de_Medinaceli.jpg|Jesuo de Medinaceli. Image:Viña_Rock_2001.jpg|Festivalo ''Viña Rock''. Image:Encantada.jpg|Monteto de ''La Encantá''. Dosiero:Arquitectura Manchega Villarrobledo.jpg|Ekzemplo de tipa arkitekturo. Dosiero:Portada Casa de los Téllez.JPG|Blazona domo de Téllez. Dosiero:Escudo_Pedregal_1.JPG|Blazona domo de Ortiz. Dosiero:Villarrobledo - Casa de Andrés López Muñoz 1.JPG|Blazona domo de Andrés López Muñoz. Dosiero:Villarrobledo - Casa de los Pacheco.JPG|Blazona domo de Pacheco. Dosiero:Villarrobledo - Casa de los Romero Alarcón 01.JPG|Blazona domo de Romero Alarcón. Dosiero:Ventas de Alcolea.jpg|Arkitekturo de sencementa ŝtono. Ventas de Alcolea. Dosiero:Villarrobledo - Iglesia de San Sebastián 02.JPG|Preĝejo de Sankta Sebastiano. Dosiero:Villarrobledo - Monasterio de la Purísima Concepción y San Bernardo (MM Cistercienses) 1.JPG|Monaĥejo de la Purísima Concepción kaj San Bernardo (MM Cistercienses). Dosiero:Villarrobledo - Monasterio de Santa Clara (MM Clarisas) e Iglesia de San Juan 1.JPG|Monaĥejo de Santa Clara (MM Clarisas) kaj Preĝejo de Sankta Johano. </gallery></center> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Villarrobledo (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.venavillarrobledo.com/ Oficial retejo de Turisma oficejo de Villarrobledo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060610170053/http://www.venavillarrobledo.com/ |date=2006-06-10 }} * [http://www.carnavalvillarrobledo.com/ Karnavalo de Villarrobledo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060516101648/http://www.carnavalvillarrobledo.com/ |date=2006-05-16 }} * [http://www.semanasantavillarrobledo.org/ Sankta Semajno de Villarrobledo] * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=es&q=villarrobledo+albacete&om=1&ll=39.267248,-2.607665&spn=0.015915,0.042915&t=k Villarrobledo desde el cielo] * [http://dmoz.org/World/Espa%c3%b1ol/Regional/Europa/Espa%c3%b1a/Comunidades_Aut%c3%b3nomas/Castilla-La_Mancha/Albacete/Municipios/Villarrobledo/ Direcciones de Villarrobledo en Internet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312113725/http://dmoz.org/World/Espa%c3%b1ol/Regional/Europa/Espa%c3%b1a/Comunidades_Aut%c3%b3nomas/Castilla-La_Mancha/Albacete/Municipios/Villarrobledo/ |date=2007-03-12 }} {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Villarrobledo| ]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] 9lhl0kqb14dm2of6r162nn1jkj77gvm 9455186 9455165 2026-08-17T00:20:35Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455186 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Villarrobledo (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | bildo = Villarrobledo - Casa Consistorial 1.JPG <!-- por vikidatumoj, multe ol kvalita bildo ol la malnova de 2007 --> | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Villarrobledo''' [biljaroBLEdo] (Urbo de Kverkaro, pro kio estas [[kverko]]j en la suba duono de la [[blazono]]) estas municipo de [[Hispanio]] apartenanta al la [[provinco de Hispanio|provinco]] [[Provinco Albaceto|Albacete]], en la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi apartenas al la komarko [[Mancha Júcar-Centro]] en la nordokcidento de la provinco, kaj en la parto Centra Manĉo lime kun la [[provinco Kvenko|provincoj Kvenko]] kaj [[provinco Ciudad Real|Ciudad Real]]. Estas areo de 862,41 km² je 724 msm. Villarrobledo en {{WikidataLoĝantaroDato}} havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn. Ĝi estas komarka ĉefurbo, vojkruco kaj grava altirejo je regiona nivelo, ĉar en ĝiaj teritorio havas sidejon kelkaj entreprenoj de sektoroj kiel nutrindustrio, transportoj kaj peza kaldronproduktado. La etendo de ties teritorio<ref>[https://www.ine.es/ «Instituto nacional de Estadística».] </ref> estas la deksepa plej granda de la lando. Famas en Villarrobledo la [[Karnavalo]] kaj la [[Sankta Semajno]], deklaritaj ambaŭ de tutlanda turisma intereso, same kiel la festivalo Viña Rock, la Foiro de Vino kaj la festoj de sanktulaj patronoj. == Geografio == La plej parto de la teritorio, inklude la propran urban kernon, estas en la plej ebena zono de [[La Mancha]], sur la orienta duono de la [[Suda Altebenaĵo]]. Tamen, ties plej suda triono estas inkludita ene de la limoj de la komarko Kamparo de Montiel. Ene de la urba kerno la averaĝa altitudo estas de 721 msm, el la plej malalta punkto (713,5 msm, Fervoja Stacio) al la plej alta (739 msm, Era de Carrasco).<ref> SANDOVAL MULLERAS, A. (1983). Historia de mi Pueblo: la Muy Noble y Leal Ciudad de Villarrobledo (2ª ed.). Villarrobledo, Ed. Cervantes. ISBN 84-86286-00-X. </ref> En ties teritorio la altaĵoj oscilas inter 948 (Cerro de Pasaconsol) kaj 676 msm (Molino de la Raya).<ref> IGN Mapa Topográfico Nacional- MTN-50, hojas nº 740- Villarrobledo (2005), 741- Minaya (1990), 763- Sotuélamos (1974), 764- Munera (2004) </ref> <div align = "center"> {| class="wikitable" |- |- | colspan="5" bgcolor="#DDDDDD" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|40ra]] '''Limoj''' |- |'''[[Nordo]]''' || [[Las Mesas]], [[Las Pedroñeras]], [[El Provencio]], [[San Clemente (Cuenca)|San Clemente]] kaj [[Casas de los Pinos (Cuenca)|Casas de los Pinos]] -de la [[provinco Cuenca]]- |- |'''[[Oriento]]'''|| [[Minaya]], [[La Roda]] kaj [[Munera]] -de la [[provinco Albacete]]- |- |'''[[Sudo]]'''|| Munera, [[El Bonillo]] kaj [[Ossa de Montiel]] -de la provinco Albacete- |- |'''[[Okcidento]]'''|| [[Alhambra (Ciudad Real)|Alhambra]] kaj [[Socuéllamos]] -de la [[provinco Ciudad Real]]-. |} </div> [[Dosiero:Encantada.jpg|maldekstre|eta|Botanika rezervejo La Encantá.]] Plej parto de rojoj kaj riveroj de la teritorio estas alfluantoj aŭ subalfluantoj el la rivero [[Gvadiano]] kiu fluas al Atlantiko, sed en la orienta parto de la teritorio malgrandaj rojoj povas flui al la rivero [[Júcar]] kiu siavice fluas al [[Mediteraneo]]; do tiu municipo estas [[akvodislimo]]. Estas granda riĉo kaj de flaŭro kaj de faŭno. En ties etenda teritorio estas markitaj naturaj kontrastoj, kun interesa biodiverseco, en kiu hegemonias la vegetaĵaro de [[makiso]], vitejoj, pinaroj kaj juniperaroj. La medio de la urbo memorigas nepre la priskribojn de [[El Quijote]], karakteraj de la manĉa komarko. La teroj ĉirkaŭ la urba kerno estas okupitaj de kultivoj de herboj kaj cerealoj. Tamen, la hegemonia agrikultura elemento estas la [[vito]]. La grandaj vitejoj kombinas nur kun mediteranea plantaro en kiu abundas [[kverko]]j, [[konifero]]j, arbustoj kaj makiso. == Historio == Kvankam la aktuala setlejo de la urbo datas de 1292, estis homa okupo en la areo ekde la [[Paleolitiko]] kaj la [[Bronzepoko]]. Oni trovis restaĵojn ankaŭ de la epoko de la [[Romia Imperio]] kaj de [[Al Andalus]], sed neniu sufiĉas por supozi gravan urbon en tiuj epokoj. [[Dosiero:Tinajas de Villarrobledo.jpg|eta|Ĵaregoj de Villarrobledo.]] [[Dosiero:Villarrobledo - Iglesia de San Blas 25.JPG|eta|290ra|Preĝejo de San Blas.]] Jam en la 13a kaj 14a jarcentoj estis mencioj al la setlejo kun la nuna nomo sed ne kun la nuna formo. En la 14a kaj 15a jarcentoj okazis forta [[demografia eksplodo]] altirante la lokanojn de disaj domaroj. Dum la 17a jarcento Villarrobledo suferis katastrofon en demografio ĉar perdis kvar kvinojn de loĝantaro en malpli ol kvar jardekoj. Inter 1610 kaj 1649 oni iris el 15000 loĝantoj al apenaŭ 3000. Dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] la urbo suferis la restadon de francaj trupoj kiuj rabadis ekzemple en 1810; la 16an kaj 17an de marto 1812 okazis bataleto interne de la domaro kun perdoj de la francoj; samjare el la 17a al la 20a de aŭgusto dum fuĝo de la Kortego el Madrido al Valencio, la urbo gastigis la reĝon [[Joseph Bonaparte|Jozefo la 1-a Bonaparte]] kio okazigis novan rabadon de rimedoj. En 1836 okazis la Batalo de Villarrobledo, nome malvenko de la karlisma generalo Miguel Gómez Damas, dum la [[Unua Karlisma Milito]]. Ekde la [[Hispana Transiro al la demokratio]] la urbestro plej ofte estis socialisto. == Vidindaĵoj == * Urbodomo kun ĉefa fasado finkonstruita en 1599, komponita de duobla arkaro. * Preĝejo de Sankta Blas, Preĝejo de Sankta Sebastiano kaj diversaj konventoj. * Komerca kaj Industria Klubo nome ''Círculo Mercantil''. * Farunmuelejoj. * Blazondomegoj. * Parkoj kaj ĝardenoj. * Turismaj vojoj, nome Vojo de Vino, [[Vojo Kiĥota]] kaj [[Jakoba Vojo]] tra la submunicipo Ventas de Alcolea. == Fotaro == <center> <gallery> Dosiero:Villarrobledo - Círculo Mercantil e Industrial 5.JPG|Komerca kaj Industria Klubo. Image:Detalle_Círculo.jpg|Kupolo de la Komerca Klubo. Image:Iglesia-san-blas-villarrobledo.jpg|Renesanca Pordego de San Blas. Image:Puerta gótica de San Blas.jpg|Gotika Pordego de San Blas. Image:Iglesiamoharras.jpg|Preĝejo de Moharras Dosiero:Villarrobledo - Casa Consistorial 6.JPG|Detalo de la Urbodomo. Image:Paquetes2005.jpg|Karnavalo. Image:Viña_Rock_2001.jpg|Festivalo ''Viña Rock''. Image:Encantada.jpg|Monteto de ''La Encantá''. Dosiero:Arquitectura Manchega Villarrobledo.jpg|Ekzemplo de tipa arkitekturo. Dosiero:Portada Casa de los Téllez.JPG|Blazona domo de Téllez. Dosiero:Escudo_Pedregal_1.JPG|Blazona domo de Ortiz. Dosiero:Villarrobledo - Casa de Andrés López Muñoz 1.JPG|Blazona domo de Andrés López Muñoz. Dosiero:Villarrobledo - Casa de los Pacheco.JPG|Blazona domo de Pacheco. Dosiero:Villarrobledo - Casa de los Romero Alarcón 01.JPG|Blazona domo de Romero Alarcón. Dosiero:Ventas de Alcolea.jpg|Arkitekturo de sencementa ŝtono. Ventas de Alcolea. Dosiero:Villarrobledo - Iglesia de San Sebastián 02.JPG|Preĝejo de Sankta Sebastiano. Dosiero:Villarrobledo - Monasterio de la Purísima Concepción y San Bernardo (MM Cistercienses) 1.JPG|Monaĥejo de la Purísima Concepción kaj San Bernardo (MM Cistercienses). Dosiero:Villarrobledo - Monasterio de Santa Clara (MM Clarisas) e Iglesia de San Juan 1.JPG|Monaĥejo de Santa Clara (MM Clarisas) kaj Preĝejo de Sankta Johano. </gallery></center> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Villarrobledo (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.venavillarrobledo.com/ Oficial retejo de Turisma oficejo de Villarrobledo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060610170053/http://www.venavillarrobledo.com/ |date=2006-06-10 }} * [http://www.carnavalvillarrobledo.com/ Karnavalo de Villarrobledo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060516101648/http://www.carnavalvillarrobledo.com/ |date=2006-05-16 }} * [http://www.semanasantavillarrobledo.org/ Sankta Semajno de Villarrobledo] * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=es&q=villarrobledo+albacete&om=1&ll=39.267248,-2.607665&spn=0.015915,0.042915&t=k Villarrobledo desde el cielo] * [http://dmoz.org/World/Espa%c3%b1ol/Regional/Europa/Espa%c3%b1a/Comunidades_Aut%c3%b3nomas/Castilla-La_Mancha/Albacete/Municipios/Villarrobledo/ Direcciones de Villarrobledo en Internet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312113725/http://dmoz.org/World/Espa%c3%b1ol/Regional/Europa/Espa%c3%b1a/Comunidades_Aut%c3%b3nomas/Castilla-La_Mancha/Albacete/Municipios/Villarrobledo/ |date=2007-03-12 }} {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Villarrobledo| ]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] 13mrqho7bgghv6oqf4odxhg8drdh2pn 0 108847 9455254 9135013 2026-08-17T07:43:17Z Sj1mor 12103 9455254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto setlejo de Rumanio | Nomo = Borșa | Speco = Urbo | Distrikto = Maramureș | Komunumo = | AliajNomoj = Borsa ({{hu}}), Borscha ({{de}}) | IamaHungaraDepartemento = Máramaros | latitudo-gradoj = 47 | latitudo-minutoj = 39 | latitudo-sekundoj = 19 | longitudo-gradoj = 24 | longitudo-minutoj = 39 | longitudo-sekundoj = 47 | Alto = 660–950 | Poŝtkodo = 435200 | Loĝantaro = 21.232 | Loĝantaro-aldono = (en 2011) | LoĝantaroKom = 27.611 (en 2011) | Siruta = 106746 }} '''Borșa''' [borŝa] (hungare: '''Borsa''' [borŝa]), germane: '''Borscha''') estas urbo en Rumanio sudoriente de [[Sighetu Marmației]]. Administre apartenas al ĝi la vilaĝo [[Băile Borșa]]. == Loĝantaro == En [[1910]] ĝi havis 9 343 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj, rusinoj); en [[1992]] 27 450 (rumanoj, hungaroj). == Historio == Ĝis [[Trianona traktato|1919]] ĝi apartenis al [[Hungario]] (''[[Máramaros]] vármegye''). == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1–18, 1993–2004, Budapest. * [[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]]. == Gravaj personoj == * [[Zoltán Ferenczi]] ([[7-a de oktobro]] [[1857]] – [[Budapest]], [[31-a de majo]] [[1927]]): literaturhistoriisto, bibliotekisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1917). * [[Dalma Hámory Várnagy]] muzikkomponistino, verkistino mortinta en [[Marl]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.primariaborsamm.ro Urba retejo] * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/?pg=3&id=1625 Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220126072442/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/?pg=3&id=1625 |date=2022-01-26 }} * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php?nev=Maramaros Administra mapo de la distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303211604/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php?nev=Maramaros |date=2016-03-03 }} * [http://harta.infoturism.ro/romania/Maramures/harta_Maramures.php Mapo de la distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060701074155/http://harta.infoturism.ro/romania/Maramures/harta_Maramures.php |date=2006-07-01 }} <gallery> Dosiero: Borsa jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto Dosiero: ROU_MM_Borsa_CoA.png|La urba blazono Dosiero: Borsa1.jpg|Borșa </gallery> {{Komunumoj de distrikto Maramureș}} {{DEFAŬLTORDIGO:Borsa (Maramures)}} [[Kategorio:Urboj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Maramureș]] ki5euivck962uhpla2obdz2q7bniwwh 0 122031 9455250 9341971 2026-08-17T07:36:38Z Sj1mor 12103 9455250 wikitext text/x-wiki '''Litaja''' estas [[fikcilingvo]] kreita de [[Samnr Richter]], kiel parto de historiserio pri fikciaj estuloj nomitaj ''Xlel-soen''. Ŝajne ĝi uzas gramatikon de la [[angla]] kun apriora vorprovizo, kvankam la fantazia morfologio de la lingvo foje modifas eĉ la sintakson. == Eksteraj ligiloj == https://web.archive.org/web/20021114045000/http://www.geocities.com/lykosha/tongue/index.html [[Kategorio:Fikcilingvoj]] hwltf0alufziyzetvlqawkms07ylqwf 0 123590 9455018 9170667 2026-08-16T18:13:18Z Darkis123 176752 Mi aldonis la emblemon de IEF. 9455018 wikitext text/x-wiki {{Informkesto asocio |kestokoloro = #009900 |eonomo = Itala Esperanto-Federacio |nomo = Federazione Esperantista Italiana |emblemo = FEI emblemo retejo.svg |lando = Italio |tipo = landa [[Esperanto-asocio]] |celo = |influaero = |fondiĝdato = 21-a de marto 1910 |fondiĝloko = [[Florenco]] }} '''Itala Esperanto-Federacio''' (IEF, {{Lang-it|Federazione Esperantista Italiana}} - ''F.E.I.'') estas [[neprofitcela organizaĵo|asocio neprofitcela]]<ref>Statuto de la organizo registrita de la notario=https://www.esperanto.it/wp-content/uploads/2019/08/Statuto2010_ita.pdf (en la itala)</ref>, kiu okupiĝas pri la disvastigo de [[Esperanto]] en [[Italujo]] (Italio). Ĝia sidejo estas en [[Milano]]<ref>[https://www.esperanto.it/contatti/ en la kontaktiga paĝo]: Federazione Esperantista Italiana Via Villoresi, 38 20143 Milano.</ref>. Ĝi formale estas la [[landaj asocioj de UEA|landa asocio]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] en [[Italio]]. Ĝia organo estas la revuo ''[[L'Esperanto]]'', kaj ĝia junulara sekcio nomiĝas [[Itala Esperantista Junularo]]. == Agadoj == === Aranĝoj === Ĉiujare IEF organizas la [[Itala Kongreso de Esperanto|Italan Kongreson de Esperanto]]. En [[2006]] IEF organizis la [[91-a UK 2006|91-an Universalan Kongreson de Esperanto]] en [[Florenco]]. === Eldonado === En [[2007]] IEF eldonis la libron ''[[Rusoj loĝas en Rusujo]]'', kiun redaktis [[Anna Löwenstein]]. == Estraro (2020-2023) == * Prezidanto: [[Luigi Fraccaroli]] * Vicprezidanto: [[Laura Brazzabeni]] * Instruado: [[Paola Nigrelli]] * Kongresoj ktp, eldona komisiono: [[Michela Lipari]] * Trezoristo, retpaĝaro: Anna Carrera * Sekretario: [[Natale Pinori]] * Sociaj retoj, retpaĝaro: [[Debora Rossetti]] == Estraro (2023-2026) == * Prezidanto: [[Laura Brazzabeni]] * kaj pliaj<ref = "IEJ2023-2026">[https://web.archive.org/web/20250614013325/https://www.esperanto.it/pri-ief/ pri la estraro de 2023 ĝis 2026 vidu fiksan arkivigon de junio 2025; en ĝi oni forgesis inter ŝanĝi vorteton "ĝi" al "ekde" 2023, sed kontroloj kun antaŭaj kaj postaj arkivigoj facile pruvas ke temas pri la intervalo de 2023 ĝis 2026]</ref> == Konsilio == La estraranoj plus aliaj. La listo estas trovebla en la [https://www.esperanto.it/pri-ief/ retejo de IEF]. == Historio == La asocio naskiĝis en [[Florenco]] la 21-an de marto 1910<ref>https://www.bitoteko.it/download/files/original/33f412f2541f989e685e03c3e0535b1a.pdf</ref><ref>http://www.trapassatoefuturo.it/125/schede/099.html</ref>; ĝi estis oficiale deklarita morala ento laŭ la [[:it:Decreto del Presidente della Repubblica|D.P.R.]] n°1720 la 28-an de junio, 1956 (oficiala dekreto de la itala Registaro)<ref>https://www.gazzettaufficiale.it/do/gazzetta/foglio_ordinario2/2/pdfPaginato?dataPubblicazioneGazzetta=19570928&numeroGazzetta=241&tipoSerie=FO&tipoSupplemento=GU&numeroSupplemento=0&progressivo=0&numPagina=4&edizione=0&elenco30giorni=</ref>. Pro tio ĝi estas elektebla kiel ricevanto de la 5‰, kiujn italoj devas doni el siaj enspezoj al komun-utila asocio. Ĝia prezidanto (de [[2014]] ĝis [[2020]], du mandatoj) estis [[Michela Lipari]]; sekvis en [[2020]] [[Luigi Fraccaroli]] kaj en [[2023]] [[Laura Brazzabeni]]. == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-movado en Italio]] * [[Bitoteko.it]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.esperanto.it/it/ www.esperanto.it/it/], la asocia retejo == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|n=Kategorio:Itala Esperanto-Federacio}} {{Ĝermo|esperanto}} {{Eŭropaj Esperanto-asocioj}} {{Esperanta Mondo}} {{Unua}} [[Kategorio:Itala Esperanto-Federacio| ]] [[Kategorio:Italaj Esperanto-asocioj]] nwv65pthh8gxlt7gses43zjqnnqfz98 0 128201 9455047 9224842 2026-08-16T19:23:13Z Niegodzisie 153898 /* Muzikalbumoj */ 9455047 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = [[Dosiero:Muse logo.svg|150px]] |dosiero = Muse (banda).jpg |priskribo de dosiero = Muse koncerte en 2004 |grandeco de dosiero = 250px |larĝa dosiero = jes |fono = muzikgrupo |deveno = {{Flago|Britio}} Teignmouth ([[Devon]]), [[Britio]] |ĝenro = [[Alternativa rokmuziko]]<ref name=AMG>[http://www.allmusic.com/artist/p142116 Allmusic.com - Muse]</ref><br />[[Progresiva rokmuziko]]<ref name=AMG/><br />[[Anglio|Angla]] [[popmuziko]]<ref name=AMG/><br />[[Ŝtonroko]]<ref name="Popmatters">[http://www.popmatters.com/pm/music/reviews/3309/muse-black-holes-revelations/ - Recenzo en PopMatters]</ref><ref name="Popmatters (2)">[http://www.popmatters.com/pm/music/reviews/22594/muse-absolution/ - Recenzo en PopMatters]</ref> |aktivaj jaroj = [[<!--1992 en muziko|-->1992]] - nuntempo |eldoninto = Mushroom Records<br />A & E Records<br />Naïve Records<br />Taste Media<br />[[Warner Music]] |ttt = [http://www.muse.mu/ muse.mu] }} '''Muse''' estas [[britio|brita]] [[muzikgrupo]]. Ĝi formis en ''Teignmouth'', [[Devon]] en [[1994]]. <!--''Morgan Nichols'' ludis ankaŭ kun Muse. Fonto??? Ekzistas nur anlalingva artikoleto pri ŝi kiu informas nenion pri rilato al Muse...--> __NOTOC__ == Anaro == * [[Matthew Bellamy]] - [[kantisto]], [[pianisto]], [[gitaristo]] kaj ĉefa [[verkisto]] de kantoj * [[Dominic Howard]] - [[drumo|drumisto]] * [[Chris Wolstenholme]] - [[baso|basisto]], duaranga [[kantisto]] == Muzikalbumoj == <!--{{Ĉefartikolo|Diskaro de Muse}}--> * [[1999]] - ''Showbiz'' * [[2001]] - ''Origin of Symmetry'' * [[2003]] - ''Absolution'' * [[2006]] - ''Black Holes and Revelations'' * [[2009]] - ''The Resistance'' * [[2012]] - ''The 2nd Law'' * [[2015]] - ''Drones'' * [[2018]] - ''Simulation Theory'' * [[2022]] - ''Will of the People'' * [[2026]] - ''The Wow! Signal'' == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.muse.mu Oficiala retejo] [[Kategorio:Britaj muzikaj grupoj]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1994]] 7mhnbx0nkcqq3r5aokhlb1vv1jk78gk 0 128766 9455265 8759318 2026-08-17T07:49:06Z Sj1mor 12103 9455265 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = [[oranĝfungo]] <small>(''Amanita caesarea'')</small> |koloro = lightblue |dosiero = Amanita caesarea.JPG |dosiero larĝo = 210px |regno = [[Fungoj]] ''Fungus'' |divizio = [[Bazidiomicetoj]] ''Basidiomycota'' |klaso = ''[[Agaricomycetes]]'' |subklaso = ''[[Agaricomycetidae]]'' |ordo = ''[[Agaricales]]'' |familio = ''[[Amanitaceae]]'' |genro = [[Amanito]] ''Amanita'' |specio = '''''A. caesarea''''' |dunomo = ''Amanita caesarea'' |dunomo aŭtoritato = ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scop.]] : [[Elias Magnus Fries|Fr.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]] |vikispecio = |komunejo = }} La '''oranĝfungo''' aŭ '''Cezara amanito'''<ref>[http://vortaro.net/#amanito Oranĝfungo kaj Cezara amanito en PIV]</ref> (amanito) (''Amanita caesarea'') estas manĝebla specio de [[fungoj]] el la [[amanito]]j. [[Dosiero:Amanita-caesarea 02.JPG|eta|240px|maldekstra|[[Cezara amanito]] ([[oranĝfungo]])]] La junan fungon tute kovras blanka velo, kiu poste formiĝas la vulvo. Ĝi havas okulfrapan oranĝan-flavan koloron ĉe la [[ĉapelo (mikologio)|ĉapelo]], lamenoj, trunko. La oranĝfungo estas [[mikorizo|mikoriza]] fungo, ŝatas la varmon tiel aperas somere kaj fruaŭtune. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Amanita caesarea}} * {{Fungorum|208468|specio|Amanita caesarea}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Mikologio]] [[Kategorio:Fungoj]] [[Kategorio:Manĝeblaj fungoj]] m1mrem0znn3p0l6xl93eknedk0uzlmu 9455266 9455265 2026-08-17T07:49:31Z Sj1mor 12103 9455266 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = [[oranĝfungo]] <small>(''Amanita caesarea'')</small> |koloro = lightblue |dosiero = Amanita caesarea.JPG |dosiero larĝo = 210px |regno = [[Fungoj]] ''Fungus'' |divizio = [[Bazidiomicetoj]] ''Basidiomycota'' |klaso = ''[[Agaricomycetes]]'' |subklaso = ''[[Agaricomycetidae]]'' |ordo = ''[[Agaricales]]'' |familio = ''[[Amanitaceae]]'' |genro = [[Amanito]] ''Amanita'' |specio = '''''A. caesarea''''' |dunomo = ''Amanita caesarea'' |dunomo aŭtoritato = ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scop.]] :<br> [[Elias Magnus Fries|Fr.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]] |vikispecio = |komunejo = }} La '''oranĝfungo''' aŭ '''Cezara amanito'''<ref>[http://vortaro.net/#amanito Oranĝfungo kaj Cezara amanito en PIV]</ref> (amanito) (''Amanita caesarea'') estas manĝebla specio de [[fungoj]] el la [[amanito]]j. [[Dosiero:Amanita-caesarea 02.JPG|eta|240px|maldekstra|[[Cezara amanito]] ([[oranĝfungo]])]] La junan fungon tute kovras blanka velo, kiu poste formiĝas la vulvo. Ĝi havas okulfrapan oranĝan-flavan koloron ĉe la [[ĉapelo (mikologio)|ĉapelo]], lamenoj, trunko. La oranĝfungo estas [[mikorizo|mikoriza]] fungo, ŝatas la varmon tiel aperas somere kaj fruaŭtune. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Amanita caesarea}} * {{Fungorum|208468|specio|Amanita caesarea}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Mikologio]] [[Kategorio:Fungoj]] [[Kategorio:Manĝeblaj fungoj]] 21cmc7tiy03l7gghysme0wdmpkktzfo 9455267 9455266 2026-08-17T07:49:44Z Sj1mor 12103 Nuligis version 9455266 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]]) 9455267 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = [[oranĝfungo]] <small>(''Amanita caesarea'')</small> |koloro = lightblue |dosiero = Amanita caesarea.JPG |dosiero larĝo = 210px |regno = [[Fungoj]] ''Fungus'' |divizio = [[Bazidiomicetoj]] ''Basidiomycota'' |klaso = ''[[Agaricomycetes]]'' |subklaso = ''[[Agaricomycetidae]]'' |ordo = ''[[Agaricales]]'' |familio = ''[[Amanitaceae]]'' |genro = [[Amanito]] ''Amanita'' |specio = '''''A. caesarea''''' |dunomo = ''Amanita caesarea'' |dunomo aŭtoritato = ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scop.]] : [[Elias Magnus Fries|Fr.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]] |vikispecio = |komunejo = }} La '''oranĝfungo''' aŭ '''Cezara amanito'''<ref>[http://vortaro.net/#amanito Oranĝfungo kaj Cezara amanito en PIV]</ref> (amanito) (''Amanita caesarea'') estas manĝebla specio de [[fungoj]] el la [[amanito]]j. [[Dosiero:Amanita-caesarea 02.JPG|eta|240px|maldekstra|[[Cezara amanito]] ([[oranĝfungo]])]] La junan fungon tute kovras blanka velo, kiu poste formiĝas la vulvo. Ĝi havas okulfrapan oranĝan-flavan koloron ĉe la [[ĉapelo (mikologio)|ĉapelo]], lamenoj, trunko. La oranĝfungo estas [[mikorizo|mikoriza]] fungo, ŝatas la varmon tiel aperas somere kaj fruaŭtune. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Amanita caesarea}} * {{Fungorum|208468|specio|Amanita caesarea}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Mikologio]] [[Kategorio:Fungoj]] [[Kategorio:Manĝeblaj fungoj]] m1mrem0znn3p0l6xl93eknedk0uzlmu 0 129402 9455283 8895601 2026-08-17T08:03:38Z Sj1mor 12103 9455283 wikitext text/x-wiki '''Găbud''' [gəbud] ([[hungare]]: '''Gábod''', [[germane]]: '''Gabuden''') estas vilaĝo en [[Rumanio]] nordoriente de [[Aiud]]. Administre ĝi apartenas al [[Noşlac]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 716 loĝantojn ([[rumanoj]]); en [[1992]] 335 (rumanoj). ==Historio== Ĝia unua mencio skribe estas en [[1458]]. Ĝis [[1919]] Ĝi apartenis al [[Hungario]], ([[Alsó-Fehér]]). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. ==Renomaj homoj== *[[Bernát Ábrahám]]: redaktoro. ĵurnalisto == Eksteraj ligiloj == * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Alba]] simi2zho2o5m93al24ck8vixjhr8bdi 0 133330 9455285 8876241 2026-08-17T08:03:56Z Sj1mor 12103 9455285 wikitext text/x-wiki '''Runcu Mic''' [runku mik] (hungare: '''Erdőhátrunk''') estas vilaĝo en [[Rumanio]] nordokcidente de [[Hunedoara]]. Administre ĝi apartenas al [[Veţel]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 115 loĝantojn (rumanoj); en [[1992]] 38 (rumanoj). ==Historio== Ĝia unua mencio skribe estas en [[1727]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]], ([[Hunyad]]). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Hunedoara]] ri9sad7xjmpveic60eaxcd9v3prfv1p 0 137448 9455247 8686317 2026-08-17T07:35:43Z Sj1mor 12103 9455247 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Seashell unknown 3.jpg|eta|250ra|Sambakio]] '''Sambaqui''' ´[samba'''ki'''], estas [[portugala lingvo|portugala lingva]] vorto por [[arkeologio|arkeologiaj]] [[prahistorio|prahistoriaj]] artefaritaj montetoj en [[brazilo|Brazila]] marbordo. Ili estas konstruitaj ĉefe el [[konko]]j kaj restaĵoj de fiŝoj, tiu materialoj, kemie modifita per la pluvoj donas bonegan konstrumaterialon, tre rezistanta. Iom similaj konstruaĵoj estas ankaŭ en aliaj areoj de Atlantiko, eĉ en [[Eŭropo]] (''shell-mountains'', ''kjökkenmöding''). Post 19-a jarcento, tiuj monumentoj ekinteresiĝis arkeologoj, eĉ [[Paul Rivet]], la ''patro'' de moderna amerika [[antropologio]]. Komence, oni pensis ke ili estas simplaj forĵetejoj de ostoj kaj konkoj, kiujn oni manĝis, sed hodiaŭ, oni scias ke ili estas veraj [[monumento]]j, kiuj oni uzis dum preskaŭ 2 mil jaroj kun religiaj celoj aŭ kiel tombejoj. Oni komencis konstrui ilin ĉirkaŭ [[-5000|5000 a.K]] kaj oni lasis ilin ĉirkaŭ [[1000|1000 p.K.]], sekve, dum 6 aŭ 7 mil jaroj, oni konstruis kaj uzis ilin. Oni pensas ke iliaj konstruantoj estas fiŝkaptistoj, kiuj vivis en grandaj triboj. == Bibliografio == * MADRE de Deus, Frei Gaspar da. ''Memórias para a Capitania de São Vicente, hoje chamada de São Paulo'' - obra rara, editada em 1923; um dos poucos exemplares remanescentes encontra-se sob a guarda do Arquivo Histórico da Prefeitura Municipal de Cubatão - SP; * DUARTE, Paulo. ''O Sambaqui visto através de outros Sambaquis''. SP: EDUSP, 1968. * AGUIAR, Rodrigo L. S. (2000). Arte Indígena e Pré-histórica no Litoral de Santa Catarina. Florianópolis: Bristot. * Anais do Museu de Antropologia da UFSC de 1984. Florianópolis: Imprensa Universitária. * BASTOS, Rossano Lopes. (1994) . A utilização dos recursos naturais pelo homem pré-histórico na Ilha de Santa Catarina. Tese de Mestrado, UFSC. * BECK, Anamaria . (1968). A variação do conteúdo cultural dos sambaquis. Arqueologia da Área do Prata. Pesquisas Nº18. São Leopoldo: Instituto Anchietano de Pesquisas. * BRYAN, Alan Lyle. (1961). Excavation of a brazilian shell mounds. Science of Man Magazine. * DE MASI, Marco Aurélio Nadal. (1991). O sítio arqueológico da Armação do Sul. Tese de Mestrado. São Leopoldo: Unisinos. * PASSERANI, Marildo & CUNHA FERREIRA, Cesar (2004). O Vale Perdido - Pré, Proto e História de Cubatão. Cubatão: Gráfica da SEDUC. * PASSERANI, Marildo & CUNHA FERREIRA, Cesar (2005). Cubatão: Rainha das Serras - Coleção Conto e Encanto com minha cidade. São Paulo: Noova América. * FARIA, L. de Castro. (1959) O problema da proteção aos sambaquis. Separata dos Arquivos do Museu Nacional. Rio de Janeiro: Vol. XLIX: 95-138, la 31-an de decembro. * LAMING, Annette & EMPERAIRE, José. (1959). A jazida José Vieira - Um sítio guarani e pré-cerâmico do interior do Paraná. Curitiba: Publicação do Conselho de Pesquisas da Universidade do Paraná. * PIAZZA, Walter. (1965). Estudos de sambaquis. UFSC, Instituto de Antropologia, série arqueológica Nº2. Florianópolis. * ROHR, João Alfredo. (1960) Pesquisas paleo-etnográficas na Ilha de Santa Catarina - Nº2. Pesquisas N 8. São Leopoldo: Instituto Anchietano de Pesquisas. * ROHR, João Alfredo. (1961). Pesquisas paleo-etnográficas na Ilha de Santa Catarina e notícias prévias sobre sambaquis da Ilha de São Francisco - Nº3. Pesquisas N 12. São Leopoldo: Instituto Anchietano de Pesquisas. * ROHR, João Alfredo. (1977). O sítio arqueológico do Pântano do Sul. Florianópolis: Edição do Governo do Estado de Santa Catarina. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.campeche.org.br/ponta-almas/pontaalmas.html#_Toc23751973 Dossiê sobre os sambaquis catarinenses] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120319233741/http://www.campeche.org.br/ponta-almas/pontaalmas.html#_Toc23751973 |date=2012-03-19 }} * [https://web.archive.org/web/20091027073523/http://www.geocities.com/Athens/Acropolis/1217/sambaqui.html Página pessoal sobre os sambaquis de Santa Catarina] * [http://geocities.yahoo.com.br/enigmasdahumanidade/sambaqui.htm Sambaqui de Saquarema - RJ]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cleber.com.br/sambaqui.html Estudo sobre os sambaquis]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://geocities.yahoo.com.br/enigmasdahumanidade/arqueolo.htm Destruição dos sambaquis para a extração de cal]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0100-40422004000200026 Estudos químicos nos sambaquis] * [http://www.ca.ufsc.br/viagem_pri/sambaqui/ Fotos de uma escola visitando um sambaqui] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923195632/http://www.ca.ufsc.br/viagem_pri/sambaqui/ |date=2015-09-23 }} * [http://www.pmf.sc.gov.br/turismo/lazer_cultura/patrimonio/museu_do_homem_do_sambaqui.htm Museu do Homem do Sambaqui "Padre João Alfredo Rohr, S.J."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090613043752/http://www.pmf.sc.gov.br/turismo/lazer_cultura/patrimonio/museu_do_homem_do_sambaqui.htm |date=2009-06-13 }} [http://www.anchietano.unisinos.br Instituto Anchietano de Pesquisas] [[Kategorio:Arkeologio]] fuok60e4tk9ttchi8xcww011esi2exp 0 140420 9455092 9449818 2026-08-16T21:24:18Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455092 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Ciudad Real (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Ciudad Real | mapo = | flago = Flag_of_Ciudad_Real.jpg | blazono = Escudo de Ciudad Real.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco de Ciudad Real |Ciudad Real]] | komarko = [[Kamparo de Kalatrava]]<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | latitudo=38/59/00/N | longitudo=3/55/00/W | regiono-ISO=ES-CR | areo = 284,98 | pk = 13001-13005 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:Localización provincia de Ciudad Real.png |250px|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio]] [[Dosiero:Ciudad Real, Spain location.png|dekstra|frame|Situo de Reĝurbo en Hispanio]] '''Ciudad Real''' estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], [[Hispanio]], (foje esperantigita, Reĝurbo). Ĝi estas la ĉefurbo de la [[Ciudad Real (provinco)|provinco Ciudad Real]]. La loĝantaro de la urbo estas ĉirkaŭ 70.000 (jure) kaj {{WikidataLoĝantaro}} (fakte), kvankam la Magistrato antaŭvidas, ke tiu loĝantaro kreskos ĝis 120.000 jur-civitanoj el la jaro 2010. Laŭ la fakta loĝantaro ĝi estas la kvina plej loĝata urbo de la regiono. La nomo signifas en la [[hispana lingvo]] ''Reĝa urbo'' pro tio esperante oni nomas ĝin Reĝurbo. Ĝi estis fondita de la reĝo [[Alfonso la 10-a de Kastilio]], (kromnomita ''La Saĝulo'') en 1255 por lukti kontraŭ la forto de la milita Ordeno de Kalatrava, kiu regis la tutan sudcentran parton de Hispanio, tio estas, preskaŭ la tutan nunan provincon de Ciudad Real / Reĝurbo. == Geografio == La municipo Ciudad Real enhavas kvar setlejojn, nome la propra ĉefurbo Ciudad Real, Las Casas, Valverde kaj La Poblachuela. Ciudad Real estas kiel urbo separata per malmultaj metroj de la najbara urbo [[Miguelturra]], formante ununuran demografian domaron. Ciudad Real troviĝas en la natura komarko [[Campo de Calatrava]], karakterizata de ebenaĵo situa en la malsupra suda altebenaĵo de la [[Iberia Duoninsulo]], borde de etenda teritorio kiu montras la partikularecon de la reliefo kaj de [[Vulkano|vulkanaj fenomenoj]]. Tiele oni povas vidi formaĵojn kiel hidromagmaj krateroj nome "[[Malprofunda kratero|maaro]]", kiuj foje enhavis lagetojn. Tiuj foje estis sekigitaj en la dua duono de la 19a jarcento kiel konsekvenco de la ideoj kaj politikoj pri higieno kontraŭ akvejoj de la epoko, kiel okazis ĉe "Los Terreros" (kie estas aktuale la Fakultato de Edukado). Ankaŭ la propra areo de la centro-sudo de Ciudad Real troviĝas sur du [[Maaro|maaroj]], kies krateraj fondoj situas sub la nuna placo Pilar kaj en la fonto de la Ĝenerala Hospitalo. En ĝia municipa teritorio, troviĝas ankaŭ aliaj maaroj aŭ eksplodkrateroj kiel tiu de la Lageto de La Posadilla (nomata ankaŭ de Fuentillejos), deklarita Natura Monumento. La reliefo de la municipa teritorio estas ebena kun malaltaj ondaĵoj kaj malaltaj vulkanecaj montetoj kaj malgrandaj montetoj kvarcecaj. La rivero [[Gvadiano]] trafluas tiun teritorion kaj suferas baraĵadon por irigacio pere de la Akvorezervejo de El Vicario. Ciudad Real, elstaras pro la belo de la naturaj medioj ĉirkaŭaj, ĉefe pro la grandaj malsekejoj kiel la [[Natura Parko Lagunas de Ruidera]], la Nacia Parko [[Tablas de Daimiel]], la Lageto de La Posadilla, la Akkvorezeervejo de El Vicario kaj nombraj riveroj kiuj trafluas la provincon Ciudad Real. Ankaŭ en la Provinco Ciudad Real estas la [[Nacia Parko Cabañeros]], kiu elstaras pro ties ampleksaj paŝtejoj, loĝataj de nombraj vegetaj kaj animalaj specioj. == Klimato == Laŭ la [[Klimata klasifiko de Köppen]], la klimato de Ciudad Real estas ĝenerale [[Duonarida klimato|duonaride]] malvarma de tipo BSk, sed proksima al la limo kun la [[mediteranea klimato]] de tipo Csa. Aliaj fontoj priskribas la klimaton de Ciudad Real kiel [[kontinenta-mediteranea klimato]], diference disde la [[Mediteranea klimato|tipa mediteranea]] (kiu ekzistas en zonoj pli proksimaj al la marbordo), ĉar ĝi havas pli grandan temperaturan amplekson jaran pro ties alto kaj malproksimeco al la maro. La averaĝa jara [[precipitaĵo]] estas de ĉirkaŭ 400 mm, kun minimumo en somero (kiel komuna en la mediteraneaj klimatoj) kaj maksimumo aŭtune kaj komence de vintro kaj, malgrandkvante, printempe. La [[neĝo]]-falo vintre estas nur porokaza. La somero estas tre varma, dum la vintro estas modere malvarma. == Historio == === Mezepoko === [[Dosiero:Homenaje PozodeDonGil 28-10-2010 CiudadReal.jpg|eta|maldekstre|Omaĝo al la loko de la "Puto de Don Gil" ĉirkaŭ kiu disvolviĝis la urbo, verko de la skulptisto López-Arza.]] Dekomence, en la aktuala loko de la urbo troviĝis malgranda setlejo nome Pozo Seco (aŭ Pozuelo, nome Seka Puto aŭ Puteto) de Don Gil. Tiu setlejo estis fondita pere de kampanjoj por reloĝado de la "nenies teroj" kiuj restis post la kristana konkero de iamaj islamaj teritorioj, nome "reconquista", kaj ĝi multobligis sian loĝantaron post la dekadenco de la najbara Alarcos, en 1195. En la loko kie troviĝis la puto, kiu nomigis la iaman domaron, nuntempe estas rememora tabulo, nome en la Placo Pilar. La povo de la religiaj Militordenoj estis tiam simila al tiu de la reĝoj. La superulo "Maestre" de ĉiu ordeno agadis kiel Feŭda Senjoro, kaj rajtis kolekti impostadon en la teroj de sia dominado. En tio ne estis escepto la ĉefa Ordeno en la zono, nome tiu kiu montris plej grandan povon: nome la [[Ordeno de Kalatrava]]. Krome, ties povo estis tiom granda, ke ĝi povis esti granda aliancano (por protekti la limojn de la regno kun [[Al-Andalus]]) aŭ iĝi granda problemo. En 1255, la reĝo [[Alfonso la 10-a]] la Saĝulo renomigis la municipon Pozo Seco de Don Gil, kaj fondis Villa Real (Reĝa Urbo). Tiele la reĝo metis urbeton de sia posedo, kun fidelaj reĝaj funkciuloj, en la interno de la posedaĵoj de la Ordeno de Kalatrava. [[Dosiero:Alfonso la 10-a en Ciudad Real.jpg|eta|Skulptaĵo de Alfonso la 10-a en la urbodoma placo de Ciudad Real.]] En ĝia municipa teritorio kaj je malmultaj kilometroj troviĝas la monteto de [[Alarcos]], antikva iberia setlejo de grava arkeologia valoro, ankaŭ pro siaj mezepokaj ermitejo kaj kastelo; ties ĉirkaŭaĵoj estis scenejo de la [[Batalo de Alarcos|batalo]] samnoma, kie la kristanaj trupoj estis venkitaj fare de la [[almohadoj]] (1195). Historia kuriozaĵo estas ke Villa Real, kun [[Madrido]] (kiu estis kortego en ekzilo) kaj [[Andújar]], ĉesis aparteni al la Regno Kastilio, kaj iĝis parto de la senjorlando de [[Leono la 5-a (Armenio)|Leono la 6-a de Armenio]] inter 1382 kaj 1391.<ref name="Lusignan">[http://fmg.ac/Projects/MedLands/ARMENIA.htm Señorío de León VI] de Armenia.</ref> [[Johano la 1-a (Kastilio)|Johano la 1-a de Kastilio]] pagis la elaĉeton de Leono la 6-a de Armenio, post tiu estis kaptita de egiptanoj, en kio estis la falo de la lasta kristana regno de Oriento. Kiel danko pro la elaĉeto, Leono la 6-a alvenis en Kastilion viziti sian liberigiston, Johano la 1-a, kaj tiu donis al li la la senjorlandon de ''Madrid, e Vilareal e Andújar''<ref>[http://fmg.ac/Projects/MedLands/ARMENIA.htm#_ftnref879 Foundation for Medieval Genealogy]</ref> ĝis lia morto, sen eblo heredigi ĝin. Sed [[Henriko la 3-a (Kastilio)|Henriko la 3-a]] rekuperis la administradon de tiuj senjorlandoj en 1391, post la multaj plendoj de la subuloj. Samjare okazis grava [[pogromo]] en la ĉefaj setlejoj de Kastilio, kaj ankaŭ ĉe Villarreal, pro kio nombraj judoj de ties sinagogo decidis konvertiĝi al la kristanismo por pacigi la sintenojn, almenaŭ laŭŝajne. Villa Real ricevis la titolon de "Ciudad" (urbo) decembre de 1420, kiam la reĝo de Kastilio [[Johano la 2-a (Kastilio)|Johano la 2-a]] donis ĝin kiel premio al ties apogo en la interna milito dinastia kontra la [[Kavalira ordeno|Militordenoj]], ĉar sendis Villa Real ĉirkaŭ 1500 armitajn homojn milicanoj helpe al la reĝo, kiu troviĝis kaptita en la [[Kastelo de Montalbán]]. Ekde tiam, Johano donis al la urbo kaj la titolon kaj blazonon kun la diraĵo «Muy noble, muy leal» (tre nobela, tre fidela), kaj tiele la urbo eknomiĝis Ciudad Real (Reĝurbo). La lokanoj de Ciudad Real organizis grandan insurekcion kontraŭ la samlokanoj [[novkristano]]j kiu ekis la 6an de Oktobro 1474. Tiun tagon, la tumultemuloj eliris el diversaj domoj kaj monaĥejoj de la urbo, kio pensigas ke la insurekcio ne estis spontana sed male certe estis intenco rabadi kontraŭ ili kaj ties posedaĵoj. La urbo havis tiam proksimume 8,000 loĝantojn. En 1475 oni konfirmis la privilegiojn de la polico "Santa Hermandad Vieja" de Ciudad Real fare de la [[Katolikaj Gereĝoj]], kiuj krome establis tien unu el du ĉefaj tribunaloj "Reales Chancillerías de Castilla" (1494), poste translokigita al [[Granada]] (1505), kaj la sidejon de la tribunalo de la [[Inkvizicio]] (1483), poste establita en [[Toledo]] (1485). La pastro Fidel Fita kaj la profesoro Haim Beinart studis la teruran subpremadon kiun suferis la eks-judoj en la urbo inter 1483 kaj 1485.<ref>Fidel Fita Colomé, "La Inquisición de Ciudad Real en 1483-1485. Documentos inéditos", en ''Boletín de la Real Academia de la Historia'', tomo 20 (1892), pp. 462-520 http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/la-inquisicin-de-ciudad-real-en-14831485-documentos-inditos-0/html/006e446e-82b2-11df-acc7-002185ce6064_13.html kaj Haim Beinart, ''Records of the trials os the Spanish inquisition in Ciudad Real. Volume One: The Trials of 1483-1485''. Jerusalem, The Israel National Academy of Sciences and Humanities, 1974, kaj ''The Records of the Inquisition: A Source of Jewish and Converso History The Israel Academy of Sciences and Humanities Proceedings. Volume II'', The Israel Academy of Sciences and Humanities 1967 kaj ''Records of the Trials of the Spanish Inquisition in Ciudad Real, Volume 4: Documents, Biographical Notes, Indexes'', The Israel National Academy of Sciences and Humanities, 1985.</ref> En 1508 okazis terura inundo. === Moderna Epoko === [[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Ciudad Real.png|eta|maldekstre|Panorama vidaĵo de Ciudad Real en 1687, laŭ pentraĵo de Juan Francisco Leonardo.]] En 1691 Ciudad Real estis nomumita ĉefurbo de la [[Provinco Manĉa]] kiam tiu estis kreita. Inter la 26-a kaj 27-a de marto 1809 kadre de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] okazis la [[batalo de Ciudad Real]], inter la imperiaj trupoj de Napoleono unuflanke kaj la hispana armeo kaj la Milico de Ciudad Real aliflanke ĉe la pontoj de la rivero Gvadiano, en kiu batalis pli ol 5,000 homoj ambaŭflanke, post kiu Ciudad Real estos kaptita de la napoleonaj trupoj kaj okupita de milita garnizono de kavalerio ĝis 1813. Tiu garnizono havis kazernon en konstruaĵo kreita de la [[Francisco de Lorenzana|kardinalo Lorenzana]] kaj kiu ĝis la alveno de la napoleona armeo estis la Hospitalo "Misericordia" kaj monaĥejo. [[Dosiero:El cardenal Francisco Antonio de Lorenzana (Museo del Prado).jpg|eta|''La kardinalo Francisco Antonio de Lorenzana'', fare de Matías Moreno. Ĉirkaŭ 1878. ([[Muzeo Prado]], [[Madrido]]).]] En 1833 oni kreis la administran unuon de la [[provinco Ciudad Real]] post la dekreto de la ministro [[Javier de Burgos]] kaj Ciudad Real iĝis ties ĉefurbo, post kio ĝi ekcentrigis la servojn de la provinca kaj ŝtata administracioj. En 1843, pro agado de la Generalo Regento [[Baldomero Espartero]], Ciudad Real inaŭguris sian unuan mezlernejon "Instituto Provincial de Educación". Tio okazis post la peto fare de la urbestro sinjoro Maldonado kaj post la "desamortización" de la Konvento de Senŝuaj Mercedanoj, ankaŭ Hospitalo. Tiu konstruaĵo estis kreita de la [[Francisco de Lorenzana|kardinalo Lorenzana]] kaj ekde la napoleona invado en 1809, estis kazerno. En 1863 alvenis al la urbo la fervojo kaj por tio oni sekigis la lagetojn Terreras, kiuj laŭdire estis okazigejo de malsanoj, ĉefe de infanoj en la proksima kvartalo Perĉel. Tri jarojn poste, en 1866 [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a de Hispanio]] vizitis Ciudad Real, kaj gastis ĉe la iama konvento de la Merced. Samtempe, oni rekonstruis partojn de la murego kaj oni inaŭguris la novan urbodomon de Sebastián Rebollar. La 18an de novembro 1875, la Papo [[Leono la 13-a]] kreis la Diocezon de Ciudad Real kaj la preĝejo de Sankta Maria iĝis la Sidejo de la Diocezo en 1877; en 1887 Ciudad Real ekhavigis kasinon. En 1905 en la 3a Centjariĝo de la [[Kiĥoto]] vizitis Ciudad Real la reĝo [[Alfonso la 13-a]]. === Nuntempa Epoko === En 1929, dum la periodo de la Diktatoreco de [[Miguel Primo de Rivera]], okazis la ribelo de la Reĝimento de Artilerio de la urbo. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936—1939) la urbo restis en teritorio de la respublika registaro kaj ties historia nomo estis oficiale ŝanĝita al «Ciudad Libre» (Libera Urbo) aŭ «Ciudad Libre de La Mancha».<ref> Eslava Galán, Juan (2005). Una historia de la guerra civil que no va a gustar a nadie. Grupo Planeta. p. 64. ISBN 84-08-05883-5.</ref> [[Dosiero:Ciudad Real (RPS 20-07-2012) Puerta del Torreón del Alcázar.png|eta|maldekstre|Pordego de la Turego de la Alkazaro.]] La urbo konservas, pro iama zorgomanko, nur kelkajn historiajn restaĵojn, kiel diversaj eroj de la urba murego kaj ĉefe la nomita Puerta de Toledo (Toleda Pordego, 13a jarcento), la domo de [[Hernán Pérez del Pulgar]] (15a jc.), la reĝa domo de la karitato (18a jc.), la preĝejo Merced (18a jc.), la preĝejo de Sankta Petro Apostolo (15a jc.) aŭ la preĝejo de Santiago Apostolo (14a jc.). La sidejo de la provincia deputitaro (municiparo) estas belproporcia novklasika konstruaĵo de fino de la [[19a jarcento]]. Krome oni konservas la iaman konventon de Sankta Francisko, tre renovigita, kiu estis unu el la plej antikvaj kaj plej grandaj de sia ordeno en Hispanio. Estis ankaŭ granda kastelo Alkazaro, el kiu nuntempe restas nur arko enireja al unu el ties turegoj la subteraneaj kaj tuneloj kaj cisternoj de la kastelo, ĵus malkovritaj en la konstruado de aŭtohaltigejo. El tio restos nenio post la fino de tiu konstruado. [[Dosiero:Fachada del Ayuntamiento de Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Urbodomo de Ciudad Real. Balkonaro feste vestita.]] Kvankam la historiaj restaĵoj estas malmultaj, oni notas ke la urbo estis grava jam dekomence. Ĝuste ĝi estis sidejo de la Tribunalo de la [[Inkvizicio]] aŭ Sankta Metio. Honoro aktuale rigardita kiel almenaŭ dubinda, oni donis ĝin nur al urbo konsiderita fidela por la povo. La sidejo de la Sankta Metio, troviĝis en la loko kie aktuale estas la "delegación de Hacienda" (trezorejo), antaŭ la Preĝejo de Sankta Petro. En la lastaj jardekoj oni konstruis novajn kvartalojn, ŝoseojn (aŭtovojoj ĉien, escepte okcidenten), servoj kiaj hospitaloj, sportejoj, administraj kaj eduksistemaj konstruaĵoj, muzeoj ktp. Elstaras moderna [[urbodomo]] inter du placoj. === Kronologio === * 1451, naskiĝis [[Hernán Pérez del Pulgar]]. * 1483, la [[Katolikaj Gereĝoj]] establis en Ciudad Real la tribunalon de la [[Inkvizicio]]. * 1494, la Katolikaj Gereĝoj establis en Ciudad Real la tribunalon de la ''Real Chancillería''. * 1531, mortiĝis Hernán Pérez del Pulgar. * 1691, Ciudad Real estis nomumita ĉefurbo de ''La Mancha'', kiam kreiĝis tiu komarko. * 1809, [[Batalo de Ciudad Real]] kontraŭ la trupoj de Napoleono ĉe la pontoj super la rivero Gvadiano. La francaj trupoj konkeris la urbon ĉirkaŭ 1813. * 1833, oni kreis la [[provinco Ciudad Real|provincon Ciudad Real]] laŭ dekreto de la ministro [[Javier de Burgos]]. * 1861, oni inaŭguris la fervojon Ciudad Real-[[Almagro]] kaj por tio oni sekigis la lagetojn Las Terreras. * 1866, la reĝino [[Isabel la 2-a]] vizitis la urbon kaj oni inaŭguris la urbodomon fare de Sebastián Rebollar. * 1875, laŭ buleo de la papo [[Pio la 9-a]] la ĝistiama paroĥejo de Sankta Maria iĝis Baziliko kaj sidejo de la militordenoj. * 1887, oni kreis la Grandan Kazinon. * 1905, [[Alfonso la 13-a]] ordeniĝis kiel "Gran Maestre", nome Superulo, de la Militordenoj en la Baziliko Virgulino Prado. * 1915, la Pordego de Toledo iĝis Havaĵo de Kultura Intereso kaj Nacia Monumento. * 1931, la Baziliko Sankta Maria Prado iĝis Havaĵo de Kultura Intereso. * 1936-1939, [[Hispana Enlanda Milito]], Ciudad Real restis en teritorio de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]] kaj nomiĝis ''Ciudad Libre'' (Libera Urbo) aŭ ''Ciudad Libre de la Mancha''. * 1974, la Preĝejo de Sankta Petro iĝis Havaĵo de Kultura Intereso. * 1976, oni konstruis la novan urbodomon de Ciudad Real de novgotika stilo kaj nordia influo, de la arkitekto Fernando Higueras. * 1980, la Baziliko Sankta Maria Prado iĝis Katedralo. * 1982, la Preĝejo de Santiago iĝis Nacia Monumento. * 1985, oni fondis la Universitaton de Kastilio-Manĉo, kies Rektorejo estas en Ciudad Real. * 1992, oni inaŭguris la rapidan trajnon AVE kun haltejo en Ciudad Real. == Demografio == [[Dosiero:Moderna konstruajxo en Ciudad Real.jpg|eta|maldekstre|Moderna konstruaĵo en Ciudad Real]] La urbo en {{WikidataLoĝantaroDato}} havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn ([[Instituto Nacional de Estadística de Hispanio|INE]]. Pro la granda nombro de studentoj de la [[Universitato de Kastilio-Manĉo]] (UCLM) kaj de personoj vere loĝantaj sed ne censitaj, la loĝantaro de Ciudad Real vere atingas ĝis 80.000 personoj proksimume, kio indikas tre altan procenton de ligita loĝantaro. Tio motivigis diversajn kampanjojn de la Urbodomo de Ciudad Real por plialtigi la nombron pri censigo de loĝantoj en la urbo.<ref>[http://www.ciudadreal.es] Ayuntamiento de Ciudad Real.</ref> === Demografia evoluo de Ciudad Real === La loĝantaro de la municipo de Ciudad Real plutenas dinamikon de seninterrompa kresko. Menciindas ke antaŭ 1857 okazis la sendependigo de [[Poblete]], pro kio la kresko en tiu epoko estis pli malgranda. Dum la 20-a jarcento, la demografia evoluo estis tre uniforma, kaj ne suferis la demografian katastrofon kiu okazis en la plej parto de municipoj de la provinco. Reale Ciudad Real estis kaj estas kerno de altiro por parto de tiuj perdoj kiujn suferis la pli malgrandaj municipoj de la provinco. Rimarkindas la granda demografia kresko de la 1940-aj jaroj, multe pli granda ol en la cetero de la provinco. Same menciindas ke en diversaj epokoj oni deziris la demografian kreskon de la municipo de Ciudad Real, ekzemple rilate al la aprobo de urbaniza plano, la alveno de rapidega trajno, la konstruo de akvotransportaj kanaloj aŭ la konstruado de privata [[flughaveno]], kiu finfine ĝis nun montriĝis fiasko. == Vidindaĵoj == === Religiaj monumentoj === [[Dosiero:Ciudad Real - Catedral de Nuestra Señora del Prado 1.jpg|eta|[[Katedralo de Ciudad Real|Katedralo de Nia Sinjorino de la Herbejo]].]] * '''[[Katedralo de Ciudad Real|Katedralo de Nia Sinjorino de la Herbejo]]:''' Dekomence romanika ermitejo. Laŭ la tradicio legenda, en 1088 aperis la Virgulino tie antaŭ lokanoj de la domaro de Pozo de Don Gil. En 1531 oni starigis la preĝejon de Sankta Maria, kaj oni lasis el la primitiva romanika ermitejo nur la sudan pordegon nome de la Pardono. La impresa turo kvaretaĝa estis ekkonstruita en la 17a jarcento kaj finita en la 19a jarcento pro lastaj reformoj post la [[tertremo de Lisbono]] de la 18a jarcento. La interno estas de unusola navo, kaj tiele ĝi estas la nura katedralo de Hispanio kun tiuj karakteroj, kun falsa krucvolbaro tre ornamita de la malfrua gotiko. Sed kio havigas partikularecon kaj propran trajton al la katedralo estas ĝia belega [[retablo]] de 1616 verko de la skulptisto [[Giraldo de Merlo]] kaj de la pentristo Johano de Hasten. [[Dosiero:Ciudad Real - Iglesia de San Pedro 2.jpg|eta|upright|[[Preĝejo de Sankta Petro (Ciudad Real)|Preĝejo de Sankta Petro]].]] [[Dosiero:Sepulcro de Fernando Alonso de Coca. Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Preĝejo de Sankta Petro. Tombo de Fernando Alonso de Coca.]] * '''[[Preĝejo de Sankta Petro (Ciudad Real)|Preĝejo de Sankta Petro]]:''' Nacia Monumento laŭ Dekreto de 20a de julio 1974. Gotika konstruaĵo de la 14a jarcento, konstruigita de la kavaliroj de la "Flor y Nata" (kremo) de Ciudad Real; rimarkindas el la ekstero la turo kun [[spajro]] kaj ĝiaj tri pordegoj, tiu romanika, nome de la Pardono, ĉar ĝi troviĝis antaŭ la prizono de la "Santa Hermandad" el kiu la kulpuloj devis iri rekte al la preĝejo pardonpeti, tiu de la "Umbría" (umbro) kaj tiu de la Suno. El ĝia interno sendube, krom la harmonia distribuado de la spaco kaj de la arbaro de kolonoj de la krucvolbaro, menciindas ties kapiteloj kun singularaj temoj, kiel kapoj ĉu de homo ĉu de animaloj aŭ vegetaloj; sed plej elstara estas la Kapelo de la familio Coca [KOka], kiu estas hejmo de la kuŝa tomboskulptaĵo de la [[kantoro]] de la Katedralo de Korja kaj konfesisto de [[Isabel la 1-a de Kastilio]], nome Don Fernando Alonso de Coca, hispan-flandra verko de la 15a jarcento kun evidenta similo kun la fama tomboskulptaĵo de la Doncel de Sigüenza; ĝi estas ĉe la tomboj plankaj de ties gepatroj kaj [[retablo]] de [[alabastro]] de la Virgulino Loreto. Elstaras ankaŭ la Kapelo de Jesuo Nazaretano kun izabela kradaro kaj stelforma volbofermilo. Dum periodo de la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939) tiu preĝejo estis uzita kiel grenstokejo. [[Dosiero:Iglesia de Santiago de Ciudad Real.jpg|eta|Preĝejo de Santiago. Drakoj super la absido.]] * '''[[Preĝejo de Santiago (Ciudad Real)|Preĝejo de Santiago]]:''' Preĝejo de fino de la 13a jarcento, ĝi estas la plej antikva kiu konserviĝas en Ciudad Real. En ĝia interno, vera trezoro de la rura malfrua romaniko, oni trovas en ĝia centra navo mudeĥaran plafonornamadon de la 14a jarcento kun interligaĵoj kaj oklateraj steloj konstruigita de la "Maestre de Calatrava" (Kalatrava Superulo) Don Pedro Muñiz de Godoy, fine de kiu super la gotika absido en la centro, nome super la volbofermilo super la ĉefaltaro estas rimarkinda kaj malkutima [[fresko]] kun ok drakoj aŭ okkapa drako; en flanka kapelo, nome tiu de la Kristo de la Pieco estas la blazono de la [[Ordeno de Santiago]] de la 16a jarcento. Rimarkindas gotika murpentraĵo en la navo de la Epistolo kun sceno de la Pasio de Kristo, same kiel diversaj kapiteloj kun diabloj kaj figuroj de pilgrimantoj kaj konkoj de Santiago en la flankaj navoj. Tiu areo estis la kerno de la juda kvartalo. * '''Monaĥejo de Sankta Isabel kaj Sankta Antonio Abato aŭ de la Senŝuaj Karmelaninoj''' estas konvento kaj preĝejo kaj renesanca kaj baroka de la 17a jarcento kiu estis origine monahejo de la [[Ordeno de Montesa]] konstruigits de don Antonio Galiana y Bermúdez, kavaliro de la ordeno de Montesa. En 1956 ĝi estis ekokupita de la monaĥinoj Senŝuaj Karmelaninoj. [[Dosiero:Ciudad Real (RPS 20-07-2012) Convento o Museo de la Merced, fachada.png|eta|[[Konvento de la Merced (Ciudad Real)|Konvento de la Merced]], aktuala muzeo.]] * '''[[Konvento de la Merced (Ciudad Real)|Konvento de la Mercedanoj]]:''' Estas simbola konstruaĵo de la Antikva Konvento de la Merced, de la 17a jarcento. En tiu konstruaĵo estis la unua mezlernejo de la provinco. En 2005 ĝi estis rehabilitata okaze de la celebro de la 4a Centjariĝo de [[La Kiĥoto]] kaj aktuale estas hejmo de la kolekto de Belartoj de la Muzeo de Ciudad Real kaj de la selekto de nuntempa arto hispana reprezenta de la 19a-21a jarcentoj. En ties flanko estas la fama kaj tipa strateto Pasaje de la Merced.<ref>[http://www.ciudadreal.es/documentos/direcciongralplanificacion/pgouciudadreal/informacion/planos/4Iedificiosintereshistoricoartisticocompletobaja.pdf Edificios de Interés Histórico Artístico. Ciudad Real: Ayuntamiento de Ciudad Real; 1994.]</ref> [[Dosiero:Puerta del Convento de las Dominicas de Altagracia de Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Pordego de la Konvento de la Dominikaninoj de Altagracia.]] * '''Pordego de la Konvento de la Dominikaninoj de Altagracia:''' Situa aktuale en la ĉirkaŭŝoseo Ronda de Santa María, kie iame estis la Pordego de Sankta Maria de la mezepoka murego de la urbo. Estas la nura restaĵo kiu pluas el la antikva konvento de la Dominikaninoj detruita en 1969 pro la malbonaj kondiĉoj en kiuj ĝi troviĝis. Tiam oni decidis meti la enirpordon de la preĝejo de la konvento kiel monumento en uno de la vojkrucoj de la Ronda kiu ĉirkaŭas la urbon. * '''[[Ermitejo de Alarcos]]:''' Tiu ermitejo estas de gotika stilo de la 13a jarcento, kun plano de latina kruco en kiu elstaras la belega punteca rozfenestro kiu troviĝas en la malantaŭa fasado. Ĝi havas tri navojn, separitaj per dek pilieroj kun apudaj kolonoj kiuj havas [[kapitelo]]jn kun alternaj folioj kaj kapoj. Tiu sanktejo estas dediĉita al la virgulino de Alarcos. Tiu troviĝas ene de la arkeologia parko de Alarcos, kiu estas hejmo ankaŭ de aliaj arkeologiaj restaĵoj, kaj de mezepoko kaj de iberoj. === Nereligiaj monumentoj === [[Dosiero:Puerta de Toledo en Ciudad Real. Monumento Nacional.jpg|eta|dekstre|Pordego de Toledo.]] * '''Pordego de Toledo:''' Nacia Monumento ekde 1915, grava ekzemplo de milita arkitekturo de la 14a jarcento, konstruigita ĉirkaŭ 1255, kaj finigita en 1328 fare de la reĝo [[Alfonso la 11-a]] de Kastilio.<ref>[https://ciudadreal.wordpress.com/2008/02/01/la-puerta-de-toledo/ LA PUERTA DE TOLEDO DE CIUDAD REAL] CIUDAD REAL CULTURAL Alirita en la 4a de novembro 2016, Antonio José Martín, wordpress.com</ref> Ĝi estas subtenita de po unu turego ambaŭflanke, kaj havas ses arkojn: la eksteraj ogivaj arkoj ripozas sur duonkolonoj apudigitaj, la intermezaj estas hufoferaj kaj la internaj gotikaj. En la interno estas du eroj kun eĝaj volboj separataj pere de la spaco de la barkrado. Ekstermurege, sur la ogiva arko estas blazono kun la kastiliaj simboloj -kastilioj kaj leonoj- kaj enmurege surskribaĵo kiu indikas ke la vorko povis esti finigita en la epoko de Alfonso la 11-a en la jaro 1328. La pordego estis restaŭrita antaŭnelonge. Fakte ĝi suferis multajn renovigojn kaj ŝanĝojn laŭ la jaroj pro problemoj el humideco, medio kaj patologio de ŝtono. La lasta renovigo finiĝis en 2013, kaj ĝi rezultis en interesajn trovojn, kiaj kvar bustoj skulptitaj en la ŝlosilŝtonoj de volboj super la pasejo tra la interno de la pordego. ; tiuj apartenas al la epoko de la origina konstruado, kaj tiele ili helpis al ties datigo. Marte de 2015 profitante la centjariĝon de ties deklaro kiel NAcia Monumento oni faris la oficialan prezentadon de la monumento post la rehabilita periodo. * '''Pordego de la Alkazaro:''' Ĉe centra ĝardeno, estas la nura restaĵo de la [[Alkazaro]]. Temas pri pordego kun ogiva arko, kaj konstruŝtonoj kun markoj de ŝtonĉizistoj kaj la blazono de Kastilio. Tiu alkazaro estis konstruigita de [[Alfonso la 10-a]] sur la plej alta parto de la urbo por gvati al eblaj atakoj. Ĝi utilis kiel rezidejo foje al la [[Katolikaj Gereĝoj]]. * '''Domo de la Arko:''' Unua Urbodomo de Ciudad Real, nome konstruaĵo de plano de la 15a jarcento kvankam la fasado estas de la 18a jarcento; ĝi estis alproprigita de la Katolikaj Gereĝoj al la juda rabeno Alvar Díaz por ke ĝi iĝu urbodomo de Ciudad Real, kio ĝi iĝis ĝis 1866. Estas la administracia konstruaĵo plej antikva el Ciudad Real kaj unu el la plej antikvaj de la provinco. En ĝi estis instalita la Kariljono de don Kiĥoto. * '''[[Urbodomo de Ciudad Real|Urbodomo]]:''' Konstruaĵo de 1976 (kiu okazigis siatempe gravan polemikon), verko de la madrida arkitekto Fernando Higueras [iGEras]. Ĝia pekuliara formo intencas esti de inspiro novgotika, kio estas iel simila aŭ memoriga pri kelkaj urbodomoj de Flandrio aŭ Nederlando. Estas situa ĉe la etosa ĉefa placo nome '''Plaza Mayor'''. Tiu estas la kerno de la urbocentra etoso; en ties okcidenta parto estas antikva gastejo "Posada del Sol", de la 18a jarcento. La placo laŭlonge de la jaroj utilis kiel juĝa sidejo, [[pilorio]], inkvizicia sidejo, [[merkato]], [[taŭrludejo]], teatro kaj liturgia scenejo. [[Dosiero:Kariljono.jpg|eta|Kariljono de don Kiĥoto.]] * '''Kazino:''' Ĝis 2007 ĝi estis hejmo de muzika konservatorio. Estas konstruaĵo de klasikisma stilo fare de Sebastián Rebollar (1887), en kiu elstaras ornamaĵoj, ĉefe tiuj de la Dancosalono kun palmoj, modluroj aŭ vegetalformoj kiel ornamaj elementoj. Estas ankaŭ belaj lampegoj, de stilo ''art-deco'' aŭ la prelega salono kun mitologiaj temoj. La hejtiloj estis planitaj kiel mebloj kun kurbaj kruroj kaj vegetala ornamaĵaro. * '''Hospitalo de la Mizerikordo:''' Nuntempe estas sidejo de la Rektorejo de la Universitato de Kastilio-Manĉo, kaj temas pri konstruaĵo de la 18a jarcento konstruigita de la Kardinalo Lorenzana kiel gastejo, hospitalo kaj metilernejo por virinoj kaj malriĉuloj, kaj kiu pro la franca invado konvertiĝis en artileria kazerno, kio pluestis ĝis la 1990-aj jaroj kiam ĝi estis donacita al la universitato. La konstruaĵo havas strukturon ĉirkaŭ du grandaj kortoj kun centra kapelo (nune aŭlo). En unu el la kortoj troviĝas pordego de la iama juda kvartalo de la urbo, de la 14a jarcento. [[Dosiero:Ciudad Real (RPS 20-07-2012) Palacio de Medrano, portada.png|eta|Pordego de la Palaco de Medrano.]] * '''Fasado de la Palaco de Medrano:''' Elstaras ĝia pordego kun la blazono de la familio Treviño, de la 16a jarcento, kaj eleganta korto kun kolonoj. Nuntempe estas hejmo de la Delegitaro de la regiona registaro Junta de Comunidades de Castilla-La Mancha.<ref>[https://web.archive.org/web/20120405070911/http://monumental.miciudadreal.net/palacio-de-medrano/ Martín de Consuegra Gómez AJ. Palacio de Medrano. Ciudad Real monumental. Konsultita la 09/10/2012.]</ref> [[Dosiero:Ciudad Real Capital - 008 (30593084922) edited.jpg|eta|Palaco de la Provinca Deputitaro.]] * '''Palaco de la Provinca Deputitaro:''' Prezentas tri diversajn fasadojn, inter kiuj elstaras la ĉefa fasado, finigita per la urba blazono, kaj tiu de la Merced, kun tribunejo de joniaj kolonoj kronitaj de frontono. En ĝia interno indas la kontemplado de la ĉefa ŝtuparo, de tipo imperia, disvolvigita en du flankoj kaj kovrita per kupolo, kiu estas verko de fino de la 19a jarcento fare de la arkitekto Sebastián Rebollar (1893) kaj dekoraciita de Ángel Andrade kaj Samuel Luna. En ties galerioj, kiel konstanta ekspozicio, elstaras la verkaro de [[Ángel Andrade]] kun aliaj pentristoj kaj skulptistoj de la provinco. * '''Arkeologia Parko de [[Alarcos]]:''' Troviĝas je malmultaj kilometroj de la ciudadreala ĉefurbo. En ĝi troviĝas la [[ermitejo de Alarcos]], gotika, same kiel la mezepoka parto de la arkeologia kuŝejo kun la kastelo kaj la restaĵoj de la [[Batalo de Alarcos]] (1195); kaj la grava kaj etenda kuŝejo de la epoko de [[iberoj]] inter kiu elstaras ties sanktejo. === Ĝardenoj kaj parkoj === [[Dosiero:Jardines del Prado de Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Ĝardenoj de la Prado (Herbejo) kun la katedralo fone.]] [[Dosiero:JardinesPradoCR.jpg|eta|dekstra|Ĝardenoj de la Prado subneĝe en januaro de [[2006]].]] * La '''Ĝardenoj de la Prado''' kiu troviĝas ĉe la katedralo de Nia Sinjorino de la Prado, sur placo ĉirkaŭita de gravaj konstruaĵoj kiaj la katedralo mem, la Muzeo de Ciudad Real, la domo de Hernán Pérez de Pulgar (aŭ Muzeo López Villaseñor), la iama Kulturdomo de Miguel Fisac, la Antikva Kazino ktp., kun skulptaĵoj al "La Pandorga" kaj centra muziktempleto. * La '''Parko Gasset''' kun ampleksaj promenejoj kaj agrabla sono de fontoj disaj tra la parko. Elstaras unu el tuj, iel simbolo de la urbo, nome "La Talaverana" ornamita per ceramiko el [[Talavera|Talavera de la Reina]], krom benkoj ornamitaj per temoj el la [[Kiĥoto]]. Inter skulptaĵoj elstaras La kruco de Geedzoj, La Printempo kaj la Monumento al José María de la Fuente. * La '''Parko El Pilar''' (piliero aŭ baseno, kun boatejo), proksime al la [[Ciudad Real (stacidomo)|stacio]] de la rapida trajno AVE, nuntempe rekuperata pro la senzorgado dum la lastaj jaroj. * La '''Parko de Atoĉa''', kiu estas ĝardeno situa en la apudaĵoj de la Universitato kun porinfana areo kaj monumento al viktimoj de terorismo. * La '''Ĝardenoj de la Turego de la Alkazaro''', en la urba centro, kun [[ĉevalrajda skulptaĵo]] de Johano la 2-a. Ĝi enhavas la turegon, lasta restaĵo de la iama alkazaro, kiu nomigas la parkon. * La '''Parko de Johano Paŭlo la 2-a''', en la iamaj terenoj de la fervoja entrepreno Renfe. * La '''Parko Reĝino Sofia''', en la nordokcidenta zono de la urbo, apud la mezlernejo I.E.S. Hernán Pérez del Pulgar kaj proksime al la Seminario (porpastra lernejo). * La '''Parko Pordego de Toledo aŭ Antonio Gascón''', apud la urba tombejo kaj la ĉirkaŭŝoseo Ronda de Toledo, kun sporta areo. * La '''Parko de la Poetoj''', ĉe la ŝoseo al Toledo. * La '''Parko Episkopo Echevarría''' [eĉebaRIa], okcidente de la urbo. * La '''Parko College Station''', en la norda zono de la Ronda. === Muzeoj === [[Dosiero:Museo de Ciudad Real.jpg|eta|Enirejo al la [[Muzeo de Ciudad Real]].]] * '''[[Muzeo de Ciudad Real]]:''' Ĝi konsistas el du sidejoj: konstruita de Carlos Luca de Tena y Albear kaj inaŭgurita en 1982 en la strato Prado kie troviĝas la sekcioj de Paleontologio kaj Arkeologio. Ties ekspoziciaĵoj devenas ĉefe el elfosadoj de iberaj kaj mezepokaj restaĵoj de la monteto de [[Alarcos]], la romia urbo Sisapo (La Bienvenida), la romiaj mozaikoj de [[Alcázar de San Juan]] aŭ la pordego de la antikva Sinagogo de Ciudad Real. La kolektoj de la Paleolitiko devenas ĉefe el la donaco de privataj kolektoj (Estanislao Rodríguez, Evaristo Martín kaj Margarito Expósito) kaj de la kuŝejoj de la rivero [[Bullaque]] [buĜAke], La Atalaya kaj Aldea del Rey. La kolekto de Belartoj estas en la antikva [[Konvento de la Merced (Ciudad Real)|Konvento de La Merced]].<ref>[http://directoriomuseos.mcu.es/dirmuseos/mostrarDetalleMuseo.do?&orderBy=&orderType=&pag=0&idMuseo=432&pestania=informacion Museo de Ciudad Real. Directorio de museos y colecciones de España. Ministerio de Educación, Cultura y Deporte. Konsultita la 08/10/2013.]</ref>o [[Dosiero:Museo López-Villaseñor.jpg|eta|Muzeo López-Villaseñor. Naskiĝdomo de Hernán Pérez del Pulgar.]] * '''Muzeo [[Manuel López-Villaseñor]]:''' Enhavas verkaro de la ciudadreala pentristo Manuel López-Villaseñor, nome unu el la ĉefaj reprezentantoj de la hispana realisma pentrarto de la dua duono de la 20a jarcento. La konstruaĵo, de la 14a jarcento kun aldonaĵoj de la 17a jarcento, kun fasado kiu havas renesancan enirpordon el ŝtono, formita de du joniaj kolonoj, balkon de forĝado kaj la blasonoj de la familio Pérez del Pulgar, kun centra parto konstruita kvazaŭ turo, kaj en la interno de la domo estas tipa korto kastilia. En tiu domo naskiĝis en julio 1451 [[Hernán Pérez del Pulgar]], legenda heroa militisto je la servo de la Katolikaj Gereĝoj, kiu junaĝe ŝajne elstaris ĉar defendis Ciudad Real kontraŭ la kalatravanoj kaj en la Milito de Granada (''[[Reconquista]]'') pro la heroaĵo de la "Ave Maria", ĉar estas legendo ke dum nokta atako al [[Granada]] alvenis ĝis la pordo de la Ĉefa Moskeo kaj fiksis per ponardo la preĝejon de "Ave Maria" kiel sistemo de psikologia milito kontraŭ la islamanoj; de kies milito li estis poste kronikisto. Poste en Italio, kun [[Gonzalo Fernández de Córdoba]], nome “la Granda Kapitano”, kies anstataŭanto li estis, reformis la taktikojn de la hispana infanterio en Ceriñola, kio poste estos la ĝermo de la famaj armeoj de la "Tercios Españoles", venkintoj dum pli ol 150 jaroj danke al lia instruado. [[Dosiero:Quijote y Sancho en Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Monumento al Don Kiĥoto kaj Sancho Panza ĉe ties Muzeo.]] * '''Muzeo de la [[Kiĥoto]]:''' Muzeo dediĉita al la famega figuro de la kavaliro Don Quijote, frukto de la same famega verko cervantesa. Ĝi kombinas ekspozicion de artaĵoj rilataj kun la menciita cervantesa romano kun modernaj muntaĵoj multrimedaj kiuj transportas la vizitantojn al la 16a jarcento, al la etoso de presejo de la epoko, kun la roluloj de la romano, en vera veturado tra la tempo. La fakuloj pri la verkaro de Cervantes disponas ankaŭ el centro de studoj kaj el tre grava biblioteko pri la Kiĥoto. [[Dosiero:Fachada Palacio Episcopal de Ciudad Real.jpg|eta|Episkopa blazono de la Diocezo de Ciudad Real en la fasado de la Palaco.]] * '''Episkopa Palaco / Dioceza Muzeo:''' En la interno de la deknaŭajarcenta konstruaĵo de la Episkopa Palaco estas instalita la Dioceza Muzeo, kie oni konservas parton de la religia artaĵaro, nome kantolibraron de la Monaĥejo de Uclés de la antikva [[Ordeno de Santiago]], liturgiaj elementoj, same kiel verkoj de la Romaniko, la Gotiko kaj ĉefe de la Baroko. Oni ekspozicias tie ankaŭ la impresan procesieron de la Sankta Semajno “La Sankta Vespermanĝo”, verko de Faustino Sanz Herranz. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] ĝi estis la sidejo de la [[PCE]] de Ciudad Real, kaj poste ĝi suferis la atakon, dum ties lastaj tagoj, de la milicoj kaj respublikanaj kaj de la [[CNT]] ciudadrealaj. [[Dosiero:Museo Elisa Cendrero de Ciudad Real.jpg|eta|Muzeo Elisa Cendrero. Detalo de la balkonoj.]] * '''Muzeo-Historia Municipa Arkivo Elisa Cendrero:''' Temas pri la domo de Doña Elisa Cendrero y de Arias, datita en 1917, kaj kiu konservas la dekoracion propran de ŝia epoko, transportanta la vizitantojn al la burĝa etoso de fino de la 19a jarcento; en ties interno troviĝas la Municipa Muzeo. Aktuale ĝi ne estas vizitebla ĉar estas plibonigata. == Ekonomio == La ekonomio de la urbo dependas grandparte de servoj, [[turismo]] (en la tuta provinco de Ciudad Real), [[ĉasado]] (kaj malgranda kaj granda), [[fiŝkaptado]], [[agrikulturo]] (grandaj ekspluatejoj de vitaroj, olivarbaroj kaj cerealoj), [[brutobredado]] kaj pli malgrandkvante, de [[industrio]], kun elstaro de la fabrikado de la historia biero Calatrava, origina de Ciudad Real el 1961. En la lastaj jaroj, kaj pri ekonomiaj eventoj de ŝtata nivelo, iĝis gravegaj la vinfoiro "Feria Nacional del Vino" (FENAVIN), kiu okazas el la jaro 2001 ĉiun duan jaron, la ĉasfoiro "Feria de la caza, pesca y turismo", la foiro de la produktoj kun devena nomigo kaj aliaj kvalitindikiloj kiaj "España Original", kiu okazas el la jaro 2006 ĉiun duan jaron, kaj la funkciado de Ciudad Real kiel sidejo de sportaj konkurencoj je internacia, kontinenta, ŝtata, regiona, provinca kaj loka. En la urbo estas tri industriaj zonoj, nome la jenaj: * Industria Zono de la Ŝoseo de Carrión - nome "Polígono Industrial Avanzado". Estas la zono de pli granda setlejo de industrioj kaj de pli granda kresko. La ĵusa kreo de la Komerca Parko "Puerta del AVE" havigis al tiu zono de komercaj instalaĵoj de pliiĝanta gravo. Ĝi kunigas grandan kvanton de industrioj kaj de servoj de mekaniko de aŭtoj, mekaniko industria, loĝistiko, importado/eksportado kaj diversaj servoj. Ĝi havas ankoraŭ gravajn projektojn sen plenumado.<ref>[http://www.ciudadreal.es/documentos/TORRESPUERTADELAVEDECR.pdf]</ref> * La Industria Zono Larache [laRAĉe]. Multaj entreprenoj el tiu translokiĝis al la industria zono antaŭe menciita. La proksimeco de pli granda nombro de loĝejoj en tiu zono disvolvigis konverton al komercaj servoj. Ĝi pluhavas ankoraŭ malgrandajn kemiajn industriojn, de mekaniko de aŭtoj kaj de diversaj industriaj servoj. * La Industria Zono "Puerta de Toledo". Pli malgranda kun nur kelkaj entreprenoj kaj industriaj servoj. == Gravuloj == * [[Diego de Mazariegos]] (1501-1530) * [[Hernán Pérez del Pulgar]] (1451-1531) * [[Ángel Andrade]] (1866-1932) * [[Manuel López-Villaseñor]] (1924-1996) * Juan Manuel Rozas (1936-1986) == Provinco == Ciudad Real estas ĉefurbo de samnoma provinco [[Provinco de Ciudad Real|Ciudad Real]], havanta 480.000 loĝantojn. Ĉefaj urboj: [[Puertoljano]], [[Tomeljoso]], [[Valdepenjoj]], [[Almadeno]], [[Manzanaro]]j kaj [[Dajmjelo]]. == Esperanto en Ciudad Real == En Ciudad Real ekzistas malgranda Esperantista Manĉa Asocio nome Asociación Manchega de Esperanto (AME-EMAS). Ĝi okazigis en najbara urbo [[Almagro]] la [[71-a Hispana Kongreso de Esperanto|71-an Hispanan Kongreson]] en 2012 kaj Iberian Renkontiĝon. == Vidu ankaŭ == * [[Blazono de Ciudad Real]] * [[Ciudad Real (stacidomo)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * [https://web.archive.org/web/20200221165639/http://www.ame-emas.tk/ retejo de la eta Esperanto-grupo, arkivigita en februaro 2020] * ''Video-prezentado pri Reĝurbo'': http://www.youtube.com/watch?v=t5CYxJ3Vt0E {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Ciudad Real| ]] 3nytcp98qjat8n8ouztww8ozzqtlm8u 9455094 9455092 2026-08-16T21:27:29Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455094 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Ciudad Real (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Ciudad Real | mapo = | flago = Flag_of_Ciudad_Real.jpg | blazono = Escudo de Ciudad Real.svg | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco de Ciudad Real |Ciudad Real]] | komarko = [[Kamparo de Kalatrava]]<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | latitudo=38/59/00/N | longitudo=3/55/00/W | regiono-ISO=ES-CR | areo = 284,98 | pk = 13001-13005 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:Localización provincia de Ciudad Real.png |250px|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio]] [[Dosiero:Ciudad Real, Spain location.png|dekstra|frame|Situo de Reĝurbo en Hispanio]] '''Ciudad Real''' estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], [[Hispanio]], (foje esperantigita, Reĝurbo). Ĝi estas la ĉefurbo de la [[Ciudad Real (provinco)|provinco Ciudad Real]]. La loĝantaro de la urbo en {{WikidataLoĝantaroDato}} estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} (jure) kaj estas ĉirkaŭ 90 000 (fakte). Laŭ la fakta loĝantaro ĝi estas la kvina plej loĝata urbo de la regiono. La nomo signifas en la [[hispana lingvo]] ''Reĝa urbo'' pro tio esperante oni nomas ĝin Reĝurbo. Ĝi estis fondita de la reĝo [[Alfonso la 10-a de Kastilio]], (kromnomita ''La Saĝulo'') en 1255 por lukti kontraŭ la forto de la milita Ordeno de Kalatrava, kiu regis la tutan sudcentran parton de Hispanio, tio estas, preskaŭ la tutan nunan provincon de Ciudad Real / Reĝurbo. == Geografio == La municipo Ciudad Real enhavas kvar setlejojn, nome la propra ĉefurbo Ciudad Real, Las Casas, Valverde kaj La Poblachuela. Ciudad Real estas kiel urbo separata per malmultaj metroj de la najbara urbo [[Miguelturra]], formante ununuran demografian domaron. Ciudad Real troviĝas en la natura komarko [[Campo de Calatrava]], karakterizata de ebenaĵo situa en la malsupra suda altebenaĵo de la [[Iberia Duoninsulo]], borde de etenda teritorio kiu montras la partikularecon de la reliefo kaj de [[Vulkano|vulkanaj fenomenoj]]. Tiele oni povas vidi formaĵojn kiel hidromagmaj krateroj nome "[[Malprofunda kratero|maaro]]", kiuj foje enhavis lagetojn. Tiuj foje estis sekigitaj en la dua duono de la 19a jarcento kiel konsekvenco de la ideoj kaj politikoj pri higieno kontraŭ akvejoj de la epoko, kiel okazis ĉe "Los Terreros" (kie estas aktuale la Fakultato de Edukado). Ankaŭ la propra areo de la centro-sudo de Ciudad Real troviĝas sur du [[Maaro|maaroj]], kies krateraj fondoj situas sub la nuna placo Pilar kaj en la fonto de la Ĝenerala Hospitalo. En ĝia municipa teritorio, troviĝas ankaŭ aliaj maaroj aŭ eksplodkrateroj kiel tiu de la Lageto de La Posadilla (nomata ankaŭ de Fuentillejos), deklarita Natura Monumento. La reliefo de la municipa teritorio estas ebena kun malaltaj ondaĵoj kaj malaltaj vulkanecaj montetoj kaj malgrandaj montetoj kvarcecaj. La rivero [[Gvadiano]] trafluas tiun teritorion kaj suferas baraĵadon por irigacio pere de la Akvorezervejo de El Vicario. Ciudad Real, elstaras pro la belo de la naturaj medioj ĉirkaŭaj, ĉefe pro la grandaj malsekejoj kiel la [[Natura Parko Lagunas de Ruidera]], la Nacia Parko [[Tablas de Daimiel]], la Lageto de La Posadilla, la Akkvorezeervejo de El Vicario kaj nombraj riveroj kiuj trafluas la provincon Ciudad Real. Ankaŭ en la Provinco Ciudad Real estas la [[Nacia Parko Cabañeros]], kiu elstaras pro ties ampleksaj paŝtejoj, loĝataj de nombraj vegetaj kaj animalaj specioj. == Klimato == Laŭ la [[Klimata klasifiko de Köppen]], la klimato de Ciudad Real estas ĝenerale [[Duonarida klimato|duonaride]] malvarma de tipo BSk, sed proksima al la limo kun la [[mediteranea klimato]] de tipo Csa. Aliaj fontoj priskribas la klimaton de Ciudad Real kiel [[kontinenta-mediteranea klimato]], diference disde la [[Mediteranea klimato|tipa mediteranea]] (kiu ekzistas en zonoj pli proksimaj al la marbordo), ĉar ĝi havas pli grandan temperaturan amplekson jaran pro ties alto kaj malproksimeco al la maro. La averaĝa jara [[precipitaĵo]] estas de ĉirkaŭ 400 mm, kun minimumo en somero (kiel komuna en la mediteraneaj klimatoj) kaj maksimumo aŭtune kaj komence de vintro kaj, malgrandkvante, printempe. La [[neĝo]]-falo vintre estas nur porokaza. La somero estas tre varma, dum la vintro estas modere malvarma. == Historio == === Mezepoko === [[Dosiero:Homenaje PozodeDonGil 28-10-2010 CiudadReal.jpg|eta|maldekstre|Omaĝo al la loko de la "Puto de Don Gil" ĉirkaŭ kiu disvolviĝis la urbo, verko de la skulptisto López-Arza.]] Dekomence, en la aktuala loko de la urbo troviĝis malgranda setlejo nome Pozo Seco (aŭ Pozuelo, nome Seka Puto aŭ Puteto) de Don Gil. Tiu setlejo estis fondita pere de kampanjoj por reloĝado de la "nenies teroj" kiuj restis post la kristana konkero de iamaj islamaj teritorioj, nome "reconquista", kaj ĝi multobligis sian loĝantaron post la dekadenco de la najbara Alarcos, en 1195. En la loko kie troviĝis la puto, kiu nomigis la iaman domaron, nuntempe estas rememora tabulo, nome en la Placo Pilar. La povo de la religiaj Militordenoj estis tiam simila al tiu de la reĝoj. La superulo "Maestre" de ĉiu ordeno agadis kiel Feŭda Senjoro, kaj rajtis kolekti impostadon en la teroj de sia dominado. En tio ne estis escepto la ĉefa Ordeno en la zono, nome tiu kiu montris plej grandan povon: nome la [[Ordeno de Kalatrava]]. Krome, ties povo estis tiom granda, ke ĝi povis esti granda aliancano (por protekti la limojn de la regno kun [[Al-Andalus]]) aŭ iĝi granda problemo. En 1255, la reĝo [[Alfonso la 10-a]] la Saĝulo renomigis la municipon Pozo Seco de Don Gil, kaj fondis Villa Real (Reĝa Urbo). Tiele la reĝo metis urbeton de sia posedo, kun fidelaj reĝaj funkciuloj, en la interno de la posedaĵoj de la Ordeno de Kalatrava. [[Dosiero:Alfonso la 10-a en Ciudad Real.jpg|eta|Skulptaĵo de Alfonso la 10-a en la urbodoma placo de Ciudad Real.]] En ĝia municipa teritorio kaj je malmultaj kilometroj troviĝas la monteto de [[Alarcos]], antikva iberia setlejo de grava arkeologia valoro, ankaŭ pro siaj mezepokaj ermitejo kaj kastelo; ties ĉirkaŭaĵoj estis scenejo de la [[Batalo de Alarcos|batalo]] samnoma, kie la kristanaj trupoj estis venkitaj fare de la [[almohadoj]] (1195). Historia kuriozaĵo estas ke Villa Real, kun [[Madrido]] (kiu estis kortego en ekzilo) kaj [[Andújar]], ĉesis aparteni al la Regno Kastilio, kaj iĝis parto de la senjorlando de [[Leono la 5-a (Armenio)|Leono la 6-a de Armenio]] inter 1382 kaj 1391.<ref name="Lusignan">[http://fmg.ac/Projects/MedLands/ARMENIA.htm Señorío de León VI] de Armenia.</ref> [[Johano la 1-a (Kastilio)|Johano la 1-a de Kastilio]] pagis la elaĉeton de Leono la 6-a de Armenio, post tiu estis kaptita de egiptanoj, en kio estis la falo de la lasta kristana regno de Oriento. Kiel danko pro la elaĉeto, Leono la 6-a alvenis en Kastilion viziti sian liberigiston, Johano la 1-a, kaj tiu donis al li la la senjorlandon de ''Madrid, e Vilareal e Andújar''<ref>[http://fmg.ac/Projects/MedLands/ARMENIA.htm#_ftnref879 Foundation for Medieval Genealogy]</ref> ĝis lia morto, sen eblo heredigi ĝin. Sed [[Henriko la 3-a (Kastilio)|Henriko la 3-a]] rekuperis la administradon de tiuj senjorlandoj en 1391, post la multaj plendoj de la subuloj. Samjare okazis grava [[pogromo]] en la ĉefaj setlejoj de Kastilio, kaj ankaŭ ĉe Villarreal, pro kio nombraj judoj de ties sinagogo decidis konvertiĝi al la kristanismo por pacigi la sintenojn, almenaŭ laŭŝajne. Villa Real ricevis la titolon de "Ciudad" (urbo) decembre de 1420, kiam la reĝo de Kastilio [[Johano la 2-a (Kastilio)|Johano la 2-a]] donis ĝin kiel premio al ties apogo en la interna milito dinastia kontra la [[Kavalira ordeno|Militordenoj]], ĉar sendis Villa Real ĉirkaŭ 1500 armitajn homojn milicanoj helpe al la reĝo, kiu troviĝis kaptita en la [[Kastelo de Montalbán]]. Ekde tiam, Johano donis al la urbo kaj la titolon kaj blazonon kun la diraĵo «Muy noble, muy leal» (tre nobela, tre fidela), kaj tiele la urbo eknomiĝis Ciudad Real (Reĝurbo). La lokanoj de Ciudad Real organizis grandan insurekcion kontraŭ la samlokanoj [[novkristano]]j kiu ekis la 6an de Oktobro 1474. Tiun tagon, la tumultemuloj eliris el diversaj domoj kaj monaĥejoj de la urbo, kio pensigas ke la insurekcio ne estis spontana sed male certe estis intenco rabadi kontraŭ ili kaj ties posedaĵoj. La urbo havis tiam proksimume 8,000 loĝantojn. En 1475 oni konfirmis la privilegiojn de la polico "Santa Hermandad Vieja" de Ciudad Real fare de la [[Katolikaj Gereĝoj]], kiuj krome establis tien unu el du ĉefaj tribunaloj "Reales Chancillerías de Castilla" (1494), poste translokigita al [[Granada]] (1505), kaj la sidejon de la tribunalo de la [[Inkvizicio]] (1483), poste establita en [[Toledo]] (1485). La pastro Fidel Fita kaj la profesoro Haim Beinart studis la teruran subpremadon kiun suferis la eks-judoj en la urbo inter 1483 kaj 1485.<ref>Fidel Fita Colomé, "La Inquisición de Ciudad Real en 1483-1485. Documentos inéditos", en ''Boletín de la Real Academia de la Historia'', tomo 20 (1892), pp. 462-520 http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/la-inquisicin-de-ciudad-real-en-14831485-documentos-inditos-0/html/006e446e-82b2-11df-acc7-002185ce6064_13.html kaj Haim Beinart, ''Records of the trials os the Spanish inquisition in Ciudad Real. Volume One: The Trials of 1483-1485''. Jerusalem, The Israel National Academy of Sciences and Humanities, 1974, kaj ''The Records of the Inquisition: A Source of Jewish and Converso History The Israel Academy of Sciences and Humanities Proceedings. Volume II'', The Israel Academy of Sciences and Humanities 1967 kaj ''Records of the Trials of the Spanish Inquisition in Ciudad Real, Volume 4: Documents, Biographical Notes, Indexes'', The Israel National Academy of Sciences and Humanities, 1985.</ref> En 1508 okazis terura inundo. === Moderna Epoko === [[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Ciudad Real.png|eta|maldekstre|Panorama vidaĵo de Ciudad Real en 1687, laŭ pentraĵo de Juan Francisco Leonardo.]] En 1691 Ciudad Real estis nomumita ĉefurbo de la [[Provinco Manĉa]] kiam tiu estis kreita. Inter la 26-a kaj 27-a de marto 1809 kadre de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] okazis la [[batalo de Ciudad Real]], inter la imperiaj trupoj de Napoleono unuflanke kaj la hispana armeo kaj la Milico de Ciudad Real aliflanke ĉe la pontoj de la rivero Gvadiano, en kiu batalis pli ol 5,000 homoj ambaŭflanke, post kiu Ciudad Real estos kaptita de la napoleonaj trupoj kaj okupita de milita garnizono de kavalerio ĝis 1813. Tiu garnizono havis kazernon en konstruaĵo kreita de la [[Francisco de Lorenzana|kardinalo Lorenzana]] kaj kiu ĝis la alveno de la napoleona armeo estis la Hospitalo "Misericordia" kaj monaĥejo. [[Dosiero:El cardenal Francisco Antonio de Lorenzana (Museo del Prado).jpg|eta|''La kardinalo Francisco Antonio de Lorenzana'', fare de Matías Moreno. Ĉirkaŭ 1878. ([[Muzeo Prado]], [[Madrido]]).]] En 1833 oni kreis la administran unuon de la [[provinco Ciudad Real]] post la dekreto de la ministro [[Javier de Burgos]] kaj Ciudad Real iĝis ties ĉefurbo, post kio ĝi ekcentrigis la servojn de la provinca kaj ŝtata administracioj. En 1843, pro agado de la Generalo Regento [[Baldomero Espartero]], Ciudad Real inaŭguris sian unuan mezlernejon "Instituto Provincial de Educación". Tio okazis post la peto fare de la urbestro sinjoro Maldonado kaj post la "desamortización" de la Konvento de Senŝuaj Mercedanoj, ankaŭ Hospitalo. Tiu konstruaĵo estis kreita de la [[Francisco de Lorenzana|kardinalo Lorenzana]] kaj ekde la napoleona invado en 1809, estis kazerno. En 1863 alvenis al la urbo la fervojo kaj por tio oni sekigis la lagetojn Terreras, kiuj laŭdire estis okazigejo de malsanoj, ĉefe de infanoj en la proksima kvartalo Perĉel. Tri jarojn poste, en 1866 [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a de Hispanio]] vizitis Ciudad Real, kaj gastis ĉe la iama konvento de la Merced. Samtempe, oni rekonstruis partojn de la murego kaj oni inaŭguris la novan urbodomon de Sebastián Rebollar. La 18an de novembro 1875, la Papo [[Leono la 13-a]] kreis la Diocezon de Ciudad Real kaj la preĝejo de Sankta Maria iĝis la Sidejo de la Diocezo en 1877; en 1887 Ciudad Real ekhavigis kasinon. En 1905 en la 3a Centjariĝo de la [[Kiĥoto]] vizitis Ciudad Real la reĝo [[Alfonso la 13-a]]. === Nuntempa Epoko === En 1929, dum la periodo de la Diktatoreco de [[Miguel Primo de Rivera]], okazis la ribelo de la Reĝimento de Artilerio de la urbo. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936—1939) la urbo restis en teritorio de la respublika registaro kaj ties historia nomo estis oficiale ŝanĝita al «Ciudad Libre» (Libera Urbo) aŭ «Ciudad Libre de La Mancha».<ref> Eslava Galán, Juan (2005). Una historia de la guerra civil que no va a gustar a nadie. Grupo Planeta. p. 64. ISBN 84-08-05883-5.</ref> [[Dosiero:Ciudad Real (RPS 20-07-2012) Puerta del Torreón del Alcázar.png|eta|maldekstre|Pordego de la Turego de la Alkazaro.]] La urbo konservas, pro iama zorgomanko, nur kelkajn historiajn restaĵojn, kiel diversaj eroj de la urba murego kaj ĉefe la nomita Puerta de Toledo (Toleda Pordego, 13a jarcento), la domo de [[Hernán Pérez del Pulgar]] (15a jc.), la reĝa domo de la karitato (18a jc.), la preĝejo Merced (18a jc.), la preĝejo de Sankta Petro Apostolo (15a jc.) aŭ la preĝejo de Santiago Apostolo (14a jc.). La sidejo de la provincia deputitaro (municiparo) estas belproporcia novklasika konstruaĵo de fino de la [[19a jarcento]]. Krome oni konservas la iaman konventon de Sankta Francisko, tre renovigita, kiu estis unu el la plej antikvaj kaj plej grandaj de sia ordeno en Hispanio. Estis ankaŭ granda kastelo Alkazaro, el kiu nuntempe restas nur arko enireja al unu el ties turegoj la subteraneaj kaj tuneloj kaj cisternoj de la kastelo, ĵus malkovritaj en la konstruado de aŭtohaltigejo. El tio restos nenio post la fino de tiu konstruado. [[Dosiero:Fachada del Ayuntamiento de Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Urbodomo de Ciudad Real. Balkonaro feste vestita.]] Kvankam la historiaj restaĵoj estas malmultaj, oni notas ke la urbo estis grava jam dekomence. Ĝuste ĝi estis sidejo de la Tribunalo de la [[Inkvizicio]] aŭ Sankta Metio. Honoro aktuale rigardita kiel almenaŭ dubinda, oni donis ĝin nur al urbo konsiderita fidela por la povo. La sidejo de la Sankta Metio, troviĝis en la loko kie aktuale estas la "delegación de Hacienda" (trezorejo), antaŭ la Preĝejo de Sankta Petro. En la lastaj jardekoj oni konstruis novajn kvartalojn, ŝoseojn (aŭtovojoj ĉien, escepte okcidenten), servoj kiaj hospitaloj, sportejoj, administraj kaj eduksistemaj konstruaĵoj, muzeoj ktp. Elstaras moderna [[urbodomo]] inter du placoj. === Kronologio === * 1451, naskiĝis [[Hernán Pérez del Pulgar]]. * 1483, la [[Katolikaj Gereĝoj]] establis en Ciudad Real la tribunalon de la [[Inkvizicio]]. * 1494, la Katolikaj Gereĝoj establis en Ciudad Real la tribunalon de la ''Real Chancillería''. * 1531, mortiĝis Hernán Pérez del Pulgar. * 1691, Ciudad Real estis nomumita ĉefurbo de ''La Mancha'', kiam kreiĝis tiu komarko. * 1809, [[Batalo de Ciudad Real]] kontraŭ la trupoj de Napoleono ĉe la pontoj super la rivero Gvadiano. La francaj trupoj konkeris la urbon ĉirkaŭ 1813. * 1833, oni kreis la [[provinco Ciudad Real|provincon Ciudad Real]] laŭ dekreto de la ministro [[Javier de Burgos]]. * 1861, oni inaŭguris la fervojon Ciudad Real-[[Almagro]] kaj por tio oni sekigis la lagetojn Las Terreras. * 1866, la reĝino [[Isabel la 2-a]] vizitis la urbon kaj oni inaŭguris la urbodomon fare de Sebastián Rebollar. * 1875, laŭ buleo de la papo [[Pio la 9-a]] la ĝistiama paroĥejo de Sankta Maria iĝis Baziliko kaj sidejo de la militordenoj. * 1887, oni kreis la Grandan Kazinon. * 1905, [[Alfonso la 13-a]] ordeniĝis kiel "Gran Maestre", nome Superulo, de la Militordenoj en la Baziliko Virgulino Prado. * 1915, la Pordego de Toledo iĝis Havaĵo de Kultura Intereso kaj Nacia Monumento. * 1931, la Baziliko Sankta Maria Prado iĝis Havaĵo de Kultura Intereso. * 1936-1939, [[Hispana Enlanda Milito]], Ciudad Real restis en teritorio de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]] kaj nomiĝis ''Ciudad Libre'' (Libera Urbo) aŭ ''Ciudad Libre de la Mancha''. * 1974, la Preĝejo de Sankta Petro iĝis Havaĵo de Kultura Intereso. * 1976, oni konstruis la novan urbodomon de Ciudad Real de novgotika stilo kaj nordia influo, de la arkitekto Fernando Higueras. * 1980, la Baziliko Sankta Maria Prado iĝis Katedralo. * 1982, la Preĝejo de Santiago iĝis Nacia Monumento. * 1985, oni fondis la Universitaton de Kastilio-Manĉo, kies Rektorejo estas en Ciudad Real. * 1992, oni inaŭguris la rapidan trajnon AVE kun haltejo en Ciudad Real. == Demografio == [[Dosiero:Moderna konstruajxo en Ciudad Real.jpg|eta|maldekstre|Moderna konstruaĵo en Ciudad Real]] La urbo en {{WikidataLoĝantaroDato}} havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn ([[Instituto Nacional de Estadística de Hispanio|INE]]. Pro la granda nombro de studentoj de la [[Universitato de Kastilio-Manĉo]] (UCLM) kaj de personoj vere loĝantaj sed ne censitaj, la loĝantaro de Ciudad Real vere atingas ĝis 80.000 personoj proksimume, kio indikas tre altan procenton de ligita loĝantaro. Tio motivigis diversajn kampanjojn de la Urbodomo de Ciudad Real por plialtigi la nombron pri censigo de loĝantoj en la urbo.<ref>[http://www.ciudadreal.es] Ayuntamiento de Ciudad Real.</ref> === Demografia evoluo de Ciudad Real === La loĝantaro de la municipo de Ciudad Real plutenas dinamikon de seninterrompa kresko. Menciindas ke antaŭ 1857 okazis la sendependigo de [[Poblete]], pro kio la kresko en tiu epoko estis pli malgranda. Dum la 20-a jarcento, la demografia evoluo estis tre uniforma, kaj ne suferis la demografian katastrofon kiu okazis en la plej parto de municipoj de la provinco. Reale Ciudad Real estis kaj estas kerno de altiro por parto de tiuj perdoj kiujn suferis la pli malgrandaj municipoj de la provinco. Rimarkindas la granda demografia kresko de la 1940-aj jaroj, multe pli granda ol en la cetero de la provinco. Same menciindas ke en diversaj epokoj oni deziris la demografian kreskon de la municipo de Ciudad Real, ekzemple rilate al la aprobo de urbaniza plano, la alveno de rapidega trajno, la konstruo de akvotransportaj kanaloj aŭ la konstruado de privata [[flughaveno]], kiu finfine ĝis nun montriĝis fiasko. == Vidindaĵoj == === Religiaj monumentoj === [[Dosiero:Ciudad Real - Catedral de Nuestra Señora del Prado 1.jpg|eta|[[Katedralo de Ciudad Real|Katedralo de Nia Sinjorino de la Herbejo]].]] * '''[[Katedralo de Ciudad Real|Katedralo de Nia Sinjorino de la Herbejo]]:''' Dekomence romanika ermitejo. Laŭ la tradicio legenda, en 1088 aperis la Virgulino tie antaŭ lokanoj de la domaro de Pozo de Don Gil. En 1531 oni starigis la preĝejon de Sankta Maria, kaj oni lasis el la primitiva romanika ermitejo nur la sudan pordegon nome de la Pardono. La impresa turo kvaretaĝa estis ekkonstruita en la 17a jarcento kaj finita en la 19a jarcento pro lastaj reformoj post la [[tertremo de Lisbono]] de la 18a jarcento. La interno estas de unusola navo, kaj tiele ĝi estas la nura katedralo de Hispanio kun tiuj karakteroj, kun falsa krucvolbaro tre ornamita de la malfrua gotiko. Sed kio havigas partikularecon kaj propran trajton al la katedralo estas ĝia belega [[retablo]] de 1616 verko de la skulptisto [[Giraldo de Merlo]] kaj de la pentristo Johano de Hasten. [[Dosiero:Ciudad Real - Iglesia de San Pedro 2.jpg|eta|upright|[[Preĝejo de Sankta Petro (Ciudad Real)|Preĝejo de Sankta Petro]].]] [[Dosiero:Sepulcro de Fernando Alonso de Coca. Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Preĝejo de Sankta Petro. Tombo de Fernando Alonso de Coca.]] * '''[[Preĝejo de Sankta Petro (Ciudad Real)|Preĝejo de Sankta Petro]]:''' Nacia Monumento laŭ Dekreto de 20a de julio 1974. Gotika konstruaĵo de la 14a jarcento, konstruigita de la kavaliroj de la "Flor y Nata" (kremo) de Ciudad Real; rimarkindas el la ekstero la turo kun [[spajro]] kaj ĝiaj tri pordegoj, tiu romanika, nome de la Pardono, ĉar ĝi troviĝis antaŭ la prizono de la "Santa Hermandad" el kiu la kulpuloj devis iri rekte al la preĝejo pardonpeti, tiu de la "Umbría" (umbro) kaj tiu de la Suno. El ĝia interno sendube, krom la harmonia distribuado de la spaco kaj de la arbaro de kolonoj de la krucvolbaro, menciindas ties kapiteloj kun singularaj temoj, kiel kapoj ĉu de homo ĉu de animaloj aŭ vegetaloj; sed plej elstara estas la Kapelo de la familio Coca [KOka], kiu estas hejmo de la kuŝa tomboskulptaĵo de la [[kantoro]] de la Katedralo de Korja kaj konfesisto de [[Isabel la 1-a de Kastilio]], nome Don Fernando Alonso de Coca, hispan-flandra verko de la 15a jarcento kun evidenta similo kun la fama tomboskulptaĵo de la Doncel de Sigüenza; ĝi estas ĉe la tomboj plankaj de ties gepatroj kaj [[retablo]] de [[alabastro]] de la Virgulino Loreto. Elstaras ankaŭ la Kapelo de Jesuo Nazaretano kun izabela kradaro kaj stelforma volbofermilo. Dum periodo de la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939) tiu preĝejo estis uzita kiel grenstokejo. [[Dosiero:Iglesia de Santiago de Ciudad Real.jpg|eta|Preĝejo de Santiago. Drakoj super la absido.]] * '''[[Preĝejo de Santiago (Ciudad Real)|Preĝejo de Santiago]]:''' Preĝejo de fino de la 13a jarcento, ĝi estas la plej antikva kiu konserviĝas en Ciudad Real. En ĝia interno, vera trezoro de la rura malfrua romaniko, oni trovas en ĝia centra navo mudeĥaran plafonornamadon de la 14a jarcento kun interligaĵoj kaj oklateraj steloj konstruigita de la "Maestre de Calatrava" (Kalatrava Superulo) Don Pedro Muñiz de Godoy, fine de kiu super la gotika absido en la centro, nome super la volbofermilo super la ĉefaltaro estas rimarkinda kaj malkutima [[fresko]] kun ok drakoj aŭ okkapa drako; en flanka kapelo, nome tiu de la Kristo de la Pieco estas la blazono de la [[Ordeno de Santiago]] de la 16a jarcento. Rimarkindas gotika murpentraĵo en la navo de la Epistolo kun sceno de la Pasio de Kristo, same kiel diversaj kapiteloj kun diabloj kaj figuroj de pilgrimantoj kaj konkoj de Santiago en la flankaj navoj. Tiu areo estis la kerno de la juda kvartalo. * '''Monaĥejo de Sankta Isabel kaj Sankta Antonio Abato aŭ de la Senŝuaj Karmelaninoj''' estas konvento kaj preĝejo kaj renesanca kaj baroka de la 17a jarcento kiu estis origine monahejo de la [[Ordeno de Montesa]] konstruigits de don Antonio Galiana y Bermúdez, kavaliro de la ordeno de Montesa. En 1956 ĝi estis ekokupita de la monaĥinoj Senŝuaj Karmelaninoj. [[Dosiero:Ciudad Real (RPS 20-07-2012) Convento o Museo de la Merced, fachada.png|eta|[[Konvento de la Merced (Ciudad Real)|Konvento de la Merced]], aktuala muzeo.]] * '''[[Konvento de la Merced (Ciudad Real)|Konvento de la Mercedanoj]]:''' Estas simbola konstruaĵo de la Antikva Konvento de la Merced, de la 17a jarcento. En tiu konstruaĵo estis la unua mezlernejo de la provinco. En 2005 ĝi estis rehabilitata okaze de la celebro de la 4a Centjariĝo de [[La Kiĥoto]] kaj aktuale estas hejmo de la kolekto de Belartoj de la Muzeo de Ciudad Real kaj de la selekto de nuntempa arto hispana reprezenta de la 19a-21a jarcentoj. En ties flanko estas la fama kaj tipa strateto Pasaje de la Merced.<ref>[http://www.ciudadreal.es/documentos/direcciongralplanificacion/pgouciudadreal/informacion/planos/4Iedificiosintereshistoricoartisticocompletobaja.pdf Edificios de Interés Histórico Artístico. Ciudad Real: Ayuntamiento de Ciudad Real; 1994.]</ref> [[Dosiero:Puerta del Convento de las Dominicas de Altagracia de Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Pordego de la Konvento de la Dominikaninoj de Altagracia.]] * '''Pordego de la Konvento de la Dominikaninoj de Altagracia:''' Situa aktuale en la ĉirkaŭŝoseo Ronda de Santa María, kie iame estis la Pordego de Sankta Maria de la mezepoka murego de la urbo. Estas la nura restaĵo kiu pluas el la antikva konvento de la Dominikaninoj detruita en 1969 pro la malbonaj kondiĉoj en kiuj ĝi troviĝis. Tiam oni decidis meti la enirpordon de la preĝejo de la konvento kiel monumento en uno de la vojkrucoj de la Ronda kiu ĉirkaŭas la urbon. * '''[[Ermitejo de Alarcos]]:''' Tiu ermitejo estas de gotika stilo de la 13a jarcento, kun plano de latina kruco en kiu elstaras la belega punteca rozfenestro kiu troviĝas en la malantaŭa fasado. Ĝi havas tri navojn, separitaj per dek pilieroj kun apudaj kolonoj kiuj havas [[kapitelo]]jn kun alternaj folioj kaj kapoj. Tiu sanktejo estas dediĉita al la virgulino de Alarcos. Tiu troviĝas ene de la arkeologia parko de Alarcos, kiu estas hejmo ankaŭ de aliaj arkeologiaj restaĵoj, kaj de mezepoko kaj de iberoj. === Nereligiaj monumentoj === [[Dosiero:Puerta de Toledo en Ciudad Real. Monumento Nacional.jpg|eta|dekstre|Pordego de Toledo.]] * '''Pordego de Toledo:''' Nacia Monumento ekde 1915, grava ekzemplo de milita arkitekturo de la 14a jarcento, konstruigita ĉirkaŭ 1255, kaj finigita en 1328 fare de la reĝo [[Alfonso la 11-a]] de Kastilio.<ref>[https://ciudadreal.wordpress.com/2008/02/01/la-puerta-de-toledo/ LA PUERTA DE TOLEDO DE CIUDAD REAL] CIUDAD REAL CULTURAL Alirita en la 4a de novembro 2016, Antonio José Martín, wordpress.com</ref> Ĝi estas subtenita de po unu turego ambaŭflanke, kaj havas ses arkojn: la eksteraj ogivaj arkoj ripozas sur duonkolonoj apudigitaj, la intermezaj estas hufoferaj kaj la internaj gotikaj. En la interno estas du eroj kun eĝaj volboj separataj pere de la spaco de la barkrado. Ekstermurege, sur la ogiva arko estas blazono kun la kastiliaj simboloj -kastilioj kaj leonoj- kaj enmurege surskribaĵo kiu indikas ke la vorko povis esti finigita en la epoko de Alfonso la 11-a en la jaro 1328. La pordego estis restaŭrita antaŭnelonge. Fakte ĝi suferis multajn renovigojn kaj ŝanĝojn laŭ la jaroj pro problemoj el humideco, medio kaj patologio de ŝtono. La lasta renovigo finiĝis en 2013, kaj ĝi rezultis en interesajn trovojn, kiaj kvar bustoj skulptitaj en la ŝlosilŝtonoj de volboj super la pasejo tra la interno de la pordego. ; tiuj apartenas al la epoko de la origina konstruado, kaj tiele ili helpis al ties datigo. Marte de 2015 profitante la centjariĝon de ties deklaro kiel NAcia Monumento oni faris la oficialan prezentadon de la monumento post la rehabilita periodo. * '''Pordego de la Alkazaro:''' Ĉe centra ĝardeno, estas la nura restaĵo de la [[Alkazaro]]. Temas pri pordego kun ogiva arko, kaj konstruŝtonoj kun markoj de ŝtonĉizistoj kaj la blazono de Kastilio. Tiu alkazaro estis konstruigita de [[Alfonso la 10-a]] sur la plej alta parto de la urbo por gvati al eblaj atakoj. Ĝi utilis kiel rezidejo foje al la [[Katolikaj Gereĝoj]]. * '''Domo de la Arko:''' Unua Urbodomo de Ciudad Real, nome konstruaĵo de plano de la 15a jarcento kvankam la fasado estas de la 18a jarcento; ĝi estis alproprigita de la Katolikaj Gereĝoj al la juda rabeno Alvar Díaz por ke ĝi iĝu urbodomo de Ciudad Real, kio ĝi iĝis ĝis 1866. Estas la administracia konstruaĵo plej antikva el Ciudad Real kaj unu el la plej antikvaj de la provinco. En ĝi estis instalita la Kariljono de don Kiĥoto. * '''[[Urbodomo de Ciudad Real|Urbodomo]]:''' Konstruaĵo de 1976 (kiu okazigis siatempe gravan polemikon), verko de la madrida arkitekto Fernando Higueras [iGEras]. Ĝia pekuliara formo intencas esti de inspiro novgotika, kio estas iel simila aŭ memoriga pri kelkaj urbodomoj de Flandrio aŭ Nederlando. Estas situa ĉe la etosa ĉefa placo nome '''Plaza Mayor'''. Tiu estas la kerno de la urbocentra etoso; en ties okcidenta parto estas antikva gastejo "Posada del Sol", de la 18a jarcento. La placo laŭlonge de la jaroj utilis kiel juĝa sidejo, [[pilorio]], inkvizicia sidejo, [[merkato]], [[taŭrludejo]], teatro kaj liturgia scenejo. [[Dosiero:Kariljono.jpg|eta|Kariljono de don Kiĥoto.]] * '''Kazino:''' Ĝis 2007 ĝi estis hejmo de muzika konservatorio. Estas konstruaĵo de klasikisma stilo fare de Sebastián Rebollar (1887), en kiu elstaras ornamaĵoj, ĉefe tiuj de la Dancosalono kun palmoj, modluroj aŭ vegetalformoj kiel ornamaj elementoj. Estas ankaŭ belaj lampegoj, de stilo ''art-deco'' aŭ la prelega salono kun mitologiaj temoj. La hejtiloj estis planitaj kiel mebloj kun kurbaj kruroj kaj vegetala ornamaĵaro. * '''Hospitalo de la Mizerikordo:''' Nuntempe estas sidejo de la Rektorejo de la Universitato de Kastilio-Manĉo, kaj temas pri konstruaĵo de la 18a jarcento konstruigita de la Kardinalo Lorenzana kiel gastejo, hospitalo kaj metilernejo por virinoj kaj malriĉuloj, kaj kiu pro la franca invado konvertiĝis en artileria kazerno, kio pluestis ĝis la 1990-aj jaroj kiam ĝi estis donacita al la universitato. La konstruaĵo havas strukturon ĉirkaŭ du grandaj kortoj kun centra kapelo (nune aŭlo). En unu el la kortoj troviĝas pordego de la iama juda kvartalo de la urbo, de la 14a jarcento. [[Dosiero:Ciudad Real (RPS 20-07-2012) Palacio de Medrano, portada.png|eta|Pordego de la Palaco de Medrano.]] * '''Fasado de la Palaco de Medrano:''' Elstaras ĝia pordego kun la blazono de la familio Treviño, de la 16a jarcento, kaj eleganta korto kun kolonoj. Nuntempe estas hejmo de la Delegitaro de la regiona registaro Junta de Comunidades de Castilla-La Mancha.<ref>[https://web.archive.org/web/20120405070911/http://monumental.miciudadreal.net/palacio-de-medrano/ Martín de Consuegra Gómez AJ. Palacio de Medrano. Ciudad Real monumental. Konsultita la 09/10/2012.]</ref> [[Dosiero:Ciudad Real Capital - 008 (30593084922) edited.jpg|eta|Palaco de la Provinca Deputitaro.]] * '''Palaco de la Provinca Deputitaro:''' Prezentas tri diversajn fasadojn, inter kiuj elstaras la ĉefa fasado, finigita per la urba blazono, kaj tiu de la Merced, kun tribunejo de joniaj kolonoj kronitaj de frontono. En ĝia interno indas la kontemplado de la ĉefa ŝtuparo, de tipo imperia, disvolvigita en du flankoj kaj kovrita per kupolo, kiu estas verko de fino de la 19a jarcento fare de la arkitekto Sebastián Rebollar (1893) kaj dekoraciita de Ángel Andrade kaj Samuel Luna. En ties galerioj, kiel konstanta ekspozicio, elstaras la verkaro de [[Ángel Andrade]] kun aliaj pentristoj kaj skulptistoj de la provinco. * '''Arkeologia Parko de [[Alarcos]]:''' Troviĝas je malmultaj kilometroj de la ciudadreala ĉefurbo. En ĝi troviĝas la [[ermitejo de Alarcos]], gotika, same kiel la mezepoka parto de la arkeologia kuŝejo kun la kastelo kaj la restaĵoj de la [[Batalo de Alarcos]] (1195); kaj la grava kaj etenda kuŝejo de la epoko de [[iberoj]] inter kiu elstaras ties sanktejo. === Ĝardenoj kaj parkoj === [[Dosiero:Jardines del Prado de Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Ĝardenoj de la Prado (Herbejo) kun la katedralo fone.]] [[Dosiero:JardinesPradoCR.jpg|eta|dekstra|Ĝardenoj de la Prado subneĝe en januaro de [[2006]].]] * La '''Ĝardenoj de la Prado''' kiu troviĝas ĉe la katedralo de Nia Sinjorino de la Prado, sur placo ĉirkaŭita de gravaj konstruaĵoj kiaj la katedralo mem, la Muzeo de Ciudad Real, la domo de Hernán Pérez de Pulgar (aŭ Muzeo López Villaseñor), la iama Kulturdomo de Miguel Fisac, la Antikva Kazino ktp., kun skulptaĵoj al "La Pandorga" kaj centra muziktempleto. * La '''Parko Gasset''' kun ampleksaj promenejoj kaj agrabla sono de fontoj disaj tra la parko. Elstaras unu el tuj, iel simbolo de la urbo, nome "La Talaverana" ornamita per ceramiko el [[Talavera|Talavera de la Reina]], krom benkoj ornamitaj per temoj el la [[Kiĥoto]]. Inter skulptaĵoj elstaras La kruco de Geedzoj, La Printempo kaj la Monumento al José María de la Fuente. * La '''Parko El Pilar''' (piliero aŭ baseno, kun boatejo), proksime al la [[Ciudad Real (stacidomo)|stacio]] de la rapida trajno AVE, nuntempe rekuperata pro la senzorgado dum la lastaj jaroj. * La '''Parko de Atoĉa''', kiu estas ĝardeno situa en la apudaĵoj de la Universitato kun porinfana areo kaj monumento al viktimoj de terorismo. * La '''Ĝardenoj de la Turego de la Alkazaro''', en la urba centro, kun [[ĉevalrajda skulptaĵo]] de Johano la 2-a. Ĝi enhavas la turegon, lasta restaĵo de la iama alkazaro, kiu nomigas la parkon. * La '''Parko de Johano Paŭlo la 2-a''', en la iamaj terenoj de la fervoja entrepreno Renfe. * La '''Parko Reĝino Sofia''', en la nordokcidenta zono de la urbo, apud la mezlernejo I.E.S. Hernán Pérez del Pulgar kaj proksime al la Seminario (porpastra lernejo). * La '''Parko Pordego de Toledo aŭ Antonio Gascón''', apud la urba tombejo kaj la ĉirkaŭŝoseo Ronda de Toledo, kun sporta areo. * La '''Parko de la Poetoj''', ĉe la ŝoseo al Toledo. * La '''Parko Episkopo Echevarría''' [eĉebaRIa], okcidente de la urbo. * La '''Parko College Station''', en la norda zono de la Ronda. === Muzeoj === [[Dosiero:Museo de Ciudad Real.jpg|eta|Enirejo al la [[Muzeo de Ciudad Real]].]] * '''[[Muzeo de Ciudad Real]]:''' Ĝi konsistas el du sidejoj: konstruita de Carlos Luca de Tena y Albear kaj inaŭgurita en 1982 en la strato Prado kie troviĝas la sekcioj de Paleontologio kaj Arkeologio. Ties ekspoziciaĵoj devenas ĉefe el elfosadoj de iberaj kaj mezepokaj restaĵoj de la monteto de [[Alarcos]], la romia urbo Sisapo (La Bienvenida), la romiaj mozaikoj de [[Alcázar de San Juan]] aŭ la pordego de la antikva Sinagogo de Ciudad Real. La kolektoj de la Paleolitiko devenas ĉefe el la donaco de privataj kolektoj (Estanislao Rodríguez, Evaristo Martín kaj Margarito Expósito) kaj de la kuŝejoj de la rivero [[Bullaque]] [buĜAke], La Atalaya kaj Aldea del Rey. La kolekto de Belartoj estas en la antikva [[Konvento de la Merced (Ciudad Real)|Konvento de La Merced]].<ref>[http://directoriomuseos.mcu.es/dirmuseos/mostrarDetalleMuseo.do?&orderBy=&orderType=&pag=0&idMuseo=432&pestania=informacion Museo de Ciudad Real. Directorio de museos y colecciones de España. Ministerio de Educación, Cultura y Deporte. Konsultita la 08/10/2013.]</ref>o [[Dosiero:Museo López-Villaseñor.jpg|eta|Muzeo López-Villaseñor. Naskiĝdomo de Hernán Pérez del Pulgar.]] * '''Muzeo [[Manuel López-Villaseñor]]:''' Enhavas verkaro de la ciudadreala pentristo Manuel López-Villaseñor, nome unu el la ĉefaj reprezentantoj de la hispana realisma pentrarto de la dua duono de la 20a jarcento. La konstruaĵo, de la 14a jarcento kun aldonaĵoj de la 17a jarcento, kun fasado kiu havas renesancan enirpordon el ŝtono, formita de du joniaj kolonoj, balkon de forĝado kaj la blasonoj de la familio Pérez del Pulgar, kun centra parto konstruita kvazaŭ turo, kaj en la interno de la domo estas tipa korto kastilia. En tiu domo naskiĝis en julio 1451 [[Hernán Pérez del Pulgar]], legenda heroa militisto je la servo de la Katolikaj Gereĝoj, kiu junaĝe ŝajne elstaris ĉar defendis Ciudad Real kontraŭ la kalatravanoj kaj en la Milito de Granada (''[[Reconquista]]'') pro la heroaĵo de la "Ave Maria", ĉar estas legendo ke dum nokta atako al [[Granada]] alvenis ĝis la pordo de la Ĉefa Moskeo kaj fiksis per ponardo la preĝejon de "Ave Maria" kiel sistemo de psikologia milito kontraŭ la islamanoj; de kies milito li estis poste kronikisto. Poste en Italio, kun [[Gonzalo Fernández de Córdoba]], nome “la Granda Kapitano”, kies anstataŭanto li estis, reformis la taktikojn de la hispana infanterio en Ceriñola, kio poste estos la ĝermo de la famaj armeoj de la "Tercios Españoles", venkintoj dum pli ol 150 jaroj danke al lia instruado. [[Dosiero:Quijote y Sancho en Ciudad Real.jpg|eta|dekstre|Monumento al Don Kiĥoto kaj Sancho Panza ĉe ties Muzeo.]] * '''Muzeo de la [[Kiĥoto]]:''' Muzeo dediĉita al la famega figuro de la kavaliro Don Quijote, frukto de la same famega verko cervantesa. Ĝi kombinas ekspozicion de artaĵoj rilataj kun la menciita cervantesa romano kun modernaj muntaĵoj multrimedaj kiuj transportas la vizitantojn al la 16a jarcento, al la etoso de presejo de la epoko, kun la roluloj de la romano, en vera veturado tra la tempo. La fakuloj pri la verkaro de Cervantes disponas ankaŭ el centro de studoj kaj el tre grava biblioteko pri la Kiĥoto. [[Dosiero:Fachada Palacio Episcopal de Ciudad Real.jpg|eta|Episkopa blazono de la Diocezo de Ciudad Real en la fasado de la Palaco.]] * '''Episkopa Palaco / Dioceza Muzeo:''' En la interno de la deknaŭajarcenta konstruaĵo de la Episkopa Palaco estas instalita la Dioceza Muzeo, kie oni konservas parton de la religia artaĵaro, nome kantolibraron de la Monaĥejo de Uclés de la antikva [[Ordeno de Santiago]], liturgiaj elementoj, same kiel verkoj de la Romaniko, la Gotiko kaj ĉefe de la Baroko. Oni ekspozicias tie ankaŭ la impresan procesieron de la Sankta Semajno “La Sankta Vespermanĝo”, verko de Faustino Sanz Herranz. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] ĝi estis la sidejo de la [[PCE]] de Ciudad Real, kaj poste ĝi suferis la atakon, dum ties lastaj tagoj, de la milicoj kaj respublikanaj kaj de la [[CNT]] ciudadrealaj. [[Dosiero:Museo Elisa Cendrero de Ciudad Real.jpg|eta|Muzeo Elisa Cendrero. Detalo de la balkonoj.]] * '''Muzeo-Historia Municipa Arkivo Elisa Cendrero:''' Temas pri la domo de Doña Elisa Cendrero y de Arias, datita en 1917, kaj kiu konservas la dekoracion propran de ŝia epoko, transportanta la vizitantojn al la burĝa etoso de fino de la 19a jarcento; en ties interno troviĝas la Municipa Muzeo. Aktuale ĝi ne estas vizitebla ĉar estas plibonigata. == Ekonomio == La ekonomio de la urbo dependas grandparte de servoj, [[turismo]] (en la tuta provinco de Ciudad Real), [[ĉasado]] (kaj malgranda kaj granda), [[fiŝkaptado]], [[agrikulturo]] (grandaj ekspluatejoj de vitaroj, olivarbaroj kaj cerealoj), [[brutobredado]] kaj pli malgrandkvante, de [[industrio]], kun elstaro de la fabrikado de la historia biero Calatrava, origina de Ciudad Real el 1961. En la lastaj jaroj, kaj pri ekonomiaj eventoj de ŝtata nivelo, iĝis gravegaj la vinfoiro "Feria Nacional del Vino" (FENAVIN), kiu okazas el la jaro 2001 ĉiun duan jaron, la ĉasfoiro "Feria de la caza, pesca y turismo", la foiro de la produktoj kun devena nomigo kaj aliaj kvalitindikiloj kiaj "España Original", kiu okazas el la jaro 2006 ĉiun duan jaron, kaj la funkciado de Ciudad Real kiel sidejo de sportaj konkurencoj je internacia, kontinenta, ŝtata, regiona, provinca kaj loka. En la urbo estas tri industriaj zonoj, nome la jenaj: * Industria Zono de la Ŝoseo de Carrión - nome "Polígono Industrial Avanzado". Estas la zono de pli granda setlejo de industrioj kaj de pli granda kresko. La ĵusa kreo de la Komerca Parko "Puerta del AVE" havigis al tiu zono de komercaj instalaĵoj de pliiĝanta gravo. Ĝi kunigas grandan kvanton de industrioj kaj de servoj de mekaniko de aŭtoj, mekaniko industria, loĝistiko, importado/eksportado kaj diversaj servoj. Ĝi havas ankoraŭ gravajn projektojn sen plenumado.<ref>[http://www.ciudadreal.es/documentos/TORRESPUERTADELAVEDECR.pdf]</ref> * La Industria Zono Larache [laRAĉe]. Multaj entreprenoj el tiu translokiĝis al la industria zono antaŭe menciita. La proksimeco de pli granda nombro de loĝejoj en tiu zono disvolvigis konverton al komercaj servoj. Ĝi pluhavas ankoraŭ malgrandajn kemiajn industriojn, de mekaniko de aŭtoj kaj de diversaj industriaj servoj. * La Industria Zono "Puerta de Toledo". Pli malgranda kun nur kelkaj entreprenoj kaj industriaj servoj. == Gravuloj == * [[Diego de Mazariegos]] (1501-1530) * [[Hernán Pérez del Pulgar]] (1451-1531) * [[Ángel Andrade]] (1866-1932) * [[Manuel López-Villaseñor]] (1924-1996) * Juan Manuel Rozas (1936-1986) == Provinco == Ciudad Real estas ĉefurbo de samnoma provinco [[Provinco de Ciudad Real|Ciudad Real]], havanta 480.000 loĝantojn. Ĉefaj urboj: [[Puertoljano]], [[Tomeljoso]], [[Valdepenjoj]], [[Almadeno]], [[Manzanaro]]j kaj [[Dajmjelo]]. == Esperanto en Ciudad Real == En Ciudad Real ekzistas malgranda Esperantista Manĉa Asocio nome Asociación Manchega de Esperanto (AME-EMAS). Ĝi okazigis en najbara urbo [[Almagro]] la [[71-a Hispana Kongreso de Esperanto|71-an Hispanan Kongreson]] en 2012 kaj Iberian Renkontiĝon. == Vidu ankaŭ == * [[Blazono de Ciudad Real]] * [[Ciudad Real (stacidomo)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * [https://web.archive.org/web/20200221165639/http://www.ame-emas.tk/ retejo de la eta Esperanto-grupo, arkivigita en februaro 2020] * ''Video-prezentado pri Reĝurbo'': http://www.youtube.com/watch?v=t5CYxJ3Vt0E {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Ciudad Real| ]] 4q1ykx6x5ri1nekgtkci0p9tzbrbmrf 0 163099 9454981 8969469 2026-08-16T16:47:55Z Carsten Steger 186604 Aerial image of Lac de Serre-Ponçon inserted. 9454981 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lago |Lago = Lac de Serre-Ponçon |Bildo_de_lago = Aerial image of Lac de Serre-Ponçon (view from the west).jpg |Titolo_de_lago = |Bildo_de_profundmezuro = |Titolo_de_profundmezuro = |Situo = |Latitudo=44/31/1/N |Longitudo=6/20/53/E |regiono-ISO=FR |zomo=11 |Speco = [[Artefarita lago]] |Enenfluo = [[Durance]], [[Ubaye]] |Elfluo = [[Durance]] |Areo_de_baseno = 3600 km² |Landoj_de_baseno = [[Francio]] |Longo = 20 km |Larĝo = 3 km |Areo = 28 km² |Profundo = |Maksimuma_profundo = |Volumeno = 1,2 km³ |Restad-tempo = |Bordo = |Alto = Maksimuma 780 m |Insuloj = |Urboj = }} '''Lac de Serre-Ponçon''' estas [[lago]] en sudorienta [[Francio]]; ĝi estas unu el la plej grandaj artefaritaj [[Rezervujo (akvo)|lagoj]] en okcidenta [[Eŭropo]]. La lago kolektas la akvojn de la riveroj Durance kaj Ubaye, fluantaj suben tra la [[Hautes-Alpes]] kaj la Alpherbejoj de Sudo al la [[Rodano]]. == Historio == La lago estis kreita por regi akvo-fluon post inundoj kaŭzintaj severajn damaĝojn kaj perdon de vivo en [[1843]] kaj [[1856]]. Unue proponita en 1895, konstruado startis en [[1955]] kaj estis plenumita en [[1961]]. Dum konstruado de la lago, proksimume 3 milionoj m³ da materialo estis movita. La akvobaraĵo estis konstruita kaj la valo malfrue iĝis lago, superakvante iujn vilaĝojn en la procezo. Ĉi tiu superakvo estas la subjekto de [[Jean Giono|Jean Giona]] filmo "l'eau vive", kun kinostelo [[Guy Béart]]. == Karakterizoj == La akvoj estas digitaj per la ''Akvobaraĵo de Serre-Ponçon'', 123&nbsp;m alta tera kerna akvobaraĵo. La lago estas 20&nbsp;km longa kaj havas maksimuman larĝon de 3&nbsp;km, en areo ĝi estas ĉirkaŭ {{Unuo|28.2}}&nbsp;km² kaj tenas {{Unuo|1272}}&nbsp;km³ da akvo. <!--Kaj ankaŭ akvo regi, dek ses [[akvoelektra]] (plantoj, plantas) uzi la akvo kaj la lago provizas [[irigacio]] al 1,500 km² de lando.--> ;Najbarantaj komunumoj: * [[Embrun]] * [[Savines-le-Lac]] * [[Chorges]] == Vidu ankaŭ == * [[Rousset-Serre-Ponçon]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.smadesep.com/}} [[Kategorio:Lagoj en Francio|Serre-Ponçon, Lac de]] eypcp0umjhz312l8tup5g0mo1zr45kl 0 164358 9455405 9115112 2026-08-17T11:53:33Z ThomasPusch 1869 /* Loĝado */ 9455405 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|duoninsulo |kategorio = |lando = Egiptio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = EG |mapo1 lokumilo = Sinajo |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |ĉefurbo_lat_d = |ĉefurbo_long_d = |zomo = 6 |parenco = Negebo |parenco_tipo = dezerto |parenco1 = [[Orientegipta dezerto]] |parenco1_tipo = dezerto |loĝantaro denseco = auto |akvejo=Akaba golfo |akvejo1=Sueza Golfo |akvejo2=Mediteraneo }} '''Sinajo''' ({{lang-ar|سيناء|t=''Sīnā''}}, {{lang-he|סיני}}) estas [[Monto|monta]], [[Dezerto|dezerta]] [[duoninsulo]] en la pleja nordo de [[Egiptio]], kiu nordoriente limas al [[Israelo]] kaj la [[Gaza sektoro]]. Ene de ĝia teritorio, ekzistas la ''Dezerto Sinaja'' kaj [[Monto Sinajo|samnoma monto]]. == Geografio == [[Dosiero:Sinay2.jpg|eta|maldekstre|La suda parto de la duoninsulo]] La duoninsulo Sinajo situas inter la kontinento [[Afriko]] kaj la [[Araba duoninsulo]]. Geografiaj koordinatoj estas {{koord|29|30|N|33|50|E|montru=entekste}}. Ĝi havas areon de 60.000 km², kaj la suda pinto tuŝas la [[Ruĝa Maro|Ruĝan Maron]]. La okcidenta limo estas la [[Golfo de Suezo]], la oriente la [[Golfo de Akabo]], kaj norde lima s la [[Mediteranea Maro]]. La duoninsulo kalkuliĝas parto de [[Azio]]. La pejzaĝo estas dezerta kaj aparte en la sudo karakterizita per krutaj montoj preskaŭ sen vegetaĵo. La [[Precipitaĵo|jara pluvokvanto]] en la sabla sinaja dezerto, kiu loke nomiĝas ''Et Thi'', estas inter 20 kaj 50 mm, kio igas la duoninsulon unu el la plej sekaj regionoj de la tero. Tamen en la pleja sudo de la duoninsulo jara pluvokvanto de 150 ĝis 200 mm ebligas al [[nomado]]j bredi iom da bestoj. [[Biogeografio|Biogeografie]] Sinajo estas parto de la [[ekoregiono]] [[arabaj-sinajaj dezertoj kaj kserofitaroj]] de la [[palearkta ekozono]]. === Loĝado === La duoninsulo administre konsistas el du provincoj de Egiptio: la [[provinco Norda Sinajo]] (''Ŝimal Sina'') kun la ĉefa urbo ''[[El Ariŝ]]'' kaj la [[provinco Suda Sinajo]] (''Ĝanub Sina'') kun la ĉefa urbo ''[[at-Tur]]''. La urbo [[El Ariŝ]] ĉe la bordo de la [[Mediteranea Maro]] havas proksimume 115 000 loĝantojn kaj estas la plej granda loĝloko de Sinajo. Ĉe la suda pinto de la duoninsulo situas la konata urbo [[Ŝarm el Ŝeiĥ]] kaj la neloĝata nacia parko ''[[Ras Mohammed]]''. Inter la havena urbo ''[[Nuŭejba]]'' ĉe la orienta marbordo kaj la urbo [[Akabo]] en [[Jordanio]] alternas [[pramo]]. [[Dosiero:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|eta|maldekstra|<center>la [[Monaĥejo Sankta Katarina|katarina monaĥejo]], fondita inter la jaroj 548 kaj 565.]] La ''[[Monaĥejo Sankta Katarina|Katarina Monaĥejo]]'', fondita inter la jaroj 548 kaj 565, troviĝas piede de la ''[[Monto Sinajo|Monto Sinaja]]'', kiu altas 2285 metrojn. La monaĥejo estas inter la plej malnovaj monaĥejoj kristanoj, neniam detruiĝis kaj hodiaŭ apartenas al la [[greke ortodoksa eklezio]]. En la nordo de la duoninsulo konstruiĝas la ''Kanalo El-Salam''. Per ĝi akvo de la rivero [[Nilo]] kondukiĝas sub la [[Kanalo de Suezo]] ĝis la nordo de Sinajo kaj uziĝas por la akvigo de grandaj sekaj areoj por agrikulturo. La unua parto de la kanalo pretiĝis dum la jaro [[1997]]. == Arkeologio == [[Uedo Maghara]] (ankaŭ literumita ''Magharah''), kiu signifas '''La Valon de Kavernoj''' en la egipta [[araba lingvo]], estas egiptuja [[arkeologia loko]] en sudokcidenta Sinajo. Ĝi enhavas [[Faraono|faraonajn]] monumentojn kaj turkisajn minojn el epokoj de la [[Malnova imperio de Egiptio|Malnova]], [[Meza Imperio de Egiptio|Meza]] kaj [[Nova Imperio de Egiptio|Nova Reĝlandoj]] de [[antikva Egiptujo]]. La Antikvaj egiptanoj konis la lokon kiel "la [[Teraso (agrikulturo)|Terasoj]] de [[Turkiso]]." <!-- Mankas ankoraŭ ĉio pri la historio de la duoninsulo, pri turismo kaj atencoj je turistoj, pri trafiko kaj minado, kaj mankas ligoj al la la monto kaj dezerto, monaĥejo kaj geografiaj lokoj, kies artikoloj ĉiukaze ne pretas --> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=sinaj}} * [[Sueza Terkolo]] [[Kategorio:Sinajo| ]] [[Kategorio:Historio de Egiptio]] [[Kategorio:Historio de Israelo]] [[Kategorio:Duoninsuloj en Azio]] [[Kategorio:Okcidenta Azio]] 5fcj24wlwtut2f8oq0uzq6cgcw6d3lz 0 177058 9455255 7582376 2026-08-17T07:43:22Z Sj1mor 12103 9455255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen von Hohenbocka.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in OSL.svg |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oberspreewald-Lausitz]] |komunumaro = [[Amt Ruhland]] |alto = 128 |areo = 15,59 |poŝtkodo = 01945 |tel_antaŭkodo = 035756 |aŭtokodo = OSL |oficiala_kodo = 12 0 66 132 |adreso-komunumestraro = Rudolf Breitscheid Straße 4<br />01945 [[Ruhland]] |retpaĝaro = [http://www.amt-ruhland.de/hohenb.htm www.amt-ruhland.de/hohenb.htm] |komunumestro = Hartmut Liebusch |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|Wählergemeinschaft Hohenbocka]] }} '''Hohenbocka''' {{prononco|ho^enBOka}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oberspreewald-Lausitz]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], kaj estas parto de la historia regiono [[Malsupra Luzacio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) == Referencoj == {{Referencoj}} --> {{projektoj}} {{distrikto Oberspreewald-Lausitz}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oberspreewald-Lausitz]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 5bx44le8nmqpo801y6hjwtggarqg2a2 0 177310 9455203 8866935 2026-08-17T06:15:11Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Kella.png]] → [[File:Wappen Kella.svg]] PNG → SVG 9455203 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Kella.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in EIC.svg |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Eichsfeld]] |komunumaro = [[Verwaltungsgemeinschaft Ershausen/Geismar]] |alto = 330 |areo = 5,05 |poŝtkodo = 37308 |tel_antaŭkodo = 036082 |aŭtokodo = EIC |oficiala_kodo = 16061056 |adreso-komunumestraro = Kreisstr. 4<br />37308 Schimberg |retpaĝaro = [http://www.ershausen-geismar.de/index.php?id=49 www.ershausen-geismar.de] |komunumestro = Silvio Schneider |komunumestro-partio = [[Christlich Demokratische Union|CDU]] }} '''Kella''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Eichsfeld]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|16061056}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio estas parto de la [[komunumaro Ershausen/Geismar]], ligo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de pluraj taskoj kaj servoj kun administra centro en la najbara komunumo [[Schimberg]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kella St. Martin 01.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|loka kirko}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Eichsfeld}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Eichsfeld]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] 30ce98q5lxa8pnlkr9g6h96s23tq6q5 0 178251 9455256 7583380 2026-08-17T07:43:26Z Sj1mor 12103 9455256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in OSL.svg |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oberspreewald-Lausitz]] |komunumaro = [[Amt Ortrand]] |alto = 112 |areo = 15,16 |poŝtkodo = 01945 |tel_antaŭkodo = 035755 |aŭtokodo = OSL |oficiala_kodo = 12 0 66 168 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Fachwerkhaus im Park |adreso-komunumestraro = Altmark 1<br />01990 Ortrand |retpaĝaro = [http://www.kroppen-osl.de/ www.kroppen-osl.de] |komunumestro = Doris Bodack |komunumestro-partio = CDU }} '''Kroppen''' {{prononco|KROpn}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oberspreewald-Lausitz]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], kaj estas parto de la historia regiono [[Malsupra Luzacio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oberspreewald-Lausitz}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oberspreewald-Lausitz]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 1vthfl5e2opxsvlkezttg5t9oqunz0r 0 184732 9455163 9005125 2026-08-16T23:36:53Z ThomasPusch 1869 9455163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Rieden am forggensee.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Rieden am Forggensee in OAL.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Distriktaro Ŝvabio]] |distrikto = [[Distrikto Ostallgäu]] |komunumaro = [[Komunumaro Roßhaupten]] |alto = 814 |areo = 13,17 |poŝtkodo = 87669 |tel_antaŭkodo = 08362 |aŭtokodo = OAL |oficiala_kodo = 09777163 |adreso-komunumestraro = Lindenweg 4 |retpaĝaro = [http://www.rieden.de/ www.rieden.de] |komunumestro = Maximilian Streif |komunumestro-partio = Parteilose Wählergemeinschaft }} '''Rieden am Forggensee''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ostallgäu|distrikto ''Ostallgäu'']] (Orienta [[Algovio]]) kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Distriktaro Ŝvabio|Ŝvabio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09777163}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La alteco super la marnivelo estas inter 767 kaj 937 metroj (la informkeste nomata nombro de 814 estas nur taksata mezumo) - la regiono [[Algovio]] jam konsideriĝas parto de la [[montaro]] [[Alpoj]] kaj en ĉirkaŭaj komunumoj estas parte multe pli vastaj amplitudoj innter plej malalta kaj plej alta punktoj de la teritorio. En Rieden loĝis la konata esperantisto kaj magiisto [[Trixini]], ĝis li mortis en aŭgusto 2015. == Elstaruloj == * [[Kaspar Glatz]], teologo == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20131228190110/http://rieden.de/index.php?id=6282 Retejo de la komunumo Rieden en Esperanto, arkivigite en decembro 2013] [[Dosiero:Rieden a F v N.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|panoramo}}]] [[Dosiero:Ostallgäu GO-2.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la orientalgoviaj Alpoj}}]] [[Dosiero:Allgäu. Blick von Neuschwanstein....jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la samnoma lago ''Forggensee''}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ostallgäu}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ostallgäu]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 61f45e7ogi5egjpctzo94hi65cjl12r 0 186693 9455200 8631873 2026-08-17T05:00:50Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen-Wachsenburggemeinde.jpg]] → [[File:DEU Wachsenburggemeinde (Amt Wachsenburg) COA.svg]] JPG → SVG 9455200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Wachsenburggemeinde (Amt Wachsenburg) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Ilm]] |alto = 268 |areo = 31,99 <!-- loĝantaro el metadatuma listo --> |poŝtkodo = 99310 |tel_antaŭkodo = 03628 (OT Sülzenbrücken: 036202) |aŭtokodo = IK |oficiala_kodo = 16 0 70 051 |subdivido = 5 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Arnstädter Str. 97<br />99310 Holzhausen |retpaĝaro = [http://www.wachsenburggemeinde.de/ www.wachsenburggemeinde.de/] |komunumestro = Hans Ullrich |komunumestro-partio = CDU }} '''Wachsenburggemeinde''' estis komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ilm]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. La 30-an de junio [[2006]] la komunumo havis 2585 loĝantojn. Kvin ĝis 1994 sendependaj komunumoj formis ĝin: * Bittstädt (600 loĝantoj) * Haarhausen (594 loĝantoj) * Holzhausen (611 loĝantoj) * Röhrensee (214 loĝantoj) * [[Sülzenbrücken]] (641 loĝantoj) Fervoja haltejo troviĝas en Haarhausen. == Malapero == La 31-an de decembro 2012 la komunumo unuiĝis al [[Ichtershausen]] kaj ekde tiam formas la komunumon [[Amt Wachsenburg]]<ref>[http://arnstadt.thueringer-allgemeine.de/web/lokal/politik/detail/-/specific/Fusion-von-Ichtershausen-und-der-Wachsenburggemeinde-1252347420 Artikolo en la ĵurnalo ''Thüringer Allgemeine''.]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Vidindaĵoj == En Holzhausen troviĝas la [[Otto Knöpfer|Otto-Knöpfer-domo]]; ĝis 2019 situis tie ĉi ankaŭ [[Muzeo pri la kradrostita kolbaso (Turingio)|muzeo pri la kradrostita kolbaso]]. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:IK Wachsenburggemeinde.PNG|eta|dekstra|<!-- Die _Lage_ _der_ Wachsenburggemeinde im _Ilm_-Rondo -->]] [[Dosiero:Wachsenburg von Norden.JPG|eta|dekstra|<!-- Die _Veste_ _Wachsenburg_ aLS _Namensgeberin_ _der_ Municipo -->]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ilm]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] 5waku2goxi9wau5nluzlp2slh11zzn7 0 192507 9455243 9155394 2026-08-17T07:34:48Z Sj1mor 12103 9455243 wikitext text/x-wiki '''Neumark''' havas diversajn signifojn: * '''[[Neumark (apud Vajmaro)]]''' estas komunumo en [[distrikto Weimarer Land]] en [[Turingio]] en [[Germanio]]. * '''[[Neumark (Vogtland)]]''' estas komunumo en [[distrikto Vogtlandkreis]] en [[Saksio]] en [[Germanio]]. * '''[[Neumark in Westpreußen]]''' estas historia nomo de urbeto, kiu ekde 1945 doniĝis al Pollando kaj ekde tiam nomiĝas '''[[Nowe Miasto Lubawskie]].''' {{Apartigilo}} p33lpvzxfwlhoxhmrs0me2vil8qalk7 0 196212 9455245 9434162 2026-08-17T07:35:11Z Sj1mor 12103 9455245 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sosnowiec | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|pl|pol|''Sosnowiec''}}; {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Sosnovec''}}; {{de}} ''Sosnowitz'') | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sosnowiec | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sosnowiec collage v. 2024.jpg | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = POL Sosnowiec flag.svg | blazono = POL Sosnowiec COA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Pollando | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Silezia Provinco | regiono_tipo = [[Vojevodio]] | distrikto = Sosnowiec | distrikto_tipo = [[Distrikto (Pollando)|Distrikto]] | distrikto_noto = (urbo kaj distrikto) | municipo = | municipo_tipo = Administra sidejo | komunumo = | komunumo_tipo = [[Komunumo (Pollando)|Komunumo]] | komunumo_noto = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Urbopartoj | parto = | parto1 = | parto2 = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | ŝoseo = | montaro = | urbo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Sosnowiec | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 250 | lat_d = 50 | lat_m = 18 | lat_s = | lat_NS = N | long_d = 19 | long_m = 10 | long_s = | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:PL_type:city | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 91.06 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 217638 | loĝantaro_dato = 2010-12-31 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1902 | establita_tipo = Fondo | establita1 = | establita1_tipo = | ĉefulo = Arkadiusz Chęciński | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 41-200 - 41-225 | areo_kodo = (+48) 32 | areo_kodo_tipo = Telefona antaŭkodo | kodo1 = SO | kodo1_tipo = [[Aŭtokodoj en Pollando|Aŭtokodoj]] | kodo2 = 247501 1 | kodo2_tipo = [[TERYT]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = Adreso de ofico | libera1 = | libera1_tipo = Retpoŝto al ofico | libera2 = | libera2_tipo = Telefono de ofico <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Pollando | mapo_lokumilo = Pollando | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Administra divido de Sosnowiec | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo2_lokumilo = Eŭropo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.sosnowiec.pl www.sosnowiec.pl] | commons = Sosnowiec | portalo = Pollando <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:Budynek dworca kolejowego Sosnowiec Główny.jpg|eta|Ĉefa Stacidomo en Sosnowiec (nuntempe)]] '''Sosnowiec''' (legu: sosnovjec, antaŭa nomo: Sosnowice; {{LingvoKunNomo|sl|silezi|''Sosnowjec''}}; {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Sosnovec''}}; {{de}} ''Sosnowitz'') estas urbo en [[Silezio (provinco de Pollando)]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al Urbo kun rajtoj de distrikto. == Iom pri la urbo == [[Dosiero:Chrzest Litwy.jpg|eta|maldekstre|266x266px|La [[Bapto]] de [[Litovio]], [[fresko]] de W.Tetmajer en la katedralo]] [[Dosiero:Cerkiew Wiary Nadziei i Milosci w Sosnowcu wieczor.jpg|eta|maldekstre|La [[Ortodoksa]] Preĝejo de Kredo, Espero kaj Amo]] [[Dosiero:Sosnowiec cerkiew 2024.jpg|maldekstra|eta|333x333ra|La [[Ortodoksa]] Preĝejo de Kredo, Espero kaj Amo]] [[Dosiero:Pogon kosciol ewangelicki.jpg|eta|maldekstre|293x293px|La Evangelia Preĝejo fondita de Henriko Dietel]] [[Dosiero:Centrum Kongresowe Sosnowiec.jpg|eta|maldekstre|250ra|Kongres-centro de la [[Atestantoj de Jehovo]]]] Malfacile estus, al nia urbo, rivali kun historio kaj antikvaĵoj de [[Vroclavo]] aŭ [[Krakovo]], tamen sendube estas en Sosnowiec lokoj specifaj kaj vidindaj. Por ni, sosnowiec’anoj, ili signifas multon, ĉar ili estas nia pasinteco kaj historio, historio de de niaj avoj kaj praavoj. Vidindaj perloj de arkitekturo altiras atenton ne nur de la turistoj, sed ankaŭ de la artfakuloj. Silezia Centro de la Kultura Heredaĵo rekonis palacojn el Sosnowiec kiel plej belaj rezidejoj en la regiono en turnopunkto de la du jarcentoj 19a kaj 20a. Ni instigas al pli proksima ekkono de nia urbo. Sendube unu el plej interesaj kaj plej belaj lokoj, kiujn valoras viziti en Sosnowiec estas 19-jarcenta palaco de Henriko Dietel (legu: Ditel). Aktuala palaco havas novbarokan stilon. Aktualaj posedantoj gvidas kompleksan restaŭradon danke al kio la objekto revenas al sia splendora aspekto. Sekva loko sur la promena vojo tra Sosnowiec estas baroka rezidejo de la [[Palaco]] de Schön-familio (legu: Ŝen), en kiu estas instalita muzeo. Per originaleco ravas la ĉefa vestiblo kaj ŝtuparo gvidanta al unua etaĝo de la Palaco, kun tie troviĝantaj admirindaj [[vitralo]]j. Valoras ekvidi ankaŭ arbojn kreskantajn en la loka parko. Spertuloj distingas ĉi tie vere interesajn plantaĵojn importitajn el la tuta mondo. Parko estas ankaŭ preferata promenejo de sosnowiec’anoj. Vizitkarto de la urbo estas restaŭrita Ĉefa Fervoja Stacidomo, kies ekeston rezultis tracea plano kiel nodo de la varsovia-viena fervojo. Ĝi estis konstruita en [[1859]] jaro en novklasika stilo kun etaj adaptigoj kaj modelita laŭ pli frue realigita projekto de domego de la Viena Stacidomo en [[Varsovio]]. Interesaj estas sortoj de la plej antikva vidindaĵo en la urbo, la Kastelo en Sosnowiec-Sielec. Unuaj mencioj pri la konstruaĵo devenas de la [[1403]] jaro (aŭ eĉ pli frue el la 14a jc). Jam tiam en loko de aktuala kastelo ekzistis Mezepoka fortikaĵo. Bedaŭrinde, ĝis aktualaj tempoj principe konserviĝis neniuj restaĵoj. Krom vidindaj laikaj objektoj ekzistas en la urbo interesaj sakraj antikvaĵoj. Inter ili specialan atenton meritas la Katedrala Preĝejo al Ĉielpreno de la Plej [[Sankta Maria]] [[Virgulino]] kaj la [[Ortodoksa]] Preĝejo. La katedralo estis konstruita dum la jaroj [[1893]] – [[1906]] en novromanika stilo. Interne de la preĝejo troviĝas [[fresko]]j, eksponantaj scenojn el pola historio, pentritaj de krakovaj eminentaj artistoj kiel Włodzimierz Tetmajer kaj Henryk Uziembło (legu: uziembŭo). Włodzimierz Tetmajer estas aŭtoro de multaj polikromioj ornamantaj polajn antikvaĵojn i.a. La Katedralon sur [[Vavelo]], preĝejon en [[Wieliczka]] (legu: Vjeliĉka), en [[Kalisz]] (legu: Kaliŝ) ĉu en [[Kalwaria Zebrzydowska]] (legu: Kalvarja Zebĵidovska). La urbo Sosnowiec de multaj jaroj finance patronas restaŭradon de la pentraĵoj, kiuj laŭgrade reakiras originan brilon. La [[Ortodoksismo|ortodoksa]] Preĝejo al Kredo, Espero kaj Amo situas en proksimeco de la ĉefa stacidomo. Ĝi estis konstruita en la jaroj [[1888]] – [[1889]], por lokaj rusoj, fervojistaj laborantoj kaj administraj oficistoj. Fondusojn por ĝia konstruo oni akiris danke al socia [[Akiro de financa subteno|kvestado]]. La konstruaĵo masonita de brikoj kaj ŝtonoj estis fondita sur plano de egallatera kruco. Centra, okflanka parto estis kronita de bulboforma kasko. Kvaretaĝa kampanilo distingas sosnowiec’an ortodoksan preĝejon el inter aliaj similaj sanktejoj aperintaj ĉe fino de la 19a jarcento. Valoras ekkoni Sosnowiec kaj lokojn, pri kiuj skribas gvidlibroj. Jen vera historio, historio de homoj, kiuj konstruis la urbon kaj estis ĝia grava komponanto. Valoras do de proksime ekvidi kaj eksenti etoson de la unika loko. == Historio de la urbo == [[Dosiero:11 Zaglebiowska Masa Krytyczna w Centrum Sosnowca.jpg|eta|250x250ra|Sosnowiec, La Placo de Centjariĝo, populare nomata "Pato"]] [[Dosiero:Patelnia Sosnowiec - Plac Stulecia nocą.jpg|maldekstra|eta|250x250ra|Sosnowiec, La Placo de Centjariĝo, populare nomata "Pato"]] [[Dosiero:Budynek Urzędu Miasta Sosnowca.jpg|eta|249x249ra|Urbodomo]] [[Dosiero:MOs810 WG 23 2016 (Zaglebiowskie Zakamarki) (KWK Kazimierz Juliusz, Sosnowiec Kazimierz) (4).jpg|eta|250x250ra|Karbominejo Kazimierz / Kazimiro]] [[Dosiero:20200921-Sosnowiec Będzińska Stacja Roweru Miejskiego Żyleta - Budynek Uniwersystetu Śląskiego.jpg|eta|249x249ra|[[Universitato de Silezio en Katowice|Silezia Universitato]], la Geoscienca Fakultato]] [[Dosiero:Wydział filologi Sosnowiec.jpg|eta|250ra|La Silezia Universitaro, Novfilologio]] [[Dosiero:US wiinom.jpg|eta|250ra|[[Silezia Universitato]] - la Informadika Fakultato]] [[Dosiero:Gmach dawnego Liceum im. Stanisława Staszica w Sosnowcu.jpg|eta|225ra|Domego de la iama Liceo je la nomo de [[Stanisław Staszic]] (legu: Stanislao Staŝic)]] [[Dosiero:Ośrodek narciarski, Górka Środulska, Sosnowiec, Zima.jpg|eta|225x225ra|La kvartalo Środula (legu: Ŝrudula) en vintro]] Sosnowiec kiel urbo povas sin laŭdi pri preskaŭ cent kelkjara historio (urborajtoj ekde la jaro [[1902]]). Tamen mencio pri setlado sur ĉi terenoj estas pli malnovaj kaj retroiras tempon de la reĝa dinastio de [[Piastoj]]. Unuaj dokumentoj pri Zagórze (legu: Zaguĵe), situanta en aktualaj administraj limoj de Sosnowiec, devenas el la jaro [[1228]]. Same malnova estas najbara Klimontów. Laŭ plej malnovaj mencioj, Klimontów estis vilaĝo posedita iam de kavaliro Klimunt. Dokumentoj el la [[14-a jarcento]] mencias tiajn vilaĝojn kiel: Milejowice (legu: Milejovice) kaj Pogonia (legu: Pogonja) (probable Litovaj Postkurantoj). 200 jarojn poste ni povas jam akiri informojn pri setlejo Mrowisko (legu: Mrovisko) (Formikejo), kiu poste ŝanĝas sian nomon je Modrzejów (legu: Modĵejuv) (Larikejo) kaj Niwka (legu: Nivka) (Kampeto). Interesaj estas ankaŭ la sortoj de plej malnova antikvaĵo en la urbo – Sielec’a Kastelo. Unuaj mencioj pri la konstruaĵo devenas el la jaro [[1403]]. Jam en tiamaj tempoj sur loko de la nuna kastelo ekzistis mezjarcenta fortikaĵo. Bedaŭrinde, konserviĝis principe neniuj postsignoj. Terenoj, sur kiuj nun troviĝas Sosnowiec, eniris en konsiston de la Siewierz’a Reĝlando (legu: Sjevjeĵa) kaj estis propraĵo de sileziaj princoj, poste transiris sub regadon de krakovaj episkopoj. La teritorio en la jaro [[1790]] estis enkorpigita al reĝaj teroj de la Pola Krono. Post la tria [[Dispartigoj de Pollando|dispartigo de Pollando]] en la jaro [[1795]] setlejoj konsistigantaj tiam la nunan terenon de Sosnowiec troviĝis komence sub prusa regado, ekde la jaro [[1807]] estis en [[Varsovia Duklando]] kaj fine post la jaro [[1815]] estis enkorpigitaj en la t.n. Polan Reĝlandon / [[Kongresa Pollando]] (sub la rusa okupacio). Dinamika disvolviĝo de Sosnowiec en la 19-a jarcento estas ligita kun malkovro de riĉaj mineralaj tavoloj, antaŭ ĉio de la ŝtonkarbo kaj kun evoluo de la fervoja reto. En la jaro [[1848]] en Maczki (legu: maĉki) (proksime de Sosnowiec) oni konstruis fervojan stacidomon. Tiam la setlejo Maczki nomiĝis ''Granica'' (= limo), ĉar ĝi situis ĉe limo de la du imperiaj okupantoj – la rusa kaj la aŭstra-hungara. En la jaro [[1859]] sekva fervoja stacidomo estis fondita en centro de la estonta urbo Sosnowiec. Tiam oni konstruis vojobranĉon de la '''Varsovia-Viena Fervojo'''. Disvolviĝo de la urbo en la 19a jarcento estis strikte ligita kun ĝia krudminerala bazo kaj kun ĝia ĉelima situiĝo. Unuaj ŝtonaj karbominejoj fondiĝis ĉe komenco de la tiama jarcento. Ili estis: „Nadzieja Ludwika” (Espero de Ludoviko), „Maurycy” (Maŭricio), „Pogoń” (Litova Postkuro), „Ostra Górka” (legu: Ostra Gurka) (Kruta Monteto), „Wiktor” (Viktoro-virnomo), „Szarlota” (Ŝarloto-virinnomo). En la jaro [[1882]] estis funkciigitaj zinkokofandejoj: „Anna”, „Ludwik” kaj „Milowice”. Poste estis fonditaj: zinka laminatejo „Emma” kaj fabriko de zinka oksido. Precipe dinamike evoluis la industrio ekde fino de sepdekaj jaroj de la 19a jarcento. Fondiĝis tiaj entreprenoj kiel: “Hrabia Renard” – karbonminejo, kombillana ŝpinejo de H.Dietel, teksejoj de Schön-familio, “Fitzner kaj Gamper” - fabriko de vaporkaldronoj (1880), fera laminatejo de Hulczyński (lgu: Hulĉinjski), ”Puszkin” (legu: Puŝkin) – fandejo ([[1882]]), “Aleksander” – fandejo ([[1882]]), “Katarzyna” (legu: Kataĵina) – fandejo ([[1883]]) kaj multaj aliaj. Rapida disvolviĝo de vilaĝoj kaŭzis, ke loĝantoj kaj entreprenantoj klopodis ricevi urborajtojn. Danke al interveno de industriistoj la Gubernia Oficejo de Piotrków (legu: Pjotrkuv) en la jaro [[1885]] unuafoje direktis al Varsovia Ĝenerala Gubernatoro la projekton fondigi urbon Sosnowiec. Nur post 17 jaroj pli poste, en la junio de la jaro [[1902]]., '''caro''' [[Nikolao la 2-a]] ordonis per [[ukazo]], ke: „... setlejon Sosnowice apartenanta al distrikto [[Będzin]], de Piotrków-gubernio kun apudaj setlejoj, ekestintaj sur kortegaj terenoj de Gzichów (legu: Gziĉuf) kaj Sielec-bienejoj kaj kun vilaĝaj terenoj: Stary Sosnowiec, Pogoń (legu: Pogonj), Ostra Górka (legu: Gurka), Kolonia Radocha (legu: Kolonja Radoĥa) kaj setlejo de Blumental el Niwka (legu: Nivka) kune kun konvenaj partoj de la fervojaj varsovia-viena-grundoj, alinomigi je la urbo nedistrikta kun nomo Sosnowice. Ĝi ampleksis tiam 19 km2 kaj proksimume 60 mil da loĝantoj. En la sama jaro alvenis la mondon plej fama poste loĝanto de la urbo – [[Jan Kiepura]], unu el la plej mondfamaj tenoroj. Malgraŭ ke li ne loĝis longe en Sosnowiec, li neniam kontestis sian naskiĝlokon. Eĉ estinte ĉe zenito de sia fameco kaj populareco ĉiam ripetadis, ke li estas “knabo el Sosnowiec”. Jam 12 jarojn post ricevo de urbaj rajtoj Sosnowiec nombris 118 mil da loĝantoj. Oni inkludis al ĝi sekvajn kvartalojn: Konstantynów kun Pekin kaj Środula, Milowice, Dębowa Góra, Modrzejów i dwór Zagórze. En [[1953]] jaro oni almetis sekvajn kvartalojn kiel: Niwka (legu: Nivka), Dańdówka (legu: Danjufka), Bór (legu: Bur), Bobrek kaj Jęzor (legu: Jenzor). Finan teritorian formon la urbo ricevis en la jaro 1975, kiam estis almetitaj al ĝi ĉirkaŭaj urbetoj kiel: Kazimierz Górniczy (legu: Kazimjeĵ Gurniĉi) kun Porąbka (legu: Porombka), Klimontów Maczki (legu: Klimontuf Maĉki) kaj Zagórze (legu: Zaghuĵe). Urba blazono estis projektita de urba arkitekto Stefan Wyszewski (aŭ Byszewski) (legu: Biŝevski), kiu (la blazono) en neŝanĝita formo funkcias ekde la jaro [[1904]]. Dinamika disvolviĝo de la urbo estis bremsigita de la [[Unua Mondmilito]]. Dum la militaj operacioj kaj okupacio detruitaj estis multaj industriaj entreprenoj kaj minejoj. Sosnowiec’anoj tuj post liberiĝo aktive sin engaĝis en helpoakcion por loĝantoj de [[Silezio]] dum ĉiuj tri [[Sileziaj Ribeloj]]. Ĉi tie troviĝis postenoj de spionagentejoj, varbagentejoj kaj punktoj de armilo-, municio kaj instrumentara transĵetado. En Sosnowiec fondiĝis Helpo-Komitato por Suprasilezianoj, funkciis ribela stabo, hospitaloj kaj eĉ oni eldonis gazetaron. Malgraŭ grandaj militaj difektoj kaj homperdoj, industrio sur la terenoj rapide leviĝis post la ruiniĝo. Fondiĝis ĉitempe multaj novaj entreprenoj kaj firmaoj. En la jaro [[1927]] Sosnowiec estiĝis sidejo de la Industria-Komerca Ĉambro, laboroj ampleksis larĝan sferon de problemoj ekonomiaj, socialaj, juraj ktp. Sekvajn dramecajn momentoj nia urbo travivis en la jaro [[1939]]. Germanoj enpaŝis en Sosnowiec la 4-an de septembro kaj jam ĉitage ekzekutis publike kaj unuope kelkdek personojn - polojn kaj judojn. La 8-an de aŭgusto 1940 germanaj ĝendarmoj pafmortigis 10 personojn kondamnitajn al [[morto]] pro "malutila ekonomia agado". En Środula-kvartalo estis organizita de hitleranoj, [[geto]], al kiu estis transportitaj judoj el tuta Zagłębie. La [[15-an de septembro]] 1941 apud Kazimierz Górniczy, nun kvartalo de la urbo, kaj apud [[Piotrków Trybunalski]] germana sekureca polico pafmortigis pli ol 800 personojn. Post kelkaj jaroj de okupacio [[Ruĝa Armeo]] konkeris la urbon la 27-an de januaro de la jaro [[1945]]. La tempo de milito kaj okupacio ne estis favora por Sosnowiec. Postmilite loĝis nur 86 mil da personoj. Senprokraste post finiĝo de militaj operacioj oni aliris rekonstruon de la urbo kaj industriaj entreprenoj. Oni investis antaŭ ĉio en pezan industrion, fondiĝadis minejoj fandejoj kaj kaj entreprenoj por maŝinkonstruado. Kulminan evoluon la urbo travivadis en la 70aj jaroj de la pasinta jarcento. Tiam kiel unua sekretario de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] (PZPR) estis elektita sosnowiec’ano '''Edward Gierek'''. La kontraŭversia, por multaj historiistoj, figuro, estas alte taksata kaj rekonata en Zagłębie. En la sama tempo sur tereno de la urbo fondiĝis novaj domkvartaloj ekzemple en Zagórze kaj Środula. Rekonstruita estis komunikacia sistemo, kiu ĝis nun solvas komunikajn problemojn en la urbo, post 30 jaroj de iamaj investadoj, eĉ dum kulmina trafiko, en la urbocentro malofte ŝtopiĝas aŭtocirkulado. Sekvan turnopunkton alportis komenco de la 90aj jaroj de la 20a jarcento. Al Sosnowiec ĝi estas antaŭ ĉio formiĝo de forta distrikta municipo, restrukturo de ekonomio, privatizado de la entreprenoj, evoluigo de merkato kaj servoj. Kaŭze de konstitucia transformiĝo kaj enkonduko de konkurenca merkato, multaj industriaj branĉoj eniris ekonomian krizon. Multaj malmodernaj entreprenoj ĉesis ekzisti, ankaŭ estis fermitaj (pro politikaj kaŭzoj) kelkaj minejoj. En tia situacio Sosnowiec devis ŝanĝi sian ekonomian aspekton. La urbo fariĝis plejparte servocentro, fondiĝas ankaŭ novaj modernaj entreprenoj. Favorigas tion interalie kreita sur distrikta tereno en la junio de la jaro 1996, danke al peno de Urba Estraro, subsfero de Speciala Katowice’a Ekonomia Zono. Surbaze de la konstitucio el la 5a de junio de la jaro [[1998]], Sosnowiec ekde la 1a de junio de la jaro [[1999]] estas denove urba distrikto. Unu el la plej esencaj eventoj en historio de la urbo estis vizito de la Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en junio de la [[1999]]. La Papo renkontiĝis kun kelkcent mil da kredantoj el tuta Zagłębie (legu: Zagŭembje), sur placo en la mezo de la domkvartalo en Zagórze (legu: Zaguĵe). Ekde komenco de la 21a jarcento Sosnowiec radikale ŝanĝiĝas. Trakonstruo de la urbocentro kune kun fervoja stacidomo estiĝis vizitkarto de Sosnowiec. Danke al la plej granda, ĝis hodiaŭ, distrikta investado, la ĉefurbo de Zagłębie povas merite ĝui plezuron pro la plej bela kaj la plej moderna el inter urbocentroj en Pollando. Evoluaj ŝanĝoj progresas, danke al tio komencis malaltiĝi senlaboreco kaj tio signifas, ke la plej malfacilan transformiĝon Sosnoviec jam posthavas. == Muzeo en Sosnowiec == Ekde la [[1985]] jaro la Sosnowiec’a Muzeo funkciis kiel Filio de Suprasilezia Muzeo en [[Bytom]]. Transprenita de sosnowiec’a komunumo la 1-an de januaro [[1995]] jaro, Sosnowiec’a Muzeo havas propran sidejon en iama rezidejo, palaco de sosnowiec’aj fabrikantoj Schön-fratoj. Pitoreske situanta palaco, ĉirkaŭita de parko kun valora arboprovizo, suprenlevita estis ĉe dekandenco de la 19a jarcento. Aktuale en la eksterordinara ĉirkaŭaĵo organizataj estas ekspozicioj kaj praekspozicioj altirantaj loĝantojn de la urbo kaj regiono. Al la plej interesaj tem-ekspozicioj oni povas alkalkuli: Pri [[Jan Matejko]] alie, Leon Wyczółkowski (legu: viĉuŭkovski), [[Pentroarto]] – desegno – [[grafiko]], [[Picasso]], Jerzy Duda-Gracz, [[Bildo]]j provinciaj-komunumaj, Pola [[kristalo]] ĉe fino de la 20-a jarcento aŭ [[Hieroglifo]]j – sanktaj signoj de la [[Egiptujo]]. Tradicie de multaj jaroj la Muzeo, enkadre de kultura interŝanĝo, pruntas ekspoziciojn el eksterlandaj muzeopostenoj. Kaj ekzemple el Ołomuniec / [[Olomouc]]: Migrado tra deknaŭjarcentaj [[Moravio]] kaj Aŭstria [[Silezio]] (2000); el Czadca – Slovakiaj [[paska ovo]]j (2002); el [[Ostrava]] - [[Pasko]]festo en Ostrava (2003); el Medzilaborec ([[Slovakio]]) – [[Andy Warhol]] – Sosnowiec [[2002]]. Perceptado de la vivo kaj kreaĵo. === Fako de arto === La fako de arto posedas kelkcent objektojn el sfero de pola moderna arto kiel: pentraĵoj, grafikaĵoj, desegnaĵoj. La kolekto havas lokan karakteron ĉar reprezentas antaŭ ĉio kreemon de sosnowiec’aj artistoj tie ĉi loĝantaj aŭ naskiĝintaj. Ĝi suplementita estas per grupo de laboraĵoj el 30aj jaroj de la 20a jarcento, inter ili estas oleopentraĵoj de Władysław Araszkiewicz (legu: vŭadislav araŝkjeviĉ), Michał Stańko (legu: miĥaŭ stanjko) kaj grafikaĵoj de Bogna Krasnodębska-Gardowska (legu: krasnodembska-gradovska). Plej multe da laboraĵoj devenas el postmilita periodo kun eminentaj reprezentantoj de la Krakova Grupo kiel: Jadwiga Maziarska, Janina Kraule, ĉu Andreo S. Kowalski. En la Fako troviĝas kolektaĵo de grafikaĵoj de la eminenta pola grafikisto, sosnowiec’ano Marian Malina (1922-1985). Ĝi konsistigas kelkdek da grafikaĵoj, desegnaĵoj el jaroj [[1948]]-[[1980]] kaj oleaj pentraĵoj apartenantaj al unikaj en muzeaj kolektaĵoj. La kolektaĵo bildigas kompletan atingaĵon de la artisto ekde unuaj litografiaj provoj, tra lignoritaĵo kaj linorito ĝis la plej karakteriza por la artisto tekniko – cellografio. === Fako de vitro === La kolektaĵo de la fako de vitro konsistas el tri elementoj: kolektaĵo de pola vitro utilcela, kolektaĵo de vitro unika kaj artista laŭ aŭtoreco de polaj kreantoj kaj kolektaĵo de historia vitro. La kompleta kolektaĵo ampleksas ĉ. 5.700 da eksponaĵoj. Ĉe fonto de la kolektonaskiĝo kuŝas fondigo de Centra Vitro-Modelejo, en Sosnowiec en [[1980]]. Danke al ĝia transformiĝo, post jaro, en Muzeon de Moderna Vitro, la kolektaĵoj konserviĝis sen perdoj. Ekde la jaro 1995 la kolektaĵo estas posedaĵo de la Muzeo en Sosnowiec. Modeloj de la utilcela vitro ekestis en jaroj [[1963]] - [[2003]] kaj ĝi estas escepta, ĉar ĝi estas unika tipo de tia kolekto en [[Pollando]], kiu dokumentas kaj prezentas atingaĵojn de la aŭtoktona vitroarto de la 2a duono de la 20a jarcento kaj komencoj de la 21a jarcento. Hodiaŭ antaŭ fakto pri likvidado de pola vitroarto, la vitrokolekto havas specialan signifon, ĉar plimulto de niaj aksponaĵoj havas historian valoron kaj konstituas arkivon de polaj atingaĵoj fare de desegnistoj, teknologoj kaj fandistoj. Formas ĝin vitrokompleksoj de mastruma (soda) kaj kristala vitro. Plimulto de nia kolektaĵo estas objektoj permane formitaj kaj dekoritaj pere de ĉibuko kaj lignoformiloj, ĝian lastan fragmenton konsistigas eksponaĵoj formitaj mekanike kiel vitro polurita. Utilcelaj kaj dekoraciaj modeloj prezentas plenan gamon de la dekorteknikoj. Unika kaj artista vitrokolekto nombras aktuale ĉ. 175 da laboraĵoj laŭ aŭtoreco de la aŭtoktonaj artokreantoj. Dominas inter ili vitroskulptaĵoj, sed estas ankaŭ grupo de artistaj laboraĵoj kiuj ne perdis ecojn de praktika utilcelo. Kolektita aktuale vitrokomplekso estas reprezenta por kompleta sumo de pola artvivo en sfero de la vitro. Ĉiujare oni gajnas laboraĵon de sekvaj artokreantoj en kio kontribuas kunlaboro kun [[Akademio]] de [[Belarto]]j en [[Vroclavo]], kiu estas unika en Pollando altlernejo edukanta vitroprojektantojn. Kompletecon de la kolektaĵo suplementas kolektaĵo de la historia vitro nombranta aktuale ĉ. 220 da eksponaĵoj, kiuj konsistigas eksponaĵoj kreitaj en periodo inter la 18-19aj jarcentoj ĝis duono de la 20a jarcento. Ili devenas el la plej famaj polaj vitroproduktejoj kiel ekz.: „Hortensja“ en [[Piotrków Trybunalski]] (PL), „Niemen“ en [[Litovio]] (LT), „Zawiercie“ en [[Zawiercie]] (PL) (legu: Zavjercje) kaj „Ząbkowice“ en [[Dąbrowa Górnicza]] (PL) (legu: Dombrova Gurniĉa). Eŭropaj vitroproduktejoj reprezentas antikvaĵojn ek ĉeĥaj fandejoj ekz.: „Pallme-König“, „Lötz-Witwe“ kaj „Moser“, francaj fandejoj ekz.: „Lamartine“ kaj „Emil Gallé“, germanaj fandejoj ekz.: „Vereinigte Lausitzer Glaswerke AG“ kaj „Württembergische Metallwarenfabrik“ kaj multaj aliaj. === Fako de urba historio kaj kulturo === Ĝi kolektas memoraĵojn el pasinteco de Sosnowiec kaj [[Zagłębie]]-regiono tiajn kiel: arkivaĵoj, presaĵoj, ikonografikaĵoj, realaĵoj. Kolektitaj kaj konstante suplementataj kolektaĵoj ilustras pasintecon de la urbo ekde ĝia prakomenco ĝis tempoj plej novaj. En la kolektaĵoj troviĝas objektoj bildigantaj proceson de urbonaskiĝo kaj ĝian urbanisman-spacan transformiĝon, materialoj koncernantaj industrion, komercon kaj metion kaj ankaŭ koncernantaj vivkondiĉojn kaj laboradon de la loĝantoj, krome eksponaĵoj ilustrantaj socian-politikan pasintecon kaj ankaŭ prezentantaj evoluon de kulturo, eduko kaj sporto. Signifan grupon de objektoj konsistigas poŝtkartoj de antaŭ la [[Unua Mondmilito]] kaj el Intermilitaj jaroj. Atenton meritas malnovaj fotoportretoj, familiaj kaj laboristaj memorfotoj. Inter la kolektitaj arkivaĵoj troviĝas i.a.: personaj dokumentoj, dokumentoj el tempoj de [[Hitlero]]-okupacio, paperfolioj, komunikaĵoj, afiŝoj, reklamafiŝoj, teatraj programoj, lernejaj diplomoj, diplomoj. Al valoraj objektoj apartenas ankaŭ mapoj de [[Pola Reĝlando]] kaj planoj de la urbo ekde 20a jarcento. Realaĵoj estas i.a. standardoj de politikaj, societaj kaj profesiaj organizaĵoj, memormedaloj, sportaj plakedoj, militistaj distingaĵoj, historiaj uniformoj kaj minista ilaro. === Fako eduka-promocia === Ĝi okupiĝas pri popularigado de la konstanta ekspozicio: „Pola moderna vitro“ kaj pri popularigado de periodaj ekspozicioj, kies temaro estas larĝa. Ĝi koncernas ne nur historion de Sosnowiec kaj [[Zagłębie]]-regiono, sed ankaŭ problemaron el ĝenerala historio, arthistorio, etnografio, naturo, kaj eĉ fiziko kaj astronomio. La Fako organizas primuzeajn lecionojn kaj ciklajn lekciojn pri: „Akademio de Scio pri Zagłębie“, „Akademio de Scio pri Sosnowiec“, plastikistajn, historiajn kaj fotografiajn konkursojn, popularsciencajn sesiojn kaj atelierojn por infanoj, junularo kaj plenkreskuloj. == La antikvaĵoj en Sosnowiec == === Dietel–palaco === [[Dosiero:Świątynia dumania w parku Żeromskiego w Sosnowcu.jpg|eta|250ra|La Sanktejo de Meditado en Parko de Dietel]] Palaco de Henriko Dietel estas unu el la plej interesaj kaj la plej belaj ekzemploj de palacoj fonditaj de fabrikantoj el 19a jarcento. Per sia arkitekturo ĝi distingiĝas ne nur sur fono de similtipaj sosnowiec’aj objektoj, sed ankaŭ en skalo de la iama lando. Aktuala palaco havas novbarokan stilon, danke al alikonstruadoj. Aŭtoro de lasta ŝanĝo, realigita ĉe komenco de la 20a jarcento estis varsovia arkitekto Antoni Jabłoński-Jasieńczyk (legu: Jabŭonjski-jasienjĉik). Unuaj konstruplanoj, parafitaj de Waligórski (legu: valigurski) aperas ĉe dekadenco de 80aj jaroj de la 19a jarcento. La realiga projekto ekestas en la jaro 1890. Ĉirkaŭ la jaro 1900, samtempe kun finlaboroj pri palaco, ekestas parka komplekso ĉirkaŭita de muro, kun oranĝerio kaj elementoj de suplementa arkitekturo. La palaco konsistigis patronecan komplekson kun konstruaĵoj de malnova fabriko, laborista domaro kaj ankaŭ kun evangelia preĝejo. La impona rezidejo estis konstruita al la saksa fabrikanto Henriko [[Dietel]], fondinto de la unua kombillana ŝpinejo en [[Pola Reĝlando]] kaj unua en la cara [[Rusia Imperio]]. Kiel familigenta Dietel-rezidejo, la palaco funkciis ĝis la jaro [[1945]]. Historieska interno de la palaco konservis parton de origina ekipaĵo. Reprezentaj salonoj situis sur la unua etaĝo. Konservitaj estis: en novbaroka stilo – la manĝejo kaj la kabineto, en stilo de la dua [[rokoko]] – granda bala salono kaj t.n. buduaro, en eklektika stilo – pipoĉambro, en modernisma - kabineto kaj en klasikisma - salono. Unika perleto de la palaco estas riĉe ornamita kaj elegante kahelumita banĉambro, kelkfoje servanta al bezonoj de filmaj reĝisoroj. Bedaŭrinde Dietel-palaco en sia historio posedas malhelajn kartojn ligitajn kun difektado de la objekto kaj apuda parko kun konstruelementoj en ĝi. Ĝis lastaj jaroj de la pasinta jarcento ekipaĵo de la palaco estis parte priŝtelita. En la jaro [[1997]], kiel posedaĵo de de Ŝtata Trezorejo, ĝi estis vendita al privata posedanto pere de Regiona Oficejo en [[Będzin]], en tiama, katastrofa stato. Malkohera tegmento, fenditaj internaj muroj kaj manko de interna varmigosistemo estis kaŭzo de persista humideco kaj progresanta mikozo. Ekde momento de transpreno de la palaco, aktualaj posedantoj gvidas ĝian kompleksan restaŭradon danke al kio la objekto havas ŝancon reveni al pasinta splendoro. Multaj renovigaj laboroj estas jam finitaj, ĉe grandega financa apogo. === Schön–palaca-parka komplekso === Schön-palaco [[Dosiero:Pałac Schoena w Sosnowcu 1.JPG|eta|250ra|[[Palaco]] de Schön-familio]] [[Dosiero:Franz Schön Palace at 19 1 Maja Street in Sosnowiec.jpg|eta|249x249ra|[[Palaco]] de Schön-familio]] En la jaro [[1875]] alvenis al Sosnowiec heredantoj de [[Christian Gottlieb Schön]], posedanto de la teksofabrikoj en [[Werdau]] en [[Saksio]]. En la jaro [[1879]] oni konstruis vikunlanan [[ŝpinejo]]n en Sielec kaj 7 jarojn poste kombillanan ŝpinejon en Środulka. Ĉe la fabrikoj, fratoj: Ernst, Frantz, Roman kaj Brunon de Schön-familio, komencis konstruadon de sia unua rezidejo. La konstruado estis finita ĉirkaŭ la jaro 1885 laŭ projekto de nekonata arkitekto. La rezidejo posedas barokan stilon, kion substrekas aksa ĝardenfondo konstituanta longiĝon de ĉefakso de la palaco. Anglatipa parko pejzaĝe subordigita estas al topografio de la Nigra [[Przemsza]]-rivero (legu: pĵemŝa). Ĉe la fino de palaca akso oni situis en la parko keglan pavilonon en la [[1900]] jaro, iom pli frue en najbareco de la ĝardeno ĉe la fabriko, estis konstruitaj novromanikaj fragmentoj de la parko kiel: muroj kaj grotoj kaj ankaŭ oranĝerioj kiuj ne postrestis ĝis hodiaŭ. Palaco estis multfoje alikonstruata kaj ĝia ekipaĵo ne postrestis ĝis niaj tempoj. Interese prezentiĝas vestiblo kaj ŝtuparo gvidanta al unua etaĝo ĉirkaŭita de belegaj vitraloj. Aktuale en la Schön-palaco lokiĝas muzeo. Wilhelm-palaco En la arkitektan komplekson eniras dua, malpli granda palaco. Ĝi estis konstruita en jaro 1900, laŭ projekto de Józef Pomian-Pomianowski, en novbaroka stilo. Palaceto estis devinta plenumi akcesoran funkcion (loĝigan kaj gastejan) kompare al unua rezidejo. La domego estis ankaŭ multfoje alikonstruata, sed la plej grandaj ŝanĝoj estis faritaj post la [[Dua Mondmilito]]. Kvankam ĝi estas objekto malpli pitoreska kaj senigita de la reprezentaj ĉambroj, ĝi ankaŭ estas valora objekto de la palaca-parka komplekso de la Schön-familio. Multajn jarojn, kiam ĝi troviĝis en privataj manoj, ĝi ne estis loĝata kaj ĝia teknika stato malboniĝadis. En la jaro [[2004]] la komunumo Sosnowiec elaĉetis la palacon kun celo garantii al ĝi originan belaspekton. === Sielec-Kastelo === [[Dosiero:Sosnowiec, Sielec, Zamek Sielecki, KsP 03.jpg|eta|250x250ra|[[Kastelo]] en Sosnowiec-Sielec el la 14-17 jc]] Historio de la plej malnova kaj la plej valora antikvaĵo en Sosnowiec retroiras [[mezepoko]]n. Ekzistantan ĉi tie fortikaĵon oni oni prinotis en 14-jarcentaj dokumentoj. Nova defenda kastelo estis fondita ĉirkaŭ 1620 jaro kaj masonita de Sebastian Minor el Przybysławice (legu: pĵibisŭavice). Tiam ĝi estis kvar-ala fondaĵo kun kastelturo, ĉirkaŭita de fosaĵo. Ĝi estis alikonstruita en 1814 jaro de Ludwik Anhalt Köthen el [[Pszczyna]] (legu: Pŝĉina). La objekto en jaro [[1824]] estis detruita dum la incendio kaj ĝis la jaro [[1832]] estis rekonstruita. La Sielec-kastelo ofte ŝanĝadis posedantojn kaj en 60aj jaroj de la 19a jarcento tiama posedanto, grafo Jan Renard ĉirkaŭis ĝin per la parko. En la duono de la 19a jarcento oni efektivigis plej grandajn ŝanĝojn en arkitekturo de la objekto. Ĝi estis senigita de orienta konstru-alo kun enveturejo kaj hodiaŭ prezentiĝas kiel kastelo projekciita hufoforme. Alikonstruadoj rezultigis perdon de origina aspekto de la objekto, sed ĝian antikvan karakteron konfirmas tiaj karakterizaj ecoj kiel: geometriiforma solido, kvar angulturoj kaj korbelfacoj sur longiĝo de flank-aloj. En la jaro [[1998]] la Urba Konsilantaro de Sosnowiec decidis pri transpreno de la objekto kaj pri komenco de renovigaj laboroj en ĝi. Dum la laboroj oni rivelis faktojn konfirmantajn riĉan historion de la kastelo kaj ĝian Mezepokan devenon. Aktuale lokiĝas en ĝi Sosnowiec’a Arto-centro. === Preĝejo al s-ta Tomaso Apostolo === La preĝejo al s-ta [[Tomaso]] [[Apostolo]] en [[Sosnowiec-Pogoń]], konstruita estis en jaroj 1904–1911 en novgotika stilo laŭ projekto de la arkitekto Józef Pomian-Pomianowski (legu: Jozefo Pomjan-Pomjanovski). La preĝejo masonita el briko suprenlevita estis sur plano de la latina kruco kun plikonstruita ĉefaltarejo. Ĝi estas bazilika kaj trinava konstruaĵo. Solido de la konstruaĵo estas variigita per la du modernaj, aĵuraj turoj en la fasado. Ekde la [[2004]] jaro estis realigata alkonstruo de la du turoj laŭ projekto de Ewa kaj Tomasz Taczewski (legu: eva kaj tomaŝ taĉevski). Ekipaĵo de la preĝejo sukcesive kreskadis, dominas tamen elementoj stilizitaj novgotike. Interno riĉigita estis per ligna, skulpte prilaborita ĉefaltaro, stilizita moderne laŭ [[1925-stilo]] (art déco) kaj situanta koincide kun la ĉefnavo kaj [[transepto]]. === Katedrala [[baziliko]] al Ĉielpreno de la Plej Sankta [[Maria]] [[Virgulino]] === La preĝejo estis konstruita en jaroj [[1893]] - [[1906]] en novromanika stilo, sur plano de latina kruco, laŭ projekto de la arkitekto Karol Kozłowski (legu: kozŭovski). Permeson de la okupantoj je fondigo oni ricevis pere de anonco, ke la preĝejo estos dankema votofero pro la savo de la cara vivo kontraŭ mortiga atenco. La domego, masonita per rablo, estas trinava kun transepto. Super la preĝeja vestiblo leviĝas turego kronita de kasko, unu el inter multaj karakterizaj simboloj de la urbo. La preĝejo estis konsekrita de episkopo A. Łosiński (legu: ŭosinjski) el [[Bielsko]] (legu: Bjelsko). En la jaroj 1935–1939 estis instalitaj vitraloj, kiujn muntis Żeleński-firmao (legu: ĵelenjski) el [[Krakovo]]. Interne de la preĝejo en jaroj [[1904]] – [[1906]] aperas freskoj prezentantaj scenojn el historio de Pollando, pentritaj de Włodzimierz Tetmajer (legu: vŭodzimjeĵ) kaj Henryk Uziembło (legu: henrik uzjembŭo). Włodzimierz Tetmajer (legu: Vŭodzimjeĵ tetmajer) estas aŭtoro de multaj polikromioj ornamantaj polajn antikvaĵojn kiel: [[Katedralo]] sur [[Vavelo]], preĝejo en [[Wieliczka]] (legu: Vjeliĉka), ĉu [[Kalisz]] (legu: Kaliŝ) aŭ [[Kalwaria Zebrzydowska]]. Polikromio en interno de la katedralo estas enskribita per aparta decido al rejestro de moveblaj antikvaĵoj de la silezia vojevodio. La urbo Sosnowiec de multaj jaroj participas en renovigaj kostoj de la pentraĵoj, kiuj danke al helpo de urba buĝeto sukcesive revenas al origina splendoro. Domego de la paroĥejo La domego de la paroĥejo, konstruita komence de la 19a jarcento, simile kiel katedralo, ekestis laŭ projekto de arkitekto Karol Kozłowski (legu: kozŭovski). Ĝi estas objekto libere staranta, situanta en najbareco de la preĝejo. Apogmurego kun komercaj lokaloj La murego situiĝas en nordokcidenta flanko de la katedrala preĝejo. Preciza dato de ĝia ekesto kaj nomo de aŭtoro de la projekto ne estas konata. Ĝi estas masonita el ŝtono kaj dividita je du partoj per ŝtuparoj gvidantaj al la ĉefa enirejo de la preĝejo. La apogmurego samtempe formas frontan fasadon de la vendejoj. == Kulturo == [[Dosiero:Teatr Zagłębia.jpg|eta|250ra|[[Teatro]] Zagłębie]] [[Dosiero:Centrum Edukacji Ekologicznej Egzotarium, Sosnowiec, Grudzień 2023, widok nocny, strona południowo-wschodnia.jpg|eta|250x250ra|''Egzotarium'' / ekzota botanik-zoologia ĝardeno]] === Teatro de Zagłębie (legu: Zagŭembje) === Planoj de Karol Steczkowski-arkitekto (legu: steĉkovski) ampleksis konstruon de brikdomo: la „Vintra Teatro“ kune kun gastoĉambroj sub nomo „Saski-hotelo“ kaj lignodomo: „Somera Teatro“, funkciigita en julio de la jaro 1897, kiu ĉesis ekzisti en la jaro 1918. La ĉiuj objektoj estis konstruitaj de privata fabrikanto, grafo Renard. Funkciado de la „Vintra Teatro“ estis inaŭgurita la 6an de februaro 1897 jaro. La teatro kelkfoje ŝanĝadis nomojn: “Pola Teatro” (1920), “Urba Teatro” (1927), „Teatro de Zagłębie” (1955). Domego de la teatro estis multfoje alikonstruata. Aktualan arkitektan formon ricevis dum la modernigo realigita en jaroj 1976-1978 kaj post plikonstruo okazinta en la jaro 1992. Ne postrestis tamen elementoj de la origina aspekto kaj ekipaĵo de la interno. Valoras mencii, ke la teatro ekestis ankoraŭ en la 19a jarcento, antaŭ ricevo de la urborajtoj. Post [[Varsovio]], [[Lvovo]], [[Krakovo]], [[Lodzo]] kaj [[Poznano]], ni lokiĝis sur la sesa pozicio inter urboj sur polaj terenoj, kiuj posedis konstantan teatrosidejon. === Klubo al [[Jan Kiepura]] === Jan Kiepura (legu: Kjepura) estis fama tenoro, plej populara stelulo de oper- kaj operet-scenoj en intermilitaj jaroj komence de la [[1920]] kaj ankaŭ aktoro ekde la 30aj jaroj de la 19a jarcento. Fama operkantisto, kiu en la pasinta 100-jaro sukcesis enorman popularecon en la tuta mondo. Tiel plej koncize oni povas prezenti patronon de nia KLUBO, kiu ekestis en jaro [[1983]]. Fundamenta tasko kaj celo de nia Klubo estis popularigo de muzika-vokala kulturo inter infanoj, junularo kaj maturaj melomanoj. La celo estas persiste realigata pere de konstanta organizado de la ciklaj muzikaj aŭskultadoj por infanoj kaj koncertoj de klasika muziko. Aktivado en specifa kaj netipa por urba Klubo, profesia sfero kaŭzis, ke nia klubejo estiĝis rapide konata ne nur en la urbo, sed en- kaj eksterlande. Oni sukcesis realigi ambician intencon: invitadon de altklasaj artistoj kaj muzikaj ensembloj. La klubo fariĝis konata sur mapo de pola muzika vivo. Volonte alvenas tien plej renomaj muzikartistoj, voĉistoj kaj aktoroj. La Klubo gastigis interalie artistojn kiel: [[Vlastimil Brodský]] (legu: Brodski), Konstanty Andrzej Kulka (legu: Andĵej), Piotr Paleczny (legu: Paleĉni), B. Morka, A. Zdunikowski (legu: Zdunikovski), Wojciech Młynarski (legu: Vojcjeĥ Mŭinarski), Grzegorz Turnau (legu: Gĵegoĵ Turnaŭ), ĉu ensemblojn: „Sub Budo“, „Myslovitz“ (legu: Mislovic), „Larmoj“ aŭ „Kelo sub Ŝafoj“. Pro granda populareco ĝojas ankaŭ organizataj ekde la jaro [[1995]], internaciaj turniroj de sportaj kaj partneraj dancoj. En la Klubo aktivas: – ensemblo de moderna danco kaj [[kuraĝigistinoj]] „Skandal“ – studio de sporta partnerdanco „Kiepura“ – voĉa-danca ensemblo „Kiepurki“ En riĉa oferto de la Klubo ĉiu trovos ion interesan al si. Gvidataj estas okupoj pri: jogo, instruado pri ludo sur instrumentoj, okupoj dancaj (partnera kaj moderna danco) kaj vokalaj, ritmikaj kaj plastikistaj. Dinamike aktivas sekcioj: ŝaka kaj ŝarada. Altnivela instruado de angla lingvo kaj favora prezo kaŭzas, ke la okupoj estas bone taksataj. === Vidu ankaŭ === * [[Banana Boat]], vira kantanta kvinopo el la urbo [[Dosiero:Osiedle Patronackie Dietla, osiedle robotnicze, Nowa część Parku Sieleckiego, ul. 3 Maja, Sosnowiec.jpg|eta|249x249ra|La strato: 3 Maja]] [[Dosiero:Sosnowiec Główny Dworzec kolejowy.jpg|eta|400x400ra|Ĉefa [[Stacidomo]] en Sosnowiec (nuntempe)]] [[Dosiero:Sosnowiec 3 Maja Pesa Twist.JPG|eta|250x250ra|Ĉefa [[Stacidomo]] en Sosnowiec]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|kadra|maldekstra|40ra]] [[Dosiero:Alstom ED250, PKP IC (29818866801).jpg|eta|250x250ra|La stacidomo]] == Transporto == [[Dosiero:Droga ekspresowa S86.jpg|eta|250ra|La ekspresa vojo n-ro S86]] === Trajna transporto === Sosnowiec havas regulan trajnan konekton kun [[Varsovio]]. Tra Sosnowiec veturas ankaŭ rapid-trajnoj [[EuroCity]] en direkto [[Katowice]] kaj [[Vieno]] aŭ [[Prago]]. == Famuloj naskitaj en la urbo == * [[Jan Kiepura]], kantisto ([[tenoro]]) kaj aktoro * [[Tadeusz Morawski]], profesoro pri [[elektroniko]] kaj [[palindromo|palindromisto]] * [[Magdalena Piekorz]], kinistino * [[Włodzimierz Sedlak]], patro de pola bioelektroniko, pastro kaj profesoro de [[Katolika Universitato en Lublin]] == Esperanto en Sosnowiec == En [[1925]] en la urbo fondiĝis klubo kaj rondo esperantista. La klubo en kurso instruis 25 anojn. Danke al la senlacaj klopodoj de s-ro '''Józef Goldfarb''', instruisto de la [[Cseh-Instituto]], la inspektoro de la ŝtataj lernejoj en Sosnowiec kaj ĝia distrikto donis permeson al instruado de Esperanto en la popolaj lernejoj [[1932]]. '''Bolesław Czechowski''' (legu: Bolesuav Ĉeĥovski) gvidis kurson por senlaboruloj kaj alian kurson por 14 popollernejaj instruistinoj, oficistinoj, inĝenieroj kaj instruistoj. En perfektiga kurso oni enkondukis ludon bazitan sur la '''Ĉe-kurso'''. En [[1933]] en la urbo prelegis afrikdevena samideano [[Kola Ajayi]] kun granda sukceso. De la 16-a ĝis 22-a de majo [[1934]] en Sosnowiec okazis '''„monda ekspozicio pri arto"''', el kies materialo granda parto estis kolektita per Esperanto. De la [[2011]] jaro tre aktivas en Sosnowiec [[Jerzy Antoni Walaszek]] (legu: Jeĵi Antonji Valaŝek) ('''Georgo Antono Walaszek'''), ano de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando) kaj vic-sekretario de la '''Eŭropa Estraro de''' [[EDE]]'''-Federacio'''. De la 13-a de septembro [[2012]] ĝis septembro [[2015]] li estis prezidanto de [[EDE]]-Pollando, kaj poste vicprezidanto de la Asocio. En Sosnowiec estas Klubo de [[EDE]]-Pollando aganta ĉe [[Ne-Registara Organizaĵo|Ne-Registaraj Organizaĵoj]] ([[NRO]]) (<ref>http://www.wsparcie.sosnowiec.pl/sngo/baza-ngo-test/355-sosnowiecki-klub-polskiego-stowarzyszenia-europa-demokracja-esperanto.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>). Komence de oktobro [[2013]] venis al '''Sosnowiec''' dum sia turneo tra [[Pollando]] la [[Esperanto]]-ekspozicio (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.silesiakultura.pl/r/miasta/sosnowiec/125-lat-jezyka-esperanto-wystawa-w-sosnowcu |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160204162526/http://www.silesiakultura.pl/r/miasta/sosnowiec/125-lat-jezyka-esperanto-wystawa-w-sosnowcu |arkivdato=2016-02-04 }}</ref>), kiu unue estis oktobre [[2012]] en [[Varsovio]] en la Pola [[Senato]] kaj estis organizita okaze de la '''125-jara Jubileo de Esperanto''' fare de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando) kun financa helpo de '''Mecenato de Esperanto''' [[Etsuo Miyoshi]]. Post la [[Senato]] la ekspozicio estis en [[Malborko]] / [[Malbork]], [[Nowy Staw]], [[Tczew]], [[Gdynia]], [[Pelplin]], [[Wołów]], [[Złotoryja]] kaj [[Vroclavo]]. Al Sosnowiec la ekspozicion invitis la loka rondo de [[EDE]]-Pollando kun la Prezidanto de [[EDE]]-Pollando [[Jerzy Antoni Walaszek]]. La vernisaĝo de la Senata Ekspozicio okazis la 8-an de oktobro 2013 en la Urba Publika Biblioteko, inaŭguris ĝin la Direktorino de la Biblioteko mag. '''Elwira Kabat-Grigorijewa'''. Enkondukan prelegon faris anino de EDE-Pollando Daniela Gizela Matray, parolante pri historio kaj aktualaĵoj de E-Movado en la mondo kaj en Pollando. La inaŭguron ĉeestis krom la anoj de EDE-PL ankaŭ la eks-vicurbestro de Sosnowiec '''Wilhelm Zych''' kiu nun estas la ano de la Urba Konsilantaro kaj kaj Prezidanto de la Urba Komisiono kaj ankaŭ la alia ano de la Urba Konsilantaro '''Jan Bosat'''. La najbaran urbon [[Dąbrowa Górnicza]] reprezentis la eks-urbestro [[Jerzy Talkowski]] kiu estas granda Esperanto-amiko kaj invitis la Senatan Ekspozicion al sia urbo. Ĉeestis ankaŭ la redaktoroj de la loka gazetaro i.a. de "Wiadomości Zagłębia" ("Novaĵoj de la Karbobaseno"), krome partoprenis la vernisaĝon kelkdeko da gejunuloj el la apuda Liceo de [[Bolesław Prus]] en kiu antaŭ la jaroj estis oficiala la lingvo Esperanto sub gvido de mag. '''Maria Krause''' kaj i.a. lernanto '''Jan Górnik''' kiel la unua sukcese plenumis oficialan ekzamenon en la matura (abiturienta) ekzameno en la lingvo Esperanto. Post la prelego okazis longa diskutado, ĉar aperis multaj demandoj de la junularo kaj eĉ de la eksurbestro Talkowski. Poste [[Eduardo Kozyra]] gvidis ĉiujn tra la Ekspozicio, ankaŭ tie aperadis multaj demandoj. Pos ta fino de la Ekspozicio la gravuloj faris enskribojn en la Memorlibroj de la Ekspozicio kaj de la Biblioteko kaj la anoj de EDE-PL iris al la sedejo de la loka klubo de EDE por partopreni en la Eksterordinara Ĝenerala Kunveno de EDE-Pollando por fari ŝanghojn en la Estraro kaj en la Statuto de la Asocio. La Senata Esperanto-ekspozicio de Sosnowiec iris fine de decembro [[2013]] al urbo [[Czeladź]] en [[Supra Silezio]]. La jenaj informoj estas tro afiŝaj por enciklopedia artikolo: '''KONTAKT-RET-ADRESO''' kaj telefona kun [[EDE]]'''-PL''' en Sosnowiec: jerzy.walaszek@wp.pl ; +48 604 471 480 '''Sidejo de la Estraro de''' [[EDE]]'''-PL''': PL-42-210 Sosnowiec, en la sidejo de [[NRO]] ([[Ne-Registara Organizaĵo|Ne-Registaraj Organizaĵoj]]) ((<ref>http://www.wsparcie.sosnowiec.pl/sngo/baza-ngo-test/355-sosnowiecki-klub-polskiego-stowarzyszenia-europa-demokracja-esperanto.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>); Tel.: +48 604 471 480 ; jerzy.walaszek@wp.pl (vicprezidanto de EDE-Pollando), aŭ +48 607 659 404 (prezidanto de EDE-Pollando) '''Pliajn informojn''' kaj aktualaĵojn (novaĵojn) pri [[EDE]]'''-PL''' legu en la artikolo en Esperanta Vikipedio: [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] == Ĝemelaj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Maroko.svg|20ra]] [[Casablanca]] / [[Kazablanko]] en [[Maroko]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Idar-Oberstein]] en [[Germanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Komárom]] en [[Hungario]] * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra|kadra]] [[Roubaix]] en [[Francio]] * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Les Mureaux]] en [[Francio]] * [[Dosiero:Flago-de-Rumanio.svg|20ra]] [[Suceava]] en [[Rumanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Ukrainio.svg|20ra]] [[Dergacze]] en [[Ukrainio]] * {{Ĝemeleco|Dziwnów|Pollando}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commons=Sosnowiec}} [[Dosiero:Górnośląski Związek Metropolitalny.svg|eta|300ra|Situo de Sosnowiec inter la anoj de la Suprasilezia Metropola Ligo]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Urboj de Silezia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] 0s12nrxa5llmw5qaerlfndpzvmptqha 0 201219 9455259 9429112 2026-08-17T07:45:33Z Sj1mor 12103 9455259 wikitext text/x-wiki {{informkesto futbalteamo | nomo = Juventus | dosiero =Juventus FC - logo black (Italy, 2020).svg | plena nomo = Juventus Football Club | kromnomo = La Vecchia Signora <br /> (''La Maljuna Sinjorino'') | fondita = 1897 | stadiono = Juventus stadiono <br /> [[Torino]], {{Italio}} | kapacito = 41 000 | prezidanto = [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20px]] Andrea Agnelli | trejnisto = [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20px]] {{#invoke:Wikidata|claim|P286}} | ttt = www.juventus.com | ligo = unua ligo ''Serie A'' | sezono = 2025/26 | pozicio = 6-a pozicio | modelo de korpo1=_juve1112h | korpo1= FFFFFF | modelo de maldekstra brako1=_juve1112h | maldekstra brako1= FFFFFF | modelo de dekstra brako1=_juve1112h | dekstra brako1= FFFFFF | ŝorto1= FFFFFF | modelo de ŝtrumpoj1=_juve1112h | ŝtrumpoj1= FFFFFF | modelo de korpo2=_juve1112a | korpo2= FFFFFF | modelo de maldekstra brako2= | maldekstra brako2= FF44A0 | modelo de dekstra brako2= | dekstra brako2= FF44A0 | ŝorto2= 000000 | ŝtrumpoj2= 000000 }} '''Juventus FC''' estas piedpilka klubo de [[Torino]], Italio. Ĝi estis fondita la [[1-an de novembro]] [[1897]]. La klubo agadas kadre de la [[Federacio Italia de Futbalo]], {{lang-it|Federazione Italiana Giuoco Calcio}} (FIGC). Ĝi estas la itala piedpilka teamo kun la plej granda nombro da zelotoj (ĉirkau 30% de la suma amaso de italaj piedpilkaj zelotoj). Ĝi estas krome la teamo kiu gajnis la plej grandan nombron de italaj ĉampionludoj (32 krom 2 nuligitaj de Itala Piedpilka Federacio) kaj [[Italaj Pokaloj]] (11 fojoj). Ĝi estas ankaŭ la tria teamo en [[Europo]] en la tuttempa klasifiko de poenktoj gajnitaj en europaj turniroj, estis la unua, kiu gajnis ĉiujn ĉefajn eŭropajn pokalojn ([[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|Ĉampiona pokalo]], [[UEFA-pokalo de pokalvenkintoj|Pokalgajninta pokalo]], [[UEFA-Pokalo]]) kaj estas la nura kiu venkis ĉiujn internaciajn pokalojn agnoskitajn de [[UEFA]]. Aktuale, la trejnisto de la unua vira teamo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286}}. == Historio == === Naskiĝa periodo === La [[1-an de novembro]] [[1897]] Sport Club Juventus naskiĝis en [[Torino]], fondita de grupo da lernantoj de la liceo Massimo D’Azeglio. La unua sidejo estis benko laŭ la korso "Corso Re Umberto" ĉe la angulo kun "Corso Duca di Genova" (nun nomita "Corso Stati uniti"). La unua ludkampo estis en "Piazza d'Armi". La unua uniformo estis blanka ĉemizo anstataŭita baldaŭ de rozkolora ĉemizo kun papilia kravato. La unua matĉo estis en [[Trino Vercellese]], gajnita 15-0. La unua prezidanto estis Eugenio Canfari kiun baldaŭ frato Enrico anstataŭos. Dum unuaj jaroj Juventus ne aliĝis al [[Itala Piedpilka Federacio]] ludante nur amikajn matĉojn. Sed dum [[1900]] la teamo, kiu la antaŭan jaron renomiĝis Juventus Football Club, aliĝis al la Federacio kaj sekve partoprenis al la tria itala piedpilka ĉampionado. Unuan matĉon Juventus ludis kontraŭ FC Torinese kiu tamen venkis 1-0. Postan jaron, [[1901]], la [[14-an de aprilo]], Juventus akiris sian unuan venkon en itala Ĉampionado kontraŭ Ginnastica di Torino 5-0 sed tuj poste malgajnis duonfinalon 3-2 kontraŭ [[A.C. Milan|Milan]]. La atingon de finalo ne tro longe atendis Juventus. Dum 1903 la teamo ludis finalon kontraŭ [[Genoa]] en [[Ĝenovo]] sed perdis je 3-0, kaj kontraŭ la sama teamo, en [[Ĝenovo]], Juventus malgajnis denove finalon en 1904 1-0. Intertempe dum 1903 oni decidis elekti novan trikoton kaj ĝi estis mendita en Anglio de la teamo Notts County kies trikoto havis blankajn kaj nigrajn striojn. Ekde tiam la blanko kaj la nigro fariĝis la koloroj de la teamo. Bonŝancaj koloroj estis, ĉar baldaŭ venis la jaro [[1905]] kiam la formulo de la turniro inkludis finalan serion inter tri teamoj kiu estis Juventus, U.S. Milanese kaj [[Genoa]]. Juventus dufoje venkis Milanese kaj dufoje egalis kontraŭ [[Genoa]]. Je la fino Juventus estis la unua en la klasifiko kaj, unuafoje, itala ĉampiono. [[Dosiero:Scudetto 1905.jpg|eta|300px|Teamo gajninta unuafoje la Ĉampionadon dum 1905]] Intertempe Juventus ŝanĝis sian ludkampon kiu fariĝis la ciklodromo "Umberto I" en Corso Re Umberto. Dum [[1906]] Juventus atingis denove finalan serion, ĉifoje kontraŭ [[Genoa]] kaj [[A.C. Milan|Milan]]. Je la fino Juventus kaj [[A.C. Milan|Milan]] estis egalstate unuaj kaj necesis decidmatĉo kiun oni ludis en [[Torino]] ĉar Juventus markis pli da goloj. La matĉo finiĝis 0-0 ankaŭ post kromtempoj. Plia decidmatĉo necesas kaj laŭ la Federacio la sidejo nun devas esti neŭtrala sed fine la milana stadiono de U.S. Milanese estis elektita. Tiun decidon Juventus ne akceptis kaj decidis ne ludi la matĉon lasante la ĉampiontitolo al [[A.C. Milan|Milan]]. Tiu grava decido plimalbonigis la situacion ene de la teamo kiu estas dividita inter la suiza Prezidanto Dick kaj ena frondo. Je la demando de demisio, fare de la estraro, la prezidanto decidi forlasi sed kun li kelkaj inter la plej bonaj ludantoj forlasis la teamon kiu estis devigita forlasi la ludkampo "Umberto I" kaj revenis al "Piazza d'Armi", translokiĝante tuj poste al Corso Sebastopoli. Komencis malhela periodo por Juventus kun sinsekvo de deludaj jaroj. Oni atingis la plej malaltan punkton dum [[1913]] kiam en la piedmonta serio Juventus estis la lasta. Laŭregule Juventus devus subklasiĝi en duan kategorion sed favoran ŝancon oni proponis ĉar, en la lombarda serio, kreiĝis malplena loko kaj Juventus povis finfine aliĝi al lombarda serio kaj restis en unua kategorio. Riskinte la katastrofon Juventus tuj reprenis sian posicion inter la plej bonaj italaj teamoj antaŭ la suspendo de ĉampionado pro la [[Unua Mondmilito]]. Intertempe, la [[10-an de junio]] [[1915]] naskiĝis socia revuo “Hurra!” kiu (nomita “Hurra Juventus”) ankoraŭ nun estas la oficiala organo de la Juventus F.C. === Intermilita periodo === Dum la unua ĉampionado, [[1920]], post la [[unua mondmilito]] Juventus tuj preskaŭ trafis la finalon malgajnante nur la decidan matĉon de duonfinala serio kontraŭ [[Internazionale]]. Dum tiu jaro la golulo de Juventus Giacone fariĝis la unua ludisto de Juventus ludinta en la [[Itala nacia teamo de futbalo|nacia itala teamo]], en [[Berno]] kontraŭ la [[Svislando|svisa]] teamo. Sed alia granda golulo estis alvenonta. La 5an de Februaro 1922 debutis en ĉampionado Gian Piero Combi. Li fariĝos unu el la plej elstaraj ludistoj en la historio de Juventus. Post malmultaj monatoj Juventus translokiĝis en alia stadiono ĉar tiu de Corso Sebastopoli estis jam tro malgranda. Nova stadiono “Marsiglia” estis inaŭgurita la [[22-an de oktobro]] [[1922]] kaj lokiĝis en samnomita Corso Marsiglia. Dum 1923 okazis io kiu revolucios italan piedpilkon. La ludisto de Pro Vercelli Virginio Rosetta, kiu gajnis du ĉampionadojn kun teamo de Vercelli dum [[1921]] kaj [[1922]], estis konvinkita ludi por Juventus, allogata de interesa posteno trovita de direktantoj de Juventus kaj de repago por loĝi en [[Torino]]. Tio estigis skandalon en itala futbalo laŭ kiu diletanteco estas ankoraŭ dogmo. Juventus estis luktanta kun [[Genoa]] por la unua posicio de la ĉampionada norda serio kaj ĝuste [[Genoa]] denoncis la aferon al la itala Federacio kiu decidis ke la tri matĉoj luditaj de Rosetta por Juventus estis nuligendaj. Naskiĝis forta debato, la direktantoj de Juventus demisiis kaj fine akordo troviĝis sed la tri matĉoj nuligitaj restis kaj ebligis la konkeron de la unua posicio al Genoa kiu gajnos tiel sian naŭan ĉampionadon, la lastan de sia historio ĝis nun. Dum 1923 alia epoka fakto okazis. La prezidanto de Juventus Olivetti estis anstataŭita de [[Edoardo Agnelli]], filo de la fondinto de FIAT. Komencis tiam la historio de la presenco de la familio Agnelli apud Juventus, kiu daŭras ankoraŭ nun. La postan jaron ([[1924]]) denove Juventus malgajnis nur dum la lastaj matĉoj lukton por la finaloj ĉifoje kontraŭ Bologna, kiu venkos la titolon. Sed dum la somero de 1925 alvenis la avanulo Hirzer kaj Juventus pli kaj pli fortiĝis, larĝe gajnis Ba nordan serion kaj atingis finalon de norda serio kontraŭ Bologna. Post du egalstatoj 2-2 en Bologna, kaj 0-0 en Torino, oni ludis la decidmatĉon en Milano la [[2-an de aŭgusto]] en drama situacio: antaŭ kvar tagoj la trejnisto de Juventus, Jeno Karoly, mortis pro infarkto. Kvankam la drama situacio Juventus atingis per 2-1 la venkon kaj la nacian finalon kontraŭ Alba, gajninto de suda serio. Kiel kutime dum la tiamaj finaloj inter nordaj kaj sudaj teamoj la matĉoj estis senluktaj (7-1 en [[Torino]] kaj 5-0 en [[Romo]]) kaj Juventus estis por la dua fojo itala ĉampiono. Malmultajn jarojn antaŭe naskiĝintis la kutimo kudri sur la ĉemizoj de la teamo, kiu gajnis antaŭan ĉampionadon, Venkŝildon nomita en la itala "Scudetto" kaj tiam Juventus povis unuafoje surmeti tiun prestiĝan ŝildon. Hirzer restis en [[Torino]] nur du jarojn sed dum 1928 alvenis de [[Casale Monferrato]] la arierulo Caligaris kiu jam ludis kun Rosetta kaj Combi en la [[nacia teamo]]; poste, dum 1929, de Argentino alvenis la avanulo Raimundo Orsi kaj fine dum 1930 alvenis de Alessandria la mezulo Giovanni Ferrari. Tiel Juventus komencis ĉampionadon 1930-31 kun grandega teamo. De 1929 la ĉampionadon oni ludis per unika nacia serio de 18 teamoj kaj je la mezo de la ĉampionado 1930-31 Juventus estis jam gajninta 14 el 17 matĉoj kaj facile Juventus restis unua ĝis la fino gajninte la trian ĉampionadon de sia historio. Dum 1931-32 la plej granda rivalo estis Bologna kiu restis longe en unua loko. Sed je la 26a ludtago Juventus surpasis Bologna, tuj antaŭ rekta matĉo kiu okazis en Torino. Juventus venkis Bologna 3-2 per decida golo markita de Vecchina je dek minutoj de la fino kaj kvara Venŝildo estis konkerota. Posta ĉampionado (1932-33) estis tute senlukta: Juventus gajnis la ĉampionadon du ludtagojn pli frue ol la fino, la plej bona golmarkisto estis avanulo de Juventus Felice Placido Borel kun 29 goloj. Pli batalita estis male ĉampionado 1933-34 kiam Juventus luktis longe kontraŭ [[Ambrosiana Inter]]. Je 7 ludtagoj de la fino okazis en [[Torino]] direkta matĉo kiam Ambrosiana havis unu poenton da avantaĝo. La matĉon oni ludis sub la pluvo kaj la rezulto estis egalstato 0-0 ankaŭ pro eraro de Orsi kiu maltrafis la eblecon marki per punŝoto. Sed post tiu matĉo impresa sinsekvo de 6 venkoj ebligis superon de rivalo kaj atingon de plia Venkŝildo. Denove Borel estis plej bona golmarkisto ĉifoje per 31 goloj. Dum 1933 Juventus translokiĝis denove, ĉifoje al nova "Stadio Benito Mussolini" konstruita por la Tutmonda Universitataj Ludoj kaj renomita post la [[dua mondmilito]] Urba Stadiono. Dum ĉampionado 1934-35 okazis denove longa batalo kun [[Ambrosiana Inter]] kaj la du teamoj alvenis al la lasta ludtago egalstate en la unua loko de klasifiko. Juventus ludis en Florenco kaj Ambrosiana en Romo kontraŭ Lazio. Dum Ambrosiana kolapsis pro malgajno 4-2, Juventus venkis Fiorentina 1-0 per golo de Giovanni Ferrari kaj konkeris kvinan sinsekvan ĉampionadon. Ĝi estis ankaŭ la lasta matĉo kun Juventus de Giovanni Ferrari kiu dum la somero de 1935 lasis Juventus por iri kurioze ĝuste al Ambrosiana Inter kie la ludisto gajnos ankoraŭ multe, tiom ke li estas ankoraŭ nun la rekordulo de gajnitaj italaj ĉampionadoj. Ankaŭ Raimundo Orsi forlasis tiam por reiri al Argentino. Post la foriro de Ferrari kaj Orsi la ciklo de tiu granda teamo finiĝis. Dum ĉampionado 1937-38 Juventus fuŝis bonegan ĉampionadon akirante tri poentojn (tri egalstatoj kaj du malgajnoj) dum lastaj kvin matĉoj kaj estis tiel dua post Ambrosiana. Juventus povis konsoli sin gajnante en tiu jaro sian unuan italan Pokalon kiun Juve gajnis denove dum 1942 per finalo kontraŭ [[A.C. Milan|Milano]], sed ne plu sukcesis kunigi alian grandan teamon. === Postmilita epoko === La unua ĉampionado post la dua mondmilito estis duelo inter Torino kaj Juventus. Kiam mankis nur du matĉoj de la fino Juventus estis unua, du poentojn antaŭ Torino sed en la rekta alfrontiĝo Torino venkis Juventus 1-0 per golo markita de eksa ludisto de Juventus Gabetto kiu fariĝos unu el la plej elstaraj ludistoj de la historio de Torino Calcio. Dum la lasta matĉo Juventus egalstatis en [[Napoli]] kaj maltrafis la venkon de ĉampionado. Sed la dua loko, kiun Juventus okupis dum tiu piedpilka jaro, fariĝis kutima dum la postaj jaroj malantaŭ la granda teamo de Torino. Blankanigranoj estis duaj kaj dum 1946-47 kaj dum 1947-48 kvankam en tiuj jaroj debutis estonta granda ludisto, Gianpiero Boniperti. Dum 1949 post la drama fino de la granda teamo de Torino, Juventus tute renoviĝis per la akiro de [[Danio|danoj]] John Hansen kaj Praest, kaj de argentino Martino. Elstara situacio de ĉampionado 1949-50 estis sendube la matĉo ludita en [[Torino]] la 5an de Februaro 1950 kiam [[A.C. Milan|Milan]], kiu estis dua tri poentojn malantaŭ Juventus, venkis 7-1 dum unu el la plej katastrofaj malgajnoj de la historio de Juventus sed la teamo reagis brilege kaj gajnis 8 matĉojn sinsekve post tiu, akirante nenuligeblan avantaĝon en la klasifiko por gajni denove la Ĉampionadon post 15 jaroj. Alia danulo, Karl Hansen, frato de John, anstataŭigis Martino kaj dum 1951-52 Juventus gajnis denove la ĉampionadon. Tiu jaro tamen estis la fino de granda ciklo ne nur por Juventus sed por la tuta torina piedpilko. De 1925 ĝis 1952 15 de 25 ĉampionadoj estis gajnataj de torinaj teamoj. La postaj jaroj vidis malrapidan dekadencon de Juventus: post du duaj lokoj dum ĉampionadoj 1952-53 kaj 1953-54 oni malkreskis ĝis la 7a loko de 1954-55, la 12a de 1955-56 kaj la 9a de 1956-57. Sed dum la somero de 1957 novaj ludantoj kaj nova trejnisto alvenis. La ludantoj estis la avanuloj Sivori de Argentina, Charles de Kimrujo kaj la itala Nicolè de Padova, la trejnisto estis Ljubisa Brocic de Jugoslavio. Le rezulto estis krom plej bonaj atendoj, post senkonkura ĉampionado Juventus estis unua 8 poentojn antaŭ Fiorentina kaj gajnis sian dekan ĉampionadon fariĝante la unua teamo en Italio atinginta tiun rezulton kiun la itala Federacio premiis per ŝtelo kudrita sur la [[ĵerzo]]. La postan jaron Juventus ludis unuan matĉon en Coppa dei Campioni kontraŭ [[Aŭstrio|aŭstria]] Wiener SK, la Juventus venkis 3-1 en Torino sed terura malvenko 7-0 en [[Wien]] finigis tiun unuan sperton. La tiujara ĉampionado ne estis pli feliĉa: Juventus estis kvara kaj la gajno de Itala Pokalo (finalo gajnita kontraŭ Inter 4-1) ne savis la postenon de Brocic kiu estis anstataŭita de Cesarini kaj nova gajno alvenis: la ĉampionado 1959-60 estis denove senkonkura kaj Juventus gajnis Itala Pokalo por la dua sinsekva fojo venkante Fiorentina dum la finalo ludita en Milano. Dum la piedpilka jaro 1960-61 Juventus partoprenis denove al Ĉampiona Pokalo kaj denove unua matĉo en [[Torino]] estis venko 2-0 kontraŭ CDNA de Sofio sed denove la dua matĉo en [[Sofio]] estis katastrofa malgajno je 4-1 kaj denove Juventus haltis tro frue. La tiujara ĉampionado, dum kiu la trejnisto Parola anstataŭis Cesarini, estis kapĉekape lukto kontraŭ Inter. Tri sinsekvaj malgajnoj de Inter en la decida parto de la ĉampionado permesis al Juventus alveni al rekta matĉo kun avantaĝo da kvar poentoj. La nura espero por Inter esti gajni tiun matĉon kiun oni devis ludi en Torino la 16a de Aprilo 1961. Kiel tiam okazis kutime la publiko estis tro multnombra por la enteneco de la stadiono kaj multaj zelotoj transpasis la barierojn kaj sidiĝis ĉe la limo de la ludkampo. Inter rifuzis ludi en tiu etoso kaj la matĉo ne eĉ komenciĝis. Itala Federacio decidis antaŭe aljuĝi la gajnon al Inter kaj la lukto inter la du teamoj daŭris ĝis la lasta ludtago kiam Inter malvenkis en Catania lasante la venkŝildon al Juventus. Du tagojn antaŭe Federacia Apelacia Komisiono decidintis reludi la matĉo Juve-Inter nuligante la venkon de Inter. Inter, pro protesto, ludis tiun matĉon per juna teamo kaj Juventus venkis 9-1. Tiu estis ankaŭ la lasta matĉo de Gianpiero Boniperti post 444 matĉoj de ĉampionado kaj 178 goloj. Sen li Juventus perdis sian kompatecon kaj la 1961-62 estis deluda jaro kun katastrofa fino: unu egalstato kaj naŭ malvenkoj dum lastaj dek ludotagoj kaj dekdua posicio en klasifiko. Por la unua fojo Juventus progresas en Ĉampiona Pokalo ĝis la kvaronfinalo kontraŭ la granda [[Real Madrid]]. Post duobla 1-0 (por [[Real Madrid|Real]] en [[Torino]], kaj por Juventus en [[Madrid]]) [[Real Madrid|Real]] gajnis decidan matĉon en Pariso 3-1. La forlaso de Charles dum la somero de 1962 ne helpis kaj Juventus dum 1962-63 ne iris preter longa sed senesukcesa postsekvo al Inter. La postaj tri jaroj enhavis malhelajn ĉampionadojn dum kiuj Juventus estis ĉiam malproksima de la lukto por Venkŝildo sed estis rimarkinda la unua eŭropa finalo de la storio de Juventus. Juventus ludis la finalon de Foira Pokalo en Torino la 23a de Junio 1965 kontraŭ Ferencvaros. Juventus tamen malvenkis 1-0 pro golo de Fenyvesi en la dua duontempo. Tiujare Juventus ĉiuokaze konsoliĝis per gajno de Itala Pokalo dum finalo gajnita 1-0 en Romo kontraŭ Inter. Intertempe la trejnisto fariĝis, de la somero de 1964, la [[Paragvajo|paragvaja]] Heriberto Herrera, kaj Omar Sivori forlasis Juventus por [[S.S.C. Napoli|Napoli]] dum somero de 1965. La ĉampionado 1966-67 finfine vidis Juventus denove luktantan por la Venkŝildon. Tamen ŝajnis, je kvar matĉoj de la fino, ke Inter longigis definitive la avantaĝon ĝis kvar poentoj post la malvenko de Juventus en Milano kontraŭ Milan. Sed Juventus gajnis la postan rektan matĉon kontraŭ Inter 1-0 kaj sukcesis resti ĝis la fino proksime de Inter. Dum la lasta ludtago, strange ludita Ĵaŭdon, Juventus venkis Lazio en Torino dum Inter malgajnis en [[Mantuo]] kaj estis preterpasita de Juventus kiu tiel gajnis sian tridekan "Scudetto". Dum 1967-68 ĉampionado ne donacis emociojn al blankanigraj zelotoj sed unuafoje Juventus atingis duonfinalon de Ĉampiona Pokalo post tri ekvilibregaj matĉoj kontraŭ Eintracht Braunschweig per golo de Magnusson en decida matĉo de [[Berno]], gajnita de Juventus 1-0. Tamen en la duonfinalo kontraŭ Benfica, de la granda avanulo [[Eusébio Da Silva Ferreira|Eusébio]], Juventus malgajnis ambaŭ matĉojn, je 2-0 en [[Lisbono]], je 1-0 en [[Torino]]. === La prezidanteco de Boniperti === Dum la somero de [[1968]] nacia teamo de Italio fariĝis unuafoje europa ĉampiono: unu el la protagonistoj de tiu gajno estis juna avanulo Pietro Anastasi kiu estis ankaŭ kontribuinta per tri goloj al la historia malvenko de Juventus en Varese, je 5-0 dum Februaro de [[1968]]. Juventus rekrutis Anastasi kaj tiu granda aĉeto, kun aliaj faritaj tiujare, estis la montro de la ambicioj de Juventus kiu tamen ne akiris pli ol la kvara posicio en ĉampionado 1968-69. Postan jaron Carniglia anstataŭigis Herrera kiel trejnisto kaj la eksa ludisto Giampiero Boniperti fariĝis Delegita Administranto. Juventus estis denove luktanta por la ĉampionado kaj nur en lastaj matĉoj estis distancigita de Cagliari kaj Inter, kaj estis tria. Gravaj novaj rekrutoj markis la someron de 1970: la avanulo Bettega, la halfoj Causio kaj Capello kaj la arierulo Spinosi. La ĉampionado ne estis eminenta, Juventus estis kvara, dekunu poentojn post Inter, itala ĉampiono, sed la teamo atingis denove finalon de Foira Pokalo. Post gajna duonfinalo kontraŭ [[Germanio|germana]] Köln la kontraŭuloj en la finalo estis [[Anglio|angla]] Leeds United. La unua matĉo en [[Torino]] estis egalstato 2-2, kiel la dua matĉo en Leeds 1-1 sed ekde kiu jaro la regulo starigis ke en kazo de egalstato venkis la teamo kiu markis pli da goloj malhejme kaj tiel, por la dua fojo, Juventus maltrafis la Foiran Pokalon. La trejnisto de Juventus fariĝis en Marto de 1971 la ĉeĥa Cestmir Vycpalek kaj dum Julio Giampiero Boniperti fariĝis Prezidanto. En 1971-72 Juventus komencis bonege kaj restis longe kape de la klasifiko, sed du sinsekvaj egalstatoj en la dudekkvina kaj dudeksesa permesis la superadon al Torino. Sekvan maĉon tamen Juventus gajnis kontraŭ Inter 3-0, dum Torino malvenkis kontraŭ [[A.C. Milan|Milan]], kaj prenis avantaĝon je unu poento kiun Juventus plutenis ĝis la fina matĉo kontraŭ Vicenza kiu donacis, per venko 2-0, la "scudetto" al blanka kaj nigra teamo. Postan jaron alia kapĉekapa lukto markis, ĉifoje kontraŭ [[A.C. Milan|Milan]]. Je la deknaŭa ludotago estas kapa matĉo [[A.C. Milan|Milan]]-Juventus. Juventus estis venkanta 2-1 kiam je kvin minutoj de la fino Biasiolo egalstatigis. Tiu deludo estis por Juventus peza frapo kaj du malvenkoj en sekvaj kvin matĉoj malproksimigis la teamon de la kapo je ses poentoj kun nur ses matĉoj ludendaj. Necesis miraklo sed miraklo okazis kaj Juventus gajnis ses sinsekvajn matĉojn kaj ĝuste en la lasta ludotago la malvenko de Milan en Verona, je 5-3, permesis al Juventus superi [[A.C. Milan|Milan]] kaj konkveri dekkvaran ĉampionadon. [[A.C. Milan|Milan]] prenis sian revanĉon en Itala Pokalo en kiu [[A.C. Milan|Milan]] venkis Juventus en la finalo je 6-5 per punŝotoj. Tiu jaro por Juventus estis gravega jaro ankaŭ en Europa ĉar unuafoje ĝi atingis la finalon de la Ĉampiona Pokalo. Tiun matĉon Juventus ludis kontraŭ Ajax de la grandega Johan Cruyff. Malgraŭ epoka migrado de zelotoj al [[Beogrado]], por la tria fojo Juventus perdis la finalon je 1-0. La ĉampionado 1973-74 estis sensukcesa postsekvo al Lazio kiu surprize konkveris sian unuan "scudetto" kaj la ebleco atingi denove la finalon de Ĉampiona Pokalo, kiu ŝajnis konkreta post la elimino de Ajax en okonfinalo, estingiĝis kontraŭ alia nederlanda teamo, [[FC Twente|Twente Enschede]], kiu venkis dufoje Juventus en duonfinalo. Dum la somero del 1974 alvenas de Atalanta unu el plej grandaj ludistoj de la historio de Juventus, Gaetano Scirea kaj la rezulto montriĝis tuj. Je la kvina ludotago Juventus prenis la kapon de la klasifiko kaj ne lasis ĝin ĝis la fino. Tiun someron alia juna ludisto alvenis de Como, la arierulo Marco Tardelli kaj alia venka sesono ŝajnis komenci. Je la fino de la unua rondbatalo Juventus estis unua, antaŭante Torino, la dua, je tri poentoj. Poste Juventus plulongigis la avantaĝon ĝis kvin poentoj je naŭ matĉoj de la fino. Sed tiam tri sinsekvaj malgajnoj venis kaj Juventus estis superata de Torino kiu restis unua ĝisfine gajnante la ĉampionadon unuafoje post 27 jaroj. Dum la somero de 1976 tri homoj alvenis al Juventus de la urbo [[Milano]]: de Inter venis la avanulo Boninsegna (kiu anstataŭigis Anastasi), de [[A.C. Milan|Milan]] venis la halfo Benetti kaj la nova trejnisto, Giovanni Trapattoni. La ĉampionado komencis tuj bonege por Juventus kiu gajnis sinsekve la unuajn sep matĉojn . La vico estis interrompita de malgajno kontraŭ Torino kiu preterpasis Juventus sed la kuro de Juventus ne finiĝis kaj je la fino del la unua rondabatalo estis unua egalmerite kun Torino, akirinte 25 poentoj de 30 disponeblaj. La dua rondbatale ne malrapidigis Juventus kiu post kapĉekapa lukto finis la ĉampionadon unua antaŭ Torino je 1 poento. Estis rekorda ĉampionado por blankanigranoj, 2 malgajnoj, 5 egalstatoj kaj 23 gajnoj. Sed tiu jaro estis historia por Juventus por alia kialo: unuafoje, post duobla finalo kontraŭ Athletic Bilbao, Juventus gajnis europan pokalon: UEFA Pokalon. Dum la unua matĉo en Torino Juventus gajnis pro golo de Marco Tardelli, dum la dua matĉo Bettega avantaĝigis Juventus je la sepa minuto, tuj poste Irureta egalstatigis. Dum la finaj minutoj Carlos avantaĝigis Athletic Bilbao sed 2-1 estis la fina rezulto kaj Juventus, markinte pli da goloj eksterhejme, gajnis la pokalon. 1977-78 estis alia bonega sezono. Malgraŭ malforta rezisto de [[A.C. Milan|Milan]] komence kaj poste de surprizanta Lanerossi Vicenza, Juventus gajnis sendispute sian dekokan "Scudetto". En la Ĉampiona Pokalo Juventus maltrafis finalon pro malgajno en la duonfinalo kontraŭ Bruges. Estis decida la ekstra tempo en la dua matĉo, ludita en [[Belgio]], kiam Bruges markis decidan golon je 3 minutoj de la fino. Tiusomere ludistoj de Juventus kovriĝis per gloro en [[Itala nacia teamo de futbalo|Itala nacia teamo]] kiu estis kvara en la monda ĉampionado en [[Argentino]]. En la decida matĉo kontraŭ [[Nederlando]] naŭ italaj ludistoj el 11 estis de Juventus. Tiom granda streĉo estis pagenda kaj la posta jaro estis deludiga por Juventus kiu foriris post la unua rondo en Ĉampiona Pokalo kaj estis tria en ĉampionado. Nura [[konsolo]] por Juventus estis la konkvero de ĝia sesa Itala Pokalo en la finalo ludita en [[Napoli]] kontraŭ Palermo kaj decidita de golo de Franco Causio en la dua ekstra tempo. 1979-80 estis alia malhela sezono; ĉefe la unua rondbatalo de la ĉampionado estis tre deludiga por Juventus kiu estis funde de la klasifiko, la rekupero de la dua rondbatalo portis la teamo ĝis la fina dua loko. En Pokalgajninta Pokalo Juventus iris denove tre proksime de la finalo, perdita je 2 minutoj de la fino de la dua matĉo de duonfinalo kontraŭ [[Anglio|angla]] Arsenal kiam juventaj zelotoj estis jam festantaj pro la atingo de la finalo. Somere de 1980 la Federacio decidis, post multaj jaroj, repermesi la aĉeton de fremdaj ludistoj kaj ĝuste de Arsenal alvenis la [[Irlando|irlanda]] Liam Brady kaj Juventus reprenis sian lokon kape de la klasifiko. Estis malfacile lukto kontraŭ Roma kaj [[S.S.C. Napoli|Napoli]] sed ankaŭ tiujare Juventus restis unua je la fino. La ĉampionado 1981-82 komencis tuj per ses venkoj sed poste Fiorentina superis Juventus kaj finis ĉekape la unuan rondbatalon. Spurto inter du decidis ankaŭ tiun ĉampionadon kaj ankaŭ tiufoje Juventus gajnis je unu poento dankal punŝoto de Liam Brady kiam mankis nur 15 minutoj al la fino de la lasta matĉo. Tamen la tempo de Brady ĉe Juventus estis finanta kaj, anstataŭ li, alvenis du grandegaj ludistoj: la [[Pollando|pola]] Zbigniew Boniek kaj la [[Francio|franca]] [[Michel Platini]]. Dum tiu somero ses ludistoj de Juventus fariĝis monda ĉampionoj en [[Hispanio]]. === La epoko de Platini kaj Baggio === Por Juventus piedpilka jaro 1982-83 devintus esti triumfa. La komenco tamen en ĉampionado estis terura, du malvenkoj en la unuaj tri matĉoj. Tiel Roma prenis la unuan lokon kaj, malgraŭ longa postsekvo, Juventus devis kontentiĝi per dua loko. Tamen en la Ĉampiona Pokalo por Juventus la vojo estis sinsekvo de grandaj plenumadoj. La teamo atingis la finalon gajninte 5 el 8 matĉojn kaj sen malgajnoj sed la finalo en [[Ateno]] estis denove malprospera kaj Hamburger SV gajnis 1-0. Tiu matĉo estis la lasta en Juventus por du grandegaj ludistoj, la avanulo Roberto Bettega kaj la golulo Dino Zoff. Je la fino de la piedpilka jaro alvenis la nura gajno de tiu granda teamo kiu venkis Verona en la dua matĉo en [[Torino]] 3-0 post malvenko je 2-0 en [[Verona]]. La posta ĉampionado komencis per venko 7-0 kontraŭ Ascoli kaj la ĉampionado daŭris kun la Juventus sendispute unua ĝis la 21a ludtago kiam Juventus alfrontis Torino. Je la deka minuto de la dua duontempo Selvaggi markis por Torino, ŝajnigante ke la supereco de Juventus povas esti disputata sed post 10 minutoj [[Michel Platini|Platini]] egalstatigis kaj post plu dek minutoj ankoraŭ [[Michel Platini|Platini]] markis donante la venkon al Juventus kiu venkos fine de la ĉampionado sian 21a venkoŝildon. Sed tiu piedpilka jaro vidis grandan triunfon por Juventus kiu duafoje gajnis europan pokalon. Post senmalvenka vojo, Juventus venkis Porto dum la finalo de [[Bazelo (urbo)|Bazelo]] 2-1 per goloj de Vignola kaj Boniek kaj gajnis unuafoje la Pokalvenkistan Pokalon. Alia granda ludisto forlasis Juventus tiusomere, Claudio Gentile, kiu iris al Fiorentina. La ĉampionado 1984-85 estis senbrila kaj la fina loko estis delude kvina sed alian grandan celon havis Juventus: la sukceso en Ĉampiona Pokalo. La vojo de Juventus estis denove bonega kaj la teamo atingis la finalon en kiu trovis Liverpool kiun Juventus estis venkinta dumvintre en [[Torino]] 2-0 gajnante unuafoje la Europa Superpokalo. La loko de la finalo estis [[Bruselo]] kaj la atendado estis granda ankaŭ ĉar por multaj juventaj ludistoj povus esti la lasta ebleco por gajni tiun trofeon. Unu horo kaj duono de la matĉo pro kialoj neniam klarigitaj grupo de anglaj zelotoj superpasas barieron kiu dividas ilin de la italaj kaj atakas grupon de italoj. La pacaj zelotoj teruriĝintaj retropaŝis premante la aliajn zelotojn malantaŭ ili kontraŭ la murojn kiuj limitis la alian ekstremaĵon de la sektoro. Estiĝis terura kunpremo kaj la falintoj estis surtretitaj de la panikanta homamaso. La rezulto estis tragedio. 39 uloj mortiĝis tiuvespere. Malgraŭ la dramaj okazoj UEFA petis ke la matĉo okazos kaj Juventus kaj Liverpool ludis la finalon. Juventus gajnis la Pokalon venkante 1-0. Pro la respondecoj de siaj zelotoj anglaj teamoj estis ekskluditaj de la europaj pokaloj sed, pro la violenta reago de juventaj zelotoj al la okazo, eĉ Juventus estis punita ludi senpublike venontajn du hejmajn matĉojn. Por multaj ludistoj estis la lasta matĉo kun blankanigra trikoto: Tardelli, Rossi, Boniek kaj postan jaron okazis totala renovaĵo. Alvenis la avanuloj Aldo Serena kaj Michael Laudrup, la halfoj Massimo Mauro kaj Lionello Manfredonia. La komenco de la piedpilka jaro estis entuziasma. Juventus gajnis unuajn ok matĉojn kaj finis la unuan rondbatalon unua kun avantaĝo je 6 poentoj de Napoli kaj 8 de Roma. Intertempe Juventus ludis en Tokjo por la Interkontinenta Pokalo kontraŭ Argentinos Juniors. Je la komenco de dua duontempo Ereros markis por la argentinoj kaj post ok minutoj Platini egalstatigis per punŝoto, tuj post denove Platini markis per belega golo sed la arbitro nuligis la golon por ofsajdo de Brio, ankoraŭ la argentinoj markis sed je 8 minutoj de la fino Laudrup egalstatigis ankoraŭ. La rezulto ne ŝanĝis poste, ĝis la fino de la ekstertempoj. Granda performanco, dum la decidaj punŝotoj, de la golulo Tacconi, kiu paratis du punŝotojn al la kontraŭuloj, gajnigis unuafoje la pokalon al Juventus. Sed dum la dua rondabatalo Roma nuligis la avantaĝon atingante Juventus je 2 tagludoj de la fino. Sed malvenko de Roma kontraŭ Lecce kaj venko de Juventus kontraŭ [[A.C. Milan|Milan]] redonis avantaĝon al Juventus kiu gajnis tiel sian dudekduan ĉampionadon. Post tiu agrabla fino Trapattoni forlasis post dek jaroj da sukcesoj Juventus kaj Rino Marchesi alvenis anstataŭe, sed en 1986-87 Juventus postsekvis longe kaj sensukcese Napoli de Maradona kiu gajnis sian unuan venkŝildon kaj fine de la jaro aliaj du granduloj forlasis Juventus kaj piedpilkon, Michel Platini kaj Gaetano Scirea. Dum 1987-88 alvenis de [[Kimrio]] Ian Rush, kiu tamen deludos la atendon de la zelotoj. La ĉampionado estis tre malhela kaj fine de la jaro Juventus devis eĉ ludi decidan matĉon kontraŭ Torino por atingi lokon en UEFA Pokalo. La matĉon Juventus gajnis 4-2 per punŝotoj sed estas la lasta de Marchesi kiu estis anstataŭita de Dino Zoff. Novaj ludistoj alvenis, la [[Portugalio|portugala]] Rui Barros, la [[Ukraino|ukraina]] Zavarov kaj la itala Altobelli sed alia senentuziasma jaro okazis. Juventus restis en la ĉampionado ĉiam for de la unua loko faj fine estis kvara. En la UEFA Pokalo Juventuz atingis la kvaronfinalon kie tamen [[S.S.C. Napoli|Napoli]] eliminis ĝin venkante 3-0 ekstertempe en [[Napolo]], post la venko de Juventus en Torino 2-0 en la unua matĉo. La foriro de Michael Laudrup kaj Massimo Mauro estis kompensita de la alveno de la belorusa Alejnikov kaj de la avanulo Totò Schillaci. Neniam luktante por la Venkŝildo Juventus finis ĉampionadon sepa sed konkveris kaj la Italan Pokalon kaj la UEFA Pokalon. La Italan Pokalon Juventis gajnis en duobla matĉo kontraŭ Milan, egalstatante 0-0 en Torino kaj venkante 1-0 per golo de Galia en dua matĉo en [[Milano]]. Ankaŭ la finalon de UEFA Pokalo Juventus ludis kontraŭ itala teamo, Fiorentina. La unuan matĉon en Torino Juventus gajnis 3-1, egalstato en [[Avellino]] (la ludkampo de [[Florenco]] estis ekskludita) gajnigi pokalon al blankanigra teamo. Je la fino de piedpilka jaro, post dudek jaroj, Gianpiero Boniperti lasis la prezidantecon de Juventus. Li estis anstataŭita de Vittorio Chiusano kiel Prezidanto, kvankam la plenuma Prezidanto fariĝis Luca di Montezemolo. Estis adiaua jaro ankaŭ por la Urba Stadiono kiun Juventus forlasis post 57 jaroj por ludi en la Alpa Stadiono, konstruita por la [[Futbala Mondpokalo 1990|Mondpokalo 1990]]. Eĉ la trejnisto Dino Zoff, malgraŭ la sukcesoj, estis anstataŭita de Gigi Maifredi. La elekto, akre kontestita de la zelotoj, ne estis bonŝanca. Danke al granda plenumo de la alveninto de Fiorentina, Roberto Baggio, Juventus restis en la unuaj lokoj ĝis la dudekunua ludtago kiam, je unu poento de Sampdoria unua en la klasifiko, okazis matĉo en [[Ĝenovo]] ĝuste kontraŭ Sampdoria. Juventus bone batalis sed fine Sampdoria venkis 1-0. Okazis nenklarigebla kolapso: dum la postaj dektri matĉoj Juventus akiris nur tri venkojn, malgajnante 6 matĉojn. La blankanigra teamo finis la ĉampionadon en sepa loko, la plej malbona dum la lasta dudeknaŭ jaroj. Konsolo ne alvenis de Pokala Pokalo kie Juventus foriĝis en la duonfinalo kontraŭ [[FC Barcelona|Barcelona]]. Maifredi tuj foriris, kiel ankaŭ Luca di Montezemolo, kaj Giovanni Trapattoni revenis post kvin jaroj, samtempe Boniperti revenis post unu jaro. Kun ili alvenis ankaŭ la germanoj Jurgen Koehler kaj Stefan Reuter. Juventus revenis al sia kutimaj lokoj en la klasifiko sed Milan estis ankoraŭ for kaj la teamo estis nur dua un ĉampionado je 8 poentoj de la milana teamo. Dua tamen estis ankaŭ en Itala Pokalo malgajninte la finalon kontraŭ Parma. Post venko je 1-0 en [[Torino]] Juventus malgajnis en Parma 2-0. Por la ĉampionado 1992-93 alvenis la angla David Platt kaj la germana Andreas Moller sed la teamo neniam luktantis por la gajno de la venŝildon. Tamen la tre profita estis la vojo de Juventus en UEFA Pokalo, ĝis la finalo kontraŭ Borussia Dortmund. La unua matĉo en Dortmund komencis malbone per golo de Rummenigge, sed baldaŭ alvenis egalstatigo de Dino Baggio, tuj post markis Roberto Baggio kiu markis ankoraŭ en la dua duontempo. La dua matĉo en [[Torino]] estis triunfo je 3-0 (ankoraŭ du goloj de Dino Baggio) kaj Juventus portis hejmen triafoje la UEFA Pokalon. === La epoko de Lippi === Dum la somero de [[1993]] du grandaj avanuloj plifortigis la teamon, Fabrizio Ravanelli kaj Gianluca Vialli. Ŝajnis la bona jaro por atingi la venkŝildon sed kontraŭe la jaro estis tute malĝoja: for de [[A.C. Milan|Milan]] (denove unua) en ĉampionado, Juventus ne marŝis longe eĉ en la pokaloj. Estis la momento taŭga por renovigo: Trapattoni kaj Boniperti definitive foriris kaj fakte nova epoko komencis kiam alvenis Antonio Giraudo kiel administranto, Luciano Moggi kiel sporta direktoro, Roberto Bettega kiel vicprezidanto kaj Luciano Lippi kiel trejnisto. Alvenis ankaŭ novaj ludistoj, precipe la arierulo Ferrara de Napoli kaj la halfoj Paulo Sousa de Sporting Lisbona kaj Deschamps de Marseille. Sed la granda novaĵo estis avanulo alvenante de la junaj teamoj de Juventus kiu fariĝis tuj ĉefrolulo, [[Alessandro del Piero]]. La rezulto estis eksterordinara: Juventus batalantis tuj por la unua loko kaj je la dekkvina ludtago, venkante Parma eksterhejme 3-1, akiris avantaĝon da du poentoj ne pli nuligita. En la duarondbatala matĉo kontraŭ Parma en Torino grandioza venko je 4-0 donas al Juventus la certecon gajni la Venkŝildon. Tiujare Juventus alvenis ankaŭ finalojn kaj en Itala Pokalo kaj en UEFA Pokalo, ĉiam kontraŭ Parma. En UEFA Pokalo Juventus malgajnis 1-0 en Parma (golo de eksa juventulo Dino Baggio) la unuan matxcon. La dua ludita en Milano, malgraŭ golo de Vialli en unua duontempo, estis decidita de golo ankoraŭ de Dino Baggio en dua duontempo. La revanĉo okazis en Itala Pokalo kiam Juventus venkis kaj en [[Torino]] (1-0) kaj en [[Parmo]] (2-0). Trovis gloron tiufoje la arierulo Sergio Porrini kiu markis la decidan golon en [[Torino]] kaj markis la unuan golon en [[Parmo]]. La arierulo Vierchowod kaj la halfo Jugovic aliĝis al Juventus dum la somero, sed foriris Roberto Baggio, post kvin jaroj en Juventus, por atingi [[A.C. Milan|Milan]], kaj Jurgen Kohler kiu forlasis piedpilkon. La jaro 1995-96 komencis malbone en la Ĉampionado kie [[A.C. Milan|Milan]] antaŭeniĝis tuj kaj akiris avantaĝon da 6 poentoj je la fino de la unua rondbatalo. La streĉoj de Juventus ne sufiĉis por rekuperi sed la menso de Juventus estis koncentrita sur la Ĉampiona Pokalo kie la vojo de Juventus alvenis ĝis la finalo en Romo. La kontraŭulo estis denove Ajax, kiel en 1973. Ĉifoje tamen Ravanelli markis tuj por Juventus, sed Ajax egalstatigis ĉe la fino de la unua duontempo. Juventus ludis plibone ol Ajax sed golo ne venis plu eĉ en la ekstertempoj. La punŝotoj estis tial decidigaj kaj la golulo Peruzzi paratis du, gajnigante duafoje la pokalon al blankanigra teamo. La somero de 1997 portis al Torino kvari novajn grandulojn, la avanuloj Alen Boksic kaj Christian Vieri, la halfo [[Zinedine Zidane]] kaj la arierulo Paolo Montero sed du aliaj avanuloj lasis Juventus, Fabrizio Ravanelli kaj Gianluca Vialli kiu ambaŭ iris al [[Anglio]]. Tiu jaro la ĉampionado estis sendisputa, Juventus gajnis ĝin kun du matĉoj ankoraŭ ludendaj. Sed la vojo en Ĉampiona Pokalo estis nekredeble senmalgajna: 8 venkoj, 2 egalstatoj el 10 matĉoj. La finalo okazis en [[Munkeno]]: Juventus komencis ludante bonege sed subite Borussia Dortmund markis du golojn en kvin minutoj kaj je la fino de la unua tempo Borussia antaŭis 2-0. [[Alessandro del Piero|Del Piero]] je la komenco de dua tempo markis 2-1 sed Borussia markis ankoraŭ tuj poste fare de Ricken kaj alian finalon Juventus malgajnis. Dum la somero la avanulo Christian Vieri kiu estis la surprizo de la jaro foriris por aliĝi al Atletico Madrid, ankaŭ Boksic revenis al Lazio. Alvenis [[Filippo Inzaghi]] de Parma sed, komence, Inter ŝajnis pli forta, kaj en Ĉampiona Ligo malgajno eksterhejme kontraŭ Manchester United kaj [[Feyenoord]] ŝajnis forigi Juventus de la turniro. Sed Decembron alvenis de Milan halfo Edgar Davids kaj la situacio tute ŝanĝis: Juventus preteriris la unuan serion venkante [[Manchester United]] 1-0 en Torino kaj en Ĉampionado antaŭ la fino de la unua rondabatalo Juventus atingis la unua lokon. Ĝis la fino de la ĉampionado Juventus rezistis al la postsekvo de Inter kaj Lazio kaj fine estis la unua je 5 poentoj antaŭ Inter. Denove la teamo atingis la finalon de Ĉampiona Ligo kontraŭ [[Real Madrid]] sed denove la rezulto estis malbonŝanca: 1-0 per golo de Mihatovic. En la Itala Pokalo Juventus foriĝis en duonfinalo kontraŭ Lazio. La ĉampionado 1998-99 komencis bone por Juventus sed je la oka tagludo kontraŭ Udinese, kiam Juventus estis unua, okazis genua akcidento al [[Alessandro del Piero|Del Piero]] kaj la postefiko estis terura: dum la postaj kvin matĉoj 1 egalstato kaj 4 malgajnoj. La situacio ne pliboniĉis poste kaj post malvenko en Torino kontraŭ Parma trejnisto Marcello Lippi demisiis. Carlo Ancelotti anstataŭis lin sed la ĉampionado daŭris malfeliĉa kaj fine Juventus estis sesa egalmerite kun Udinese kaj por la kvalifikiĝo en UEFA Pokalo necesis decida matĉo kontraŭ Udinese kiun Juventus malgajnis. En Ĉampiona Ligo Juventus malfacile alvenis ĝis la duonfinalo kontraŭ Manchester United. En la unua matĉo en Manchester Conte markis dum la unua duontempo sed je unu minuto de la fino Giggs egaltstatigis. En la dua matĉo en Torino Juventus markis dufoje, far de Inzaghi, en la unuaj dek minutoj kaj ŝajnis ke la finalo estis denove atingita, sed Manchester markis siavice dufoje antaŭ la fino de la unua duontempo kaj la matĉo finiĝis 3-2 por United. Je la fino de la jaro alvenis nova golulo de Nederlando, Edwin Van der Sar, kaj de Bari alvenis halfo Gianluca Zambrotta, dum Didier Deschamps foriris por la angla Chelsea. La posta jaro komenciĝis per gajno dumnsomere de Intertoto turniro kio donis la eblecon reeniri en la UEFA Pokalon. La ĉampionado 1999-2000 ŝajnis sendisputa vojo al Venkŝildo je ok ludtagoj de la fino kun avantaĝo de 9 poentoj de Lazio sed la malgajno en la rekta matĉo kontraŭ Lazio 0-1 komencigi reatingon kiu kompletiĝi dum la unua ludtago kiam Juventus malvenkis en Perugia dum matĉo ludita sub diluvo, kaj Lazio venkis hejme Reggina 3-0, forŝirante al Juventus la Venkŝildon. Dum la somero okazis Europa Ĉampionado en kiu juna franca avanulo donacis al Francio la Pokalon markante decidan golon dum ekstraj tempoj en la finalo kontraŭ Italio. Lia nomo estis [[David Trezeguet]] kaj post malmultaj tagoj aliĝi al Juventus. La ĉampionado 2000-01 estis longa kaj sensukcesa postsekvo al Roma. Juventus, kiu foriĝis baldaŭ de la Ĉampiona Ligo fare de Panathinaikos, lasis sian lastan eblecon atingi Roma post la egalstato en la rekta matĉo en Torino, je la 29a ludtago. Juventus markis dufoje dum la unuaj 6 minutoj sed je 10 minutoj de la fino Nakata markis golon por Roma kiu egalstatigis, dum rekuperaj minutoj, per avanulo Montella, danke al eraro de golulo Van der Saar. Je la fino de la piedpilka jaro Ancelotti forlasis Juventus kaj sur la benko de Juventus revenis, post du jaroj, Marcello Lippi. Alia granda ludisto, [[Zinedine Zidane]] foriris por aliĝi al [[Real Madrid]]. Alvenis tamen tri granduloj la ceĥa halfo [[Pavel Nedved]] de Lazio, la franca karierulo [[Lilian Thuram]] el Parma kaj same el Parma la golisto [[Gianluigi Buffon]]. Dum la ĉampionado 2001-2002 Inter kaj Roma batalis longe antaŭ Juventus kiu postsekvis ĝis la lastaj ludtagoj. Dum la lastaj matĉoj Juventus alproksimiĝi pli kaj pli kaj je la lasta ludtago Juventus estis je unu poento malantaŭ Inter kiu neantaŭvideble malgajnis en [[Romo]] kontraŭ Lazio kiam Juventus venkis Udinese. Tial blankanigra teamo konkveris sian 26a Venkŝildon. En la Ĉampiona Ligo la dua serio estis tre deluda kaj Juventus neniam iris proksime al la kvaronfinalo. Dum tiu jaro Juventus atingis la finalon de Itala Pokalo perdita tamen kontraŭ Parma. En Torino Juventus venkis sed nur 2-1 pro golo de Nakata Parma dum rekuperaj minutoj. En la dua matĉo golo de Junior donis venkon 1-0 kaj la pokalon al Parma. Juna halfo alvenis dumsomere de Verona, Mauro German Camoranesi. Denove Juventus postsekvis dum la unua duono de la ĉampionado sed je la komenco de la dua rondbatalo Juventus atingis Inter en la unua loko kaj je la 23a ludtago okazis en Torino rekta matĉo. Estis triumfo por Juventus kiu venkis Inter 3-0 kaj gajnis decidan avantaĝon. En la Ĉampiona Ligo Juventus forigis dum kvaronfinalo Barcelona, kaj dum duonfinalo [[Real Madrid]]. En la finalo la matĉo kontraŭmetis al Juventus la itala Milan. La matĉo estis tre ekvilibra kaj neniu teamo sukcesis marki nek dum regularaj tempoj nek dum ekstraj tempoj. La venko de la pokalo estis tiel decidita de la punŝotoj kiam [[A.C. Milan|Milan]] markis trifoje kontraŭ du kaj ankoraŭ Juventus maltrafis la plej grandan Pokalon. Dum la ĉampionado 2003-04 la arieraro estis malfortiĝanta kaj Juventus restis ĉiam malantaŭ [[A.C. Milan|Milan]] kaj ankaŭ Roma kaj devis kontentiĝi per tria loko. En Ĉampiona Ligo Juventus estis forigita dum kvaronfinaloj de Deportivo La Coruna. En Itala Pokalo anstataŭe Juventus atingis denove finalon kontraŭ Lazio, post tre batalitaj duonfinaloj kontraŭ Inter. La unua finala matĉo estis gajno de Lazio en [[Romo]] 2-0, dum la dua matĉo Juventus rekuperis ĝis egastatigi la situacion dank al golo de [[David Trezeguet|Trezeguet]] dum la unua tempo kaj de [[Alessandro del Piero|Del Piero]] komence de la dua tempo. Sed baldaŭ Lazio markis denove per Corradi kaj fine Fiore markis finan golon. Denove je la fino de la piedpilka jaro [[Marcello Lippi|Lippi]] lasis Juventus, ĉifoje por fariĝi trejnisto de la [[Itala nacia teamo de futbalo|Nacia Teamo]]. Anstataŭ [[Marcello Lippi|Lippi]] alvenis al [[Torino]] Fabio Capello kaj kun li alvenis la arierulo [[Fabio Cannavaro]], la brazila halfo Ferreira da Rosa Emerson kaj la sveda avanulo Zlatan Ibrahimovic. Estis impresa komenco por Juventus: naŭ venkoj kaj unu egalstato dum la unua 10 matĉoj. Sed [[A.C. Milan|Milan]] estis same forta kaj kiam, je tri matĉoj de la fino, Juventus iris al Milano por ludi la rektan matĉon kontraŭ [[A.C. Milan|Milan]], la du teamoj egalstatis en la klasifiko. Juventus devis krome ludis tiun matĉon sen Ibrahimovic por pridiskutita ekskludo sed Juventus gajnis tiun matĉon je 1-0 per golo de [[David Trezeguet|Trezeguet]] kaj marŝis sendube al ĝoja 28a Venkŝildo. Male en Ĉampiona Pokalo Juventus foriĝis dum kvaronfinaloj kontraŭ [[Liverpool F.C.]]. La malvenko de [[Liverpool]] 2-1 ne estis rekuperita en [[Torino]] kie matĉo finiĝis je 0-0. === La malpromocio al Ba serio === Alia ludisto alvenis dum la somero, la franca [[Patrick Vieira|Vieira]], por plifortigi la halfaron. La rezulto estis ne venkebla teamo. Dum la unua rondbatalo el 19 matĉoj Juventu akiris 17 venkojn, 1 egalstaton kaj 1 malgajnon. Dum la dua rondabatalo Juventus malrapidiĝi sed fine denove venkŝildo estis konkerita, kvankam denove Juventus foriĝis en kvaronfinalo kontraŭ Arsenal. Sed ombro esti vualanta Juventus, fine de la piedpilka jaro enketo de Federacio pri la malhelaj rilatoj de Direktoro Ĝenerala Luciano Moggi kun juĝistaj indikistoj estigis severegan punon por la teamo kiu estis malpromociigita en Ban serion kaj ŝarĝita per tridek punpoentoj, poste malpliigitaj ĝis naŭ. Estis mortofrapo por Juventus kiu estis devigita vendi plimulton de siaj plej bonaj ludistoj. Zambrotta kaj [[Lilian Thuram|Thuram]] iris al Barcelona, Emerson kaj [[Fabio Cannavaro|Cannavaro]] iris al Real Madrid, Ibrahimovic kaj [[Patrick Vieira|Vieira]] iris al Inter. Inter la pli fortaj nur [[Alessandro del Piero|Del Piero]], Nedved, [[Gianluigi Buffon|Buffon]] kaj [[Mauro Camoranesi|Camoranesi]] restis. La komenco de Ba Ĉampionado estis malkuraĝiga: egalstato en Rimini 1-1. Sed poste venis ok sinsekvaj venkoj kaj, kvankam multe da akcidentoj, antaŭ Kristnasko la punpoentoj estis nuligitaj kaj Juventus atingis unuan lokon, la deknaŭan de Decembro, venkante malhejme Bologna 1-0, per golo de Marcelo Zalayeta. Je la deknaŭa ludtago venis unua malvenko en Mantuo sed baldaŭ Juventus revigliĝis kaj netaj venkoj en Torino kontraŭ du ĉefaj kontraŭuloj, Napoli kaj Genoa, nenuligebligis la avantaĝon kaj la deknaŭan de Majo en Arezzo, gajnante 5-1, Juventus ĉertiĝis pri la reveno al la [[A Serio]]. {{projektoj|commonscat=Juventus}} [[Kategorio:Italaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Sporto en Torino]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1897]] 8sec96csx8rdsw09zkdel0ur6hmrucb 0 202082 9455033 8234987 2026-08-16T18:38:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Estátua_de_Cascorro_Madrid_(España)_1.jpg|dekstra|eta|250px|Statuo pri Eloy Gonzalo en Pul-bazaro de Madrido.]] '''Eloy Gonzalo''', surnomata ''La Heroo de Kaskoro'' (n. en [[Madrido]], [[1-a de decembro|1-an de decembro]] [[1868]] – m. en [[Matanzas]], [[Kubo]], [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1897]]) estis [[Hispanio|hispana]] soldato distingita dum la [[Hispana-usona milito]]. == Biografio == Orfa, li kreskis en la [http://pedro.espina.org/Inclusa.htm?EloyGonzalo293.htm trovitejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928181003/http://pedro.espina.org/Inclusa.htm?EloyGonzalo293.htm |date=2007-09-28 }} de Madrido. Li estis sendita al Regimento de Infanterio María Cristina no. 63, en la urbo [[Camagüey (urbo)|Puerto Príncipe]], provinco [[Camagüey (provinco)| Camagüey]] kie li alvenis en [[novembro]] [[1895]]. La [[22-a de septembro|22-an de septembro]] de [[1896]] aro da pli-malpli tri mil ribeliĝintoj komanditaj de [[Máximo Gómez]] kaj [[Calixto García]], ĉirkaŭis la etan vilaĝon [[Kaskoro]], proksime al Puerto Príncipe. La [[26-a de septembro|26-an de septembro]] la kondiĉo de la hispana taĉmento estis tiel implikita, ke la sola solvo estis dissaltigi kabanon el kiu la atakantoj kaŭzis grandajn damaĝojn al la garnizono. Eloy Gonzalo prezentiĝis kiel voluntulo por fajrigi la pozicion de la kubaj ribeliĝintoj. Legendo diras, ke li petis eliri per kordo ligita al sia korpo por, en la okazo, ke li falos, li povus esti rekuperita. Tiel, armita kun sia fusilo kaj petrolujo, kaj ligita per kordo, traglitis al malamikaj pozicioj, ekbruligis ilin kaj revenis sendamaĝa al taĉmento, kiu estis liberigita post kelkaj tagoj de hispana kolono komandita de la generalo [[Adolfo Jiménez Castellanos]]. Eloy Gonzalo partoprenis multajn aliajn militajn agojn, estis premiita per la Arĝenta Kruco al la Militista Merito, pensiita per 1,50 pesetoj monate. Tamen, li mortis en la Militista Hospitalo de [[Matanzas]] pro malsano. Liaj restaĵoj estis revenigitaj al [[Hispanio]] kaj staras en [[maŭzoleo]] de la [[Tombejo de la Almudeno]] de Madrido apud aliaj pereintoj dum la militoj en [[Kubo]] kaj [[Filipinoj]]. [[Dosiero:Estátua_de_Cascorro_Madrid_(España)_2.jpg|maldekstra|eta|250px|Statuo pri Eloy Gonzalo en Pul-bazaro de Madrido.]] [[Dosiero:Cascorro.jpg|200px|eta|maldekstra|Skulptaĵo pri Eloy Gonzalo en [[San Bartolomé de Pinares]], kie ŝajne li iom vivis junaĝe.]] == La mito de la heroo == La gesto de Eloy Gonzalo milite ne estis tre grava. Tamen, la bildo de la heroo de Kaskoro famiĝis en Madrido, eble pro sia kondiĉo de trovita infano kaj pro la bezono pri glori ago de unupersona heroeco en milito. En la [[jaro]] [[1897]] la [[Madrida Urbodomo]] decidis omaĝi tiu heroon. Por tio, dediĉis straton (strato Eloy Gonzalez) kaj starigis statuon en placo de la populara [[Pulbazaro El Rastro]]. La statuo estis skulptita de la segovia [[Aniceto Marinas]] kaj inaŭgurita en 1902 de la reĝo [[Alfonso la 13-a (Hispanio)|Alfonso la 13a]]. Temas pri statuo ege priskriba, kiu montras kutiman soldaton, kun surŝultra fusilo, portante kordon kaj petrolujon. Poste, municipa akordo en 1913 nomigis tiun placo kiel [[Nicolás Salmerón]], nomo kiu daŭris ĝis la populareco de la [[heroo]] kaŭzis la nunan nomadon, Placo de Kaskorro. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://usuarios.lycos.es/historiaymilicia/html/oterinocascorro.htm Heroo de Kaskorro en TTT-paĝo de ''Historia y Milicia''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070520205347/http://usuarios.lycos.es/historiaymilicia/html/oterinocascorro.htm |date=2007-05-20 }} (Hispane) * [http://www.pedro.espina.org/Inclusa.htm?EloyGonzalo295.htm Dosiero pri Eloy Gonzalo en libro ''Historia de la Inclusa de Madrid'', de Pedro Espina Pérez] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928181015/http://www.pedro.espina.org/Inclusa.htm?EloyGonzalo295.htm |date=2007-09-28 }} (Hispane) {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Gonzalo, Eloy}} [[Kategorio:Hispanoj]] cfrx0pi65sux1y0zk7b3c7r3mfh94wi 0 203427 9455155 1184636 2026-08-16T23:28:18Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Aleksandro von Humbolto]] 9455155 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aleksandro von Humbolto]] rhifgp85961fc0xrzz9t8f23zo3g0un 0 210541 9455034 9332603 2026-08-16T18:41:09Z Darkis123 176752 Mi aldonis la emblemon de KEA. 9455034 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = | eonomo = Kataluna Esperanto Asocio | bildo = Logo-kea-vector.svg | bildo_priskribo = | grandeco de bildo =355 | tipo = | celo = | moto = | agareo = [[Katalunaj Landoj]] | agmetodo = | fondodato = [[Septembro]] [[1980]] | latitudo = | longitudo = | regiono-ISO = | situo sur mapo = | mapo = | mteksto = | sidejo = [[Sabadell]], [[Katalunio]] | estro = | estro1 = Alfons Tur | estro1_tipo = [[Prezidanto]] | fondintoj = Manuel Casanoves i Casals, Pere Nuez Pérez, Maria Garcés i Coll, Joan Ramon Guiñón i Roset, Joan Moretó Reventós i Maria Nogués i Comas | elstaruloj = | buĝeto = | buĝetfonto = | dungitaro = | lingvoj = [[Esperanto]] kaj [[Kataluna]] | TTT-ejo = http://esperanto.cat | twitter = | notoj = | ĝisdatigo = | Mapo en angulo = | angula mapo = | aldono = | dosiero = | stilo = | angulo = | angula stilo = | angula larĝo = }} La '''Kataluna Esperanto-Asocio''', '''KEA''', ([[Kataluna lingvo|katalune]]: ''Associació Catalana d'Esperanto'') estas grupo por esperantistoj en la [[Katalunaj landoj|Katalunaj Landoj]]. Ĝi estis kreita por daŭrigi la laboron de la [[Kataluna Esperantista Federacio]] (KEF), kiu ekzistis de 1910 ĝis 1939 kaj estis fermita de la [[frankisma reĝimo]].<ref name=":0">SETEMBRE. «​[https://www.elsetembre.cat/noticia/1517/associacio-catalana-esperanto-commemora-amb-exposicio-centenari-congr-catala-esperanto-vic L’Associació Catalana d’Esperanto commemora amb una exposició el centenari del Congrés Català d’Esperanto a Vic | SETEMBRE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240602154645/https://www.elsetembre.cat/noticia/1517/associacio-catalana-esperanto-commemora-amb-exposicio-centenari-congr-catala-esperanto-vic |date=2024-06-02 }}». elsetembre.cat.</ref> La asocio estis refarita en [[Sabadell]] en 1980 kaj oficiale rekonita de la [[Generalitato de Katalunio|Ĝeneralitato de Katalunio]] en 1982.<ref>«[https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/kataluna-esperantista-federacio Kataluna Esperantista Federacio | enciclopedia.cat]». Enciclopèdia Catalana.</ref> KEA estas membro de la [[Federacio de Internacie Agnoskitaj Katalunaj Organizoj]] (FOCIR).<ref>«[http://focir.cat/ca/entitats-membres/ Entitats membres]». focir.cat</ref> La ĉefaj celoj de la asocio estas antaŭenigi kaj uzi la internacian lingvon en la katalunaj landoj, kaj ankaŭ disvastigi la katalunan lingvon, literaturon kaj kulturon tra la mondo per Esperanto.<ref name=":0" /><ref>«L'Esperanto». ''Avui'', 16-03-1986 [Consulta: 27 juliol 2014]. [https://web.archive.org/web/20141017163253/http://streaming.ajgirona.org/pandora/cgi-bin/Pandora.exe?xslt=show_pdf;publication=Punt,%20El;sort_publication=punt.el;day=16;month=10;year=1984;page=011;id=0000630535;filename=19841016;collection=pages;url_high=pages/Punt,%20El/1984/198410/19841016/19841016011.pdf;lang=ca;pdf_parameters=search=%22associacio%20catalana%20d%27esperanto%22&view=FitH;encoding=utf-8 Arxivat] 17 October 2014^{[Date mismatch]} a Wayback Machine. «Còpia arxivada». Arxivat de l'[http://streaming.ajgirona.org/pandora/cgi-bin/Pandora.exe?xslt=show_pdf%3Bpublication%3DPunt%2C%20El%3Bsort_publication%3Dpunt.el%3Bday%3D16%3Bmonth%3D10%3Byear%3D1984%3Bpage%3D011%3Bid%3D0000630535%3Bfilename%3D19841016%3Bcollection%3Dpages%3Burl_high%3Dpages%2FPunt%2C%20El%2F1984%2F198410%2F19841016%2F19841016011.pdf%3Blang%3Dca%3Bpdf_parameters%3Dsearch%3D%22associacio%20catalana%20d%27esperanto%22&view=FitH%3Bencoding%3Dutf-8 original] el 2014-10-17.</ref> == Historio == La Kataluna Esperantista Federacio (KEF) estis la ĝermo de la Kataluna Esperanto-Asocio. Ĝi estis fondita en [[Barcelono]] en 1910 kaj kunigis plurajn esperantistajn grupojn de [[Katalunio]] kaj la [[Balearoj]]. KEF ludis gravan rolon en la disvastigo de Esperanto ĝis ĝi estis devigita fermiĝi en 1939. Post refondiĝo en Sabadell kiel Kataluna Esperanto-Asocio, ĝi denove komencis eldoni la revuon ''[[Kataluna Esperantisto]]'' en 1983 kaj organizis [[Kongreso|kongresojn]] kaj [[Floraj Ludoj|florajn ludojn]]. [[Manuel Casanoves i Casals]], [[pastro]] kaj [[kultura aktivisto]], estis tre grava por refondi la asocion kaj fariĝis ĝia unua prezidanto en 1980.<ref>«[https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/manuel-casanoves-i-casals Manuel Casanoves i Casals | enciclopedia.cat]». Enciclopèdia Catalana.</ref> [[Llibert Puig i Gandia]], kiu lernis [[Esperanto|Esperanton]] en 1950, estis unu el la fondintoj de la [[Esperanto-Grupo de Sabadell]], la unua grupo en Katalunio post 1939. Puig laboris en la estraro de la Kataluna Esperanto-Asocio dum multaj jaroj kaj instruis Esperanton al multaj homoj.<ref>«Llibert Puig i Gandia | enciclopedia.cat». Enciclopèdia Catalana.</ref> La unua kongreso de la nova etapo de la Kataluna Esperanto-Asocio estis la XIX-a Kataluna Kongreso de Esperanto, kiu okazis en Sabadell en novembro 1983.<ref>''L'Olotí. Setmanari d'informació i opinió de la Garrotxa'', 27-10-1983.</ref> Kelkaj el ĝiaj plej konataj estraranoj estas [[Javier Alcalde|Xavier Alcalde]], [[Hèctor Alòs i Font|Hèctor Alòs]], [[Gemma Armadans i Gil|Gemma Armadans]], [[Manuel Casanoves i Casals|Manuel Casanoves]], [[Mon Cardona]], [[Ruben Fernandez]], [[Josep Franquesa i Solé|Josep Franquesa]], [[Montserrat Franquesa]], [[Joan Inglada]], [[Ferriol Macip i Bonet|Ferriol Macip]], [[Neus Moly i Martí|Neus Moly]], [[Ramon Perera]], [[Llibert Puig i Gandia|Llibert Puig]], [[Òscar Puig i Cánovas|Oscar Puig]], [[Ĝermolisto de hispanaj esperantistoj|Alfons Tur]] kaj [[Carles Vela Aulesa|Carles Vela]]. == Biblioteko-Arkivo == La [[Biblioteko-Arkivo Petro Nuez]] estas la biblioteko kaj arkivo de la Asocio, kreita en 1997 honore al la esperanto-instruisto [[Pere Nuez Pérez]], bazita sur la donaco de lia vidvino [[Maria Garcés i Coll]]. La arkiva sekcio enhavas diversajn administrajn kaj regadajn dokumentojn post la fondo de la Kataluna Esperanto-Asocio. Ankaŭ estas gravaj dokumentoj pri konataj katalunaj esperantistoj kaj pri urboj kie okazis katalunaj esperantaj kongresoj.<ref>Puig i Gandia, Llibert «[https://www.esperanto.cat/wp-content/uploads/2023/11/KE2007-343.pdf Malkovru la bibliotekon de KEA]» ''Kataluna Esperantisto'', 343, setembre 2007</ref> == Katalunaj Esperanto-Kongresoj organizitaj de KEA == [[Dosiero:Inauguració del 40è CCE.jpg|eta|277x277ra|Malfermo de la 40-a Kataluna Kongreso de Esperanto en [[Vic]].]] La listo sube montras la [[Katalunaj Kongresoj de Esperanto|Katalunajn Esperanto-kongresojn]] ekde kiam KEA (Kataluna Esperanto-Asocio) estis fondita. * 19-a Kongreso: Sabadell, 1983 * 20-a Kongreso: [[Olot]], 1984 (en tiu kongreso oni faris komunikon por postuli respekton por la minoritataj lingvoj) * 21-a Kongreso: [[Sant Cugat del Vallès]], 1985 * 22-a Kongreso: [[Lleida]], 1986 * 23-a Kongreso: Barcelono, 1987 * 24-a Kongreso: [[Perpinjano]], 1989 * 25-a Kongreso: [[Taragono|Tarragono]], 1991 * 26-a Kongreso: [[Alcúdia]], 1993 * 27-a Kongreso: [[Mataró]], 1995 * 28-a Kongreso: [[Figueres]], 1997 * 29-a Kongreso: [[Manresa]], 1999 * 30-a Kongreso: [[Ĝirono]], 2001 * 31-a Kongreso: [[Sóller]], 2002 * 32-a Kongreso: [[Céret|Ceret]], 2004 * 33-a Kongreso: Amposta, 2006 * 34-a Kongreso: Sabadell, 2008 * 35-a Kongreso: Barcelono, 2011 * 36-a Kongreso: Salardú, 2013 (tiufoje la kongreso fariĝis katalun-ocitana kongreso) * 37-a Kongreso: [[Mataró]], 2015 * 38-a Kongreso: [[Àger]], 2017 * 39-a Kongreso: [[Castelldefels]], 2022 * 40-a Kongreso: [[Vic]], 2024 * 41-a Kongreso: [[Reus]], 2026 La 39-a Kataluna Esperanto-Kongreso devis okazi en 2020 en Lluc ([[Majorko]]), sed ĝi estis prokrastita pro la [[pandemio de KOVIM-19]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj|n=Kategorio:Kataluna Esperanto-Asocio}} * [[Kataluna Esperanto-Junularo]] {{Eŭropaj Esperanto-asocioj}} [[Kategorio:Katalunaj Esperanto-asocioj]] 7zl8va4b12cdkoaqj46afmt90tywhwx 0 226228 9455274 9428026 2026-08-17T07:58:56Z Sj1mor 12103 9455274 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Bernard CHARBONNEAU''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en [[1997]]) estis franca [[Filozofio|filozofo]], nun rigardata kiel la antaŭulo de [[politika ekologio]], sed kies penso ankaŭ, kaj ĉefe estas analizo kaj denunco de la [[totalismo|totalismaj]] ecoj de moderneco. Li sekvis historian kaj geografian studkurson, estis portempe ligita kun [[Emmanuel Mounier]] kaj la skolo de [[personalismo]], sed ĉefe [[Jacques Ellul]] estis lia kolego kaj dumviva plej proksima pensado kaj persona amiko. ekde la jaroj 1930-1950 li konsciiĝis, ke estas en la moderneco esenca emo al krei totalisman socion, kaj ke la tro konataj historiaj ekzemploj kial la naziaj aŭ stalinismaj, estas nur krudaj unuaj manifestiĝoj, sed ke la problemo ne kuŝas en la ideologia aspekto de unu aŭ alia sed en pli pfofunda [[tendenco]], enskribita en la moderna civilizo kaj ŝtato, kaj ankaŭ en la emo fare de la homoj konsenti al sia propra submetiĝo. Li ankaŭ ekde tiu epoko antaŭvidis, kio estis malfacile imagi en tiu tempo, ke la [[Industria revolucio|moderna]] civilizo estis detruonta la naturon kaj ke tradiciaj terkultivistoj estis malaperontaj. Li komencis en jaroj 1940-aj verki vastajn sumajn librojn, sed neniu eldonisto akceptis ilin. Eĉ liaj intelektulaj kolegoj ne komprenis lin. Nur post 1970, kiam la ekologiaj temoj komencis esti agnoskitaj kaj iĝis furoraj, li povis trovi eldonistojn kaj artikoloj liaj regule aperi en [[Ekologio|ekologiisma]] gazetaro. Sed eĉ tiam li restis marĝene kaj ne komprenite. Ĉar li havis dubojn pri certaj ecoj de radikala ekologiismo, kaj lia vido estis pli vasta. Nur nuntempe kelkaj komencas malkovri vere la gravecon de lia penso. == publikigitaj verkoj == [[Dosiero:Charbonneau Le Jardin de Babylone.jpg|eta|''Le Jardin de Babylone'']] # [[Teilhard de Chardin]], prophète d'un âge totalitaire, (Teiljar de Ŝardin profeto de totalisma epoko) 1963 # Le Paradoxe de la culture, 1965 # Célébration du coq, 1966 # Dimanche et lundi, 1966 # L'Hommauto, 1966 # Le Jardin de Babylone, 1969 # La Fin du paysage,(la fino de l'pejzaĝo) 1972 # Le Système et le chaos. Critique du développement exponentiel, 1973 # Tristes campagnes, (malgajaj kamparoj) 1973 # Notre table rase, 1974 # Le Feu vert, 1980 # Je fus, (mi estis) 1980 # Une seconde nature, (dua naturo) 1981 # L'État, (la ŝtato)1987 # Le Système et le chaos, (la sistemo kaj ĥaoso)1990 # Nuit et jour, 1991 # Sauver nos régions, (savi niaj regionoj)1991 # Il court, il court le fric..., 1996 # Un Festin pour Tantale,(festeno por Tentalo) 1997 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.decroissance.info/Daniel-Cerezuelle-Ecologie-et prezento de lia plej centra tezo far Daniel Cerezuelle (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821192100/http://www.decroissance.info/Daniel-Cerezuelle-Ecologie-et |date=2008-08-21 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj filozofoj|Charbonneau, Bernard]] [[Kategorio:Francaj verkistoj|Charbonneau, Bernard]] [[Kategorio:Mortintoj en 1997|Charbonneau, Bernard]] iyfpmr61dud5gsg5a2noknonegnrc1e 0 227184 9454967 8988995 2026-08-16T15:59:19Z Amherst99 21806 /* */ 9454967 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |regiono-ISO = TJ-GB | situo sur mapo = |zomo=8 |rimarko=Plej alta monto de Taĝikio |situo = [[Monta Badaĥŝano]], [[Taĝikio]] |montaro= [[Pamiro]] |domino = 278 |domino-rilato = [[Kongur Jiubie]] (krompinto de [[Kongur]]) |elstareco = 3402 |elstaraĵo = {{unuo|4093|m}} |unua grimpo = 3-an de Septembro 1933 de Jevgeni Abalakov }} '''Montopinto Ismail Somoni''', konata sub la nomo '''Pik Ismail Somoni''' ({{lang-tg|Қуллаи Исмоили Сомонӣ / ''Qullai Ismoili Somonī''}}, do „Montopinto Ismoili Somoni“, en tempo de Sovetunio ''Қуллаи Коммунизм / Qullai Kommunizm'', {{lang-ru|пик Коммунизма|t=''pik Kommunizma''}}, do Montopinto de Komunismo), estas kun {{unuo|7495|m}} la [[Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando|plej alta pinto]] de [[Taĝikio]] kaj de la tuta eksa [[Sovetunio]]. Ĝi estas indikata same kiel la plej alta pinto de montaro [[Pamiro]], kaj la kvindeke plej alta [[monto]] en la mondo. == Unua grimpo == La unuan grimpon sukcesis la 9-an de septembro [[1939]] la ruso Jevgenij Abalakov. {{Projektoj}} [[Kategorio:Montoj en Taĝikio]] [[Kategorio:Pamiro]] [[Kategorio:Montoj kun alteco inter 7000 kaj 7999 m|Ismail Samani]] 6cnni4em0u2luym4em3od1uelv4kd3n 0 231045 9455406 9003886 2026-08-17T11:54:34Z ThomasPusch 1869 9455406 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = [[reĝo de Jerusalemo]] | dosiero = Baldwin I of Jerusalem.gif | grandeco de dosiero = 200px | priskribo de dosiero = Kronado de Baldueno la 1-a | regado = | kronado = | ceteraj titoloj = | devena nomo = | antaŭulo = | sekvanto = | edzino = | idaro = | dinastio = Dukoj de Boulogne | motto = | patro = | patrino = | dato de naskiĝo = ĉ. 1058 | loko de naskiĝo = malsupra [[Lotaringio]] | dato de morto = | loko de morto = | tombo = | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = grafo de [[Verdun]] | dosiero = | periodo = | antaŭ = | post = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = unua [[Edessa graflando|grafo de Edessa]] | dosiero = | periodo = 1098–1100 | antaŭ = - | post = [[Baldueno la 2-a (Jerusalemo)|Baldueno la 2-a]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = dua [[reĝo de Jerusalemo]] | dosiero = Blason Royaume de Jérusalem.svg | periodo = 1100–1118 | antaŭ = [[Gotfredo de Bouillon]] | post = [[Baldueno la 2-a (Jerusalemo)|Baldueno la 2-a]] }} }} '''Baldueno la 1-a de Jerusalemo''', [[Franca lingvo|france]] ''Baudouin 1^er'', (mortis la [[2-an de aprilo]] [[1118]] en [[El Ariŝ]]) estis franca [[nobelo]], unu el armeestroj de la [[unua krucmilito]] kaj la unua jerusalema reĝo. Komune kun sia pli aĝa frato [[Gotfredo de Bouillon]] li signife partoprenis en estiĝo de [[krucistaj ŝtatoj]]. Li fariĝis la unua [[Edessa graflando|grafo de Edessa]] kaj post morto de sia frato la dua reganto de la [[Jerusalema reĝlando]]. == Vidu ankaŭ == * [[Lago Bardawil]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mortintoj en 1118]] [[Kategorio:Francaj militistoj]] [[Kategorio:Francaj nobeloj]] [[Kategorio:Normandoj]] [[Kategorio:Personoj de krucmilitoj (kristanoj)]] [[Kategorio:Grafoj]] [[Kategorio:Reĝoj de Jerusalemo]] 4o33frdiufm2vp5ttonqkzapw05org7 0 234767 9454882 9325257 2026-08-16T13:13:43Z ~2026-44836-97 261934 /* Ĝeneral-publika kritiko */ 9454882 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} [[Dosiero:5_Versioj.jpg|eta|Nacilingvaj tradukoj de ''La Infana Raso''<ref>Fonto de la ilustraĵo: Skanita foto de la librokovriloj farita de la aŭtoro, kaj uzata kun permeso.</ref>|400x400ra]] Inter multaj esperantistoj, '''''La Infana Raso''''', longa [[poemo]] en 25 ĉapitroj, estas rigardata kiel la [[ĉefverko]] en Esperanto de la brita (skota) [[Poezio|poeto]], [[verkisto]] kaj [[tradukisto]] [[William Auld]] ([[1924]]-[[2006]]). Ĝi estis parte inspirite de la ''[[The Cantos]]'' de usona poeto [[Ezra Pound]]. == Unua eldono == La unua eldono de la poemo aperis en 1955 kun antaŭparolo de [[John Islay Francis|John Francis]]. Ekde tiam sekvis pluraj eldonoj. Laŭ la redaktoroj, "''La infana raso esploras la rolon de la homa raso en la tempo kaj en la kosmo''", temo komparebla kun tiu de ''Cantos'' de la usona poeto [[Ezra Pound]] (kiu laŭŝajne parte inspiris la verkon de Auld)<ref>(en) Paul Gubbins, [https://www.theguardian.com/news/2006/sep/19/obituaries.readersobituaries William Auld,] [[The Guardian]], la 19-an de septembro 2006.</ref>, kaj ''Canto General'' de la ĉilia poeto Pablo Neruda. Precipe baze de 'La infana raso', la [[Esperantlingva Verkista Asocio|Esperantlingva verkista asocio]] (EVA) nomumis la aŭtoron en [[1999]] por la [[Nobel-premio pri literaturo]]. En sia antaŭparolo al la unua eldono, Francis skribas: :"Ni ja povas aserti, ke nia literaturo posedas poemon, kiu kompariĝas tute favore kun siaj naciaj ekvivalentoj; ĉar jen estas verko, kiu plene respondas al la postuloj ne nur de sia propra idiomo, sed ankaŭ al tiuj de la modernaj literaturoj internaciaj". == Tradukitaj versioj == Pluraj nacilingvaj tradukoj de la tuta poemo estis eldonitaj, ekzemple la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] de Willem A. Verloren van Themaat (''Het Kinderras'', 1982)<ref>(nl) "''[[Het kinderras]]''", eld. Tor, Amsteradamo, 88 paĝoj, 1982, [[:nl:Speciaal:Boekbronnen/9070055384|ISBN 90 70055 384]]</ref>, la [[Portugala lingvo|portugala]] de [[Leopoldo H. Knoedt]] (''A Raça Menina'',1992). Aliaj lingvoj en kiuj aperis versioj inkludas la [[Angla lingvo|anglan]] (''The Infant Race''), la [[Skota lingvo|skotan]] (''The Bairnlie Race''), la [[Gaela lingvaro|gaelan]] (''An Cinneadh Leanabail''), la [[Franca lingvo|francan]] (''La race infantile''), kaj la [[Hungara lingvo|hungaran]] (''A gyermeki faj''). Fragmentoj estas eldonitaj interalie en la germana<ref>(de) [[:de:Clemens J. Setz|Clemens J. Setz]], William Auld (2015-03). “[https://files.hanser.de/Files/Article/ARTK_LPR_9783446248908_0001.pdf Die kindliche Rasse (XIV)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210722150734/https://files.hanser.de/Files/Article/ARTK_LPR_9783446248908_0001.pdf |date=2021-07-22 }}”, ''Akzente'' '''62''' (1), p. 4–7.</ref>, islanda, itala. Konstante aperas novaj versioj kaj ĉiuj estas legeblaj kaj elverŝeblaj ĉe la retpaĝoj de la [[Esperantlingva Verkista Asocio|Esperantlingva verkista asocio]] ([[Akademio Literatura de Esperanto|Akademio Literatura de Esperanto)]]. Pluraj estis surpapere publikigitaj ekzemple la nederlanda versio 'Het kinderras'. La versioj angla, skota kaj gaela estas inkluditaj en la libro ''William Auld - Master Poet of Esperanto'' de [[Girvan McKay]]. == Ĝeneral-publika kritiko == Malgraŭ ĝenerala admiro de la literatura kvalito de la verko, kelkaj konataj esperantlingvaj verkistoj kritikis la malprudan lingvaĵon kaj [[Kontraŭklerikala|kontraŭklerikan]] sentojn esprimitajn en kelkaj versoj de la poemo. En siaj klarigaj notoj je la fino de la ''tria eldono'', William Auld (kredeble kontentige) respondas al tiuj riproĉoj. ===Recenzoj=== {{citaĵo|William Auld, en m ajstra lingvo, laŭlonge de 25 ĉapitroj nevastaj sed densaj laŭ enhavo, prezentas al ni per poemo la facetojn de sia filozofio, eble klasifikebla kiel materialisma, kvankam mi ne dubas ke li, al nenio estas ligita. Li pritraktas la homan unuecon, kaj konsideras ke la homaro estas ankoraŭ en sia juneco; de tio venas la titolo "La Infana Raso”. Li ne estas pesimisma, kaj esperas ke iam la homo maturiĝos kaj liberiĝos de superstiĉoj, kredoj kaj de la nuna maljusta sociordo, kiu ne ŝanĝiĝis nek ŝanĝiĝas kvankam la [[homo]] tiel multe prosperis intelekte. Eble pruduloj grumblos ĉar li nomas la seksajn organojn per ilia ĝusta nomo; ke li parolas pri seksa funkciado same kiel pri manĝado aŭ alia; eble ankaŭ religiuloj sentos sin vunditaj de lia tute aparta opinio. Tamen — kaj mi ne volas prijuĝi— mi konsideras la aŭtoron tre sincera kaj multe, multe pli kuraĝa. "La Infana Raso” estas verko malfacila, kiu postulas pripensadon kaj kompletan [[lingvoscio]]n. Oni devas relegi kaj relegi ĝin por kompreni la intencon de la aŭtoro, kiu cetere celas pripensigi la [[leganto]]n. Longaj, interesaj postnotoj helpas interalie komprenigi la sencon de la multaj aludoj al citaĵoj de aŭtoroj ne plene familiaraj al internacia publiko. "La Infana Raso” estas originala kaj nekutima verko. Kiel ajn vi opinias, estus profite, pro toleremo, aŭdi almenaŭ unufoje la sonoron de fremda sonorilo!|Salvador Gumá|[[Boletín]] n176 (nov 1969)}} {{citaĵo|Oni povas riproĉi al la Esperantopoezio, ke gi rampas laŭ rutine tradiciaj vojoj, ĉiam kaj por eterne tiklante ĉiutagan emociiĝemon aŭ patose pinĉante la kordojn de sia liro por laŭdegi la mistikajn ecojn de Lingvo kaj Movado. Oni povus riproĉi, ke ĝi mizere lamas, obstine saltetante laŭ antikviĝintaj ritmoj kaj [[melodio]]j, — bedaŭri, ke ĝi ne sampaŝas kiel la nacia poezio daŭre penanta por trovi novajn fontojn, neiritajn vojojn. Provon de renovigo prezentas la „Stafeto" per ĉi tiu sia sepa numero, tiel pluportante la torĉon de la Esperanto-belliteraturo. La Infana Raso jam ne estas lute nekonata. Dum la [[UK 1953|Universala Kongreso en Zagreb]], 1953, la juĝa komisiono pri belartaj konkursoj distingigis la samtitolan enkondukan „kanton" per la plej alta premio por la originala poezio. De tiam la [[poemo]] konsiderinde ampleksigis. En 25 subdividoj (ĉu ni nomo ilin „kantoj"?) la aŭtoro disvolvas kelkajn aspektojn el sia pli ĝuste cerba temo: konsideroj pri la homvivo ĝenerale, pri sia propra homvivo speciale. Kio, laŭ la kompreno de la aŭtoro, estas homo en la evoluiĝo de la surtera vivo? Sensignifa ĉenereto, apenaŭ perceptebla punkteto, nura okultiko. Mil jaroj kaj [[miljaro]]j pasis de kiam la vivo ekaperis. Tamen ni ne povas fieri pri progreso de nia civilizo : <poem> „de nia praamebo ĝis vi — sekundpaso ; apenaŭ vojkomence sin trovas nia gaso.'' </poem> Povra infana raso, kiun la spertoj ne instruas, aü almenaŭ tiel malmulte instruas, — kiu daŭre baraktas en murdaj disputoj, en kruelaj militoj. Tamen ĉiuj homoj estas fratoj: la sama sango pulsadas en niaj vejnoj, „nin ambaŭ kreis iam la sama ingvenotiko." Dume la homo maŝine obeas la blindan peladon de siaj prainstinktoj : sinkonservo, sinreprodukto. Blinde li pluiras, forĝas novan ĉeneron en la rasa vivo. Tiel plenuminte la celon, li malaperu. Tamen al la aŭtoro restas brileto de optimismo, li ankoraŭ ne rezignas pri sia fido je pliperfektiĝo de la [[homa kondiĉo]], „se niaj posteuloj nur estos pli sinceraj": <poem> „mi kredas pri la bonvolo de l' homaro, ke iam pasos kruelo kaj amaro, ke iam venos la regno de l' racio ; sed multaj larmoj necesos antaŭ tio." </poem> Tamen, ne sen amaro li konsciiĝas ke „nek vi nek mi ĝisvivos la maturigon, necesas jarmiliono." Dume la sorto senkompate muelas la homon : „La karuselo de vivo giras freneze : labori por mangi, kaj por labori mangi." Robote li vivas : „Dum tuta vivo karbon mi ŝovelis ke povu ia granda forn' funkcii, sed kion tiu funkciigo celis ne scias mi, kaj ne deziras scii." (Nu, ĉu vi ne aŭdas sordine: „Dek -ses tunoj..." ? ) Foje li ribelas kontraŭ la morna [[grizeco]] de la ekzistado, plongi li volus, kaj tuj, en la ĝuojn de la hodiaŭo, ĉar „pinĉas l' orelon Morto: „Vivu, ĉar venas mi." Bela ja estus la vivo, se la homo mem ne ĉiun belon venenus : „Ho bela mondo, kiun la homo detruas, plago de l' universo tuberkulozo de l' tero"... </poem> Laŭinstinkta kontribuo al la plenumo de la celo, al la vivteno de la Taso, neniel satigas la aspiron al feliĉo, <poem> „ĉar nia MI bezonon por pli ol tio sentas : tedaĵo de l' ekzisto komencas min teruri — solvon ne trovas ... ol forkuri superstiêojn, kruelon kaj doloron kaj sklave ni diigas, nu, Kriston aŭ Laboron..." </poem> Eĉ pri religio la homoj sin interturmentas, kvankam pri Dio „nia kompren' sumigas je ... nenio : konjektas oni, kaj por sia solvo pretendas pravon de perfekta scio." Tamen... „ĉu koncernas la najbaron se kredas mi laŭ propra teoremo?" Plej granda [[konsolo]] ĉerpas la poeto el amo: amo al sia panjo kiun la vivo misuzis, amo al sia infano, kaj precipe amo al sia kunulino. Pleje ĝuos la leganto tiun kvinan kanton, lian Altan Kanton. Ĝi ja pleje sonas ĝenerale home. Obsede li amas la [[karulino]]n, anime, korpe. Li antaŭscias, ke la publiko ofendigos: „Kanto vin oni nomos erotika". Tamen [[animo]] sen korpo estas nenio. Plie, ĉu ni ne adoru diajn farojn? Nu, „Li kreis nin kaj niajn konturarojn". Arde kaj plej sincere soras lia kompleta homa sopiro al la ununura elektitino. La kelkloke iom tro kruda envortigo de lia korsento tamen — kaj kiel domage — rompas plenan gueblecon. Estas ja aferoj kies armo paligas, se tro realisme nomataj. Ankaŭ ĉe [[neprudulo]]j. Ne ĉiam la senco de la poemo estas travidebla. Ĝi male plurloke efikas enigmo, svarmigante demandosignojn antaŭ la mirigita leganto. Se ĝi celis fariĝi eksterkutime malfacila [[verko]], fermita al ordinara poeziamanto, gi plene sukcesis. Pretermezure sukcesis. Kompreneble, oni ne kritiku la aŭtoron, se li trafosas memoron aŭ [[subkonscio]]n, se li fidele skizas siajn [[reago]]jn antaŭ spertoj registrataj dum sia vagado tra la mondo, aŭ se li aludas legaĵojn hazarde falintajn en liajn manojn. Poeto tutsimple sekvas nekontraŭstareblan impulson al kreado, neglektante la [[leganto]]n. Lia sendiskuta rajto. Eĉ se pro tio la leganto ne, aŭ nur parte, komuniiĝas kun li en la ĝuado de la belo. Ĉu ni mallaŭdu, ekz., la sesan kanton pro tio, ke ĝi mirige efikas kiel surrealisma pentraĵo de [[Salvador Dali]]: kun ĝiaj detalaj frape precizaj kaj majstre finpentritaj, dum la senco de la tutaĵo nekapteble eskapas ? Interkrampe: la ilustraĵoj de P. Lavalle, ŝajne neniel rilalantaj al la enhavo de la verko, impresas same avangardaj kaj avantaĝe kongruas kun ĝia spirito. La celo de la eldonanto estas alia: prezentante la verkon al la publiko, li zorgu ke gi estu plejeble ĝuebla. Necesas klarigoj, komentarioj : leganto ja ne estas vivanta enciklopedio. C Ĉar kiu rekonus Grabowski en la kvarlinia biografio de XVI, se ia hazardo ne estus lin gvidinta al la koncerna artikolo de la [[Enciklopedio de Esperanto]]? Kiom estus informitaj pri la unuaj balbutsonoj de la prahomo ''SAL.BER.JON.ROŝ.'', se dank' al simila hazardo ili ne estus trafintaj la teorion de Marr, trafoliante la „Retoriko-n" de Lapenna? Al kiom la nura titolo „[[Les Sylphides]]" suĝestus la primuzikan preferon de la poeto, se ili ne jam posedas la Chopinan baleton en sia kolekto de gramofondiskoj ? Kiel identigi kun [[Ĝengis Kan]] la sovaĝan konkiranton, galopantan ira la [[stepo]]j meze de milita tumulto? Ĉu vere la kondamnitaj bildoj de Lawrence estas tiel konataj, ke la aludo senplie klarigas ? Kiun admiratan [[skulptisto]]n trafis samspeca cenzuro ? Kiu estis Fahey, Orsipo, Newell ? Kaj la listo de sfinksaĵoj ne elĉerpiĝis. La leganto staras same senhelpa antaŭ netroveblaj vortoj: adolte, elano, saŭdada, betelĝuzo, akvo-sion, fragila, degni, lingamo, bobeli. La poeto pliriĉigu sian lingvon se neceso lin devigas, sed la eldonanto ne lasu en [[embaraso]]. La poemo abunde pruvas, ke la [[aŭtoro]] lerte estras la teknikon de la [[versfarado]], kiam li konstruas plurajn [[kanto]]jn laŭ la tradicia recepto de regula ritmo, apogata de puraj rimoj. La natura malriĉeco de Esperanto je puraj rimoj tie kaj ĉi tie korektigas laŭ ekzemplo de la budapesta skolo per parencrimoj (trombo/trompo, p1enumiĝis/sufiĉis, k.t.p., eĉ signoj/stigmoj). Ankaŭ preskaŭrimon ni trovas: tamen/malamon. La VI-a kanto bele ilustras la uzon de la agordo: nigraj/ograj, muron/moron, ostoj/bestoj: k.s. Nur la XIX-a apostrofas la finan silabon por formi ascendajn piedojn. Sendube tiu versformo ne ĝuas la favoron de la aŭtoro. En aliaj kantoj forestas rimoj kaj severa ritmo. La IX-a ekz. sonas kiel [[prozo]]. Se ne estus la tipografia aranĝo, ĝiaj seke informantaj citaĵoj vere sentus sin fremdule en poemaro. Ŝajne por XIII. La eksperimentado ne ĉesas tie : ellaso de interpunkciaj signoj, apliko de tipografiaj artifikoj rememorigas pri la tekniko de nia [[Paul Van Ostaijen]] en la intermilita periodo. Sed la provo almenaŭ havas la meriton montri, ke Esperanto taŭgas por novigaĵoj tiel bone kiel la naciaj lingvoj. Vortludojn la aŭtoro ne malestimas, li ne kaŝas tiun ŝaton: „lingvo sen vortludoj mortnaskigus". Ni ne silente preterpasu la IV-an: [[satiro]]n pri generaloj, politikistoj kaj [[pastro]]j kiuj asertas ke milito necesas, ke nur per malamo ni venkas malamon. En tiu burleskaĵo la aŭtoro lerte aliformigas la vortojn, tiel sugestante mokajn [[kromsignifo]]jn, kiuj substreku lian amaran ironion. Sume, La Infana Raso estas kuraĝa provo adapti la Esperanto-poezion al lasttempaj tendencoj en la naciaj literaturoj. Inter la ne ĉiam laŭ arta vidpunkto egalvaloraj kantoj kulminas I, V, XXV. Kelkaj duontuŝas la limon de la kompreneblo, de la ĝueblo,...aŭ ĝin transiras, eĉ por la „elito" de la [[poeziamanto]]j kiun la verko speciale volas tuŝi. En W. Auld ni ĝoje salutas promesplenan poeton, kies kariero espereble brile disvolvigos. La eldonaĵo estas bone prizorgita kaj plaĉaspekta: la famo de la „Stafeto" ne plu estas farenda. Sed tre dezirindas, ke la klariga listo estu pli ampleksa. Ne unualoke por solvi enigmojn leganto malfermas poemaron.|F. Couwenberg. [[Belga Esperantisto]] - Numero 347, Januaro, 1957 }} == Fragmentoj == :''Ho kara mia, :''jen povra testamento :''jen mia kredo :''espero kaj tormento: :''mi kredas pri la :''bonvolo de l' homaro, :''ke iam pasos :''kruelo kaj amaro, :''ke iam venos :''la regno de l' racio; :''sed multaj larmoj :''necesos antaŭ tio. :''Ne estas fido nur. Subtenas faktoj. :''Lingvo estas socia fenomeno, :''kreaĵo de sociaj intertraktoj :''kaj ĝin modifas la ŝanĝiĝa sceno. :''L’epoko ne maturas. Sed bezonon :''jam sentas kelkaj, kaj bezono trovas :''sian rimedon, la precizan konon :''alprenas. Kiu volas, tiu povas. :''Kaj dum ekzistos la bezon’, ekzistos :''la esprimilo (“ne por la futuro” — :''ne, tamen eble ankaŭ mi asistos). :''Ĝi estas revo pela. Kaj aŭguro. :''Li sciis, kompreneble: “post centjaroj” — :''ars longa… ho, sed vita estas brevis; :''ĝi daŭras tikon de la okulharoj :''kaj ĝi ekzistas nur se oni revis. :''La revo estas ĉio. Kaj kuraĝo: :''ĉar revas nur la kuraĝul’ unika. :''Perdiĝas mil kaj mil pro la ĉantaĝo :''de l’ ĉiutaga, mora, hermetika. :''Li sciis, kompreneble. Kaj li fidis. :''Kaj per la fido fakte movis monton. :''Miraklo? Ne. Faktoroj koincidis :''kaj frua nuno naskis la estonton. … == Literaturo == * La Infana Raso, poemo en 25 ĉapitroj. William Auld, eld. Chapecó: [[Fonto (eldonejo)|Fonto]], 2008 (4a eld.). 100p. * La infana raso. William Auld, la aŭtoro mem deklamas. Libreto kaj duobla KD. eld. [[Kooperativo de Literatura Foiro]], 2007 (5a eld.). 100p. == Eksteraj ligiloj == {{DEFAŬLTORDIGO:Infana Raso}} * [https://libro.ee/file.php?id=1253 ''La Infana Raso''] en PDF * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,La%20Infana%20Raso&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20Infana%20Raso&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [http://anet.ua.ac.be/desktop/ehc/core/index.phtml?language=&euser=&session=&service=opacehc&robot=&deskservice=desktop&desktop=ehc&workstation=EHC-LZ&extra= Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] : entajpu la vortojn "la infana raso". * Akademio Literatura de Esperanto: [http://www.everk.it/ www.everk.it/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231206104758/http://www.everk.it/ |date=2023-12-06 }} (esperanto-verkistoj) * [https://files.hanser.de/Files/Article/ARTK_LPR_9783446248908_0001.pdf Eltiraĵo el la gazeto ''Akzente''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210722150734/https://files.hanser.de/Files/Article/ARTK_LPR_9783446248908_0001.pdf |date=2021-07-22 }}, kun la ĉapitro 14 kaj paralela traduko en la germanan fare de [[Clemens J. Setz]] {{Portalo|Literaturo}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Infana Raso}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj de William Auld]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1955]] [[Kategorio:Esperanto-poeziolibroj]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Skota literaturo]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Eldonejo Stafeto]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] 061tlrtt7azj7irggcbrl6kjl8w85a4 0 236875 9454904 8804898 2026-08-16T14:04:27Z ThomasPusch 1869 9454904 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |sen banderolo=jes |kategorio=Provinco |lando = Hispanio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = ES-CC |mapo1 lokumilo = iso |kodo = ES-CC |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} [[Dosiero:provmap-caceres.png|dekstra|frame|Situo de la provinco Kacereso en Hispanio]] '''Kacereso''' ({{lang-es|Cáceres}}) estas [[provincoj de Hispanio|provinco]] de [[Hispanio]], en la norda parto de la [[regiono]] de [[Ekstremaduro]], dum ties sudan parton okupas la [[Provinco de Badajoz]]. Ĝi limas kun la provincoj de [[Provinco de Salamanca|Salamanca]] kaj [[Provinco de Ávila|Ávila]] norde, [[Provinco de Toledo|Toledo]] nordoriente, [[Provinco de Badajoz|Badajoz]] sude kaj kun [[Portugalio]] okcidente. La ĉefurbo estas la urbo [[Cáceres]]. La provinco Kacereso havas populacion de {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} (''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]), el kiuj {{unuo|21.8|%}} loĝas en la ĉefurbo. Ekonomie temas pri agrikultura regiono (kun brutobredado), sed lastatempe [[turismo]] estas gravega enspezofonto en la historiaj urboj [[Cáceres]], [[Trujillo]] kaj [[Plasencia]] kaj en la belaj komarkoj de la nordo kaj sudoriento de la provinco. Geografie la provinco enhavas diversajn pejzaĝojn nome sude ebenaĵo inter Trujillo kaj Cáceres, pli norde la valo de la rivero [[Taĵo]] kaj plej norde la montaraj komarkoj; ankaŭ sudoriente estas montara komarko [[Villuercas]]. Okcidente la strio lima kun Portugalio estis izolita de tiaj kontaktoj, kiam ne rekte en milita situacio, dum nuntempe tiu proksimeco estas helpo por ambaŭflankaj kultura kaj ekonomia situacioj: oni konstruis ŝoseojn kaj pontojn kie iam ne ekzistis. La nordorientaj zonoj profitas la proksimecon de urbo Madrido de kie venas multaj turistoj kaj vizitantoj. == [[Komarko]]j de la provinco Kacereso == La provinco almenaŭ ekde 2015 dividatas al 10 [[komarko]]j.<ref>[http://www.aptta.es/ImagenesWeb/PDF/comarcasMAPA(1).pdf oficiala listo de ĉiuj hispaniaj komarkoj de la Ministerio pri Agrikulturo, Fiŝfarmado kaj Nutrado (''Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación'') de marto 2015, jen en formato PDF] kaj [http://www.ine.es/daco/daco42/agricultura/comarcas99_metodologia.xls jen aldone en formato XLS (Excel)] (parte {{es}}, parte {{ca}} kaj je eta parto ankaŭ {{eu}})</ref> {| class="wikitable sortable" |+ komarkoj de la provinco Kacereso |- ! komarko !! municipoj !! loĝ. (2022 1 1) !! areo km² !! loĝdenso !! ĉefloko |- | [[komarko Brozas|Brozas]] || 9 || 8 698 || 1 579,28 || 6 || [[Brozas]] |- | [[komarko Cáceres|Cáceres]] || 28 || 131 294 || 3 716,29 || 35 || [[Cáceres]] |- | [[komarko Coria|Coria]] || 38 || 42 543 || 2 333,76 || 18 || [[Coria]] |- | [[komarko Hervás|Hervás]] || 24 || 19 890 || 1 164,10 || 17 || [[Hervás]] |- | [[komarko Jaraiz de la Vera|Jaraiz de la Vera]] || 14 || 21 359 || 704,30 || 30 || [[Jaraíz de la Vera]] |- | [[komarko Logrosán|Logrosán]] || 12 || 12 060 || 1 986,77 || 6 || [[Logrosán]] |- | [[komarko Navalmoral de la Mata|Navalmoral de la Mata]] || 34 || 41 408 || 2 444,12 || 17 || [[Navalmoral de la Mata]] |- | [[komarko Plasencia|Plasencia]] || 33 || 71 744 || 2 241,48 || 32 || [[Plasencia]] |- | [[komarko Trujillo|Trujillo]] || 23 || 30 738 || 2 316,96 || 13 || [[Trujillo]] |- | [[komarko Valencia de Alcántara|Valencia de Alcántara]] || 8 || 8 071 || 1 380,72 || 6 || [[Valencia de Alcántara]] |- ! [[provinco Kacereso]] || 233 || 387 805 || 19 867,78 || 20 || [[Kacereso]] |} Tamen en vikipedio ie ankoraŭ cirkulas neoficiala kaj ĉiukaze ekde almenaŭ 2015 ne plu ĝusta listo de 15 areoj, kiuj mise kompreniĝis kvazaŭ komarkoj. Tiuj estis: * [[Valo de Alagón]] * [[Tierra de Alcántara]] * [[Valo de Ambroz]] * [[Campo Arañuelo]] * [[Llanos de Cáceres]] * [[Sierra de Gata (distrikto)|Sierra de Gata]] * [[Tierras de Granadilla]] * [[Hurdes]] * [[Ibores]] * [[Valo de Jerte]] * [[Sierra de Montánchez]] * [[Tierra de Trujillo]] * [[Distrikto de Valencia de Alcántara]] * [[La Vera]] * [[Villuercas]] == Urboj de la provinco == {| class="wikitable" ! colspan=8 style="background-color:black; color:white;"|Plej loĝataj urboj |- !width=4% style="background-color:#efefef" |Pozicio !width=87% style="background-color:#efefef" |Urbo !width=9% style="background-color:#efefef" |Loĝantaro |- |1-a||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |2-a||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |3-a||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |4-a||align=left|'''[[Coria]]||align=right|12.767 |- |5-a||align=left|'''[[Miajadas]]||align=right|10.241 |- |6-a||align=left|'''[[Trujillo]]||align=right|9.860 |- |7-a||align=left|'''[[Talayuela]]||align=right|9.282 |- |8-a||align=left|'''[[Moraleja]]||align=right|7.983 |- |9-a||align=left|'''[[Jaraíz de la Vera]]||align=right|6.464 |- |10-a||align=left|'''[[Arroyo de la Luz]]||align=right|6.461 |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Kacereso]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.caceresturismo.net Cáceres Turismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201126205926/http://www.caceresturismo.net/ |date=2020-11-26 }} [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Provinco Kacereso| ]] my8vskc7y9fl1u1haewfa5fl3ey243s 9454905 9454904 2026-08-16T14:05:01Z ThomasPusch 1869 9454905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |sen banderolo=jes |kategorio=Provinco |lando = Hispanio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = ES-CC |mapo1 lokumilo = iso |kodo = ES-CC |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} [[Dosiero:provmap-caceres.png|dekstra|frame|Situo de la provinco Kacereso en Hispanio]] '''Kacereso''' ({{lang-es|Cáceres}}) estas [[provincoj de Hispanio|provinco]] de [[Hispanio]], en la norda parto de la [[regiono]] de [[Ekstremaduro]], dum ties sudan parton okupas la [[Provinco de Badajoz]]. Ĝi limas kun la provincoj de [[Provinco de Salamanca|Salamanca]] kaj [[Provinco de Ávila|Ávila]] norde, [[Provinco de Toledo|Toledo]] nordoriente, [[Provinco de Badajoz|Badajoz]] sude kaj kun [[Portugalio]] okcidente. La ĉefurbo estas la urbo [[Cáceres]]. La provinco Kacereso havas populacion de {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} laŭ la ''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], el kiuj {{unuo|21.8|%}} loĝas en la ĉefurbo. Ekonomie temas pri agrikultura regiono (kun brutobredado), sed lastatempe [[turismo]] estas gravega enspezofonto en la historiaj urboj [[Cáceres]], [[Trujillo]] kaj [[Plasencia]] kaj en la belaj komarkoj de la nordo kaj sudoriento de la provinco. Geografie la provinco enhavas diversajn pejzaĝojn nome sude ebenaĵo inter Trujillo kaj Cáceres, pli norde la valo de la rivero [[Taĵo]] kaj plej norde la montaraj komarkoj; ankaŭ sudoriente estas montara komarko [[Villuercas]]. Okcidente la strio lima kun Portugalio estis izolita de tiaj kontaktoj, kiam ne rekte en milita situacio, dum nuntempe tiu proksimeco estas helpo por ambaŭflankaj kultura kaj ekonomia situacioj: oni konstruis ŝoseojn kaj pontojn kie iam ne ekzistis. La nordorientaj zonoj profitas la proksimecon de urbo Madrido de kie venas multaj turistoj kaj vizitantoj. == [[Komarko]]j de la provinco Kacereso == La provinco almenaŭ ekde 2015 dividatas al 10 [[komarko]]j.<ref>[http://www.aptta.es/ImagenesWeb/PDF/comarcasMAPA(1).pdf oficiala listo de ĉiuj hispaniaj komarkoj de la Ministerio pri Agrikulturo, Fiŝfarmado kaj Nutrado (''Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación'') de marto 2015, jen en formato PDF] kaj [http://www.ine.es/daco/daco42/agricultura/comarcas99_metodologia.xls jen aldone en formato XLS (Excel)] (parte {{es}}, parte {{ca}} kaj je eta parto ankaŭ {{eu}})</ref> {| class="wikitable sortable" |+ komarkoj de la provinco Kacereso |- ! komarko !! municipoj !! loĝ. (2022 1 1) !! areo km² !! loĝdenso !! ĉefloko |- | [[komarko Brozas|Brozas]] || 9 || 8 698 || 1 579,28 || 6 || [[Brozas]] |- | [[komarko Cáceres|Cáceres]] || 28 || 131 294 || 3 716,29 || 35 || [[Cáceres]] |- | [[komarko Coria|Coria]] || 38 || 42 543 || 2 333,76 || 18 || [[Coria]] |- | [[komarko Hervás|Hervás]] || 24 || 19 890 || 1 164,10 || 17 || [[Hervás]] |- | [[komarko Jaraiz de la Vera|Jaraiz de la Vera]] || 14 || 21 359 || 704,30 || 30 || [[Jaraíz de la Vera]] |- | [[komarko Logrosán|Logrosán]] || 12 || 12 060 || 1 986,77 || 6 || [[Logrosán]] |- | [[komarko Navalmoral de la Mata|Navalmoral de la Mata]] || 34 || 41 408 || 2 444,12 || 17 || [[Navalmoral de la Mata]] |- | [[komarko Plasencia|Plasencia]] || 33 || 71 744 || 2 241,48 || 32 || [[Plasencia]] |- | [[komarko Trujillo|Trujillo]] || 23 || 30 738 || 2 316,96 || 13 || [[Trujillo]] |- | [[komarko Valencia de Alcántara|Valencia de Alcántara]] || 8 || 8 071 || 1 380,72 || 6 || [[Valencia de Alcántara]] |- ! [[provinco Kacereso]] || 233 || 387 805 || 19 867,78 || 20 || [[Kacereso]] |} Tamen en vikipedio ie ankoraŭ cirkulas neoficiala kaj ĉiukaze ekde almenaŭ 2015 ne plu ĝusta listo de 15 areoj, kiuj mise kompreniĝis kvazaŭ komarkoj. Tiuj estis: * [[Valo de Alagón]] * [[Tierra de Alcántara]] * [[Valo de Ambroz]] * [[Campo Arañuelo]] * [[Llanos de Cáceres]] * [[Sierra de Gata (distrikto)|Sierra de Gata]] * [[Tierras de Granadilla]] * [[Hurdes]] * [[Ibores]] * [[Valo de Jerte]] * [[Sierra de Montánchez]] * [[Tierra de Trujillo]] * [[Distrikto de Valencia de Alcántara]] * [[La Vera]] * [[Villuercas]] == Urboj de la provinco == {| class="wikitable" ! colspan=8 style="background-color:black; color:white;"|Plej loĝataj urboj |- !width=4% style="background-color:#efefef" |Pozicio !width=87% style="background-color:#efefef" |Urbo !width=9% style="background-color:#efefef" |Loĝantaro |- |1-a||align=left|'''[[Cáceres]]||align=right|90.218 |- |2-a||align=left|'''[[Plasencia]]||align=right|39.785 |- |3-a||align=left|'''[[Navalmoral de la Mata]]||align=right|17.099 |- |4-a||align=left|'''[[Coria]]||align=right|12.767 |- |5-a||align=left|'''[[Miajadas]]||align=right|10.241 |- |6-a||align=left|'''[[Trujillo]]||align=right|9.860 |- |7-a||align=left|'''[[Talayuela]]||align=right|9.282 |- |8-a||align=left|'''[[Moraleja]]||align=right|7.983 |- |9-a||align=left|'''[[Jaraíz de la Vera]]||align=right|6.464 |- |10-a||align=left|'''[[Arroyo de la Luz]]||align=right|6.461 |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Kacereso]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.caceresturismo.net Cáceres Turismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201126205926/http://www.caceresturismo.net/ |date=2020-11-26 }} [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Provinco Kacereso| ]] tt5kbpvifia8q9n0hu4tb4hpsqse5co 0 251028 9455233 9322590 2026-08-17T07:26:23Z Sj1mor 12103 9455233 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=fundamento de fiziko|apa=Modelo}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Norma modelo''' (angle ''Standard Model'') estas [[teorio]] en [[partikla fiziko]], kiu priskribas [[elektromagneta forto|elektromagnetan]], [[malforta nuklea forto|malfortan]] kaj [[forta nuklea forto|fortan]] interagojn inter bazaj [[partiklo]]j. El [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] norma modelo ne priskribas [[gravito]]n. [[Dosiero:Partikloj_laŭ_Standarda_Modelo.svg|eta|dekstra|300px|Fundamentaj partikloj, konsiderataj en Norma Modelo]] Postuloj de norma modelo estas: * Ĉiu [[substanco]] konsistas de 12 fundamentaj partikloj ([[fermiono]]j): 6 [[leptono]]j ([[elektrono]], [[muono]], [[tau-leptono]] kaj 3 specoj de [[neŭtrino]]j) kaj 6 [[kvarko]]j (''u'', ''d'', ''s'', ''c'', ''b'', ''t''). Ili unuiĝas je tri generacioj de fermionoj. * [[Kvarko]]j (kaj kvarkaroj) partoprenas en ĉiuj tri interagoj de norma modelo; [[ŝargo|ŝargitaj]] leptonoj - nur en malfortaj kaj elektromagnetaj; neutrinoj - nur en malfortaj. * Ĉiuj tri interagoj aperas kadre de postulo ke [[materio|materia]] mondo estas simetria relative al tri specoj de kalibraj konvertoj. La partikloj, kiuj tenas la fundamentajn fortojn estas: ** 8 [[gluono]]j por fortaj interagoj ([[grupa teorio|simetria grupo]] ''SU(3)''); ** 3 multepezaj [[kalibra bosono|kalibraj bosonoj]] W⁺, W⁻ kaj Z⁰ (simetria [[grupo (algebro)|grupo]] ''SU(2)''); ** Unu [[fotono]] por elektromagnetaj interagoj (simetria grupo ''U(1)''). * Malsame ol elektromagnetaj kaj fortaj, malfortaj interagoj povas inkluzivi fermionojn de diversaj generacioj. Pro tio multaj partikloj iĝas nestabilaj kaj aperas diversaj ekzotikaj efektoj. Ĝis nun preskaŭ ĉiuj prediktoj de norma modelo estis pruvitaj per [[eksperimento]], ofte kun nekredeble malgrandaj [[ekarto]]j. Nur antaŭnelonge aperis rezultoj kiuj ne tute kongruas kun norma modelo. Ĉar norma modelo estas komplika, enhavas tro multon da postuloj kaj ne priskribas [[gravito]]n, oni kredas ke ĝi ne estas fina teorio de partikla [[fiziko]]. Nun multaj sciencistoj strebas trovi faktojn nekongruajn kun ĝi por krei novajn teoriojn. Oni esperas ke dum pluaj eksperimentoj en [[koliziilo]] [[LHC]] eblos trovi rezultojn, nepriskribeblajn per la norma modelo. Ĝis nun la eltrovo de la [[bosono de Higgs]] en [[2012]] per LHC konfirmas tiun modelon. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Bosono]] * [[Elementa partiklo]] * [[Grandioza Unuigita Teorio]] * [[Kolorŝargo]] {{Ĝermo|fiziko}} [[Kategorio:Fundamentaj fizikaj konceptoj]] [[Kategorio:Partikla fiziko]] [[Kategorio:Norma modelo]] [[Kategorio:Kvantuma kampa teorio]] [[Kategorio:Scienca modelado]] 4zdlww379u1d7uev3xjvzs3xmuxw0hm 0 256795 9454875 9444127 2026-08-16T13:07:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454875 wikitext text/x-wiki {{Historio de Ĉeĉenio}} La '''dua Ĉeĉenia milito''', en malfruaj fazoj konata kiel '''Nord-Kaŭkazia milito'''<ref>{{citnovaĵo|title=War in the north Caucasus |publisher=The Economist |date=junie 2004 |url =http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=2794465}}</ref> estas lanĉita fare de [[Rusa Federacio]] kontraŭ defakte sendependa respubliko de [[Iĉkerio]] en [[26-a de aŭgusto]] [[1999]]. Per ĝi la Rusia registaro de [[Putin]] penis kontroli la regionon de [[Ĉeĉenio]]. Formala kialo de komenco de la milito estis invado al [[Dagestano]] fare de [[Islama Internacia Brigado]], kiu reagis al subpremo de ribelo en du vilaĝoj de Dagestano. Ankaŭ la Rusia registaro akuzis la ĉeĉenoj je teroreksplodoj en kelkaj urboj de Rusio, kvankam ekzistas neniu pruvo de konekto inter tiuj eksplodoj kaj la ĉeĉenaj separistoj. La kampanjo plejparte nuligis la rezultojn de [[unua Ĉeĉenia milito]], post kiu Iĉkerio gajnis liberecon kaj sendependecon. Kvankam Rusia armeo sukcesis ricevi kontrolon super la teritorio de Ĉeĉenio, la ĉeĉenoj daŭre luktas por sendependeco kaj la milito ĝis nun ne estas efektive finita. Plimulto de internaciaj ĵurnalistoj rigardas la konflikton kiel interna konflikto de Rusio, kaj pro tio ne multaj informoj venas en Eŭropaj kaj Usonaj informiloj. Tamen, multaj [[muĝahido]]j el la Islama mondo venis por helpi al la luktanta ĉeĉena popolo. Dum komenca kampanjo la Rusia armeo kaj pro-Rusiaj kunlaborantoj de Ĉeĉenio atakis la batalantojn en malkaŝita batalo kaj okupis la ĉefurbon [[Grozno]]n post vintra [[sieĝo]] kiu daŭris ekde malfrua [[1999]] ĝis februaro [[2000]]. Rusio establis rektan regon super Ĉeĉenio, dum Ĉeĉenaj rezistgrupoj tra tuta [[Norda Kaŭkazio]] komencis longan [[gerilo]]n kaj mortigis multajn okupantojn dum multaj jaroj. Ankaŭ kelkaj grupoj kiujn oni opinias konektaj kun la Ĉeĉenia rezista movado okazigis kelkajn [[teroro|teroratakojn]] kontraŭ Rusio, inkluzive kontraŭ pacaj civitanoj. La [[terorismo]] kaj malobservoj de [[homaj rajtoj]], farataj de ambaŭ Rusio kaj la kelkaj ĉeĉenaj rezistantoj, alvokis protestojn de multaj internaciaj humanistaj organizaĵoj. Nun Rusio estas plejparte detruinta la Ĉeĉenian ribelulan movadon, kvankam apartaj etaj grupoj, organize kaj ideologie sendependaj unu de la aliaj, daŭre aktivas en diversaj regionoj de Norda Kaŭkazio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html |titolo=CIA - The World Factbook - Rusio |alirdato=2008-08-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150703195129/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html |arkivdato=2015-07-03 }}</ref>. Anstataŭ malfermitaj atakoj la partizanoj uzas [[gerilo]]n kaj organizas eksplodojn, celante okupantajn trupojn kaj federacian registaron de la regiono. Oni ne scias precizan nombron de mortintoj pro tiu ĉi konflikto. Neoficialaj informoj deklaras ĉirkaŭ 50000 mortis, plimulto el kiuj estis ĉeĉenaj pacaj civitanoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gfbv.de/inhaltsDok.php?id=394&PHPSESSID=0aa4cee618e675e3d00e8bfe9c1a3fbe |titolo=Effective human rights work is the best weapon against terrorism |alirdato=2008-08-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110928034035/http://www.gfbv.de/inhaltsDok.php?id=394&PHPSESSID=0aa4cee618e675e3d00e8bfe9c1a3fbe |arkivdato=2011-09-28 }}</ref>. La datumoj pri perdoj de Rusia armeo estas neatingeblaj. == Historia bazo de la konflikto == === Rusia Imperio === <!--{{Ĉefartikolo|Rusia invado al Kaŭkazo}} artikolo ne ekzistas! --> [[Dosiero:Chechnya and Caucasus.png|eta|300px|Ĉeĉenio en la Kaŭkaza regiono]] Ĉeĉenio estas regiono en Norda Kaŭkazo, kiu konstante defendas sian sendependecon ekde antikvaj tempoj. En [[15-a jarcento]] ĝi kontraŭstaris invadon de [[Otomana Imperio]]. Ĉ. [[1577]] komunumo de [[kozakoj]] estas establita en ebena Ĉeĉenio apud rivero [[Terek]]. En [[1983]] Rusio kaj [[Kartvelio|Kartvelia]] reĝejo [[Kartli-Kaĥeti]] signis [[Traktato de Georgijevsk|Traktaton de Georgijevsk]], laŭ kiu Kartvelio iĝis [[protektorato]] de Rusio. Por pli sekuraj konektoj kaj transportado inter Rusio kaj Kartvelio, samkiel al [[Transkaŭkazio|Transkaŭkaziaj]] regionoj, la [[Rusia Imperio]] komencis disvastigi sian influon al la regiono de Kaŭkazo, kaj tiel en [[1817]] komencis la [[Rusia invado al Kaŭkazo]]. Rusiaj trupoj unue eniris al montara Ĉeĉenio en [[1830]] kaj la milito en tiu areo daŭris ĝis [[1830]], kiam armeo de ĉirkaŭ 250000 soldatoj sub gvido de [[generalo]] [[Aleksandr Barjatinskij]] subpremis reziston de la montaranoj. Tamen, la lukto por libero ne finis post la [[anekso]] de Kaŭkazo, kaj multaj trupoj de Kaŭkazanoj luktis kontraŭ Rusio dum [[Rusa-turka milito (1877–1878)|Rusa-Turka milito de 1877-1878]]. === Sovetunio === Post la [[Rusia revolucio de 1917]] la Ĉeĉenoj rekreis la [[Kaŭkaza Imamato|Kaŭkazan Imamaton]] (t.n. ''kvara Imamato''), kiu inkludis partojn de Ĉeĉenio, [[Inguŝio]] kaj [[Dagestano]]. La Imamato ekzistis nur dum kelkaj monatoj kaj estis detruita fare de [[bolŝeviko]]j. Alia post-revolucia Kaŭkaza ŝtato, la [[sekulara]] [[Montara respubliko de Norda Kaŭkazio]] ekzistis pli longe - ekde [[1917]] ĝis [[1921]]<ref>Armstrong, Patrick. "Conflict in Chechnya: A Background Perspective." ''Journal of Conflict Studies.'' November 1999; Evangelista, Matthew. ''The Chechen Wars: Will Russia Go the Way of the Soviet Union?'' Washington, D.C.: [[Brookings Institution Press]], 2003. ISBN 0-8157-2498-5; Dunlop, John B. ''Russia Confronts Chechnya: Roots of a Separatist Conflict.'' Cambridge, Mass.: Cambridge University Press, 1998. ISBN 0-521-63184-X; Seely, Robert. ''Russo-Chechen Conflict, 1800-2000: A Deadly Embrace.'' Florence, Ky.: Routledge, 2000. ISBN 0-7146-4992-9.</ref>. La sendependaj Ĉeĉenaj landoj estis malapogitaj fare de ambaŭ flankoj de [[Rusia enlanda milito]] kaj plejparto de rezisto estis subpremita fare de bolŝevikoj antaŭ [[1922]]. Kelkajn monatojn antaŭ deklaro de kreo de [[Sovetunio]], Ĉeĉenio estis agnoskita kiel [[Aŭtonoma oblasto]] de [[RSFSR]]. Pro reprezalioj de bolŝevika registaro kontraŭ [[kozakoj]] (t.n. ''raskazaĉivanie'' расказачивание), al la oblasto estas donita parto de teritorio de [[Terekaj kozakoj]]. Ĉeĉenio kaj najbara Inguŝio formis na [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR|Ĉeĉenia-Inguŝia Aŭtonoma Soveta Socialista Respubliko]] en [[1936]]. La respubliko ĝuis relativan sendependecon de centra Soveta registaro. En [[1941]], dum [[Dua Mondmilito]] en Ĉeĉenio okazis la [[Ribelo en Ĉeĉenio en 1940-1944|ribelo]] sub gvido de [[Ĥasan Israilov]]. Pro tio [[Stalin]] akuzis la ĉeĉenojn je helpo al [[nazio]]j kaj perfido. En februaro [[1944]] Stalina persekutisto [[Lavrentij Berija]] okazigis la [[Operacio Lentil|Operacion Lentil]], dum kiu preskaŭ ĉiuj la [[ĉeĉenoj]] kaj [[inguŝoj]] estis deportitaj el Ĉeĉenio al [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]] kaj [[Siberio]]. Multaj deportitoj estis mortigitaj dum komencaj etapoj de "transloĝigo", aliaj mortis dum la vojo aŭ en kolonioj pro malsato kaj malbonaj kondiĉoj. Laŭ reporto de [[Lavrentij Berija]] al [[Josif Stalin]], ĉirkaŭ 150000 el 478479 (do, 31,3%) deportitoj mortis dum unuaj kvar jaroj de "transloĝigo".<ref>Kleveman, Lutz. ''The New Great Game: Blood and Oil in Central Asia.'' Jackson, Tenn.: Atlantic Monthly Press, 2003. ISBN 0-87113-906-5</ref>. Alia esploristo atentas la mortokvanton de ĉirkaŭ 22.7%: laŭ reportoj de [[NKVD]],ĉ. 113 000 inguŝoj kaj ĉeĉenoj mortis (3000 mortigitaj antaŭ transporto, 10 000 dum transporto kaj 100 000 dum la unuaj tri jaroj post translokigo el tuta kvanto de 496 460 deportitoj<ref>Naimark, Norman M. ''Fires of Hatred: Ethnic Cleansing in Twentieth-Century Europe.'' Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2001. ISBN 0-674-00994-0.</ref>. Alia fonto statas ke ĉirkaŭ kvarono el tuta kvanto de ĉirkaŭ 650 000 deportitaj ĉeĉenoj, inguĉoj, [[karaĉajoj]] kaj [[kalmukoj]] mortis dum la unuaj kvar jaroj de translokigo<ref>Mawdsley, Evan. ''The Stalin Years: The Soviet Union 1929-1953.'' Manchester, England: Manchester University Press, 2003. ISBN 0-7190-6377-9</ref>. La nombro de deportitoj, tamen, diversencas en diversaj fontoj. Almenaŭ du esploristoj asertas ke entute estis deportitaj ĉirkaŭ 700 000 ĉeĉenoj kaj inguŝoj, kvarono el kiuj mortis<ref>Fischer, Ruth and Leggett, John C. ''Stalin and German Communism: A Study in the Origins of the State Party.'' Edison, N.J.: Transaction Publishers, 2006. ISBN 0-87855-822-5</ref><ref>Conquest, Robert. ''The Nation Killers.'' New York: Macmillan, 1970. ISBN 0-333-10575-3</ref>. La [[Eŭropa Parlamento]] agnoskis la deporton kiel [[genocido]]n laŭ decido de [[26-a de februaro]] [[2004]]<ref>[http://www.massviolence.org/The-Massive-Deportation-of-the-Chechen-People-How-and-why?artpage=8#outil_sommaire_5 Campana, Aurélie. "Case Study: The Massive Deportation of the Chechen People: How and why Chechens were Deported." Online Encyclopedia of Mass Violence. November 2007.] Vidita la 11-an de aŭgusto 2008; [http://www.canada.com/topics/news/world/story.html?id=9f271375-e372-4ce9-acb0-64ce7bf80458 Nurbiyev, Aslan. "Relocation of Chechen 'Genocide' Memorial Opens Wounds." ''Agence France Press.'' June 4, 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081202185101/http://www.canada.com/topics/news/world/story.html?id=9f271375-e372-4ce9-acb0-64ce7bf80458|date=2008-12-02}}; Jaimoukha, Amjad M. ''The Chechens: A Handbook.'' Florence, Ky.: Routledge, 2005. ISBN 0-415-32328-2.</ref>. Nur en [[1953]], post morto de [[Stalin]], [[Ĥruŝĉov]] permesis al kelkaj ĉeĉenoj reveni al ilia hejmlando. Malgraŭ granda [[reprezalio]] kontraŭ la ĉeĉenoj, aŭtoritato de Soveta registaro inter ili, neniam tre alta, eventuale malkreskis. === Unua Ĉeĉenia milito === [[Dosiero:Evstafiev-helicopter-shot-down.jpg|eta|200px|Rusia [[helikoptero]], kaptita fare de Ĉeĉenaj militantoj apud [[Grozno]] dum [[unua Ĉeĉenia Milito]]]] {{Ĉefartikolo|Unua Ĉeĉenia milito}} Post [[disfalo de Sovetunio]] en [[1991]], la Ĉeĉenia-Inguŝia Respubliko deklaris sendependecon. En [[1992]], estroj de Ĉeĉenio kaj Inguŝio signis pakton, laŭ kiu Ĉeĉenio kaj Inguŝio disigis unu de la alia. Poste Inguŝio revenis en [[Rusa Federacio]] kaj Ĉeĉenio restis sendependa. Ĉar Rusia registaro de [[Jelcin]] ne volis agnoski sendependan respublikon de [[Iĉkerio]] kaj la debato kondukis al malgranda [[enlanda milito]] ekde [[1992]], kiu komencis post kiam Rusio subtenis la opozicion kontraŭ tiama Iĉkeria prezidento [[Ĝoĥar Dudajev]]. En [[1994]] komenciĝis plenskala invado de Rusia federacia armeo en Ĉeĉenio kaj dujara milito ene de respubliko. Pro konfliktoj mortis almenaŭ 100 000 homoj, kaj ĉeĉenoj, kaj rusoj, kaj anoj de aliaj Kaŭkazaj popoloj. En [[1996]] oni signis [[Unua Ĉeĉenia milito#Traktato de Ĥasav-Jurt|Pactraktaton de Ĥasav-Jurt]], laŭ kiu Rusiaj trupoj estu eltenita el la respubliko. La lando iĝis defakte sendependa, kvankam ĝian sendependecon oficie agnoskis nur unu [[ŝtato]] - [[Kartvelio]] de [[Zviad Gamsaĥurdia]]. == Preludo por la Dua milito == === Situacio en Ĉeĉenio === {{Ĉefartikolo|Iĉkerio inter 1996 kaj 1999}} Post la unua milito, granda parto de infrastrukturo de Ĉeĉenio estis ruinigita. La regpovo de sendependa registaro estis malforta, aparte ekster [[Grozno]], en kiu ĝi sidis. Multaj vastaj areoj estis kontrolataj fare de politike diversaj ekstremistaj grupoj, aparte de diversaj branĉoj de [[Vahabismo]]<ref name="global">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya2.htm|titolo=Second Chechnya War - 1999-???|alirdato=2008-04-15|eldoninto=GlobalSecurity.org}}</ref>. Manko de iu funkcianta [[industrio]] kaj [[Blokado|ekonomia blokado]], instigita el [[Rusio]] kondutis al situacio ke multaj armitaj kaj bataltrejnitaj grupoj de eksaj [[gerilo|gerilistoj]] ne havis iun alian laboron krom krimo kaj perforto. Krimoj, aparte [[kidnapo]]j, iĝis unu el plej gravaj fontoj de enspezo por multaj eksaj partizanoj. Dum tri jaroj de sendependeco, pri ol 200 milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]] estis atingitaj per kidnapoj fare de diversaj grupoj<ref>Valerij Tiŝkov (Valery Tishkov). ''Chechnya: Life in a War-Torn Society.'' Berkeley: University of California Press, 2004. Paĝo 114.</ref>. Inter [[1996]] kaj [[1999]] kidnapitaj ĝis pli ol 1300 da homoj entute. En [[1998]] la registaro de [[Aslan Masĥadov]] deklaris [[krizostato]]n kaj rektan [[ŝario|ŝarian]] juro. Post tio ĝi komencis grandan kampanjon kontraŭ kidnapoj kaj [[ostaĝo]]prenoj. La registaraj trupoj kaj anoj de krimaj grupoj ofte okazigis grandajn batalojn. Ekzemple, en julio de [[1998]] pli ol 50 homoj mortis en unu el tiaj bataloj inter anoj de [[Ĉeĉenia Nacia Gvardio]] kaj [[Ŭahabismo|Ŭahabistaj]] militantoj en [[Gudermes]]. === Rusiaj-Ĉeĉeniaj interrilatoj dum sendependeco === En [[1997]] okazis prezidenta baloto en Ĉeĉenio, kiun gajnis [[Aslan Masĥadov]]. Li celis krei ekonomie sendependan ŝtaton surbaze de ideoj de [[demokratio]]. En Rusio la registaro opiniis, ke se tiu projekto realiĝos, la sukcesa sendependiĝo de Ĉeĉenio povus instigi movadojn por sendependeco en aliaj regionoj. Do, Rusio uzis sian diplomatan potencon por eviti agnoskon de Ĉeĉenia sendependeco fare de [[UN]] kaj apartaj ŝtatoj. La sendependa respubliko iĝis efektive en ekonomia blokado. Ekde [[1998]] ĝis [[1999]] Rusiaj registaraj agentoj okazigis kelkajn [[atenco]]jn kontraŭ Masĥadov<ref>[http://www.jamestown.org/publications_details.php?volume_id=21&issue_id=1353&article_id=13685 The Jamestown Foundation]</ref>. Ankaŭ Masĥadov multfoje asertis, ke granda parto de kidnapoj, ostaĝoprenoj kaj aliaj krimoj, kiuj kaŭzis kaoson en Ĉeĉenio estis inspiritaj el Moskvo kaj plenumitaj fare de pro-Rusiaj trupoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gfbv.de/pressemit.php?id=688&PHPSESSID=460043a9ad74cade2aa4777e6c4c5248 |titolo=Police tried to silence GfbV - Critical banner against Putin´s Chechnya policies wars |alirdato=2008-09-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141112062315/http://www.gfbv.de/pressemit.php?id=688&PHPSESSID=460043a9ad74cade2aa4777e6c4c5248 |arkivdato=2014-11-12 }}</ref>. Efektive, la kulpitaj grupoj aliĝis al Rusio dum la Dua milito kaj iĝis gravaj pro-rusaj aktivistoj<ref>[[RFERL]], [http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/07/c7fd0ff2-647f-42ea-827b-42812c1e8a0a.html Russia: RFE/RL Interviews Chechen Field Commander Umarov], 27.07.2005; [[Doku Umarov]] who was the head of the Security Council of Ichkeria in 1997-1999 accused Movladi Baisarov and one of Yamadayev brothers of engaging in slave trade in the inter-war period</ref> Poste, en januaro [[2000]] unu el eksaj ĉefministroj de Rusio [[Sergej Stepaŝin]] deklaris, ke la Rusia invado en Ĉeĉenio kaj la Dua milito estis planitaj ekde marto [[1999]]. ''"Pri Ĉeĉenio mi povas diri jenon. Plano de aktivaj operacioj estas disvolvata ekde marto. Kaj ni planis atingi [[Tereko]]n en aŭgusto aŭ septembro. Do, tio okazus eĉ se ne estus eksplodoj en Moskvo"'', diris li<ref>[http://www.ng.ru/politics/2000-01-14/1_ovr.html Sergey Pravosudov. Interview with Sergei Stepashin.] ''Nezavisimaja Gazeta'', la 14-an de januaro [[2000]] (ruse))</ref>. === Teroratakoj kaj bataloj ĉe landlimoj === En [[16-a de novembro]] en [[Kaspijsk]] ([[Dagestano]]) bombo detruis apartamenton de Rusiaj limgardistoj; en tiu eksplodo mortis 68 homoj. La kaŭzo de la eksplodo ne estas planita, sed en Rusio oni emis akuzi je ĝi la Ĉeĉeniajn ribelulojn<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1976776.stm BBC News | EUROPE | Deadly blast hits Russian parade]</ref>. Krom tiu, aliaj versioj estas ke la eksplodon performis lokaj [[naciismo|naciistoj]] aŭ membroj de Dagestana [[mafio]], kiu kontrabandis [[kaviaro]]n tra Ĉeĉenio. Ankaŭ grava versio estas ke tiu ĉi eksplodo estas unu el serio de kvazaŭ-teroratakoj, performitaj fare de Rusia registaro kaj [[FSB]] por krei popolan malamon kontraŭ Ĉeĉenio. En [[23-a de aprilo]] [[1997]] okazis eksplodo en fervoja stacidomo de [[Armavir]] ([[Krasnodara regiono]]) pro kiu mortis tri homoj, kaj en [[28-a de majo]] de sama jaro du homoj pereis pro eksplodo en stacidomo de [[Pjatigorsk]] ([[Stavropola regiono]]). Dum tuta daŭro de Ĉeĉenia sendependeco, anoj de Rusiaj ĉelimaj trupoj performis ronĝatakojn al teritorio de Ĉeĉenio, prirabante kaj mortigante lokajn civitanojn. Responde, Ĉeĉenaj partizanoj el grupoj, kiuj ne obeis al [[Aslan Masĥadov]], atakis Rusiajn armeajn punktojn. En [[22-a de decembro]] [[1997]] grupo de [[Dagestano|Dagestanaj]] militantoj kuniĝis kun trupo de Ĉeĉenia [[arabo|arabdevena]] komandanto [[Ibn al-Ĥattab]] atakis bazon de la 136-a Motora Fusilista [[Brigado]] de Rusia armeo, kiu jam estis fama pro krimoj en Ĉeĉenio dum la [[Unua Ĉeĉenia milito]], en Dagestana urbo [[Bujnaksk]], kaj kaŭzis grandajn perdojn<ref>[http://www.jamestown.org/publications_details.php?volume_id=2&issue_id=328&article_id=3598 The Jamestown Foundation; "Chechen gunmen attack russian army unit in Dagestan".]</ref>. La [[16-an de aprilo]] [[Inguŝio|Inguŝiaj]] partizanoj embuskis Rusian trupon apud Inguŝia-Ĉeĉenia landlimo. Inter la mortigitaj estis Rusia [[generalo]] kaj du [[kolonelo]]j. En [[7-a de aprilo]] [[1999]] kvar Rusiaj policistoj estis mortitaj ĉe parto de landlimo proksima al [[Stavropol]]. En malfrua majo de sama jaro Rusia registaro deklaris, ke ĝi fermas la Rusian-Ĉeĉenian landlimon por kontraŭstari [[terorismo]]n kaj krimon. Rusiaj limgardistoj estis donitaj ordonon pafi ĉiujn homojn, kiuj alvenas el Ĉeĉenia teritorio. En [[18-a de junio]] la militantoj respondis per atako al limgardistaj staboj en Dagestano, en kiu mortis 7 soldatoj. En [[29-a de julio]] trupoj de [[MVD]] atakis kaj detruis Ĉeĉenian ĉeliman fortikaĵon kaj okupis ĉirkaŭ 800 metrojn de strategie grava ŝoseo. En [[9-a de aŭgusto]] de la sama [[1999]]-a jaro ses Rusiaj soldatoj iĝis kidnapitaj en [[Vladikavkaz]] (ĉefurbo de [[Norda Osetio]]), kaj en [[22-a de aŭgusto]] 10 Rusiaj policistoj mortis pro eksplodo de [[kontraŭtanka mino]] en sama respubliko. === Dagestana konflikto === <!-- {{Ĉefartikolo|Dagestana milito}} artikolo ne ekzistas! --> Inter augusto kaj septembro [[1999]] Ĉeĉenia komandanto [[Ŝamil Basajev]] kaj [[Ibn al-Ĥattab]], la [[muĝahido|muĝahida]] gvidanto el [[Sauda Arabio]], gvidis du armeojn de tuta nombro de ĉirkaŭ 1400 Ĉeĉenaj, Dagestanaj, Arabaj kaj [[Kazaĥoj|Kazaĥaj]] militantoj invadis el Ĉeĉenio al najbara respubliko de [[Dagestano]] por helpi al ribelo de tri Dagrstanaj vilaĝoj: [[Kadar]], [[Karamaĥi]] kaj [[Ĉabanmaĥi]]. La vilaĝoj deklaris sendependecon de [[Rusia Federacio]], kaj ĉar lokaj loĝantoj timis, ke responda atako de la Rusia armeo detruos kaj mortigos ĉiujn, oni petis helpon el Ĉeĉenio. En tiu ĉi konflikto Rusio unuafoje ekuzis [[termobaraj armiloj|termobarajn armilojn]] en loĝataj areoj, plej noteble en vilaĝo [[Tando]]. Post ĉirkaŭ dummonata batalo, la Ĉeĉenoj kaj muĝahidoj estis elpremitaj reen en Ĉeĉenion en mezo de septembro. Almenaŭ kelkcent (laŭ iuj fontoj eĉ kelkmil) homoj iĝis mortigitaj pro la batalo, plimulto el kiuj estis pacaj civitanoj. La federacia armeo reportis 279 soldatojn mortaj kaj ĉirkaŭ 900 vunditaj. === Eksplodoj en Rusio === <!-- {{Ĉefartikolo|Eksplodoj de domoj en Rusio (1999)}} artikolo ne ekzistas! --> Post la Dagestana milito, kiam Rusia publiko ankoraŭ estis kolera pro la milito, okazis serio de teror-eksplodoj en Rusio - en urboj [[Moskvo]], [[Volgodonsk]] kaj [[Bujnaksk]]. En [[4-a de septembro]] [[1999]] 62 homoj mortis en apartamento de Rusiaj soldatoj. Dum la sekvintaj du semajnoj okazis tri aliaj eksplodoj en apartamentoj kaj unu en komerccentro. Entute ĉirkaŭ 300 homoj pereis pro la eksplodoj. Tiama Rusia registaro kaj la prezidento [[Boris Jelcin]] mem asertis ke la atakojn okazigis Ĉeĉeniaj separistoj el gruboj de [[Ibn al-Ĥattab]] kaj [[Ŝamil Basajev]]. La lastaj, tamen, rifuzis iujn konektojn kun la eksplodoj. Vere, nenio profita estis por jam-sendependa Ĉeĉenio en tiuj eksplodoj. Multaj aŭtoritataj individuoj, inkluzive ekzilita Rusia [[Oligarkio|oligarko]] [[Boris Berezovskij]]<ref>{{cite web |url=http://eng.terror99.ru/publications/ |title=Boris Berezovsky vs. the FSB |date= |accessdate=2006-06-10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081212193852/http://eng.terror99.ru/publications/#berezovsky |arkivdato=2008-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081212193852/http://eng.terror99.ru/publications/#berezovsky |archivedate=2008-12-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://eng.terror99.ru/publications/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081212193852/http://eng.terror99.ru/publications/ |arkivdato=2008-12-12 }}</ref>, [[Usono|Usona]] [[parlamentano]] [[John McCain]]<ref>{{cite web |url=http://mccain.senate.gov/index.cfm?fuseaction=Newscenter.ViewPressRelease&Content_id=1173 |title=MCCAIN DECRIES "NEW AUTHORITARIANISM IN RUSSIA" |date= |accessdate=2006-06-10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013223605/http://mccain.senate.gov/index.cfm?fuseaction=Newscenter.ViewPressRelease&Content_id=1173 |arkivdato=2007-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013223605/http://mccain.senate.gov/index.cfm?fuseaction=Newscenter.ViewPressRelease&Content_id=1173 |archivedate=2007-10-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://mccain.senate.gov/index.cfm?fuseaction=Newscenter.ViewPressRelease&Content_id=1173 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013223605/http://mccain.senate.gov/index.cfm?fuseaction=Newscenter.ViewPressRelease&Content_id=1173 |arkivdato=2007-10-13 }}</ref> kaj oficiro de [[FSB]] [[Aleksandr Litvinenko]] konjektis, ke la eksplodoj estis planitaj kaj organizitaj de FSB por instigi publikan malamon kontraŭ la Ĉeĉenoj kaj krei pretekston por atako kaj reokupo de Ĉeĉenio<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eng.terror99.ru/|titolo=Terror 99: A Bloody September|alirdato=2006-06-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20061205101542/http://www.eng.terror99.ru/|arkivdato=2006-12-05}}</ref>. En [[29-a de septembro]] Rusio postulis [[ekstradicio]]n de akuzitaj personoj el Ĉeĉenio. La sekvan tagon, sen atendi iun formalan reagon de Ĉeĉenia registaro, Rusio komencis invadon. La juĝo pri la eksplodoj okazis en [[12-a de januaro]] [[2004]] en [[Moskvo]]. En ĝi anoj de [[karaĉajoj|karaĉajaj]] [[Vahabismo|Vahabistaj]] grupoj [[Adam Dekuŝev]] kaj [[Jusuf Krimŝanĥalov]] estis kondamnitaj pro alvenigo de eksplodaĵoj al la apartamentoj. La konjektita planinto de la atako [[Aĉemez Goĉijajev]] ne estas kaptita<ref>{{cite web |url=http://eng.terror99.ru/publications/076.htm |title=Agence France-Presse la [[8-an de septembro]] [[2002]] Alleged suspect for 1999 bombings hiding in Georgia: Russian FSB CORRECTION: |date= |accessdate=2006-06-10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120111060640/http://eng.terror99.ru/publications/076.htm |arkivdato=2012-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111060640/http://eng.terror99.ru/publications/076.htm |archivedate=2012-01-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://eng.terror99.ru/publications/076.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120111060640/http://eng.terror99.ru/publications/076.htm |arkivdato=2012-01-11 }}</ref>. La juĝproceso estis fermita de publiko kaj ĵurnalistoj, kaj do neniu scias, kio vere okazis dum ĝi. Pro tio multaj internaciaj observistoj kaj humanismaj organizaĵoj pridubas objektivecon de tiu juĝo<ref>{{cite web |url=http://eng.terror99.ru/publications/125.htm |title=Human rights activist says Moscow blasts verdict "sheds no light" |date= |accessdate=2006-06-10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080521055218/http://eng.terror99.ru/publications/125.htm |arkivdato=2008-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080521055218/http://eng.terror99.ru/publications/125.htm |archivedate=2008-05-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://eng.terror99.ru/publications/125.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080521055218/http://eng.terror99.ru/publications/125.htm |arkivdato=2008-05-21 }}</ref><ref name="rights">{{cite web |url=http://eng.terror99.ru/publications/138.htm |title=Rights activists say the true guilty parties of 1999 bombings have not been found |date= |accessdate=2006-06-10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080521055225/http://eng.terror99.ru/publications/138.htm |arkivdato=2008-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080521055225/http://eng.terror99.ru/publications/138.htm |archivedate=2008-05-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://eng.terror99.ru/publications/138.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080521055225/http://eng.terror99.ru/publications/138.htm |arkivdato=2008-05-21 }}</ref>. == Komencaj Rusiaj atakoj de jaroj 1999-2000 == === Aerbombado === <!-- {{Ĉefartikolo|Aerbombado de Ĉeĉenio (1999)}} artikolo ne ekzistas! --> En aŭgusto kaj septembro [[1999]], eĉ antaŭ komenco de la [[Dagestana milito]], Rusio lanĉis amasan [[Aviadila bombardado|aerbombadon]] de Ĉeĉenio. En [[26-a de aŭgusto]] Rusio agnoskis la fakton de la bombado. Formala kialo por ĝi estis mortigo de Dagestanaj partizanoj, kiuj kaŝis sin en Ĉeĉenio, fuĝinte pro Dagestana milito<ref>[http://www.cnn.com/WORLD/europe/9908/26/russia.chechnya/ Russia acknowledges bombing raids in Chechnya] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000919000313/http://www.cnn.com/WORLD/europe/9908/26/russia.chechnya/ |date=2000-09-19 }}, CNN, la [[26-an de aŭgusto]] [[1999]]</ref>. Kvankam deklarita nur kiel "kontraŭterorista operacio", la aerbombado plejparte celis urbojn kaj vilaĝojn, aparte [[Grozno]]n. Ĝi mortigis na kelkcent da civitanoj, kaj igis na ĉirkaŭ 100 000 fuĝi el siaj domoj. Najbara regiono de [[Inguŝio]] alvokis al [[UN]] kaj petis helpon por miloj de [[rifuĝinto]]j<ref>[http://www.rte.ie/news/1999/0927/russia.html Russia launches more air strikes against Chechnya], RTÉ news, la 27an de septembro 1999</ref>. En [[2-a de oktobro]] Rusia Ministrejo pri Eksterordaj Situacioj agnoskis ke ne malpli ol 78 000 homoj fuĝis el Ĉeĉenio pro bombado. Plimulto el ili ekloĝis en tendaroj en Inguŝia teritorio, kien ili alvenas po 5 aŭ 6 mil ĉiutage. En [[22-a de septembro]] [[1999]] tiama estro de [[MVD]] [[Igor Zubov]] diris, ke Rusiaj trupoj ĉirkaŭigis Ĉeĉenion kaj estas pretaj reokupi la regionon, kaj nur la konsilo de [[strategio|strategiistoj]], kiuj timas grandajn perdojn, retenas la atakon. En fino de septembro [[1999]] Rusia armeo jam faris kelkajn malgrandajn atakojn kaj okupis ioman Ĉeĉenian teritorion. === Tera milito === La Ĉeĉenia konflikto eniris novan fazon en [[11-a de oktobro]] [[1999]], kiam nova Rusia [[ĉefministro]] [[Vladimir Putin]] deklaris Ĉeĉenian registaron kaj [[parlamento]]n "impotentaj" kaj ne povaj kontroli la situacion. En tiu tempo li promesis ke la Rusiaj trupoj invados en Ĉeĉenion nur ĝis [[Tereko]], la rivero kiu apartigas nordan ebenan trionon de Ĉeĉenio de la montara teritorio. Tiam deklarita plano estis okupi la ebenan parton de Ĉeĉenio por establi ''[[sanitara kordono|sanitaran kordonon]]'' kontraŭ invadoj el Ĉeĉenio. Poste, tamen, la Rusiaj registoj deklaris ke la kordono per si mem estis "sentaŭga kaj teknike neebla" pro Ĉeĉenia komplika landstrukturo. Laŭ diversaj Rusiaj fontoj, Putin simple rapidigis la planon de amasa invado en Ĉeĉenion, kiu estis kreita monatojn pli frue<ref>David Hoffman [http://www.hartford-hwp.com/archives/63/251.html Miscalculations Paved Path to Chechen War] ''[[Washington Post]]'', la [[20-an de marto]] [[2000]]</ref>. La Rusia armeo facile trairis vastajn ebenojn de Norda Ĉeĉenio kaj atingis Terekon en [[5-a de oktobro]] [[1999]]. En tiu tago [[buso]] kun [[rifuĝintoj]] estas detruita per Rusia kontraŭtanka [[obuso]], mortigante almenaŭ 11 civitanojn<ref>[http://www.cnn.com/WORLD/europe/9910/07/chechnya.bus/ Refugee bus reportedly shelled by Russian tank] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081218053859/http://www.cnn.com/WORLD/europe/9910/07/chechnya.bus/ |date=2008-12-18 }} CNN, la [[7-an de oktobro]] [[1999]]</ref>. Du tagojn poste Rusia [[bombaviadilo]] [[Su-24]] faligis [[grapolbombo]]n sur vilaĝo de [[Elistanĵi]], kaj la eksplodo mortigis ĉirkaŭ 35 homojn<ref name="villagers">[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19991011/ai_n14278495 Russian warplanes kill dozens of villagers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080115001724/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19991011/ai_n14278495 |date=2008-01-15 }} [[The Independent]], Oct 11, 1999</ref>. En [[10-a de oktobro]] [[1999]] Masĥadov proponis [[pactraktato]]n kaj eĉ konsentis por senarmigo de ribelulaj komandantoj. Rusio neis al la propono. Ankaŭ Masĥadov provis apelacii al [[UN]] kaj [[NATO]] por fini la perforton, sed ankaŭ sen iu efiko<ref>[http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19991009/ige09005.html Russia to 'display' truth on Chechnya], Reuters, la [[9-an de oktobro]] [[1999]]</ref>. En [[12-a de oktobro]] [[1999]] la Rusiaj trupoj transiris Terekon kaj komencis movi al la ĉefurbo [[Grozno]] en la sudo. Por eviti grandajn perdojn, kiaj okazis dum la [[unua Ĉeĉenia milito]], Rusia armeo moviĝis malrapide kaj ofte "moligis" antaŭkuŝantajn urbojn kaj vilaĝojn per [[artilerio|artileria pafado]] kaj [[Aviadila bombardado|aerbombado]]. Multaj miloj da civitanoj, jam sciantaj pri metodoj de Rusia militmaŝino, fuĝis el la vojo de la invado kaj elmigriĝis en najbarajn respublikojn. Entute elmigrintoj kvantis ĉirkaŭ 200 000 ĝis 300 000 el tuta 800 000 de loĝantoj antaŭ la milito. En okupitaj areoj Rusiaj militistoj kaj policistoj kreis t.n. "filtrajn [[koncentrejo]]jn", en kiuj estis internitaj ĉiujn civitanojn, kiujn oni suspektis je kunlaboro kun Ĉeĉenia rezista movado (aŭ, en slango de Rusia [[propagando]], "Ĉeĉeniaj krimbandoj"). En [[15-a de oktobro]] [[1999]], Rusiaj trupoj, post intensa tanka kaj artileria batalo kontraŭ Ĉeĉeniaj militantoj, okupis strategian pozicion je artileria pafdistanco de Grozno. Prezidento [[Aslan Masĥadov]] deklaris [[gazavato]]n (Sanktan militon) kontraŭ la rusa invado. La registaro de [[Iĉkerio]] deklaris [[militjuro]]n kaj vokis [[helpotrupo]]jn por kontraŭstari la invadon. La rusa registaro, tamen, ne instigis militjuron nek [[krizostato]]n nek en Rusio, nek en kontrolitaj areoj de Ĉeĉenio<ref>[https://web.archive.org/web/20091222211935/http://www.echr.coe.int/Eng/Press/2005/Feb/ChamberjudgmentsChechencases2422005.htm CHAMBER JUDGMENTS IN SIX APPLICATIONS AGAINST RUSSIA] [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]], 24.2.2005</ref>. La sekvan tagon Rusiaj trupoj okupis strategiajn Terekajn altlandojn, mortiginte ĉirkaŭ 200 rezistantaj Ĉeĉenojn. Post granda batalo Rusio okupis Ĉeĉenian militbazon en vilaĝo [[Goragorskij]], okcidente de la ĉefurbo<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/475791.stm Europe: Russians 'within sight' of Grozny] BBC News, la [[16-an de oktobro]] [[1999]]</ref>. En [[21-a de oktobro]] [[1999]] Rusia proksimdistanca [[balistika misilo]] landis en [[bazaro]]n en centra Grozno kaj mortigis ĉirkaŭ 140 civitanojn, plejparte virinojn kaj infanojn, kaj centoj estis vunditaj. Poste Rusiaj informiloj diris, ke oni atakis la bazaron ĉar la ribeluloj vendis armilojn tie, sed neniu pruvo por tiu aserto estas ĝis nun trovita<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya2-5.htm Phase Two - The Ground Campaign - October-November 1999] Globalsecurity.org</ref>. Ok tagojn poste, Rusia aviadilo atakis grandan kolumnon de rifuĝintoj, irantaj al [[Inguŝio]], en ŝoseo [[Baku]]-[[Rostov]]. Pro tiu atako mortis almenaŭ 25 civitanojn, inkluzive ĵurnalistojn kaj laborantojn de [[Ruĝa Kruco]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.crimesofwar.org/expert/chech-lohman.html |titolo=Crimes Of War Project > Expert Analysis |alirdato=2008-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20010725223509/http://www.crimesofwar.org/expert/chech-lohman.html |arkivdato=2001-07-25 }}</ref>. Post du pli tagoj, Rusia artilerio kaj roketartilerio lanĉis amasan pafadon al vilaĝo [[Samaŝki]], kiu jam multe suferis dum la [[Unua Ĉeĉenia milito|unua milito]]. Poste anoj de la rusia armeo diris, ke la artileria atako estis venĝo por rezisto dum la unua milito<ref>http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2000/rp00-014.pdf</ref>. En [[12-a de novembro]] [[1999]] okupantoj levis [[Rusia flago|Rusian flagon]] super [[Gudermes]], la due plej granda urbo de Ĉeĉenio. Lokaj Ĉeĉeniaj komandantoj, fratoj Jamadaev, antaŭe konataj kiel plej kruelaj krimuloj kaj kidnapistoj en Iĉkerio, perfidis la Ĉeĉenion kaj venis al la flanko de Rusia Federacio. Ankaŭ Rusiaj trupoj tute ruinigis kaj detruis eksan [[kozako|kozakan]] vilaĝon [[Asinovskaja]]. Du tagojn poste, ĉirkaŭ 30 Rusiaj soldatoj estis mortitaj per responda atako de Ĉeĉenoj apud vilaĝo [[Kulari]], kaj la bataloj ĉirkaŭ la vilaĝo daŭris ĝis januaro [[2000]]. En [[17-a de novembro]] [[1999]] detruis fortikaĵon [[Bamut]], kiu ludis simbolan rolon ekde la unua milito. Multaj ĉeĉenoj mortis pro la bombado, kaj tuta la vilaĝo estas detruita per [[termobaraj armiloj]]. Du tagojn poste, post tutsemajna batalo, Rusiaj trupoj okupis vilaĝon de [[Aĉĥoj-Martan]]. En [[26-a de novembro]] [[1999]], la tiama milita ĉefo de Rusio [[Valerij Manilov]] diris ke la dua fazo de Ĉeĉenia kampanjo estas preskaŭ finita, kaj la tria komenciĝu. Laŭ Manilov, la tria fazo estas tute detrui la "banditaj grupoj" en la montoj. Post kelkaj tagoj tiama Rusia [[ministro pri defendo]] [[Igor Sergejev]] diris ke Rusiaj trupoj bezonas tri monatoj pli por kompletigi la militkampanjon en ĉeĉenio, dum kelkaj [[generalo]]j asertis ke ĉio finos antaŭ la [[Novjaro]]. La sekvan tagon la Ĉeĉenoj portempe reokupis urbon [[Novogroznenskij]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/597594.stm Can Russia win the Chechen war?] BBC News, la 10-an de januaro 2000</ref>. En [[1-a de decembro]] [[1999]], post kelkaj semajnoj de lukto, Rusiaj trupoj sub gvido de [[Generalmajoro|general-majoro]] [[Vladimir Ŝamanov]] okupis vilaĝon [[Alĥan-Jurt]] sude de Grozno. Dum la batalo kaj la rezistantaj Ĉeĉenoj kaj la atakantaj Rusiaj soldatoj suferis grandajn perdojn. Ne malpli ol 70 Rusiaj soldatoj mortis dum la batalo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.army.lv/?s=79&id=658 |titolo=A letter of Sgt. S.Durov |alirdato=2008-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120320112816/http://www.army.lv/?s=79&id=658 |arkivdato=2012-03-20 }}</ref>. Dum sekvaj du semajnoj Rusiaj soldatoj batis, rabis kaj seksperfortis la vilaĝanojn kaj publike ekzekutis na almenaŭ 17 el ili; finfine, ili tute forbruligis la vilaĝon<ref>[http://www.hrw.org/reports/2000/russia_chechnya2/index.htm#TopOfPage RUSSIA/CHECHNYA: "NO HAPPINESS REMAINS": CIVILIAN KILLINGS, PILLAGE, AND RAPE IN ALKHAN-YURT, CHECHNYA]</ref>. En la sama tago la Ĉeĉenaj rezistantoj komencis serion de respondaj atakoj apud Gudermes. La defendatoj de [[Argun]], malgranda urbo kvin kilometrojn oriente de Grozno, starigis eble la plej fortan reziston kontraŭ Rusia agreso ekde komenco de la kampanjo. Ankaŭ forta estis rezisto en urbo [[Urus-Martan]], en kiu la defendantoj uzis taktikon de [[gerilo]]. Eĉ [[9-a de decembro]] Rusia artilerio daŭre bombardis la urbon, kvankam la Ĉeĉeniaj komandantoj jam diris, ke ĉiuj militantoj forlasis ĝin. En [[4-a de decembro]] [[1999]] komandanto de Rusiaj trupoj en Norda Kaŭkazio generalo [[Viktor Kazancev]] asertis ke Grozno estas sub plena [[blokado]] de Rusiaj trupoj. Sekva tasko de Rusia armeo estas okupo de urbo [[Ŝali]] 20 kilometrojn sudokcidente de la ĉefurbo. La okupantoj komence okupis du pontojn kiuj ligis la vilaĝon kun la ĉefurbo, kaj poste ĉirkaŭigis na Ŝali kaj poiome elpremis la defendantojn. En [[13-a de decembro]] rezistantoj de Ŝali detruis du Rusiajn [[helikoptero]]jn, kiuj serĉis restaĵojn de aviadilo [[Su-25]], falinta iom antaŭe. Rusia generalo [[Genadij Troŝev]] deklaris [[ultimato]]n por vilaĝanoj de Ŝali, en kiu li ordonis al ili kapitulaci aŭ "esti detruita". En mezo de decembro Rusiaj trupoj koncentriĝis ĉirkaŭ sudaj partoj de Ĉeĉenio kaj preparis duan invadon el [[Dagestano]]. === Sieĝo de Grozno === <!-- {{Ĉefartikolo|Batalo ĉe Grozno (1999-2000)}} artikolo ne ekzistas! --> La atako al Grozno komenciĝis en frua decembro [[1999]]. Post longa batalado en la urbo kaj en apudaj komunumoj finiĝis je okupo de urbo en [[2-a de februaro]] [[2000]]. Laŭ oficialaj informoj de Rusia armeo, dum la sieĝo mortis almenaŭ 368 federaciaj soldatoj, sed tio ne inkluzivas solduloj kaj pro-Rusiaj [[Milico|miliciistoj]]. La defendantoj ankaŭ suferis grandajn perdojn, inkluzive kelkajn ĉefkomandantojn. Rusia ministro pri defendo [[Igor Sergejev]] diris ke almenaŭ 1 500 ribeluloj estas mortitaj, sed nun oni suspektas ke plimulto el ili estis pacaj civitanoj. La [[Iĉkerio|Iĉkeriaj]] fontoj agnoskas nur ĉirkaŭ 400 mortintoj, kiuj pereis en [[minkampo]] apud [[Alĥan-Kala]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://archives.cnn.com/2000/WORLD/europe/02/04/russia.chechnya.01/index.html |titolo=Russia may withdraw some troops from Chechnya |alirdato=2008-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20041209160644/http://archives.cnn.com/2000/WORLD/europe/02/04/russia.chechnya.01/index.html |arkivdato=2004-12-09 }}</ref>. Ĉar la defendo de la urbo estis forta, Rusiaj trupoj ne povis eniri iun distriktojn sen tute ruinigi ĝin. Post la sieĝo Grozno estis pli detruita ol iu alia Eŭropa urbo ekde la [[Dua Mondmilito]]. En [[2003]] la [[Unuiĝintaj Nacioj]] nomis Groznon la plej detruita urbo sur Tero<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/6414603.stm Scars remain amid Chechen revival] BBC News, la 3-an de marto 2007</ref>. La Rusia armeo suferis grandajn perdojn dum ĝi progresis al kaj ĉirkaŭ Grozno pro [[mino]]j, [[embusko]]j kaj [[gerilo|gerila taktiko]] de Ĉeĉeniaj partizanoj. En [[26-a de januaro]] [[2000]] la Rusia registaro agnoskis, ke ne malpli ol 1173 rusiaj militistoj estis mortigitaj en Ĉeĉenio ekde oktobro<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/618971.stm|titolo=Russia admits heavy casualties|alirdato=2006-06-10}}</ref> pli ol duobla pliiĝo de 544 mortigitaj raportis nur 19 tagojn pli frue<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/592919.stm|titolo=Russian army battered in Grozny|alirdato=2006-06-10}}</ref>. En [[4-a de februaro]] [[2000]] Rusiaj trupoj, provante haltigi [[retreto]]n de partizana grupo, bombis vilaĝon [[Katir-Jurt]] kaj civitanan kolumnon sub [[Blanka flago]] kaj mortigis ne malpli ol 170 civitanojn (363 laŭ unu el fontoj<ref>http://www.guardian.co.uk/russia/article/0,2763,191798,00.html</ref>). Poste, en [[24-a de februaro]] [[2005]], la [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] agnoskis tiun ĉi amasmortigon kiel [[Militkrimo|milita krimon]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.echr.coe.int/Eng/Press/2005/Feb/ChamberjudgmentsChechencases2422005.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091222211935/http://www.echr.coe.int/Eng/Press/2005/Feb/ChamberjudgmentsChechencases2422005.htm |arkivdato=2009-12-22 }}</ref>. === Batalo en la montoj === [[Dosiero:Chechen rebels.jpg|eta|250px|[[Ibn al-Ĥattab]] kaj kelkaj liaj kamaradoj kun kontraŭaviadilaj [[misilo]]j.]] Grandaj bataloj kun amasaj bombadoj kaj artileriaj pafadoj daŭris tutan vintron de [[2000]] en montaraj regionoj de Ĉeĉenio, aparte en areoj ĉirkaŭ [[Argun]], [[Vedeno]] kaj [[Ŝatoj]], kie la Rusiaj atakoj kun rusiaj [[paraŝutisto]]j komencis jam en malfrua [[1999]]. En [[9-a de februaro]] [[2000]] Rusia [[taktika misilo]] eksplodis inter grupo de civitanoj, plejparte maljunuloj, kiuj venis al la administra centro de [[Ŝali]] (la urbo, antaŭe deklarita unu el "sekuraj areoj") por kolekti siajn [[pensiono]]jn. La Rusia armeo lanĉis la misilon responde al reporto ke grupo de Ĉeĉenaj militantoj eniris la urbon. La misilo mortigis na pli ol 150 civitanoj, kaj poste sekvis helikoptera atako kun pluaj viktimoj<ref>Oleg Orlov [http://www.crimesofwar.org/expert/chech-oleg.html War Crimes and Human Rights Violations in Chechnya] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110222152431/http://www.crimesofwar.org/expert/chech-oleg.html |date=2011-02-22 }} la [[26-an de majo]] [[2000]]</ref>. Rajtprotektanta organizaĵo [[Human Rights Watch]] petis la Rusiajn militistojn ĉesi uzon de [[termobara armilo|termobaraj armiloj]] (konataj en Rusio kiel "vakuaj bomboj") en Ĉeĉenio, koncernante grandajn civitanajn perdojn pro ''"kutima kaj ofte nedistinga bombado kaj obusado fare de Rusiaj trupoj"''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/644087.stm Russians urged to stop 'vacuum' bombings] BBC News, la 15-an de februaro 2000</ref>. En [[18-a de februaro]] [[2000]] Ĉeĉenaj defendantoj sukcesis detrui Rusian helikopteron en sudaj regionoj de Ĉeĉenio, kaj almenaŭ 15 Rusiaj soldatoj pereis en ĝi. Tiun fakton agnoskis Rusia [[ministro pri interaj aferoj]] [[Vladimir Ruŝajlo]], kaj tio estis unu el raraj okazoj kiam Rusio oficie agnoskis siajn perdojn en Ĉeĉenio<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/648895.stm Chechens down Russian helicopter] BBC News, la 19-an de februaro 2000</ref>. En la [[29-a de februaro]] [[2000]] la ĉefkomandanto de ĉiuj Rusiaj trupoj en Kaŭkazo [[Gennadij Troŝev]] diris ke ''"la kontraŭterorista operacio en Ĉeĉenio estas finita. Ni findetruos ĉiujn etajn grupojn post kelkaj semajnoj"''. Rusia [[ministro pri defendo]], [[marŝalo]] [[Igor Sergejev]] diris ke entute en Ĉeĉenio estas inter 2000 kaj 2500 ribeluloj. La saman tagon trupo de Rusia [[VDV]] el [[Pskovo]] iĝis atakita fare de Ĉeĉeniaj kaj Arabaj militantoj apud vilaĝo [[Ulus-Kert]] en sudaj Ĉeĉeniaj ebenoj. Almenaŭ 84 Rusiaj okupantoj iĝis mortigitaj en la batalo. Oficiala gazeto de Rusia [[Ministrejo pri defendo]] reportis ke mortitaj estis almenaŭ 400 ribeluloj, sed tiuj datumoj kontraŭdiras la aserton de Sergejev, ĉar amasiĝo de 400 el 2500 Ĉeĉenaj defendantoj en unu loko estas neebla<ref>[http://usacac.army.mil/CAC/milreview/English/JulAug01/JulAug01/bobja01.pdf Reassessing Strategy: A Historical Examination]</ref>. En [[2-a de marto]] [[2000]] trupo de Rusia [[OMON]] el [[Podolsk]] atakis alian trupon de [[OMON]] el [[Sergijev Posad]] en Grozno kaj almenaŭ 24 el ili estis mortigitaj. Sekvan tagon Rusiaj trupoj liberigis sian koleron al la civitanoj de la urbo, arestante kaj mortigante kelkdek hazardajn ĉeĉenojn<ref>[http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=815097&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 CASE OF BAYSAYEVA v. RUSSIA]</ref>. En [[4-a de marto]] [[2000]] granda grupo de pli ol 1000 Ĉeĉeniaj defendantoj sub gvido de komandanto [[Ruslan Gelajev]], fuĝinte el Grozno, eniris vilaĝon [[Komsomolskoje]] kaj sukcesis defendi ĝin dum du semajnoj, kun granda helpo de lokaj loĝantoj. La Rusia armeo ankaŭ devis agnoski, ke ĝi perdis almenaŭ 50 soldatojn. La vilaĝo estis tute ruinigita per bombadoj kaj ĉirkaŭ 1000 Ĉeĉenoj pereis<ref name="remembering">[http://www.watchdog.cz/?show=000000-000005-000004-000038&lang=1 Remembering Komsomolskoye]</ref>. En [[29-a de marto]] ne malpli ol 52 rusiaj policistoj el grupo de OMON el [[Perm]] pereis pro atako de Ĉeĉenaj kaj Arabaj militantoj apud [[Vedeno]]<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE4DB1E3CF931A35757C0A9669C8B63 Rebel Ambush In Chechnya One of Worst For Russians], ''[[The New York Times]]'', April 2, 2000</ref><ref>[http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0206/22/cp.00.html Deadlocked: Russia's Forgotten War]</ref>. En [[23-a de aprilo]] [[2000]] karavano de 22 vehikloj, kiu portis kartoĉojn, obusojn kaj aliajn ekipaĵojn por rusiaj paraŝutistoj, trafis [[embusko]]n de 80-100 "banditoj" (laŭ vortoj de Genadij Troŝev) apud vilaĝo [[Serĵen-Jurt]] en Vedena montfendo. Post kvarhora batalo estis mortigitaj ne malpli ol 15 federaciaj soldatoj. Generalo Troŝev ankaŭ diris, ke oni trovis [[kadavro]]jn de 4 ribeluloj<ref>Captain Adam Geibel [https://web.archive.org/web/20151016233612/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FDF/is_1_31/ai_78974282 Ambush at Serzhen Yurt: Command-Detonated Mines in the Second Chechen War] Engineer: The Professional Bulletin for Army Engineers, februaro 2001</ref>. Al fino de [[2000]], Rusio okupis preskaŭ ĉiujn rezistantajn vilaĝojn, kaj lanĉis novan kampanjon kontraŭ restantaj montaraj fortikaĵoj en decembro [[2000]]. === Restarigo de federacia registaro === <!-- {{Ĉefartikolo|Federacia estraro en Ĉeĉenio}} artikolo ne ekzistas! --> Rusia prezidento [[Vladimir Putin]] establis ''rektan prezidentan regon'' en Ĉeĉenio ekde majo [[2000]]. Sekvan monaton li ukazis ke [[Aĥmad Kadirov]] estu portempa ĉefo de pro-Moskva estraro en Ĉeĉenio. Unue publiko en aliaj partoj de Rusio estis entuziasma pri tiu ĉi disvolviĝo, sed baldaŭ multaj ekkomprenis, ke la milito kaj mortoj de Rusiaj soldatoj kaj Ĉeĉenoj tute ne finiĝis. En [[23-a de marto]] [[2003]] Rusio pasigis [[konstitucio]]n por Ĉeĉenio per dubinda [[referendumo]]. La konstitucio donis al la respubliko formalan [[aŭtonomio]]n, sed establis fortan dependon de centrala registaro je ĉiuj signifaj ekonomiaj kaj politikaj aferoj. La referendumo estis ege propagandita fare de Rusia federacia registaro, sed civitanoj de Ĉeĉenio ĝenerale oponis ĝin. Multaj ĉeĉenoj bojkotis voĉdonon, ĉar ili tute ne volis partopreni en iuj ajn Rusiaj registaraj procedoj. Internaciaj observantoj raportis multajn malobservojn de [[demokratio|demokratia]] procedo dum tiu ĉi referendumo, inkluzive eĉ perforton kontraŭ ĉeĉenoj por igi ilin voĉdoni. Ekde decembro [[2005]] filo de Aĥmad Kadirov [[Ramzan Kadirov|Ramzan]] iĝis defakta reganto de Ĉeĉenio. Li estas gvidanto de pro-Rusia soldula grupo, konata kiel ''[[kadirovanoj]]''. La kadirovanoj, kun subteno de Rusia armeo, kondutis grandan kvanton de perforto, kidnapo kaj banditismo. Kun subteno de Putin, Ramzan Kadirov iĝis formala prezidento de Ĉeĉenio en februaro [[2007]], anstataŭiginte na [[Alu Alĥanov]]. == Partizana milito == === Gerilo en Ĉeĉenio === <!-- {{Ĉefartikolo|Gerila fazo de la Dua Ĉeĉenia milito}} artikolo ne ekzistas! --> Malgraŭ larĝskalaj bataloj en Ĉeĉenio estas ĉesinta, partizanaj atakoj daŭre okazas preskaŭ ĉiutage, aparte en sudaj regionoj de Ĉeĉenio, iam tuŝante najbarajn teritoriojn de Kaŭkazo (aparte post establo de la [[Kaŭkaza fronto]]). Kutime malgrandaj ribelulaj trupoj atakis Rusiajn kaj pro-Rusiajn [[registo]]jn, [[polico|policistojn]] aŭ militistojn. Ofte la partizanoj uzas memkreitajn eksplodaĵojn kaj armilojn. Rusiaj militistoj respondas per artileriaj kaj aerbombaj atakoj kaj reprezalio kontraŭ lokaj loĝantoj. Nun granda plimulto de Rusiaj trupoj en Ĉeĉenio estas profesiaj soldatoj kaj policistoj, anstataŭ [[deviga militservo|devige varbitoj]], kiuj uzatis en komencaj fazoj de la milito. Lokaj pro-rusiaj trupoj, gvidataj fare de [[Ramzan Kadirov]] kaj loke konataj kiel "kadirovci" (''[[kadirovanoj]]''), nun tenas plejparton de lokaj policaj kaj ŝtatsekurecaj funkcioj. Ekde [[2004]] la kadirovanoj formis du Ĉeĉeniajn [[bataliono]]jn "Sever" (''Nordo'') kaj "Jug" (''Sudo''). Aliaj du batalionoj de pro-Rusiaj Ĉeĉeniaj trupoj estas komandataj fare de aliaj komandantoj. Bataliono "Vostok" (''Oriento'') estas gvidata fare de [[Sulim Jamadajev]] kaj "Zapad" (''Okcidento'') fare de [[Said-Magomet Kakijev]]. Ĉiuj kvar pro-Rusiaj Ĉeĉeniaj batalionoj apartenas al trupoj de Rusia [[Ministrejo pri internaj aferoj]]<ref>[http://www.guardian.co.uk/elsewhere/journalist/story/0,,1796576,00.html Land of the warlords | World news | guardian.co.uk]</ref>. === Memoferaj atakoj === <!-- {{Ĉefartikolo|Memoferaj atakoj en Ĉeĉenio}} artikolo ne ekzistas! --> Inter junio [[2000]] kaj septembro [[2004]] Ĉeĉenaj partizanoj ekuzis memoferajn atakojn kontraŭ okupantoj. Dum tiu periodo okazis 23 memoferaj atakoj ene kaj ekster Ĉeĉenio, kiuj estis konektaj kun Ĉeĉena Rezista movado. La bombistoj kaj cirkonstancoj de la atakoj estis ege malsamaj, sed ĉiuj la atakoj celis Rusiajn armeajn kaj registarajn objektojn. === Atencoj === <!-- {{Ĉefartikolo|Listo de atencoj dum Dua Ĉeĉenia milito}} artikolo ne ekzistas! --> Dum la milito ambaŭ flankoj okazigis multajn atencojn kontraŭ ĉefpersonoj de siaj malamikoj. La plej konataj atencoj estas mortigo de ekzilita prezidento de [[Iĉkerio]] [[Zelimĥan Jandarbijev]] en [[Kataro (lando)|Kataro]] je [[13-a de februaro]] [[2004]], kaj likvidigo de perfidulo [[Aĥmad Kadirov]] dum [[Parado|militparado]] en [[Grozno]] je [[9-a de majo]] [[2004]]. === Kaŭkaza fronto === <!-- {{Ĉefartikolo|Kaŭkaza fronto}} artikolo ne ekzistas! --> [[Alsan Masĥadov]] kiel prezidanto de Iĉkerio oficiale malpermesis okazigi atakojn ekster Ĉeĉenio. Tamen la gerilanoj plurfoje uzis teritoriojn de la apudaj Dagestano, Inguŝio kaj aliaj kaŭkazaj respublikoj por atakoj kaj teroraj atencoj. Tiel en [[2000]] ili ekstermis ĉe vilaĝo [[Galaŝko]] (Inguŝio) [[Batalo ĉe Galaŝko (2000)|kolumnon de la rusiaj militistoj]], kiuj eĉ formale neniam partoprenis la militon en Ĉeĉenio, estis malmobilizitaj kaj veturis hejmen. En [[2002]] ĉe la sama vilaĝo [[Batalo ĉe Galaŝko (2002)|ekbatalis]] [[Ruslan Gelajev]], kies taĉmento marŝis de Kartvelio al Ĉeĉenio. Kvankam kontraŭ-Rusiaj partizanaj movadoj en Norda Kaŭkazio havas longan historion, la ĉeĉeniaj sendependistoj oficie deklaris kreon de la unuigita [[Kaŭkaza fronto]] en majo [[2005]]. Krom ĉeloj en [[Ĉeĉenio]], [[Dagestano]] kaj [[Inguŝio]] la movado inkluzivis [[Stavropol]]an, [[Kabardio-Balkario|Kabard-Balkarian]], [[Krasnodar]]an, [[Karaĉaj-Ĉerkesio|Karaĉaj-Ĉerkesian]], [[Osetio|Osetian]] kaj [[Adigeio|Adigeian]] [[ĝamaato]]jn. Tio esence signifas, ke preskaŭ ĉiuj regionoj de sudo de Rusio estas engaĝitaj en kontraŭimperiisma lukto. La sendependisma movado en Ĉeĉenio nune rolas kiel oficiala ideologia, [[loĝistiko|loĝistika]] kaj, eble, financa centro de partizanoj en Norda Kaukazio<ref>[https://web.archive.org/web/20060531043136/http://www.iht.com/articles/2006/05/30/opinion/edaslan.php Beslan's unanswered questions] [[International Herald Tribune]], la [[30-an de majo]] [[2006]]</ref>. Lokaj grupoj, tamen, estas ege ideologie diversaj kaj ne obeas rektajn ordonojn el centro. La plej akraj bataloj inter la partizanoj kaj okupantaj trupoj okazas en [[Dagestano]], sed ankaŭ okazas tumultoj en aliaj regionoj, kun notinda ekzemplo de [[Nalĉika ribelo]] en [[13-a de oktobro]] [[2005]]. == Homaj rajtoj kaj militkrimoj == [[Dosiero:Massgrave chechnya.jpg|eta|200px|Unu el multaj amasaj entomboj en Ĉeĉenio]] Ambaŭ Rusia kaj Ĉeĉenia flankoj multfoje akuzis la oponantojn je [[militkrimo]]j, inkluzive [[mortigo]]j, [[ostaĝo]]prenoj, [[rabo]]j, [[seksperforto]]j kaj aliaj malobservoj de [[Militleĝo|militaj leĝoj]]. Internaciaj rajtdefendantaj organizaĵoj, inkluzive [[Eŭropa Konsilio]] kaj [[Amnestio Internacia]], kritikis ambaŭ flankojn je daŭraj malobservoj de internacia humanisma leĝaro. Rusiaj rajtoprotektantaj grupoj kalkulis ke Rusiaj trupoj okazigis ne malpli ol 5000 kidnapoj de Ĉeĉeniaj civitanoj ekde [[1999]] kaj regule uzis torturon kaj seksperforton por subpremi la reziston de Ĉeĉenia popolo<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5219254.stm Russia censured over Chechen man] [[BBC]]</ref> [[Usono|Usona]] ŝtatsekretariino [[Madeleine Albright]] dum ŝia alparolo al [[UN]]-Komisiono pri homaj rajtoj diris: :Ni ne povas ignori la fakton ke miloj de Ĉeĉeniaj civitanoj mortis kaj pli ol 200 000 estis ekzilitaj el siaj hejmoj. Kune kun aliaj delegacioj ni ekspresis nian maltrankvilecon pro persistaj, kredendaj raportoj pri malobservoj de homaj rajtoj fare de Rusiaj trupoj en Ĉeĉenio, inkluzive [[Eksterjuĝa mortigo|eksterjuĝaj mortigoj]]. ... La milito en Ĉeĉenio grave damaĝis Rusian internacian reputacion kaj izolis Rusion de la [[internacia komunumo]]. Laboro por ripari la damaĝon, ambaŭ hejme kaj eksterlande, aŭ la risko por plue izoli sin, estas la plej urĝa kaj grava testo kiu staras antaŭ Rusio ĉi-momente<ref>[http://geneva.usmission.gov/press2000/0427chechnya.html U.S. Response to Human Rights Commission Resolution on Chechnya] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080906094913/http://geneva.usmission.gov/press2000/0427chechnya.html |date=2008-09-06 }} U.S. Mission Geneva</ref>. Amnestio Internacia skribis en sia raporto de jaro [[2001]]: :Ekzistas oftaj raportoj ke Rusiaj trupoj sendistinge bombis civitanajn areojn. Ĉeĉenaj civitanoj, inkluzive medicinan personaron, daŭre estas celo de militaj atakoj fare de Rusiaj trupoj. Centoj da ĉeĉeniaj civitanoj kaj [[Militkaptito|militmalliberuloj]] estas eksterjuĝe mortitaj. Ĵurnalistoj kaj sendependaj observantoj ne povas eniri Ĉeĉenion. Laŭ la raportoj, ĉeĉenaj militantoj ofte minacis kaj en kelkaj okazoj mortigis membrojn de Rusia federacia registaro kaj rusiajn militistojn<ref>[https://web.archive.org/web/20010627213218/http://web.amnesty.org/web/ar2001.nsf/webeurcountries/RUSSIAN+Federation?OpenDocument Russian Federation 2001 Report] [[Amnesty International]]</ref>. En [[2001]] la [[Usona Memoriala Muzeo pri Holokaŭsto]] aldonis Ĉeĉenion al sia listo pri [[genocido]]: :Ĉeĉenio estas detruita, inkluzive preskaŭ tuta detruo de [[Grozno]], la Ĉeĉenia ĉefurbo. Rusia artilerio kaj aerarmeo nedistinge batis loĝatajn areojn. Homrajtaj organizaĵoj ankaŭ dokumentis kelkajn amasmortigojn de civitanoj fare de Rusiaj trupoj. Rusia prezidento [[Vladimir Putin]] deklaris Ĉeĉenion paca en printempo de jaro [[2000]]. Sed paco estas nevera por Ĉeĉenaj civitanoj, viktimoj de daŭra [[inanicia milito]] (?). Ili suferas pro krimoj fare de Rusiaj trupoj - arbitraj arestoj, [[ĉantaĝo]], torturo kaj mortigo. Ĉeĉenoj ankaŭ suferas, ĉar estas neniuj provoj rekonstrui bazajn sociajn servojn kiel [[Publika utilaĵo|publikaj utilaĵoj]] aŭ [[edukado]]. Ĉeĉenaj militantoj ankaŭ okazigis krimojn kontraŭ civitanoj, sed nek en sama skalo nek en sama frekvenco kiel Rusiaj trupoj<ref>[http://www.ushmm.org/conscience/alert/chechnya/ Chechnya Overview] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061203114617/http://www.ushmm.org/conscience/alert/chechnya/|date=2006-12-03}} [[Holocaust Memorial Museum]]</ref>. La Rusia registaro rifuzas iun respondecon pri malobservoj de homaj rajtoj dum konflikto en Ĉeĉenio. Nepovante atingi justecon hejmlande, centoj da viktimoj de Rusiaj militkrimoj skribis [[peticio]]jn al la [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]]. En marto [[2005]] la kortumo disvastigis unuajn decidojn pri Ĉeĉenio, trovinte la Rusian registaron kulpa je malobservo de [[rajto je vivo]] kaj de malpermeso de torturo okaze de civitanoj, kiuj mortis aŭ malaperis pro fiagoj de Rusiaj okupantaj trupoj<ref>[http://iwpr.net/?p=crs&s=f&o=239843&apc_state=henicrs2005 European Court Rules Against Moscow] [[Institute for War and Peace Reporting]], la 2-an de marto 2005</ref>. Ekde tiam, multaj similaj decidoj estas faritaj. === Teroratakoj === [[Dosiero:Beslan school no 1 victim photos.jpg|eta|maldekstre|200px|Fotoj de viktimoj de [[Ostaĝopreno en Beslana lernejo]].]] Inter majo [[2002]] kaj septembro [[2004]] la pro-Ĉeĉenaj militantoj, laŭ plej populara versio gvidataj fare de [[Ŝamil Basajev]], lanĉis serion da [[terorismo|teroratakoj]] kontraŭ civitanaj objektoj en Rusio. Entute pro la serio de (plejparte memoferaj(?)) eksplodoj mortis ĉirkaŭ 200 homoj. La plej grandaj atakoj estis [[Eksplodo en Stavropola trajno]] en [[2003]] (46 mortitaj), [[Eksplodo en Moskva metroo]] en februaro [[2004]] (40 mortitaj) kaj [[Eksplodo de du Rusiaj aviadiloj]] en aŭgusto [[2004]]. Du grandskalaj ostaĝoprenoj, la [[Ostaĝopreno en Moskva teatro]] en [[2002]] (850 ostaĝoj) kaj [[Ostaĝopreno en Beslana lernejo]] (ne malpli ol 1200) rezultis je amasaj pereoj de civiluloj. En mezlernejo de Beslano pereis 334 homoj (inkluzive de 186 infanoj) kaj pli ol 800 estis vunditaj. La respondecon pri la terorisma atako publike prenis al si [[Ŝamil Basajev]], kiu publikigis tiun deklaron en la retejo de la ĉeĉenaj rezistantoj «Kaŭkazo-centro» la {{daton|17|septembro}} 2004<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.kavkazcenter.com/russ/content/2004/09/17/25985.shtml | titolo = Абдаллах Шамиль: «Операция Норд-Вест в Беслане…» | titolo-aldono = | alirdato = 2011-03-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-09-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Kaŭkazo-centro]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://www.webcitation.org/67mKt1fhn?url=http://www.kavkazcenter.com/russ/content/2004/09/17/25985.shtml | arkivdato = 2012-05-19 | citaĵo = }}</ref> == Aliaj problemoj == === Pankisa krizo === Rusiaj ŝtatistoj akuzis la respublikon de [[Kartvelio]] je tio, ke ili permesis al Ĉeĉeniaj ribeluloj agadon kaj interŝanĝon de gerilistoj kaj armiloj en Kartvelia teritorio. En februaro [[2002]] [[Usono]] komencis helpi Kartvelion je lukto kontraŭ "krimaj elementoj" kaj arabaj [[muĝahido]]j en [[Pankisa gorĝo]]. Tiu helpo estas rigardata kiel parto de Usona programo de [[milito kontraŭ terorismo]]. Sen iu rezisto, Kartvelio kaptis kaj transdonis ses homojn kiuj estis markitaj kiel arabaj krimuloj kaj deklaris la regionon sub kontrolo<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2231955.stm Georgia says gorge 'under control'] BBC News, la 2-an de septembro 2002</ref>. En aŭgusto [[2002]] Kartvelio akuzis Rusion je serio de aerbombadoj de vilaĝoj en Pankisa gorĝo, kie, laŭ opinio de Rusia armeo, kaŝis sin Ĉeĉenaj ribeluloj. Almenaŭ unu kartvela civitano mortis pro aerbombado. En [[8-a de oktobro]] [[2001]], helikoptero de Observa Misio de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en Kartvelio estis detruita en Kartvelio apud [[Kodora valo]], kiu situas proksime al limo de [[Abĥazio]], dum la [[Kodora krizo de 2001]]. En la eksplodo mortis 9 homoj, inkluzive 5 observantoj de UN<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1586098.stm UN helicopter shot down in Georgia] BBC News, la 8-an de oktobro 2001</ref>. Kartvelio malagnoskis ke ĝi havis iujn trupojn en tiu regiono kaj la suspekto falis al armita grupo de [[Ruslan Gelajev]], pri kiu oni diris ke li estas dungita fare de la kartvelia registaro por kaŝita milito kun separista Abĥazio. Li revenis al Ĉeĉenio en 2002, laŭvoje perdinte parton de siaj fortoj en la [[Batalo ĉe Galaŝko (2002)|batalo ĉe Galaŝko]]. En [[2-a de marto]] [[2004]], post serio de invadoj el Kartvelio al [[Ĉeĉenio]], [[Inguŝio]] kaj [[Dagestano]], Gelajev estas mortigita en batalo kun Rusiaj limgardistoj inter Dagestano kaj Kartvelio. === Unuflanka batalhalto de 2005 === En [[2-a de februaro]] [[2005]] prezidento de sendependa [[Iĉkerio]] [[Aslan Masĥadov]] proponis [[batalhalto]]n ĝis [[22-a de februaro]] (la tago antaŭ jubileo de [[Deporto de ĉeĉenoj kaj inguŝoj|deporto de ĉeĉenoj]] fare de [[Stalin]]). La propono de batalhalto, adresata al Rusia prezidento [[Vladimir Putin]], estis disvastigita tra separistaj retpaĝaroj kaj estis priskribata kiel [[gesto]] de bona volo. La Rusiaj trupoj, tamen, ne haltis la militaj operacioj. En [[8-a de marto]] [[2005]] Masĥadov mem estis mortigita en Ĉeĉena vilaĝo [[Tolstoj-Jurt]] nordorienten de [[Grozno]]. Nelonge post morto de Masĥadov la Iĉkeria ĉefkonsilio anoncis ke nova estro de Iĉkeria registaro estu [[Abdul-Ĥalim Sadulajev]], kaj lin forte subtenis [[Ŝamil Basajev]] (Basajev mem estas mortigita en julio [[2006]]). En [[2-a de februaro]] [[2006]] faris grandajn ŝanĝojn en sia registaro kaj ordonis ĉiujn membrojn, kiuj loĝis en ekzilo, translokiĝi al Ĉeĉenia teritorio. Interalie li eligis vicĉefministron [[Aĥmed Zakajev]] el lia posteno kaj faris lin [[Ministro pri Eksteraj Aferoj]]<ref>[http://chechenpress.net/events/2006/05/27/06.shtml Указы Президента ЧРИ А-Х. Садулаева] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080804182707/http://chechenpress.net/events/2006/05/27/06.shtml |date=2008-08-04 }}, Chechenpress, 27.05.06</ref>. Sadulajev estis mortigita fare de Rusiaj okupantoj en junio [[2006]], kaj lian postenon prenis veterano de Ĉeĉenia gerilo [[Doku Umarov]]. === Amnestioj === Antaŭ novembro [[2007]] estis disdonitaj ne malpli ol sep [[amnestio]]j por Ĉeĉeniaj partizanoj kaj por federaciaj soldatoj, kiuj performis krimojn kontraŭ pacaj civitanoj en Ĉeĉenio, proklamitaj far Moskvo ekde komenco de la Dua milito. Unua amnestio okazis en [[1999]], kiam ĉirkaŭ 400 ĉeĉenaj militantoj transiris al federacia flanko. Laŭ informo de [[Aslambek Aslaĥanov]], tiama konsilisto de Putin, preskaŭ ĉiuj ili estis poste mortigitaj aŭ far siaj eksaj kamaradoj, kiuj rigardas ilin perfiduloj, aŭ far rusiaj militistoj, kiuj suspektas ke ili estas iu [[kvina kolono]]<ref>[http://www.kommersant.ru/k-vlast/get_page.asp?DocID=695544 "Убивал -- не убивал, попал -- не попал"], Kommersant, 07.08.2006</ref>. Aliaj amnestioj okazis en septembro [[2003]] (post adopto de okupa [[konstitucio]] de la respubliko) kaj en malfrua [[2006]]-a jaro. En 2006 ĉirkaŭ 600 militantoj kapitulacis pro promeso de amnestio al ĉiuj, kiuj "ne partoprenis en iuj seriozaj krimoj"<ref>[http://en.rian.ru/russia/20080116/97117813.html Law enforcers killed 72 militants in Chechnya in 2007], RIA Novosti, 16/ 01/ 2008</ref>. En [[2007]] la [[Internacia Helsinka Federacio por Homaj Rajtoj]] publikis raporton sub titolo "[http://www.ihf-hr.org/documents/doc_summary.php?sec_id=&d_id=4402 Amnestied People as Targets for Persecution in Chechnya] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927172147/http://www.ihf-hr.org/documents/doc_summary.php?sec_id=&d_id=4402 |date=2007-09-27 }}" (''Amnestiitoj kiel objektoj de persekuto en Ĉeĉenio''), kiu dokumentas fatojn de kelkaj el amnestiitoj, kiuj estis kidnapitaj, torturitaj kaj mortigitaj post amnestio. === Ŝtata cenzuro de informoj pri la milito === Dum la [[unua Ĉeĉenia milito]], pli-malpli libera cirkulado (malgraŭ mortoj de ĵurnalistoj) de [[novaĵo]]j pri la milito kaŭzis grandajn problemojn por rusiaj ŝtatistoj kaj militistoj, ĉar malfacilis kaŝi rusiajn militkrimojn. La milito kondutis [[Kremlo]]n al konkludo, ke pli da kontrolo kaj cenzuro estas necesa, aparte por rusiaj naciaj [[gazeto]]j kaj [[televido]], el kiuj plimulto de Rusianoj ĉerpas informon. Antaŭ komenco de la dua milito, la Rusia ŝtato kreis "[[Fulmoŝirmilo|fumoŝirmilon]]" ĉirkaj Ĉeĉenio - t.e. la sistemon, kiu ebligas ne lasi nelojalajn ĵurnalistojn en Ĉeĉenion kaj cenzuri la [[datumo]]jn, kiuj elvenas el tie<ref>[http://www.worldpress.org/Europe/2048.cfm Smokescreen Around Chechnya] The Moscow Times, la [[18-an de marto]] [[2005]]</ref>. Post kelkaj atakoj al sendependaj ĵurnalistaj kompanioj, Rusia registaro gajnis kontrolon super ĉiuj televidkanaloj en Rusio kaj preskaŭ ĉiu preso. Poste, per vasta uzo de [[cenzuro]], timigo, minacoj<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/monitoring/media_reports/615937.stm Russian TV accuses military of censorship], BBC News, la 23-an de januaro 2000</ref> kaj atakoj, ambaŭ fizikaj kaj psikologiaj kontraŭ ĉiuj sendependaj ĵurnalistoj, sendependan informon fariĝis preskaŭ neatingebla por la rusa publiko. En Ĉeĉenio mem ĉiuj laŭleĝaj amasinformiloj estas sub kontrolo de federacia registaro. Kritikemaj ĵurnalistoj iĝas objektoj de atakoj kaj obstrukco<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ifex.org/en/content/view/full/68793/ |titolo=KREMLIN STIFLES CRITICAL COVERAGE OF CHECHNYA |alirdato=2008-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070308072630/http://www.ifex.org/en/content/view/full/68793/ |arkivdato=2007-03-08 }}</ref>, kio konduktas al vasta [[memcenzuro]]. Fremdlandajn ĵurnalistojn oni penas perforti cenzuri la raportojn el Ĉeĉenio<ref>[https://web.archive.org/web/20050207132645/http://www.themoscowtimes.com/stories/2005/01/27/005.html Silencing Chechnya] Moscow Times, la 27-an de januaro [[2005]]</ref>. En kelkaj okazoj rusaj ĵurnalistoj, kiuj skribis pri Ĉeĉenio ne en lojalisma maniero estis malliberigitaj (ekz. [[Boris Stomaĥin]]) aŭ kidnapitaj far federaciaj trupoj (ekz. [[Andrej Babickij]]). Fremdlandaj informaj kompanioj, kiuj provis raporti pri Ĉeĉenio sencenzure iĝis forbaritaj el Rusio (ekz. [[American Broadcasting Company]])<ref>[http://www.nytimes.com/2005/08/02/international/europe/02cnd-russia.html?pagewanted=all Russia Bars ABC News for Interview With Rebel], The New York Times, la 2-an de aŭgusto [[2005]]</ref>. Pac-organizaĵo [[Societo por Rusa-Ĉeĉena Amikeco]] estas malpermesita pro akuzoj je "ekstremismo kaj nacia malamo". En enketo de jaro 2007 nur 11% Rusianoj diris ke ili estas kontentaj pri informo pri Ĉeĉenio en amaskomunikiloj. == Efiktoj == === Mortoj inter civitanoj === <!-- {{Ĉefartikolo|Mortoj dum dua Ĉeĉenia milito}} artikolo ne ekzistas! --> Informoj pri civitanaj mortoj vaste varias laŭ diversaj fontoj. Laŭ informiloj de pro-Moskva registaro, ĉirkaŭ 160 000 homoj mortis dum du militoj, el kiuj ĉirkaŭ 30 000 estis [[ĉeĉenoj]] kaj ĉirkaŭ 100 000 [[rusoj]]<ref>[https://web.archive.org/web/20071019041718/http://www.iht.com/articles/2005/08/15/news/chech.php Chechen official puts death toll for 2 wars at up to 160,000] International Herald Tribune, la 15-an de aŭgusto [[2005]]</ref><ref>[http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/08/b23f8d99-f15d-4b40-882c-975598c29ae3.html Russia: Chechen Official Puts War Death Toll At 160,000] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080613000000/http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/08/b23f8d99-f15d-4b40-882c-975598c29ae3.html |date=2008-06-13 }} RFE/RL, la 16-an de aŭgusto [[2005]]</ref>, kiam nun mortinta separista estro [[Aslan Masĥadov]] asertis, ke ne malpli ol 200 000 ĉeĉenoj mortis pro la du konfliktoj<ref>[https://web.archive.org/web/20060514210228/http://www.themoscowtimes.com/stories/2005/08/16/011.html Death Toll Put at 160,000 in Chechnya] [[The Moscow Times]], la 16-an de aŭgusto [[2005]]</ref>. Pro grandaj obstakloj por libera cirkulado de informo, ankaŭ tiaj asertoj ne povas esti sendepende testitaj. En [[2007]] Rusia humanista organizaĵo [[Memorial]] raportis, ke ĝi havas dokumentitaj informoj pri ĉirkaŭ 25 000 ĉeĉeniaj civitanoj mortigitaj aŭ "malaperintaj" ekde [[1999]]<ref name="alert">[http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/RU_WAR.htm?v=in_detail Chechnya war] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100620001101/http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/RU_WAR.htm?v=in_detail |date=2010-06-20 }}, Reuters AlertNet, 11-04-2007</ref>. Laŭ raprto de [[Amnestio Internacia]] de la sama jaro, sole la dua milito mortigis na ne malpli ol 25 000 civitanoj, dum aliaj 5,000 estas malaperintaj<ref>[http://www.jamestown.org/chechnya_weekly/article.php?articleid=2373419 Amnesty International Issues Reports on Disappearances] Jamestown Foundation, la 24-an de majo [[2007]]</ref>. Enketoj de [[Societo por Rusa-Ĉeĉena Amikeco]] ebligis antaŭatenti la tutan kvanton de civitanaj mortoj dum du militoj inter 150 000 kaj 200 000. === Ekologiaj damaĝoj === Ekologiaj organizaĵoj atentigas, ke pro ada bombado Ĉeĉenio spertas [[ekologia katastrofo|ekologian katastrofon]]. Eksa konsilisto de [[Boris Jelcin]] diris, ke pro milito la respubliko iĝis "morta lando"<ref>[http://www.american.edu/TED/ice/chechnya.htm Chechnya Conflict and Environmental Implications]</ref>. Krom bombado, grandaj koncernoj estas likoj de [[nafto]] kaj [[poluo]]j el damaĝitaj [[kloako (kanalo)|fifluoj]]. Estas informoj, ke akvo en ĉeĉenio estas malpura ĝis profundeco de 250 m<ref>[http://www.kommersant.com/p-92/r_436/Chechen_Republic/ Chechen Republic // GENERAL INFORMATION] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160514163311/http://www.kommersant.com/p-92/r_436/Chechen_Republic/ |date=2016-05-14 }}, Kommersant, la 10-an de marto 2004</ref>. Ekzistas granda kvanto de kemia kaj [[Radioaktiveco|radioaktiva poluo]] pro uzo de kemiaj armiloj kaj detruo de kemiaj konservejoj rezulte de la konflikto. La [[faŭno]] ankaŭ estas ege damaĝita, ĉar bestoj, kiuj iam loĝis en la ĉeĉenia montaro, plejparte aŭ mortis aŭ translokiĝis al pli sekuraj regionoj<ref>[http://www.watchdog.cz/index.php?show=000000-000002-000001-000110-000048&lang=1 Military operations greatly alter Chechen mountain life] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304193914/http://www.watchdog.cz/index.php?show=000000-000002-000001-000110-000048&lang=1 |date=2016-03-04 }}, Prague Watchdog, la 4-an de majo [[2003]]</ref>. En [[2004]] Rusia registaro agnoskis ĉirkaŭ trionon de Ĉeĉenia teritorio "zono de ekologia katastrofo" kaj aliajn 40% "zono de ekstrema ekologia damaĝo"<ref>[http://weekly.ahram.org.eg/2004/723/sc211.htm 'In the Caucasus, you can buy anything'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071016111527/http://weekly.ahram.org.eg/2004/723/sc211.htm |date=2007-10-16 }}, Al-Ahram Weekly, 2004</ref>. === Landminoj === <!-- {{Ĉefartikolo|Terminoj en Ĉeĉenio}} artikolo ne ekzistas! --> Ĉeĉenio havas pli da [[Tera mino|teraj minoj]] ol iu alia regiono en la mondo<ref>[http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/10/8f24150a-e534-42a8-80d9-198ae5453f89.html Chechnya: Land Mines Seen As Continuing Scourge] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080613131843/http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/10/8f24150a-e534-42a8-80d9-198ae5453f89.html |date=2008-06-13 }} RFE/RL, la 19-an de oktobro [[2004]]</ref>. Ekde [[1999]] landminoj estas vaste uzataj far ambaŭ flankoj (Rusio subsignis la [[Konvencio pri certaj konvenciaj armiloj]] de [[UN]] en [[1980]], sed ne la protokolon pri landminoj de [[1996]]). La plej pakitaj per landminoj regionoj estas tiuj, kie la rezista movado ankoraŭ aktivas - t.e. la sudaj teritorioj kaj areoj apud respublikaj bordoj<ref>[http://www.icbl.org/lm/2004/chechnya Chechnya], LM Report 2004, la 8-an de februaro 2005</ref>. Humanista senminigo ne okazis en respubliko ekde elpelo de [[HALO Trust]] el Rusio en decembro [[1999]]. En junio [[2002]] tiama UN-oficisto [[Olara Otunnu]] raportis, ke oni atentas ne malpli ol 500 000 landminojn en la regiono. [[UNICEF]] dokumentis 2,340 civitanajn mortojn en la respubliko pro landminoj kaj neeksploditaj bomboj inter [[1999]] kaj fino de [[2003]]. <!-- === Mortoj inter militistoj === ĉapitro (ankoraŭ) ne ekzistas --> == En arto == La [[Verda Elefanto (film)|Verda Elefanto]] (1999) estas kulta rusa kontraŭmilita filmo en la ĝenro de dramo kaj rubo bazita sur la rakontoj de rusaj soldatoj, kiuj batalis en Ĉeĉenio. == Vidu ankaŭ == * [[58-a armeo (Rusio)]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} {{projektoj}} [[Kategorio:Dua Ĉeĉenia milito| ]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1999]] [[Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento]] 7vhn11otj5vhdtf0bcgbjddt5tu19lo 0 262209 9454877 9117813 2026-08-16T13:08:06Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9454877 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Mielindikantoj |dosiero = Wahlberg's Honeyguide (Prodotiscus regulus).jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = Brundorsa mielindikanto, ''Prodotiscus regulus'' |koloro = pink |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = '''Mielindikantoj''' aŭ [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |familio aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''<br /> ''[[Melichneutes]]''<br /> ''[[Melignomon]]''<br /> ''[[Prodotiscus]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Mielindikantoj''' aŭ [[familio (biologio)|familio]] de '''Indikatoredoj'''), estas [[birdoj]] de la ordo de [[pegoformaj]], kiu inkludas ankaŭ [[pegedoj]]n kaj [[tukanoj]]n. Ili estas konataj ankaŭ kiel '''indikobirdoj''' aŭ '''mielbirdoj''', kvankam la lasta termino estas uzata pli precize por aludi la speciojn de la genro ''[[Prodotiscus]]''. Ili havas tropikan distribuon en la [[Malnova Mondo]], kun plej granda nombro de specioj en [[Afriko]] kaj du en [[Azio]]. == Priskribo == Plej parto de mielindikantoj estas '''sablokoloraj''', kvankam kelkaj havas brilflavon aŭ blankajn partetojn en la plumaro. Ĉiu havas helajn eksterajn vostoplumojn, kiuj estas blankaj en ĉiu afrika specio. Ili estas inter la malmultaj birdoj kiuj manĝas regule [[vakso]]n -[[abelvakso]]n en plej parto de specioj, kaj probable la vaksajn elekskretaĵojn de la [[koĉo (genro)|koĉo]]j ĉe la genro ''[[Prodotiscus]]'' kaj iom malpli ĉe ''[[Melignomon]]'' kaj la pli malgrandaj specioj de ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''. Ili manĝas ankaŭ larvojn el [[vaksovermo]]j ([[raŭpo]]j de ''Galleria mellonella'') en kolonioj de [[abelo]]j, kaj flugantajn kaj rampantajn insektojn, araneojn kaj eventuale fruktojn. Multaj specioj algrupiĝas en [[specimiksaj manĝantaroj]]. '''Mielindikantoj''' ricevas tiun nomon pro rimarkinda kutimo vidata en unu aŭ du specioj: ili gvidas homojn, kaj eble aliajn grandajn mamulojn (kiel la [[melivoro]]), al abelkolonioj. Kiam la mamulo malfermas la abelujon kaj prenas la [[mielo]]n, la birdo manĝas la restantan vakson kaj larvojn. Tiu kutimo estis bone studita ĉe la [[Granda mielindikanto]]; kelkaj fakuloj (sekve de Friedmann, 1955) asertas, ke tio okazas ankaŭ ĉe la [[Skvamindikanto]], dum aliaj malopinias (Short kaj Horne, 2002). Kvankam oni ne scias pri plej parto de la membroj de la familio, ke ili dungas "sekvantojn" por siaj vaksoserĉo, ili estas tiel nomitaj kiel "mielindikantoj" pro lingva ekstrapolado. Oni konas la manĝan kutimon de la ok specioj de ''Indicator'' kaj de ''Prodotiscus''. Ili estas ĉiuj [[nestoparazitado|nestoparazitoj]] kies ino demetas unu [[ovo]]n en la nesto de alia specio, ovodemetante laŭ serioj de ĉirkaŭ 5 dum 5 al 7 tagoj. Plej favoraj nestantaj specioj estas tiuj kiuj nestas en truoj kiel ofte la rilataj [[libiedoj]] kaj la [[pegoj]], sed la ''Prodotiscus'' parazitas pokal-nestantojn, kiel la [[zosteropsedoj]] kaj [[silviedoj]]. Oni konas, ke la idoj de mielindikantoj fizike elpelas la idojn de la gastigantoj el la nesto, kaj ili havas hokilojn en siaj bekoj per kiuj ili rompas la ovojn de la gastigantoj aŭ murdas la idojn, per ripetitaj vundoj, se ne per mortiga frapo.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Short, Lester L.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=155|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> == Specioj == Deksep [[specio]]jn en kvar [[genro]]j komponas la Indikatoredojn. ;FAMILIO: INDIKATOREDOJ * '''Genro: ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''''' ** [[Makulindikanto]], ''Indicator maculatus'' ** [[Skvamindikanto]], ''Indicator variegatus'' ** [[Granda mielindikanto]], ''Indicator indicator'' ** [[Indonezia mielindikanto]], ''Indicator archipelagicus'' ** [[Malgranda mielindikanto]], ''Indicator minor'' ** [[Dikbeka mielindikanto]], ''Indicator conirostris'' ** [[Vilkoksa mielindikanto]], ''Indicator willcocksi'' ** [[Eta mielindikanto]], ''Indicator exilis'' ** [[Nana mielindikanto]], ''Indicator pumilio'' ** [[Pala mielindikanto]], ''Indicator meliphilus'' ** [[Flavpuga mielindikanto]], ''Indicator xanthonotus'' * '''Genro: ''[[Melichneutes]]''''' ** [[Forkovosta mielindikanto]], ''Melichneutes robustus'' * '''Genro: ''[[Melignomon]]''''' ** [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' ** [[Zenkera mielindikanto]], ''Melignomon zenkeri'' * '''Genro: ''[[Prodotiscus]]''''' ** [[Buntovosta mielindikanto]], ''Prodotiscus insignis'' ** [[Verddorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus zambesiae'' ** [[Brundorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus regulus'' == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Honeyguides|aŭtoro=Friedmann, Herbert|jaro=1955|eldoninto=U.S. National Museum (Bulletin 208)}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Toucans, Barbets and Honeyguides|aŭtoro=Short, Lester, kaj Jennifer Horne|jaro=2002|eldoninto=Oxford University Press|identigilo=ISBN 0-19-854666-1}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=102 Barbet videos] ĉe Interreta Birdokolekto * [http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html Don Roberson.- Birdofamilioj tutmondaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081209021711/http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html |date=2008-12-09 }} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj| ]] [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Simbiozo]] [[Kategorio:Parazitoj]] [[Kategorio:Birdofamilioj]] 7o4i13eybn2q8sh3bedvqksigweb9tn 9454886 9454877 2026-08-16T13:21:25Z Kani 670 /* Specioj */ 9454886 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Mielindikantoj |dosiero = Wahlberg's Honeyguide (Prodotiscus regulus).jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = Brundorsa mielindikanto, ''Prodotiscus regulus'' |koloro = pink |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = '''Mielindikantoj''' aŭ [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |familio aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''<br /> ''[[Melichneutes]]''<br /> ''[[Melignomon]]''<br /> ''[[Prodotiscus]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Mielindikantoj''' aŭ [[familio (biologio)|familio]] de '''Indikatoredoj'''), estas [[birdoj]] de la ordo de [[pegoformaj]], kiu inkludas ankaŭ [[pegedoj]]n kaj [[tukanoj]]n. Ili estas konataj ankaŭ kiel '''indikobirdoj''' aŭ '''mielbirdoj''', kvankam la lasta termino estas uzata pli precize por aludi la speciojn de la genro ''[[Prodotiscus]]''. Ili havas tropikan distribuon en la [[Malnova Mondo]], kun plej granda nombro de specioj en [[Afriko]] kaj du en [[Azio]]. == Priskribo == Plej parto de mielindikantoj estas '''sablokoloraj''', kvankam kelkaj havas brilflavon aŭ blankajn partetojn en la plumaro. Ĉiu havas helajn eksterajn vostoplumojn, kiuj estas blankaj en ĉiu afrika specio. Ili estas inter la malmultaj birdoj kiuj manĝas regule [[vakso]]n -[[abelvakso]]n en plej parto de specioj, kaj probable la vaksajn elekskretaĵojn de la [[koĉo (genro)|koĉo]]j ĉe la genro ''[[Prodotiscus]]'' kaj iom malpli ĉe ''[[Melignomon]]'' kaj la pli malgrandaj specioj de ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''. Ili manĝas ankaŭ larvojn el [[vaksovermo]]j ([[raŭpo]]j de ''Galleria mellonella'') en kolonioj de [[abelo]]j, kaj flugantajn kaj rampantajn insektojn, araneojn kaj eventuale fruktojn. Multaj specioj algrupiĝas en [[specimiksaj manĝantaroj]]. '''Mielindikantoj''' ricevas tiun nomon pro rimarkinda kutimo vidata en unu aŭ du specioj: ili gvidas homojn, kaj eble aliajn grandajn mamulojn (kiel la [[melivoro]]), al abelkolonioj. Kiam la mamulo malfermas la abelujon kaj prenas la [[mielo]]n, la birdo manĝas la restantan vakson kaj larvojn. Tiu kutimo estis bone studita ĉe la [[Granda mielindikanto]]; kelkaj fakuloj (sekve de Friedmann, 1955) asertas, ke tio okazas ankaŭ ĉe la [[Skvamindikanto]], dum aliaj malopinias (Short kaj Horne, 2002). Kvankam oni ne scias pri plej parto de la membroj de la familio, ke ili dungas "sekvantojn" por siaj vaksoserĉo, ili estas tiel nomitaj kiel "mielindikantoj" pro lingva ekstrapolado. Oni konas la manĝan kutimon de la ok specioj de ''Indicator'' kaj de ''Prodotiscus''. Ili estas ĉiuj [[nestoparazitado|nestoparazitoj]] kies ino demetas unu [[ovo]]n en la nesto de alia specio, ovodemetante laŭ serioj de ĉirkaŭ 5 dum 5 al 7 tagoj. Plej favoraj nestantaj specioj estas tiuj kiuj nestas en truoj kiel ofte la rilataj [[libiedoj]] kaj la [[pegoj]], sed la ''Prodotiscus'' parazitas pokal-nestantojn, kiel la [[zosteropsedoj]] kaj [[silviedoj]]. Oni konas, ke la idoj de mielindikantoj fizike elpelas la idojn de la gastigantoj el la nesto, kaj ili havas hokilojn en siaj bekoj per kiuj ili rompas la ovojn de la gastigantoj aŭ murdas la idojn, per ripetitaj vundoj, se ne per mortiga frapo.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Short, Lester L.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=155|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> == Specioj == Deksep [[specio]]jn en kvar [[genro]]j komponas la Indikatoredojn. ;FAMILIO: INDIKATOREDOJ * '''Genro: ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''''' ** [[Makula mielindikanto]], ''Indicator maculatus'' ** [[Skvamgorĝa mielindikanto]], ''Indicator variegatus'' ** [[Granda mielindikanto]], ''Indicator indicator'' ** [[Malajzia mielindikanto]], ''Indicator archipelagicus'' ** [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' ** [[Dikbeka mielindikanto]], ''Indicator conirostris'' ** [[Vilkoksa mielindikanto]], ''Indicator willcocksi'' ** [[Minora mielindikanto]], ''Indicator exilis'' ** [[Nana mielindikanto]], ''Indicator pumilio'' ** [[Pala mielindikanto]], ''Indicator meliphilus'' ** [[Flavpuga mielindikanto]], ''Indicator xanthonotus'' * '''Genro: ''[[Melichneutes]]''''' ** [[Lirvosta mielindikanto]], ''Melichneutes robustus'' * '''Genro: ''[[Melignomon]]''''' ** [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' ** [[Zenkera mielindikanto]], ''Melignomon zenkeri'' * '''Genro: ''[[Prodotiscus]]''''' ** [[Pigmea mielindikanto]], ''Prodotiscus insignis'' ** [[Verdadorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus zambesiae'' ** [[Brundorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus regulus'' == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Honeyguides|aŭtoro=Friedmann, Herbert|jaro=1955|eldoninto=U.S. National Museum (Bulletin 208)}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Toucans, Barbets and Honeyguides|aŭtoro=Short, Lester, kaj Jennifer Horne|jaro=2002|eldoninto=Oxford University Press|identigilo=ISBN 0-19-854666-1}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=102 Barbet videos] ĉe Interreta Birdokolekto * [http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html Don Roberson.- Birdofamilioj tutmondaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081209021711/http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html |date=2008-12-09 }} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj| ]] [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Simbiozo]] [[Kategorio:Parazitoj]] [[Kategorio:Birdofamilioj]] qumrp4ajme7zvz90f72ir5ll4r3ewbw 9454888 9454886 2026-08-16T13:26:04Z Kani 670 9454888 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Mielindikantoj |dosiero = Wahlberg's Honeyguide (Prodotiscus regulus).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Brundorsa mielindikanto, ''Prodotiscus regulus'' |koloro = pink |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = '''Mielindikantoj''' <br> aŭ [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |familio aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''<br /> ''[[Melichneutes]]''<br /> ''[[Melignomon]]''<br /> ''[[Prodotiscus]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Mielindikantoj''' aŭ [[familio (biologio)|familio]] de '''Indikatoredoj'''), estas [[birdoj]] de la ordo de [[pegoformaj]], kiu inkludas ankaŭ [[pegedoj]]n kaj [[tukanoj]]n. Ili estas konataj ankaŭ kiel '''indikobirdoj''' aŭ '''mielbirdoj''', kvankam la lasta termino estas uzata pli precize por aludi la speciojn de la genro ''[[Prodotiscus]]''. Ili havas tropikan distribuon en la [[Malnova Mondo]], kun plej granda nombro de specioj en [[Afriko]] kaj du en [[Azio]]. == Priskribo == Plej parto de mielindikantoj estas sablokoloraj, kvankam kelkaj havas brilflavon aŭ blankajn partetojn en la plumaro. Ĉiu havas helajn eksterajn vostoplumojn, kiuj estas blankaj en ĉiu afrika specio. Ili estas inter la malmultaj birdoj kiuj manĝas regule [[vakso]]n -[[abelvakso]]n en plej parto de specioj, kaj probable la vaksajn elekskretaĵojn de la [[koĉo (genro)|koĉo]]j ĉe la genro ''[[Prodotiscus]]'' kaj iom malpli ĉe ''[[Melignomon]]'' kaj la pli malgrandaj specioj de ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''. Ili manĝas ankaŭ larvojn el [[vaksovermo]]j ([[raŭpo]]j de ''Galleria mellonella'') en kolonioj de [[abelo]]j, kaj flugantajn kaj rampantajn insektojn, araneojn kaj eventuale fruktojn. Multaj specioj algrupiĝas en [[specimiksaj manĝantaroj]]. Mielindikantoj ricevas tiun nomon pro rimarkinda kutimo vidata en unu aŭ du specioj: ili gvidas homojn, kaj eble aliajn grandajn mamulojn (kiel la [[melivoro]]), al abelkolonioj. Kiam la mamulo malfermas la abelujon kaj prenas la [[mielo]]n, la birdo manĝas la restantan vakson kaj larvojn. Tiu kutimo estis bone studita ĉe la [[Granda mielindikanto]]; kelkaj fakuloj (sekve de Friedmann, 1955) asertas, ke tio okazas ankaŭ ĉe la [[Skvamindikanto]], dum aliaj malopinias (Short kaj Horne, 2002). Kvankam oni ne scias pri plej parto de la membroj de la familio, ke ili dungas "sekvantojn" por siaj vaksoserĉo, ili estas tiel nomitaj kiel "mielindikantoj" pro lingva ekstrapolado. Oni konas la manĝokutimon de la ok specioj de ''Indicator'' kaj de ''Prodotiscus''. Ili estas ĉiuj [[nestoparazitado|nestoparazitoj]] kies ino demetas unu [[ovo]]n en la nesto de alia specio, ovodemetante laŭ serioj de ĉirkaŭ 5 dum 5 al 7 tagoj. Plej favoraj nestantaj specioj estas tiuj kiuj nestas en truoj kiel ofte la rilataj [[libiedoj]] kaj la [[pegoj]], sed la ''Prodotiscus'' parazitas pokal-nestantojn, kiel la [[zosteropsedoj]] kaj [[silviedoj]]. Oni konas, ke la idoj de mielindikantoj fizike elpelas la idojn de la gastigantoj el la nesto, kaj ili havas hokilojn en siaj bekoj per kiuj ili rompas la ovojn de la gastigantoj aŭ murdas la idojn, per ripetitaj vundoj, se ne per mortiga frapo.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Short, Lester L.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=155|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> == Specioj == Deksep [[specio]]jn en kvar [[genro]]j komponas la Indikatoredojn. ;FAMILIO: INDIKATOREDOJ * '''Genro: ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''''' ** [[Makula mielindikanto]], ''Indicator maculatus'' ** [[Skvamgorĝa mielindikanto]], ''Indicator variegatus'' ** [[Granda mielindikanto]], ''Indicator indicator'' ** [[Malajzia mielindikanto]], ''Indicator archipelagicus'' ** [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' ** [[Dikbeka mielindikanto]], ''Indicator conirostris'' ** [[Vilkoksa mielindikanto]], ''Indicator willcocksi'' ** [[Minora mielindikanto]], ''Indicator exilis'' ** [[Nana mielindikanto]], ''Indicator pumilio'' ** [[Pala mielindikanto]], ''Indicator meliphilus'' ** [[Flavpuga mielindikanto]], ''Indicator xanthonotus'' * '''Genro: ''[[Melichneutes]]''''' ** [[Lirvosta mielindikanto]], ''Melichneutes robustus'' * '''Genro: ''[[Melignomon]]''''' ** [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' ** [[Zenkera mielindikanto]], ''Melignomon zenkeri'' * '''Genro: ''[[Prodotiscus]]''''' ** [[Pigmea mielindikanto]], ''Prodotiscus insignis'' ** [[Verdadorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus zambesiae'' ** [[Brundorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus regulus'' == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Honeyguides|aŭtoro=Friedmann, Herbert|jaro=1955|eldoninto=U.S. National Museum (Bulletin 208)}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Toucans, Barbets and Honeyguides|aŭtoro=Short, Lester, kaj Jennifer Horne|jaro=2002|eldoninto=Oxford University Press|identigilo=ISBN 0-19-854666-1}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=102 Barbet videos] ĉe Interreta Birdokolekto * [http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html Don Roberson.- Birdofamilioj tutmondaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081209021711/http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html |date=2008-12-09 }} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj| ]] [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Simbiozo]] [[Kategorio:Parazitoj]] [[Kategorio:Birdofamilioj]] r1a12rfu0yabw3627iajs8douiacwiw 9455043 9454888 2026-08-16T18:59:04Z Kani 670 /* Specioj */ 9455043 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Mielindikantoj |dosiero = Wahlberg's Honeyguide (Prodotiscus regulus).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Brundorsa mielindikanto, ''Prodotiscus regulus'' |koloro = pink |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = '''Mielindikantoj''' <br> aŭ [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |familio aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''<br /> ''[[Melichneutes]]''<br /> ''[[Melignomon]]''<br /> ''[[Prodotiscus]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Mielindikantoj''' aŭ [[familio (biologio)|familio]] de '''Indikatoredoj'''), estas [[birdoj]] de la ordo de [[pegoformaj]], kiu inkludas ankaŭ [[pegedoj]]n kaj [[tukanoj]]n. Ili estas konataj ankaŭ kiel '''indikobirdoj''' aŭ '''mielbirdoj''', kvankam la lasta termino estas uzata pli precize por aludi la speciojn de la genro ''[[Prodotiscus]]''. Ili havas tropikan distribuon en la [[Malnova Mondo]], kun plej granda nombro de specioj en [[Afriko]] kaj du en [[Azio]]. == Priskribo == Plej parto de mielindikantoj estas sablokoloraj, kvankam kelkaj havas brilflavon aŭ blankajn partetojn en la plumaro. Ĉiu havas helajn eksterajn vostoplumojn, kiuj estas blankaj en ĉiu afrika specio. Ili estas inter la malmultaj birdoj kiuj manĝas regule [[vakso]]n -[[abelvakso]]n en plej parto de specioj, kaj probable la vaksajn elekskretaĵojn de la [[koĉo (genro)|koĉo]]j ĉe la genro ''[[Prodotiscus]]'' kaj iom malpli ĉe ''[[Melignomon]]'' kaj la pli malgrandaj specioj de ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''. Ili manĝas ankaŭ larvojn el [[vaksovermo]]j ([[raŭpo]]j de ''Galleria mellonella'') en kolonioj de [[abelo]]j, kaj flugantajn kaj rampantajn insektojn, araneojn kaj eventuale fruktojn. Multaj specioj algrupiĝas en [[specimiksaj manĝantaroj]]. Mielindikantoj ricevas tiun nomon pro rimarkinda kutimo vidata en unu aŭ du specioj: ili gvidas homojn, kaj eble aliajn grandajn mamulojn (kiel la [[melivoro]]), al abelkolonioj. Kiam la mamulo malfermas la abelujon kaj prenas la [[mielo]]n, la birdo manĝas la restantan vakson kaj larvojn. Tiu kutimo estis bone studita ĉe la [[Granda mielindikanto]]; kelkaj fakuloj (sekve de Friedmann, 1955) asertas, ke tio okazas ankaŭ ĉe la [[Skvamindikanto]], dum aliaj malopinias (Short kaj Horne, 2002). Kvankam oni ne scias pri plej parto de la membroj de la familio, ke ili dungas "sekvantojn" por siaj vaksoserĉo, ili estas tiel nomitaj kiel "mielindikantoj" pro lingva ekstrapolado. Oni konas la manĝokutimon de la ok specioj de ''Indicator'' kaj de ''Prodotiscus''. Ili estas ĉiuj [[nestoparazitado|nestoparazitoj]] kies ino demetas unu [[ovo]]n en la nesto de alia specio, ovodemetante laŭ serioj de ĉirkaŭ 5 dum 5 al 7 tagoj. Plej favoraj nestantaj specioj estas tiuj kiuj nestas en truoj kiel ofte la rilataj [[libiedoj]] kaj la [[pegoj]], sed la ''Prodotiscus'' parazitas pokal-nestantojn, kiel la [[zosteropsedoj]] kaj [[silviedoj]]. Oni konas, ke la idoj de mielindikantoj fizike elpelas la idojn de la gastigantoj el la nesto, kaj ili havas hokilojn en siaj bekoj per kiuj ili rompas la ovojn de la gastigantoj aŭ murdas la idojn, per ripetitaj vundoj, se ne per mortiga frapo.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Short, Lester L.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=155|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> == Specioj == Deksep [[specio]]jn en kvar [[genro]]j komponas la Indikatoredojn. ;FAMILIO: INDIKATOREDOJ * '''Genro: ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''''' ** [[Makula mielindikanto]], ''Indicator maculatus'' ** [[Skvamgorĝa mielindikanto]], ''Indicator variegatus'' ** [[Granda mielindikanto]], ''Indicator indicator'' ** [[Malajzia mielindikanto]], ''Indicator archipelagicus'' ** [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' ** [[Vilkoksa mielindikanto]], ''Indicator willcocksi'' ** [[Minora mielindikanto]], ''Indicator exilis'' ** [[Nana mielindikanto]], ''Indicator pumilio'' ** [[Pala mielindikanto]], ''Indicator meliphilus'' ** [[Flavpuga mielindikanto]], ''Indicator xanthonotus'' * '''Genro: ''[[Melichneutes]]''''' ** [[Lirvosta mielindikanto]], ''Melichneutes robustus'' * '''Genro: ''[[Melignomon]]''''' ** [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' ** [[Zenkera mielindikanto]], ''Melignomon zenkeri'' * '''Genro: ''[[Prodotiscus]]''''' ** [[Pigmea mielindikanto]], ''Prodotiscus insignis'' ** [[Verdadorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus zambesiae'' ** [[Brundorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus regulus'' == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Honeyguides|aŭtoro=Friedmann, Herbert|jaro=1955|eldoninto=U.S. National Museum (Bulletin 208)}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Toucans, Barbets and Honeyguides|aŭtoro=Short, Lester, kaj Jennifer Horne|jaro=2002|eldoninto=Oxford University Press|identigilo=ISBN 0-19-854666-1}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=102 Barbet videos] ĉe Interreta Birdokolekto * [http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html Don Roberson.- Birdofamilioj tutmondaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081209021711/http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html |date=2008-12-09 }} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj| ]] [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Simbiozo]] [[Kategorio:Parazitoj]] [[Kategorio:Birdofamilioj]] s1egzb10qni83ltoc0saz92ql0c8xkf 9455060 9455043 2026-08-16T19:56:59Z Kani 670 /* Priskribo */ 9455060 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Mielindikantoj |dosiero = Wahlberg's Honeyguide (Prodotiscus regulus).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Brundorsa mielindikanto, ''Prodotiscus regulus'' |koloro = pink |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = '''Mielindikantoj''' <br> aŭ [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |familio aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], [[1837]] |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''<br /> ''[[Melichneutes]]''<br /> ''[[Melignomon]]''<br /> ''[[Prodotiscus]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Mielindikantoj''' aŭ [[familio (biologio)|familio]] de '''Indikatoredoj'''), estas [[birdoj]] de la ordo de [[pegoformaj]], kiu inkludas ankaŭ [[pegedoj]]n kaj [[tukanoj]]n. Ili estas konataj ankaŭ kiel '''indikobirdoj''' aŭ '''mielbirdoj''', kvankam la lasta termino estas uzata pli precize por aludi la speciojn de la genro ''[[Prodotiscus]]''. Ili havas tropikan distribuon en la [[Malnova Mondo]], kun plej granda nombro de specioj en [[Afriko]] kaj du en [[Azio]]. == Priskribo == Plej parto de mielindikantoj estas sablokoloraj, kvankam kelkaj havas brilflavon aŭ blankajn partetojn en la plumaro. Ĉiu havas helajn eksterajn vostoplumojn, kiuj estas blankaj en ĉiu afrika specio. Ili estas inter la malmultaj birdoj kiuj manĝas regule [[vakso]]n -[[abelvakso]]n en plej parto de specioj, kaj probable la vaksajn elekskretaĵojn de la [[koĉo (genro)|koĉo]]j ĉe la genro ''[[Prodotiscus]]'' kaj iom malpli ĉe ''[[Melignomon]]'' kaj la pli malgrandaj specioj de ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''. Ili manĝas ankaŭ larvojn el [[vaksovermo]]j ([[raŭpo]]j de ''Galleria mellonella'') en kolonioj de [[abelo]]j, kaj flugantajn kaj rampantajn insektojn, araneojn kaj eventuale fruktojn. Multaj specioj algrupiĝas en [[specimiksa manĝantaro|specimiksaj manĝantaroj]]. Mielindikantoj ricevas tiun nomon pro rimarkinda kutimo vidata en unu aŭ du specioj: ili gvidas homojn, kaj eble aliajn grandajn mamulojn (kiel la [[melivoro]]), al abelkolonioj. Kiam la mamulo malfermas la abelujon kaj prenas la [[mielo]]n, la birdo manĝas la restantan vakson kaj larvojn. Tiu kutimo estis bone studita ĉe la [[Granda mielindikanto]]; kelkaj fakuloj (sekve de Friedmann, 1955) asertas, ke tio okazas ankaŭ ĉe la [[Skvamindikanto]], dum aliaj malopinias (Short kaj Horne, 2002). Kvankam oni ne scias pri plej parto de la membroj de la familio, ke ili dungas "sekvantojn" por siaj vaksoserĉo, ili estas tiel nomitaj kiel "mielindikantoj" pro lingva ekstrapolado. Oni konas la manĝokutimon de la ok specioj de ''Indicator'' kaj de ''Prodotiscus''. Ili estas ĉiuj [[nestoparazitado|nestoparazitoj]] kies ino demetas unu [[ovo]]n en la nesto de alia specio, ovodemetante laŭ serioj de ĉirkaŭ 5 dum 5 al 7 tagoj. Plej favoraj nestantaj specioj estas tiuj kiuj nestas en truoj kiel ofte la rilataj [[libiedoj]] kaj la [[pegoj]], sed la ''Prodotiscus'' parazitas pokal-nestantojn, kiel la [[zosteropsedoj]] kaj [[silviedoj]]. Oni konas, ke la idoj de mielindikantoj fizike elpelas la idojn de la gastigantoj el la nesto, kaj ili havas hokilojn en siaj bekoj per kiuj ili rompas la ovojn de la gastigantoj aŭ murdas la idojn, per ripetitaj vundoj, se ne per mortiga frapo.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Short, Lester L.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=155|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> == Specioj == Deksep [[specio]]jn en kvar [[genro]]j komponas la Indikatoredojn. ;FAMILIO: INDIKATOREDOJ * '''Genro: ''[[Indicator (genro)|Indicator]]''''' ** [[Makula mielindikanto]], ''Indicator maculatus'' ** [[Skvamgorĝa mielindikanto]], ''Indicator variegatus'' ** [[Granda mielindikanto]], ''Indicator indicator'' ** [[Malajzia mielindikanto]], ''Indicator archipelagicus'' ** [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' ** [[Vilkoksa mielindikanto]], ''Indicator willcocksi'' ** [[Minora mielindikanto]], ''Indicator exilis'' ** [[Nana mielindikanto]], ''Indicator pumilio'' ** [[Pala mielindikanto]], ''Indicator meliphilus'' ** [[Flavpuga mielindikanto]], ''Indicator xanthonotus'' * '''Genro: ''[[Melichneutes]]''''' ** [[Lirvosta mielindikanto]], ''Melichneutes robustus'' * '''Genro: ''[[Melignomon]]''''' ** [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' ** [[Zenkera mielindikanto]], ''Melignomon zenkeri'' * '''Genro: ''[[Prodotiscus]]''''' ** [[Pigmea mielindikanto]], ''Prodotiscus insignis'' ** [[Verdadorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus zambesiae'' ** [[Brundorsa mielindikanto]], ''Prodotiscus regulus'' == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Honeyguides|aŭtoro=Friedmann, Herbert|jaro=1955|eldoninto=U.S. National Museum (Bulletin 208)}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Toucans, Barbets and Honeyguides|aŭtoro=Short, Lester, kaj Jennifer Horne|jaro=2002|eldoninto=Oxford University Press|identigilo=ISBN 0-19-854666-1}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=102 Barbet videos] ĉe Interreta Birdokolekto * [http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html Don Roberson.- Birdofamilioj tutmondaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081209021711/http://montereybay.com/creagrus/honeyguides.html |date=2008-12-09 }} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj| ]] [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Simbiozo]] [[Kategorio:Parazitoj]] [[Kategorio:Birdofamilioj]] mgopcu83qm83jq3ex5vqgrcm8m19ak1 0 264093 9454902 8414711 2026-08-16T14:00:31Z ThomasPusch 1869 /* Demografio */ 9454902 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Provinco |lando = Hispanio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = ES-BA |mapo1 lokumilo = iso |kodo = ES-BA |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} <!-- [[Dosiero:Localización de la provincia de Badajoz.svg|dekstra|260ra|eta|Situo de la provinco Badaĥozo en Hispanio]] --> '''Badaĥozo''' ({{lang-es|Badajoz}}) estas [[provincoj de Hispanio|provinco]] de [[Hispanio]], apartenanta al la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|regiono]] de [[Ekstremaduro]], kie okupas ties sudan parton. Ĝi situas sudokcidente de la [[Iberia Duoninsulo]], landlime kun [[Portugalio]]. Ĝi limas oriente kun la regiono de [[Kastilio-Manĉo]], kun ties provincoj de [[provinco Toledo|Toledo]] kaj [[provinco Reĝurbo|Reĝurbo]]. Sude ĝi limas kun la provincoj de [[provinco Onubo|Onubo]] kaj [[provinco Sevilo|Sevilo]] kaj sudoriente kun tiu de [[provinco Kordovo|Kordovo]], ĉiuj en [[Andaluzio]]. Norde estas la samregiona provinco de [[provinco de Cáceres|Cáceres]], kiu, kun tiu de Badaĥozo, formas la [[regiono]]n de [[Ekstremaduro]]. Okcidente, troviĝas [[Portugalio]]. Per surfaco de {{unuo|21766|km²}}, Badaĥozo estas la plej ampleksa provinco de [[Hispanio]]. La alia provinco de Ekstremaduro, [[provinco de Cáceres|Cáceres]], estas la dua laŭ surfaco, per {{unuo|19868|km²}}. En la provinco Badaĥozo, troviĝas [[Mérida (Hispanio)|Merido]], ĉefurbo de [[Ekstremaduro]]. Tamen la plej loĝata urbo estas [[Badaĥozo]], urbo el kiu la provinco prenas nomon kaj kiu estas la ĉefurbo de la provinco. == Demografio == La provinco de Badaĥozo havas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} (''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]), kun denseco de loĝantaro de {{unuo|31.17|%}}, sube de la nacia averaĝo ({{unuo|89.57}} loĝ/km²). {{unuo|49.5|%}} estas viroj kaj {{unuo|50.5|%}} resta virinoj. Ĝi estas la 22a plej loĝata provinco de la lando, tuj post [[Gipusko]] ({{unuo|694944}}) kaj antaŭ [[Provinco de Jaén (Hispanio)|Jaén]] ({{unuo|664742}}). Ĝi superas en preskaŭ {{unuo|270000}} loĝantoj la samregionan [[provinco de Cáceres|Cáceres]] ({{unuo|411531}}), la alia ekstremadura provinco. {{Unuo|21.4|%}} de ties loĝantoj loĝas en la urbo de [[Badaĥozo]], kiu, kun loĝantaro de {{unuo|145257}} personoj, elstaras kiel la plej loĝata loko de la provinco kaj la regiono. La sekva urbo laŭ loĝantaro estas [[Mérida (Hispanio)|Mérida]], kun {{unuo|54894}} loĝantoj en [[2007]]. Krome, aliaj sep superas la {{unuo|10000}} loĝantojn. === Plej loĝataj municipoj === La provinco Badaĥozo havas totale 164 municipojn, pro kio ĝi posedas {{unuo|2.02|%}} de la municipoj de [[Hispanio]] ({{unuo|8112}}). La dudek plej loĝataj estas la jenaj (''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[2007]]): [[Dosiero:Puerta Palmas.JPG|eta|250ra|[[Puerta de Palmas]], unu de la plej konataj monumentoj de la urbo [[Badaĥozo]], la ĉefurbo de la provinco.]] [[Dosiero:Merida_Roman_Theatre1.jpg|eta|250ra|La romia teatro de [[Mérida (Hispanio)|Mérida]], la dua plej loĝata urbo de la provinco, post [[Badaĥozo]].]] # [[Badaĥozo]]: {{unuo|145257}} loĝantoj # [[Mérida (Hispanio)|Mérida]]: {{unuo|54894}} loĝantoj # [[Don Benito]]: {{unuo|34540}} loĝantoj # [[Almendralejo]]: {{unuo|31072}} loĝantoj # [[Villanueva de la Serena]]: {{unuo|25318}} loĝantoj # [[Zafra]]: {{unuo|16014}} loĝantoj # [[Montijo (Hispanio)|Montijo]]: {{unuo|15711}} loĝantoj # [[Villafranca de los Barros]]: {{unuo|13084}} loĝantoj # [[Olivenza]]: {{unuo|11652}} loĝantoj # [[Jerez de los Caballeros]]: {{unuo|9828}} loĝantoj # [[Azuaga]]: {{unuo|8501}} loĝantoj # [[Los Santos de Maimona]]: {{unuo|8087}} loĝantoj # [[Guareña]]: {{unuo|7326}} loĝantoj # [[Fuente del Maestre]]: {{unuo|6920}} loĝantoj # [[Castuera]]: {{unuo|6675}} loĝantoj # [[Calamonte]]: {{unuo|6095}} loĝantoj # [[Llerena]]: {{unuo|5995}} loĝantoj # [[San Vicente de Alcántara]]: {{unuo|5841}} loĝantoj # [[Alburquerque]]: {{unuo|5805}} loĝantoj # [[Oliva de la Frontera]]: {{unuo|5718}} loĝantoj Kelkaj municipoj ne havas eĉ 200 loĝantojn. Tia estas la kazo de Capilla (189 loĝantoj), Reina (189), Casas de Reina (173), Risco (167) kaj El Carrascalejo (77), la kvin malplej loĝataj de la provinco en [[2007]]. == Distriktoj de Badaĥozo ([[komarko]]j) == La nordo de la provinco trapasas la rivero [[Gvadiano]] kiu formas du naturajn distriktojn en sia valo dividitajn de la urbo Mérida, nome [[Vegas Bajas]] kaj [[Vegas Altas]], en la centro kaj sudo estas du centraj ebenaj distriktoj nome [[Tierra de Barros]] dediĉita al [[agrikulturo]] kaj [[La Serena]] dediĉita al agrikulturo kaj ŝafobredado, en la sudo kaj supraj dekstra kaj maldekstra anguloj estas pli montaraj regionoj, nome sude [[Sierra Morena]] kaj [[Los Montes]] kaj [[Alburquerque]], pli kompleta distribuo estas la jena: * [[Campiña Sur (Badajoz)|Campiña Sur]] * [[La Serena (Badajoz)|La Serena]] * [[La Siberia]] * [[Llanos de Olivenza]] * [[Sierra Suroeste]] * [[Tentudía]] * [[Tierra de Badajoz]] * [[Tierra de Barros]] * [[Vegas Bajas]] * [[Vegas Altas]] * [[Distrikto de Zafra]] == Vidu ankaŭ == * [[Blazono de la provinco de Badajoz]] * [[Municipoj de la provinco de Badajoz]] * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Diputación de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.dip-badajoz.es. Oficial retejo de Badajoz] {{Projektoj}} [[Kategorio:Provinco Badaĥozo| ]] [[Kategorio:Geografio de Ekstremaduro]] biucxl8q4qxqfecldextnx1w4z47ryc 9455007 9454902 2026-08-16T17:35:53Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9455007 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Provinco |lando = Hispanio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = ES-BA |mapo1 lokumilo = iso |kodo = ES-BA |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} <!-- [[Dosiero:Localización de la provincia de Badajoz.svg|dekstra|260ra|eta|Situo de la provinco Badaĥozo en Hispanio]] --> '''Badaĥozo''' ({{lang-es|Badajoz}}) estas [[provincoj de Hispanio|provinco]] de [[Hispanio]], apartenanta al la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|regiono]] de [[Ekstremaduro]], kie okupas ties sudan parton. Ĝi situas sudokcidente de la [[Iberia Duoninsulo]], landlime kun [[Portugalio]]. Ĝi limas oriente kun la regiono de [[Kastilio-Manĉo]], kun ties provincoj de [[provinco Toledo|Toledo]] kaj [[provinco Reĝurbo|Reĝurbo]]. Sude ĝi limas kun la provincoj de [[provinco Onubo|Onubo]] kaj [[provinco Sevilo|Sevilo]] kaj sudoriente kun tiu de [[provinco Kordovo|Kordovo]], ĉiuj en [[Andaluzio]]. Norde estas la samregiona provinco de [[provinco de Cáceres|Cáceres]], kiu, kun tiu de Badaĥozo, formas la [[regiono]]n de [[Ekstremaduro]]. Okcidente, troviĝas [[Portugalio]]. Per surfaco de {{unuo|21766|km²}}, Badaĥozo estas la plej ampleksa provinco de [[Hispanio]]. La alia provinco de Ekstremaduro, [[provinco de Cáceres|Cáceres]], estas la dua laŭ surfaco, per {{unuo|19868|km²}}. [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asembleo de Ekstremaduro]] en [[Merido (Hispanio)|Merido]]}}]] En la provinco Badaĥozo, troviĝas [[Mérida (Hispanio)|Merido]], ĉefurbo de [[Ekstremaduro]]. Tamen la plej loĝata urbo estas [[Badaĥozo]], urbo el kiu la provinco prenas nomon kaj kiu estas la ĉefurbo de la provinco. == Demografio == La provinco de Badaĥozo havas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} (''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]), kun denseco de loĝantaro de {{unuo|31.17|%}}, sube de la nacia averaĝo ({{unuo|89.57}} loĝ/km²). {{unuo|49.5|%}} estas viroj kaj {{unuo|50.5|%}} resta virinoj. Ĝi estas la 22a plej loĝata provinco de la lando, tuj post [[Gipusko]] ({{unuo|694944}}) kaj antaŭ [[Provinco de Jaén (Hispanio)|Jaén]] ({{unuo|664742}}). Ĝi superas en preskaŭ {{unuo|270000}} loĝantoj la samregionan [[provinco de Cáceres|Cáceres]] ({{unuo|411531}}), la alia ekstremadura provinco. {{Unuo|21.4|%}} de ties loĝantoj loĝas en la urbo de [[Badaĥozo]], kiu, kun loĝantaro de {{unuo|145257}} personoj, elstaras kiel la plej loĝata loko de la provinco kaj la regiono. La sekva urbo laŭ loĝantaro estas [[Mérida (Hispanio)|Mérida]], kun {{unuo|54894}} loĝantoj en [[2007]]. Krome, aliaj sep superas la {{unuo|10000}} loĝantojn. === Plej loĝataj municipoj === La provinco Badaĥozo havas totale 164 municipojn, pro kio ĝi posedas {{unuo|2.02|%}} de la municipoj de [[Hispanio]] ({{unuo|8112}}). La dudek plej loĝataj estas la jenaj (''Instituto Nacional de Estadística de España'' [[2007]]): [[Dosiero:Puerta Palmas.JPG|eta|250ra|[[Puerta de Palmas]], unu de la plej konataj monumentoj de la urbo [[Badaĥozo]], la ĉefurbo de la provinco.]] [[Dosiero:Merida_Roman_Theatre1.jpg|eta|250ra|La romia teatro de [[Mérida (Hispanio)|Mérida]], la dua plej loĝata urbo de la provinco, post [[Badaĥozo]].]] # [[Badaĥozo]]: {{unuo|145257}} loĝantoj # [[Mérida (Hispanio)|Mérida]]: {{unuo|54894}} loĝantoj # [[Don Benito]]: {{unuo|34540}} loĝantoj # [[Almendralejo]]: {{unuo|31072}} loĝantoj # [[Villanueva de la Serena]]: {{unuo|25318}} loĝantoj # [[Zafra]]: {{unuo|16014}} loĝantoj # [[Montijo (Hispanio)|Montijo]]: {{unuo|15711}} loĝantoj # [[Villafranca de los Barros]]: {{unuo|13084}} loĝantoj # [[Olivenza]]: {{unuo|11652}} loĝantoj # [[Jerez de los Caballeros]]: {{unuo|9828}} loĝantoj # [[Azuaga]]: {{unuo|8501}} loĝantoj # [[Los Santos de Maimona]]: {{unuo|8087}} loĝantoj # [[Guareña]]: {{unuo|7326}} loĝantoj # [[Fuente del Maestre]]: {{unuo|6920}} loĝantoj # [[Castuera]]: {{unuo|6675}} loĝantoj # [[Calamonte]]: {{unuo|6095}} loĝantoj # [[Llerena]]: {{unuo|5995}} loĝantoj # [[San Vicente de Alcántara]]: {{unuo|5841}} loĝantoj # [[Alburquerque]]: {{unuo|5805}} loĝantoj # [[Oliva de la Frontera]]: {{unuo|5718}} loĝantoj Kelkaj municipoj ne havas eĉ 200 loĝantojn. Tia estas la kazo de Capilla (189 loĝantoj), Reina (189), Casas de Reina (173), Risco (167) kaj El Carrascalejo (77), la kvin malplej loĝataj de la provinco en [[2007]]. == Distriktoj de Badaĥozo ([[komarko]]j) == La nordo de la provinco trapasas la rivero [[Gvadiano]] kiu formas du naturajn distriktojn en sia valo dividitajn de la urbo Mérida, nome [[Vegas Bajas]] kaj [[Vegas Altas]], en la centro kaj sudo estas du centraj ebenaj distriktoj nome [[Tierra de Barros]] dediĉita al [[agrikulturo]] kaj [[La Serena]] dediĉita al agrikulturo kaj ŝafobredado, en la sudo kaj supraj dekstra kaj maldekstra anguloj estas pli montaraj regionoj, nome sude [[Sierra Morena]] kaj [[Los Montes]] kaj [[Alburquerque]], pli kompleta distribuo estas la jena: * [[Campiña Sur (Badajoz)|Campiña Sur]] * [[La Serena (Badajoz)|La Serena]] * [[La Siberia]] * [[Llanos de Olivenza]] * [[Sierra Suroeste]] * [[Tentudía]] * [[Tierra de Badajoz]] * [[Tierra de Barros]] * [[Vegas Bajas]] * [[Vegas Altas]] * [[Distrikto de Zafra]] == Vidu ankaŭ == * [[Blazono de la provinco de Badajoz]] * [[Municipoj de la provinco de Badajoz]] * [[Distriktoj de Ekstremaduro]] * [[Diputación de Badajoz]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.dip-badajoz.es. Oficial retejo de Badajoz] {{Projektoj}} [[Kategorio:Provinco Badaĥozo| ]] [[Kategorio:Geografio de Ekstremaduro]] mv0v8mvmibbuc8w7ieos8gdmehanu7t 0 265752 9454835 9454594 2026-08-16T12:23:34Z Kani 670 /* Distribution and habitat */ 9454835 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bukonedoj |koloro = pink |dosiero = Bucconidae Diversity.jpg |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = Bukonedoj ''Bucconidae'' |familio aŭtoritato = ([[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1821]]) |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = ''[[Notharchus]]'' <br /> ''[[Bucco]]'' <br /> ''[[Nystalus]]'' <br /> ''[[Hypnelus]]'' <br /> ''[[Micromonacha]]'' <br /> ''[[Nonnula]]'' <br /> ''[[Hapaloptila]]'' <br /> ''[[Chelidoptera]]'' <br /> ''[[Malacoptila]]'' <br /> ''[[Monasa]]'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''bukonoj''', '''gonflobirdoj''', '''monaĥinbirdoj''' kaj iliaj parencoj estas birdoj de la familio de '''Bukonedoj''', tio estas tropika birdoj de la ordo de [[Pegoformaj]] kiuj reproduktiĝas el [[Sudameriko]] ĝis [[Meksiko]]. Ili estas rilataj al la [[jakamaroj]] aŭ [[Galbuledoj]], sed ili ne havas la irizajn kolorojn de tiu familio. Ili estas ĉefe brunaj, ruĝecaj aŭ grizaj, kun grandaj kapoj kaj ebenaj bekoj kiuj finas per hokaj pintoj. La abunda plumaro kaj mallongaj vostoj ŝajnigas ilin fortikaj kaj gonflecaj, kio nomigas populare la familion. Ili manĝas insektojn kaj etajn [[vertebrulo]]jn prenitajn per gvata tekniko. Kiel plej parto de siaj parencoj, tiu grupo estas tunelonestumantoj, kaj la ino demetas 2-3 brilajn blankajn ovojn en truo engrunde aŭ en termitejo. ==Taksonomio== La ordinara nomo de la bukonedoj kiel ''gonflobirdoj'' devenas de ilia lanuga plumaro.<ref name=flower2008>{{cite book|author1=Fowler, Murray E. |author2=Cubas, Zalmir S. |title=Biology, Medicine, and Surgery of South American Wild Animals|publisher=John Wiley & Sons|date=2008|page=181|isbn=9780470376768|url=https://books.google.com/books?id=P_Wn3wfd0SQC&pg=PA181}}</ref> En la [[hispana lingvo]], ili ricevis la kromnomon ''bobo'' ("stultulo") pro sia tendenco sidi senmove atendante predon.<ref name="Hilty">{{cite book|last=Hilty|first=Steven L.|title=Birds of Venezuela|publisher=Princeton University Press|date=2002|page=448|isbn=9781400834099|url=https://books.google.com/books?id=40mFwoALUFUC&pg=PA448}}</ref> La usona natursciencisto [[Thomas Horsfield]] difinis la familion Bukonedoj en 1821. [[Alexander Wetmore]] klasifikis la familion kiel parton de la ordo [[Pegoformaj]] en sia verko ''A Systematic Classification for the Birds of the World'' (1930; reviziita en 1951 kaj 1960).<ref>{{cite journal|last=Wetmore|first=Alexander|date=1930|title=A Systematic Classification for the Birds of the World|journal=Proceedings of the United States National Museum|volume=76|issue=2821|page=6|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27945944|doi=10.5479/si.00963801.2821}}</ref> La taksonomia lokigo de la komuna genlinio de bukonedoj kaj galbuledoj estis pridiskutata, ĉar iuj trajtoj de ostoj kaj muskoloj sugestis pli proksiman parencecon kun la ordo [[Koracioformaj]]. Analizo de nuklea DNA en studo de 2003 lokis ilin kiel fratan grupon al la ceteraj membroj de Pegoformaj, kaj montris ankaŭ, ke tiuj grupoj evoluigis zigodaktilajn piedojn (du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen) antaŭ ol disiĝi.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S. |author2=Ericson, Per G.P. |name-list-style=amp |title= Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185 }}</ref> Per Ericson kaj liaj kolegoj, analizante genoman DNA-on, konfirmis, ke bukonedoj kaj galbuledoj estas frataj grupoj kaj apartenas al la ordo Pegoformaj.<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> Tiu genlinio foje estas altigita al la nivelo de ordo sub la nomo ''Galbuliformes'',<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author= Hans Winkler, David A. Christie & David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&q=puffbird+taxonomy&pg=PT23}}</ref> klasifiko unue proponita de Sibley kaj Ahlquist en 1990.<ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> La [[filogenetiko|filogenetika]] rilato intet la bukonoj kaj la aliaj ok familioj kiuj formas la ordon Pigoformaj mwntriĝas en la malsupra [[kladogramo]].<ref>{{Cite journal | last1=Kuhl | first1=H. | last2=Frankl-Vilches | first2=C. | last3=Bakker | first3=A. | last4=Mayr | first4=G. | last5=Nikolaus | first5=G. | last6=Boerno | first6=S.T. | last7=Klages | first7=S. | last8=Timmermann | first8=B. | last9=Gahr | first9=M. | date=2021 | title=An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=38 | issue=1 | pages=108–127 | doi=10.1093/molbev/msaa191 | doi-access=free | pmid=32781465 | pmc=7783168 | hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C | hdl-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiller | first1=J. | display-authors=etal | year=2024 | title=Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes | journal=Nature | volume=629 | issue= 8013| pages=851–860 | doi=10.1038/s41586-024-07323-1 | doi-access=free | pmid=38560995 | pmc=11111414 | bibcode=2024Natur.629..851S }}</ref> La nombro de specioj en ĉiu familio estis prenita el la listo de [[Frank Gill (ornitologo)|Frank Gill]], [[Pamela C. Rasmussen]] kaj David Donsker por la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC).<ref>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=December 2023 | title=IOC World Bird List Version 14.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Junio 2024 }}</ref> {{Clade| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Pegoformaj]] |1={{clade |label1=[[Galbuli]] |1={{clade |1=[[Galbuledoj]] – jakamaroj (18 specioj) |2='''Bukonedoj''' – bukonoj (38 specioj) }} |label2=[[Pici|Pici]] |2={{clade |label1=[[Picides]] |1={{clade |1=[[Indikatoredoj]] – mielindikantoj (16 specioj) |2=[[Pegedoj]] – pegoj (240 specioj) }} |label2=[[Ramphastides]] |2={{clade |1=[[Megalaimedoj]] – Aziaj barbuloj (35 specioj) |2={{clade |1=[[Libiedoj]] – Afrikaj barbuloj (42 specioj) |2={{clade |1=[[Kapitonedoj]] – Amerikaj barbuloj (15 specioj) |2={{clade |1=[[Semnornitedoj]] – tukanbarbuloj (2 specioj) |2=[[Ramfastedoj]] – tukanoj (43 specioj) }} }} }} }} }} }} }} Molekula esplorado pri la familio Bukonedoj en 2004 indikis, ke la "monaĥinetoj" (genro ''Nonnula'') disiĝis de la komuna praulo de la aliaj bukonedoj antaŭ proksimume 25 milionoj da jaroj, kaj ke la genro ''Malacoptila'' disbranĉiĝis sekve, antaŭ ĉirkaŭ 19,1 milionoj da jaroj.<ref>Witt, C.C. (2004), ''[https://web.archive.org/web/20060205061250/http://etd.lsu.edu/docs/available/etd-11122004-054504/unrestricted/Witt_dis.pdf Rates of Molecular Evolution and their Application to Neotropical Avian Biogeography]'', Ph.D. dissertation, Louisiana State University</ref> Fosilia dekstra flugilo, trovita en tavoloj de la Malsupra Eoceno en la Kantono Lincoln (Vajomingo), estis komence klasifikita kiel bukonedo kaj nomita ''Primobucco mcgrewi''.<ref>{{cite journal|last=Brodkorb|first=Pierce|date=1970|title=An Eocene Puffbird from Wyoming|journal=Rocky Mountain Geology|volume=9|issue=1|pages=13–15|url=http://rmg.geoscienceworld.org/content/9/1/13.extract|access-date=2014-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807191843/http://rmg.geoscienceworld.org/content/9/1/13.extract|archive-date=2016-08-07|url-status=dead}}</ref> La malkovro de pli kompletaj specimenoj, inkluzive de dek du en 2010, montras, ke ''Primobucco'' fakte estis frua tipo de koracio.<ref>{{cite journal |author1=Ksepka, Daniel T. |author2=Clarke, Julia A. |title= ''Primobucco mcgrewi'' (Aves: Coracii) from the Eocene Green River Formation: New Anatomical Data from the Earliest Constrained Record of Stem Rollers |journal=Journal of Vertebrate Paleontology| volume=30|issue= 1 |year=2010 |pages=215–25|doi=10.1080/02724630903412414|doi-access=free|bibcode=2010JVPal..30..215K }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== Bukonoj troviĝas de Meksiko ĝis suda Brazilo,<ref name=flower2008/> kun la plej granda diverseco de specioj en la [[Amazona Baseno]].<ref name="Hilty"/> Ili loĝas en arbaraj vivejoj, inkluzive de malaltaĵoj, montetaj regionoj kaj malfermaj arbaroj. La [[Blankmaska bukono]] estas la sola membro de tiu grupo konata kiel loĝanto de altaj teroj.<ref name="Complete Birds of the World">{{cite book|title=Complete Birds of the World|publisher=National Geographic|page=188}}</ref> Ankaŭ la [[Hirunda bukono]] loĝas en pli malferma tereno.<ref name="Feduccia"/> Oni ne registris, ke iu ajn specio de bukonoj moviĝas signife malproksimen preter sia hejma teritorio.<ref name="Complete Birds of the World"/> == Specioj == ;FAMILIO BUKONEDOJ * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' == Referencoj == * Hilty, '' Birds of Venezuela'', ISBN 0-7136-6418-5 * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' ISBN 0-8014-9600-4 == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=99 Filmoj de Gonflobirdoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080221122135/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=99 |date=2008-02-21 }} ĉe Interreta Birdokolekto {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Bukonedoj| ]] ion5usxpohoeyzwpbfjzinku5rx2k2p 9454850 9454835 2026-08-16T12:36:06Z Kani 670 /* Specioj */ 9454850 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bukonedoj |koloro = pink |dosiero = Bucconidae Diversity.jpg |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = Bukonedoj ''Bucconidae'' |familio aŭtoritato = ([[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1821]]) |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = ''[[Notharchus]]'' <br /> ''[[Bucco]]'' <br /> ''[[Nystalus]]'' <br /> ''[[Hypnelus]]'' <br /> ''[[Micromonacha]]'' <br /> ''[[Nonnula]]'' <br /> ''[[Hapaloptila]]'' <br /> ''[[Chelidoptera]]'' <br /> ''[[Malacoptila]]'' <br /> ''[[Monasa]]'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''bukonoj''', '''gonflobirdoj''', '''monaĥinbirdoj''' kaj iliaj parencoj estas birdoj de la familio de '''Bukonedoj''', tio estas tropika birdoj de la ordo de [[Pegoformaj]] kiuj reproduktiĝas el [[Sudameriko]] ĝis [[Meksiko]]. Ili estas rilataj al la [[jakamaroj]] aŭ [[Galbuledoj]], sed ili ne havas la irizajn kolorojn de tiu familio. Ili estas ĉefe brunaj, ruĝecaj aŭ grizaj, kun grandaj kapoj kaj ebenaj bekoj kiuj finas per hokaj pintoj. La abunda plumaro kaj mallongaj vostoj ŝajnigas ilin fortikaj kaj gonflecaj, kio nomigas populare la familion. Ili manĝas insektojn kaj etajn [[vertebrulo]]jn prenitajn per gvata tekniko. Kiel plej parto de siaj parencoj, tiu grupo estas tunelonestumantoj, kaj la ino demetas 2-3 brilajn blankajn ovojn en truo engrunde aŭ en termitejo. ==Taksonomio== La ordinara nomo de la bukonedoj kiel ''gonflobirdoj'' devenas de ilia lanuga plumaro.<ref name=flower2008>{{cite book|author1=Fowler, Murray E. |author2=Cubas, Zalmir S. |title=Biology, Medicine, and Surgery of South American Wild Animals|publisher=John Wiley & Sons|date=2008|page=181|isbn=9780470376768|url=https://books.google.com/books?id=P_Wn3wfd0SQC&pg=PA181}}</ref> En la [[hispana lingvo]], ili ricevis la kromnomon ''bobo'' ("stultulo") pro sia tendenco sidi senmove atendante predon.<ref name="Hilty">{{cite book|last=Hilty|first=Steven L.|title=Birds of Venezuela|publisher=Princeton University Press|date=2002|page=448|isbn=9781400834099|url=https://books.google.com/books?id=40mFwoALUFUC&pg=PA448}}</ref> La usona natursciencisto [[Thomas Horsfield]] difinis la familion Bukonedoj en 1821. [[Alexander Wetmore]] klasifikis la familion kiel parton de la ordo [[Pegoformaj]] en sia verko ''A Systematic Classification for the Birds of the World'' (1930; reviziita en 1951 kaj 1960).<ref>{{cite journal|last=Wetmore|first=Alexander|date=1930|title=A Systematic Classification for the Birds of the World|journal=Proceedings of the United States National Museum|volume=76|issue=2821|page=6|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27945944|doi=10.5479/si.00963801.2821}}</ref> La taksonomia lokigo de la komuna genlinio de bukonedoj kaj galbuledoj estis pridiskutata, ĉar iuj trajtoj de ostoj kaj muskoloj sugestis pli proksiman parencecon kun la ordo [[Koracioformaj]]. Analizo de nuklea DNA en studo de 2003 lokis ilin kiel fratan grupon al la ceteraj membroj de Pegoformaj, kaj montris ankaŭ, ke tiuj grupoj evoluigis zigodaktilajn piedojn (du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen) antaŭ ol disiĝi.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S. |author2=Ericson, Per G.P. |name-list-style=amp |title= Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185 }}</ref> Per Ericson kaj liaj kolegoj, analizante genoman DNA-on, konfirmis, ke bukonedoj kaj galbuledoj estas frataj grupoj kaj apartenas al la ordo Pegoformaj.<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> Tiu genlinio foje estas altigita al la nivelo de ordo sub la nomo ''Galbuliformes'',<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author= Hans Winkler, David A. Christie & David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&q=puffbird+taxonomy&pg=PT23}}</ref> klasifiko unue proponita de Sibley kaj Ahlquist en 1990.<ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> La [[filogenetiko|filogenetika]] rilato intet la bukonoj kaj la aliaj ok familioj kiuj formas la ordon Pigoformaj mwntriĝas en la malsupra [[kladogramo]].<ref>{{Cite journal | last1=Kuhl | first1=H. | last2=Frankl-Vilches | first2=C. | last3=Bakker | first3=A. | last4=Mayr | first4=G. | last5=Nikolaus | first5=G. | last6=Boerno | first6=S.T. | last7=Klages | first7=S. | last8=Timmermann | first8=B. | last9=Gahr | first9=M. | date=2021 | title=An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=38 | issue=1 | pages=108–127 | doi=10.1093/molbev/msaa191 | doi-access=free | pmid=32781465 | pmc=7783168 | hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C | hdl-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiller | first1=J. | display-authors=etal | year=2024 | title=Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes | journal=Nature | volume=629 | issue= 8013| pages=851–860 | doi=10.1038/s41586-024-07323-1 | doi-access=free | pmid=38560995 | pmc=11111414 | bibcode=2024Natur.629..851S }}</ref> La nombro de specioj en ĉiu familio estis prenita el la listo de [[Frank Gill (ornitologo)|Frank Gill]], [[Pamela C. Rasmussen]] kaj David Donsker por la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC).<ref>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=December 2023 | title=IOC World Bird List Version 14.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Junio 2024 }}</ref> {{Clade| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Pegoformaj]] |1={{clade |label1=[[Galbuli]] |1={{clade |1=[[Galbuledoj]] – jakamaroj (18 specioj) |2='''Bukonedoj''' – bukonoj (38 specioj) }} |label2=[[Pici|Pici]] |2={{clade |label1=[[Picides]] |1={{clade |1=[[Indikatoredoj]] – mielindikantoj (16 specioj) |2=[[Pegedoj]] – pegoj (240 specioj) }} |label2=[[Ramphastides]] |2={{clade |1=[[Megalaimedoj]] – Aziaj barbuloj (35 specioj) |2={{clade |1=[[Libiedoj]] – Afrikaj barbuloj (42 specioj) |2={{clade |1=[[Kapitonedoj]] – Amerikaj barbuloj (15 specioj) |2={{clade |1=[[Semnornitedoj]] – tukanbarbuloj (2 specioj) |2=[[Ramfastedoj]] – tukanoj (43 specioj) }} }} }} }} }} }} }} Molekula esplorado pri la familio Bukonedoj en 2004 indikis, ke la "monaĥinetoj" (genro ''Nonnula'') disiĝis de la komuna praulo de la aliaj bukonedoj antaŭ proksimume 25 milionoj da jaroj, kaj ke la genro ''Malacoptila'' disbranĉiĝis sekve, antaŭ ĉirkaŭ 19,1 milionoj da jaroj.<ref>Witt, C.C. (2004), ''[https://web.archive.org/web/20060205061250/http://etd.lsu.edu/docs/available/etd-11122004-054504/unrestricted/Witt_dis.pdf Rates of Molecular Evolution and their Application to Neotropical Avian Biogeography]'', Ph.D. dissertation, Louisiana State University</ref> Fosilia dekstra flugilo, trovita en tavoloj de la Malsupra Eoceno en la Kantono Lincoln (Vajomingo), estis komence klasifikita kiel bukonedo kaj nomita ''Primobucco mcgrewi''.<ref>{{cite journal|last=Brodkorb|first=Pierce|date=1970|title=An Eocene Puffbird from Wyoming|journal=Rocky Mountain Geology|volume=9|issue=1|pages=13–15|url=http://rmg.geoscienceworld.org/content/9/1/13.extract|access-date=2014-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807191843/http://rmg.geoscienceworld.org/content/9/1/13.extract|archive-date=2016-08-07|url-status=dead}}</ref> La malkovro de pli kompletaj specimenoj, inkluzive de dek du en 2010, montras, ke ''Primobucco'' fakte estis frua tipo de koracio.<ref>{{cite journal |author1=Ksepka, Daniel T. |author2=Clarke, Julia A. |title= ''Primobucco mcgrewi'' (Aves: Coracii) from the Eocene Green River Formation: New Anatomical Data from the Earliest Constrained Record of Stem Rollers |journal=Journal of Vertebrate Paleontology| volume=30|issue= 1 |year=2010 |pages=215–25|doi=10.1080/02724630903412414|doi-access=free|bibcode=2010JVPal..30..215K }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== Bukonoj troviĝas de Meksiko ĝis suda Brazilo,<ref name=flower2008/> kun la plej granda diverseco de specioj en la [[Amazona Baseno]].<ref name="Hilty"/> Ili loĝas en arbaraj vivejoj, inkluzive de malaltaĵoj, montetaj regionoj kaj malfermaj arbaroj. La [[Blankmaska bukono]] estas la sola membro de tiu grupo konata kiel loĝanto de altaj teroj.<ref name="Complete Birds of the World">{{cite book|title=Complete Birds of the World|publisher=National Geographic|page=188}}</ref> Ankaŭ la [[Hirunda bukono]] loĝas en pli malferma tereno.<ref name="Feduccia"/> Oni ne registris, ke iu ajn specio de bukonoj moviĝas signife malproksimen preter sia hejma teritorio.<ref name="Complete Birds of the World"/> == Specioj == {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Vivantaj specioj |- |[[File:Notharchus pectoralis.jpg|175px]]|| ''[[Notharchus]]''|| * [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' * [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' * [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' * [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' * [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' * [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' |- |[[File:Chestnut-capped Puffbird.jpg|175px]]|| ''[[Bucco]]'' || * [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' * [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' * [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' * [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' |- |[[File:Nystalus chacuru -Extrema, Minas Gerais, Brazil-8.jpg|175px]]|| ''[[Nystalus]]'' || * [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' * [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' * [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' * [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' * [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * [[Ĉakoa bukono]], ''Nystalus striatipectus'' |- |[[File:Hypnelus ruficollis - Russet-throated Puffbird.jpg|175px]]|| ''[[Hypnelus]]'' || * [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' * [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' |- |[[File:BARBUDO-RAJADO ( Malacoptila striata ).jpg|175px]]|| ''[[Malacoptila]]'' || * [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' * [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' * [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' * [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' * [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' * [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' * [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' |- |[[File:Lanceolated Monklet (Micromonacha lanceolata).jpg|175px]]|| ''Micromonacha'' || * [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' |- |[[File:Macuru.jpg|175px]]|| ''[[Nonnula]]''– monaĥinoj || * [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' * [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' * [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' * [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' * [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' * [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' |- |[[File:Hapaloptila castanea 111866228.jpg|175px]]|| ''Hapaloptila'' || * [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' |- |[[File:Monasa atra - Black nunbird.JPG|175px]]|| ''[[Monasa]]''– monaĥinoj || * [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' * [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' * [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' * [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' |- |[[File:Chelidoptera tenebrosa Swallow-wing.jpg|175px]]|| ''Chelidoptera'' || * [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' |- |} ;FAMILIO BUKONEDOJ * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' == Referencoj == * Hilty, '' Birds of Venezuela'', ISBN 0-7136-6418-5 * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' ISBN 0-8014-9600-4 == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=99 Filmoj de Gonflobirdoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080221122135/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=99 |date=2008-02-21 }} ĉe Interreta Birdokolekto {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Bukonedoj| ]] rw7wa3g13h55jlfh3hfpa3y18jokf7r 9454863 9454850 2026-08-16T12:47:34Z Kani 670 /* Specioj */ 9454863 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bukonedoj |koloro = pink |dosiero = Bucconidae Diversity.jpg |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = Bukonedoj ''Bucconidae'' |familio aŭtoritato = ([[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1821]]) |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = ''[[Notharchus]]'' <br /> ''[[Bucco]]'' <br /> ''[[Nystalus]]'' <br /> ''[[Hypnelus]]'' <br /> ''[[Micromonacha]]'' <br /> ''[[Nonnula]]'' <br /> ''[[Hapaloptila]]'' <br /> ''[[Chelidoptera]]'' <br /> ''[[Malacoptila]]'' <br /> ''[[Monasa]]'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''bukonoj''', '''gonflobirdoj''', '''monaĥinbirdoj''' kaj iliaj parencoj estas birdoj de la familio de '''Bukonedoj''', tio estas tropika birdoj de la ordo de [[Pegoformaj]] kiuj reproduktiĝas el [[Sudameriko]] ĝis [[Meksiko]]. Ili estas rilataj al la [[jakamaroj]] aŭ [[Galbuledoj]], sed ili ne havas la irizajn kolorojn de tiu familio. Ili estas ĉefe brunaj, ruĝecaj aŭ grizaj, kun grandaj kapoj kaj ebenaj bekoj kiuj finas per hokaj pintoj. La abunda plumaro kaj mallongaj vostoj ŝajnigas ilin fortikaj kaj gonflecaj, kio nomigas populare la familion. Ili manĝas insektojn kaj etajn [[vertebrulo]]jn prenitajn per gvata tekniko. Kiel plej parto de siaj parencoj, tiu grupo estas tunelonestumantoj, kaj la ino demetas 2-3 brilajn blankajn ovojn en truo engrunde aŭ en termitejo. ==Taksonomio== La ordinara nomo de la bukonedoj kiel ''gonflobirdoj'' devenas de ilia lanuga plumaro.<ref name=flower2008>{{cite book|author1=Fowler, Murray E. |author2=Cubas, Zalmir S. |title=Biology, Medicine, and Surgery of South American Wild Animals|publisher=John Wiley & Sons|date=2008|page=181|isbn=9780470376768|url=https://books.google.com/books?id=P_Wn3wfd0SQC&pg=PA181}}</ref> En la [[hispana lingvo]], ili ricevis la kromnomon ''bobo'' ("stultulo") pro sia tendenco sidi senmove atendante predon.<ref name="Hilty">{{cite book|last=Hilty|first=Steven L.|title=Birds of Venezuela|publisher=Princeton University Press|date=2002|page=448|isbn=9781400834099|url=https://books.google.com/books?id=40mFwoALUFUC&pg=PA448}}</ref> La usona natursciencisto [[Thomas Horsfield]] difinis la familion Bukonedoj en 1821. [[Alexander Wetmore]] klasifikis la familion kiel parton de la ordo [[Pegoformaj]] en sia verko ''A Systematic Classification for the Birds of the World'' (1930; reviziita en 1951 kaj 1960).<ref>{{cite journal|last=Wetmore|first=Alexander|date=1930|title=A Systematic Classification for the Birds of the World|journal=Proceedings of the United States National Museum|volume=76|issue=2821|page=6|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27945944|doi=10.5479/si.00963801.2821}}</ref> La taksonomia lokigo de la komuna genlinio de bukonedoj kaj galbuledoj estis pridiskutata, ĉar iuj trajtoj de ostoj kaj muskoloj sugestis pli proksiman parencecon kun la ordo [[Koracioformaj]]. Analizo de nuklea DNA en studo de 2003 lokis ilin kiel fratan grupon al la ceteraj membroj de Pegoformaj, kaj montris ankaŭ, ke tiuj grupoj evoluigis zigodaktilajn piedojn (du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen) antaŭ ol disiĝi.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S. |author2=Ericson, Per G.P. |name-list-style=amp |title= Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185 }}</ref> Per Ericson kaj liaj kolegoj, analizante genoman DNA-on, konfirmis, ke bukonedoj kaj galbuledoj estas frataj grupoj kaj apartenas al la ordo Pegoformaj.<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> Tiu genlinio foje estas altigita al la nivelo de ordo sub la nomo ''Galbuliformes'',<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author= Hans Winkler, David A. Christie & David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&q=puffbird+taxonomy&pg=PT23}}</ref> klasifiko unue proponita de Sibley kaj Ahlquist en 1990.<ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> La [[filogenetiko|filogenetika]] rilato intet la bukonoj kaj la aliaj ok familioj kiuj formas la ordon Pigoformaj mwntriĝas en la malsupra [[kladogramo]].<ref>{{Cite journal | last1=Kuhl | first1=H. | last2=Frankl-Vilches | first2=C. | last3=Bakker | first3=A. | last4=Mayr | first4=G. | last5=Nikolaus | first5=G. | last6=Boerno | first6=S.T. | last7=Klages | first7=S. | last8=Timmermann | first8=B. | last9=Gahr | first9=M. | date=2021 | title=An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=38 | issue=1 | pages=108–127 | doi=10.1093/molbev/msaa191 | doi-access=free | pmid=32781465 | pmc=7783168 | hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C | hdl-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiller | first1=J. | display-authors=etal | year=2024 | title=Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes | journal=Nature | volume=629 | issue= 8013| pages=851–860 | doi=10.1038/s41586-024-07323-1 | doi-access=free | pmid=38560995 | pmc=11111414 | bibcode=2024Natur.629..851S }}</ref> La nombro de specioj en ĉiu familio estis prenita el la listo de [[Frank Gill (ornitologo)|Frank Gill]], [[Pamela C. Rasmussen]] kaj David Donsker por la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC).<ref>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=December 2023 | title=IOC World Bird List Version 14.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Junio 2024 }}</ref> {{Clade| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Pegoformaj]] |1={{clade |label1=[[Galbuli]] |1={{clade |1=[[Galbuledoj]] – jakamaroj (18 specioj) |2='''Bukonedoj''' – bukonoj (38 specioj) }} |label2=[[Pici|Pici]] |2={{clade |label1=[[Picides]] |1={{clade |1=[[Indikatoredoj]] – mielindikantoj (16 specioj) |2=[[Pegedoj]] – pegoj (240 specioj) }} |label2=[[Ramphastides]] |2={{clade |1=[[Megalaimedoj]] – Aziaj barbuloj (35 specioj) |2={{clade |1=[[Libiedoj]] – Afrikaj barbuloj (42 specioj) |2={{clade |1=[[Kapitonedoj]] – Amerikaj barbuloj (15 specioj) |2={{clade |1=[[Semnornitedoj]] – tukanbarbuloj (2 specioj) |2=[[Ramfastedoj]] – tukanoj (43 specioj) }} }} }} }} }} }} }} Molekula esplorado pri la familio Bukonedoj en 2004 indikis, ke la "monaĥinetoj" (genro ''Nonnula'') disiĝis de la komuna praulo de la aliaj bukonedoj antaŭ proksimume 25 milionoj da jaroj, kaj ke la genro ''Malacoptila'' disbranĉiĝis sekve, antaŭ ĉirkaŭ 19,1 milionoj da jaroj.<ref>Witt, C.C. (2004), ''[https://web.archive.org/web/20060205061250/http://etd.lsu.edu/docs/available/etd-11122004-054504/unrestricted/Witt_dis.pdf Rates of Molecular Evolution and their Application to Neotropical Avian Biogeography]'', Ph.D. dissertation, Louisiana State University</ref> Fosilia dekstra flugilo, trovita en tavoloj de la Malsupra Eoceno en la Kantono Lincoln (Vajomingo), estis komence klasifikita kiel bukonedo kaj nomita ''Primobucco mcgrewi''.<ref>{{cite journal|last=Brodkorb|first=Pierce|date=1970|title=An Eocene Puffbird from Wyoming|journal=Rocky Mountain Geology|volume=9|issue=1|pages=13–15|url=http://rmg.geoscienceworld.org/content/9/1/13.extract|access-date=2014-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807191843/http://rmg.geoscienceworld.org/content/9/1/13.extract|archive-date=2016-08-07|url-status=dead}}</ref> La malkovro de pli kompletaj specimenoj, inkluzive de dek du en 2010, montras, ke ''Primobucco'' fakte estis frua tipo de koracio.<ref>{{cite journal |author1=Ksepka, Daniel T. |author2=Clarke, Julia A. |title= ''Primobucco mcgrewi'' (Aves: Coracii) from the Eocene Green River Formation: New Anatomical Data from the Earliest Constrained Record of Stem Rollers |journal=Journal of Vertebrate Paleontology| volume=30|issue= 1 |year=2010 |pages=215–25|doi=10.1080/02724630903412414|doi-access=free|bibcode=2010JVPal..30..215K }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== Bukonoj troviĝas de Meksiko ĝis suda Brazilo,<ref name=flower2008/> kun la plej granda diverseco de specioj en la [[Amazona Baseno]].<ref name="Hilty"/> Ili loĝas en arbaraj vivejoj, inkluzive de malaltaĵoj, montetaj regionoj kaj malfermaj arbaroj. La [[Blankmaska bukono]] estas la sola membro de tiu grupo konata kiel loĝanto de altaj teroj.<ref name="Complete Birds of the World">{{cite book|title=Complete Birds of the World|publisher=National Geographic|page=188}}</ref> Ankaŭ la [[Hirunda bukono]] loĝas en pli malferma tereno.<ref name="Feduccia"/> Oni ne registris, ke iu ajn specio de bukonoj moviĝas signife malproksimen preter sia hejma teritorio.<ref name="Complete Birds of the World"/> == Specioj == {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Vivantaj specioj |- |[[File:Notharchus pectoralis.jpg|175px]]|| ''[[Notharchus]]''|| * [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' * [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' * [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' * [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' * [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' * [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' |- |[[File:Chestnut-capped Puffbird.jpg|175px]]|| ''[[Bucco]]'' || * [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' * [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' * [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' * [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' |- |[[File:Nystalus chacuru -Extrema, Minas Gerais, Brazil-8.jpg|175px]]|| ''[[Nystalus]]'' || * [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' * [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' * [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' * [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' * [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * [[Ĉakoa bukono]], ''Nystalus striatipectus'' |- |[[File:Hypnelus ruficollis - Russet-throated Puffbird.jpg|175px]]|| ''[[Hypnelus]]'' || * [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' * [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' |- |[[File:BARBUDO-RAJADO ( Malacoptila striata ).jpg|175px]]|| ''[[Malacoptila]]'' || * [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' * [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' * [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' * [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' * [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' * [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' * [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' |- |[[File:Lanceolated Monklet (Micromonacha lanceolata).jpg|175px]]|| ''Micromonacha'' || * [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' |- |[[File:Macuru.jpg|175px]]|| ''[[Nonnula]]''– monaĥinoj || * [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' * [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' * [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' * [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' * [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' * [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' |- |[[File:Hapaloptila castanea 111866228.jpg|175px]]|| ''Hapaloptila'' || * [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' |- |[[File:Monasa atra - Black nunbird.JPG|175px]]|| ''[[Monasa]]''– monaĥinoj || * [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' * [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' * [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' * [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' |- |[[File:Chelidoptera tenebrosa Swallow-wing.jpg|175px]]|| ''Chelidoptera'' || * [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' |- |} ==FAMILIO BUKONEDOJ== * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' == Referencoj == * Hilty, '' Birds of Venezuela'', ISBN 0-7136-6418-5 * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' ISBN 0-8014-9600-4 == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=99 Filmoj de Gonflobirdoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080221122135/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=99 |date=2008-02-21 }} ĉe Interreta Birdokolekto {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Bukonedoj| ]] rzxs1gaap4ekyntd1sgairyubn0qeti 9454871 9454863 2026-08-16T13:02:45Z Kani 670 /* FAMILIO BUKONEDOJ */ 9454871 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bukonedoj |koloro = pink |dosiero = Bucconidae Diversity.jpg |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = Bukonedoj ''Bucconidae'' |familio aŭtoritato = ([[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1821]]) |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = ''[[Notharchus]]'' <br /> ''[[Bucco]]'' <br /> ''[[Nystalus]]'' <br /> ''[[Hypnelus]]'' <br /> ''[[Micromonacha]]'' <br /> ''[[Nonnula]]'' <br /> ''[[Hapaloptila]]'' <br /> ''[[Chelidoptera]]'' <br /> ''[[Malacoptila]]'' <br /> ''[[Monasa]]'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''bukonoj''', '''gonflobirdoj''', '''monaĥinbirdoj''' kaj iliaj parencoj estas birdoj de la familio de '''Bukonedoj''', tio estas tropika birdoj de la ordo de [[Pegoformaj]] kiuj reproduktiĝas el [[Sudameriko]] ĝis [[Meksiko]]. Ili estas rilataj al la [[jakamaroj]] aŭ [[Galbuledoj]], sed ili ne havas la irizajn kolorojn de tiu familio. Ili estas ĉefe brunaj, ruĝecaj aŭ grizaj, kun grandaj kapoj kaj ebenaj bekoj kiuj finas per hokaj pintoj. La abunda plumaro kaj mallongaj vostoj ŝajnigas ilin fortikaj kaj gonflecaj, kio nomigas populare la familion. Ili manĝas insektojn kaj etajn [[vertebrulo]]jn prenitajn per gvata tekniko. Kiel plej parto de siaj parencoj, tiu grupo estas tunelonestumantoj, kaj la ino demetas 2-3 brilajn blankajn ovojn en truo engrunde aŭ en termitejo. ==Taksonomio== La ordinara nomo de la bukonedoj kiel ''gonflobirdoj'' devenas de ilia lanuga plumaro.<ref name=flower2008>{{cite book|author1=Fowler, Murray E. |author2=Cubas, Zalmir S. |title=Biology, Medicine, and Surgery of South American Wild Animals|publisher=John Wiley & Sons|date=2008|page=181|isbn=9780470376768|url=https://books.google.com/books?id=P_Wn3wfd0SQC&pg=PA181}}</ref> En la [[hispana lingvo]], ili ricevis la kromnomon ''bobo'' ("stultulo") pro sia tendenco sidi senmove atendante predon.<ref name="Hilty">{{cite book|last=Hilty|first=Steven L.|title=Birds of Venezuela|publisher=Princeton University Press|date=2002|page=448|isbn=9781400834099|url=https://books.google.com/books?id=40mFwoALUFUC&pg=PA448}}</ref> La usona natursciencisto [[Thomas Horsfield]] difinis la familion Bukonedoj en 1821. [[Alexander Wetmore]] klasifikis la familion kiel parton de la ordo [[Pegoformaj]] en sia verko ''A Systematic Classification for the Birds of the World'' (1930; reviziita en 1951 kaj 1960).<ref>{{cite journal|last=Wetmore|first=Alexander|date=1930|title=A Systematic Classification for the Birds of the World|journal=Proceedings of the United States National Museum|volume=76|issue=2821|page=6|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27945944|doi=10.5479/si.00963801.2821}}</ref> La taksonomia lokigo de la komuna genlinio de bukonedoj kaj galbuledoj estis pridiskutata, ĉar iuj trajtoj de ostoj kaj muskoloj sugestis pli proksiman parencecon kun la ordo [[Koracioformaj]]. Analizo de nuklea DNA en studo de 2003 lokis ilin kiel fratan grupon al la ceteraj membroj de Pegoformaj, kaj montris ankaŭ, ke tiuj grupoj evoluigis zigodaktilajn piedojn (du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen) antaŭ ol disiĝi.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S. |author2=Ericson, Per G.P. |name-list-style=amp |title= Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185 }}</ref> Per Ericson kaj liaj kolegoj, analizante genoman DNA-on, konfirmis, ke bukonedoj kaj galbuledoj estas frataj grupoj kaj apartenas al la ordo Pegoformaj.<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> Tiu genlinio foje estas altigita al la nivelo de ordo sub la nomo ''Galbuliformes'',<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author= Hans Winkler, David A. Christie & David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&q=puffbird+taxonomy&pg=PT23}}</ref> klasifiko unue proponita de Sibley kaj Ahlquist en 1990.<ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> La [[filogenetiko|filogenetika]] rilato intet la bukonoj kaj la aliaj ok familioj kiuj formas la ordon Pigoformaj mwntriĝas en la malsupra [[kladogramo]].<ref>{{Cite journal | last1=Kuhl | first1=H. | last2=Frankl-Vilches | first2=C. | last3=Bakker | first3=A. | last4=Mayr | first4=G. | last5=Nikolaus | first5=G. | last6=Boerno | first6=S.T. | last7=Klages | first7=S. | last8=Timmermann | first8=B. | last9=Gahr | first9=M. | date=2021 | title=An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=38 | issue=1 | pages=108–127 | doi=10.1093/molbev/msaa191 | doi-access=free | pmid=32781465 | pmc=7783168 | hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C | hdl-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiller | first1=J. | display-authors=etal | year=2024 | title=Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes | journal=Nature | volume=629 | issue= 8013| pages=851–860 | doi=10.1038/s41586-024-07323-1 | doi-access=free | pmid=38560995 | pmc=11111414 | bibcode=2024Natur.629..851S }}</ref> La nombro de specioj en ĉiu familio estis prenita el la listo de [[Frank Gill (ornitologo)|Frank Gill]], [[Pamela C. Rasmussen]] kaj David Donsker por la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC).<ref>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=December 2023 | title=IOC World Bird List Version 14.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Junio 2024 }}</ref> {{Clade| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Pegoformaj]] |1={{clade |label1=[[Galbuli]] |1={{clade |1=[[Galbuledoj]] – jakamaroj (18 specioj) |2='''Bukonedoj''' – bukonoj (38 specioj) }} |label2=[[Pici|Pici]] |2={{clade |label1=[[Picides]] |1={{clade |1=[[Indikatoredoj]] – mielindikantoj (16 specioj) |2=[[Pegedoj]] – pegoj (240 specioj) }} |label2=[[Ramphastides]] |2={{clade |1=[[Megalaimedoj]] – Aziaj barbuloj (35 specioj) |2={{clade |1=[[Libiedoj]] – Afrikaj barbuloj (42 specioj) |2={{clade |1=[[Kapitonedoj]] – Amerikaj barbuloj (15 specioj) |2={{clade |1=[[Semnornitedoj]] – tukanbarbuloj (2 specioj) |2=[[Ramfastedoj]] – tukanoj (43 specioj) }} }} }} }} }} }} }} Molekula esplorado pri la familio Bukonedoj en 2004 indikis, ke la "monaĥinetoj" (genro ''Nonnula'') disiĝis de la komuna praulo de la aliaj bukonedoj antaŭ proksimume 25 milionoj da jaroj, kaj ke la genro ''Malacoptila'' disbranĉiĝis sekve, antaŭ ĉirkaŭ 19,1 milionoj da jaroj.<ref>Witt, C.C. (2004), ''[https://web.archive.org/web/20060205061250/http://etd.lsu.edu/docs/available/etd-11122004-054504/unrestricted/Witt_dis.pdf Rates of Molecular Evolution and their Application to Neotropical Avian Biogeography]'', Ph.D. dissertation, Louisiana State University</ref> Fosilia dekstra flugilo, trovita en tavoloj de la Malsupra Eoceno en la Kantono Lincoln (Vajomingo), estis komence klasifikita kiel bukonedo kaj nomita ''Primobucco mcgrewi''.<ref>{{cite journal|last=Brodkorb|first=Pierce|date=1970|title=An Eocene Puffbird from Wyoming|journal=Rocky Mountain Geology|volume=9|issue=1|pages=13–15|url=http://rmg.geoscienceworld.org/content/9/1/13.extract|access-date=2014-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807191843/http://rmg.geoscienceworld.org/content/9/1/13.extract|archive-date=2016-08-07|url-status=dead}}</ref> La malkovro de pli kompletaj specimenoj, inkluzive de dek du en 2010, montras, ke ''Primobucco'' fakte estis frua tipo de koracio.<ref>{{cite journal |author1=Ksepka, Daniel T. |author2=Clarke, Julia A. |title= ''Primobucco mcgrewi'' (Aves: Coracii) from the Eocene Green River Formation: New Anatomical Data from the Earliest Constrained Record of Stem Rollers |journal=Journal of Vertebrate Paleontology| volume=30|issue= 1 |year=2010 |pages=215–25|doi=10.1080/02724630903412414|doi-access=free|bibcode=2010JVPal..30..215K }}</ref> ==Distribuo kaj habitato== Bukonoj troviĝas de Meksiko ĝis suda Brazilo,<ref name=flower2008/> kun la plej granda diverseco de specioj en la [[Amazona Baseno]].<ref name="Hilty"/> Ili loĝas en arbaraj vivejoj, inkluzive de malaltaĵoj, montetaj regionoj kaj malfermaj arbaroj. La [[Blankmaska bukono]] estas la sola membro de tiu grupo konata kiel loĝanto de altaj teroj.<ref name="Complete Birds of the World">{{cite book|title=Complete Birds of the World|publisher=National Geographic|page=188}}</ref> Ankaŭ la [[Hirunda bukono]] loĝas en pli malferma tereno.<ref name="Feduccia"/> Oni ne registris, ke iu ajn specio de bukonoj moviĝas signife malproksimen preter sia hejma teritorio.<ref name="Complete Birds of the World"/> == Specioj == {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Genro !! Vivantaj specioj |- |[[File:Notharchus pectoralis.jpg|175px]]|| ''[[Notharchus]]''|| * [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' * [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' * [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' * [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' * [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' * [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' |- |[[File:Chestnut-capped Puffbird.jpg|175px]]|| ''[[Bucco]]'' || * [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' * [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' * [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' * [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' |- |[[File:Nystalus chacuru -Extrema, Minas Gerais, Brazil-8.jpg|175px]]|| ''[[Nystalus]]'' || * [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' * [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' * [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' * [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' * [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * [[Ĉakoa bukono]], ''Nystalus striatipectus'' |- |[[File:Hypnelus ruficollis - Russet-throated Puffbird.jpg|175px]]|| ''[[Hypnelus]]'' || * [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' * [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' |- |[[File:BARBUDO-RAJADO ( Malacoptila striata ).jpg|175px]]|| ''[[Malacoptila]]'' || * [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' * [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' * [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' * [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' * [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' * [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' * [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' |- |[[File:Lanceolated Monklet (Micromonacha lanceolata).jpg|175px]]|| ''Micromonacha'' || * [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' |- |[[File:Macuru.jpg|175px]]|| ''[[Nonnula]]''– monaĥinoj || * [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' * [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' * [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' * [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' * [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' * [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' |- |[[File:Hapaloptila castanea 111866228.jpg|175px]]|| ''Hapaloptila'' || * [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' |- |[[File:Monasa atra - Black nunbird.JPG|175px]]|| ''[[Monasa]]''– monaĥinoj || * [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' * [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' * [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' * [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' |- |[[File:Chelidoptera tenebrosa Swallow-wing.jpg|175px]]|| ''Chelidoptera'' || * [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' |- |} ==Familio Bukonedoj== * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' == Referencoj == * Hilty, '' Birds of Venezuela'', ISBN 0-7136-6418-5 * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' ISBN 0-8014-9600-4 == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=99 Filmoj de Gonflobirdoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080221122135/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=99 |date=2008-02-21 }} ĉe Interreta Birdokolekto {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Bukonedoj| ]] khbb92m9yg489b6fnihyfofrkznll7c 0 268412 9455113 8819209 2026-08-16T21:55:48Z ThomasPusch 1869 9455113 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Alcázar de San Juan (stacidomo)|Alcázar de San Juan-Mercancías (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Alcázar de San Juan | lando = [[Hispanio]] | flago = Bandera de Alcazar.png | blazono = CoA_Alcazar_de_San_Juan.png | patrono = Kronita Virgulino de la Rozario | mapo2 = {{Situo sur mapo | Hispanio | Lat-g = 39 | Lat-m = 23 | Lat-s = 25 | Lon-g = 3 | Lon-m = 12 | Lon-s = 20 | Lon-dir=U | Teksto = Alcázar de San Juan | montrukoordinatojn = ne }} | ŝtato = {{Hispanio}} | regiono = {{Kastilio-Manĉo}} | provinco = [[Ciudad Real (provinco)|Ciudad Real (Reĝurbo)]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Manĉa Centro]] | regiono-ISO = ES-CR | distrikto = [[Kamparo de Sankta Johano]] | alto = 644 m | areo = 666.78 km² | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:alcazardesanjuan estatuacervantes.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Statuo de Cervantes}}]] [[Dosiero:Alcázar de San Juan - Iglesia de San Francisco 01.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Preĝejo de [[sankta Francisko]]}}]] '''Alcázar de San Juan''' estas [[urbo]] de la regiono [[Kastilio-La Manĉo]] ([[Hispanio]]), lokita en la nordoriento de [[Reĝurbo]]. Ĝi situas je 160&nbsp;km sude de [[Madrido]] kaj proksime de la limo kun la [[provinco]] [[Toledo]]. Okcidente de Alcázar de San Juan ekzistas tri lagunoj nomataj "La Veguilla", "Laguna del Camino de Villafranca" kaj "Laguna de Las Yeguas", kiuj konvertiĝis en grava birdorifuĝejo pro la reduktado de aliaj ejoj kiel la Nacia Parko de [[Tablas de Daimiel]]. Alcázar estas la deka [[vilaĝo]] plej loĝata en [[Kastilio-La Manĉo]]. == Historio == La [[urbo]] konservas valorajn restaĵojn el la romia epoko, kiam, laŭ onidiroj, estis fondita la [[vilaĝo]] sub la nomo "Alces", militista tendaro de [[Romio]], starigita en la proksimecoj de la nuntempa urbo. Meze de la [[19-a jarcento]] alvenis la fervojo en la [[regiono]]n kio konsekvence kreskigis ĝin, kio konvertis ĝin en ĉefa nukleo de la hispania fervoja retaro. El la [[20-a jarcento]] menciindas ke dum la periodo de la [[Dua Hispana Respubliko]], la urbo reŝanĝis sian nomon al "Alcázar de Cervantes" por eviti la religiecan duan nomon. Dum la [[Hispana intercivitana milito]] Alcázar estis strategia centro pro la fervoja nukleo. Dum postaj jaroj la loĝantaro estis akre subpremata, kio videblas en la tombejo kie troviĝas komuna truo kun pli ol 400 viktimoj pro la subpremado. Estas indikoj ke, eble, la fama verkisto de [[Kiĥoto|Don Kiĥoto el La Manĉo]], [[Miguel de Cervantes]], naskiĝis en tiu ĉi urbo. == Vidu ankaŭ == * [[Alcázar de San Juan (stacidomo)]] * [[Alcázar de San Juan-Mercancías (stacidomo)]] * [[Cinco Casas (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * [http://www.patronatoculturaalcazar.org/ Kulturejo de Alcázar de San Juan] * [http://maps.google.com/maps?q=alc%C3%A1zar+de+san+juan,+spain&spn=0.056085,0.116927&t=k&hl=en Alcázar de San Juan en Google Maps] * [http://www.geonames.org/maps/google_39.390106336269_-3.20826530456543.html Alcázar de San Juan en Geonames] * [https://alcazardesanjuan.com/ ĉiutagaj novaĵoj pri Alcázar de San Juan] ({{es}}) <!-- eble transformu al referenco: * [https://web.archive.org/web/20101120012420/http://www.alcazarcervantino.es/introduccion/partidabautismo.htm Bapto-atestilo de Miguel de Cervantes (kie oni skribis "Tiu estis la aŭtoro de la Historio pri Don Kiĥoto)], arkivigita en novembro 2010 --> {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alcázar de San Juan| ]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] 8jynr6cwflsudn872rc7yw9atzf7zg8 9455141 9455113 2026-08-16T23:15:19Z ThomasPusch 1869 9455141 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Alcázar de San Juan (stacidomo)|Alcázar de San Juan-Mercancías (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Alcázar de San Juan | lando = [[Hispanio]] | flago = Bandera de Alcazar.png | blazono = CoA_Alcazar_de_San_Juan.png | patrono = Kronita Virgulino de la Rozario | mapo2 = {{Situo sur mapo | Hispanio | Lat-g = 39 | Lat-m = 23 | Lat-s = 25 | Lon-g = 3 | Lon-m = 12 | Lon-s = 20 | Lon-dir=U | Teksto = Alcázar de San Juan | montrukoordinatojn = ne }} | ŝtato = {{Hispanio}} | regiono = {{Kastilio-Manĉo}} | provinco = [[Ciudad Real (provinco)|Ciudad Real (Reĝurbo)]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Manĉa Centro]] | regiono-ISO = ES-CR | distrikto = [[Kamparo de Sankta Johano]] | alto = 644 m | areo = 666.78 km² | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:alcazardesanjuan estatuacervantes.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Statuo de Cervantes}}]] [[Dosiero:Alcázar de San Juan - Iglesia de San Francisco 01.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Preĝejo de [[sankta Francisko]]}}]] '''Alcázar de San Juan''' estas [[urbo]] de la regiono [[Kastilio-La Manĉo]] ([[Hispanio]]), lokita en la nordoriento de [[Reĝurbo]]. Ĝi situas je 160&nbsp;km sude de [[Madrido]] kaj proksime de la limo kun la [[provinco]] [[Toledo]]. Okcidente de Alcázar de San Juan ekzistas tri lagunoj nomataj "La Veguilla", "Laguna del Camino de Villafranca" kaj "Laguna de Las Yeguas", kiuj konvertiĝis en grava birdorifuĝejo pro la reduktado de aliaj ejoj kiel la Nacia Parko de [[Tablas de Daimiel]]. aŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Alcázar estas la deka [[vilaĝo]] plej loĝata en [[Kastilio-La Manĉo]]. == Historio == La [[urbo]] konservas valorajn restaĵojn el la romia epoko, kiam, laŭ onidiroj, estis fondita la [[vilaĝo]] sub la nomo "Alces", militista tendaro de [[Romio]], starigita en la proksimecoj de la nuntempa urbo. Meze de la [[19-a jarcento]] alvenis la fervojo en la [[regiono]]n kio konsekvence kreskigis ĝin, kio konvertis ĝin en ĉefa nukleo de la hispania fervoja retaro. El la [[20-a jarcento]] menciindas ke dum la periodo de la [[Dua Hispana Respubliko]], la urbo reŝanĝis sian nomon al "Alcázar de Cervantes" por eviti la religiecan duan nomon. Dum la [[Hispana intercivitana milito]] Alcázar estis strategia centro pro la fervoja nukleo. Dum postaj jaroj la loĝantaro estis akre subpremata, kio videblas en la tombejo kie troviĝas komuna truo kun pli ol 400 viktimoj pro la subpremado. Estas indikoj ke, eble, la fama verkisto de [[Kiĥoto|Don Kiĥoto el La Manĉo]], [[Miguel de Cervantes]], naskiĝis en tiu ĉi urbo. == Vidu ankaŭ == * [[Alcázar de San Juan (stacidomo)]] * [[Alcázar de San Juan-Mercancías (stacidomo)]] * [[Cinco Casas (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * [http://www.patronatoculturaalcazar.org/ Kulturejo de Alcázar de San Juan] * [http://maps.google.com/maps?q=alc%C3%A1zar+de+san+juan,+spain&spn=0.056085,0.116927&t=k&hl=en Alcázar de San Juan en Google Maps] * [http://www.geonames.org/maps/google_39.390106336269_-3.20826530456543.html Alcázar de San Juan en Geonames] * [https://alcazardesanjuan.com/ ĉiutagaj novaĵoj pri Alcázar de San Juan] ({{es}}) <!-- eble transformu al referenco: * [https://web.archive.org/web/20101120012420/http://www.alcazarcervantino.es/introduccion/partidabautismo.htm Bapto-atestilo de Miguel de Cervantes (kie oni skribis "Tiu estis la aŭtoro de la Historio pri Don Kiĥoto)], arkivigita en novembro 2010 --> {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alcázar de San Juan| ]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] dyitmyn7gk3kfpxfyev7hfxg38zn351 9455143 9455141 2026-08-16T23:16:40Z ThomasPusch 1869 9455143 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Alcázar de San Juan (stacidomo)|Alcázar de San Juan-Mercancías (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Alcázar de San Juan | lando = [[Hispanio]] | flago = Bandera de Alcazar.png | blazono = CoA_Alcazar_de_San_Juan.png | patrono = Kronita Virgulino de la Rozario | mapo2 = {{Situo sur mapo | Hispanio | Lat-g = 39 | Lat-m = 23 | Lat-s = 25 | Lon-g = 3 | Lon-m = 12 | Lon-s = 20 | Lon-dir=U | Teksto = Alcázar de San Juan | montrukoordinatojn = ne }} | ŝtato = {{Hispanio}} | regiono = {{Kastilio-Manĉo}} | provinco = [[Ciudad Real (provinco)|Ciudad Real (Reĝurbo)]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Manĉa Centro]] | regiono-ISO = ES-CR | distrikto = [[Kamparo de Sankta Johano]] | alto = 644 m | areo = 666.78 km² | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:alcazardesanjuan estatuacervantes.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Statuo de Cervantes}}]] [[Dosiero:Alcázar de San Juan - Iglesia de San Francisco 01.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Preĝejo de [[sankta Francisko]]}}]] '''Alcázar de San Juan''' estas [[urbo]] de la regiono [[Kastilio-La Manĉo]] ([[Hispanio]]), lokita en la nordoriento de [[Reĝurbo]]. Ĝi situas je 160&nbsp;km sude de [[Madrido]] kaj proksime de la limo kun la [[provinco]] [[Toledo]]. Okcidente de Alcázar de San Juan ekzistas tri lagunoj nomataj "La Veguilla", "Laguna del Camino de Villafranca" kaj "Laguna de Las Yeguas", kiuj konvertiĝis en grava birdorifuĝejo pro la reduktado de aliaj ejoj kiel la Nacia Parko de [[Tablas de Daimiel]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Alcázar estas la deka municipo plej loĝata en [[Kastilio-La Manĉo]]. == Historio == La [[urbo]] konservas valorajn restaĵojn el la romia epoko, kiam, laŭ onidiroj, estis fondita la [[vilaĝo]] sub la nomo "Alces", militista tendaro de [[Romio]], starigita en la proksimecoj de la nuntempa urbo. Meze de la [[19-a jarcento]] alvenis la fervojo en la [[regiono]]n kio konsekvence kreskigis ĝin, kio konvertis ĝin en ĉefa nukleo de la hispania fervoja retaro. El la [[20-a jarcento]] menciindas ke dum la periodo de la [[Dua Hispana Respubliko]], la urbo reŝanĝis sian nomon al "Alcázar de Cervantes" por eviti la religiecan duan nomon. Dum la [[Hispana intercivitana milito]] Alcázar estis strategia centro pro la fervoja nukleo. Dum postaj jaroj la loĝantaro estis akre subpremata, kio videblas en la tombejo kie troviĝas komuna truo kun pli ol 400 viktimoj pro la subpremado. Estas indikoj ke, eble, la fama verkisto de [[Kiĥoto|Don Kiĥoto el La Manĉo]], [[Miguel de Cervantes]], naskiĝis en tiu ĉi urbo. == Vidu ankaŭ == * [[Alcázar de San Juan (stacidomo)]] * [[Alcázar de San Juan-Mercancías (stacidomo)]] * [[Cinco Casas (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * [http://www.patronatoculturaalcazar.org/ Kulturejo de Alcázar de San Juan] * [http://maps.google.com/maps?q=alc%C3%A1zar+de+san+juan,+spain&spn=0.056085,0.116927&t=k&hl=en Alcázar de San Juan en Google Maps] * [http://www.geonames.org/maps/google_39.390106336269_-3.20826530456543.html Alcázar de San Juan en Geonames] * [https://alcazardesanjuan.com/ ĉiutagaj novaĵoj pri Alcázar de San Juan] ({{es}}) <!-- eble transformu al referenco: * [https://web.archive.org/web/20101120012420/http://www.alcazarcervantino.es/introduccion/partidabautismo.htm Bapto-atestilo de Miguel de Cervantes (kie oni skribis "Tiu estis la aŭtoro de la Historio pri Don Kiĥoto)], arkivigita en novembro 2010 --> {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alcázar de San Juan| ]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] h150exb8e7f4mtsihjyn9vk33o9xtpn 9455178 9455143 2026-08-17T00:11:47Z ThomasPusch 1869 9455178 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Alcázar de San Juan (stacidomo)|Alcázar de San Juan-Mercancías (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Alcázar de San Juan | lando = [[Hispanio]] | flago = Bandera de Alcazar.png | blazono = CoA_Alcazar_de_San_Juan.png | patrono = Kronita [[Virgulino]] de la [[Rozario]] | ŝtato = {{Hispanio}} | regiono = {{Kastilio-Manĉo}} | provinco = [[Ciudad Real (provinco)|Ciudad Real (Reĝurbo)]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Manĉa Centro]] | regiono-ISO = ES-CR | situo sur mapo2 = Hispanio | distrikto = [[Kamparo de Sankta Johano]] | alto = 644 m | areo = 666.78 km² | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:alcazardesanjuan estatuacervantes.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Statuo de Cervantes}}]] [[Dosiero:Alcázar de San Juan - Iglesia de San Francisco 01.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Preĝejo de [[sankta Francisko]]}}]] '''Alcázar de San Juan''' estas [[urbo]] de la regiono [[Kastilio-La Manĉo]] ([[Hispanio]]), lokita en la nordoriento de [[Reĝurbo]]. Ĝi situas je 160&nbsp;km sude de [[Madrido]] kaj proksime de la limo kun la [[provinco]] [[Toledo]]. Okcidente de Alcázar de San Juan ekzistas tri lagunoj nomataj "La Veguilla", "Laguna del Camino de Villafranca" kaj "Laguna de Las Yeguas", kiuj konvertiĝis en grava birdorifuĝejo pro la reduktado de aliaj ejoj kiel la Nacia Parko de [[Tablas de Daimiel]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Alcázar estas la deka municipo plej loĝata en [[Kastilio-La Manĉo]]. == Historio == La [[urbo]] konservas valorajn restaĵojn el la romia epoko, kiam, laŭ onidiroj, estis fondita la [[vilaĝo]] sub la nomo "Alces", militista tendaro de [[Romio]], starigita en la proksimecoj de la nuntempa urbo. Meze de la [[19-a jarcento]] alvenis la fervojo en la [[regiono]]n kio konsekvence kreskigis ĝin, kio konvertis ĝin en ĉefa nukleo de la hispania fervoja retaro. El la [[20-a jarcento]] menciindas ke dum la periodo de la [[Dua Hispana Respubliko]], la urbo reŝanĝis sian nomon al "Alcázar de Cervantes" por eviti la religiecan duan nomon. Dum la [[Hispana intercivitana milito]] Alcázar estis strategia centro pro la fervoja nukleo. Dum postaj jaroj la loĝantaro estis akre subpremata, kio videblas en la tombejo kie troviĝas komuna truo kun pli ol 400 viktimoj pro la subpremado. Estas indikoj ke, eble, la fama verkisto de [[Kiĥoto|Don Kiĥoto el La Manĉo]], [[Miguel de Cervantes]], naskiĝis en tiu ĉi urbo. == Vidu ankaŭ == * [[Alcázar de San Juan (stacidomo)]] * [[Alcázar de San Juan-Mercancías (stacidomo)]] * [[Cinco Casas (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * [http://www.patronatoculturaalcazar.org/ Kulturejo de Alcázar de San Juan] * [http://maps.google.com/maps?q=alc%C3%A1zar+de+san+juan,+spain&spn=0.056085,0.116927&t=k&hl=en Alcázar de San Juan en Google Maps] * [http://www.geonames.org/maps/google_39.390106336269_-3.20826530456543.html Alcázar de San Juan en Geonames] * [https://alcazardesanjuan.com/ ĉiutagaj novaĵoj pri Alcázar de San Juan] ({{es}}) <!-- eble transformu al referenco: * [https://web.archive.org/web/20101120012420/http://www.alcazarcervantino.es/introduccion/partidabautismo.htm Bapto-atestilo de Miguel de Cervantes (kie oni skribis "Tiu estis la aŭtoro de la Historio pri Don Kiĥoto)], arkivigita en novembro 2010 --> {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alcázar de San Juan| ]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] 1p5dziz9f7ne07xrkhum1g8agmfezf8 0 269162 9454979 2085162 2026-08-16T16:40:21Z ThomasPusch 1869 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Administra divido de Hispanio]] al [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio]] 9454979 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio]] kmesih3sp108zj415m486s0lz97eugw 0 273852 9455149 8797816 2026-08-16T23:25:01Z ThomasPusch 1869 9455149 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Almansa (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:Mapa de Almansa.svg|eta|maldekstre|220px|Almansa en la [[Provinco Albaceto]].]] '''Almansa''' en la [[hispana]] kaj '''Almanso''' en Esperanto estas municipo de la [[provinco Albaceto]] en la regiono de [[Kastilio-Manĉo]] en [[Hispanio]]. Ĝi apartenas al la komarko ''[[Monte Ibérico-Corredor de Almansa]]'' en la oriento de la provinco. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Toponimio == La toponimo «Almansa» derivas de la termino [[araba]] المنصف («al-manṣaf») «la mezo de la vojo»,<ref> Asín Palacios, Miguel (1940). Contribución a la toponimia árabe de España. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. p. 66. </ref><ref> Celdrán Gomáriz, Pancracio (2004). «Almansa». Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios (5ª edición). Madrid: Espasa Calpe. p. 54. ISBN 978-84-670-3054-9. </ref> nomo kiu eble aludas al la vojero de la Via Augusta kiu el la zono de ''Ad Turres'' (probable [[Fuente la Higuera]]) iris al ''Saltigi'' ([[Chinchilla de Monte-Aragón]]) survoje al ''Gades'' ([[Kadizo]]).<ref> Rubiera, María José (1985). Villena en las calzadas romana y árabe. Alicante: Universidad de Alicante. </ref> == Geografio == La municipa teritorio limas kun [[Valencilando]] ([[provinco Alikanto]] kaj [[provinco Valencio]]) kaj kun la [[Regiono Murcio]]. Almansa estas en la zono en kiu kuniĝas la montaroj [[Iberia Sistemo|iberia]] kaj [[Betika Montaro|betika]], kio kreas altebenaĵon situa je ĉirkaŭ 700 [[Altitudo|msm]], kun ĉirkaŭaj montoj kiuj permesas aliran koridoron al la [[Centra Altebenaĵo|Meseta]] kaj al Valencilando formante la nomitan Altebenaĵon aŭ Koridoron de Almansa, konsiderata kiel uno de la 17 naturaj montopasejoj de la [[Iberia Duoninsulo]]. La etenda montaro de la municipo formas komplekson kun Masivo Caroche [kaROĉe] (aŭ montaro de [[Enguera]]). Estas alia montaro sude, kiu limas kun la teritorioj de [[Caudete]] kaj [[Yecla]]: nome la montaro de Oliva (aŭ Santa Bárbara). Kaj la simbola «El Mugrón» (1209 msm), kie estas sur unu de ties pintoj la ibera setlejo Castellar de Meca (en la valencia parto, nome en Ayora). Limas kun la municipoj [[Ayora]], [[Enguera]], [[Fuente la Higuera]], [[Villena]], [[Caudete]], [[Yecla]], [[Montealegre del Castillo]], [[Bonete]] kaj [[Alpera]]. Tiu speciala geografia loko okazigis la kreadon de grava infrastrukturon de komunikvojoj, kiu faras la municipon strategian komunikcentro el la centro de la [[Iberia Duoninsulo]] al [[Valencilando]]. == Historio == [[Dosiero:Castillo de Almansa sobre el cerro del Aguila.jpg|eta|maldekstre|250px|Kastelo de Almansa.]] [[Dosiero:Ligli-Batalla de Almansa.jpg|eta|maldekstre|Olepentraĵo de Ventura Lirios kaj Filippo Pallotta pri la batalo de Almansa, posedaĵo de la [[Muzeo Prado]], stokita en la Palaco de la Valencia Parlamento.|330px]] El la [[prahistorio]] restis [[rokpentraĵo]]j en «Barranco del Cabezo del Moro» kaj «Cueva de Olula», el kiuj elstaras scenoj de ĉasado kaj gravaj figuroj de virinoj, kio ludas gravan rolon en la kompreno de la [[Surroka arto ĉe la Mediteranea Arko]]. El la epoko de la [[Romia Imperio]] oni scias ke estis vilao nomita «Ad Aras», sed oni ne scias kie precize. Antaŭ la mezo de la [[13a jarcento]] la areo pasis al mano de kristanoj kaj estis integrita en diversaj senjorlandoj, inter kiuj al [[Don Juan Manuel]]. En la mezo de la [[15a jarcento]] Juan Pacheco estis la 1-a markizo de Villena kun regopovo super la tuta areo, figuro kiu ludis gravan rolon por Almansa, ĉar estis li kiu havigis la aktualan formon al la kastelo de Almansa. En la municipa teritorio de Almansa okazis en la 25a de aprilo 1707, la [[Batalo de Almansa]], dum la internacia konflikto de la [[Milito de Hispana Sukcedo]]. Kiel rezulto de la batalo de Almansa, [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo de Anjou]] malfermis sian vojon al Valencio, sed tiu venko ne estis ankoraŭ decida ĉar la milito ne finis ĝis 1713, pere de la [[Traktato de Utrecht]]. Ekde 1778 pro ordono de [[Karolo la 3-a]] tiu antikva "villa" ektitoliĝis [[urbo]]. [[Dosiero:Almansa 1823 Edward Hawke Locker (cropped).jpg|eta|dekstre|Almansa en la unua duono de la 19a jarcento.]] En la mezo de la [[19a jarcento]] estis du gravaj okazoj: unuflanke la konstruado de la fervojo inter 1857 kaj 1859, pere de kio la municipo ekestis tiel komunikita kun la urboj [[Madrido]], [[Alikanto]] kaj [[Valencio]]. La stacio de Almansa estis unu de la plej gravaj de la hispana sudoriento, generante multan dungadon kaj aperon de [[laborista klaso]]. Aliflanke oni malfermis gravan fabrikon de [[ŝuo]]j nome Calzados Coloma, kiuj estis eksportataj kaj iĝis la ekonomia motoro de la municipo. Jam en 1913 Almansa iĝis la dua produktanto de ŝuoj de Hispanio, post nur Barcelono. En 1930 tiu entrepreno dungis pli ol 1200 laboristoj, el kiuj la duono estis virinoj, kio helpis la pliampleksigon de la laborista klaso.<ref> José Ibáñez González. [https://traslashuellasdeadaras.wordpress.com/2015/07/01/almansa-la-puerta-de-levante/ «Blog de historia local: Tras las huellas de Ad Aras».] Konsultita la 8an de marto 2020. </ref> Post la fino de la [[Hispana Enlanda Milito]] (dum kiu Almansa restis en teritorio de la respublika registaro) en aprilo 1939, Almansa estis hejmo de [[Frankisma diktaturo|frankisma]] [[koncentrejo]] por respublikanaj malliberuloj.<ref> Hernández de Miguel, Carlos (2019). Los campos de concentración de Franco. Penguin Random House. pp. 20 y 331. ISBN 978-84-666-6478-3. </ref> Ekde la [[Hispana Transiro al la Demokratio]] la urbestro estis socialistoj, sed el 2007 dekstruloj. == Ekonomio == [[Dosiero:Hospital General de Almansa.jpg|eta|dekstre|300px|Hospitalo de Almansa.]] La industrio tradicia estis produktado de ŝuoj. Ekde la dua duono de la 1980-aj jaroj, pro la konstruado de la industria zono «El Mugrón», oni diversigis parte la ekonomian agadon. Ekde komenco de la 21a jarcento la ŝuindustrio ekdekadencis, kio konsiderinde plialtigis la sendungecon en la municipo, unuigite al la fermo de multaj aliaj entreprenoj de diversaj sektoroj. La nombro de registritaj sendungitoj en la koncerna Publika Servo (SEPE) ascendis al 2 342 personoj januare 2020.<ref>[https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-el-sepe/estadisticas/datos-estadisticos.html Cifras oficiales de desempleados por municipios.] Konsultita la 8an de marto 2020.</ref> Tiu cifero estas tre supera al la tutlanda averaĝo. En [[agrikulturo]] estas forta dediĉo al kultivado de vitejoj kaj produktado de [[vino]] kun protektita devennomigo. Krome estas multaj servoj kiel grava urbo por la tuta komarko. == Loĝantoj == Almanso havas 25 000 loĝantojn, sed en ĝia ĉirkaŭvilaĝo ekzistas proksimume 15.000 loĝantoj, tiel ke Almanso vere havas 40.000 loĝantojn, sed ne oficiale. == Vidindaĵoj == * Kastelo de Almansa * Preĝejo Asunción * Palaco de la grafoj de Cirat * Sanktejo de Belén * Jakoba Vojo * Festoj de maŭroj kaj kristanoj == Bildaro == <gallery> Vista nocturna del Castillo de Almansa.jpg|Nokta vido de la kastelo Castillo de Almansa 2004-03-21.jpg|Alia nokta vido de la kastelo Tapialalmohade.jpg|Murego de [[almohadoj]] de la 13a jarcento. Blanka koloro indikas la restaŭradon de 2008 Almansa1.jpg|Kastelo de Almansa kaj Palaco de la grafoj de Cirat, sidejo de la urbodomo kun fasado de stilo manierisma Fachadacentraliglesiaasuncionalmasaespana.jpg|Pordego de la Preĝejo Asunción Iglesiaytorreasuncionalmansaespaña.jpg|Preĝejo Asunción Capillacomunioniglesiaarciprestalalmansaespana.jpg|Kapelo Komunio Counts of Cirat Palace, Almansa 01.JPG|Pordego de la Palaco de la grafoj de Cirat </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Almansa (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons|Almansa}} {{Projektoj}} {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Almansa| ]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] qci1n3sr0w7ad74nccqbsgrv4um3j4q 9455151 9455149 2026-08-16T23:26:20Z ThomasPusch 1869 9455151 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Almansa (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:Mapa de Almansa.svg|eta|maldekstre|220px|Almansa en la [[Provinco Albaceto]].]] '''Almansa''' en la [[hispana]] kaj '''Almanso''' en Esperanto estas municipo de la [[provinco Albaceto]] en la regiono de [[Kastilio-Manĉo]] en [[Hispanio]]. Ĝi apartenas al la komarko ''[[Monte Ibérico-Corredor de Almansa]]'' en la oriento de la provinco. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Toponimio == La toponimo «Almansa» derivas de la termino [[araba]] المنصف («al-manṣaf») «la mezo de la vojo»,<ref> Asín Palacios, Miguel (1940). Contribución a la toponimia árabe de España. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. p. 66. </ref><ref> Celdrán Gomáriz, Pancracio (2004). «Almansa». Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios (5ª edición). Madrid: Espasa Calpe. p. 54. ISBN 978-84-670-3054-9. </ref> nomo kiu eble aludas al la vojero de la Via Augusta kiu el la zono de ''Ad Turres'' (probable [[Fuentelahiguera de Albatages]]) iris al ''Saltigi'' ([[Chinchilla de Monte-Aragón]]) survoje al ''Gades'' ([[Kadizo]]).<ref> Rubiera, María José (1985). Villena en las calzadas romana y árabe. Alicante: Universidad de Alicante. </ref> == Geografio == La municipa teritorio limas kun [[Valencilando]] ([[provinco Alikanto]] kaj [[provinco Valencio]]) kaj kun la [[Regiono Murcio]]. Almansa estas en la zono en kiu kuniĝas la montaroj [[Iberia Sistemo|iberia]] kaj [[Betika Montaro|betika]], kio kreas altebenaĵon situa je ĉirkaŭ 700 [[Altitudo|msm]], kun ĉirkaŭaj montoj kiuj permesas aliran koridoron al la [[Centra Altebenaĵo|Meseta]] kaj al Valencilando formante la nomitan Altebenaĵon aŭ Koridoron de Almansa, konsiderata kiel uno de la 17 naturaj montopasejoj de la [[Iberia Duoninsulo]]. La etenda montaro de la municipo formas komplekson kun Masivo Caroche [kaROĉe] (aŭ montaro de [[Enguera]]). Estas alia montaro sude, kiu limas kun la teritorioj de [[Caudete]] kaj [[Yecla]]: nome la montaro de Oliva (aŭ Santa Bárbara). Kaj la simbola «El Mugrón» (1209 msm), kie estas sur unu de ties pintoj la ibera setlejo Castellar de Meca (en la valencia parto, nome en Ayora). Limas kun la municipoj [[Ayora]], [[Enguera]], [[Fuente la Higuera]], [[Villena]], [[Caudete]], [[Yecla]], [[Montealegre del Castillo]], [[Bonete]] kaj [[Alpera]]. Tiu speciala geografia loko okazigis la kreadon de grava infrastrukturon de komunikvojoj, kiu faras la municipon strategian komunikcentro el la centro de la [[Iberia Duoninsulo]] al [[Valencilando]]. == Historio == [[Dosiero:Castillo de Almansa sobre el cerro del Aguila.jpg|eta|maldekstre|250px|Kastelo de Almansa.]] [[Dosiero:Ligli-Batalla de Almansa.jpg|eta|maldekstre|Olepentraĵo de Ventura Lirios kaj Filippo Pallotta pri la batalo de Almansa, posedaĵo de la [[Muzeo Prado]], stokita en la Palaco de la Valencia Parlamento.|330px]] El la [[prahistorio]] restis [[rokpentraĵo]]j en «Barranco del Cabezo del Moro» kaj «Cueva de Olula», el kiuj elstaras scenoj de ĉasado kaj gravaj figuroj de virinoj, kio ludas gravan rolon en la kompreno de la [[Surroka arto ĉe la Mediteranea Arko]]. El la epoko de la [[Romia Imperio]] oni scias ke estis vilao nomita «Ad Aras», sed oni ne scias kie precize. Antaŭ la mezo de la [[13a jarcento]] la areo pasis al mano de kristanoj kaj estis integrita en diversaj senjorlandoj, inter kiuj al [[Don Juan Manuel]]. En la mezo de la [[15a jarcento]] Juan Pacheco estis la 1-a markizo de Villena kun regopovo super la tuta areo, figuro kiu ludis gravan rolon por Almansa, ĉar estis li kiu havigis la aktualan formon al la kastelo de Almansa. En la municipa teritorio de Almansa okazis en la 25a de aprilo 1707, la [[Batalo de Almansa]], dum la internacia konflikto de la [[Milito de Hispana Sukcedo]]. Kiel rezulto de la batalo de Almansa, [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo de Anjou]] malfermis sian vojon al Valencio, sed tiu venko ne estis ankoraŭ decida ĉar la milito ne finis ĝis 1713, pere de la [[Traktato de Utrecht]]. Ekde 1778 pro ordono de [[Karolo la 3-a]] tiu antikva "villa" ektitoliĝis [[urbo]]. [[Dosiero:Almansa 1823 Edward Hawke Locker (cropped).jpg|eta|dekstre|Almansa en la unua duono de la 19a jarcento.]] En la mezo de la [[19a jarcento]] estis du gravaj okazoj: unuflanke la konstruado de la fervojo inter 1857 kaj 1859, pere de kio la municipo ekestis tiel komunikita kun la urboj [[Madrido]], [[Alikanto]] kaj [[Valencio]]. La stacio de Almansa estis unu de la plej gravaj de la hispana sudoriento, generante multan dungadon kaj aperon de [[laborista klaso]]. Aliflanke oni malfermis gravan fabrikon de [[ŝuo]]j nome Calzados Coloma, kiuj estis eksportataj kaj iĝis la ekonomia motoro de la municipo. Jam en 1913 Almansa iĝis la dua produktanto de ŝuoj de Hispanio, post nur Barcelono. En 1930 tiu entrepreno dungis pli ol 1200 laboristoj, el kiuj la duono estis virinoj, kio helpis la pliampleksigon de la laborista klaso.<ref> José Ibáñez González. [https://traslashuellasdeadaras.wordpress.com/2015/07/01/almansa-la-puerta-de-levante/ «Blog de historia local: Tras las huellas de Ad Aras».] Konsultita la 8an de marto 2020. </ref> Post la fino de la [[Hispana Enlanda Milito]] (dum kiu Almansa restis en teritorio de la respublika registaro) en aprilo 1939, Almansa estis hejmo de [[Frankisma diktaturo|frankisma]] [[koncentrejo]] por respublikanaj malliberuloj.<ref> Hernández de Miguel, Carlos (2019). Los campos de concentración de Franco. Penguin Random House. pp. 20 y 331. ISBN 978-84-666-6478-3. </ref> Ekde la [[Hispana Transiro al la Demokratio]] la urbestro estis socialistoj, sed el 2007 dekstruloj. == Ekonomio == [[Dosiero:Hospital General de Almansa.jpg|eta|dekstre|300px|Hospitalo de Almansa.]] La industrio tradicia estis produktado de ŝuoj. Ekde la dua duono de la 1980-aj jaroj, pro la konstruado de la industria zono «El Mugrón», oni diversigis parte la ekonomian agadon. Ekde komenco de la 21a jarcento la ŝuindustrio ekdekadencis, kio konsiderinde plialtigis la sendungecon en la municipo, unuigite al la fermo de multaj aliaj entreprenoj de diversaj sektoroj. La nombro de registritaj sendungitoj en la koncerna Publika Servo (SEPE) ascendis al 2 342 personoj januare 2020.<ref>[https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-el-sepe/estadisticas/datos-estadisticos.html Cifras oficiales de desempleados por municipios.] Konsultita la 8an de marto 2020.</ref> Tiu cifero estas tre supera al la tutlanda averaĝo. En [[agrikulturo]] estas forta dediĉo al kultivado de vitejoj kaj produktado de [[vino]] kun protektita devennomigo. Krome estas multaj servoj kiel grava urbo por la tuta komarko. == Loĝantoj == Almanso havas 25 000 loĝantojn, sed en ĝia ĉirkaŭvilaĝo ekzistas proksimume 15.000 loĝantoj, tiel ke Almanso vere havas 40.000 loĝantojn, sed ne oficiale. == Vidindaĵoj == * Kastelo de Almansa * Preĝejo Asunción * Palaco de la grafoj de Cirat * Sanktejo de Belén * Jakoba Vojo * Festoj de maŭroj kaj kristanoj == Bildaro == <gallery> Vista nocturna del Castillo de Almansa.jpg|Nokta vido de la kastelo Castillo de Almansa 2004-03-21.jpg|Alia nokta vido de la kastelo Tapialalmohade.jpg|Murego de [[almohadoj]] de la 13a jarcento. Blanka koloro indikas la restaŭradon de 2008 Almansa1.jpg|Kastelo de Almansa kaj Palaco de la grafoj de Cirat, sidejo de la urbodomo kun fasado de stilo manierisma Fachadacentraliglesiaasuncionalmasaespana.jpg|Pordego de la Preĝejo Asunción Iglesiaytorreasuncionalmansaespaña.jpg|Preĝejo Asunción Capillacomunioniglesiaarciprestalalmansaespana.jpg|Kapelo Komunio Counts of Cirat Palace, Almansa 01.JPG|Pordego de la Palaco de la grafoj de Cirat </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Almansa (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons|Almansa}} {{Projektoj}} {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Almansa| ]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] 6fha5dh4ck886nx2trt0mvhb3sokg0v 9455152 9455151 2026-08-16T23:26:41Z ThomasPusch 1869 9455152 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Almansa (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Almansa''' en la [[hispana]] kaj '''Almanso''' en Esperanto estas municipo de la [[provinco Albaceto]] en la regiono de [[Kastilio-Manĉo]] en [[Hispanio]]. Ĝi apartenas al la komarko ''[[Monte Ibérico-Corredor de Almansa]]'' en la oriento de la provinco. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Toponimio == La toponimo «Almansa» derivas de la termino [[araba]] المنصف («al-manṣaf») «la mezo de la vojo»,<ref> Asín Palacios, Miguel (1940). Contribución a la toponimia árabe de España. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. p. 66. </ref><ref> Celdrán Gomáriz, Pancracio (2004). «Almansa». Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios (5ª edición). Madrid: Espasa Calpe. p. 54. ISBN 978-84-670-3054-9. </ref> nomo kiu eble aludas al la vojero de la Via Augusta kiu el la zono de ''Ad Turres'' (probable [[Fuentelahiguera de Albatages]]) iris al ''Saltigi'' ([[Chinchilla de Monte-Aragón]]) survoje al ''Gades'' ([[Kadizo]]).<ref> Rubiera, María José (1985). Villena en las calzadas romana y árabe. Alicante: Universidad de Alicante. </ref> == Geografio == La municipa teritorio limas kun [[Valencilando]] ([[provinco Alikanto]] kaj [[provinco Valencio]]) kaj kun la [[Regiono Murcio]]. Almansa estas en la zono en kiu kuniĝas la montaroj [[Iberia Sistemo|iberia]] kaj [[Betika Montaro|betika]], kio kreas altebenaĵon situa je ĉirkaŭ 700 [[Altitudo|msm]], kun ĉirkaŭaj montoj kiuj permesas aliran koridoron al la [[Centra Altebenaĵo|Meseta]] kaj al Valencilando formante la nomitan Altebenaĵon aŭ Koridoron de Almansa, konsiderata kiel uno de la 17 naturaj montopasejoj de la [[Iberia Duoninsulo]]. La etenda montaro de la municipo formas komplekson kun Masivo Caroche [kaROĉe] (aŭ montaro de [[Enguera]]). Estas alia montaro sude, kiu limas kun la teritorioj de [[Caudete]] kaj [[Yecla]]: nome la montaro de Oliva (aŭ Santa Bárbara). Kaj la simbola «El Mugrón» (1209 msm), kie estas sur unu de ties pintoj la ibera setlejo Castellar de Meca (en la valencia parto, nome en Ayora). Limas kun la municipoj [[Ayora]], [[Enguera]], [[Fuente la Higuera]], [[Villena]], [[Caudete]], [[Yecla]], [[Montealegre del Castillo]], [[Bonete]] kaj [[Alpera]]. Tiu speciala geografia loko okazigis la kreadon de grava infrastrukturon de komunikvojoj, kiu faras la municipon strategian komunikcentro el la centro de la [[Iberia Duoninsulo]] al [[Valencilando]]. == Historio == [[Dosiero:Castillo de Almansa sobre el cerro del Aguila.jpg|eta|maldekstre|250px|Kastelo de Almansa.]] [[Dosiero:Ligli-Batalla de Almansa.jpg|eta|maldekstre|Olepentraĵo de Ventura Lirios kaj Filippo Pallotta pri la batalo de Almansa, posedaĵo de la [[Muzeo Prado]], stokita en la Palaco de la Valencia Parlamento.|330px]] El la [[prahistorio]] restis [[rokpentraĵo]]j en «Barranco del Cabezo del Moro» kaj «Cueva de Olula», el kiuj elstaras scenoj de ĉasado kaj gravaj figuroj de virinoj, kio ludas gravan rolon en la kompreno de la [[Surroka arto ĉe la Mediteranea Arko]]. El la epoko de la [[Romia Imperio]] oni scias ke estis vilao nomita «Ad Aras», sed oni ne scias kie precize. Antaŭ la mezo de la [[13a jarcento]] la areo pasis al mano de kristanoj kaj estis integrita en diversaj senjorlandoj, inter kiuj al [[Don Juan Manuel]]. En la mezo de la [[15a jarcento]] Juan Pacheco estis la 1-a markizo de Villena kun regopovo super la tuta areo, figuro kiu ludis gravan rolon por Almansa, ĉar estis li kiu havigis la aktualan formon al la kastelo de Almansa. En la municipa teritorio de Almansa okazis en la 25a de aprilo 1707, la [[Batalo de Almansa]], dum la internacia konflikto de la [[Milito de Hispana Sukcedo]]. Kiel rezulto de la batalo de Almansa, [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo de Anjou]] malfermis sian vojon al Valencio, sed tiu venko ne estis ankoraŭ decida ĉar la milito ne finis ĝis 1713, pere de la [[Traktato de Utrecht]]. Ekde 1778 pro ordono de [[Karolo la 3-a]] tiu antikva "villa" ektitoliĝis [[urbo]]. [[Dosiero:Almansa 1823 Edward Hawke Locker (cropped).jpg|eta|dekstre|Almansa en la unua duono de la 19a jarcento.]] En la mezo de la [[19a jarcento]] estis du gravaj okazoj: unuflanke la konstruado de la fervojo inter 1857 kaj 1859, pere de kio la municipo ekestis tiel komunikita kun la urboj [[Madrido]], [[Alikanto]] kaj [[Valencio]]. La stacio de Almansa estis unu de la plej gravaj de la hispana sudoriento, generante multan dungadon kaj aperon de [[laborista klaso]]. Aliflanke oni malfermis gravan fabrikon de [[ŝuo]]j nome Calzados Coloma, kiuj estis eksportataj kaj iĝis la ekonomia motoro de la municipo. Jam en 1913 Almansa iĝis la dua produktanto de ŝuoj de Hispanio, post nur Barcelono. En 1930 tiu entrepreno dungis pli ol 1200 laboristoj, el kiuj la duono estis virinoj, kio helpis la pliampleksigon de la laborista klaso.<ref> José Ibáñez González. [https://traslashuellasdeadaras.wordpress.com/2015/07/01/almansa-la-puerta-de-levante/ «Blog de historia local: Tras las huellas de Ad Aras».] Konsultita la 8an de marto 2020. </ref> Post la fino de la [[Hispana Enlanda Milito]] (dum kiu Almansa restis en teritorio de la respublika registaro) en aprilo 1939, Almansa estis hejmo de [[Frankisma diktaturo|frankisma]] [[koncentrejo]] por respublikanaj malliberuloj.<ref> Hernández de Miguel, Carlos (2019). Los campos de concentración de Franco. Penguin Random House. pp. 20 y 331. ISBN 978-84-666-6478-3. </ref> Ekde la [[Hispana Transiro al la Demokratio]] la urbestro estis socialistoj, sed el 2007 dekstruloj. == Ekonomio == [[Dosiero:Hospital General de Almansa.jpg|eta|dekstre|300px|Hospitalo de Almansa.]] La industrio tradicia estis produktado de ŝuoj. Ekde la dua duono de la 1980-aj jaroj, pro la konstruado de la industria zono «El Mugrón», oni diversigis parte la ekonomian agadon. Ekde komenco de la 21a jarcento la ŝuindustrio ekdekadencis, kio konsiderinde plialtigis la sendungecon en la municipo, unuigite al la fermo de multaj aliaj entreprenoj de diversaj sektoroj. La nombro de registritaj sendungitoj en la koncerna Publika Servo (SEPE) ascendis al 2 342 personoj januare 2020.<ref>[https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-el-sepe/estadisticas/datos-estadisticos.html Cifras oficiales de desempleados por municipios.] Konsultita la 8an de marto 2020.</ref> Tiu cifero estas tre supera al la tutlanda averaĝo. En [[agrikulturo]] estas forta dediĉo al kultivado de vitejoj kaj produktado de [[vino]] kun protektita devennomigo. Krome estas multaj servoj kiel grava urbo por la tuta komarko. == Loĝantoj == Almanso havas 25 000 loĝantojn, sed en ĝia ĉirkaŭvilaĝo ekzistas proksimume 15.000 loĝantoj, tiel ke Almanso vere havas 40.000 loĝantojn, sed ne oficiale. == Vidindaĵoj == * Kastelo de Almansa * Preĝejo Asunción * Palaco de la grafoj de Cirat * Sanktejo de Belén * Jakoba Vojo * Festoj de maŭroj kaj kristanoj == Bildaro == <gallery> Vista nocturna del Castillo de Almansa.jpg|Nokta vido de la kastelo Castillo de Almansa 2004-03-21.jpg|Alia nokta vido de la kastelo Tapialalmohade.jpg|Murego de [[almohadoj]] de la 13a jarcento. Blanka koloro indikas la restaŭradon de 2008 Almansa1.jpg|Kastelo de Almansa kaj Palaco de la grafoj de Cirat, sidejo de la urbodomo kun fasado de stilo manierisma Fachadacentraliglesiaasuncionalmasaespana.jpg|Pordego de la Preĝejo Asunción Iglesiaytorreasuncionalmansaespaña.jpg|Preĝejo Asunción Capillacomunioniglesiaarciprestalalmansaespana.jpg|Kapelo Komunio Counts of Cirat Palace, Almansa 01.JPG|Pordego de la Palaco de la grafoj de Cirat </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Almansa (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons|Almansa}} {{Projektoj}} {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Almansa| ]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] oxm0888yxplg3ukrjviw008zh7tzq6z 9455159 9455152 2026-08-16T23:29:33Z ThomasPusch 1869 9455159 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Almansa (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Almansa''' en la [[hispana]] kaj '''Almanso''' en Esperanto estas municipo de la [[provinco Albaceto]] en la regiono de [[Kastilio-Manĉo]] en [[Hispanio]]. Ĝi apartenas al la komarko ''[[Monte Ibérico-Corredor de Almansa]]'' en la oriento de la provinco. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Toponimio == La toponimo «Almansa» derivas de la termino [[araba]] المنصف («al-manṣaf») «la mezo de la vojo»,<ref> Asín Palacios, Miguel (1940). Contribución a la toponimia árabe de España. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. paĝo 66. </ref><ref> Celdrán Gomáriz, Pancracio (2004). «Almansa». Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios (5ª edición). Madrid: Espasa Calpe. paĝo 54. ISBN 978-84-670-3054-9. </ref> nomo kiu eble aludas al la vojero de la Via Augusta kiu el la zono de ''Ad Turres'' (probable [[Fuentelahiguera de Albatages]]) iris al ''Saltigi'' ([[Chinchilla de Monte-Aragón]]) survoje al ''Gades'' ([[Kadizo]]).<ref> Rubiera, María José (1985): ''"Villena en las calzadas romana y árabe"''. Alicante: ''Universidad de Alicante'' ([[Universitato de Alakanto]]). </ref> == Geografio == La municipa teritorio limas kun [[Valencilando]] ([[provinco Alikanto]] kaj [[provinco Valencio]]) kaj kun la [[Regiono Murcio]]. Almansa estas en la zono en kiu kuniĝas la montaroj [[Iberia Sistemo|iberia]] kaj [[Betika Montaro|betika]], kio kreas altebenaĵon situa je ĉirkaŭ 700 [[Altitudo|msm]], kun ĉirkaŭaj montoj kiuj permesas aliran koridoron al la [[Centra Altebenaĵo|Meseta]] kaj al Valencilando formante la nomitan Altebenaĵon aŭ Koridoron de Almansa, konsiderata kiel uno de la 17 naturaj montopasejoj de la [[Iberia Duoninsulo]]. La etenda montaro de la municipo formas komplekson kun Masivo Caroche [kaROĉe] (aŭ montaro de [[Enguera]]). Estas alia montaro sude, kiu limas kun la teritorioj de [[Caudete]] kaj [[Yecla]]: nome la montaro de Oliva (aŭ Santa Bárbara). Kaj la simbola «El Mugrón» (1209 msm), kie estas sur unu de ties pintoj la ibera setlejo Castellar de Meca (en la valencia parto, nome en Ayora). Limas kun la municipoj [[Ayora]], [[Enguera]], [[Fuente la Higuera]], [[Villena]], [[Caudete]], [[Yecla]], [[Montealegre del Castillo]], [[Bonete]] kaj [[Alpera]]. Tiu speciala geografia loko okazigis la kreadon de grava infrastrukturon de komunikvojoj, kiu faras la municipon strategian komunikcentro el la centro de la [[Iberia Duoninsulo]] al [[Valencilando]]. == Historio == [[Dosiero:Castillo de Almansa sobre el cerro del Aguila.jpg|eta|maldekstre|250px|Kastelo de Almansa.]] [[Dosiero:Ligli-Batalla de Almansa.jpg|eta|maldekstre|Olepentraĵo de Ventura Lirios kaj Filippo Pallotta pri la batalo de Almansa, posedaĵo de la [[Muzeo Prado]], stokita en la Palaco de la Valencia Parlamento.|330px]] El la [[prahistorio]] restis [[rokpentraĵo]]j en «Barranco del Cabezo del Moro» kaj «Cueva de Olula», el kiuj elstaras scenoj de ĉasado kaj gravaj figuroj de virinoj, kio ludas gravan rolon en la kompreno de la [[Surroka arto ĉe la Mediteranea Arko]]. El la epoko de la [[Romia Imperio]] oni scias ke estis vilao nomita «Ad Aras», sed oni ne scias kie precize. Antaŭ la mezo de la [[13a jarcento]] la areo pasis al mano de kristanoj kaj estis integrita en diversaj senjorlandoj, inter kiuj al [[Don Juan Manuel]]. En la mezo de la [[15a jarcento]] Juan Pacheco estis la 1-a markizo de Villena kun regopovo super la tuta areo, figuro kiu ludis gravan rolon por Almansa, ĉar estis li kiu havigis la aktualan formon al la kastelo de Almansa. En la municipa teritorio de Almansa okazis en la 25a de aprilo 1707, la [[Batalo de Almansa]], dum la internacia konflikto de la [[Milito de Hispana Sukcedo]]. Kiel rezulto de la batalo de Almansa, [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo de Anjou]] malfermis sian vojon al Valencio, sed tiu venko ne estis ankoraŭ decida ĉar la milito ne finis ĝis 1713, pere de la [[Traktato de Utrecht]]. Ekde 1778 pro ordono de [[Karolo la 3-a]] tiu antikva "villa" ektitoliĝis [[urbo]]. [[Dosiero:Almansa 1823 Edward Hawke Locker (cropped).jpg|eta|dekstre|Almansa en la unua duono de la 19a jarcento.]] En la mezo de la [[19a jarcento]] estis du gravaj okazoj: unuflanke la konstruado de la fervojo inter 1857 kaj 1859, pere de kio la municipo ekestis tiel komunikita kun la urboj [[Madrido]], [[Alikanto]] kaj [[Valencio]]. La stacio de Almansa estis unu de la plej gravaj de la hispana sudoriento, generante multan dungadon kaj aperon de [[laborista klaso]]. Aliflanke oni malfermis gravan fabrikon de [[ŝuo]]j nome Calzados Coloma, kiuj estis eksportataj kaj iĝis la ekonomia motoro de la municipo. Jam en 1913 Almansa iĝis la dua produktanto de ŝuoj de Hispanio, post nur Barcelono. En 1930 tiu entrepreno dungis pli ol 1200 laboristoj, el kiuj la duono estis virinoj, kio helpis la pliampleksigon de la laborista klaso.<ref> José Ibáñez González. [https://traslashuellasdeadaras.wordpress.com/2015/07/01/almansa-la-puerta-de-levante/ «Blog de historia local: Tras las huellas de Ad Aras».] Konsultita la 8an de marto 2020. </ref> Post la fino de la [[Hispana Enlanda Milito]] (dum kiu Almansa restis en teritorio de la respublika registaro) en aprilo 1939, Almansa estis hejmo de [[Frankisma diktaturo|frankisma]] [[koncentrejo]] por respublikanaj malliberuloj.<ref> Hernández de Miguel, Carlos (2019). Los campos de concentración de Franco. Penguin Random House. pp. 20 y 331. ISBN 978-84-666-6478-3. </ref> Ekde la [[Hispana Transiro al la Demokratio]] la urbestro estis socialistoj, sed el 2007 dekstruloj. == Ekonomio == [[Dosiero:Hospital General de Almansa.jpg|eta|dekstre|300px|Hospitalo de Almansa.]] La industrio tradicia estis produktado de ŝuoj. Ekde la dua duono de la 1980-aj jaroj, pro la konstruado de la industria zono «El Mugrón», oni diversigis parte la ekonomian agadon. Ekde komenco de la 21a jarcento la ŝuindustrio ekdekadencis, kio konsiderinde plialtigis la sendungecon en la municipo, unuigite al la fermo de multaj aliaj entreprenoj de diversaj sektoroj. La nombro de registritaj sendungitoj en la koncerna Publika Servo (SEPE) ascendis al 2 342 personoj januare 2020.<ref>[https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-el-sepe/estadisticas/datos-estadisticos.html Cifras oficiales de desempleados por municipios.] Konsultita la 8an de marto 2020.</ref> Tiu cifero estas tre supera al la tutlanda averaĝo. En [[agrikulturo]] estas forta dediĉo al kultivado de vitejoj kaj produktado de [[vino]] kun protektita devennomigo. Krome estas multaj servoj kiel grava urbo por la tuta komarko. == Loĝantoj == Almanso havas 25 000 loĝantojn, sed en ĝia ĉirkaŭvilaĝo ekzistas proksimume 15.000 loĝantoj, tiel ke Almanso vere havas 40.000 loĝantojn, sed ne oficiale. == Vidindaĵoj == * Kastelo de Almansa * Preĝejo Asunción * Palaco de la grafoj de Cirat * Sanktejo de Belén * Jakoba Vojo * Festoj de maŭroj kaj kristanoj == Bildaro == <gallery> Vista nocturna del Castillo de Almansa.jpg|Nokta vido de la kastelo Castillo de Almansa 2004-03-21.jpg|Alia nokta vido de la kastelo Tapialalmohade.jpg|Murego de [[almohadoj]] de la 13a jarcento. Blanka koloro indikas la restaŭradon de 2008 Almansa1.jpg|Kastelo de Almansa kaj Palaco de la grafoj de Cirat, sidejo de la urbodomo kun fasado de stilo manierisma Fachadacentraliglesiaasuncionalmasaespana.jpg|Pordego de la Preĝejo Asunción Iglesiaytorreasuncionalmansaespaña.jpg|Preĝejo Asunción Capillacomunioniglesiaarciprestalalmansaespana.jpg|Kapelo Komunio Counts of Cirat Palace, Almansa 01.JPG|Pordego de la Palaco de la grafoj de Cirat </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Almansa (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons|Almansa}} {{Projektoj}} {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Almansa| ]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] 8r7swbyafboycg1nl565sokgnbwiva2 9455187 9455159 2026-08-17T00:22:30Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9455187 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Almansa (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Almansa''' en la [[hispana]] kaj '''Almanso''' en Esperanto estas municipo de la [[provinco Albaceto]] en la regiono de [[Kastilio-Manĉo]] en [[Hispanio]]. Ĝi apartenas al la komarko ''[[Monte Ibérico-Corredor de Almansa]]'' en la oriento de la provinco. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Toponimio == La toponimo «Almansa» derivas de la termino [[araba]] المنصف («al-manṣaf») «la mezo de la vojo»,<ref> Asín Palacios, Miguel (1940). Contribución a la toponimia árabe de España. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. paĝo 66. </ref><ref> Celdrán Gomáriz, Pancracio (2004). «Almansa». Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios (5ª edición). Madrid: Espasa Calpe. paĝo 54. ISBN 978-84-670-3054-9. </ref> nomo kiu eble aludas al la vojero de la Via Augusta kiu el la zono de ''Ad Turres'' (probable [[Fuentelahiguera de Albatages]]) iris al ''Saltigi'' ([[Chinchilla de Monte-Aragón]]) survoje al ''Gades'' ([[Kadizo]]).<ref> Rubiera, María José (1985): ''"Villena en las calzadas romana y árabe"''. Alicante: ''Universidad de Alicante'' ([[Universitato de Alakanto]]). </ref> == Geografio == La municipa teritorio limas kun [[Valencilando]] ([[provinco Alikanto]] kaj [[provinco Valencio]]) kaj kun la [[Regiono Murcio]]. Almansa estas en la zono en kiu kuniĝas la montaroj [[Iberia Sistemo|iberia]] kaj [[Betika Montaro|betika]], kio kreas altebenaĵon situa je ĉirkaŭ 700 [[Altitudo|msm]], kun ĉirkaŭaj montoj kiuj permesas aliran koridoron al la [[Centra Altebenaĵo|Meseta]] kaj al Valencilando formante la nomitan Altebenaĵon aŭ Koridoron de Almansa, konsiderata kiel uno de la 17 naturaj montopasejoj de la [[Iberia Duoninsulo]]. La etenda montaro de la municipo formas komplekson kun Masivo Caroche [kaROĉe] (aŭ montaro de [[Enguera]]). Estas alia montaro sude, kiu limas kun la teritorioj de [[Caudete]] kaj [[Yecla]]: nome la montaro de Oliva (aŭ Santa Bárbara). Kaj la simbola «El Mugrón» (1209 msm), kie estas sur unu de ties pintoj la ibera setlejo Castellar de Meca (en la valencia parto, nome en Ayora). Limas kun la municipoj [[Ayora]], [[Enguera]], [[Fuente la Higuera]], [[Villena]], [[Caudete]], [[Yecla]], [[Montealegre del Castillo]], [[Bonete]] kaj [[Alpera]]. Tiu speciala geografia loko okazigis la kreadon de grava infrastrukturon de komunikvojoj, kiu faras la municipon strategian komunikcentro el la centro de la [[Iberia Duoninsulo]] al [[Valencilando]]. == Historio == [[Dosiero:Castillo de Almansa sobre el cerro del Aguila.jpg|eta|maldekstre|250px|Kastelo de Almansa.]] [[Dosiero:Ligli-Batalla de Almansa.jpg|eta|maldekstre|Olepentraĵo de Ventura Lirios kaj Filippo Pallotta pri la batalo de Almansa, posedaĵo de la [[Muzeo Prado]], stokita en la Palaco de la Valencia Parlamento.|330px]] El la [[prahistorio]] restis [[rokpentraĵo]]j en «Barranco del Cabezo del Moro» kaj «Cueva de Olula», el kiuj elstaras scenoj de ĉasado kaj gravaj figuroj de virinoj, kio ludas gravan rolon en la kompreno de la [[Surroka arto ĉe la Mediteranea Arko]]. El la epoko de la [[Romia Imperio]] oni scias ke estis vilao nomita «Ad Aras», sed oni ne scias kie precize. Antaŭ la mezo de la [[13a jarcento]] la areo pasis al mano de kristanoj kaj estis integrita en diversaj senjorlandoj, inter kiuj al [[Don Juan Manuel]]. En la mezo de la [[15a jarcento]] Juan Pacheco estis la 1-a markizo de Villena kun regopovo super la tuta areo, figuro kiu ludis gravan rolon por Almansa, ĉar estis li kiu havigis la aktualan formon al la kastelo de Almansa. En la municipa teritorio de Almansa okazis en la 25a de aprilo 1707, la [[Batalo de Almansa]], dum la internacia konflikto de la [[Milito de Hispana Sukcedo]]. Kiel rezulto de la batalo de Almansa, [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo de Anjou]] malfermis sian vojon al Valencio, sed tiu venko ne estis ankoraŭ decida ĉar la milito ne finis ĝis 1713, pere de la [[Traktato de Utrecht]]. Ekde 1778 pro ordono de [[Karolo la 3-a]] tiu antikva "villa" ektitoliĝis [[urbo]]. [[Dosiero:Almansa 1823 Edward Hawke Locker (cropped).jpg|eta|dekstre|Almansa en la unua duono de la 19a jarcento.]] En la mezo de la [[19a jarcento]] estis du gravaj okazoj: unuflanke la konstruado de la fervojo inter 1857 kaj 1859, pere de kio la municipo ekestis tiel komunikita kun la urboj [[Madrido]], [[Alikanto]] kaj [[Valencio]]. La stacio de Almansa estis unu de la plej gravaj de la hispana sudoriento, generante multan dungadon kaj aperon de [[laborista klaso]]. Aliflanke oni malfermis gravan fabrikon de [[ŝuo]]j nome Calzados Coloma, kiuj estis eksportataj kaj iĝis la ekonomia motoro de la municipo. Jam en 1913 Almansa iĝis la dua produktanto de ŝuoj de Hispanio, post nur Barcelono. En 1930 tiu entrepreno dungis pli ol 1200 laboristoj, el kiuj la duono estis virinoj, kio helpis la pliampleksigon de la laborista klaso.<ref> José Ibáñez González. [https://traslashuellasdeadaras.wordpress.com/2015/07/01/almansa-la-puerta-de-levante/ «Blog de historia local: Tras las huellas de Ad Aras».] Konsultita la 8an de marto 2020. </ref> Post la fino de la [[Hispana Enlanda Milito]] (dum kiu Almansa restis en teritorio de la respublika registaro) en aprilo 1939, Almansa estis hejmo de [[Frankisma diktaturo|frankisma]] [[koncentrejo]] por respublikanaj malliberuloj.<ref> Hernández de Miguel, Carlos (2019). Los campos de concentración de Franco. Penguin Random House. pp. 20 y 331. ISBN 978-84-666-6478-3. </ref> Ekde la [[Hispana Transiro al la Demokratio]] la urbestro estis socialistoj, sed el 2007 dekstruloj. == Ekonomio == [[Dosiero:Hospital General de Almansa.jpg|eta|dekstre|300px|Hospitalo de Almansa.]] La industrio tradicia estis produktado de ŝuoj. Ekde la dua duono de la 1980-aj jaroj, pro la konstruado de la industria zono «El Mugrón», oni diversigis parte la ekonomian agadon. Ekde komenco de la 21a jarcento la ŝuindustrio ekdekadencis, kio konsiderinde plialtigis la sendungecon en la municipo, unuigite al la fermo de multaj aliaj entreprenoj de diversaj sektoroj. La nombro de registritaj sendungitoj en la koncerna Publika Servo (SEPE) ascendis al 2 342 personoj januare 2020.<ref>[https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-el-sepe/estadisticas/datos-estadisticos.html Cifras oficiales de desempleados por municipios.] Konsultita la 8an de marto 2020.</ref> Tiu cifero estas tre supera al la tutlanda averaĝo. En [[agrikulturo]] estas forta dediĉo al kultivado de vitejoj kaj produktado de [[vino]] kun protektita devennomigo. Krome estas multaj servoj kiel grava urbo por la tuta komarko. == Loĝantoj == Almanso havas 25 000 loĝantojn, sed en ĝia ĉirkaŭvilaĝo ekzistas proksimume 15.000 loĝantoj, tiel ke Almanso vere havas 40.000 loĝantojn, sed ne oficiale. == Vidindaĵoj == * Kastelo de Almansa * Preĝejo Asunción * Palaco de la grafoj de Cirat * Sanktejo de Belén * Jakoba Vojo * Festoj de maŭroj kaj kristanoj == Bildaro == <gallery> Vista nocturna del Castillo de Almansa.jpg|Nokta vido de la kastelo Castillo de Almansa 2004-03-21.jpg|Alia nokta vido de la kastelo Tapialalmohade.jpg|Murego de [[almohadoj]] de la 13a jarcento. Blanka koloro indikas la restaŭradon de 2008 Almansa1.jpg|Kastelo de Almansa kaj Palaco de la grafoj de Cirat, sidejo de la urbodomo kun fasado de stilo manierisma Fachadacentraliglesiaasuncionalmasaespana.jpg|Pordego de la Preĝejo Asunción Iglesiaytorreasuncionalmansaespaña.jpg|Preĝejo Asunción Capillacomunioniglesiaarciprestalalmansaespana.jpg|Kapelo Komunio Counts of Cirat Palace, Almansa 01.JPG|Pordego de la Palaco de la grafoj de Cirat </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Almansa (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Almansa| ]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] 9bq00im7njl6bw8tiuh216r39erg25v 9455189 9455187 2026-08-17T00:25:17Z ThomasPusch 1869 la najbaraj municipoj estas erarplenaj - unuope eltrovi la erarojn kostus tro da tempo: ĉiuj bonaj ligiloj aperas en la navigilo tute sube de la paĝo. 9455189 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Almansa (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Almansa''' en la [[hispana]] kaj '''Almanso''' en Esperanto estas municipo de la [[provinco Albaceto]] en la regiono de [[Kastilio-Manĉo]] en [[Hispanio]]. Ĝi apartenas al la komarko ''[[Monte Ibérico-Corredor de Almansa]]'' en la oriento de la provinco. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Toponimio == La toponimo «Almansa» derivas de la termino [[araba]] المنصف («al-manṣaf») «la mezo de la vojo»,<ref> Asín Palacios, Miguel (1940). Contribución a la toponimia árabe de España. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. paĝo 66. </ref><ref> Celdrán Gomáriz, Pancracio (2004). «Almansa». Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios (5ª edición). Madrid: Espasa Calpe. paĝo 54. ISBN 978-84-670-3054-9. </ref> nomo kiu eble aludas al la vojero de la Via Augusta kiu el la zono de ''Ad Turres'' (probable [[Fuentelahiguera de Albatages]]) iris al ''Saltigi'' ([[Chinchilla de Monte-Aragón]]) survoje al ''Gades'' ([[Kadizo]]).<ref> Rubiera, María José (1985): ''"Villena en las calzadas romana y árabe"''. Alicante: ''Universidad de Alicante'' ([[Universitato de Alakanto]]). </ref> == Geografio == La municipa teritorio limas kun [[Valencilando]] ([[provinco Alikanto]] kaj [[provinco Valencio]]) kaj kun la [[Regiono Murcio]]. Almansa estas en la zono en kiu kuniĝas la montaroj [[Iberia Sistemo|iberia]] kaj [[Betika Montaro|betika]], kio kreas altebenaĵon situa je ĉirkaŭ 700 [[Altitudo|msm]], kun ĉirkaŭaj montoj kiuj permesas aliran koridoron al la [[Centra Altebenaĵo|Meseta]] kaj al Valencilando formante la nomitan Altebenaĵon aŭ Koridoron de Almansa, konsiderata kiel uno de la 17 naturaj montopasejoj de la [[Iberia Duoninsulo]]. La etenda montaro de la municipo formas komplekson kun Masivo Caroche [kaROĉe]. Estas alia montaro sude, kiu limas kun la teritorioj de [[Caudete]] kaj [[Yecla]]: nome la montaro de Oliva (aŭ Santa Bárbara). Kaj la simbola «El Mugrón» (1209 msm), kie estas sur unu de ties pintoj la ibera setlejo Castellar de Meca (en la valencia parto, nome en Ayora). Tiu speciala geografia loko okazigis la kreadon de grava infrastrukturon de komunikvojoj, kiu faras la municipon strategian komunikcentron el la centro de la [[Iberia Duoninsulo]] al [[Valencilando]]. == Historio == [[Dosiero:Castillo de Almansa sobre el cerro del Aguila.jpg|eta|maldekstre|250px|Kastelo de Almansa.]] [[Dosiero:Ligli-Batalla de Almansa.jpg|eta|maldekstre|Olepentraĵo de Ventura Lirios kaj Filippo Pallotta pri la batalo de Almansa, posedaĵo de la [[Muzeo Prado]], stokita en la Palaco de la Valencia Parlamento.|330px]] El la [[prahistorio]] restis [[rokpentraĵo]]j en «Barranco del Cabezo del Moro» kaj «Cueva de Olula», el kiuj elstaras scenoj de ĉasado kaj gravaj figuroj de virinoj, kio ludas gravan rolon en la kompreno de la [[Surroka arto ĉe la Mediteranea Arko]]. El la epoko de la [[Romia Imperio]] oni scias ke estis vilao nomita «Ad Aras», sed oni ne scias kie precize. Antaŭ la mezo de la [[13a jarcento]] la areo pasis al mano de kristanoj kaj estis integrita en diversaj senjorlandoj, inter kiuj al [[Don Juan Manuel]]. En la mezo de la [[15a jarcento]] Juan Pacheco estis la 1-a markizo de Villena kun regopovo super la tuta areo, figuro kiu ludis gravan rolon por Almansa, ĉar estis li kiu havigis la aktualan formon al la kastelo de Almansa. En la municipa teritorio de Almansa okazis en la 25a de aprilo 1707, la [[Batalo de Almansa]], dum la internacia konflikto de la [[Milito de Hispana Sukcedo]]. Kiel rezulto de la batalo de Almansa, [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo de Anjou]] malfermis sian vojon al Valencio, sed tiu venko ne estis ankoraŭ decida ĉar la milito ne finis ĝis 1713, pere de la [[Traktato de Utrecht]]. Ekde 1778 pro ordono de [[Karolo la 3-a]] tiu antikva "villa" ektitoliĝis [[urbo]]. [[Dosiero:Almansa 1823 Edward Hawke Locker (cropped).jpg|eta|dekstre|Almansa en la unua duono de la 19a jarcento.]] En la mezo de la [[19a jarcento]] estis du gravaj okazoj: unuflanke la konstruado de la fervojo inter 1857 kaj 1859, pere de kio la municipo ekestis tiel komunikita kun la urboj [[Madrido]], [[Alikanto]] kaj [[Valencio]]. La stacio de Almansa estis unu de la plej gravaj de la hispana sudoriento, generante multan dungadon kaj aperon de [[laborista klaso]]. Aliflanke oni malfermis gravan fabrikon de [[ŝuo]]j nome Calzados Coloma, kiuj estis eksportataj kaj iĝis la ekonomia motoro de la municipo. Jam en 1913 Almansa iĝis la dua produktanto de ŝuoj de Hispanio, post nur Barcelono. En 1930 tiu entrepreno dungis pli ol 1200 laboristoj, el kiuj la duono estis virinoj, kio helpis la pliampleksigon de la laborista klaso.<ref> José Ibáñez González. [https://traslashuellasdeadaras.wordpress.com/2015/07/01/almansa-la-puerta-de-levante/ «Blog de historia local: Tras las huellas de Ad Aras».] Konsultita la 8an de marto 2020. </ref> Post la fino de la [[Hispana Enlanda Milito]] (dum kiu Almansa restis en teritorio de la respublika registaro) en aprilo 1939, Almansa estis hejmo de [[Frankisma diktaturo|frankisma]] [[koncentrejo]] por respublikanaj malliberuloj.<ref> Hernández de Miguel, Carlos (2019). Los campos de concentración de Franco. Penguin Random House. pp. 20 y 331. ISBN 978-84-666-6478-3. </ref> Ekde la [[Hispana Transiro al la Demokratio]] la urbestro estis socialistoj, sed el 2007 dekstruloj. == Ekonomio == [[Dosiero:Hospital General de Almansa.jpg|eta|dekstre|300px|Hospitalo de Almansa.]] La industrio tradicia estis produktado de ŝuoj. Ekde la dua duono de la 1980-aj jaroj, pro la konstruado de la industria zono «El Mugrón», oni diversigis parte la ekonomian agadon. Ekde komenco de la 21a jarcento la ŝuindustrio ekdekadencis, kio konsiderinde plialtigis la sendungecon en la municipo, unuigite al la fermo de multaj aliaj entreprenoj de diversaj sektoroj. La nombro de registritaj sendungitoj en la koncerna Publika Servo (SEPE) ascendis al 2 342 personoj januare 2020.<ref>[https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-el-sepe/estadisticas/datos-estadisticos.html Cifras oficiales de desempleados por municipios.] Konsultita la 8an de marto 2020.</ref> Tiu cifero estas tre supera al la tutlanda averaĝo. En [[agrikulturo]] estas forta dediĉo al kultivado de vitejoj kaj produktado de [[vino]] kun protektita devennomigo. Krome estas multaj servoj kiel grava urbo por la tuta komarko. == Loĝantoj == Almanso havas 25 000 loĝantojn, sed en ĝia ĉirkaŭvilaĝo ekzistas proksimume 15.000 loĝantoj, tiel ke Almanso vere havas 40.000 loĝantojn, sed ne oficiale. == Vidindaĵoj == * Kastelo de Almansa * Preĝejo Asunción * Palaco de la grafoj de Cirat * Sanktejo de Belén * Jakoba Vojo * Festoj de maŭroj kaj kristanoj == Bildaro == <gallery> Vista nocturna del Castillo de Almansa.jpg|Nokta vido de la kastelo Castillo de Almansa 2004-03-21.jpg|Alia nokta vido de la kastelo Tapialalmohade.jpg|Murego de [[almohadoj]] de la 13a jarcento. Blanka koloro indikas la restaŭradon de 2008 Almansa1.jpg|Kastelo de Almansa kaj Palaco de la grafoj de Cirat, sidejo de la urbodomo kun fasado de stilo manierisma Fachadacentraliglesiaasuncionalmasaespana.jpg|Pordego de la Preĝejo Asunción Iglesiaytorreasuncionalmansaespaña.jpg|Preĝejo Asunción Capillacomunioniglesiaarciprestalalmansaespana.jpg|Kapelo Komunio Counts of Cirat Palace, Almansa 01.JPG|Pordego de la Palaco de la grafoj de Cirat </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Almansa (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Municipoj de Provinco Albacete}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Almansa| ]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] 4t6k0qb20kpwjotwubyhferlj2lz5bt 0 276566 9454963 8950190 2026-08-16T15:55:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dato de morto = La [[30-an de decembro]] [[2020]]}} '''Eduardo VIVANCOS García''' ([[Barcelono]], [[19-an de septembro]] [[1920]] - [[Toronto]], [[30-an de decembro]] [[2020]]) estis [[esperantisto]] aktiva ĉefe en [[anarkiismo|anarkiistaj]] rondoj.<ref>"[http://satesperanto.org/spip.php?article4784 SAT funebras pri Eduardo Vivancos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210125031426/http://satesperanto.org/spip.php?article4784 |date=2021-01-25 }}", La 30-a de decembro 2020.</ref> == Vivo == === Unuaj jaroj === Eduardo Vivancos (foje esperantigita kiel Vivankos) apartenis al familio de laboristoj interesitaj en kulturo kaj en politika kaj socia aktivado. En julio de la jaro 1934 li finis siajn studojn en la elementa lernejo kaj du semajnojn poste estis dungita kiel metilernanto, du monatojn antaŭ sia 14-a naskiĝdatreveno. En septembro de la sama jaro li komencis studi vespere en la Labor-Lernejo de Barcelono (''Escuela del Trabajo''). Tie li renkontis tre aktivan grupon de junuloj, membroj de [[Iberia Junul-Liberecana Federacio]] (FIJL), kaj baldaŭ li aliĝis al la grupo. Tio estis la komenco de lia aktiva partopreno en la liberecanaj medioj. Ankaŭ li aliĝis al Studenta Federacio de Liberaj Konsciencoj, FECL (''Federación Estudiantil de Conciencias Libres''). En la jaro 1935, li membriĝis al sindikato [[Confederación Nacional del Trabajo]] (CNT) kaj restis membro de tiu organizacio dum sia tuta vivo. En septembro de la jaro [[1936]], dum plena [[Hispana Revolucio (1936)|revolucia etoso]] post la [[Hispana Intercivitana Milito]], li eklernis [[Esperanto]]n en kurso organizita en la [[Popola Enciklopedia Ateneo]] (''Ateneo Enciclopédico Popular''). La kursgvidanto estis samideano [[Surinyac]], membro de [[PUIL]]. Li baldaŭ iĝis fervora propagandisto en la diversaj medioj en kiuj li aktivis, kaj havis korespondantojn en pluraj landoj. [[Dosiero:VivancosJuna (1).jpg|eta|250px|Karto de Eduardo Vivancos por la Popola Olimpiko de Barcelono [http://www.nodo50.org/esperanto/artik33.htm].]] En 1937 la respublika registaro kreis "Institutos Obreros", liceojn por laboristoj. Post kvar severaj ekzamenoj li sukcesis esti akceptata kaj komencis la studojn la 20-an de decembro de la sama jaro. Tamen, tio ne daŭris ĉar la milita situacio iĝis pli kaj pli malbona. Komence de aprilo de la jaro 1938 la faŝista armeo eniris [[Katalunio]]n kaj la situacio iĝis kriza. Li kun grupo de liberecanaj studentoj de la Instituto, kun pli da entuziasmo ol sperto, decidis aktive partopreni en la defendo de la Respubliko kaj volontule soldatiĝis en bataliono de la 26-a Divizio, eksa [[kolono Durruti]]. Surprize, la komandanto de la bataliono, [[Ginés Martínez]], estis esperantisto kaj membro de [[ILES]], kaj ili havis sian E-rondeton kaj regule ricevis "[[Informa Bulteno]]"-n de CNT-FAI. En la batalfronto de [[Monsec]] ([[Ilerdo]]), por la unua fojo li instruis la lingvon. Ekde februaro de 1939, kune kun pluraj miloj da samsortanoj, li devis ekziliĝi kaj troviĝis en pluraj koncentrejoj en [[Francio]]. Tie ne ĉesis la Esperanto-vivo, ĉar ekzistis aktivaj esperantistoj en la koncentrejoj de [[Le Vernet (Ariège)|Vernet d'Ariège]], [[Argelès-sur-Mer|Argelès]], [[Bram]], [[Agde]] kaj aliaj lokoj. Dum pluraj monatoj, en la jaro 1940, Vivancos kunvivis en la sama barako de la koncentrejo de Bram kun elstara kataluna esperantisto [[Jaume Grau Casas]], membro de la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] kaj aŭtoro de "[[Kataluna Antologio]]". Dum tiuj unuaj jaroj la familio estis disigita, kaj nur en 1947 lia patrino kaj fratino (la ankaŭ esperantisto [[Juliette Ternant]]) rerenkontiĝis kun Eduardo kaj la patro. === Postmilitaj jaroj === Post la fino de la [[Dua Mondmilito]], en 1945, li translokiĝis al [[Parizo]] kaj iĝis membro de [[SAT]]. En Parizo li konatiĝis kun Ramona, filino de hispanaj ekzilitoj, kaj ili geedziĝis la 5-an de decembro de la sama jaro. Ili havis du gefilojn: Floreal (1947) kaj Talia (1948). En tiu tempo la Hispana Liberecana Movado reorganiziĝis en Francio. Okaze de kongreso de FIJL en [[Tuluzo]] dum la jaro 1946, estis decidite krei provizoran komitaton por la starigo de Junul- Anarkista Internacio. Vivancos iĝis membro de tiu komitato kiel unu de la delegitoj de la hispana federacio kaj samtempe redaktoro de ĝia organo en Esperanto "[[Senŝtatano (gazeto)|Senŝtatano]]", kun alia kompano el Hispanio [[Germinal Gracia]] (konata ankaŭ sub la plumnomo Víctor García). Tio estis okazo por establi rilatojn kun liberecanaj esperantistoj el le tuta mondo. Inter ili [[Jamaga Taiĵi]] el Japanio, [[Lu Chien Bo]] el Ĉinio, [[Hartvig Johansson]] el Svedio kaj eĉ kun [[Lanti]], tiam loĝante en Meksikio. Speciale kun Jamaga la rilatoj estis tre fruktodonaj. Kelkajn jarojn poste Vivancos tradukis hispanlingven lian version de la [[Daŭdeĝingo]] de [[Laozi]], kun la titolo "Libro del Camino y de la Virtud". La tradukita verko estis eldonita en la jaro 1963 fare de la eldonejo "Tierra y Libertad", [[Meksiko]]. [[Dosiero:Vivancos.jpg|eta|dekstra|250px|Eduardo Vivancos en 1993 dum vizito al la familio de [[Jamaga Taiĵi]].]] === En Kanado === Kiam evidentiĝis ke la fino de la faŝista reĝimo en Hispanio ne estis proksima, en la jaro [[1954]] Vivancos elmigris al [[Kanado]] kun sia familio. Unu jaron poste li iĝis SAT-peranto en Kanado kaj restis en tiu posteno dum pli ol 30 jaroj. Li ankaŭ aktivis en la Esperanto-Rondo de [[Toronto]] kaj en [[Kanada Esperanto-Asocio]]. En la jaro 1973 tiu SAT-kolektivo en Toronto organizis la [[46-a SAT-Kongreso 1973|46-an Kongreson de SAT]], kiu estis la unua kongreso de SAT okazinta ekster Eŭropo. En Toronto Vivancos aliĝis al ADEC ("Asociación Democrática Española Canadiense"). Dum pluraj jaroj ADEC organizis diversajn aktivaĵojn denuncante la [[Frankisma reĝimo|frankisman reĝimon]] en Hispanio. Tiu asocio ankaŭ organizis regule publikajn konferencojn en kiuj, inter aliaj, parolis [[Federica Montseny]] kaj [[Enrique Tierno Galván]]. Post 37-jara foresto, en la jaro [[1976]] li faris vojaĝon al Hispanio kie kun granda emocio li renkontis malnovajn kamaradojn kaj familianojn. Aliaj vizitoj sekvis, inkluzive de prelego pri la hispana revolucio kadre de la [[59-a SAT-Kongreso 1986|59-a SAT-kongreso]] en [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]], sed li plu loĝis en Kanado. == Omaĝoj == En la lasta periodo de sia vivo li estis plurfoje honorigita. En 2017 kadre de la [[UK 2017|UK en Seulo]] UEA rekonis lin per [[Diplomo pri Elstara Agado|diplomo pri elstara agado]]. Samjare, Xavi Alcalde prelegis pri lia vivo en la [[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]], en la inaŭguro de la renovigo de la [[Parizo|pariza]] SAT-sidejo<ref>"Prelego de Xavi Alcalde pri La memoro de nia movado klarigata de ĝiaj ĉefroluloj, la 6an de julio", Sennaciulo, Majo-Junio 2017, p. 36.</ref>, kaj en la [[90-a SAT-Kongreso 2017|90-a SAT-kongreso en Koreio]]. Sekve la gvidrezolucio de tiu lasta kongreso inkluzivis la jenan frazon: "aparte salutas la kamaradon Eduardo Vivancos, la nuntempa plej malnova kamarado de SAT, kaj agnoskas lian longdaŭran engaĝiĝon kaj kontribuon al la SAT-movado". En oktobro 2017 dum la inaŭgura prelego de la 38-a [[Kataluna Esperanto-Asocio|Kataluna Kongreso de Esperanto]] okazinta en [[Àger]], Alcalde memorigis la ĉeestantojn, ke 80 jaroj antaŭe en la apuda montaro de Montsec Vivancos batalis kun aro da junaj idealistoj, kaj ĝuste en tiuj tranĉeoj li unue instruis Esperanton.<ref>Xavier Alcalde, [https://www.raco.cat/index.php/KatalunaEsperantisto/article/view/338433 Esperantistes en un món eterne militanta: en el centenari de la mort de Zamenhof], [[Kataluna Esperantisto]], vol. 367, num.133, 2017, p. 36.</ref> En la 15-a de decembro de tiu jaro [[edukado.net]] aldonis lin al la [[Panteono de Esperanto]].<ref>[http://neniammilitointerni.over-blog.com/2017/12/eduard-vivancos-en-la-panteono-de-edukado.net.html Eduardo Vivancos en la panteono de edukado.net.]</ref> En 2018 la usona revuo [[Fifth Estate]] dediĉis al li anglalingvan artikolon pri Esperanto kaj anarkiismo,<ref>Xavi Alcalde, [https://www.fifthestate.org/archive/400-spring-2018/esperanto-anarchism/ Esperanto & Anarchism. A universal language], Fifth Estate # 400, Spring, 2018.</ref> [[Beletra Almanako]] publikigis en Esperanto lian taglibron verkitan dum la hispana milito,<ref>Eduardo Vivancos, "Notoj el mia taglibro (1937-1938), [[BA33|''Beletra Almanako'' 33]], p. 35-62, Oktobro 2018. Elhispanigita de [[Juliette Ternant]]; enkonduko de [[Javier Alcalde]].</ref> kaj [[Humanitat Nova]] publikigis ĝin en la hispana.<ref>Eduardo Vivancos, "Notas de mi diario (1937-1938)", ''[[Humanitat Nova]]'' 4, 2018, p. 20-39. </ref> En 2019 tiu sama revuo publikigis kaj analizis satiraĵon lian verkitan en la koncentrejo Bram en 1940<ref>Javier Alcalde, "James Scott en Bram y Mauthausen", ''Humanitat Nova'' 5, 2019, p. 63-71.</ref>; samjare dum la [[92-a SAT-Kongreso 2019|92-a SAT-kongreso]] en Barcelono oni homaĝis lin plurmaniere, inkluzive de publikigo de lia libro ''Unu lingvo por ĉiuj: Esperanto''.<ref>Saioa Escobar kaj Xavi Alcalde, "Barcelona - Toronto", [[Sennaciulo]], Marto-Aprilo 2020, p.43.</ref> Okaze de lia centjariĝo en 2020 kadre de [[Monda Festivalo de Esperanto]] UEA dediĉis al li la unuan [[Tago de veteranoj|tagon de veteranoj]];<ref>Eventaservo, [https://eventaservo.org/e/Veteranoj2020 #MondaFest2020 Tago de Veteranoj: Eduardo Vivancos - Centjariĝo de Esperanto-Legendo]</ref> krome aperis ampleksa artikolo pri lia vivitinero en la kanada bulteno [[La Riverego]]<ref>Javier Alcalde, "Eduardo Vivancos centjariĝis!", La Riverego, Aŭtuno-vintro 2020 — printempo 2021, Jaro 36-37, [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/bitstream/handle/11013/5936/Riverego142-144.pdf?sequence=1&isAllowed=y No 142-144], p. 43-47, [[Esperanto-Societo Kebekia]], kunlabore kun [[Kanada Esperanto-Asocio]].</ref>, kaj SAT publikigis verkojn liajn en [[Sennaciulo]] kaj [[Sennacieca Revuo]]. == Verkoj == * Notoj el mia taglibro (1937-1938). Publikigita unuafoje en ''Beletra Almanako'' en 2018. * [http://www.nodo50.org/esperanto/artik61.htm Pri la historio de "Senŝtatano"] (1953). Publikigita en ''Senŝtatano''. * [https://elblogdewim.files.wordpress.com/2016/10/versic3b3n-1.pdf Libro del camino y de la virtud] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211117034517/https://elblogdewim.files.wordpress.com/2016/10/versic3b3n-1.pdf |date=2021-11-17 }} (1963), traduko de la klasika verko de Lao Tsé en la [[hispana]]n, pere de la esperanta versio de Jamaga Taiĵi. * [http://www.nodo50.org/esperanto/artik72.htm Kelkaj konsideroj pri la 53-a Universala kongreso de Esperanto] (1968). Publikigita unuafoje en 2020 en Sennaciulo. * [http://www.nodo50.org/esperanto/artik26.htm El esperanto, un idioma para todos (1974)]Publikigita en la [[Venezuelo|venezuela]] revuo "Ruta", numero 17, februaro 1974.<ref>Krom tiu originala versio, ekzistas dulingva broŝuro en Esperanto kaj en la [[franca lingvo]], eldonita de la liberecana grupo Fresnes-Antony okaze de la centjariĝo de Esperanto en 1987. Kaj ankaŭ alia dulingva versio en Esperanto kaj en la hispana lingvo, eldonita libroforme de la eldonejo Calúmnia el Majorko, publikigita en 2019 okaze de la [[92-a SAT-Kongreso 2019|92-a SAT-kongreso]] en Barcelono.</ref> * [http://www.nodo50.org/esperanto/artik25.htm 50-a datreveno de la Hispana Revolucio] (1986). Prelego farita dum la 59-a SAT-kongreso en Sant Cugat, publikigita en [[Sennacieca Revuo]] 2020. * [https://www.nodo50.org/esperanto/artik33.htm La aliaj olimpiaj ludoj en Barcelono] (1992). Unue publikigita katalunlingve en ''La flama'', bulteno de la kataluna centro de Toronto. == Bibliografio == [[Javier Alcalde]], "Eduardo Vivancos kaj la liberecana Esperanto", postparolo al dulingva eldono de [http://calumnia-edicions.net/product/unu-lingvo-por-ciuj-esperanto-el-esperanto-un-idioma-para-todos-eduardo-vivancos Eduardo Vivancos, ''Unu lingvo por ĉiuj:''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210124150045/http://calumnia-edicions.net/product/unu-lingvo-por-ciuj-esperanto-el-esperanto-un-idioma-para-todos-eduardo-vivancos |date=2021-01-24 }} ''Esperanto,'' [[Calúmnia]], 2019, p.77-91. == Vidu ankaŭ == * [[92-a_SAT-Kongreso_2019#Surprizo]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=1JCV9L83_UI&ab_channel=UEAviva Centjariĝo de esperanta legendo]. Prelego de Alcalde kadre de Mondafest, 19-a septembro 2020. * [http://www.esperanto.es:8080/xmlui/bitstream/handle/11013/5394/Intervjuo%20Revuo%20Eo%20pri%20Eduardo%20Vivancos.pdf?sequence=1&isAllowed=y Eduardo Vivancos: esperanta legendo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211117030616/http://www.esperanto.es:8080/xmlui/bitstream/handle/11013/5394/Intervjuo%20Revuo%20Eo%20pri%20Eduardo%20Vivancos.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2021-11-17 }}. Intervjuo al Alcalde pri Eduardo Vivancos, novembro 2017, p. 220-222. == Notoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vivancos, Eduardo}} [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Katalunaj esperantistoj]] [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] [[Kategorio:Katalunaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Kanadaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Membroj de SAT]] [[Kategorio:Hispanaj centjaruloj]] 9la1crdvq9ojgrlsegi0hq5smpmecpz 0 277468 9454885 9407250 2026-08-16T13:18:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454885 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AE-DU|mapo=Dubai location map.png |bildo=DubaiCollage.jpg|bildo-larĝeco = 300px|situo sur mapo2=Azio|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|zomo=9}} [[Dosiero:MapEmirateDubai.PNG|eta|dekstra|340ra|Ĉefurbo kaj Emirlando Dubajo]] [[Dosiero:UAE Dubai aerial view towards Sharjah asv2018-01.jpg|eta|dekstra|300ra|Dubajo el la aero]] [[Dosiero:Al Fahidi Fort.jpg|eta|dekstra|300ra|Iama fortikaĵo, nun muzeo en Dubajurbo]] [[Dosiero:DubaiAbra.jpg|eta|dekstra|300ra|Ŝipoj, kiuj liveras la pasaĝerojn en Dubajurbo]] '''Dubajo''' estas [[ĉefurbo]], samtempe [[marhaveno]] kaj [[marbanejo]] de [[Dubajo]] ([[Emirlandoj|Emirlando]]). == Bazaj informoj == <!--* '''[[Koordinato]]j:''' {{koordinatoj gm|25|18|N|55|18|E}}--> * '''[[Loĝantaro]]:''' 1 137 347 ([[2005]]) * [[Supermara alteco]]: 0–8 m * [[Areo]]: 1114 км² * [[Horzono]]: [[UTC]] + 4 * [[Telefonkodo]]: +9714 == Geografio == Dubajurbo etendiĝas laŭ la marbordo. La [[golfo]] Ĥor-Dubaj dividas la ĉefurbon en du partojn, nome: Dejra kaj [[Bur Dubajo]]. == Historio == La unua mencio pri tiu loko devenis el [[1799]]. Tiutempe oni okupis pri fiŝkaptado, [[kamelo]]bredado kaj [[perlo]]kaptado. La trovita [[nafto]] en la [[20-a jarcento]] faris riĉa la tutan regionon. La urbo okupas centran pozicion inter la komercurboj ĉe [[Persa Golfo]], kion ege favoras la ekzisto de libera komerca zono. La ekonomia bazo de la urbo estas la [[nafto]]eksportado, havena aktivado, turismo kaj internacia komercado. En la unua jarmilo de la [[Komuna Erao]], [[Kairo]] anstataŭis la Emirlandojn kiel ĉefa komerca centro en Okcidenta Azio, kvankam la tramara komerco plue estis grava kaj kelkaj arabaj setlejoj disponis el komercaj havenoj kiuj ebligis al ili importi, por ekzemplo, [[silko]]n kaj [[porcelano]]n el la [[Ĉina Imperio]].<ref name="andrea19" >Schulte-Peevers, 2010, pp. 18-20</ref> [[Dosiero:2011 Cairo 5339251183.jpg|eta|275ra|[[Kairo]], pro la dekadenco de la Emirlandoj, iĝis la ĉefa centro de komerco en la regiono.]] Ties delonga maragado altiris la sinsekvan atenton de eŭropaj potencoj<ref name="andrea19" /> kiel [[Portugalio]], kiu inter 1498 kaj 1557 klopodis kontroli la vojoj establitaj de la Emirlandoj kun [[Hindio]] kaj [[Malproksima Oriento]], kio rezultis en konstantaj konfliktoj inter portugaloj kaj [[Otomana Imperio|otomanoj]].<ref name="Year13 6">Taylor-Evans et al., 2013, pp. 6-13</ref> Post du jarcentoj, en la 1700-aj jaroj, [[Francio]], [[Nederlando]] kaj Granda Britio imitis la portugalan iniciaton. Je regiona nivelo, la teritorio de Dubajo estis sub dominado de du frakcioj kiuj luktis inter si: nome la Kasimi-oj,<ref name="andrea19" /> nome tribo de [[Piratado|piratoj]]<ref>[https://www.britannica.com/topic/al-Qawasim «Al-Qawāsim».] Encyclopædia Britannica (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019. (subskribo postulata).</ref> kiuj kontrolis la nordon, kaj la Bani Ĝas, sude.<ref name="andrea19" /> En siaj kontinuaj klopodoj por kontroli la marvojojn, la britoj batalis kontraŭ la Kasimi-oj.<ref name="nacionesunidas">ONU (2006), Naciones Unidas Anuario Jurídico 2000, United Nations Publications, ISBN 9213333463</ref> Komence de la 19a jarcento, la [[Ŝejĥo]] de Dubajo estis Mohammed bin Hazza,<ref name="andrea19" /> kaj la regiono dependis rekte de [[Abudabio]].<ref name="loc">[https://www.loc.gov/collections/country-studies/about-this-collection/ «United Arab Emirates» (PDF).] Loc.gov (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> La 8an de januaro 1820, Bin Hazza prezidis kunsidon<ref name="nacionesunidas"/><ref name="hist_trad" >2006, al-Abed y Hellyer, Vine, pp. 11-44</ref> kun la ŝejĥoj de [[Ras-al-Ĥajmo]], [[Um-al-Kajvajno]], [[Aĵmano]], [[Ŝarĵo]] kaj Abudabo — kiuj estis nomitaj de la brita imperio kiel «la pirata marbordo» — kiu rezultis en la subskribo de la pactraktato<ref name="Year13 6"/><ref name="Year13 6"/> pere de kiu la britoj devigis sin eviti piratadon en la regiono.<ref name="nacionesunidas"/><ref name="hist_trad" /> Tiu fakto markis la komencon de ilia [[protektorato]] en araba teritorio.<ref>[https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/558294/CIRSOccasionalPaper4JamesOnley2009.pdf?sequence=5 «Britain and the Gulf Shaikdoms, 1820-1971: The Politics of Protection» (PDF).] Georgetown.edu (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> Laŭ informo redaktita de la angla leŭtenanto Robert Cogan en 1822 Dubajo havis 1200 loĝantojn kaj kelkaj el iliaj loĝejoj estis konstruitaj el koto.<ref name="francesca">[http://rice.iuav.it/322/1/GUERRUCCI_FRANCESCA.pdf «Dubai’s Hydrodystrophies» (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129022552/http://rice.iuav.it/322/1/GUERRUCCI_FRANCESCA.pdf |date=2014-11-29 }} Iuav.it (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> La regiono estis ĉirkaŭita per murego malalta kaj havis tri gvatoturojn. Cogan estis unu de la unuaj kiuj desegnis mapon de la urbo Dubajo kiu inkludis la [[marnivelo]]n.<ref name="arquitectura99">[https://www.alshindagah.com/september99/architecture.htm «Modernity and tradition in Dubai architecture by Luiza Karim».] Alshindagah.com (en angla). Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> En 1833, okcent anoj de la klano Al-Maktum, de Al Abu Falasa — apartenanta al Bani Ĝas —, forlasis sian setlejon en la oazo Liŭa, sudokcidente de Abudabio, kaj invadis Dubajon<ref name="andrea19" /> sub estreco de Maktum bin Butti.<ref>[https://sheikhmohammed.ae/ar-ae/Pages/home.aspx «Bani Yas»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200312221619/https://sheikhmohammed.ae/ar-ae/Pages/home.aspx |date=2020-03-12 }} (en angla). Sheikh Mohammed Official Website. Konsultita la 9an de julio 2019.</ref><ref name="Malcolm">Peck, 1986, pp. 34-36</ref> Tiu lasta establis samnoman dinastion kiu regas ankoraŭ la emirlandon.<ref name="andrea19" /> Unu el la unuaj decidoj de Maktum konsistis en la klopodoj por garantii la protektadon de Dubajo pere de la britoj,<ref name="andrea19" /> kiuj jam tiam dominis la komercvojojn al Oriento kaj havis fortan influon en la politiko kaj sur la sistemo de regado de kelkaj arabaj teritorioj.<ref name="Malcolm" /> En 1841, epidemio de [[variolo]] okazigis ke granda parto de la loĝantaro de la sudo de Dubajo translokiĝis al Dejra, nome en la centro de la emirlando.<ref name="andrea19" /> En la posta jardeko, la teritorioj de Ŝarĵo, Dubajo kaj Abudabio subskribis la Porĉiaman Traktaton de Paco kaj Amikeco kun la Unuiĝinta Reĝlando, kio permesis al tiu lando okupiĝi pri la ekstera politiko de la emirlandoj, ekde tiam konataj kiel «[[Ŝtatoj de Batalhalto]]», kontraŭ protekto kontraŭ ajna ebla invadanto.<ref name="Malcolm" /><ref name="pala">Instituto del Tercer Mundo; Instituto de Estudios Políticos para América Latina y África; Fundacion Santa Maria (2005), Guía del mundo 2005-2006: el mundo visto desde el sur (14a eldono), IEPALA Editorial, ISBN 9974574439, p. 230</ref> Tamen, ili intervenis ankaŭ en variaj internaj afreoj de la emirlandoj ĝis la unua duono de la 20a jarcento.<ref name="Malcolm" /> [[Dosiero:Al Bastakiya-Dubai8878.JPG|eta|250ra|Albastakija, historia kvartalo de Dubajo.]] En 1894, la Ŝejĥo Maktum bin Haŝer Al Maktum havigis permeson por nepago de impostoj al eksterlandanoj kiuj interesiĝas por akiro de produktoj en Dubajo, tio estas, konvertis ĝin en liberekonomia zono. En tiu epoko, la komercaj rilatoj de la emirlando ekmalpliiĝis, pro kio tiu decido ege helpis la komercon.<ref name="andrea21">Schulte-Peevers, 2010, pp. 21-25</ref> Kelkaj persaj komercistoj translokiĝis al Dubajo kaj establis la kvartalon Albastakija, tiel nomita pro la regiono de Bastak, sude de [[Persio]].<ref name="andrea21" /><ref name="asianaffairs">Davidson, Christopher, ''The Emirates of Abu Dhabi and Dubai: Contrasting Roles in the International System''. Marzo de 2007.</ref> Tiun saman jaron granda incendio en Dejra okazigis la detruon de kelkaj loĝejoj, kaj ekde tiam la lokanoj ekkonstruis el novaj materialoj kiel [[koralo]] kaj [[gipso]].<ref name="arquitectura99" /> === 20a jarcento === ==== 1900-50 ==== Dum la unuaj tri jardekoj de la 20a jarcento, la ekonomio de Dubajo dependis rekte de la komerca agado en la Persa Golfo. Ĝi estis la plej riĉa emirlando de la teritorio<ref name="Malcolm39" >Peck, 1986, pp. 39-46</ref> kaj ties [[Dubajo (urbo)|samnoma ĉefurbo]] estis konata kiel la «Venecio de la Golfo».<ref name="Malcolm9" >Peck, 1986, p. 9</ref> Laŭ la historiisto G. G. Lorimer, en 1908 Dubajo generis enspezojn de 51 400 [[usona dolaro|dolaroj]].<ref name="arquitectura99" /> Ties loĝantaro oscilis en proksimume 10 000 loĝantoj,<ref name="andrea21" /> kaj Dejra estis la sektoro kiu havis la plej grandan kvanton de domoj kaj vendejoj de la emirlando — 1600 kaj 350, respektive —.<ref name="arquitectura99" /> [[Dosiero:Adi with the three rulers of Dubai.jpg|eta|maldekstra|De maldekstre dekstren: Raŝin bin Said al Maktum, la advokato Adi Nasib Al Bitar kaj la filoj de la unua: Maktum bin Raŝid Al Maktum kaj [[Mohamed bin Raŝid Al Maktum]]. Bitar ludis gravan rolon en Mezoriento; en la 1960-aj jaroj laboris kiel jura konsilisto pora Dubajo kaj estis responsa pri la unuaj leĝoj kaj civilaj reguloj kiuj regis la emirlandon.<ref>[https://www.dc.gov.ae/servlet/page?_pageid=2951,2955,5412&_dad=portal30&_schema=PORTAL30&p_news_year=2004&p_news_serial=13&p_page_mode=shownews «Dubai Courts Gateway».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728100144/http://www.dc.gov.ae/servlet/page?_pageid=2951,2955,5412&_dad=portal30&_schema=PORTAL30&p_news_year=2004&p_news_serial=13&p_page_mode=shownews |date=2011-07-28 }} Dc.gov.ae (en angla). Konsultita la 29an de decembro 2012. Dubai Courts Gateway. Ne plu.</ref>]] Ĉirkaŭ la 1930-aj jaroj la urboplanado ekgraviĝis.<ref name="Malcolm9"/> Tamen, post la [[Granda Depresio|internacia ekonomia krizo de 1929]] kaj la [[Dua Mondmilito]], kaj la apero de nova industrio en [[Japanio]] dediĉita al la produktado de artefaritaj [[perlo]]j,<ref name="arquitectura99" /> la ekonomio de Dubajo trapasis fortan krizon kiu okazigis la definitivan ĉeson de la komerco de perloj, fakte laŭ ordono de la ŝejĥo Said bin Maktum.<ref name="andrea19" /> Reage, kelkaj loĝantoj translokiĝis al [[Saudarabio]] kaj [[Kuvajto]] inter la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj. La loĝantaro malaltiĝis el 38 000 ĝis 20 000 loĝantoj inter 1940 kaj 1953.<ref name="arquitectura99" /> Kiel alternativo, la ŝejĥo dekretis, ke la ekonomio de la emirlando devos rekondukiĝi al la reeksportado de varoj al aliaj komercaj havenoj.<ref name="andrea21" /> En tiu epoko okazis la unuaj esploroj de kuŝejoj da [[nafto]] en la emirlandoj kaj ankaŭ ĉe Dubajo: en 1937 oni kontraktis kun filio de la [[Iraka Petrolkompanio]] por ke tiu faru laborojn de esplorado subtera.<ref name="arquitectura99" /><ref name="Malcolm39"/> Tiam okazis konfliktoj inter la diversaj emirlandoj antaŭ la neceso establi la landlimojn inter ties teritorioj, kio ĝis tiam ne estis tiom utila; en 1940, por ekzemplo, okazis tia konflikto inter Dubajo kaj Ŝarĵo, kiu estis solvita de la brita registaro pere de averto haltigi liveradon de municio se oni ne finigu la polemikon.<ref name="andrea21" /> Simila situacio okazis en 1947, tiam inter Dubajo kaj Abudabio,<ref name="dxbadconflict">Walker, J. F. (1994). Documentary Studies in Arabian Geopolitics: UAE: Internal Boundaries And The Boundary With Oman. ISBN 1852075759.</ref> solvita denove fare de la britoj pere de la difino de definitiva landlimo inter ambaŭ regionoj.<ref name="rashasian">Schofield kaj Schofield, 2012, p. 175</ref> En la 1950-aj jaroj, la brita registaro translokigis siajn administrajn oficejojn el Ŝarĵo al Dubajo. La aligo de [[elektra energio|elektraj]] kaj [[telefono|telefonaj]] retoj, sanservoj unuarangaj, novaj edukmodeloj, korpuso de loka polico kaj [[municipo]] zorga pri projektoj por disvolvigo de la ĉefurbo estis la ĉefa tialo por la ŝanĝo.<ref name="Malcolm39" /> Oni konstruis flughavenon en la samnoma ĉefurbo<ref name="jstordubai">Melamid, Alexander (1989). «Dubai City». 3 (American Geographical Society) 79.</ref> kaj en 1955 oni enkondukis la [[cemento]]n.<ref name="arquitectura99" /> La establado de la Konsilantaro de la Ŝtatoj de Batalhalto, dediĉita al disvolvigo de kunsidoj kaj oficialaj interkonsentoj inter la diversaj ŝejĥoj, finfine estos unu el la antaŭaĵoj por la finfina formado de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.<ref name="andrea21" /> ==== 1951-2000 ==== [[Dosiero:Dubai's Rapid Growth.ogv|eta|260ra|Filmeto kiu montras la kreskon de Dubajo el la jaro 2000 ĝis 2011<ref>Ruĝe estas konstruita grundo, nigre akvo kaj arĝentkolore la loĝejaj zonoj.</ref>]] En la 1960-aj jaroj okazis pinto de la esplorado de naftokuŝejoj,<ref name="pala" /> kaj en tiu jardeko Dubajo pliigis ankaŭ sian komercan agadon kun aliaj landoj kiel [[Barato]] kaj [[Pakistano]].<ref name="emirateshis">[https://www.emirates.com/english/destinations_offers/discoverdubai/aboutdubai/dubaihistory.aspx «Dubai history»] (en angla). Emirates. Konsultita la 9an de julio 2019.</ref> Kvar jarojn post Abudabio ekeksportis nafton,<ref name="Year13 6" /> oni trovis en 1966 la unuajn subterajn kuŝejojn en Dubajo<ref name="andrea21" /> en zono je 97&nbsp;km de la ĉefurbo.<ref name="andrea21" /> La ŝejĥo Raŝin bin Said Al Maktum aludis al la zono kiel «naftokampo de Fateh», termino en araba kies signifo estas «bona sorto».<ref name="emirateshis" /><ref name="Dubaipet">[https://www.dubaipetroleum.ae/about.php «Leading Dubai's Petroleum Industry»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180324025138/http://dubaipetroleum.ae/about.php |date=2018-03-24 }} (en angla). Dubai Petroleum Establishment. Konsultita la 27an de decembro 2012.</ref> Poste, Bin Said donis koncedojn al diversaj eksterlandaj entreprenoj por la elfosado de nafto;<ref name="pop7" >[https://www.ite.org/traffic/documents/ «Historic population statistics» (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120920024455/http://www.ite.org/traffic/documents/ |date=2012-09-20 }} Ite.org. Konsultita la 27an de decembro 2012. Historic population statistics Jam ne plu disponebla.</ref> en 1968, la entrepreno Continental Oil Company anoncis la konstruadon de submara instalaĵo de stokejo en Fateh, kun enhavkapablo por 79 000m³, kiu anstataŭis la permanan transporton de la nafto pere de cisternokamionoj.<ref>[https://www.nytimes.com/1968/06/12/archives/development-is-set-for-fateh-oil-field.html «Development Is Set For Fateh Oil Field».] [[The New York Times]] (en angla). 12a de junio 1968. Konsultita la 10an de julio 2019. (subskribno postulata).</ref> Tiun saman jaron, la brita registaro subkomprenigis, ke ĝi dissolvos la interkonsenton de la Ŝtatoj de Batalhalto, kaj samtempe la ŝejĥoj de Dubajo kaj Abudabio studis pri la ebloj establi novan landon.<ref name="andrea21" /> Post la finkonstruo de la submara stacio fare de Continental en 1969,<ref name="Dubaipet" /> Dubajo ekeksportis sian nafton.<ref name="Year13 6" /><ref name="andrea21" /> La 2an de decembro 1971 la jeques de los Estados de la Tregua se reunieron y acordaron la formación de una federación denominada «Emiratos Árabes Unidos»,<ref name="andrea21" /> que se incorporó casi de manera instantánea a la [[Araba Ligo]].<ref name="emirateshis" /> [[Zajid bin Sultan Al Nahjan]], la Ŝejĥo de Abudabio estis elektita kiel unua prezidanto de la EAU, dum Raŝid, de Dubajo, enposteniĝis kiel vicprezidanto. Por la verkistino Schulte-Peevers, el tiu okazaĵo, «Dubajo iĝis unu el la urbo-ŝtatoj plej stabilaj, pro sia politika situacio, en la araba mondo».<ref name="andrea21" /> La enspezoj generitaj de la eksportado de la nafto ebligis, ke la Registaro de Dubajo investu en diversaj projektoj de infrastrukturo kiuj inkludis konstruaĵojn, aŭtoŝoseojn kaj oleoduktojn.<ref name="pala" /> La indico de loĝantaro pliiĝis je pli ol 300 % inter 1968 kaj 1975,<ref name="pop7"/> kio faris de Dubajo la duan emirlandon plej loĝatan de la EAU, superita nur de Abudabio kiu havas nur preskaŭ 30 000 loĝantojn pliajn.<ref name="Malcolm18">Peck, 1986, p. 18</ref> En 1979, oni inaŭguris la havenurbon [[Ĝebel Ali]], konsiderata kiel la «artefarita haveno plej granda de la mondo» kun granda influo en la Persa Golfo,<ref>[https://www.thenational.ae/uae/jebel-ali-port-where-the-uae-meets-the-rest-of-the-world-1.417194 «Jebel Ali Port: where the UAE meets the rest of the world».] The National. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj samtempe oni ekkonstruis la nuboskrapulon de la [[Monda Komerca Centro Dubaja]] — unua altega strukturo de la ĉefurbo —, kaj la servojn de la [[Dubaja Internacia Flughaveno]] kaj de la [[Ekonomilibera Zono de Ĝebel Ali]].<ref name="emirateshis" /> [[Dosiero:Jebel Ali Free Zone 04.jpg|eta|maldekstra|260ra|Stokejoj da nafto en la Ekonomilibera Zono de [[Ĝebel Ali]].]] Post la [[Iran-Iraka Milito]], en la 1980-aj jaroj, en kiu la EAU apogis Irakon ekonomie, la interna politiko centriĝis en la serĉado de alternativoj por generi plej altajn enspezojn kaj eviti la rektan dependon el nafto.<ref name="pala" /> Por Dubajo, tio rezultis nemalhavebla ĉar ties rezervoj estas pli limigitaj ol tiuj de aliaj emirlandoj de la federacio.<ref>al-Abed, Hellyer kaj Vine, 2006, p. 86.</ref> En 1990, Maktum bin Raŝid Al Maktum anstataŭis sian ĵus mortintan patron kiel ŝejĥo de Dubajo kaj vicprezidanto de la EAU.<ref name="pala" /> Kvin jarojn poste, lia frato, [[Mohamed bin Raŝid Al Maktum]], estis elektita kiel heredoprinco, kaj iĝis la nova reganto ''[[de facto]]'' de la emirlando. La turisma sektoro havis pinton meze de la 1990-aj jaroj, post la organizado de eventoj kiel la Dubaja Vendofestivalo<ref name="Shoppingfestival">[https://web.archive.org/web/20121228093736/http://www.dubaievents.ae/en/festival/festivals/dubai-shopping-festival «The Dubai Shopping Festival».] Dubaievents.ae (en angla). Arkivita el la originalo la 28an de decembro 2012. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj la Dubaja Mondopokalo de [[ĉevalkurado]], krom la konstruado de la luksa [[Hotelo Araba Turo]] monde konata pro sia desegno kun formo de [[velo]].<ref name="andrea21" /><ref name="velaburj">[https://www.e-architect.co.uk/dubai/burj-al-arab «Burj al Arab, Dubai».] E-architect.co.uk (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> === 2000aj jaroj-aktualo === [[Dosiero:Burj Dubai 001.jpg|eta|450ra|[[Burĝ Ĥalifa]] kaj la nuboskrapuloj de Dubajo, 2010.]] Komence de la 2000-aj jaroj la prezo de la nafto malpliiĝis kaj la EAU plenumis serion de ekonomiaj strategioj por progresi baze sur [[turismo]], [[telekomunikado]], [[aviado]] kaj eksportado de [[aluminio]], inter aliaj areoj.<ref name="pala" /> La arkitekturaj projektoj plue etendiĝis kaj oni inaŭguris diversajn liberekonomiajn zonojn kiel la Dubaja Komunikurbo, la teknologia parko Dubaja Interreta Urbo kaj la [[Dubaja Scio-Vilaĝo]]. Siaflanke, oni startis la vorkojn de la {{J|artefarita insulo}} [[Palm-insuloj]], de la nuboskrapulo [[Burĝ Ĥalifa]] kaj de la Dubaja Vendejaro,<ref name="emirateshis" /> ĝis en 2008 alvenis ekonomia krizo kiu okazigis la paralizon de nombraj projektoj pro manko de enspezeblo.<ref name="llamas">Llamas, Manuel (4a de junio 2013). [http://elmed.io/dubai-renace-de-sus-cenizas/ «Dubái renace de sus cenizas».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190710010658/http://elmed.io/dubai-renace-de-sus-cenizas/ |date=2019-07-10 }} Elmed.io. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Komence de 2013 Dubajo estis elektita kiel sidejo de la [[Internacia ekspozicio]] por [[2020]], nome la unua okazo kiam tiu evento realiĝos en Mezoriento. Ties strategia programo por la ekspozicio «temas pri la elteneblo kaj la promeso financi plinovigajn projektojn de [[sunenergio]] kaj [[trinkakvo]] kiuj ebligu etendi tiujn bazajn servojn al la komunumoj kiuj bezonas ilin».<ref>[https://www.archdaily.mx/mx/02-314284/se-revela-el-plan-maestro-para-la-exposicion-universal-dubai-2020 «Se revela el Plan Maestro para la Exposición Universal Dubai 2020». Archdaily.mx. 2013. Konsultita la 10an de julio 2019. ]</ref><ref name="paísexpo2020">Espinosa, Ángeles (27a de novembro 2013). [https://elpais.com/sociedad/2013/11/27/actualidad/1385540519_111188.html «Dubái, elegida como sede de la Exposición Universal 2020».] El País. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Laŭ informo prilaborita de The Big 5 — nome entreprenaro por konstruado en Mezoriento —, meze de 2016 estis 3700 konstruataj vorkoj en Dubajo, kun proksimuma investado tiom alta kiom ĝis 400 000 milionoj da usonaj dolaroj.<ref>[https://www.albawaba.com/business/dubai-has-3700-ongoing-construction-projects-worth-400-billion-875064 «Dubai has 3,700 ongoing construction projects worth $400 billion».] Albawa.com (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Inter tiuj verkoj menciindas la ''IMG Worlds of Adventure'', katalogita kiel «plej granda ŝirmita [[temparko]] de la mondo»,<ref>[https://www.20minutos.es/noticia/2826279/0/dubai-mayor-parque-tematico-cubierto-mundo-img/ «Abre en Dubai el mayor parque temático cubierto del mundo».] 20 minutos. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> ''Bluewaters Island'', nome insulo kun placoj, hoteloj kaj giganta rado 260 metrojn alta nomita Dubaja Okulo;<ref>[https://elcorreo.ae/turismo/ultima-atraccion-dubai-noria-bluewaters-island «La última atracción de Dubai, la noria de Bluewaters Island».] El Correo del Golfo. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> la Turo Dubaja Kanalo, nome nuboskrapulo pli alta ol la Burĝ Ĥalifa;<ref name="calatrava">[https://elcorreo.ae/emiratos/torre-calatrava-en-dubai-tendra-10-terrazas-mirador-con-vistas-360-grados «La torre de Calatrava en Dubai tendrá 10 terrazas y un mirador con vistas de 360 grados».] El Correo del Golfo. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> krom la lokoj Urbo Mohammed Bin Raŝid Al Maktum City - Distrikto Unua<ref name="Rashid">[https://www.thenational.ae/business/property/meydan-sobha-launches-third-phase-of-mbr-city-district-one-in-dubai-1.200578 «Meydan Sobha launches third phase of MBR City District One in Dubai».] Meydansobha.com (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj Dubai World Central.<ref name="WorldCentral">[https://web.archive.org/web/20150219210409/http://www.dwc.ae/about-dwc/ «ABOUT DWC»] (en angla). Dubai World Central. Arkivita el la originalo la 19an de februaro 2015. Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> == Vidindaĵoj == El la urbaj vidindaĵoj menciindas: la [[Granda Moskeo (Dubajo)|Granda Moskeo]] kun la plej alta [[minareto]] de la urbo,<ref>[http://www.dubaicity.com/Attractions/..%5CAttractions%5Cgrand-mosque.htm DubaiCity.com] [https://web.archive.org/web/20101216073338/http://www.dubaicity.com/Attractions/..%5CAttractions%5Cgrand-mosque.htm] 16a de decembro, 2010</ref> kaj la bluazuleĥa [[Irana Moskeo (Dubajo)|Irana Moskeo]], [[Abu Hejl]], [[Zabil]], Kristana Templo, ankaŭ hoteloj, komerc-centroj k.a. Dubaj estas nomata "[[Venecio]] de la Golfo". La [[Muzeo de la estonteco (Dubajo)|Muzeo de la Estonteco]], oficiale la ''Museum of the Future'' ( arabe متحف المستقبل‎, DMG: Matḥaf al-Mustaqbal) estas noviga muzeo en la koro de Dubajo. == Ekonomio == [[Dosiero:Zabeel Park.jpg|eta|300ra|Dubajaj nuboskrapuloj viditaj el la Parko [[Zabil]].]] Pro sia strategia situo, siaj imposta politiko favoraj al la eksterlanda investado, sia [[ekonomio|ekonomia]] stabileco kaj la multnombraj projektoj de infrastrukturo, Dubajo plifirmiĝis kiel [[Tutmonda civitaneco|kosmopolita]] pornegoca emirlando.<ref>[https://gulfbusiness.com/iraq-asks-oil-majors-downsize-costly-dubai-offices/ «Iraq asks oil majors to downsize costly Dubai offices».] Gulfbusiness.com (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Ĝia [[MEP]] plutenis ĉiujaran kreskon de ĉirkaŭ 3% el 2010,<ref>[https://www.dsc.gov.ae/en-us/Pages/NationalAccounts.aspx «National Accounts».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180627144410/https://www.dsc.gov.ae/en-us/Pages/NationalAccounts.aspx |date=2018-06-27 }} Dsc.gov.ae (en angla). Konsultita la 10an de julio 2010. Centro de Statistiko de Dubajo.</ref> kvankam inter 1975 kaj 2008 havis pliigon de inter 6 kaj 9%, simila al la pliigo de [[Hongkongo]] kaj [[Singapuro]].<ref name="dubai.ae economy">[https://www.thenational.ae/business/dubai-33-year-growth-rate-was-world-s-fastest-1.275416 «Dubai 33-year growth rate was world’s fastest».] Thenational.ae (en angla). Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> En 2017, ties [[Malneta enlanda produkto|teoria MEP]] estis de 410.56 mil milionoj da [[UAE-dirhamo]]j — nome 111.79 mil milionoj da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]]—<ref name="GDP2017">[https://www.dsc.gov.ae/Report/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%80%D8%A7%D8%AA%D9%80%D8%AC%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%D9%84%D8%A5%D9%85%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1%D8%A9%20%D8%AF%D8%A8%D9%80%D9%80%D9%8A%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%80%D8%B9%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9%202017.pdf Gross Domestic Product at Current Prices - Emirate of Dubai] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180627144407/https://www.dsc.gov.ae/Report/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%80%D8%A7%D8%AA%D9%80%D8%AC%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%D9%84%D8%A5%D9%85%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1%D8%A9%20%D8%AF%D8%A8%D9%80%D9%80%D9%8A%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%80%D8%B9%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9%202017.pdf |date=2018-06-27 }} Dsc.gov.ae Centro de Statistiko de Dubajo, araba kaj angla 2017-2016 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj tio egalas al ĉirkaŭ unu triono de tiu de la tuta lando, ĉirkaŭkalkulita tiun saman jaron en 1.4 mil milionoj da AED — 382.57 mil milionoj da dolaroj —.<ref>[http://fcsa.gov.ae/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2Fen-us%2FLists%2FD_StatisticsSubject%2FAttachments%2F769%2FFinal%20NA%20Estimates%202017%20(A-E).xlsx National Accounts Estimates 1975 - 2017]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 11a de junio de 2018 araba kaj angla XLS Centro de Statistiko de Dubajo, Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> La enspezo de Dubajo devenaj el la nafto malpliiĝis ekde la 2000-aj jaroj ĝis egali 1 % de ĝia enspezo, spite la havon de la dua rezervo da nafto plej granda de la EAU.<ref name="oilrev">[http://gulfnews.com/business/economy/dubai-s-economy-outperforming-global-growth-defying-downward-trends-1.2063221 Dubai’s economy outperforming global growth, defying downward trends] Gulfnews.com angla 23a de julio 2017 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref><ref>[http://www.abo.net/oilportal/topic/view.do?contentId=2175041 Emirates economy becoming more diversified] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306102258/http://www.abo.net/oilportal/topic/view.do?contentid=2175041 |date=2016-03-06 }} 16a de decembro 2013 Roger, Lina Abo.net angla Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> La rezervo de nafto de Dubajo estis ĉirkaŭkalkulita en proksimume kvar mil milionoj da bareloj. En 1991 la produktindico estis de ĝis 410 000 bareloj ĉiutage; ekde tiam la produktado malpliiĝis, kaj en 2010 oni produktis inter 50 000 kaj 70 000 bareloj, kontraŭ la 2,8 milionoj da ĉiutagaj bareloj produktitaj de Abudabio. Ĝiaj naftokampoj estas Fateh, Sudokcidenta Fateh, Falah, Raŝid kaj Margham, kiuj estas ekspluatitaj ĉefe fare de la Dubaja Petrolkompanio. En 2016, la entrepreno ''Emirates National Oil Company'' de Dubajo anoncis la ekspansion de sia rafinejo en Ĝebel Ali por pliigi la ĉiutagan produktadon de bareloj de la emirlando al ĉirkaŭ 210 000.<ref>Vidu Gulfnews.com [http://gulfnews.com/business/oil-in-dubai-history-timeline-1.578333 «Oil in Dubai: History & timeline»]; Moneycontrol Business News, [http://www.moneycontrol.com/news/business/dubais-oil-discoverydubais-debt_440035.html «Dubai's oil discovery and Dubai's debt»]; Thenational.ae, [http://www.thenational.ae/business/industry-insights/energy/abu-dhabis-oil-output-at-2-8m-barrels-per-day «Abu Dhabi's oil output at 2.8m barrels per day»]; Ameinfo.com, [http://ameinfo.com/energy/oil-gas/dubai-oil-refinery-expansion/ «Dubai oil major announces $1bn expansion to add 70,000 bpd»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180627173207/https://ameinfo.com/energy/oil-gas/dubai-oil-refinery-expansion/ |date=2018-06-27 }} (en angla). Konsultitaj la 10an de julio 2019.</ref> [[Dosiero:DubaiMarinaPanorama.jpg|eta|300ra|maldekstre|[[Dubaja Jakthaveno]].]] La ekonomiaj sektoroj de konstruado kaj nemoveblaĵoj havas konsiderindan efikon en la emirlando<ref name="bbcllora">[http://www.bbc.co.uk/news/business-11837714 Dubai's debt crisis: One year on] Watson, Katy [[BBC]] angla, 25a de novembro 2010 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> kaj ili koncentras la plej parton de la registara investado.<ref name="dubai.ae economy"/> La ekonomia krizo kiun suferis Dubajo en 2008 okazis ĉefe pro la havigo de kreditoj de financado por infrastrukturaj vorkoj, kaj pro la konstanta plialtigo de la prezoj de la nemoveblaĵoj, kio favoris la formadon de [[ekonomia bobelo|financa bobelo]]<ref>[http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/constructionandproperty/3489393/Dubais-Palm-Jumeirah-sees-prices-fall-as-crunch-moves-in.html Dubai's Palm Jumeirah sees prices fall as crunch moves in] The Telegraph, 20a de novembro 2008 Konsultita la 10an de julio 2019. Amistead, Louise angla.</ref> kiu eksplodinte rezultis negative en la [[rekta eksterlanda investado]].<ref name="llamas"/> Pli ĵuse, la distrikto [[Dubaja Jakthaveno]] elstaris kiel unu de la ĉefaj nemoveblaj aksoj de la emirlando,<ref name="gulfnews42">[http://gulfnews.com/business/economy/dubai-shows-new-wave-of-economic-growth-1.1247425 Dubai shows new wave of economic growth] Gulfnews.com en angla 26a de oktobro 2013 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> dum la organizado de la Internacia Ekspozicio de 2020, okazonta en Dubajo, altiris nacian kaj eksterlandan investadon, speciale de la azia merkato.<ref name="outlaw">[http://www.out-law.com/en/articles/2014/april/dubai-construction-attracts-increased-foreign-investment-as-united-arab-emirates-predict-20-growth-in-2014/ Dubai construction attracts increased foreign investment as United Arab Emirates predict 20% growth in 2014] Out-law.com angla 1a de aprilo 2014, Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Granda parto de la registara investado en infrastrukturo estis dediĉitaj al hoteloj kaj al komercaj kaj distraj instalaĵoj.<ref name="dubai.ae economy"/> Alia grava sektoro en la ekonomio estas tiu de la aviado, kiu kontribuas per ĉirkaŭ 30 % al la MEP.<ref>[http://www.emirates.com/media-centre/aviation-to-contribute-531-billion-to-dubais-economy-375-to-its-gdp-and-will-support-over-750000-jobs-by-2020 Aviation to contribute $53.1 billion to Dubai’s economy, 37.5% to its GDP and will support over 750,000 jobs by 2020] angla, Emirates, 17a de novembro 2014 Konsultita la 10an de julio 2019.</ref> Estas ankaŭ grupo de servoj por [[Kosmonaŭtiko]], establitaj fare de la sociod Dubai Aerospace Enterprise, kiu celas iĝi «la plej plinoviga kaj sukcesa de la kosmonaŭtika industrio de la tuta mondo».<ref>Taylor-Evans et al., 2013, p. 96</ref> [[Ihmaar Alkarija]] (arabe إعمار العقارية, latinliterigite Iʿmār al-ʿAqārīya) estas konstrua firmao, kiu organizas kaj la planadon, konstruadon kaj ludonadon de loĝaj kaj komercaj konstruaĵoj en Dubajo. == Edukado kaj socia vivo == [[Amerika Universitato en Dubajo|Usona Universitato en Dubajo]] Vivi en Dubajo estas malfacila, ĉar la tiea vivoritmo estas rapidega kaj ĉiu laboro estas tre postulema. Bankoj fermiĝas nur vendrede kaj en la butikcentroj ili restas malfermataj ĝis la 22-a horo (sekvante la butikumajn horojn). Vendejaj centroj ne havas fermotagon kaj estas malfermataj ĉiujn tagojn de la jaro. [[Vokocentro]]j funkcias preskaŭ ĝis noktomezo<ref>(en) ''[https://community.globalvoices.org/2017/06/meet-lara-al-malakeh-who-fell-in-love-at-first-sight-with-global-voices/ Meet Lara Al Malakeh, Who Fell in Love at First Sight with Global Voices]''</ref>. == Demografio == [[Dosiero:Etisalat Tower 2, Dubai World Trade Centre, and Dubai World Trade Centre Residence on 28 December 2007.jpg|eta|270ra|Turo de [[Monda Komerca Centro Dubaja|World Trade Centre]] (centre); antaŭ ĝi [[viadukto]] de [[Dubaja Metroo]], decembro 2007.]] Laŭ ĉirkaŭkalkuloj de la Centro de Statistikoj de Dubajo, en 2018 la loĝantaro de la emirlando estis de 3 192 275 loĝantoj, nome 2 233 390 viroj kaj 958 885 virinoj (malofta proporcio en aliaj landoj), kun averaĝa aĝo de 30 jaroj.<ref name="pop1">[https://www.dsc.gov.ae/Report/DSC_SYB_2018_01%20_%2005.pdf Population by Gender and Age Groups - Emirate of Dubai] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190329222826/https://www.dsc.gov.ae/Report/DSC_SYB_2018_01%20_%2005.pdf |date=2019-03-29 }} Dsc.gov.ae Alirita la 10a de julio 2019 Centro de Statistikoj de Dubajo 2018, 2017, 2005 araba kaj angla PDF</ref> Pro tio, la [[loĝdenseco]] estas de 775.95 loĝ/km², nome sepfoje pli alta ol la tutlanda cifero. Samjare la [[naskindico]] estis de 10.7 naskoj por ĉiu milo da loĝantoj kaj la [[mortindico]] estis de 0.87 forpasoj por ĉiu milo da loĝantoj.<ref name="healthstats">[https://www.dha.gov.ae/DHAOpenData/Annual%20Statistical%20Books/Annual%20Statistical%20Report%202017.pdf «Dubai Annual Health Statistical Report 2017» (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181002180544/https://www.dha.gov.ae/DHAOpenData/Annual%20Statistical%20Books/Annual%20Statistical%20Report%202017.pdf |date=2018-10-02 }} (en araba kaj angla). Sansistemo de Dubajo. 15a de aŭgusto 2018. Alirita la 10an de julio 2019.</ref> === Etnaj grupoj kaj lingvoj === La plej parto de la loĝantoj en la emirlando estas de sud-sudorienta azia deveno — la lokanoj estas minoritato de ĉirkaŭ 20 % de la totalo —, ĉefe de [[Bangladeŝo]], [[Barato]] kaj [[Pakistano]], sed estas ankaŭ kolonioj de [[Somalio|somalianoj]];<ref name="migrationinformation">[http://www.mapsofworld.com/dubai/facts.html Dubai Facts] angla Maps of World Alirita la 10an de julio 2019</ref><ref>[url= https://www.quora.com/What-is-the-exact-population-breakdown-of-the-UAE-by-nationality What is the exact population breakdown of the UAE by nationality?] angla, Quora, Al-Hajri, Noor 27a de majo 2013 Alirita la 10an de julio 2019.</ref> estas ankaŭ 100 000 britoj en la ĉefurbo, kio faras ilin la plej granda grupo devena el okcidenta ŝtato.<ref>[http://www.arabianbusiness.com/dubai-leads-british-exodus-overseas-49627.html Dubai leads British exodus overseas] Arabianbusiness.com 21a de majo de 2008 Alirita la 10an de julio 2019. angla Malik, Talal</ref> Aliflanke, unu kvarono de la emirlandanoj estas de [[Irano|irana deveno]].<ref>[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00E1EF839550C778CDDAB0994DD404482 Young Iranians Follow Dreams to Dubai] [[The New York Times]] Fattah, Hassan M. 4a de decembro 2005 Alirita la 10an de julio 2019.</ref> Kvankam oni ne povis identigi la ŝtatanecon de 16 % de la cetera loĝantaro kiu vivas en loĝejaroj por laboristoj, oni konsideras, ke ili devenas el Azio.<ref>Edwards Robert, The changing demographics of the UAE, HSBC Economic Bulletin, HSBC Middle East Inc, 2004.</ref> La [[araba lingvo|araba]] estas la oficiala kaj ŝtata lingvo en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, kaj la [[Golfa araba]] estas la dialekto parolata de la emirlandaj lokanoj.<ref name="idioma">Christensen, 2010, p. 174</ref> Komune, la [[angla]] estas uzata kiel dua lingvo, ĉefe inter enmigrintoj. Kiel rezulto de la amasa enmigrado, aliaj lingvoj amplekse parolataj en Dubajo estas la [[urdua]], [[hindia]], [[persa]], [[bengala]], [[Panĝaba lingvo|panĝaba]], [[paŝtoa]], [[malaja]], [[tamila]], [[telugua]], [[baluĉa]], [[Tagaloga lingvo|tagaloga]] kaj [[ĉina]], inter aliaj.<ref>[http://www.justlanded.com/english/Dubai/Dubai-Guide/Language/Languages Languages spoken in Dubai] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151017084537/https://www.justlanded.com/english/Dubai/Dubai-Guide/Language/Languages |date=2015-10-17 }} 27a de decembro 2012 angla Just Landed.com</ref> === Religio === La artikolo 7a de la Provizora Konstitucio de la UAE deklaras [[islamo]]n kiel la oficiala [[ŝtata religio]], kaj [[sunaismo]] estas la doktrino plej praktikata de la lokanoj.<ref name="relig" /> La registaro subvencias preskaŭ 95 % de la moskeoj kaj subtenas ĉiujn [[imamo]]jn, kaj krome la plej gravaj ofte ricevas riĉajn donacojn el privatuloj.<ref name="loc_religion">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/UAE.pdf Country Profile: United Arab Emirates (UAE)] LOC.gov Biblioteko de la Usona Kongreso 2007 Alirita la 10an de julio 2019. Arkivita en [https://web.archive.org/web/20121009172200/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/UAE.pdf] la 9an de oktobro 2012 PDF</ref> En la urbo Dubajo estas grupoj apartenantaj al aliaj religioj, ĉefe sekvantoj de [[kristanismo]], [[hinduismo]], [[sikismo]], [[bahaismo]] kaj [[budismo]].<ref name="relig">[http://www.dubaivisitguide.com/Religion-in-Dubai.html Religion in Dubai] Dubai Visit Guide.com Alirita la 10an de julio 2019. 2009 Arkivita en [https://web.archive.org/web/20120823025451/http://www.dubaivisitguide.com/Religion-in-Dubai.html] la 23an de aŭgusto 2012 angla.</ref> La neislamaj grupoj rajtas disponi el propra preĝejo, kie ili povas praktiki sian religion libere post postuli la koncedon de tereno kaj permeson por konstrui komplekson. Tiuj kiuj ne havas propran konstruaĵon devas uzi la instalaĵojn de aliaj religiaj organizoj aŭ praktiki sian kulton hejme.<ref>[http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?dlid=192911 International Religious Freedom Report 2011 – United Arab Emirates] State.gov Alirita la 10an de julio 2019. Usona Ŝtata Departemento 2011 angla</ref> La neislamaj grupoj rajtas anonci la funkciojn de sia religio; tamen, estas tute malpermesita la [[prozelitismo]] kaj la distribuado de religia literaturo, sub risko de krima proceso, enkarcerigo kaj deviga ellandigo pro konduto ofenda al islamo.<ref name="loc_religion" />{{Commons|Dubai}} == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] en Dubajo. == Trafiko == Apud la urbo estas unuaklasa [[Dubaja Internacia Flughaveno|internacia flughaveno]], kiu kunligas la emirlandojn kun 90 urboj de la mondo. Reto de la [[aŭtobuso]]j estas elstara, ankaŭ etaĝaj aŭtobusoj trafikas. Ekde [[2009]] ankaŭ [[Metroo de Dubajo|metroo]] liveras la pasaĝerojn. Fine en la golfo ŝipetoj trafikas. [[Tramtransporto en Dubajo|Tramo]] estis enservigita la {{Daton|11|11|2014}}. == Klimato == Dubajurbo havas varman dezertan [[klimato]]n. En la jaro pluvas resume 93&nbsp;mm. Inter [[majo]]-[[septembro]] preskaŭ ne pluvas, inter [[decembro]]-[[marto]] pluvas plejparto de la pluvo. La averaĝa [[temperaturo]] varias inter 22-33&nbsp;{{GdC|}}. La [[somero]]j estas ekstreme varmaj (pli ol 40&nbsp;{{GdC|}}). == Ĝemelaj urboj == * {{Flago|Germanio}} [[Frankfurt]], [[Germanio]] * {{Flago|Aŭstralio}} [[Gold Coast]], [[Aŭstralio]] * {{Flago|Ĉinio}} [[Guangzhou]], [[Ĉinio]] * {{Flago|Ĉinio}} [[Ŝanhajo]], [[Ĉinio]] * {{Flago|Japanio}} [[Osaka]], [[Japanio]] * {{Flago|Libano}} [[Bejruto]], [[Libano]] * {{Flago|Maroko}} [[Tanĝero]], [[Moroko]] * {{Flago|Rusio}} [[Moskvo]], [[Rusio]] * {{Flago|Sirio}} [[Damasko]], [[Sirio]] * {{Flago|Svislando}} [[Geneva]], [[Svislando]] * {{Flago|Turkio}} [[Istanbulo]], [[Turkio]] * {{Flago|Skotlando}} [[Dundee]], [[Skotlando]] * {{Flago|Maroko}} [[Kazablanko]], [[Maroko]] * {{Flago|Usono}} [[Detroit]], [[Miĉigano]], [[Usono]] {{-}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Burj Dubai 001.jpg|[[Burĝ Ĥalifa]], la plej alta konstruaĵo en la mondo, kaj ĉirkaŭantaj nuboskrapuloj de Dubajo, 2010. Dosiero:Dubai_Wingsuit_Flying_Trip_(7623566780).jpg|[[Palm-insuloj]] Dosiero:View_of_the_Palm_Jumeirah-dubai-2011_(2).jpg|[[Hotelo Araba Turo|Burĝ al-Arab]] Dosiero:Burj_Khalifa_lake,_Burj_Park_-_Dubai_-_United_Arab_Emirates_-_panoramio.jpg|Dubaja Fontano Dosiero:UAE_Dubai_Marina_img1_asv2018-01.jpg|Dubaja Marina Distrikto </gallery> [[Dosiero:Downtown Burj Dubai and Business Bay, seen from Safa Park.jpg|eta|centre|550ra|{{centre|Interna urboparto de Dubajurbo}}]] {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de milionurboj]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bur Dubajo}} {{Dejra}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Dubajo]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Urboj de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] [[Kategorio:Komunumoj en Dubajo]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1833]] 2t9vfa0vhosc85vv1baslko7kvxin4j 0 281350 9455086 8638431 2026-08-16T21:10:50Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455086 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Talavera de la Reina (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Talavera de la Reina | bildo = Talavera de la Reina - Basilica de Nuestra Señora del Prado 23.jpg | bildo-priskribo = urba baziliko | lando = {{Hispanio}} | regiono = {{Kastilio-Manĉo}} | provinco = [[Provinco Toledo|Toledo]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Teroj de Talavera]] | regiono-ISO = ES-TO | situo sur mapo2 = Hispanio | areo = 185.83 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 | mapo = Localización de la provincia de Toledo.svg | priskribo de = Situo de la [[provinco Toledo]] en Hispanio }} '''Talavera de la Reina''' estas urbo kaj [[municipo]] de [[Hispanio]], en la nordokcidento de la [[provinco Toledo]], en la [[regiono]] [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi estas la ĉefurbo, kaj ekonomia kaj serva, de ampleksa [[komarko]] kiu enhavas la okcidenton de la [[provinco Toledo]], la sudon de la [[Provinco Avilo]] kaj la nordorienton de [[Ekstremaduro]], konata kiel [[Teroj de Talavera]]. == Geografio == === Loĝantaro === Temas pri la unua urbo de la provinco de Toledo laŭ nombro de loĝantoj, la dua de Kastilio-Manĉo kaj 71a de Hispanio, kun populacio de {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj (INE [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]). Ĝi inkludas la submunicipon de [[Gamonal]]. [[Dosiero:Las Piedras y río Tajo.JPG|eta|maldekstra|250ra|<center>La rivero [[Taĵo]] ĉe Talavera de la Reina]] [[Dosiero:Muralla TDR.JPG|eta|maldekstra|250ra|<center>Araba pordego en la unuaj muregoj]] [[Dosiero:Talavera typicalclothes.jpg|eta|maldekstra|250ra|<center>Talaveraj knabinoj en tipaj kostumoj]] [[Dosiero:Talaveramenhires.JPG|eta|maldekstra|250ra|<center>Ceramikaj "[[menhiro]]j" (ceramikaĵoj estas grava parto de la regiona kulturo)]] === Situo === Talavera de la Reina limas norde kun la municipoj de [[Mejorada]], [[Segurilla]] kaj [[Pepino]], nordoriente kun la municipo de [[Cazalegas]], oriente kun la municipoj de [[Lucillos]] kaj [[Montearagón]], sudiriente kun la municipo de [[La Pueblanueva]], sude kun la municipo de [[Las Herencias]], sudokcidente kun la municipo de [[Calera y Chozas]], nordokcidente kun la municipo de [[Velada]] kaj troviĝas je 79 [[km]] de [[Toledo]], je 114 km de [[Madrido]] kaj de [[Ávila]] kaj je 120 km de [[Plasencia (Cáceres)|Plasencia]] kaj je 64 km de [[Navalmoral de la Mata]]. La urbon duonpartigas la rivero [[Taĵo]]: El la partoj, la norda zono estas la pli loĝata. Ĝi estas ligata al la sudaj kvartaloj per tri pontoj el kiuj unu estas de romia deveno (spite ke la resto konservata estas araba). == Gravuloj == * [[Álvaro Bautista]], motorciklisto. * [[Pedro Tenorio]], [[arkiepiskopo de Toledo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Talavera de la Reina (stacidomo)]] * [[Municipoj de la provinco de Toledo]] {{Municipoj de Provinco Toledo}} [[Kategorio:Talavera de la Reina| ]] [[Kategorio:Municipoj de Toledo]] jhz0xzmjdzlmitfr03loqhurt1cb50y 0 288954 9455378 8786149 2026-08-17T11:11:34Z ThomasPusch 1869 9455378 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=MA|zomo=10}} [[Dosiero:Larache.jpg|eta|300px]] '''Laraŝo''', [[Laraĉo]] aŭ [[Larache]] ({{Koord|35|11|N|6|9.0|W|type:city}}) ({{lang-ar|العرائش|t=Al-´Araish}}) estas [[havenurbo]] situa nordokcidente de [[Maroko]], en la [[provinco de Tetuano]], je ĉirkaŭ {{unuo|85|km}} de [[Tanĝero]] kaj je {{unuo|105|km}} de [[Tetuano]]. Ĝi situas je la marbordo de [[Atlantiko]], en la maldekstra flanko de la estuaro de la [[rivero Lukus]]. Ĝi enhavas populacion de {{unuo|107371}} loĝantoj (laŭ la censo de [[2004]]). En la ĉirkaŭo (en la maldekstra flanko de la estuario de la Lucus) troviĝas la ruinoj de [[Lixus]], setlejo de [[fenico]]j kaj poste [[Kartago|kartaga]] kio poste iĝis kolonio [[Romio|romia]] kaj parto de la romia provinco de [[Mauritania Tingitana]]. La nuna urbo estas konsiderata geografia kaj historia natura plilongigo de la antikva ''Lixus'', kiu nune estas je 3 km. Laraĉo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo donis ĝin al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. Dum la postaj jarcentoj estis posedaĵo de diversaj sultanoj kaj eĉ de Hispanio ĉirkaŭ la jaro 1610 kaj ekde 1911 ĝis 1956; dum tiu lasta epoko la urbo ege hispaniĝis kaj poste malhispaniĝis. [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] 0t690x79fc5z66bfwwloqmsmmrrwdrb 9455381 9455378 2026-08-17T11:14:48Z ThomasPusch 1869 9455381 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |ŝtato= {{Maroko}} |regiono = [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]] |regiono-ISO=MA |tipo1=reliefo |zomo=10 }} [[Dosiero:Larache.jpg|eta|maldekstra|200ra]] '''Laraŝo''', [[Laraĉo]] aŭ [[Larache]] ({{Koord|35|11|N|6|9.0|W|type:city}}) ({{lang-ar|العرائش|t=Al-´Araish}}) estas [[havenurbo]] situa nordokcidente de [[Maroko]], ĝis 2015 en la regiono [[Tanĝero-Tetuano]] kaj ekde tiam en plivastigita regiono [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]], je ĉirkaŭ {{unuo|85|km}} de [[Tanĝero]] kaj je {{unuo|105|km}} de [[Tetuano]]. Ĝi situas je la marbordo de [[Atlantiko]], en la maldekstra flanko de la estuaro de la [[rivero Lukus]]. Ĝi enhavas populacion de {{unuo|107371}} loĝantoj (laŭ la censo de [[2004]]). En la ĉirkaŭo (en la maldekstra flanko de la estuario de la Lucus) troviĝas la ruinoj de [[Lixus]], setlejo de [[fenico]]j kaj poste [[Kartago|kartaga]] kio poste iĝis kolonio [[Romio|romia]] kaj parto de la romia provinco de [[Mauritania Tingitana]]. La nuna urbo estas konsiderata geografia kaj historia natura plilongigo de la antikva ''Lixus'', kiu nune estas je 3 km. Laraĉo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo donis ĝin al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. Dum la postaj jarcentoj estis posedaĵo de diversaj sultanoj kaj eĉ de Hispanio ĉirkaŭ la jaro 1610 kaj ekde 1911 ĝis 1956; dum tiu lasta epoko la urbo ege hispaniĝis kaj poste malhispaniĝis. [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] 1peosgw8dwdltygdquqwtareapn4fmc 9455382 9455381 2026-08-17T11:16:59Z ThomasPusch 1869 9455382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |ŝtato= {{Maroko}} |regiono = [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]] |regiono-ISO=MA |tipo1=reliefo |zomo=10 }} [[Dosiero:Larache.jpg|eta|maldekstra|200ra]] '''Laraŝo''' ({{Koord|35|11|N|6|9.0|W|type:city}}) ({{lang-ar|العرائش|t=Al-´Araish}}| {{l-fr|Larache}}) estas [[havenurbo]] situa nordokcidente de [[Maroko]], ĝis 2015 en la regiono [[Tanĝero-Tetuano]] kaj ekde tiam en plivastigita regiono [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]], je ĉirkaŭ {{unuo|85|km}} de [[Tanĝero]] kaj je {{unuo|105|km}} de [[Tetuano]]. Ĝi situas je la marbordo de [[Atlantiko]], en la maldekstra flanko de la estuaro de la [[rivero Lukus]]. Ĝi enhavas populacion de {{unuo|107371}} loĝantoj (laŭ la censo de [[2004]]). En la ĉirkaŭo (en la maldekstra flanko de la estuario de la Lucus) troviĝas la ruinoj de [[Lixus]], setlejo de [[fenico]]j kaj poste [[Kartago|kartaga]] kio poste iĝis kolonio [[Romio|romia]] kaj parto de la romia provinco de [[Mauritania Tingitana]]. La nuna urbo estas konsiderata geografia kaj historia natura plilongigo de la antikva ''Lixus'', kiu nune estas je 3 km. Laraĉo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo donis ĝin al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. Dum la postaj jarcentoj estis posedaĵo de diversaj sultanoj kaj eĉ de Hispanio ĉirkaŭ la jaro 1610 kaj ekde 1911 ĝis 1956; dum tiu lasta epoko la urbo ege hispaniĝis kaj poste malhispaniĝis. [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] fzt1p8zleml8duvts89eijff3ro7sci 9455383 9455382 2026-08-17T11:18:10Z ThomasPusch 1869 9455383 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |ŝtato= {{Maroko}} |regiono = [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]] |regiono-ISO=MA |tipo1=reliefo |zomo=10 }} [[Dosiero:Larache.jpg|eta|maldekstra|200ra]] '''Laraŝo''' ({{Koord|35|11|N|6|9.0|W|type:city}}) ({{lang-ar|العرائش|t=Al-´Araish}}| {{l-fr|Larache}}) estas [[havenurbo]] situa nordokcidente de [[Maroko]], ĝis 2015 en la regiono [[Tanĝero-Tetuano]] kaj ekde tiam en plivastigita regiono [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]], je ĉirkaŭ {{unuo|85|km}} de [[Tanĝero]] kaj je {{unuo|105|km}} de [[Tetuano]]. Ĝi situas je la marbordo de [[Atlantiko]], en la maldekstra flanko de la estuaro de la [[rivero Lukus]]. Ĝi enhavas populacion de {{unuo|107371}} loĝantoj (laŭ la censo de [[2004]]). En la ĉirkaŭo (en la maldekstra flanko de la estuario de la Lucus) troviĝas la ruinoj de [[Lixus]], setlejo de [[Fenicio]] kaj poste de [[Kartago]] kio poste iĝis kolonio [[Romio|romia]] kaj parto de la romia provinco de [[Mauritania Tingitana]]. La nuna urbo estas konsiderata geografia kaj historia natura plilongigo de la antikva ''Lixus'', kiu nune estas je 3 km. Laraĉo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo donis ĝin al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. Dum la postaj jarcentoj estis posedaĵo de diversaj sultanoj kaj eĉ de Hispanio ĉirkaŭ la jaro 1610 kaj ekde 1911 ĝis 1956; dum tiu lasta epoko la urbo ege hispaniĝis kaj poste malhispaniĝis. [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] 7q7hnouh020ta8fa3clt0td2udvcvjf 9455385 9455383 2026-08-17T11:19:13Z ThomasPusch 1869 9455385 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |ŝtato= {{Maroko}} |regiono = [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]] |regiono-ISO=MA |tipo1=reliefo |zomo=10 }} [[Dosiero:Larache.jpg|eta|maldekstra|200ra]] '''Laraŝo''' ({{Koord|35|11|N|6|9.0|W|type:city}}) ({{lang-ar|العرائش|t=Al-´Araish}}| {{l-fr|Larache}}) estas [[havenurbo]] situa nordokcidente de [[Maroko]], ĝis 2015 en la regiono [[Tanĝero-Tetuano]] kaj ekde tiam en plivastigita regiono [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]], je ĉirkaŭ {{unuo|85|km}} de [[Tanĝero]] kaj je {{unuo|105|km}} de [[Tetuano]]. Ĝi situas je la marbordo de [[Atlantiko]], en la maldekstra flanko de la estuaro de la [[rivero Lukus]]. Ĝi enhavas populacion de {{unuo|107371}} loĝantoj (laŭ la censo de [[2004]]). En la ĉirkaŭo (en la maldekstra flanko de la estuario de la Lucus) troviĝas la ruinoj de [[Lixus]], setlejo de [[Fenicio]] kaj poste de [[Kartago]] kio poste iĝis kolonio [[Romio|romia]] kaj parto de la romia provinco de [[Mauritania Tingitana]]. La nuna urbo estas konsiderata geografia kaj historia natura plilongigo de la antikva ''Lixus'', kiu nune estas je 3 km. Laraŝo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo donis ĝin al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. Dum la postaj jarcentoj ĝi estis posedaĵo de diversaj sultanoj kaj eĉ de Hispanio ĉirkaŭ la jaro 1610 kaj ekde 1911 ĝis 1956; dum tiu lasta epoko la urbo ege hispaniĝis kaj poste malhispaniĝis. [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] kzctgyuujhdnt84i7c28s6su5ahkn7q 9455397 9455385 2026-08-17T11:48:03Z ThomasPusch 1869 9455397 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |ŝtato= {{Maroko}} |regiono = [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]] |regiono-ISO=MA |tipo1=reliefo |zomo=10 }} [[Dosiero:Larache.jpg|eta|maldekstra|200ra]] '''Laraŝo''' laŭ la [[franca]] urbonomo ''Larache'', {{prononco|laRAŜ}} aŭ {{lang-ar|العرائش|t=Al-'Araish}}, sekve de tio en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 nomata '''Ariŝo'''<ref>en la vasta dupaĝa mapo 27 de la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971</ref> ({{Koord|35|11|N|6|9.0|W|type:city}}) (| {{l-fr|}}) estas [[havenurbo]] situa nordokcidente de [[Maroko]], ĝis 2015 en la regiono [[Tanĝero-Tetuano]] kaj ekde tiam en plivastigita regiono [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]], je ĉirkaŭ {{unuo|85|km}} de [[Tanĝero]] kaj je {{unuo|105|km}} de [[Tetuano]]. Ĝi situas je la marbordo de [[Atlantiko]], en la maldekstra flanko de la estuaro de la [[rivero Lukus]]. Ĝi enhavas populacion de {{unuo|107371}} loĝantoj (laŭ la censo de [[2004]]). En la ĉirkaŭo (en la maldekstra flanko de la estuario de la Lucus) troviĝas la ruinoj de [[Lixus]], setlejo de [[Fenicio]] kaj poste de [[Kartago]] kio poste iĝis kolonio [[Romio|romia]] kaj parto de la romia provinco de [[Mauritania Tingitana]]. La nuna urbo estas konsiderata geografia kaj historia natura plilongigo de la antikva ''Lixus'', kiu nune estas je 3 km. Laraŝo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo donis ĝin al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. Dum la postaj jarcentoj ĝi estis posedaĵo de diversaj sultanoj kaj eĉ de Hispanio ĉirkaŭ la jaro 1610 kaj ekde 1911 ĝis 1956; dum tiu lasta epoko la urbo ege hispaniĝis kaj poste malhispaniĝis. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] ckkf8pibxv0b2xd31pwe7r6jllqbq1h 9455399 9455397 2026-08-17T11:48:56Z ThomasPusch 1869 9455399 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |ŝtato= {{Maroko}} |regiono = [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]] |regiono-ISO=MA |tipo1=reliefo |zomo=10 }} [[Dosiero:Larache.jpg|eta|maldekstra|200ra]] '''Laraŝo''' laŭ la [[franca]] urbonomo ''Larache'', {{prononco|laRAŜ}} aŭ {{lang-ar|العرائش|t=Al-'Araish}}, sekve de tio en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 nomata '''Ariŝo'''<ref>en la vasta dupaĝa mapo 27 de la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971</ref> ({{Koord|35|11|N|6|9.0|W|type:city}}) estas [[havenurbo]] en nordokcidenta [[Maroko]], ĝis 2015 en la regiono [[Tanĝero-Tetuano]] kaj ekde tiam en plivastigita regiono [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]], je ĉirkaŭ {{unuo|85|km}} de [[Tanĝero]] kaj je {{unuo|105|km}} de [[Tetuano]]. Ĝi situas je la marbordo de [[Atlantiko]], en la maldekstra flanko de la estuaro de la [[rivero Lukus]]. Ĝi enhavas populacion de {{unuo|107371}} loĝantoj (laŭ la censo de [[2004]]). En la ĉirkaŭo (en la maldekstra flanko de la estuario de la Lucus) troviĝas la ruinoj de [[Lixus]], setlejo de [[Fenicio]] kaj poste de [[Kartago]] kio poste iĝis kolonio [[Romio|romia]] kaj parto de la romia provinco de [[Mauritania Tingitana]]. La nuna urbo estas konsiderata geografia kaj historia natura plilongigo de la antikva ''Lixus'', kiu nune estas je 3 km. Laraŝo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo donis ĝin al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. Dum la postaj jarcentoj ĝi estis posedaĵo de diversaj sultanoj kaj eĉ de Hispanio ĉirkaŭ la jaro 1610 kaj ekde 1911 ĝis 1956; dum tiu lasta epoko la urbo ege hispaniĝis kaj poste malhispaniĝis. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] tix3kmivqx6rwu5vyqj96lfmvp9hgr5 9455401 9455399 2026-08-17T11:50:13Z ThomasPusch 1869 9455401 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |ŝtato= {{Maroko}} |regiono = [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]] |regiono-ISO=MA |tipo1=reliefo |zomo=10 }} [[Dosiero:Larache.jpg|eta|maldekstra|200ra]] '''Laraŝo''' laŭ la [[franca]] urbonomo ''Larache'', {{prononco|laRAŜ}} aŭ {{lang-ar|العرائش|t=Al-'Araish}}, {{prononco|al araIŜ}}, sekve de tio en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 nomata '''Ariŝo'''<ref>en la vasta dupaĝa mapo 27 de la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971</ref> ({{Koord|35|11|N|6|9.0|W|type:city}}) estas [[havenurbo]] en nordokcidenta [[Maroko]], ĝis 2015 en la regiono [[Tanĝero-Tetuano]] kaj ekde tiam en plivastigita regiono [[Tanĝero-Tetuano-Al Hoceima]], je ĉirkaŭ {{unuo|85|km}} de [[Tanĝero]] kaj je {{unuo|105|km}} de [[Tetuano]]. Ĝi situas je la marbordo de [[Atlantiko]], en la maldekstra flanko de la estuaro de la [[rivero Lukus]]. Ĝi enhavas populacion de {{unuo|107371}} loĝantoj (laŭ la censo de [[2004]]). En la ĉirkaŭo (en la maldekstra flanko de la estuario de la Lucus) troviĝas la ruinoj de [[Lixus]], setlejo de [[Fenicio]] kaj poste de [[Kartago]] kio poste iĝis kolonio [[Romio|romia]] kaj parto de la romia provinco de [[Mauritania Tingitana]]. La nuna urbo estas konsiderata geografia kaj historia natura plilongigo de la antikva ''Lixus'', kiu nune estas je 3 km. Laraŝo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo donis ĝin al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. Dum la postaj jarcentoj ĝi estis posedaĵo de diversaj sultanoj kaj eĉ de Hispanio ĉirkaŭ la jaro 1610 kaj ekde 1911 ĝis 1956; dum tiu lasta epoko la urbo ege hispaniĝis kaj poste malhispaniĝis. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] boo105o7qa6qt8gxorp2y3b8t1yu00c 0 289015 9455332 8764838 2026-08-17T09:02:27Z ThomasPusch 1869 9455332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|bildo=Oujdacol.jpg|bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=MA-OUJ|situo sur mapo2=Maroko|zomo=12}} [[Dosiero:Marche du vendredi - Sidi Yahya Oujda Maroc 15-04-2005.JPG|eta|Merkato]] '''Uĝda''' aŭ '''Oujda''' (la transskriboj '''Uĵda''', '''Veĝda''' kaj '''Ŭeĝda''' eblas) (en [[araba]], وجدة) estas urbo oriente de [[Maroko]] kun populacio ĉirkaŭ duonmiliono de loĝantoj, kiu troviĝas je {{Unuo|15|km}} okcidente de la landlimo kun [[Alĝerio]] kaj je {{Unuo|60|km}} sude de la [[Mediteranea Maro]]. Ĝi estas la ĉefurbo de la maroka regiono nome [[Orienta Maroko]] kaj naskiĝurbo de la estinta [[prezidanto de Alĝerio]] [[Abdelaziz Buteflika]]. Oujda havas flughavenon kiu ricevas nombrajn internaciajn flugojn devenajn ĉefe de [[Eŭropo]]. Ĝi estas sidejo de la [[Universitato Mohamedo la 1-a]], dediĉita al teknologio kie oni instruas kaj en [[franca]] kaj en [[angla]] kaj en [[araba]]. La urbo estis fondita en la [[10-a jarcento]] kaj estis ĉefurbo de la gento de [[Zenataoj]]. Ĝi estis rekonstruita en la [[13-a jarcento]] de la [[sultano]] [[Abu Jusef]]. La [[Francio|francoj]] okupis ĝin dufoje ([[1844]] kaj [[1859]]). Kiam [[Maroko]] estis okupita de Francio, Oujda iĝis militista bazo por kontroli la orientan Marokon dum la kolonia epoko. La tipa manĝaĵo estas la ''karan'', preparata el kikeroj kaj akompanata de ''barida'', trinkaĵo preparita el koncentrita suko el oranĝo aŭ citrono. La urbo havas tipan merkaton kilometran kiu estas ĉiutaga. Estas du futballudejoj kaj loka teamo. La reĝo posedas tie (kaj en ĉiu grava urbo maroka) palacon kie somerumas ofte. Somere oni celebras muzikfestivaloj kie partoprenas naciaj kaj internaciaj artistoj. == Ĝemelitaj urboj == * [[Dosiero:Flag of France.svg|15ra|Bandera de Francia]] [[Lille]], ([[Francio]]) * [[Dosiero:Flag of Saudi Arabia.svg|15ra|Bandera de Arabia Saudita]] [[Ĝido]], ([[Sauda Arabio]]) * [[Dosiero:Flag of Libya.svg|15ra|Bandera de Libia]] [[Sirte]], ([[Libio]]) * [[Dosiero:Flag of the United Kingdom.svg|15ra]] [[Trowbridge]], ([[Unuiĝinta Reĝlando]]) == Eksteraj ligiloj == * [http://wwwesto.univ-oujda.ac.ma/portail/ Altlernejo de Teknologio de Uĝda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090708041643/http://wwwesto.univ-oujda.ac.ma/portail/ |date=2009-07-08 }} * FR [http://www.OujdaOnline.Net OujdaOnline.Net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150405193149/http://www.oujdaonline.net/ |date=2015-04-05 }} * [http://www.oujdix.zlio.com oujda komerco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110907033904/http://oujdix.zlio.com/ |date=2011-09-07 }} * [http://www.dafina.net/oujda.htm La judoj en Uĝda] * [http://www.oujdacity.net/ Retejo pri la urbo] * [http://www.univ-oujda.ac.ma/ Universitato Mohamedo la 1-a] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150106053222/http://www.univ-oujda.ac.ma/ |date=2015-01-06 }} [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Orienta Maroko]] qpk0g7flx061w4lgn6x1wap5j93i697 0 289611 9455055 9253033 2026-08-16T19:41:42Z Sj1mor 12103 9455055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Fela Anikulapo KUTI''' (naskiĝis la {{Daton|15|10|1938}} en [[Abeokuta]], mortis la {{Daton|2|8|1997}} en [[Lagos]]) estis [[Niĝerio|niĝeria]] [[muzikisto]], [[saksofono|saksofon]]isto, bandgvidanto kaj [[Homaj rajtoj|homrajta aktivulo]]. Li famiĝis kiel pioniro de [[afrobito]]. Lia muziko estis senkompromise, same kiel lia rezisto kontraŭ [[Korupto|koruptado]], militista [[perforto]] kaj la postefikoj de la [[koloniismo]]<ref>(nl) Annie-Sophie Moerman, ''Fela Kuti: Fear noi man - ritmische ode aan een activist'', [[De Tijd]], la 13-an de decembro 2025.</ref>. Kuti fariĝis ŝlosila voĉo por la sentoj de ordinaraj afrikanoj. Multaj suferis sub la reĝimoj, kiuj prenis la potencon post la [[malkoloniigo]] de Afriko. Riĉeco akumuliĝis nur al malgranda elita grupo, dum la amasoj vivis en [[malriĉeco]]. == Vivo == Kuti naskiĝis nomate '''Olufela Olusegun Oludotun Ransome-Kuti''' en la tiama [[Kolonio kaj Protektorato Niĝerio]]. Lia patrino estis [[ĉefo Funmilayo Ransome-Kuti]], kiu estis konata [[Feminismo|feministo]], [[Kontraŭkoloniismo|kontraŭkolonia]] [[politikisto]] kaj [[edukisto]]. La patro estis [[Israel Oludotun Ransome-Kuti]], [[Anglikanismo|anglikanisma]] pastoro kaj lernejestro. Ekde [[1958]] Kuti studis en [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[Londono]] unue [[Medicino|medicinon]], poste [[Muziko|muzikon]]. En 1963 li reenlogiĝis al Niĝerio. En Niĝerio kaj dum vojaĝo al [[Ganao]] Kuti kreis sian novan [[Muzika ĝenro|muzikĝenron]] de afrobito, kunfandigo de [[hajlajfo]], [[ĵazo]], [[funko]], [[salso]], [[Kalipso (muziko)|kalipso]] kaj la popolmuziko de la [[Joruboj]]. En [[1969]] li kun bando loĝis dum dek monatoj en [[Usono|usona]] [[Los-Anĝeleso]], kie li malkovris la politikajn ideojn de la [[Black Panthers]]. Reen en Niĝerio en [[1970]] li ŝanĝis sian ĉefan muzikteksttemon de [[amo]] al [[politiko]]. La politikaj tekstoj de Fela Kuti malamikigis multajn homojn, interalie niĝeria [[Prezidanto (respublikestro)|prezidento]] [[Muhammadu Buhari]], kiu en [[1984]] malliberigis la muzikiston pro akuzo pri [[Kontrabando|kontrabandado]]. Ĉe la FESTAC de 1978 ("Festivalo por Nigraj Artoj kaj Kulturo", [[Lagoso|Lagos]]), Kuti prezentis la kanton "''Zombie''". La kanto mokis la militistan potencon en Niĝerio kaj fariĝis tre populara en granda parto de Afriko. Post dudek monatoj li estis liberigita de generalo [[Ibrahim Babangida]]. Kuti renomis sian bandon "Egypt 80", nun konsistanta el preskaŭ okdek membroj, kaj ludis en [[Afriko]], [[Eŭropo]] kaj [[Usono]]. Liaj turneoj faris signifan kontribuon al la akcepto kaj antaŭenigo de afrikaj ritmoj kaj kulturo. La plej juna filo de Kuti, Seun Anikulapo Kuti , estas nuntempe la gvidanto de la bando de sia patro, Egypt 80. En 1997 Kuti mortis pro eble [[aidoso]]. == Literaturo == * Michael E. Veal, ''Fela. Life and Times of an African Musical Icon'', Philadelphia: Temple University Press. 1997 * Rolf Brockmann, Gerd Hötter: Szene Lagos. Reise in eine afrikanische Kulturmetropole (germanlingva: Vojaĝo en afrikan kulturmetropolon), Eldonejo Trickster, München 1994, p. 15-48. ISBN 3-923804-75-X == Referencoj == [[Kategorio:Saksofonistoj]] [[Kategorio:Niĝeriaj muzikistoj]] <references /> == Vidu ankaŭ == [[Thomas Sankara]] [[Burna Boy]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://felakuti.com/}} * {{Allmusic|artist}} * Fela Kuti discography at Discogs * {{IMDb nomo|1324034}} * Alex Hannaford, [https://www.theguardian.com/music/2007/jul/25/popandrock.worldmusic "'He was in a godlike state'"], ''The Guardian'', 25 July 2007. * [https://worldmusiccentral.org/2016/08/05/artist-profiles-fela-kuti/ Fela Kuti biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613204955/https://worldmusiccentral.org/2016/08/05/artist-profiles-fela-kuti/|date=13 June 2024}} la 13-an de junio 2024 ĉe la Wayback Machine ĉe World Music Central; inkluzivas biografion kaj diskaro * [http://www.laut.de/wortlaut/artists/f/fela_kuti/biographie/ germana biografio pri Fela Kuti] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kritikistoj de islamo]] [[Kategorio:Niĝeriaj malliberuloj]] [[Kategorio:Kulturo de afrika diasporo]] [[Kategorio:Malliberuloj de konscienco laŭ Amnestio Internacia]] [[Kategorio:Niĝeriaj aktivuloj]] [[Kategorio:Politikaj aktivuloj]] b2psmipj09kd8qqbiujx04uaqxc9c4l 9455056 9455055 2026-08-16T19:42:39Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9455056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Fela Anikulapo KUTI''' (naskiĝis la {{Daton|15|10|1938}} en [[Abeokuta]], mortis la {{Daton|2|8|1997}} en [[Lagos]]) estis [[Niĝerio|niĝeria]] [[muzikisto]], [[saksofono|saksofon]]isto, bandgvidanto kaj [[Homaj rajtoj|homrajta aktivulo]]. Li famiĝis kiel pioniro de [[afrobito]]. Lia muziko estis senkompromise, same kiel lia rezisto kontraŭ [[Korupto|koruptado]], militista [[perforto]] kaj la postefikoj de la [[koloniismo]]<ref>(nl) Annie-Sophie Moerman, ''Fela Kuti: Fear noi man - ritmische ode aan een activist'', [[De Tijd]], la 13-an de decembro 2025.</ref>. Kuti fariĝis ŝlosila voĉo por la sentoj de ordinaraj afrikanoj. Multaj suferis sub la reĝimoj, kiuj prenis la potencon post la [[malkoloniigo]] de Afriko. Riĉeco akumuliĝis nur al malgranda elita grupo, dum la amasoj vivis en [[malriĉeco]]. == Vivo == Kuti naskiĝis nomate '''Olufela Olusegun Oludotun Ransome-Kuti''' en la tiama [[Kolonio kaj Protektorato Niĝerio]]. Lia patrino estis [[ĉefo Funmilayo Ransome-Kuti]], kiu estis konata [[Feminismo|feministo]], [[Kontraŭkoloniismo|kontraŭkolonia]] [[politikisto]] kaj [[edukisto]]. La patro estis [[Israel Oludotun Ransome-Kuti]], [[Anglikanismo|anglikanisma]] pastoro kaj lernejestro. Ekde [[1958]] Kuti studis en [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[Londono]] unue [[Medicino|medicinon]], poste [[Muziko|muzikon]]. En 1963 li reenlogiĝis al Niĝerio. En Niĝerio kaj dum vojaĝo al [[Ganao]] Kuti kreis sian novan [[Muzika ĝenro|muzikĝenron]] de afrobito, kunfandigo de [[hajlajfo]], [[ĵazo]], [[funko]], [[salso]], [[Kalipso (muziko)|kalipso]] kaj la popolmuziko de la [[Joruboj]]. En [[1969]] li kun bando loĝis dum dek monatoj en [[Usono|usona]] [[Los-Anĝeleso]], kie li malkovris la politikajn ideojn de la [[Black Panthers]]. Reen en Niĝerio en [[1970]] li ŝanĝis sian ĉefan muzikteksttemon de [[amo]] al [[politiko]]. La politikaj tekstoj de Fela Kuti malamikigis multajn homojn, interalie niĝeria [[Prezidanto (respublikestro)|prezidento]] [[Muhammadu Buhari]], kiu en [[1984]] malliberigis la muzikiston pro akuzo pri [[Kontrabando|kontrabandado]]. Ĉe la FESTAC de 1978 ("Festivalo por Nigraj Artoj kaj Kulturo", [[Lagoso|Lagos]]), Kuti prezentis la kanton "''Zombie''". La kanto mokis la militistan potencon en Niĝerio kaj fariĝis tre populara en granda parto de Afriko. Post dudek monatoj li estis liberigita de generalo [[Ibrahim Babangida]]. Kuti renomis sian bandon "Egypt 80", nun konsistanta el preskaŭ okdek membroj, kaj ludis en [[Afriko]], [[Eŭropo]] kaj [[Usono]]. Liaj turneoj faris signifan kontribuon al la akcepto kaj antaŭenigo de afrikaj ritmoj kaj kulturo. La plej juna filo de Kuti, Seun Anikulapo Kuti , estas nuntempe la gvidanto de la bando de sia patro, Egypt 80. En 1997 Kuti mortis pro eble [[aidoso]]. == Literaturo == * Michael E. Veal, ''Fela. Life and Times of an African Musical Icon'', Philadelphia: Temple University Press. 1997 * Rolf Brockmann, Gerd Hötter: Szene Lagos. Reise in eine afrikanische Kulturmetropole (germanlingva: Vojaĝo en afrikan kulturmetropolon), Eldonejo Trickster, München 1994, p. 15-48. ISBN 3-923804-75-X == Referencoj == [[Kategorio:Saksofonistoj]] [[Kategorio:Niĝeriaj muzikistoj]] <references /> == Vidu ankaŭ == [[Thomas Sankara]] [[Burna Boy]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://felakuti.com/}} * {{Allmusic|artist}} * {{IMDb nomo|1324034}} * Alex Hannaford, [https://www.theguardian.com/music/2007/jul/25/popandrock.worldmusic "'He was in a godlike state'"], ''The Guardian'', 25 July 2007. * [https://worldmusiccentral.org/2016/08/05/artist-profiles-fela-kuti/ Fela Kuti biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613204955/https://worldmusiccentral.org/2016/08/05/artist-profiles-fela-kuti/|date=13 June 2024}} la 13-an de junio 2024 ĉe la Wayback Machine ĉe World Music Central; inkluzivas biografion kaj diskaro * [http://www.laut.de/wortlaut/artists/f/fela_kuti/biographie/ germana biografio pri Fela Kuti] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kritikistoj de islamo]] [[Kategorio:Niĝeriaj malliberuloj]] [[Kategorio:Kulturo de afrika diasporo]] [[Kategorio:Malliberuloj de konscienco laŭ Amnestio Internacia]] [[Kategorio:Niĝeriaj aktivuloj]] [[Kategorio:Politikaj aktivuloj]] f2gxzsxs425v43kn2ifhnh6cpjl9i77 0 290064 9455305 8782349 2026-08-17T08:40:35Z ThomasPusch 1869 9455305 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insularo |kategorio={{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} |lando = Hispanio |lando flago = 1 |loĝantaro denseco = auto |regiono-ISO = ES |mapo lokumilo = Hispanio |zomo = 11 |nombro de subunuo = 3 |nombro de subunuo tipo = Nombro de insuloj |ĉefa parto = Isla de Isabel II |ĉefa parto_tipo = Ĉefa insulo |loĝantaro = 30 |loĝantaro dato = 2021 }} [[Dosiero:Chafarinas_NWW.png|dekstra|eta|300ra|Satelita bildo de Kabo Akvo kaj insuloj Ĉafarinoj]] Insuloj '''Ĉafarinoj''' ({{lang-es|Islas Chafarinas}}; {{lang-ar|الجزر الجعفرية}} ''(Ya`fariyya)''; [[Berbera lingvaro|tamazigta]]: ''Takfarinas'') estas grupo da tri insuloj en la [[Mediteranea Maro]] je 3,3 kilometroj de la kabo]] kaj komunumo [[Ras Kebdana]] (Kabo Akvo, Ras El Ma) en [[Maroko]]. La tri rokaj insuloj stas teritorio de [[Hispanio]] ekde [[1866]], sed la hispana armeo jam ekde 1847 fakte havis kontrolon pri la insuletoj. La [[arkipelago]] Ĉafarinoj situas je koordinatoj: {{koord|35|10|50|N|2|25|50|U}}, kaj la tri insuloj kiuj enhavas estas: * [[Insulo Kongreso]]: ''Isla Congreso'', areo de 25,6 [[hektaro|ha]], [[alto]] ĝis 137 m, la plej okcidenta. * [[Insulo Izabela la 2-a]]: ''Isla Isabel II'', 15,1 ha, ĝis 35 m, ununura kun homa loĝado (hispana armea roto kaj teamo de hispana institucio pri Naturparkoj). Inter la aliaj du, je 1 km de ''Isla Congreso'' kaj 175 m de ''Isla del Rey''. * [[Insulo de la Reĝo]]: ''Isla del Rey'', 13,9 ha, ĝis 31 m, la plej orienta. == Vidu ankaŭ == * Filmo ''[[Morirás en Chafarinas]]'' (1995) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mma.es/secciones/el_ministerio/organismos/oapn/chafarinas.htm Refugio Nacional de Caza Islas Chafarinas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080311055047/http://www.mma.es/secciones/el_ministerio/organismos/oapn/chafarinas.htm |date=2008-03-11 }} ĉe TTT-ejo de hispana media ministrejo. * [http://www.ejercito.mde.es/organizacion/commeli/html/chafarinas.htm Islas Chafarinas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218085130/http://www.ejercito.mde.es/organizacion/commeli/html/chafarinas.htm |date=2007-12-18 }} ĉe hispana armea TTT-ejo. {{Ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Insularoj en Afriko]] [[Kategorio:Insularoj en Hispanio]] [[Kategorio:Mediteraneaj insuloj]] [[Kategorio:Disputeblaj teritorioj de Hispanio]] 0iyzhusxfnqr4i888m5q30any6nivlp 9455311 9455305 2026-08-17T08:44:34Z ThomasPusch 1869 9455311 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insularo |kategorio={{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} |lando = Hispanio |lando flago = 1 |loĝantaro denseco = auto |regiono-ISO = ES |mapo lokumilo = Hispanio |zomo = 11 |nombro de subunuo = 3 |nombro de subunuo tipo = Nombro de insuloj |ĉefa parto = Isla de Isabel II |ĉefa parto_tipo = Ĉefa insulo |loĝantaro = 30 |loĝantaro dato = 2021 }} [[Dosiero:Chafarinas_NWW.png|dekstra|eta|300ra|Satelita bildo de Kabo Akvo kaj insuloj Ĉafarinoj]] Insuloj '''Ĉafarinoj''' ({{lang-es|Islas Chafarinas}}; {{lang-ar|الجزر الجعفرية}} ''(Ya`fariyya)''; [[Berbera lingvaro|tamazigta]]: ''Takfarinas'') estas grupo da tri insuloj en la [[Mediteranea Maro]] je 3,3 kilometroj de la [[kabo]] kaj komunumo [[Ras Kebdana]] (Kabo Akvo, Ras El Ma) en [[Maroko]]. La tri rokaj insuloj stas teritorio de [[Hispanio]] ekde [[1866]], sed la hispana armeo jam ekde 1847 fakte havis kontrolon pri la insuletoj. La [[arkipelago]] Ĉafarinoj situas je koordinatoj: {{koord|35|10|50|N|2|25|50|U}}, kaj la tri insuloj kiuj enhavas estas: * [[Insulo Kongreso]]: ''Isla Congreso'', areo de 25,6 [[hektaro|ha]], [[alto]] ĝis 137 m, la plej okcidenta. * [[Insulo Izabela la 2-a]]: ''Isla Isabel II'', 15,1 ha, ĝis 35 m, ununura kun homa loĝado (hispana armea roto kaj teamo de hispana institucio pri Naturparkoj). Inter la aliaj du, je 1 km de ''Isla Congreso'' kaj 175 m de ''Isla del Rey''. * [[Insulo de la Reĝo]]: ''Isla del Rey'', 13,9 ha, ĝis 31 m, la plej orienta. == Vidu ankaŭ == * Filmo ''[[Morirás en Chafarinas]]'' (1995) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mma.es/secciones/el_ministerio/organismos/oapn/chafarinas.htm Refugio Nacional de Caza Islas Chafarinas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080311055047/http://www.mma.es/secciones/el_ministerio/organismos/oapn/chafarinas.htm |date=2008-03-11 }} ĉe TTT-ejo de hispana media ministrejo. * [http://www.ejercito.mde.es/organizacion/commeli/html/chafarinas.htm Islas Chafarinas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218085130/http://www.ejercito.mde.es/organizacion/commeli/html/chafarinas.htm |date=2007-12-18 }} ĉe hispana armea TTT-ejo. {{Ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Insularoj en Afriko]] [[Kategorio:Insularoj en Hispanio]] [[Kategorio:Mediteraneaj insuloj]] [[Kategorio:Disputeblaj teritorioj de Hispanio]] a7eqgh3stt77qz8hqun7jzz4yfodxjf 0 295962 9455216 5655028 2026-08-17T06:43:05Z Sj1mor 12103 9455216 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Pilgrimado de Gracio''' estis ribelo en [[1536]] kontraŭ [[Henriko la 8-a (Anglio)]]. Henriko reĵetis la aŭtoritaton de la [[papo]], asertis la rajton estri religiajn aferojn en Anglio, kaj komencis forpreni la riĉaĵojn de religiaj fondaĵoj. Multaj tradiciaj [[Romkatolika Eklezio|romkatolikoj]] malkontentis. La 1-an de oktobro 1536 estiĝis mallonga ribelo en [[Lincolnshire]] sed [[Charles Brandon]] (duko de [[Suffolk]]) facile subpremis tion post nur malmultaj tagoj. Sekvis pli grava ribelo, instigata de kombino de kontraŭo al la religia politiko de Henriko, la forsendo de [[Katerino de Aragono]], kaj ekonomiaj problemoj. La ribelo erupciis en [[Jorko]], kaj altiris ĉirkaŭ 40 mil subtenantojn. La reĝo devis promesi ke la ribelantoj ne estu punotaj kaj ke li kunvenigos parlamenton ĉe Jorko por pritrakti la plendojn de la ribelantoj. Tiuj revenis hejmen. Tamen Henriko rompis la promeson kaj januaron 1537 estiĝis plua ribelo en norda Anglio. Ĝi malsukcesis. 216 personoj kiuj partoprenis la ribelojn ekzekutiĝis. [[Kategorio:Historio de Anglio]] 7fmbzjk1fl3utfdgdc2z127w1wi5pwr 0 304862 9455083 9163732 2026-08-16T21:00:58Z Moldur 2507 profunde reverkita, kiel parto de la reverkado de [[Preĝo por la Hebreoj]] 9455083 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Missa tridentina 002.jpg|dekstra|eta|215ra|La ĉefa sceno de la Trenta meso kun la pastro dorse]] '''Trenta meso''', {{lang-la|Missa tridentina}}, estas neformala nomo por la formo de celebrado de la [[meso (diservo)|meso]] en [[Latina eklezio]] (la [[roma rito]]), kiu validis, kun iom da variaĵoj, de [[1570]] ĝis [[1962]]. Ĝi estis difinita en diversaj eldonoj de la [[Roma Meslibro]]. La unua eldono estis en 1570, sekvante la decidojn de la [[Koncilio de Trento]] de 1545 ĝis [[1563]] reage al la [[protestanta]] [[reformacio]]. La lasta versio de la Trenta meso estis la "liturgio de [[1962]]", kiu jam enhavis liturgiajn reformojn de la [[papo]]j [[Pio la 12-a]] kaj [[Johano la 23-a]], sed ankoraŭ ne la pli grandan liturgian reformon laŭ la [[Dua Vatikana koncilio]] (1962–[[1965]]) sub papo [[Paŭlo la 6-a]]. En [[1970]] aperis nova eldono de la [[Roma Meslibro]], laŭ laŭ la konciliaj decidoj. Karakteriza diferenco inter la Trenta meso (Roma Meslibro ĝis 1962) kaj la posta (Roma Meslibro ekde 1970) estas ke la nova formo celas pli aktivan partoprenon de la publiko (laikoj, fideluloj) en la meso. Antaŭe, la meso kutime estis en [[latina lingvo]], kaj la publiko plej ofte vidis nur la dorson de la [[pastro]]. Post la reformo, la meso estas ĝenerale en la loka lingvo, kaj la pastro pli ofte alfrontas la publikon. == Postaj evoluoj == Ekde 1970, la normale uzenda liturgio en la [[Latina eklezio]] estis do tiu de 1970 kaj poste, do la Trenta meso estus normale ne plu aplikata. Iuj tre konservativaj grupoj (ekz-e de [[Marcel Lefebvre]]) malŝatis tion kaj preferis la malnovmodan Trentan meson. En [[2007]], papo [[Benedikto la 16-a]], kun intenco mildigi la rilatojn kun tiaj konservativuloj, deklaris la Trentan meson de 1962 "eksterordinara formo" de la meso kaj permesis ĝian uzon en kelkaj, tre limigitaj kazoj. Tamen [[Francisko (papo)|Francisko]] deklaris en sia ''[[motu proprio]]'' "''Traditionis custodes''" ke la Trenta meso ne plu estas "eksterordinara formo" kaj ne plu uzenda, escepte de iuj treege maloftaj, severe limigitaj kazoj.<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.domradio.de/themen/papst-franziskus/2021-07-16/nur-noch-mit-erlaubnis-des-ortsbischofs-papst-schraenkt-feier-des-alten-messritus-ein |title=Papst schränkt Feier des alten Messritus ein {{!}} DOMRADIO.DE |language=de |access=2021-07-17}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Heinz-Lothar Barth]], fakeseseisto * [[katolika liturgio]] * [[Preĝo por la Hebreoj]] * [[Roma Meslibro]] * [[Sacerdota fratio Sankta Petro]] * [[Una Voce]] * [[Wolfgang Waldstein]], aktivulo en [[Aŭstrujo]] ekde 1976 {{Projektoj}} [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Koncilioj]] [[Kategorio:Liturgiaj ritoj en katolikismo]] pidagpq61qov0y5wzob4qxo34hz5wck 0 313213 9454956 9335437 2026-08-16T15:49:56Z Sj1mor 12103 9454956 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Döttingen}} {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Döttingen |blazono=[[Dosiero:CHE Döttingen AG COA.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de Döttingen</small>]] |bildo=[[Dosiero:Aare Brücke Döttingen - Kleindöttingen.jpg|eta|285ra|centre|<small>Aroponto en Döttingen</small>]] |kantono=Argovio |distrikto=[[Zurzach (distrikto)|Zurzach]] |koord={{Koordinatoj gms|47|34|15|N|8|15|35|E}} |enloĝantoj=3629 |areo=6,92 |alteco=328 |poŝtkodo=5312 |kodo=4304 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Döttingen 2007.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de Döttingen</small>]] }} '''Döttingen''' estas [[Listo de urboj en Svislando|urbo]] komunumo en la [[distrikto Zurzach]] de [[Kantono Argovio]], [[Svislando]]. Ĝi havis 3629 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. == Geografio == Döttingen situas ĉe la orienta bordo de la rivero [[Aro (rivero)|Aro]]. En nordoriento de la komunumo troviĝas la [[Baraĵlago de Klingnau]]. Sur la teritorio de la komunumo paralele al Aro fluas kanalo, kiu formas sur la rivero la artefaritan insulon Beznau. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 6,92 km², de kiuj 2,41 km² estas kovritaj de [[arbaro]] kaj 1,81 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 515 m [[s.m.]] sur la monteto ''Aemmeribuck'', dum la plej malalta punkto situas sur 318 m [[s.m.]] ĉe la bordo de la [[Baraĵlago de Klingnau]]. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Döttingen limas en nordo al [[Klingnau]], en nordoriento al [[Bad Zurzach]], en oriento al [[Tegerfelden]], en sudo al [[Würenlingen]], kaj en okcidento aliflanke de la rivero al [[Böttstein]]. == Ekonomio == [[Dosiero:Kkw beznau.jpg|eta|maldekstra|150ra|<small>La nukleaj centraloj de Beznau</small>]] Sur la [[artefarita insulo]] de la rivero [[Aro (rivero)|Aro]] troviĝas la du nukleaj centraloj de Beznau, kiuj estas la plej grava labordonanto en la komunumo. Beznau 1 estas la plej malnova ankoraŭ funkcianta nuklea centralo en Svislando, kiu utiligas malnovan reaktortipon kaj estas ofte kritikita pro sekurecaj mankoj. La 4-an de decembro 2008 la elektroindustrio deponis permespeton por konstruo de 3-a nuklea reaktoro en Beznau. == Trafiko == [[Dosiero:Bahnhof Döttingen (AG).JPG|eta|maldekstra|150ra|<small>[[Döttingen (stacidomo)|Stacidomo de Döttingen]]</small>]] La komunumo disponas pri [[Döttingen (stacidomo)|stacidomo]] ĉe la trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Turgi]] al [[Koblenz AG|Koblenz]] kun rektaj trajnoj al [[Waldshut]], [[Baden AG|Baden]] kaj [[Bad Zurzach]]. De la stacidomo ekzistas [[poŝtaŭto]]linioj al [[Baden AG|Baden]], [[Brugg]], [[Laufenburg AG|Laufenburg]], [[Mandach]] kaj [[Niederweningen]]. En la jaro [[1915]] ekzistis planoj por la konstruo de fervojlinio tra la Surb-Valo al [[Niederweningen]], kie finas fervojlinio de [[Zuriko]]. La planoj bedaŭrinde neniam realiĝis. Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de [[Koblenz AG|Koblenz]] al [[Baden AG|Baden]]. La plej proksima alveturejo al la [[svisa aŭtovojo A1]] troviĝas proksimume 18 kilometrojn sude en [[Dättwil]]. == Historio == La unua dokumenta mencio de Döttingen datiĝas el la jaro [[1239]] kiel ''Totingen''. En [[mezepoko]] Döttingen troviĝis sub la regado de la [[Habsburgoj]]. Gravaj bienposedantoj estis la [[Monaĥejo Sankt-Blasien]] kaj la [[Episkopo|Episkopejo]] [[Konstanco DE|Konstanco]], kiu lasta posedis la malaltan [[jurisdikcio]]n pri la vilaĝo. Kiam en la jaro [[1415]] la [[Svisa Ĵurkomunumo]] konkeris Argovion, Döttingen fariĝis parto de la [[vokto|voktejo]] [[Klingnau]] en la [[Grafejo Baden]]. Kiam en la jaro [[1798]] okaze de la [[Helveta Revolucio]] francaj trupoj liberigis Argovion, la komunumo dum kvin jaroj apartenis al la tiama [[Kantono Baden]]. Per la mediacia akto en la jaro [[1803]] la Kantono Baden estis dissolvita kaj integrita al la nova [[Kantono Argovio]]. Döttingen fariĝis nun komunumo de la argovioa [[distrikto Zurzach]]. == Vidu ankaŭ == * Aliaj lokoj kun la nomo [[Döttingen]] * [[Döttingen (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.doettingen.ch Oficiala retejo de la komunumo Döttingen] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1832.php Döttingen en la Historia Leksikono de Svislando] {{Zurzach (distrikto)}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} hq58fjh6ejuubjmrea46bti0ov82uru 0 315875 9455013 7969666 2026-08-16T17:43:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455013 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Paris.elefant.jpg|eta|280px|La elefanto de Ludoviko la 9-a. El la ''Chronica majora'' de Matthäus Paris, [[13-a jarcento]]<ref>Parker Library (Corpus Christi College, Cambridge), MS 16, 4r</ref>]] [[Dosiero:CottonMSNeroD.I. f.169v DetailElephant.jpg|eta|280px|La elefanto de Ludoviko la 9-a. El la ''Liber additamentorum'' de Matthäus Paris, [[1255]]<ref>British Library, MS Cotton Nero D.I., [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/illmanus/cottmanucoll/a/011cotnerd00001u00169v00.html 169v] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160201102820/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/illmanus/cottmanucoll/a/011cotnerd00001u00169v00.html |date=2016-02-01 }}</ref>]] La '''elefanto de Ludoviko la 9-a''' (mortis en [[1258]]) estis donacita de [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]] de [[Francujo]] al [[Henriko la 3-a (Anglio)|Henriko la 3-a]] de [[Anglujo]] en la jaro [[1255]] kaj estis la unua [[elefanto]] en [[Londono]]. == Vivo == [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]], la sankta, de [[Francujo]] venigis en [[1255]] elefanton el la sankta lando post perdo de la sesa [[krucmilito]]. Ankoraŭ en la sama jaro li sendis la beston kun ties flegisto (''magister bestiae''), Henricus de Flor, kiel donaco al Henriko la 3-a. La elefanto mortis en la menaĝerio de la [[turo de Londono]]. == Signifo == [[Abul Abbas]], la elefanto de [[Karolo la Granda]], estis ĉirkaŭ la jaro [[800]] la unua elefanto dokumentita en Eŭropo. Ankaŭ [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] posedis [[elefanto de Cremona|tian beston]]. En la [[16-a jarcento]] elefantoj, kaj inter ili ĉefe la [[azia elefanto|aziaj]] iĝis ŝatataj donacideoj, inter kiuj ekzemple [[Hanno (elefanto)|Hanno]] kaj [[Soliman (elefanto)|Soliman]] estis eĉ nome konataj. Ĉu per la sendo de la elefanto Ludoviko celis politikajn interesojn, tio nur supozeblas nuntempe.<ref>Vidu Oettermann p. 100</ref> == Fontoj == [[Matthäus Paris]] notis en sia ''Chronica majora'' la alvenon de la besto en Anglujo.<ref>Oettermann S. 100: Mathew Paris, ''Chronica majora''. London (= Rolls series; 57), 1872–1883</ref> Fonto el la jaro [[1844]] citas la latinan ordonon de la reĝo al la ŝerifo de Londono.<ref>Anonymus (James Rennie?): ''The Elephant, principally reviewed in relation to Man. A new edition, rev. by the Author with engravings''. (= Knight’s Weekly Volume; Vol. 15). Charles Knight & Co., London 1844; n. Oettermann S. 100</ref> La ilustraĵo de la ''Chronica'', kiun oni supozas de Matthäus Paris, estas la ĝis nun plej malnova realisma desegnaĵo de elefanto en Eŭropo. La formo de la oreloj montras la [[afriko|afrikan]] devenon de la besto. Por evidentigi la grandecon de la besto estis aldonita ĝia flegisto, Henricus de Flor.<ref>Oettermann p. 101</ref> == Bibliografio == * Stephan Oettermann: ''Die Schaulust am Elefanten. Eine Elephantographia Curiosa''. Syndikat, Frankfurt am Main 1982, ISBN 3-8108-0203-4, p. 100f. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} [[Kategorio:13-a jarcento]] [[Kategorio:Famaj elefantoj]] 6hr7mnp6kbed189qtvtgp8pu5mj5bky 0 319201 9454895 9427504 2026-08-16T13:46:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Ince minare sculpture 1.jpg|eta|240px|<center>La dukapa aglo estis la simbolo de la [[turko-Selĝukoj]], jen ĝi troviĝas kiel reliefo sur la [[minareto]] de la „[[Madraso]] de mallarĝa minareto“ ([[turke]] ''İnce Minareli Medrese'') en la distrikto ''Selçuklu'' de la [[provinco Konya]]. La madrasa konstruiĝis en la jaro 1264.]] '''Dukapa aglo''' en la [[heraldiko]] estas suraĵo kiu prezentas aglon kun du kapoj kaj koloj, kiuj kreskas el komuna brusto. == Bildigo == [[Dosiero:Héraldique meuble Aigle bicéphale éploye.svg|maldekstra|eta|140px|<center>same antikva kiel moderna formo de la dukapa aglo (heraldika modelo)]] La dukapa aglo funkcias sur blazono same kiel la ordinara (unukapa) krom kiam ĝi estas "kronita". En ĉi kazo, povas aperi du kronoj (po unu sur ambaŭ kapoj) ĉu nur unu svebanta meze super ili. La "dukrona"-variaĵo realiĝis en la "Granda blazono de la [[Rusia Imperio]]". Per la aldono de sankta [[aŭreolo]] al ambaŭ kapoj la dukapa aglo simbole ankoraŭ signife plivaloriĝas. {{-}} <center><gallery> dosiero:Wappen Ruhland.png|longkola germania mezepoka dukapa aglo kun simpla krono en la blazono de la germania urbeto [[Ruhland]] dosiero:Greater Coat of Arms of the Russian Empire 1700x1767 pix Igor Barbe 2006.jpg|<center>la "Granda blazono de la [[Rusia Imperio]]" dosiero:POL powiat brzeziński COA.svg|la blazono de la [[distrikto Brzeziński]] en Pollando montras du spegulitajn duonajn aglojn kaj '''ne''' la figuron de "dukapa aglo" </gallery></center> == Interpreto == La aglo, en multaj lingvoj nomata "reĝo de la aero", estis kaj estas en tre multaj kulturoj simbolo por altrangaj dioj (por Eŭropo aparte [[Zeŭso]]/[[Jupitero]]). Analogie la dukapeco estas simbolo por duobla regado, aparte "reĝo kaj imperiestro", ĉar ekzemple en la germanlingva mezepoka [[Sankta Romia Imperio]] la germania-romia reĝo nur post dua troniga ceremonio fare de la [[papo]] ankaŭ akiris la titolon de imperiestro. Tiel la dukapa aglo en blazono substrekis la elstarecon de la blazona posedanto kompare al "kutima aglo", do "kutima reĝo". == Historio == === Fruaj dukapaj agloj === [[Dosiero:Byzantine eagle.JPG|eta|maldekstra|<center>emblemo de dukapa aglo surbate de la potencosimboloj de la [[Bizanca Imperio]]. La maldekstra (okcidenta) kapo reprezentas [[Romo]]n, la dekstra (orienta) kapo [[Konstantinopolo]]n. La kruco kaj la terglobo en la ungoj simboligas la eklezian kaj politikan aŭtoritaton (reliefo en la preĝejo de Sankta Georgo en la Ekumena Patriarkejo de Konstantinopolo)]] [[Dosiero:Wien Wappen 1461-1925.png|eta|140px|<center>blazono de la imperiestra rezideja urbo [[Vieno]] (1461–1925)]] La unua konata dukapa aglo konatas el la 23-a jarcento antaŭ Kristo kaj uzatis en [[Babilonio]]. En la antikva okcidentazia tapiŝoteksa arto la simbolo transpreniĝis en simetriaj paroj. El tiu arta tapiŝoteksa stilo la figuro transpreniĝis ankaŭ al aliaj artaj formoj. Laŭ la aŭstra historiisto Norbert Weyss la dukapa aglo ekestis en pluraj kulturoj sendepende unu de la alia - ekzemple en [[Tibeto]], [[Pakistano]], [[Srilanko]] kaj en [[Peruo]]. En [[Malgrandazio]] la dukapa aglo kiel simbolo de rega [[dinastio]] sisteme uzatas ekde la 4-a jarcento post Kristo, en la antikva [[Armenio]] (nuntempe la limregiono inter [[Turkio]] kaj [[Sirio]]) ekde la jaro [[302]] kiel altranga religia simbolo. Per la regantoj de [[Bizanco]] ĝi disvastiĝis tra la [[Egea Maro]] kaj [[Sudorienta Eŭropo]], kaj iĝis simbolo de la konfronto inter kristanismaj kaj islamaj imperioj tie. Per okcidentaziaj ŝtofoj la dukapa aglo en la 11-a jarcento ankaŭ atingis okcidentan Eŭropon kaj ekde ĉirkaŭ la jaro 1100 estis uzata de la tiea arto. Ekzemplo por tio estis [[romaniko|romanikaj]] statuoj tiutempaj en Francio. [[Dosiero:Ars Herreds Segl.png|eta|140px|<center>dukapa aglo sur dania sigelo]] La unua sigelo kun la simbolo de dukapa aglo aperis en la jaro [[1180]] kiel elektita signo de la grafoj de ''Saarwerden'' en [[Loreno]]. La simbolon de dukapa aglo en oro sur nigra grundo en [[1237]] la imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] donacis al [[Vieno]], okaze de la elekto de [[Konrado la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 4-a]] je germania reĝo. === La dukapa aglo kiel imperia simbolo === [[Dosiero:Virgil Solis HWG Wappen des HRR mit Putti.jpg|eta|140px|<center>dukapa aglo en la blazono de la [[Sankta Romia Imperio]], ilustraĵo de pompa manuskripto ĉirkaŭ la jaro 1540]] Dum la fina fazo de la [[Bizanca Imperio]] la dukapa aglo iĝis kutima simbolo de la imperiestra dinastio. De tiuj agloj devenas probable ĉiuj "imperiaj agloj" en eŭropaj blazonoj. La bizanca dukapa aglo havis tri kronojn, unu sur ĉiu agla kapo kaj plia pli granda meze super ambaŭ kapoj, kaj pli poste aldone havis brustan ŝildon montrantan la [[Georgo (sanktulo)|kristanan sanktulon Georgo]]. Post la pereo de la bizanca imperio tiun pompan formon de la dukapa aglo transprenis aparte la [[Rusia Imperio]], kiu konsideris sin heredanto de la bizanca regno. En la germanlingva mezepoka [[Sankta Romia Imperio]] la dukapa aglo en nigro antaŭ ora fono estis uzata ekde la imperiestro [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo]], ekzakte ekde la jaro [[1433]]. Antaŭ ekde la epoko de [[Karolo la Granda]] la unukapa imperia aglo estis la signo de imperiestra potenco. Sanktan [[aŭreolo]]n jam havis la unukapa imperia aglo, kaj la dukapa aglo ricevis aŭreolon po por ambaŭ kapoj. La en [[1871]] starigita [[Germana Imperiestra Regno]] en sia blazono denove anstataŭigis la dukapa aglon per unukapa aglo. Post la malfondo de la Sankta Romia Imperio en la jaro [[1806]] la dukapa aglo ankaŭ venis en la blazono de la [[Aŭstria Imperio]]. Tie ĝi restis ĝis la malfondo de la monarkio [[Aŭstrio-Hungario]] en [[1918]]. La aŭstra monarkio zorge adaptis la blazonon laŭ politikaj ŝanĝiĝoj: la brusta ŝildo de sia dukapa aglo en la "granda blazono" kreskis ĝis 62 blazonopartoj, en la "mezgranda blazono" la flugilaj plumoj portis platetojn de la habsburgaj heredaj teritorioj, inter ili ankaŭ la reĝlando [[Hungario]]. Dum la tempo de [[Aŭstrofaŝismo]] inter la jaroj [[1934]] kaj [[1938]] la blazona aglo denove estis dukapa, kaj kun aŭreoloj, en heraldika-simbola arbitreco. Ankaŭ la kristana [[Greke Ortodoksa Eklezio]] uzis la dukapan aglon laŭ la tradicio de la [[Bizanca Imperio]]. La [[Armena Apostola Eklezio]] uzas la simbolon de la dukapa aglo laŭ 1300-jara tradicio. {{-}} <center><gallery> dosiero:CoA of the Byzantine Empire.svg|<center>bizanca imperia aglo dosiero:Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png|<center>dukapa aglo de la [[Aŭstra imperio]] ("malgranda blazono" de 1815) dosiero:Wappen Deutscher Bund.svg|<center>blazono de la [[Germana Ligo]] dosiero:Österreich-Wappen (1934-1938).svg|blazono de Aŭstrio 1934–1938 kun [[aŭreolo]]j </gallery></center> == Nuna uzo == === Ŝtataj blazonoj === Intertempe la dukapa aglo denove troveblas en la ŝtata [[blazono de Rusio]]. [[Albanio]] nuntempe estas inter la malmultaj nacioj, kiuj ankoraŭ portas la dukapan aglon en sia [[flago de Albanio|nacia flago]]. Tiu dukapa aglo fontas de la albana nacia heroo [[Skanderbeg]] (1405–1468), kiu uzis la simbolon en sia sigelo. Kiam Albanio en [[1912]] iĝis sendependa ŝtato, la dukapaa aglo de Skanderbeg deklariĝis [[blazono de Albanio|ŝtata blazono]]. Ankaŭ en la ŝtata blazono de Serbio kaj Montenegro troviĝis dukapa aglo, kaj same en la blazonoj de la du ekde la jaro [[2006]] dividitaj unuopaj ŝtatoj [[blazono de Serbio|Serbio]] kaj Montenegro. {{-}} <center><gallery> dosiero:Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg|<center>ŝtata [[blazono de Rusio]] dosiero:Albania state emblem.svg|<center>ŝtata [[blazono de Albanio]] dosiero:Coat of arms of Montenegro.svg|<center>ŝtata [[blazono de Montenegro]] dosiero:Coat of arms of Serbia.svg|<center>ŝtata [[blazono de Serbio]] </gallery></center> === Kromaj blazonoj === Ankaŭ en la blazonoj de nobelaj dinastioj, distriktoj, urboj, [[gildo]]j ([[ŝuisto]]j) kaj multaj pliaj tradiciaj ligoj kaj institucioj aperas la dukapa aglo. {{-}} <center><gallery caption="Distrikt(ar)oj de Germanio"> dosiero:Wappen Schwaben Bayern.svg|<center>blazono de la [[bavario|bavaria]] [[distriktaro Ŝvabio]] Wappen des bayerischen Regierungsbezirks [[Schwaben]] dosiero:Landkreiswappen des Landkreises Alb-Donau-Kreis.svg|<center>blazono de la [[distrikto Alb-Donau]] dosiero:DEU Landkreis Deggendorf COA.svg|<center>blazono de la [[distrikto Deggendorf]] dosiero:DEU Ortenaukreis COA.svg|<center>blazono de la [[distrikto Ortenau]] </gallery></center> <center><gallery caption="Urbaj blazonoj"> dosiero:Stadtwappen der Stadt Duisburg.svg|<center>blazono de la urbo [[Duisburg]] dosiero:DEU Essen COA.svg|<center>blazono de la urbo [[Essen]] dosiero:Krems Coa.jpg|<center>blazono de la urbo [[Krems]] dosiero:Großes Wappen von Köln.svg|<center>blazono de la urbo [[Köln]] dosiero:DEU Luebeck COA.svg|<center>blazono de la urbo [[Lübeck]] dosiero:DEU Neuss COA.svg|<center>blazono de la urbo [[Neuss]] dosiero:Wappen_Ruhland.png|<center>blazono de la urbo [[Ruhland]] dosiero:Wappen Wiener Neustadt.svg|<center>blazono de la urbo [[Wiener Neustadt]] </gallery></center> == Apartaĵo == * Apartaĵo en la blazono de la franca urbo [[Versailles]] estas dukapa koko anstataŭ la dukapa aglo. Jen la nacia simbola besto de Francio transprenis la rolon de la aglo. == Literaturo == * Norbert Weyss: ''Der Doppeladler - Geschichte eines Symbols.'' En: ''Adler'' kajero 3, 1986, paĝo 78 kaj sekvaj * Norbert Weyss: ''Der Doppeladler in aller Welt, Geschichte eines Symbols.'' ekspozicia katalogo de la muzea asocio Mödling, [[Malsupra Aŭstrio]], n-ro 83, februaro 1994 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Peter Diem: [http://peter-diem.at/History/doppeladler.htm "la evoluo de la aŭstra dukapa aglo" (germanlingva artikolo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241016010336/http://peter-diem.at/History/doppeladler.htm |date=2024-10-16 }} [[Kategorio:Heraldikaj bestoj]] [[Kategorio:Emblemaj birdoj]] [[Kategorio:Fikciaj birdoj]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Albanio]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Montenegro]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Aŭstrio-Hungario]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Rusio]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Serbio]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Jugoslavio]] ghvmncq2r1vgun4n85liq837vuqc5m9 1 323474 9455242 2947085 2026-08-17T07:34:30Z Sj1mor 12103 /* "historaj/historiaj" */ nova sekcio 9455242 wikitext text/x-wiki Ĉu "Alexandre Dumas (patro)" per minuskla "p"? <small>(Mesaĝo forgesita de [[Vikipediisto:לערי ריינהארט]] en ĉefa paĝo)</small> --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 19:39, 27. Maj 2010 (UTC) : Kial majuskle? Ĉu ne (pli maljuna)? [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:10, 27. Maj 2010 (UTC) :: mi ne scias la kialon. Bv. peti al [[Vikipediisto:לערי ריינהארט]] skribi ĉi tie kaj [[Diskuto:Alexandre Dumas (filo)|ĉi tie]] la kialon :) --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 05:20, 28. Maj 2010 (UTC) == "historaj/historiaj" == ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:34, 17 aŭg. 2026 (UTC) svnqsvorzwzawors8k8iak83gqcagxq 0 324496 9455081 9452428 2026-08-16T20:52:35Z Alifono 114488 Foreign Policy 9455081 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:FM2030.jpg|eta|135ra|dekstra|FM-2030]] '''Transhomismo''' aŭ '''transhumanismo''' alestas, kiel koncepto estas [[Humanismo|humanisma]] filozofia aliro, kiu celas kompreni kaj taksi la eblojn superi homajn biologiajn limojn per teknologia progreso. Transhumanismo strebas plilongigi homan vivdaŭron, malhelpi maljuniĝon, ekstermi malsanojn kaj plibonigi homon fizike, mense kaj socie. En la praktiko ĝi estas internacia movado por plialtigi la intelektan kaj korpan staton de la homoj pere de [[scienco]]. Ĝi celas malpliigi malsanojn kaj suferojn, kaj plilongigi la homan vivon. Ĝi subtenas la aplikon de [[gentekniko]], kiun ĝi rigardas unuavice kiel ŝancon por la homaro, tamen okupiĝante ankaŭ pri ĝiaj riskoj. Transhumanismo klopodas por igi la homon posthoma, unuo kun senprecedencaj fizikaj, intelektaj kaj psikologiaj kapabloj. Transhumanistoj kredas, ke se la homa raso ne formortos en la sekva jarcento, homoj fariĝos superinteligentaj per teknologia novigado. Post kiam tio okazos, periodo de ege rapida teknologia kaj socia ŝanĝo komenciĝos ĝis turnopunkto konata kiel "[[Neordinaraĵo (matematiko)|neordinaraĵo]]". (angle: singularity) La ĉefaj vizaĝoj en la movado kaj ties teoriado estas [[Kavaliro]] [[Julian Sorell Huxley]], [[FM-2030]] kaj [[Natasha Vita-More|Vita-More]]. == Historio de Transhomismo == La transhomista skolo de pensado havas siajn unuajn devenojn en la 1950aj jaroj. Biologo nomita [[Julian Huxley]] estis la unua elpensinto de termino "transhomismo" en skribita verko detale diranta kiel homo povus resti homo kiam li estas transcendanta la biologiajn limojn de la homa naturo. [[Kavaliro]] [[Julian Sorell Huxley FRS]] (1887–1975) estis angla evoluada biologo, humanisto kaj internaciito – kaj la unua direktoro de [[Unesko]]. Multaj aliaj propagandantoj de la ideologio sursceniĝis, sed la unua grupo de nuntempaj transhomistoj komencis kunveni ĉe [[UCLA]] en la fruaj 1980aj jaroj. Rezulte, [[Los Anĝeleso]] fariĝis la centro por transhomista pensado, kiu estis poste promulgita per pensemuloj kiel [[FM-2030]] kaj [[Vita-More]]. Antaŭe nomataj futuristoj, anoj de ĉi tiu grupo pli poste formulis la nuntempan transhomistan ideologion, kio ekzistas hodiaŭ. == Karakterizaĵoj de transhomismo == Transhomismo estas pensmaniero, laŭ kiu nia nuna homa stato ne estas la fina, sed relative primitiva, kaj nia evoluado estas okazanta futuren. Laŭ Transhomismo: (1) La intelekta kaj kultura Movado, kio konfirmas la eblecon kaj dezirindecon de fundamenta plibonigado de la homa stato tra aplikado de science kaj tekniko, precipe per evoluigado de ĉie havebligaj de teknologioj por eliminado de maljuniĝo kaj multe plibonigi homajn intelektajn, fizikajn, kaj psikologiajn kapacitojn. (2) La esplorado de la sekvaĵoj, promesoj, kaj potencialaj danĝeroj de teknologioj, kiuj ebligos, ke ni venku fundamentajn homajn limitecojn, kaj la rilata studado de la etikaj aferoj implikita en evoluigado kaj uzado de tiaj teknologioj. Transhomismo povas esti vidata kiel etendaĵo de humanismo, el kiu ĝi estas parte derivita. Humanistoj kredas ke homoj gravas, kaj ke individuoj gravas. Ni eble ne estas perfektaj, sed ni povas plibonigi la [[homaj kondiĉoj|homajn kondiĉojn]] kaj la eksteran mondon, per antaŭenigado de racia pensado, libereco, toleremo, demokratio, kaj koncerno pri nia samrangaj homoj. Transhomistoj konsentas kun ĉi tiu sed ankaŭ emfazas ke ni havas la potencialon fariĝi – ne nur esti. Ĝuste kiel ni uzas raciajn rimedojn por plibonigi la homan staton kaj la eksteran mondon, ni povas ankaŭ uzi tiajn rimedojn por plibonigi nin, la homan organismon. Por fari tion, ni ne limigitu per tradiciaj humanismaj metodoj, kiel edukado kaj kultura evoluadoj. Ni povas ankaŭ uzi teknologiajn rimedojn, kiuj finfine ebligos nin movi el tio, kion iuj kredas kiel “homo”. == Filozofio de Transhomismo == Transhomismo estas malstrikte difinita movado, kiu evoluis laŭpaŝe dum la lastaj du jardekoj. La moderna filozofio de transhomismo estas verkita de doktoro Max More, en 1990 en la eseo “TRANSHOMISMO Direkte Al Futurista Filozofio“. Laŭ More, “Transhomismo estas klaso de filozofioj de la vivo, kio serĉas la daŭriĝon kaj akceladon de la evoluado de inteligenta vivo ekster ĝia nuna homa formo kaj homaj limitecoj per scienco kaj teknologio, gvidate de principoj kaj valoroj por vivo-plibonigado. Transhomismo antaŭenigas interdisciplinan pritrakton de kompreno kaj taksado de la okazoj por plibonigi la homan staton kaj la homan organismon pere de la progresoj en teknologio. Atento estas al ambaŭ nunaj teknologioj, kiel genetika modifado kaj informaj teknologioj, kaj antaŭdiritaj estontaj telnologioj, kiel molekula nanoteknologio kaj artefarita inteligenteco. === Transhomo kaj Posthomo === Kio estas transhomo? En ĝia nuna uzmaniero, “transhomo” estas la transira homo inter la nuna kaj la posta homo, t.e. posthomo. Kio estas posthomo? Kiam la homo tiel multe evoluis/progresis, ke ĝi jam estas tute distingebla disde la homo, kiun ni konas ĝis nun, tio estos “posthomo”. == Tutmonda Transhomista Asocio == Pri Tutmonda Transhomista Asocio, en la angla:''World Transhumanist Association'' (WTA), bv. rigardu al Eksteraj ligiloj sube. === Nomŝanĝo === En 1988, la Monda Transhomista Asocio (MTA) fondiĝis kiel ne-profita organizaĵo per Nick Bostrom kaj David Pearce. Ĝi komencis labori por la rekonigado de transhomismo kiel laŭleĝa subjekto de scienca esplorado kaj publika intereso. En 2008, kiel paŝo por pli humanigi sian publikan bildon, oni ŝanĝis la nomon Monda Transhomista Asocio (MTA) al "Humaneco+" (angle Humanity+). En la sama jaro, Humaneco+ komencis publikigi "h+ Magazino"n, periodaĵo redaktata per R. U. Sirius, kio eldonas transhomismajn novaĵojn kaj ideojn. Nun h+ Magazino estas TTTejo entenanta novaĵojn kaj artikolojn pri transhomismaj aferoj kaj teknologioj. === La magazino de la Asocio: Humaneco+ === Humaneco+ estas ne-profita organizaĵo dediĉita al laŭetika uzado de teknologio por pliigi homajn kapablojn. Humaneco+ ankaŭ administras 20000-dolaran premion por la teamo, kiu povas desegni kaj elmontri pli altnivelan 3D printilon ne pli malfrue ol la fino de 2012. == Demandoj rilate al Transhomismo == === Demandoj - Praktikaĵoj === * Kio estas la kialoj por atendi ĉiujn ĉi ŝanĝojn? * Ĉu ĉi tiuj evoluadoj ne bezonos milojn aŭ milionojn da jaroj por okazi? * Kiel mi povas uzi transhomismon en mia propra vivo? * Kaj se ĝi ne sukcesos…? * Kiel mi povus fariĝi posthomano? === Demandoj – Politikaj & Sociaj === * Ĉu novaj teknologioj nur utilos al la potenculoj kaj riĉuloj? * Ĉu ĉi tiuj estontaj teknologioj ne estas tre riskaj? * Se ĉi tiuj teknologioj estas tre danĝeraj, ĉu ili ne devas esti malpermesitaj? * Ĉu ni ne devus koncentriĝi pri niaj aktualaj problemoj? * Ĉu pli longa vivado ne plimalbonigos problemojn de tro alta loĝantaro sur la tero? * Ĉu ekzistas ia etika normo? * Kian socion la posthomoj enloĝos? * Ĉu posthomoj aŭ superintelligentaj maŝinoj ne minacos al homoj, kiu ne deziras plialtiĝi? === Demandoj – Pri la Naturo === * Kial transhomistoj volas vivi pli longe? * Ĉu ĉi tio ne malutilos la funkciadon de la naturo? * Ĉu transhomaj teknologioj ne igos nin nehomaj/malhomaj? * Ĉu la morto ne estas parto de la natura ordo de aferoj? * Ĉu transhomistaj teknologioj ekologie estas sanaj? == Transhomisma Deklaracio == La Transhomista Deklaracio estis originale formita en 1998 de internacia grupo de aŭtoroj: Doug Baily, Anders Sandberg, Gustavo Alves, Max More, Holger Wagner, Natasha Vita-More, Eugene Leitl, Bernie Staring, David Pearce, Bill Fantegrossi, den Otter, Ralf Fletcher, Kathryn Aegis, Tom Morrow, Alexander Chislenko, Lee Daniel Crocker, Darren Reynolds, Keith Elis, Thom Quinn, Mikhail Sverdlov, Arjen Kamphuis, Shane Spaulding, kaj Nick Bostrom. Ĉi tiu Transhomista Deklaracio estas modifita dum la pasintaj jaroj de kelkaj aŭtoroj kaj organizaĵoj. Ĝi estis adoptita de la WTA membraro en 2002, kaj de Homeco+ en Marto, 2009. == Testo: Ĉu vi estas Transhomisto? 10 demandoj == # Ĉu vi kredas ke la homoj rajtas uzi teknologion por etendi ilian mensan kaj fizikan (inter ili reproduktivan) kapablojn kaj por plibonigi ilian regadon super siaj propraj vivoj? # Ĉu vi pensas, ke ĝenerale esti malfermaj kaj adoptemaj al nova teknologio helpos al ni havi pli bonan ŝancon, ol provi nur malpermesi ĝin? # Ĉu vi atendas homan progreson rezulte de la homa plenumado ol alies intervenoj? # Ĉu vi pensas, ke estus bona afero se homoj povus fariĝi pli inteligentaj ol ili aktuale estas? # Ĉu vi NE KONSENTAS kun la ideo, ke la homa genetika modifado estas ĉiam malĝusta ĉar estas “ludi rolon de Dio/naturo”? # Ĉu laŭ via etika kodo rekomendindas la bonfarto de ĉiuj sentipovaj estaĵoj, ĉu artefaritaj intelektoj, homoj, posthomoj, aŭ nehomaj animaloj? # Ĉu vi kredas, ke virinoj devus havi la rajton je fini sian gravediĝon? # Ĉu vi pensas, ke estus bona afero se homoj povus vivi dum centoj da jaroj aŭ pli longa periodo? # Ĉu vi konsiderus havi vian menson alŝutita al komputiloj, se ĝi estus la sola vojo por, ke vi povus daŭre ekzisti kiel konscia persono? # Ĉu gepatroj povus havi infanojn tra klonado, post kiam la teknologio estas jam sekura? === Rezulto de testo === * 7-10 jesoj: Vi estas transhomisto. Antaŭeniru kaj disvolvu ĝin. * 5-6 jesoj: Vi probable estas transhomisto. * 2-4 jesoj: Vi havas iujn transhomistajn tendencojn. Vi devas nutri ilin. * 0-1 jeso: Vi ne estas transhomisto ankoraŭ. Provu trovi informon pri ĝi. == Vivo-plilongigado == Vivo-plilongigado, aŭ kontraŭ-aĝa medicino, aludas al provoj por plilongigi aŭ eternigi la vivkapablon de homoj, dum ili estas en bonaj kaj sanaj korp- kaj mens-statoj. === Strategioj por Vivo-plilongigado === * Nanoteknologio * Klonado kaj korpoparta anstataŭigado * Krioniko * Genetika modifado * Trompado de genoj * … == Transhomo laŭ [[FM-2030]] == Transhomoj, mallongigo por "transiraj homoj," estas “la unua manifestiĝo de novaj evoluantaj estaĵoj, sur sia vojo al fariĝi posthomoj" * [[FM-2030]]. == Kontraŭstaroj == === La Mondaj Plej Danĝeraj Ideoj === La Mondaj Plej Danĝeraj Ideoj estas speciala raporto eldonita en Septembro/Oktobro 2004 en la dumonata usona revuo Eksterlanda Politiko. Ok rimarkindajn intelektulojn oni petis, ke dissendi fruan averton pri la ideoj aŭ ideologioj, kiuj laŭ ili estos la plej detruaj en la venontaj jaroj. La Mondaj Plej Danĝeraj Ideoj estas speciala raporto eldonita en Septembro/Oktobro 2004 en la dumonata usona revuo ''''Foreign Pilucy'''' (Eksterlanda Politiko). # ''War on evil'' (Robert Wright) # ''Business as usual at the U.N.'' (Samantha Power) # '''''Transhumanism'' (Transhomismo) ([[Francis Fukuyama]])''' # ''Free money'' (Alice Rivlin) # ''Undermining free will'' (Paul Davies) # ''Spreading democracy'' (Eric Hobsbawm) # ''Religious intolerance'' ([[Martha Nussbaum]]) # ''Hating America'' ([[Fareed Zakaria]]) ==== [[Francis Fukuyama]] ==== Yoshihiro Francis Fukuyama (naskiĝis 27 October 1952) estas usona filozofo, politika ekonomiisto, kaj aŭtoro. Francis Fukuyama estas profesoro pri internacia politika ekonomio ĉe la Johns Hopkins School of Advanced International Studies kaj aŭtoro de State-Building: Governance and World Order in the 21st Century (Ithaca: Cornell University Press, 2004). '''Liaj gravaj libroj''' Fukuyama estas plej konata kiel la aŭtoro de La Fino de Historio kaj La Lasta Viro, en kiu li argumentis ke la progresado de la homa historio kiel lukto inter ideologioj estas plejparte ĉe la fino, kun la mondo ekfiksiĝanta sur liberala demokratio post la fino de La Malvarma Milito kaj la Falo de la Berlina Muro en 1989. Fukuyama antaŭvidis la finfinan tutmondan triumfon de politika kaj ekonomia liberalismo: Kio ni povus atesti, ne estas nur la fino de La Malvarma Milito, aŭ la transpaso de iu tempo de postmilita historio, sed la fino de tia historio... Tio estas, la fina punkto de la homara ideologia evoluado kaj la universaligado de okcidenta liberala demokratio kiel la fina formo de homa registaro. ==== [[Francis Fukuyama]] pri Transhomismo ==== Li verkis kelkajn aliajn librojn, inter ili Fido: La Sociaj Virtoj kaj La Kreado de Prospero kaj Nia Posthoma Estonteco: Sekvaĵoj de la Bioteknologia Revolucio. En tiu ĉi lasta, li kvalifikis sian originalan "fino de historio“-tezon, argumentante, ke ĉar bioteknologio ĉiam pli permesas al homoj por ekregi super sia propra evoluo, ĝi eblas permesi al homoj por ŝanĝi la homan naturon, do tiel minacante liberalan demokration. Unu ebla rezulto povus esti ke la ŝanĝita homa naturo povus konduki al radikala malegaleco. Li estas furioza malamiko de transhomismo, intelekta movado asertanta tion, ke posthomeco estas dezirinda celo. Iuj aŭtoroj kredas, ke la homaro jam estas transhoma pro la fakto, ke medicina progreso dum la lastaj jarcentoj signife ŝanĝis la homan estaĵon. Tamen, ĉar tio ne okazis konscie, ĝi ne estas transhomisma.<ref>Casas, Miquel (2017). ''El fin del Homo sapiens: La naturaleza y el transhumanismo''. Madrid: Ápeiron.</ref> == Homemaj homoj == Kiel ekzemplo, en Usono, Amiŝ (''Amish'') estas religia grupo probable plej konata pro sia sindetenado for certaj teknologioj. Transhomistoj argumentas, ke io simila probable ekzistos en la proksima futuro: “Homemuloj” (Angle: ''Humanish''), homoj, kiuj elektas “resti homo” ne adoptante hom-evoluigajn teknologiojn, kies elekton transhomistoj kredas devas esti respektata kaj protektata. == Transhomismo kaj Esperanto == En la [[Esperanto-Movado]], [[Bruno Vogelmann]] montris favoran sintenon al transhomismo en sia libro "[[La Nova Realismo (libro)|La Nova Realismo]]". Aldone, en la [[belartaj konkursoj de UEA]] de 2017, premiiĝis eseo pri la rilato inter transhomismo kaj Esperanto. La aŭtoro, [[Javier Alcalde]], konkludas jene: "Eventuala kunlaborado inter Esperantistoj kaj transhomistoj povus helpi al ambaŭ movadoj. Tiel, ne nur la argumentoj de la transhomistoj uzeblas en la debato pri Esperanto kiel internacia lingvo, sed verŝajne kelkaj ideoj favore al Esperanto ankaŭ uzeblus por disvastigi la subtenon de transhomismo."<ref>Javier Alcalde (2017). "Pli bona ol la homa estaĵo? Esperanto kaj transhomismo". En: ''Belarta Rikolto 2017. Premiitaj Verkoj de la Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio'', Novjorko, Mondial, pp.118-128.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Transhumanisto]] [[Posthumanismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=hom.trans0ismo}}(angle) Tutmonda Transhomista Asocio (WTA), nun sub la nomo [https://hpluspedia.org/wiki/Humanity%2B Humanity+] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190310184523/https://hpluspedia.org/wiki/Humanity%2B |date=2019-03-10 }} [[Kategorio:Transhumanismo| ]] [[Kategorio:Ismoj]] m8lw1awwx86l9zho70zupx1k01lrarb 0 327904 9455029 9354788 2026-08-16T18:35:56Z Tirolischleioans 254019 9455029 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jakov Isidoroviĉ Perelman''' (naskiĝis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] [[1882]] en [[Bjalistoko]], mortis la [[16-a de marto|16-an de marto]] [[1942]] en [[Leningrado]]) estas [[Rusia Imperio|rusia]] kaj [[Sovetunio|soveta]] [[sciencisto]], plej konata kiel [[Popularigo de scienco|popularigisto]] de [[fiziko]], [[matematiko]] kaj [[astronomio]]. Li estas unu el fondintoj de ĝenro de [[populara scienco|populara scienca literaturo]] kaj de t.n. "amuza scienco", ĝenro, tre populara inter junuloj de Sovetunio. Krome, en Rusio li estas kredata enkondukinto de nocio de [[scienc-fikcio]]. == Biografio == Jakov Isidoroviĉ Perelman naskiĝis je la 4-a de decembro (22-a de novembro laŭ la olda stilo) 1882 en [[Bjalistoko]], kiu tiam apartenis al [[Grodno|Grodna]] gubernio de [[Rusia Imperio]] (nun Bjalistoko estas parto de sendependa [[Pollando]]). Lia patro laboris kiel [[librotenisto]] kaj lia patrino estis instruistino en bazlernejo. Jakov Perelman havis fraton kun nomo Osip Isidoroviĉ, kiu iĝis verkisto kaj dramisto en [[rusa]] kaj [[jida lingvo|jida]] lingvoj (konata laŭ sia kromnomo [[Osip Dimov]]). La patro de Perelman mortis en [[1883]] kaj la patrino devis mem zorgi pri la infanoj. Ŝi rigardis bonan edukon plej grava por sukceso kaj klopodis doni ĝin al siaj infanoj (kiomgrade tio eblis por [[judoj]] en carisma Rusio). Jakov Perelman venis en bazlernejon en [[1890]] kaj je 18-a de aŭgusto [[1895]] eniris Bjalistokan [[Reallernejo]]n - mezlernejon por infanoj el malriĉaj klasoj kun matematika-teknika fokuso. Je la 23-a de septembro [[1899]] Perelman publikigis sian unuan verkon, [[eseo]]n "Pri la atendata fajra pluvo" ({{Ru}} По поводу ожидаемого огненного дождя) en gazeto ''Grodnaj guberniaj novaĵoj'' ({{Ru}} Гродненские губернские ведомости) En [[aŭgusto]] [[1901]] Perelman eniris Lignan Institucion en [[Sankt-Peterburgo]] (nun [[Sankt-Peterburga Ŝtata Lignoteknika Akademio]]). Jam ekde la unua jaro en la lernejo li aktive kunlaboris kun loka ĵurnalo ''Naturo kaj Homoj'' ({{Ru}} Природа и люди). La unua lia eseo en la ĵurnalo, "La centjaro de [[asteroido]]j", estas publikigita en la 4-a (aprila) volumo de jaro [[1901]]. En [[1903]] patrino de Perelman mortis, sed li daŭrigis sian studon en la Institucio. En [[1904]] li iĝis "respondeca sekretario" (unu el ĉefredaktistoj) de "Naturo kaj Homoj". En [[1908]] Perelman gradiĝis el la Institucio kun diploma verko pri temo "Malnovrusa ŝtata lignosega uzino. Ĝia aparataro kaj funkcio", kaj, je la [[22-a de januaro]] [[1909]] ricevis diplomon de "lignosciencisto de I-a rango". Tamen, Perelman neniam laboris kiel lignosciencisto. Post diplomiĝo li konstante laboris en la ĵurnalo, kaj kiel verkisto kaj kiel redaktisto. La ĵurnalista laboro donis al li sperton kaj scion pri multaj sciencaj amuzaĵoj. En julio [[1913]] eldoniĝis la unua parto de ''Amuza [[fiziko]]'' ({{Ru}} Занимательная физика), pridisputeble la plej grava libro de Perelman. Ĝi atingis gravan intereson kaj inter ĝenerala publiko, kaj inter fizikistoj. [[Orest Ĥvolson]], profesoro pri fiziko en [[Sankt-Peterburga Universitato]], estis tre mirigita, kiam li eksciis, ke la aŭtoro de la libro estas ne fizikisto, sed lignosciencisto. Dum renkonto li diris al Jakov Perelman:<blockquote>"Lignosciencistojn ni havas sufiĉe, sed homojn, kiuj povus tiel skribi pri fiziko, kiel vi skribas, ni tute ne havas. Mia plej insista konsilo al vi: daŭrigu, nepre daŭrigu skribi similajn librojn estonte".</blockquote>En [[29-a de aŭgusto]] [[1913]] Perelman komencis korespondi kun [[Konstantin Ciolkovskij]]. Tiu ĉi korespondado daŭris pli ol 20 jarojn, ĝis morto de Ciolkovskij en [[1935]]. Je la [[20-a de novembro]] 1913 Jakov Perelman prezentis prelegon "Pri ebleco de interplaneta komunikado" ({{Ru}} О возможности межпланетных сообщений) en Rusia Socio pri Mond-ekscio. La prelego baziĝis je ideoj de Ciolkovskij. En [[1914]] li daŭrigis la spacan temon kaj publikigis aldonan ĉapitron "Matenamanĝo en senpeza kuirejo" ({{Ru}} Завтрак в невесомой кухне) por romano ''De Tero al Luno'' (''De la Terre à la Lune'') far [[Jules Verne]], kie li disputis la efikojn de [[senpezeco]]. Al tiu ĉapitro li unue en Rusio uzis terminon ''scienc-fikcia'', kiel kombinaĵo de terminoj "scienca romano" de [[Jules Verne]] kaj "fikcio" de [[Herbert Wells]]. En [[1915]], dum somera ripoza vojaĝo, Perelman renkontis junan kuracistinon Anna Davidovna Kaminskaja. Post nelonge ili geedziĝis. En jaroj [[1916]]-[[1917]] Perelman servis en ''Speciala koncilio pri brulaĵo'' en [[Petrogrado]], kie li proponis ideon de [[dekreta tempo]] – movon de [[tempozono]] 1 horon malantaŭe por pli racia uzo de taga lumo kaj konservo de brulaĵoj. En la 1920-aj jaroj oni realigis la ideon en multaj partoj de [[Sovetunio]].<ref>[http://n-t.ru/tp/in/yp.htm Яков Перельман: штрихи к портрету. Статьи. Наука и техника {{ru}}]</ref> En [[1916]] publikiĝis la dua parto de ''Amuza fiziko''. Post la [[oktobra revolucio]], en jaroj [[1918]]-[[1923]], Perelman laboris kiel inspektisto de Unuita Labora Lernejo de Popola Komisario pri Eduko de [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|RSFSR]]. Li respondecis pri programoj de instruo de [[fiziko]], [[matematiko]] kaj [[astronomio]] kaj samtempe instruadis tiujn fakojn en diversaj lernejoj. En jaroj [[1919]]-[[1929]] li kreis kaj redaktis la unuan sovetan popular-sciencan ĵurnalon ''En la laborejo de la naturo'' ({{Ru}} В мастерской природы). En [[1924]] partoprenis en moskva "Sekcio pri interplaneta komunikado" de la Socio por Subteno de Defendo, Aviadila kaj Kemia Konstruado ({{Ru}} Общество содействия обороне, авиационному и химическому строительству; ОСОАВИАХИМ) de Sovetunio. Krom li, en la Sekcio membris [[Feliks Dzerĵinskij]], [[Konstantin Ciolkovskij]], [[Vladimir Vetĉinkin]], [[Fridriĥ Cander]], [[Nikolaj Rinin]] kaj multaj aliaj gravaj personoj de la epoko. Inter 1924-[[1929]], Perelman laboris en la scienca branĉo de leningrada ''Ruĝa gazeto'' ({{Ru}} Красная газета); Samtempe li membris en redaktaj kolegioj de ĵurnaloj ''Scienco kaj Tekniko'' ({{Ru}} Наука и техника), ''Pedagogia penso'' ({{Ru}} Педагогическая мысль). Inter [[1925]]-[[1932]] - membro de [[kooperativo|kooperativa]] eldonejo "Tempo" ({{Ru}} Время); organizis amasan eldonon de amuz-sciencaj libroj. Ekde la [[13-a de novembro]] [[1931]] ĝis fino de [[1933]] laboris en propaganda branĉo de Leningrada Grupo por Studo de Reaktiva Movo, estis membro de ĝia estraro kaj kreis projekton de unua soveta [[kontraŭhajla raketo]]. En [[1932]] ricevis honoran leteron de leningrada oblasta konsilio de la Socio por Subteno de Defendo, Aviadila kaj Kemia Konstruado "por aparte aktiva partopreno en prilaboro de scienc-teknikaj problemoj en la fako de aviadila tekniko, direktantaj al plifortigo de defendebleco de Sovetunio" Inter 1932-[[1936]], Perelman korespondis kun [[Sergej Koroljov]] pri problemoj de disvastigo de scioj pri la spaco. Laboris en leningrada branĉo de [[komsomolo|komsomola]] eldonejo "Juna Gardo" ({{Ru}} Молодая гвардия) kiel aŭtoro, konsultisto kaj scienca redaktisto. Je la [[1-a de aŭgusto]] [[1934]] kune kun grupo de aliaj leningradaj verkistoj kaj scienc-popularigistoj renkontiĝis kun [[Herbert Wells]], kiu estis vizitanta Sovetunion. En somero [[1935]] vizitis Internacian Matematikan Kongreson en [[Bruselo]]. Je la [[15-a de oktobro]] [[1935]] fondis leningradan Domon de Amuza Scienco (kiu estis detruonta dum la [[Dua mondmilito]]). En [[1939]] skribis fundamentan artikolon "Kio estas amuza scienco" ({{Ru}} Что такое занимательная наука). Post komenco de la Dua mondmilito, ekde [[1-a de julio]] [[1941]] ĝis februaro de [[1942]], dum [[sieĝo de Leningrado]], Perelman prelegis soldatojn, matrosojn kaj skoltojn de [[Ruĝa armeo]] kaj ankaŭ partizanojn pri orientiĝo sen [[kompaso]] kaj aliaj iloj. Je la [[18-a de januaro]] [[1942]] lia edzino Anna Davidovna Kaminskaja-Perelman mortis pro malsato dum deĵoro en malsanulejo. Jakov Perelman mem sekvis ŝin malpli ol monaton poste. Li mortis je la [[16-a de marto]] pro malsato kaj malvarmo en subsieĝa Leningrado. Laŭ Jakov Perelman estas nomita [[kratero]] ''Perel'man'' sur malantaŭa (ne videbla el Tero) flanko de la [[Luno]]. Iam estis onidiro, ke fama rusa matematikisto [[Grigorij Perelman]] estas filo de Jakov Perelman<ref>{{cite web |author=О. Волкова |title=Занимательный Перельман |work=MK.ru |date=24.08.06 |url=http://www.mk.ru/daily/178589.html}}</ref>. Tio estas malvero, Jakov Perelman ne havis gefilojn. == Bibliografio == Entute bibliografio de Perelman enhavas na pli ol 1000 artikoloj kaj eseoj en diversaj eldonaĵoj, 47 popular-sciencaj kaj 40 amuzigaj libroj kaj 18 lernolibroj por diversnivelaj lernejoj. Laŭ sovetaj registroj, inter [[1918]] kaj [[1973]] liaj libroj estis eldonataj 449 fojojn, kaj suma eldonkvanto estas pli ol 13 milionoj de kopioj. El ili 287 fojojn ili eldoniĝis en [[rusa lingvo]] (proksimume 12.1 milionoj de kopioj). 126 eldonoj kun suma kvanto ĉ. 935 mil kopioj estis en 21 aliaj lingvoj de Sovetunio. Krome, libroj de Perelman ade eldoniĝis ekster Sovetunio. Laŭ kalkuloj de moskva bibliofilo Ju.P. Iroŝnikov, libroj de Perelman eldoniĝis 126 fojojn en 18 landoj en lingvoj: * [[hispana lingvo|hispana]] - 19 fojojn * [[angla lingvo|angla]] - 18 fojojn * [[germana lingvo|germana]] - 15 fojojn * [[bulgara lingvo|bulgara]] - 9 fojojn * [[hungara lingvo|hungara]] - 8 fojojn * [[pola lingvo|pola]] - 7 fojojn * [[rumana lingvo|rumana]] - 6 fojojn * [[franca lingvo|franca]] - 5 fojojn * [[finna lingvo|finna]] - 4 fojojn * [[portugala lingvo|portugala]] - 4 fojojn * [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] - 3 fojojn * [[albana lingvo|albana]] - 2 fojojn * [[greka lingvo|greka]] - 1-foje * [[hindia lingvo|hindia]] - 1-foje * [[itala lingvo|itala]] - 1-foje * lingvoj de la Oriento - almenaŭ 7 fojojn * aliaj lingvoj - 6 fojojn == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Perelman, Jakov}} [[Kategorio:Rusiaj matematikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo]] 4t0pdpwjd2udr3i1ne3m1a791z4kbv3 9455031 9455029 2026-08-16T18:36:33Z Tirolischleioans 254019 9455031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jakov Isidoroviĉ Perelman''' (ruse: ''Перельман, Яков Исидорович''; naskiĝis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] [[1882]] en [[Bjalistoko]], mortis la [[16-a de marto|16-an de marto]] [[1942]] en [[Leningrado]]) estas [[Rusia Imperio|rusia]] kaj [[Sovetunio|soveta]] [[sciencisto]], plej konata kiel [[Popularigo de scienco|popularigisto]] de [[fiziko]], [[matematiko]] kaj [[astronomio]]. Li estas unu el fondintoj de ĝenro de [[populara scienco|populara scienca literaturo]] kaj de t.n. "amuza scienco", ĝenro, tre populara inter junuloj de Sovetunio. Krome, en Rusio li estas kredata enkondukinto de nocio de [[scienc-fikcio]]. == Biografio == Jakov Isidoroviĉ Perelman naskiĝis je la 4-a de decembro (22-a de novembro laŭ la olda stilo) 1882 en [[Bjalistoko]], kiu tiam apartenis al [[Grodno|Grodna]] gubernio de [[Rusia Imperio]] (nun Bjalistoko estas parto de sendependa [[Pollando]]). Lia patro laboris kiel [[librotenisto]] kaj lia patrino estis instruistino en bazlernejo. Jakov Perelman havis fraton kun nomo Osip Isidoroviĉ, kiu iĝis verkisto kaj dramisto en [[rusa]] kaj [[jida lingvo|jida]] lingvoj (konata laŭ sia kromnomo [[Osip Dimov]]). La patro de Perelman mortis en [[1883]] kaj la patrino devis mem zorgi pri la infanoj. Ŝi rigardis bonan edukon plej grava por sukceso kaj klopodis doni ĝin al siaj infanoj (kiomgrade tio eblis por [[judoj]] en carisma Rusio). Jakov Perelman venis en bazlernejon en [[1890]] kaj je 18-a de aŭgusto [[1895]] eniris Bjalistokan [[Reallernejo]]n - mezlernejon por infanoj el malriĉaj klasoj kun matematika-teknika fokuso. Je la 23-a de septembro [[1899]] Perelman publikigis sian unuan verkon, [[eseo]]n "Pri la atendata fajra pluvo" ({{Ru}} По поводу ожидаемого огненного дождя) en gazeto ''Grodnaj guberniaj novaĵoj'' ({{Ru}} Гродненские губернские ведомости) En [[aŭgusto]] [[1901]] Perelman eniris Lignan Institucion en [[Sankt-Peterburgo]] (nun [[Sankt-Peterburga Ŝtata Lignoteknika Akademio]]). Jam ekde la unua jaro en la lernejo li aktive kunlaboris kun loka ĵurnalo ''Naturo kaj Homoj'' ({{Ru}} Природа и люди). La unua lia eseo en la ĵurnalo, "La centjaro de [[asteroido]]j", estas publikigita en la 4-a (aprila) volumo de jaro [[1901]]. En [[1903]] patrino de Perelman mortis, sed li daŭrigis sian studon en la Institucio. En [[1904]] li iĝis "respondeca sekretario" (unu el ĉefredaktistoj) de "Naturo kaj Homoj". En [[1908]] Perelman gradiĝis el la Institucio kun diploma verko pri temo "Malnovrusa ŝtata lignosega uzino. Ĝia aparataro kaj funkcio", kaj, je la [[22-a de januaro]] [[1909]] ricevis diplomon de "lignosciencisto de I-a rango". Tamen, Perelman neniam laboris kiel lignosciencisto. Post diplomiĝo li konstante laboris en la ĵurnalo, kaj kiel verkisto kaj kiel redaktisto. La ĵurnalista laboro donis al li sperton kaj scion pri multaj sciencaj amuzaĵoj. En julio [[1913]] eldoniĝis la unua parto de ''Amuza [[fiziko]]'' ({{Ru}} Занимательная физика), pridisputeble la plej grava libro de Perelman. Ĝi atingis gravan intereson kaj inter ĝenerala publiko, kaj inter fizikistoj. [[Orest Ĥvolson]], profesoro pri fiziko en [[Sankt-Peterburga Universitato]], estis tre mirigita, kiam li eksciis, ke la aŭtoro de la libro estas ne fizikisto, sed lignosciencisto. Dum renkonto li diris al Jakov Perelman:<blockquote>"Lignosciencistojn ni havas sufiĉe, sed homojn, kiuj povus tiel skribi pri fiziko, kiel vi skribas, ni tute ne havas. Mia plej insista konsilo al vi: daŭrigu, nepre daŭrigu skribi similajn librojn estonte".</blockquote>En [[29-a de aŭgusto]] [[1913]] Perelman komencis korespondi kun [[Konstantin Ciolkovskij]]. Tiu ĉi korespondado daŭris pli ol 20 jarojn, ĝis morto de Ciolkovskij en [[1935]]. Je la [[20-a de novembro]] 1913 Jakov Perelman prezentis prelegon "Pri ebleco de interplaneta komunikado" ({{Ru}} О возможности межпланетных сообщений) en Rusia Socio pri Mond-ekscio. La prelego baziĝis je ideoj de Ciolkovskij. En [[1914]] li daŭrigis la spacan temon kaj publikigis aldonan ĉapitron "Matenamanĝo en senpeza kuirejo" ({{Ru}} Завтрак в невесомой кухне) por romano ''De Tero al Luno'' (''De la Terre à la Lune'') far [[Jules Verne]], kie li disputis la efikojn de [[senpezeco]]. Al tiu ĉapitro li unue en Rusio uzis terminon ''scienc-fikcia'', kiel kombinaĵo de terminoj "scienca romano" de [[Jules Verne]] kaj "fikcio" de [[Herbert Wells]]. En [[1915]], dum somera ripoza vojaĝo, Perelman renkontis junan kuracistinon Anna Davidovna Kaminskaja. Post nelonge ili geedziĝis. En jaroj [[1916]]-[[1917]] Perelman servis en ''Speciala koncilio pri brulaĵo'' en [[Petrogrado]], kie li proponis ideon de [[dekreta tempo]] – movon de [[tempozono]] 1 horon malantaŭe por pli racia uzo de taga lumo kaj konservo de brulaĵoj. En la 1920-aj jaroj oni realigis la ideon en multaj partoj de [[Sovetunio]].<ref>[http://n-t.ru/tp/in/yp.htm Яков Перельман: штрихи к портрету. Статьи. Наука и техника {{ru}}]</ref> En [[1916]] publikiĝis la dua parto de ''Amuza fiziko''. Post la [[oktobra revolucio]], en jaroj [[1918]]-[[1923]], Perelman laboris kiel inspektisto de Unuita Labora Lernejo de Popola Komisario pri Eduko de [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|RSFSR]]. Li respondecis pri programoj de instruo de [[fiziko]], [[matematiko]] kaj [[astronomio]] kaj samtempe instruadis tiujn fakojn en diversaj lernejoj. En jaroj [[1919]]-[[1929]] li kreis kaj redaktis la unuan sovetan popular-sciencan ĵurnalon ''En la laborejo de la naturo'' ({{Ru}} В мастерской природы). En [[1924]] partoprenis en moskva "Sekcio pri interplaneta komunikado" de la Socio por Subteno de Defendo, Aviadila kaj Kemia Konstruado ({{Ru}} Общество содействия обороне, авиационному и химическому строительству; ОСОАВИАХИМ) de Sovetunio. Krom li, en la Sekcio membris [[Feliks Dzerĵinskij]], [[Konstantin Ciolkovskij]], [[Vladimir Vetĉinkin]], [[Fridriĥ Cander]], [[Nikolaj Rinin]] kaj multaj aliaj gravaj personoj de la epoko. Inter 1924-[[1929]], Perelman laboris en la scienca branĉo de leningrada ''Ruĝa gazeto'' ({{Ru}} Красная газета); Samtempe li membris en redaktaj kolegioj de ĵurnaloj ''Scienco kaj Tekniko'' ({{Ru}} Наука и техника), ''Pedagogia penso'' ({{Ru}} Педагогическая мысль). Inter [[1925]]-[[1932]] - membro de [[kooperativo|kooperativa]] eldonejo "Tempo" ({{Ru}} Время); organizis amasan eldonon de amuz-sciencaj libroj. Ekde la [[13-a de novembro]] [[1931]] ĝis fino de [[1933]] laboris en propaganda branĉo de Leningrada Grupo por Studo de Reaktiva Movo, estis membro de ĝia estraro kaj kreis projekton de unua soveta [[kontraŭhajla raketo]]. En [[1932]] ricevis honoran leteron de leningrada oblasta konsilio de la Socio por Subteno de Defendo, Aviadila kaj Kemia Konstruado "por aparte aktiva partopreno en prilaboro de scienc-teknikaj problemoj en la fako de aviadila tekniko, direktantaj al plifortigo de defendebleco de Sovetunio" Inter 1932-[[1936]], Perelman korespondis kun [[Sergej Koroljov]] pri problemoj de disvastigo de scioj pri la spaco. Laboris en leningrada branĉo de [[komsomolo|komsomola]] eldonejo "Juna Gardo" ({{Ru}} Молодая гвардия) kiel aŭtoro, konsultisto kaj scienca redaktisto. Je la [[1-a de aŭgusto]] [[1934]] kune kun grupo de aliaj leningradaj verkistoj kaj scienc-popularigistoj renkontiĝis kun [[Herbert Wells]], kiu estis vizitanta Sovetunion. En somero [[1935]] vizitis Internacian Matematikan Kongreson en [[Bruselo]]. Je la [[15-a de oktobro]] [[1935]] fondis leningradan Domon de Amuza Scienco (kiu estis detruonta dum la [[Dua mondmilito]]). En [[1939]] skribis fundamentan artikolon "Kio estas amuza scienco" ({{Ru}} Что такое занимательная наука). Post komenco de la Dua mondmilito, ekde [[1-a de julio]] [[1941]] ĝis februaro de [[1942]], dum [[sieĝo de Leningrado]], Perelman prelegis soldatojn, matrosojn kaj skoltojn de [[Ruĝa armeo]] kaj ankaŭ partizanojn pri orientiĝo sen [[kompaso]] kaj aliaj iloj. Je la [[18-a de januaro]] [[1942]] lia edzino Anna Davidovna Kaminskaja-Perelman mortis pro malsato dum deĵoro en malsanulejo. Jakov Perelman mem sekvis ŝin malpli ol monaton poste. Li mortis je la [[16-a de marto]] pro malsato kaj malvarmo en subsieĝa Leningrado. Laŭ Jakov Perelman estas nomita [[kratero]] ''Perel'man'' sur malantaŭa (ne videbla el Tero) flanko de la [[Luno]]. Iam estis onidiro, ke fama rusa matematikisto [[Grigorij Perelman]] estas filo de Jakov Perelman<ref>{{cite web |author=О. Волкова |title=Занимательный Перельман |work=MK.ru |date=24.08.06 |url=http://www.mk.ru/daily/178589.html}}</ref>. Tio estas malvero, Jakov Perelman ne havis gefilojn. == Bibliografio == Entute bibliografio de Perelman enhavas na pli ol 1000 artikoloj kaj eseoj en diversaj eldonaĵoj, 47 popular-sciencaj kaj 40 amuzigaj libroj kaj 18 lernolibroj por diversnivelaj lernejoj. Laŭ sovetaj registroj, inter [[1918]] kaj [[1973]] liaj libroj estis eldonataj 449 fojojn, kaj suma eldonkvanto estas pli ol 13 milionoj de kopioj. El ili 287 fojojn ili eldoniĝis en [[rusa lingvo]] (proksimume 12.1 milionoj de kopioj). 126 eldonoj kun suma kvanto ĉ. 935 mil kopioj estis en 21 aliaj lingvoj de Sovetunio. Krome, libroj de Perelman ade eldoniĝis ekster Sovetunio. Laŭ kalkuloj de moskva bibliofilo Ju.P. Iroŝnikov, libroj de Perelman eldoniĝis 126 fojojn en 18 landoj en lingvoj: * [[hispana lingvo|hispana]] - 19 fojojn * [[angla lingvo|angla]] - 18 fojojn * [[germana lingvo|germana]] - 15 fojojn * [[bulgara lingvo|bulgara]] - 9 fojojn * [[hungara lingvo|hungara]] - 8 fojojn * [[pola lingvo|pola]] - 7 fojojn * [[rumana lingvo|rumana]] - 6 fojojn * [[franca lingvo|franca]] - 5 fojojn * [[finna lingvo|finna]] - 4 fojojn * [[portugala lingvo|portugala]] - 4 fojojn * [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] - 3 fojojn * [[albana lingvo|albana]] - 2 fojojn * [[greka lingvo|greka]] - 1-foje * [[hindia lingvo|hindia]] - 1-foje * [[itala lingvo|itala]] - 1-foje * lingvoj de la Oriento - almenaŭ 7 fojojn * aliaj lingvoj - 6 fojojn == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Perelman, Jakov}} [[Kategorio:Rusiaj matematikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo]] 62j4w1bsqa9lbzjhmat82bq83nr4giw 0 328571 9455404 9003539 2026-08-17T11:52:54Z ThomasPusch 1869 9455404 wikitext text/x-wiki :La vorto Ariŝo povas ankaŭ indiki al [[Ariŝo]] aŭ [[Laraŝo]] en nordokcidenta [[Maroko]]. {{informkesto urbo|regiono-ISO=EG|Mapo en angulo=Egiptio|situo sur mapo=Sinajo|tipo1=reliefo|zomo=11}} '''El Ariŝo''' (arabe العريش) estas ĉefurbo kaj la plej granda komunumo kun (laŭ la stato de la jaro 2002) 144 900 loĝantoj en la egiptia [[provinco Norda Sinajo]] (''Ŝimal Sina''). La urbo situas ĉe la mediteranea marbordo sur la [[Sinaja duoninsulo]], 334&nbsp;km nordoriente de [[Kairo]] kaj havas ankaŭ [[flughaveno]]n. El Ariŝ estas banloko, konata pro klara akvo, longa sabla strando, palmoj kaj luksaj hoteloj. El Ariŝo situas en la samnoma [[uedo]], kiu kondukas la torentojn de partoj de norda kaj meza Sinajo. == Historio == La urbo kreskis el beduena komunumo en proksimo de [[Ptolemea dinastio de Egipto|ptolemea]] defendejo Rinokoroura (en la [[antikva greka]] Ῥινοκόρουρα, en la [[kopta]] ϩⲣⲓⲛⲟⲕⲟⲣⲟⲩⲣⲁ). Kvankam ĝi situas voje inter Egiptio kaj Israelo, tiel la grundo eble kaŝas interesajn historiaĵojn, ĝis nun ne okazis elfosadoj. Tie mortis en 1118 [[Baldueno la 1-a (Jerusalemo)]], la unua krucmilitisto, [[reĝo de Jerusalemo]], sur hejmenveturo el bataliro kontraŭ Egiptio. La [[Osmana imperio]] okazigis tie en 1560 novajn fortikigajn laborojn. Dum la egipta ekspedicio (1798–1801), [[Napoleono Bonaparte]] okupis la lokon post 11-taga batalo, la 19-an de februaro 1799. La fortikaĵon defendis en la [[unua mondmilito]] germanaj soldatoj, sed la britoj venkis ilin. En 1956 kaj de 1967 ĝis 1979, El Ariŝ estis sub israela okupado kaj estis redonita nur post la packontrakto. Post tio la urbo iĝis grava komerca punkto inter la du landoj. == La uedo de Egiptio == En la libro [[Genezo]] [[:s:Malnova_Testamento_(Zamenhof)/Genezo/15|15:18]] ("''En tiu tago la Eternulo faris interligon kun [[Abrahamo|Abram]] (Abrahamo), dirante: Al via idaro mi donos ĉi tiun landon, de la [[uedo|rivero]] (uedo) de [[antikva Egiptio|Egiptio]] ĝis la granda rivero, la rivero [[Eŭfrato]]''") menciiĝas geografia loko נַחַל מִצְרַיִם‎, naḥal mizraim ("[[uedo]] de Egiptio") kiel plej suda punkto de la antikva [[Izraela Lando]]. Historiistoj<ref>ekzemple [https://books.google.de/books?id=QSxEe0BNg1cC&pg=PA204&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false la libro "History and Interpretation: Essays in Honour of John H. Hayes"] "Historio kaj Interpreto: Eseoj en honoro de John H. Hayes"), Britio 1993</ref> kutime identigas tiun lokon al la antikva ''[[uedo]] el Ariŝ'' apud la urbo, kvankam aliaj identigas ĝin kun la [[uedo]] ''Besor'' aŭ ''Gazaa'' ({{lang-he|נחל הבשור}}, ''Nahal HaBesor'', aŭ {{lang-ar|وادي غزة}}, ''Wadi Ghazza''), kiu enfluas la mediteraneon 8 kilometrojn sude de la urbocentro de [[Gaza-urbo|Gazao]] en la nuna [[Gazaa Sektoro]], proksimume 75 kilometrojn pli nordoriente ol El Ariŝ. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Egiptio]] [[Kategorio:Sinajo]] [[Kategorio:Krucmilitoj]] [[Kategorio:Turismo en Egiptio]] kidi9be1wklzen9qase8rqdwnra7hi5 0 333897 9455390 8722204 2026-08-17T11:30:40Z Goren 4701 9455390 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero=Corrupião - Icterus jamacai.JPG |dosiero2 = Icterus jamacaii.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Iĉo |priskribo de dosiero2 = Ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Ikteredoj]] ''Icteridae'' |genro = ''[[Icterus]]'' |specio = ''''I. jamacaii'''' |statuso = LC |dunomo = ''Icterus jamacaii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1788]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Kampiktero''' (''Icterus jamacaii'') aŭ '''Brazila iktero'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Ikteredoj]] kaj de ties tipa genro nome [[Ikteroj]] kiu enhavas speciojn kiuj montras flavajn kaj nigrajn kolorojn. Ĝi troviĝas en granda parto de [[Sudameriko]] nome en [[Argentino]], [[Bolivio]], ĉefe en nordorienta [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Gujano]], [[Paragvajo]] kaj [[Peruo]]. Ĝi loĝas en pli sekaj areoj kiaj [[kaatingo]] kaj [[savano]], sed ankaŭ ĉe deciduaj arbaroj. == Aspekto == Tiu specio havas nigrajn kapon, supran bruston, mezan dorson, flugilojn kaj voston, dum estas flavoranĝaj nuko, supra dorso, pugo, subaj partoj inklude subvoston kaj ŝultromakuloj. Estas blanka flugilstrio. La suba makzelo estas klare helblugriza. Kaj klara distingilo estas '''blankeca iriso''', malkutime inter ikteroj. == Diferencoj == Kelkaj fakuloj kiaj Ridgely kaj Tudor kaj Howard kaj Moore traktis iam la Kampikteron kiel subspecio de la [[Trupialo]], ''Icterus icterus'', sed lastatempe, kiel ĉe Clements, oni konsideras ilin apartajn speciojn. La Kampiktero diferencas el la Trupialo pro oranĝa koloro pli ol blanka ĉe grandaj kovriloj, blanka flugilstrio nur en duarangaj flugilplumoj kaj tre limigita areo de blua haŭtaĵo ĉirkaŭ okuloj, dum la Oranĝadorsa iktero havas oranĝajn kronon, nukom kaj dorson. ==Referencoj== {{referencoj}} {{Projektoj}} {{Portalo Birdoj}} Estas polemiko ankaŭ pri la fakto ĉu la Kampiktero konstruas siajn proprajn nestojn aŭ rabas ilin de aliaj birdoj. {{Birdoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Ikteredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 8u6s5hdyzwkg7uj6hnsxiy8sjhn8tin 9455391 9455390 2026-08-17T11:31:59Z Goren 4701 9455391 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero=Corrupião - Icterus jamacai.JPG |dosiero2 = Icterus jamacaii.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Iĉo |priskribo de dosiero2 = Ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Ikteredoj]] ''Icteridae'' |genro = ''[[Icterus]]'' |specio = ''''I. jamacaii'''' |statuso = LC |dunomo = ''Icterus jamacaii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1788]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Kampiktero''' (''Icterus jamacaii'') aŭ '''Brazila iktero'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Ikteredoj]] kaj de ties tipa genro nome [[Ikteroj]] kiu enhavas speciojn kiuj montras flavajn kaj nigrajn kolorojn. Ĝi troviĝas en granda parto de [[Sudameriko]] nome en [[Argentino]], [[Bolivio]], ĉefe en nordorienta [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Gujano]], [[Paragvajo]] kaj [[Peruo]]. Ĝi loĝas en pli sekaj areoj kiaj [[kaatingo]] kaj [[savano]], sed ankaŭ ĉe deciduaj arbaroj. == Priskribo == Tiu specio havas nigrajn kapon, supran bruston, mezan dorson, flugilojn kaj voston, dum estas flavoranĝaj nuko, supra dorso, pugo, subaj partoj inklude subvoston kaj ŝultromakuloj. Estas blanka flugilstrio. La suba makzelo estas klare helblugriza. Kaj klara distingilo estas '''blankeca iriso''', malkutime inter ikteroj. Estas polemiko ankaŭ pri la fakto ĉu la Kampiktero konstruas siajn proprajn nestojn aŭ rabas ilin de aliaj birdoj. == Taksonomio == Kelkaj fakuloj kiaj Ridgely kaj Tudor kaj Howard kaj Moore traktis iam la Kampikteron kiel subspecio de la [[Trupialo]], ''Icterus icterus'', sed lastatempe, kiel ĉe Clements, oni konsideras ilin apartajn speciojn. La Kampiktero diferencas el la Trupialo pro oranĝa koloro pli ol blanka ĉe grandaj kovriloj, blanka flugilstrio nur en duarangaj flugilplumoj kaj tre limigita areo de blua haŭtaĵo ĉirkaŭ okuloj, dum la Oranĝadorsa iktero havas oranĝajn kronon, nukom kaj dorson. ==Referencoj== {{referencoj}} {{Projektoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Ikteredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 901t6rx26roi5jc3ilxem8uxzgqj08g 0 358980 9455097 9176395 2026-08-16T21:29:03Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455097 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Puertollano (stacidomo)|Puertollano-Mercancías (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-CR | situo sur mapo2=Hispanio | zomo = 9 | nomo = Puertollano | mapo = Puertollano - Mapa municipal.png | flago = | blazono = Puertollano.png | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco de Ciudad Real|Ciudad Real]] | komarko = Puertollano<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | areo = 226.74 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:Localización provincia de Ciudad Real.png |250ra|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio]] '''Puertollano''' [puertojAno] aŭ ''Puertojano'' adaptite en [[Esperanto]]n (Ebena montopasejo) estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Ciudad Real]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi estas ĉefurbo de samnoma komarko aŭ subdistrikto, kiun la urbo nomigas. Ĝi estas la sepa municipo plej loĝata de Kastilio-Manĉo post [[Albacete]], [[Guadalajara (Hispanio)|Guadalajara]], [[Toledo]], [[Ciudad Real]], [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]] (la kvin provincaj ĉefurboj) kaj [[Talavera de la Reina]]. Ĝi estas la dua plej loĝata municipo de la provinco. == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''puertollaneros''. La censita populacio en [[{{WikidataLoĝantaro}}]] estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. == Situo == Puertollano estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] Puertollano en la suda parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 708 m; je 37&nbsp;km el [[Ciudad Real]], provinca ĉefurbo, kaj je 240&nbsp;km el [[Madrido]], ŝtata ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 226.74&nbsp;km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 38º 41' N, 4º 07' Ok. == Historio == Estas prahistoriaj restaĵoj, nome skemaj pentraĵoj surmuraj, restaĵoj el [[Ĥalkolitiko]], armilaro de [[Bronzepoko]] kaj konstruaĵoj de la [[Neolitiko]]. Ankaŭ aliaj antaŭromiaj kaj romiaj. Estas ankaŭ tombejoj de [[visigotoj]] kaj disaj kasteloj de araboj laŭ la valo de la rivero. La teritorio estis landlimo kun araboj dum la militoj de kristana konkero ĝis la venko en la [[Batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] kiam la teritorio repaciĝis, reloĝiĝis kaj plej verŝajne Puertollano fondiĝis ĉe la ŝirmo de la Ordeno de Kalatrava. La nova vilaĝo profitis sian strategian situon en trapasejo inter paŝtejoj el la Kamparo de Kalatrava kaj [[Sierra Morena]]. En [[1348]] la [[Nigra morto]] senloĝigis la lokon kaj restis nur 13 familioj. Dum la 16a jarcento komencis tekstila industrio kiu disvolviĝis ĝis la [[18a jarcento]] kunvive kun agrikulturo kaj brutobredado. Dum la [[19a jarcento]] disvolviĝis industrio de [[ceramiko]], malaperinta en la 20a jarcento. Fine de la 19a jarcento komencis minado de [[karbo]], kiu altirs enmigradon. Tiuepoke inaŭguriĝis la fervojo [[Madrido]]-[[Badajoz]] kun haltejo en Puertollano, kio plibonigis la ekonomion de la teritorio. === Nuntempa epoko === [[Dosiero:Monumento a la Mineria.jpg|eta|300ra|Monumento al Minado.]] Dum la unua duono de la 20a jarcento kompletiĝis danke al industriigo kaj enmigrado la urba disvolvigo de Puertollano kiu en 1920 jam enhavis 20.083 loĝantojn. En 1925 la reĝo [[Alfonso la 13-a]] agnoskigis al Puertollano la titolon de urbo. En 1912 komencis industriigon de la [[oleoardezo]] kaj en 1942 la produktadon de [[nafto]] el tiuj. Dekomence estis aktiva fervoja regiona reto kun centro tie kaj branĉoj al aliaj minlokoj. Komence de la [[1960-aj jaroj]] ekfermiĝis la minregiono. Komence de la [[1970-aj jaroj]] ekfermiĝis la fervoja reto. Pro la aktiva industrio estiĝis ne nur enmigrado kaj plialtigo de la populacio sed ankaŭ aktivigo de la politika kaj sindikata aktivado. Kreiĝis la unuaj sindikatoj (de ministoj La Precisa kaj de mekanikistoj El Bien, ambaŭ en [[1910]]) kaj la loka branĉo de la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (CNT), en [[1917]]. Enradikiĝis ankaŭ la Radikala Partio de [[Alejandro Lerroux|Lerroux]]. En la municipaj elektoj de [[1914]] majoritato de laboristaj skabenoj (intrr ili unu [[PSOE|socialisto]]) permesis la elekton de la unua urbestro laborista en la historio de Puertollano, nome la metalurgiisto Eduardo Gómez, kiu okupis la urbestrecon al [[1916]]. Fine de la 1920-aj jaroj, la sindikatoj integriĝis en la CNT aŭ en la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|UGT]].<ref>FERNANDEZ CALVO, A.: [http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/ceclm/ARTREVISTAS/cem/CEM217FernandezCalvo.pdf La minería y el movimiento obrero en Puertollano durante la Guerra Europea] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222060021/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/ceclm/ARTREVISTAS/cem/CEM217FernandezCalvo.pdf |date=2011-12-22 }}.</ref> Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] Puertollano estis en la teritorio de la [[Dua Hispana Respubliko|respubliko]] la tutan tempon kaj tiuj organizoj aktive luktis favore de la registara flanko. Poste kompreneble la subpremado tute malaltigis la sindikatan aktivadon. Sed tuje komencis en la ĉirkaŭaĵo aktivado de la gerilanoj respublikaj, kiuj luktis eĉ ĝis komenco de la [[1950-aj jaroj]]. Per la inaŭguro de la fervojo [[Alta Velocidad Española|AVE]], Madrido-[[Sevilo]] en [[1992]], oni revigligis la ekonomion kaj vivon de la urbo. == Ekonomio == [[Dosiero:PuertollanoEmpetrol.jpg|eta|250ra|Vidaĵo de la petrolrafinejo.]] Tradicie minado de karbo kaj ardezoj, sed poste petrolrafinejo. Agrikulturo kaj brutobredado. Komerco (vestaĵoj, bankoj, restoracioj, ĉiovendejoj, asekurejoj, vojaĝagentejoj, meblaro ktp. Estas ankaŭ la Komerca Centro Carrefour kaj alia konstruata en la kvartalo El Poblado. La [[petrolrafinejo]] okupas 320 hektarojn kaj estas konektata per sistemo de oleoduktoj al marbordoj kaj mediteranea kaj atlantika. Ĝi estos konstruita dum la [[1960-aj jaroj]] (reĝimo de [[Francisco Franco]]) por anstataŭi malnovan fabrikon pri [[oleoardezo]], profiti la industrian infrastrukturon kaj ekzistintajn laboristaron. Tiele ĝi iĝis la ununura petrolrafinejo nemarborda en lando kun tiom da marbordo. Ĉirkaŭ la petrolrafinejo disvolviĝas kemiindustria centro kaj du termocentraloj. Lastatempe kiel ĉe multaj lokoj kun poluaj aŭ danĝeraj energiindustrioj, oni klopodas organizi industriojn pri [[alternativa energio]]. Fakte estas la ununura industria urbo en tre etenda rura regiono. == Komunikiloj kaj Transportoj == <!--[[Dosiero:Parque del Terri.jpg|eta|350ra|Vidaĵo panorama el Parko Terri.]]--> [[Dosiero:CASTILLETE SANTA MARIA.jpg|derecha|eta|350ra|Minturo de Santa María.]] Ĵurnalo "La Tribuna de Puertollano" kaj ĉiumonata gazeto ''La Comarca de Puertollano''. Kvin naciaj radielsendejoj kaj du lokaj. Du lokaj televidkanaloj. Fervojaj kontaktebloj per [[TAV]] per du linioj AVE Madrid-Sevilla, AVE Madrid-Málaga. Per Talgo 200 estas konektoj kun [[Madrido]], [[Granado]], [[Algeciras]], [[Kadizo]] kaj [[Onubo]]. Ĉiutagaj busoj al Madrido, [[Barcelono]], [[Valencio]] ktp. Enurbaj busoj. [[Flughaveno]] je 28&nbsp;km laŭ la aŭtoŝoseo A-41 kontaktiga kun [[Barcelono]] kaj [[Parizo]]. [[Dosiero:Puertollano paseo fuente agria.jpg|eta|250ra|''Fuente Agria'' en la Promenejo Sankta Gregorio.]] == Vidindaĵoj == * Parko Terri. Artefarita rubaĵejo el la [[1920-aj jaroj]] fare el cindroj kaj minrubaĵoj el karbo kaj oleardezo de Kalatrava. Alta 80 m senuziĝis en la 1960-aj jaroj kaj en 2008 oni transformis la monteton en distrejo kaj rigardejo inaŭgurita en junio de 2010. Ĝi enhavas ĉe la ŝoseo N420 enirejon kun aŭtohaltejo kaj rigardejon alte sur la monto de kie videblas subĉiela mino Encasur, la antikvaj instalaĵoj, la minturoj, la industria poligono La Nava, la Montetaro de Puertollano kaj ampleksa vidaĵo de la uro. Vizitebla de lundo al dimanĉo de aprilo septembre de 08:00 h - 22:00 h kaj de oktobro al marto de 08:00 h - 18:00 h. * Kuracbanejo, aktuala Turisma Oficejo. * ''Fuente Agria'', fonto de kuracakvo, jam ekzistinta en 1575, dekomence kiel laguno de ruĝa akvo, super kiu oni faris diversajn konstruaĵojn laŭlonge de jarcentoj. La aktuala datiĝas el komenco de la 20a jarcento. [[Dosiero:Chorro fuente cinco caños.JPG|eta|250ra|Fuente de los cinco caños.]] * ''Fuente de Los Cinco Caños aŭ Fuente del Pilar'' (Fonto de kvin ŝpruciloj) kiu estis publika puto el la 19a jarcento. Super puto oni konstruis fonton dekomence kun du akvejoj, poste ampleksigita al kvin. Kaj eĉ tiele la livero de akvo estis malbunda ĝis 1960 kiam akvolivero profitis diglagon de la rivero Montoro, kiu dekomence planiĝis por industria livero. Ŝajne tiu origina puto estis la kerno ĉirkaŭ oni situis la historian domaron de Puertollano. En 1920 kaj en 1991 oni rekonstruis la aliron al la fonto. [[Dosiero:Puertollanominero.jpg|eta|200ra|Monumento al ministo, verko de José Noja.]] * ''Monumento al Minado'' fare de la skulptisto José Noja situa ĉe la ponto de Sankta Agusteno, kiu kunigas la urban kernon kun la ministaj kvartaloj de “El Carmen” kaj de “Las Mercedes”. Ĝi estis inaŭgurita la 4-an de majo de 2000. Temas pri unika bronzpeco 2,7 x 4,5 x 2,3 metrojn. Reprezentas grupon de ministoj laborantajn ene de minejo, per realisma stilo kaj duscena momento: la entibado kaj la elfosado de mineralo fare de pikisto. * ''Monumento al Ministo'' fare de la skulptisto José Noja de 14 tunoj kaj 9 metrojn alta. Estas formata de blokoj, el kiuj konstituas la suba parto la du krurojn. Estas de stilo novrealisma. Elstaras en la loko de la koro truo kiu laŭ la artisto reprezentas la koron kaj la senton de la popolo de Puertollano. Estas la omaĝo de la urbo al tiuj kiuj dediĉis sian vivon al laboro en la mino. Mankas al la monumento simboloj propraj de la minado. Estas nek fosilo, nek ŝovelilo, nek kasko, nek dusako ktp. Nur aperas minlampo. [[Dosiero:Monumento a los caídos en el trabajo.jpg|eta|250ra|Monumento al akcidentitaj laboristoj.]] * ''Monumento a los Caídos en el Trabajo'' (Monumento al akcidentitaj laboristoj). Per ĝi oni volis omaĝi ĉefe la mortintajn ministojn pro minakcidentoj. Ekzemple la [[11an de oktobro]] de [[1953]], perdis la vivon 11 ministoj pro eksplodo de grizuo okazinta en la “Puto Calvo Sotelo”, kaj la [[18an de oktobro]] de [[1958]], forpasis 12 kaj 14 vundiĝis pro alia eksplodo sampute. Kiam la Municipo sugestis kolektivan konstrupagon populare multaj loĝantoj donacis monon. La realigon faris skulptisto Marino Amaya. [[Dosiero:Paseo san gregorio.jpg|eta|250ra|Promenejo de Sankta Gregorio.]] * ''Promenejo de Sankta Gregorio'' estas botanika ĝardeno de la 19a jarcento. Ĝi situas sur la loko kie estis komunuma kamparo kun ermitejo de Sankta Gregorio, patrono kontraŭ plagoj de akridoj. Kiam oni instalis la kuracbanejon en la 19a jarcento la malsanuloj kiuj venis profiti tion bezonis promenejon kaj oni instalis tie. Karakteriĝas pro granda denseco de vegetaĵaro, granda ornama valoro kaj diverseco de arbaj specioj. La Promenejo de Sankta Gregorio posedas totalan areon de 22.383 m² kaj enhavas elementojn tiom notindajn kiom la Kuracbanejo, Fuente Agria, Concha de la Música, kaj Reloj de las Flores. Oni rekonstruis Fonton de Leonoj. [[Dosiero:Reloj de Flores.jpg|eta|250ra|Maŝinaro de la horloĝo de floroj.]] * ''El reloj de las Flores'' (Florhorloĝo). La primitiva horloĝo estis inaŭgurata en la foiro de majo de 1962. Posedis formon sferan kaj okupis la lokon kie estis antikva muzikejo. La horloĝo bezonis konstantan zorgadon. Ĉiun monatduonon en kelo oni grasigis la maŝinaron. Pro tro elspezo kaj vandalismo, la strukturo estis anstataŭata per fonto en la lasta remodelado de la Promenejo de Sankta Gregorio. En 2002 oni decidis profiti la antikvan maŝinaron por plibeligi la Promenejon de Sankta Gregorio denove. Tiam oni orientigis ĝin al sudo kongrue kun la fontoj ĉirkaŭaj. La sistemo de maŝinaro estas de fino de la 20a jarcento kaj manfunkcianta, sed poste oni instalis elektran motoron. * Preĝejoj Soledad (Soleco), Gracia (Gracio), Asunción (Ĉieliro) suferis damaĝojn dum la Hispana Enlanda Milito. Hegemonioj maldekstruloj ne konsideris ilin. * Muzeo de Minado kun arta minturo. * Distrejoj tra la valo. == Municipoj de la Subkomarko "Puertollano" == [[Dosiero:CASA_DE_BAÑOS.jpg|izquierda|eta|350ra|Fasado Bankuracloko.]] [[Dosiero:RELOJ DE FLORES.jpg|derecha|eta|350ra|Reloj de Flores, Promenejo Sankta Gregorio.]] [[Dosiero:MUSEO_DE_LA_MINERIA.jpg|maldekstra|eta|350ra|Mina imagen, Muzeo de Minado de Puertollano.]] * [[Abenójar]] * [[Aldea del Rey]] * [[Almodóvar del Campo]] * [[Argamasilla de Calatrava]] * [[Brazatortas]] * [[Cabezarados]] * [[Cabezarrubias del Puerto]] * [[Caracuel de Calatrava]] * [[Corral de Calatrava]] * [[Fuencaliente]] * [[Hinojosas de Calatrava]] * [[Mestanza]] * [[Los Pozuelos de Calatrava]] * Puertollano * [[San Lorenzo de Calatrava]] * [[Solana del Pino]] * [[Villamayor de Calatrava]] * [[Villanueva de San Carlos]] * [[El Hoyo de Calatrava]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.puertollano.es Oficiala retejo] * [http://www.turismopuertollano.es Oficiala retejo de turismo de Puertollano]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/07037229890792851869079/p0000001.htm Puertollano: de la «ciudad del carbón» a la «ciudad del petróleo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924060018/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/07037229890792851869079/p0000001.htm |date=2015-09-24 }}, de María del Carmen Cañizares Ruiz (Dpto. de Geografía y Ordenación del Territorio, Universitato de Castilla-La Mancha). * [http://www.ciudad-real.es/provincia/puertollano.php http://www.ciudad-real.es/provincia/puertollano] * [http://www.jccm.es/edu/cpr/puertollano/puertollano.htm Retejo pri Puertollano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090505001931/http://www.jccm.es/edu/cpr/puertollano/puertollano.htm |date=2009-05-05 }} == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Ciudad Real]] * [[Puertollano (stacidomo)]] * [[Puertollano-Mercancías (stacidomo)]] {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} [[Kategorio:Puertollano| ]] [[Kategorio:Municipoj de Ciudad Real]] lmgrohgl58ri1sq57nx4rwigqe305i0 9455099 9455097 2026-08-16T21:29:57Z ThomasPusch 1869 /* Loĝantoj */ 9455099 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Puertollano (stacidomo)|Puertollano-Mercancías (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-CR | situo sur mapo2=Hispanio | zomo = 9 | nomo = Puertollano | mapo = Puertollano - Mapa municipal.png | flago = | blazono = Puertollano.png | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco de Ciudad Real|Ciudad Real]] | komarko = Puertollano<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | areo = 226.74 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:Localización provincia de Ciudad Real.png |250ra|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio]] '''Puertollano''' [puertojAno] aŭ ''Puertojano'' adaptite en [[Esperanto]]n (Ebena montopasejo) estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Ciudad Real]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi estas ĉefurbo de samnoma komarko aŭ subdistrikto, kiun la urbo nomigas. Ĝi estas la sepa municipo plej loĝata de Kastilio-Manĉo post [[Albacete]], [[Guadalajara (Hispanio)|Guadalajara]], [[Toledo]], [[Ciudad Real]], [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]] (la kvin provincaj ĉefurboj) kaj [[Talavera de la Reina]]. Ĝi estas la dua plej loĝata municipo de la provinco. == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''puertollaneros''. La censita populacio en [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. == Situo == Puertollano estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] Puertollano en la suda parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 708 m; je 37&nbsp;km el [[Ciudad Real]], provinca ĉefurbo, kaj je 240&nbsp;km el [[Madrido]], ŝtata ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 226.74&nbsp;km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 38º 41' N, 4º 07' Ok. == Historio == Estas prahistoriaj restaĵoj, nome skemaj pentraĵoj surmuraj, restaĵoj el [[Ĥalkolitiko]], armilaro de [[Bronzepoko]] kaj konstruaĵoj de la [[Neolitiko]]. Ankaŭ aliaj antaŭromiaj kaj romiaj. Estas ankaŭ tombejoj de [[visigotoj]] kaj disaj kasteloj de araboj laŭ la valo de la rivero. La teritorio estis landlimo kun araboj dum la militoj de kristana konkero ĝis la venko en la [[Batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] kiam la teritorio repaciĝis, reloĝiĝis kaj plej verŝajne Puertollano fondiĝis ĉe la ŝirmo de la Ordeno de Kalatrava. La nova vilaĝo profitis sian strategian situon en trapasejo inter paŝtejoj el la Kamparo de Kalatrava kaj [[Sierra Morena]]. En [[1348]] la [[Nigra morto]] senloĝigis la lokon kaj restis nur 13 familioj. Dum la 16a jarcento komencis tekstila industrio kiu disvolviĝis ĝis la [[18a jarcento]] kunvive kun agrikulturo kaj brutobredado. Dum la [[19a jarcento]] disvolviĝis industrio de [[ceramiko]], malaperinta en la 20a jarcento. Fine de la 19a jarcento komencis minado de [[karbo]], kiu altirs enmigradon. Tiuepoke inaŭguriĝis la fervojo [[Madrido]]-[[Badajoz]] kun haltejo en Puertollano, kio plibonigis la ekonomion de la teritorio. === Nuntempa epoko === [[Dosiero:Monumento a la Mineria.jpg|eta|300ra|Monumento al Minado.]] Dum la unua duono de la 20a jarcento kompletiĝis danke al industriigo kaj enmigrado la urba disvolvigo de Puertollano kiu en 1920 jam enhavis 20.083 loĝantojn. En 1925 la reĝo [[Alfonso la 13-a]] agnoskigis al Puertollano la titolon de urbo. En 1912 komencis industriigon de la [[oleoardezo]] kaj en 1942 la produktadon de [[nafto]] el tiuj. Dekomence estis aktiva fervoja regiona reto kun centro tie kaj branĉoj al aliaj minlokoj. Komence de la [[1960-aj jaroj]] ekfermiĝis la minregiono. Komence de la [[1970-aj jaroj]] ekfermiĝis la fervoja reto. Pro la aktiva industrio estiĝis ne nur enmigrado kaj plialtigo de la populacio sed ankaŭ aktivigo de la politika kaj sindikata aktivado. Kreiĝis la unuaj sindikatoj (de ministoj La Precisa kaj de mekanikistoj El Bien, ambaŭ en [[1910]]) kaj la loka branĉo de la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (CNT), en [[1917]]. Enradikiĝis ankaŭ la Radikala Partio de [[Alejandro Lerroux|Lerroux]]. En la municipaj elektoj de [[1914]] majoritato de laboristaj skabenoj (intrr ili unu [[PSOE|socialisto]]) permesis la elekton de la unua urbestro laborista en la historio de Puertollano, nome la metalurgiisto Eduardo Gómez, kiu okupis la urbestrecon al [[1916]]. Fine de la 1920-aj jaroj, la sindikatoj integriĝis en la CNT aŭ en la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|UGT]].<ref>FERNANDEZ CALVO, A.: [http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/ceclm/ARTREVISTAS/cem/CEM217FernandezCalvo.pdf La minería y el movimiento obrero en Puertollano durante la Guerra Europea] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222060021/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/ceclm/ARTREVISTAS/cem/CEM217FernandezCalvo.pdf |date=2011-12-22 }}.</ref> Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] Puertollano estis en la teritorio de la [[Dua Hispana Respubliko|respubliko]] la tutan tempon kaj tiuj organizoj aktive luktis favore de la registara flanko. Poste kompreneble la subpremado tute malaltigis la sindikatan aktivadon. Sed tuje komencis en la ĉirkaŭaĵo aktivado de la gerilanoj respublikaj, kiuj luktis eĉ ĝis komenco de la [[1950-aj jaroj]]. Per la inaŭguro de la fervojo [[Alta Velocidad Española|AVE]], Madrido-[[Sevilo]] en [[1992]], oni revigligis la ekonomion kaj vivon de la urbo. == Ekonomio == [[Dosiero:PuertollanoEmpetrol.jpg|eta|250ra|Vidaĵo de la petrolrafinejo.]] Tradicie minado de karbo kaj ardezoj, sed poste petrolrafinejo. Agrikulturo kaj brutobredado. Komerco (vestaĵoj, bankoj, restoracioj, ĉiovendejoj, asekurejoj, vojaĝagentejoj, meblaro ktp. Estas ankaŭ la Komerca Centro Carrefour kaj alia konstruata en la kvartalo El Poblado. La [[petrolrafinejo]] okupas 320 hektarojn kaj estas konektata per sistemo de oleoduktoj al marbordoj kaj mediteranea kaj atlantika. Ĝi estos konstruita dum la [[1960-aj jaroj]] (reĝimo de [[Francisco Franco]]) por anstataŭi malnovan fabrikon pri [[oleoardezo]], profiti la industrian infrastrukturon kaj ekzistintajn laboristaron. Tiele ĝi iĝis la ununura petrolrafinejo nemarborda en lando kun tiom da marbordo. Ĉirkaŭ la petrolrafinejo disvolviĝas kemiindustria centro kaj du termocentraloj. Lastatempe kiel ĉe multaj lokoj kun poluaj aŭ danĝeraj energiindustrioj, oni klopodas organizi industriojn pri [[alternativa energio]]. Fakte estas la ununura industria urbo en tre etenda rura regiono. == Komunikiloj kaj Transportoj == <!--[[Dosiero:Parque del Terri.jpg|eta|350ra|Vidaĵo panorama el Parko Terri.]]--> [[Dosiero:CASTILLETE SANTA MARIA.jpg|derecha|eta|350ra|Minturo de Santa María.]] Ĵurnalo "La Tribuna de Puertollano" kaj ĉiumonata gazeto ''La Comarca de Puertollano''. Kvin naciaj radielsendejoj kaj du lokaj. Du lokaj televidkanaloj. Fervojaj kontaktebloj per [[TAV]] per du linioj AVE Madrid-Sevilla, AVE Madrid-Málaga. Per Talgo 200 estas konektoj kun [[Madrido]], [[Granado]], [[Algeciras]], [[Kadizo]] kaj [[Onubo]]. Ĉiutagaj busoj al Madrido, [[Barcelono]], [[Valencio]] ktp. Enurbaj busoj. [[Flughaveno]] je 28&nbsp;km laŭ la aŭtoŝoseo A-41 kontaktiga kun [[Barcelono]] kaj [[Parizo]]. [[Dosiero:Puertollano paseo fuente agria.jpg|eta|250ra|''Fuente Agria'' en la Promenejo Sankta Gregorio.]] == Vidindaĵoj == * Parko Terri. Artefarita rubaĵejo el la [[1920-aj jaroj]] fare el cindroj kaj minrubaĵoj el karbo kaj oleardezo de Kalatrava. Alta 80 m senuziĝis en la 1960-aj jaroj kaj en 2008 oni transformis la monteton en distrejo kaj rigardejo inaŭgurita en junio de 2010. Ĝi enhavas ĉe la ŝoseo N420 enirejon kun aŭtohaltejo kaj rigardejon alte sur la monto de kie videblas subĉiela mino Encasur, la antikvaj instalaĵoj, la minturoj, la industria poligono La Nava, la Montetaro de Puertollano kaj ampleksa vidaĵo de la uro. Vizitebla de lundo al dimanĉo de aprilo septembre de 08:00 h - 22:00 h kaj de oktobro al marto de 08:00 h - 18:00 h. * Kuracbanejo, aktuala Turisma Oficejo. * ''Fuente Agria'', fonto de kuracakvo, jam ekzistinta en 1575, dekomence kiel laguno de ruĝa akvo, super kiu oni faris diversajn konstruaĵojn laŭlonge de jarcentoj. La aktuala datiĝas el komenco de la 20a jarcento. [[Dosiero:Chorro fuente cinco caños.JPG|eta|250ra|Fuente de los cinco caños.]] * ''Fuente de Los Cinco Caños aŭ Fuente del Pilar'' (Fonto de kvin ŝpruciloj) kiu estis publika puto el la 19a jarcento. Super puto oni konstruis fonton dekomence kun du akvejoj, poste ampleksigita al kvin. Kaj eĉ tiele la livero de akvo estis malbunda ĝis 1960 kiam akvolivero profitis diglagon de la rivero Montoro, kiu dekomence planiĝis por industria livero. Ŝajne tiu origina puto estis la kerno ĉirkaŭ oni situis la historian domaron de Puertollano. En 1920 kaj en 1991 oni rekonstruis la aliron al la fonto. [[Dosiero:Puertollanominero.jpg|eta|200ra|Monumento al ministo, verko de José Noja.]] * ''Monumento al Minado'' fare de la skulptisto José Noja situa ĉe la ponto de Sankta Agusteno, kiu kunigas la urban kernon kun la ministaj kvartaloj de “El Carmen” kaj de “Las Mercedes”. Ĝi estis inaŭgurita la 4-an de majo de 2000. Temas pri unika bronzpeco 2,7 x 4,5 x 2,3 metrojn. Reprezentas grupon de ministoj laborantajn ene de minejo, per realisma stilo kaj duscena momento: la entibado kaj la elfosado de mineralo fare de pikisto. * ''Monumento al Ministo'' fare de la skulptisto José Noja de 14 tunoj kaj 9 metrojn alta. Estas formata de blokoj, el kiuj konstituas la suba parto la du krurojn. Estas de stilo novrealisma. Elstaras en la loko de la koro truo kiu laŭ la artisto reprezentas la koron kaj la senton de la popolo de Puertollano. Estas la omaĝo de la urbo al tiuj kiuj dediĉis sian vivon al laboro en la mino. Mankas al la monumento simboloj propraj de la minado. Estas nek fosilo, nek ŝovelilo, nek kasko, nek dusako ktp. Nur aperas minlampo. [[Dosiero:Monumento a los caídos en el trabajo.jpg|eta|250ra|Monumento al akcidentitaj laboristoj.]] * ''Monumento a los Caídos en el Trabajo'' (Monumento al akcidentitaj laboristoj). Per ĝi oni volis omaĝi ĉefe la mortintajn ministojn pro minakcidentoj. Ekzemple la [[11an de oktobro]] de [[1953]], perdis la vivon 11 ministoj pro eksplodo de grizuo okazinta en la “Puto Calvo Sotelo”, kaj la [[18an de oktobro]] de [[1958]], forpasis 12 kaj 14 vundiĝis pro alia eksplodo sampute. Kiam la Municipo sugestis kolektivan konstrupagon populare multaj loĝantoj donacis monon. La realigon faris skulptisto Marino Amaya. [[Dosiero:Paseo san gregorio.jpg|eta|250ra|Promenejo de Sankta Gregorio.]] * ''Promenejo de Sankta Gregorio'' estas botanika ĝardeno de la 19a jarcento. Ĝi situas sur la loko kie estis komunuma kamparo kun ermitejo de Sankta Gregorio, patrono kontraŭ plagoj de akridoj. Kiam oni instalis la kuracbanejon en la 19a jarcento la malsanuloj kiuj venis profiti tion bezonis promenejon kaj oni instalis tie. Karakteriĝas pro granda denseco de vegetaĵaro, granda ornama valoro kaj diverseco de arbaj specioj. La Promenejo de Sankta Gregorio posedas totalan areon de 22.383 m² kaj enhavas elementojn tiom notindajn kiom la Kuracbanejo, Fuente Agria, Concha de la Música, kaj Reloj de las Flores. Oni rekonstruis Fonton de Leonoj. [[Dosiero:Reloj de Flores.jpg|eta|250ra|Maŝinaro de la horloĝo de floroj.]] * ''El reloj de las Flores'' (Florhorloĝo). La primitiva horloĝo estis inaŭgurata en la foiro de majo de 1962. Posedis formon sferan kaj okupis la lokon kie estis antikva muzikejo. La horloĝo bezonis konstantan zorgadon. Ĉiun monatduonon en kelo oni grasigis la maŝinaron. Pro tro elspezo kaj vandalismo, la strukturo estis anstataŭata per fonto en la lasta remodelado de la Promenejo de Sankta Gregorio. En 2002 oni decidis profiti la antikvan maŝinaron por plibeligi la Promenejon de Sankta Gregorio denove. Tiam oni orientigis ĝin al sudo kongrue kun la fontoj ĉirkaŭaj. La sistemo de maŝinaro estas de fino de la 20a jarcento kaj manfunkcianta, sed poste oni instalis elektran motoron. * Preĝejoj Soledad (Soleco), Gracia (Gracio), Asunción (Ĉieliro) suferis damaĝojn dum la Hispana Enlanda Milito. Hegemonioj maldekstruloj ne konsideris ilin. * Muzeo de Minado kun arta minturo. * Distrejoj tra la valo. == Municipoj de la Subkomarko "Puertollano" == [[Dosiero:CASA_DE_BAÑOS.jpg|izquierda|eta|350ra|Fasado Bankuracloko.]] [[Dosiero:RELOJ DE FLORES.jpg|derecha|eta|350ra|Reloj de Flores, Promenejo Sankta Gregorio.]] [[Dosiero:MUSEO_DE_LA_MINERIA.jpg|maldekstra|eta|350ra|Mina imagen, Muzeo de Minado de Puertollano.]] * [[Abenójar]] * [[Aldea del Rey]] * [[Almodóvar del Campo]] * [[Argamasilla de Calatrava]] * [[Brazatortas]] * [[Cabezarados]] * [[Cabezarrubias del Puerto]] * [[Caracuel de Calatrava]] * [[Corral de Calatrava]] * [[Fuencaliente]] * [[Hinojosas de Calatrava]] * [[Mestanza]] * [[Los Pozuelos de Calatrava]] * Puertollano * [[San Lorenzo de Calatrava]] * [[Solana del Pino]] * [[Villamayor de Calatrava]] * [[Villanueva de San Carlos]] * [[El Hoyo de Calatrava]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.puertollano.es Oficiala retejo] * [http://www.turismopuertollano.es Oficiala retejo de turismo de Puertollano]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/07037229890792851869079/p0000001.htm Puertollano: de la «ciudad del carbón» a la «ciudad del petróleo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924060018/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/07037229890792851869079/p0000001.htm |date=2015-09-24 }}, de María del Carmen Cañizares Ruiz (Dpto. de Geografía y Ordenación del Territorio, Universitato de Castilla-La Mancha). * [http://www.ciudad-real.es/provincia/puertollano.php http://www.ciudad-real.es/provincia/puertollano] * [http://www.jccm.es/edu/cpr/puertollano/puertollano.htm Retejo pri Puertollano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090505001931/http://www.jccm.es/edu/cpr/puertollano/puertollano.htm |date=2009-05-05 }} == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Ciudad Real]] * [[Puertollano (stacidomo)]] * [[Puertollano-Mercancías (stacidomo)]] {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} [[Kategorio:Puertollano| ]] [[Kategorio:Municipoj de Ciudad Real]] 8j4wdng9r93nff1e2pmh0dw0ggzunfb 0 362037 9454935 8771332 2026-08-16T15:12:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Eddie Durham''' (* [[19-an de aŭgusto]] [[1908]] en [[San Marcos (Texas)|San Marcos]], [[Teksaso]]; † [[6-an de marto]] [[1987]], [[Novjorko]]) estis [[usono|usona]] ĵazgitaristo, trombonisto, komponisto kaj unu el la plej gravaj aranĝistoj de la [[svingo (muzikstilo)|svingo]]. == Vivo kaj agado == Durham devenis de muzikema familio: lia patro ludis violonon je [[kvadrilo]]j, lia frato ludis violonĉelon kaj partoprenigis lin je telekursoj pri muzikteorio. Durham ludis unue [[banĝo]]n, poste [[gitaro]]n kaj [[trombono]]n. Li vojaĝis komence ekde la aĝo de 10 jaroj en ''minstrel''-spektakloj kun la bando de sia familio, en kiu muzikis krom li ankaŭ lia frato kaj du kuzoj (''Durham Brothers Band''), kaj ludis ĝis 1926 en cirkobando, kun kiu li ankaŭ prezentis en novjorka ''Yankee Stadium''. Poste li ludis en diversaj [[teritoria bando|teritoriaj bandoj]] kiel ekz. ĉe [[Jimmy Joy]], ''Dixie Ramblers'' de Edgar Battle kaj kiel trombonisto, gitaristo kaj aranĝisto ĉe ''Blue Devils'' de [[Walter Page]]. Ekde 1929 li transiris en la orkestron de [[Bennie Moten]], al kiu li donis komence de la 1930-aj jaroj per siaj aranĝoj sukcesan novan muzikan direkton, kiu kondukis la bandon finfine sur la saman nivelon kun la tiam ĉefaj bandegoj de [[Fletcher Henderson]], [[Chick Webb]] kaj [[Don Redman]]. Samtempe li amplifis sian gitaron kiel akompaninstrumento per resonilo. Ĉar la rajtoj pri liaj komponaĵoj kaj aranĝoj - kiel tiam kutime - transiris al la orkestro de Moten, ne ekzakte konstateblas, kiuj pecoj devenas de lia plumo. Tio koncernas ekzemple pecojn kiel ''Moten Swing'' (kun lia frua uzado de [[ripetfrazo]]j en la sonregistraĵoj de 1932) kaj poste ''[[One O’ Clock Jump]]'' kun Basie. Durham validas kiel unu el la iniciatintoj de la uzado de ripetfrazoj por bandego-aranĝaĵoj, kiuj famigis la [[kansasurba ĵazo|kansasurban stilon]]. La aranĝoj multfoje eniris en la repertuaron de la posta bandego de Count Basie, kiu "heredis" ĉi tiujn de Moten, kiu kaŭzis nedaŭran ĉagreneton inter Durham kaj Basie<ref>Intervjuo kun Durham, citita en McCarthy ''Big Band Jazz'' 1977</ref>. Durham kunlaboris por siaj aranĝoj kun [[Eddie Barefield]] kaj je neprecize konstatebla grado kun Bill „Count“ Basie - Basie raportis poste, ke ili kune evoluigis ''Moten Swing'' ĉe piano, kiam ili volis aranĝi ''You drivin me crazy'' por la orkestro de Moten<ref>Schulz-Köhn ''I got rhythm''</ref>. Ankaŭ aliaj blovistoj de Moten kiel [[Buster Smith]] kaj [[Hot Lips Page]] partoprenis en la elverkado de la aranĝoj. Durham kunverkis la pecon ''Topsy'' kun Edgar Battle, kiun sonregistris Count Basie kaj poste multaj aliaj, ankaŭ li verkis svingo-klasikaĵojn kiel ''Lafayette'' kaj ''Prince of Wales''. Post sia eksiĝo je la bando de Moten en 1933 li ludis en la bando de [[Willie Bryant]] kaj [[Jimmy Lunceford]]. En 1934 li transloĝiĝis al Novjorko. En 1936 li aniĝis dum unu jaro denove en la bando de Basie (en 1937 lin anstataŭis [[Freddie Green]]), por kiu li komponis aŭ aranĝis i.a. ''Time out'', ''Sent for you yesterday'', ''John´s Idea'', ''Every Tub'', ''Swinging the Blues'', ''Jumpin at the Woodside'', ''Out the window'', ''Blue and Sentimental''. Post tio li verkis liberprofesie kaj aranĝis i.a. por [[Glenn Miller]] (i.a. ''[[In the Mood]]''), [[Andy Kirk]], [[Artie Shaw]], [[Harry James]], [[Cab Calloway]], [[Ina Ray Hutton]], [[Billie Holiday]] kaj por la pure virina ĵazbando ''International Sweethearts of Rhythm'', kiun li muzike direktis en la 1940-aj jaroj. Krome li direktis en la 1940-aj jaroj propran bandon, en kiu muzikis ankaŭ aliaj kansasurbaj muzikistoj el Teksaso kiel [[Buster Smith]] kaj [[Hot Lips Page]]. Li plue aranĝis ĝis en la 1960-aj jaroj kaj sonregistris ankoraŭ en 1974 kaj 1981 en Anglujo kiel gitaristo. En la 1980-aj jaroj li koncertvojaĝis en Eŭropo kun la ''Harlem Blues and Jazz Band''. En lia muzikista kariero lin aparte distingas lia kontribuo al la evoluo de la moderna svingostilo en la orkestro de [[Bennie Moten]]. Lia parto je la elformado de la svingo en Kansasurbo preskaŭ ne estas trovalorigebla<ref name="mccar">Albert McCarthy, ''Big Band Jazz'', Berkley Publishing 1977</ref>. Durham estas ankaŭ konata pro tio, ke li kiel unu el la unuaj eksperimentis kun elektra gitaro. Li sonregistris per ĝi en 1938 kun la [[Kansas City Five]] kaj estis je tio antaŭeniganto de [[Charlie Christian]] kaj [[Floyd Smith (Musiker)|Floyd Smith]]. Kun li ekestis kelkaj el la plej fruaj sonregistraĵoj kun elektra gitaro, ekz. kun Lunceford en 1935 (''Hittin the bottle'') kaj kun [[Kansas City Five]] en 1938, grupo de membroj el la bando de Basie ([[Buck Clayton]], [[Jo Jones]], [[Walter Page]], [[Freddie Green]], en la ''Kansas City Six'' kompletigita per [[Lester Young]]) sen Count Basie (kies parton ĉe piano ĝuste transprenis Durham per sia elektra gitaro). Li prezentis en la dokumenta filmo ''The last of the Blue Devils'' de [[Bruce Ricker]] el 1980, en kiu li ludas trombonon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.durhamjazz.com/ Eddie Durham Web site] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110727144605/http://www.durhamjazz.com/ |date=2011-07-27 }} * [http://umkc.edu/orgs/kcjazz/jazzfolk/durhe_00.htm Klubejo ''Kaycee'' pri Durham] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120609162226/http://www.umkc.edu/orgs/kcjazz/jazzfolk/durhe_00.htm |date=2012-06-09 }} * [http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fduqk ''Oliphant'' pri Durham] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Durham, Eddie}} [[Kategorio:Usonaj ĵazgitaristoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵaztrombonistoj]] [[Kategorio:Aranĝistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1908]] c6chce9jlvxfrbmivcxjhg4jj7mrpt6 0 367258 9454933 9454679 2026-08-16T15:11:44Z ThomasPusch 1869 9454933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES-SE |Mapo en angulo=Sevilo|situo sur mapo=Centra Sevilo|zomo=14}} [[Dosiero:parlamentoand5.jpg|eta|350px|dekstra|Sidejo de la Parlamento de Andaluzio en [[Sevilo]].]] La '''Parlamento de Andaluzio''' estas la [[parlamento]] de la [[Hispanio|hispana]] [[aŭtonoma komunumo]] de [[Andaluzio]], kiu elektas la prezidenton de la aŭtonoma registaro '''[[Junto de Andaluzio]]''' (''Junta de Andalucía''). Ĝi havas 109 deputitojn elektitajn laŭ rekta popola voĉdono en fermitaj kandidatiĝoj. Deputitoj estas elektataj per fermita listo ĉe ĉiuj ok [[Provincoj de Andaluzio|andaluzaj provincoj]] je nombro laŭ loĝantaro, sed korektita tiel kiel la plej loĝata provinco (Sevilla, 1,8 miljonoj, 18 deputitoj) ne havus pli ol duoblo de la malplej loĝata provinco (Huelva, 0,5 miljonoj, 11 deputitoj). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.parlamentodeandalucia.es/ TTT-ejo de la Parlamento de Andaluzio] [[Kategorio:Politiko de Andaluzio]] [[Kategorio:Parlamentoj|Andaluzio]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Andaluzio]] [[Kategorio:Sevilo]] eiwor6ifg35xsox1jszy3spgpqkebb6 9454976 9454933 2026-08-16T16:33:11Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9454976 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES-SE |Mapo en angulo=Sevilo|situo sur mapo=Centra Sevilo|zomo=14}} [[Dosiero:parlamentoand5.jpg|eta|350px|dekstra|Sidejo de la Parlamento de Andaluzio en [[Sevilo]].]] La '''Parlamento de Andaluzio''' estas la [[parlamento]] de la [[Hispanio|hispana]] [[aŭtonoma komunumo]] de [[Andaluzio]], kiu elektas la prezidenton de la aŭtonoma registaro '''[[Junto de Andaluzio]]''' (''Junta de Andalucía''). Ĝi havas 109 deputitojn elektitajn laŭ rekta popola voĉdono en fermitaj kandidatiĝoj. Deputitoj estas elektataj per fermita listo ĉe ĉiuj ok [[Provincoj de Andaluzio|andaluzaj provincoj]] je nombro laŭ loĝantaro, sed korektita tiel kiel la plej loĝata provinco (Sevilla, 1,8 miljonoj, 18 deputitoj) ne havus pli ol duoblo de la malplej loĝata provinco (Huelva, 0,5 miljonoj, 11 deputitoj). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.parlamentodeandalucia.es/ retejo de la parlamento de Andaluzio] ({{es}}) [[Kategorio:Politiko de Andaluzio]] [[Kategorio:Parlamentoj|Andaluzio]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Andaluzio]] [[Kategorio:Sevilo]] 48d56y9mh5un73bs39z2813lvu8kgj9 9454978 9454976 2026-08-16T16:39:40Z ThomasPusch 1869 9454978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES-SE |Mapo en angulo=Sevilo|situo sur mapo=Centra Sevilo|zomo=14}} [[Dosiero:parlamentoand5.jpg|eta|350px|dekstra|Sidejo de la Parlamento de Andaluzio en [[Sevilo]].]] La '''Parlamento de Andaluzio''' estas la [[parlamento]] de la [[Hispanio|hispana]] [[aŭtonoma komunumo]] de [[Andaluzio]], kiu elektas la prezidenton de la aŭtonoma registaro '''[[Junto de Andaluzio]]''' (''Junta de Andalucía''). Ĝi havas 109 deputitojn elektitajn laŭ rekta popola voĉdono en fermitaj kandidatiĝoj. Deputitoj estas elektataj per fermita listo ĉe ĉiuj ok [[Provincoj de Andaluzio|andaluzaj provincoj]] je nombro laŭ loĝantaro, sed korektita tiel kiel la plej loĝata provinco (Sevilla, 1,8 miljonoj, 18 deputitoj) ne havus pli ol duoblo de la malplej loĝata provinco (Huelva, 0,5 miljonoj, 11 deputitoj). == Vidu ankaŭ == Andaluzio en [[horloĝa direkto]] norde klimas al [[Ekstremaduro]]kaj nordoriente limas al [[Kastilio kaj Leono]], oriente al [[Kastilio-Manĉo]], sudoriente kaj sude al [[Andaluzio]], kaj krome okcidente havas vastan limon al [[Portugalio]]. Koresponde, la najbaraj regionaj parlamentoj en la [[Administra divido de Hispanio|federacia sistemo]] de [[Hispanio]] estas: * norde la [[parlamento de Kastilio kaj Leono]], * oriente la [[parlamento de Kastilio-Manĉo]] kaj * sude la [[parlamento de Andaluzio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.parlamentodeandalucia.es/ retejo de la parlamento de Andaluzio] ({{es}}) [[Kategorio:Politiko de Andaluzio]] [[Kategorio:Parlamentoj|Andaluzio]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Andaluzio]] [[Kategorio:Sevilo]] 4lekcvjhrcp6lg6w4n96ybfvdt3dy9i 9455005 9454978 2026-08-16T17:32:09Z ThomasPusch 1869 9455005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES-SE |Mapo en angulo=Sevilo|situo sur mapo=Centra Sevilo|zomo=14}} [[Dosiero:parlamentoand5.jpg|eta|350px|dekstra|Sidejo de la Parlamento de Andaluzio en [[Sevilo]].]] La '''Parlamento de Andaluzio''' estas la [[parlamento]] de la [[Hispanio|hispana]] [[aŭtonoma komunumo]] de [[Andaluzio]], kiu elektas la prezidenton de la aŭtonoma registaro '''[[Junto de Andaluzio]]''' (''Junta de Andalucía''). Ĝi havas 109 deputitojn elektitajn laŭ rekta popola voĉdono en fermitaj kandidatiĝoj. Deputitoj estas elektataj per fermita listo ĉe ĉiuj ok [[Provincoj de Andaluzio|andaluzaj provincoj]] je nombro laŭ loĝantaro, sed korektita tiel kiel la plej loĝata provinco (Sevilla, 1,8 miljonoj, 18 deputitoj) ne havus pli ol duoblo de la malplej loĝata provinco (Huelva, 0,5 miljonoj, 11 deputitoj). == Vidu ankaŭ == Andaluzio precipe nordokcidente limas al [[Ekstremaduro]] kaj nordoriente al [[Kastilio-Manĉo]] (krome ĝi oriente havas ioman limon al la [[Murcia regiono]] kaj okcidente al [[Portugalio]] - sude krom miniatura limo al [[Ĝibraltaro]] estas nur marbordo). Koresponde, la precipaj najbaraj regionaj parlamentoj en la [[Administra divido de Hispanio|federacia sistemo]] de [[Hispanio]] estas: * nordokcidente la [[parlamento de Ekstremaduro]] kaj * nordoriente la [[parlamento de Kastilio-Manĉo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.parlamentodeandalucia.es/ retejo de la parlamento de Andaluzio] ({{es}}) [[Kategorio:Politiko de Andaluzio]] [[Kategorio:Parlamentoj|Andaluzio]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Andaluzio]] [[Kategorio:Sevilo]] 9ivvidiqwqnlr63lw8eu7vvrp9tn9ff 0 369527 9455062 9233251 2026-08-16T20:01:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455062 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Engenheiro Paulo de Frontin''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Rio-de-Ĵanejrio]], kiu taksis 13.239 enloĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=1º de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:RiodeJaneiro Municip EngenheiroPaulodeFrontin.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.paulodefrontin.rj.gov.br/pmlajedomuriae/ Oficiala paĝo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{pt}} [http://www.aemerj.org.br/ Asocio de Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110809104557/http://www.aemerj.org.br/ |date=2011-08-09 }} {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] id1pvhejv8pepb7vz56hc7qvamx03bh 0 369537 9454881 9229662 2026-08-16T13:11:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454881 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Duas Barras''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Rio-de-Ĵanejrio]], kiu taksis 10.933 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=1º de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Brasao_Duas_Barras.png|eta|dekstra|150px|Blazono]] [[Dosiero:RiodeJaneiro Municip DuasBarras.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.duasbarras.rj.gov.br/pmlajedomuriae/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230414072835/http://www.duasbarras.rj.gov.br/pmlajedomuriae/ |date=2023-04-14 }} * {{pt}} [http://www.aemerj.org.br/ Asocio de Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110809104557/http://www.aemerj.org.br/ |date=2011-08-09 }} {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-22.050833|-42.521944|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] jikg9wv85ujnpylmmc8lfutloscv4fq 0 369538 9454914 9263706 2026-08-16T14:20:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Duque de Caxias''' (=[[Duko]] de Caxias) estas [[municipo]] kaj [[metropolo]] de la [[brazilo|brazila]] [[subŝtato]] [[Rio-de-Ĵanejrio]]. Ĝi estas ankaŭ sidejo de [[diocezo]]. La municipo kuŝas en [[urbaro]] de [[Rio-de-Ĵanejro]], kie estas la tria plej popolriĉa komunumo. La komunumo limas kun Rio-de-Ĵanejro, kiel ties antaŭurbo, eĉ Duque de Caxias estas la dua plej popolriĉa antaŭurbo de la iama [[ĉefurbo]]. La [[loknomo]] venis de [[Luís Alves de Lima e Silva]], kiu estis duko de Caxias, ankaŭ [[soldato]] kaj [[patrono]] de la brazila [[armeo]] naskiĝis ĉi tie en [[1803]]. == Bazaj informoj == [[Dosiero:RiodeJaneiro Municip DuquedeCaxias.svg|eta|En la subŝtato (ruĝe).]] * [[Areo]]: 465 &nbsp;km² * [[Supermara alteco]]: 7 m * [[Loĝantaro]]: 873,921 en [[2013]] * [[Horzono]]: UTC -3 * [[Poŝtkodo]]: 25000-000 * [[Telefonkodo]]: +55 21 * [[Aŭtokodo]]: == Geografio == [[Dosiero:TeatroCaxias.jpg|eta|maldekstre|Librejo de Duque de Caxias]] [[Dosiero:2013-12-15 - Divisa entre Jardim 25 de Agosto e Centro de Caxias.jpg|eta|maldekstre|Vido en Duque de Caxias]] Duque de Caxias kuŝas ĉe la okcidenta [[bordo]] de la [[Guanabara Golfo]] de [[Atlantiko]] en sudorienta parto de la lando. '''Rio-de-Ĵanejro''' kaj [[Nova Iguaçu]] troviĝas po 15, [[Magé]] 33, [[Belo Horizonte]] 326, [[Guarulhos]] 338, [[San-Paŭlo (urbo)]] 348, [[Campinas]] 387, [[Curitiba]] 670, '''[[Braziljo]]''' 917, [[Goiânia]] 923, [[Porto Alegre]] 1125, [[Campo Grande]] 1197, [[Salvador de Bahio]] 1202, [[Maceió]] 1668, [[Recife]] 1869, [[Teresina]] 1970, [[Natalo (Brazilo)]] 2081, [[São Luís]] 2257, [[Belém]] 2438, [[Manaus]] 2834 [[km]]. == Historio == La historio komenciĝis en [[1568]] tiam nomata "Miriti". La loĝantoj kultivis [[sukerkano]]jn, [[maizo]]jn, [[fabo]]jn kaj [[rizo]]jn. En la [[16-a jarcento]] la loko apartenis al Nova Iguaçu. La loko estis ankaŭ ripozejo de komercistoj. Pro apero de la homaj malĝustaj agoj en la proksimeco [[marĉo]]j estiĝis, la amase aperintaj [[moskito]]j donis al la homoj [[febro]]jn. En [[1850]] la situacio estis katastrofa, ĉar la [[epidemio]] aperis dum kelkaj jardekoj. En [[1888]] la [[sklavo]]j liberiĝis, samtempe [[malario]] kaj aliaj malsanoj disvastiĝis. Tamen tiutempe ankaŭ la [[fervojo]] atingis Meriti, tial Rio-de-Ĵanejro kaj aliaj urboj estis tuj atingeblaj. En [[1931]] estis kreita la distrikto de Caxias, en [[1943]] oni deklaris municipon ricevanta la nomon de Duque de Caxias. [[Dosiero:Gramacho.jpg|eta|Je krepusko]] [[Dosiero:2013-12-15 - Jardim 25 de Agosto (1).jpg|eta|Vido en Duque de Caxias]] == Ekonomio == En Duque de Caxias la ĉefaj ekonomiaj agadoj estas la [[industrio]] (kemiaĵoj, [[petrolo]]j, [[metalurgio]]j, [[plasto]]j, meblaro, teksaĵoj, vestaĵoj) kaj komercado. == Klimato == Duque de Caxias havas tropikan [[klimato]]n. La [[temperaturo]] varias inter 14-40&nbsp;°C. == Eduko == Kelkaj [[kampuso]]j funkcias en Duque de Caxias. == Vidindaĵoj == * [[kirko]] * [[muzeo]] * [[teatro]] ĉe la [[urbodomo]] estis inaŭgurita en [[1975]] * la plej malnova publika teatro estis fondita en [[1967]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.duquedecaxias.rj.gov.br/ Oficiala paĝaro] * {{pt}} [http://www.aemerj.org.br/ Asocio de Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110809104557/http://www.aemerj.org.br/ |date=2011-08-09 }} * {{en}} [http://www.britannica.com/place/Duque-de-Caxias] * {{en}} [http://www.tiptopglobe.com/city?n=Duque%20De%20Caxias&p=818339 mapo, distancoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151210194104/http://www.tiptopglobe.com/city?n=Duque%20De%20Caxias&p=818339 |date=2015-12-10 }} [[Kategorio:Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] [[Kategorio:Urboj de Brazilo]] [[Kategorio:Metropoloj]] 007qo9lir4p1dg6qhemeyffkl1yn5df 0 375227 9455098 8638120 2026-08-16T21:29:45Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455098 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Tomelloso | lando = {{Hispanio}} | regiono = {{Kastilio-Manĉo}} | provinco = [[Provinco Ciudad Real|Ciudad Real]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Manĉa Centro]] | regiono-ISO = ES-CR | situo sur mapo2 = Hispanio | areo = 241.83 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:Localización provincia de Ciudad Real.png |250ra|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio]] '''Tomelloso''' [Tomelloso] estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Ciudad Real]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi estas la geografia centro de Manĉo, la plej loĝata urbo de la areo kaj la oka plej loĝata de la regiono [[Kastilio-Manĉo]]. == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''tomelloseros''. La censita populacio en [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. == Situo == Tomelloso estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Manĉa Centro]] en la nordorienta parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 662 m; je 95&nbsp;km el [[Ciudad Real]], provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 241.83&nbsp;km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 39°09′28″N 3°01′15″Ok. Ĝi limas norde kun [[Pedro Muñoz (Ciudad Real)|Pedro Muñoz]] kaj [[Arenales de San Gregorio]], oriente kun [[Socuéllamos]], sude kun [[Argamasilla de Alba]] kaj [[Alhambra (Ciudad Real)|Alhambra]] ([[Kamparo de Montiel]]) kaj okcidente, kun [[Campo de Criptana]] kaj [[Alcázar de San Juan]]. == Ekonomio == Agrikulturo (vitoj, cerealoj kaj olivarbaroj) kaj brutobredado. Ĝi estas granda industria areo ĉefe pro vinindustrio. Helpas du aŭtoŝoseoj. == Historio == == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Tomelloso_Posada_de_Portales.jpg|eta|Posada de los Portales]] [[Dosiero:Tomelloso Bombo del Museo del Carro.jpg|eta|Kurva tegmento de la Muzeo de Ĉaro]] * Gastejo ''Posada de los Portales'' aŭ de la Arkaroj, konstruita en la dua duono de la [[17a jarcento]] kiel gastejo por veturantoj kaj komercistoj, nune uzata de la municipo kiel kulturdomo. * Urbodomo konstruita en [[1904]]. * Preĝejo Asunción (Virgulina ĉieliro), el la 16a jarcento kun baroka reformo de la 17a jarcento. * Muzeo de la pentristo Antonio López Torres, onklo siavice de la pentristo [[Antonio López García]], ambaŭ naskiĝintaj en Tomelloso. * Kavoj elfositaj kiel vinkeloj (ĉirkaŭ 4,000) kun "spiriloj" videblaj ĉe la trotuaroj de la urbo. Kelkaj viziteblaj, kun tradicia ilaro por produktado de [[vino]]. * Muzeo de Ĉaro, ankaŭ kun tradicia ilaro por agrikulturo. * ''Bombos'', nome tipaj paŝtistaj konstruaĵoj el amasigitaj ŝtonoj sen cemento ia kun volbo. == Gravuloj == * [[Francisco García Pavón]] (aŭtoro de la detektivaj romanoj kiuj estis bazo de televida serio ''Plinio'') * [[Eladio Cabañero]] (poeto) * [[Félix Grande]] (verkisto kaj flamenkologo) * [[Antonio López García]] (pentristo) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Ciudad Real]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tomelloso.es/ Portalo de la Municipo de Tomelloso] * [http://www.tomeweb.es/ TomeWeb.es, informo varia pri Tomelloso]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tvtomelloso.es/ Reta televido de la Municipo de Tomelloso]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://Bacinerias.com/ Bacinerias.com » Retejo pri kuriozaĵoj de Tomelloso kaj ĉirkaŭoj] {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Municipoj de Ciudad Real]] [[Kategorio:Provinco de Ciudad Real]] czu5hdp8ujrhp5hk244fva2j5gkyuux 0 375815 9455261 9194642 2026-08-17T07:46:09Z Sj1mor 12103 9455261 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''MAKKAI László''' (pro. makai) estis hungara historiisto, reformita teologiakademia profesoro, ano de [[MTA]], naskita en [[Koloĵvaro]] la [[10-an de julio]] [[1914]] kaj mortinta en [[Bp.]] la [[1-an de decembro]] [[1989]]. Li estis la nepo de historiisto [[Domokos Makkai]] kaj filo de verkisto [[Sándor Makkai]]. == Biografio == László Makkai studis en universitatoj de [[Kluĵo]] kaj [[Budapeŝto]], li doktoriĝis en [[1936]] en [[Budapeŝto]]. Li laboris inter 1936-40 en [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]], en 1940-41 ĉe la ministerprezidenteco. Inter 1941-45 li estis profesoro de [[Erdélyi Tudományos Intézet]] de [[Koloĵvaro]]. En [[1942]] li privatprofesoriĝis pri temo „Román történelem, különös tekintettel balkáni és magyar kapcsolataira” (Historio de Rumanio, precipe rigarde al la rilatoj kun [[Balkano]] kaj [[Hungario]]. En [[1946]] li akiris privatprofesoran kvalifikon pri temo „Kelet-európai társadalomtörténet” (Orientreŭropa [[socihistorio]]) en la [[Universitato de Budapeŝto]]. Inter 1964-84 li estis ĉefredaktoro de la revuo ''Világtörténet'' (Mondhistorio), de [[1977]] afergvidinta prezidanto de la redakcikomitato de revuo ''Confessio''. En la unua etapo de sia scienca laboro li studis la historion de [[Transilvanio]] precipe en mezepoko kaj noverao, la historiajn rilatojn hungarajn-rumanajn. Post [[1949]] komence li esploris la ide- kaj sicihistorion de la 16-17-aj jarcentoj, poste la ekonomihistorion kaj kamparamovadojn en la [[17-a jarcento]], la protestantan eklezihistorion, kulturhistorion. Li havas gravajn rezultojn en malkovro de rilatoj anglaj-hungaraj, de erao de [[Gabrielo Bethlen]]. == Verkoj == * ''Két világ határán. Havasalföldi városok és kolostorok'' (Kolozsvár, 1935); * ''Erdély öröksége. Erdélyi emlékírók Erdélyről'' (vál., összeáll., I-X., Bp., 1941); * ''Erdélyi városok'' (Bp., 1940; ankaŭ germane, angle, france); * ''Documenta historiam valachorum in Hungaria illustrantia usque ad annum 1400'' (red. kun Antal Fekete Nagy, Bp., 1941); * ''A románok története, különös tekintettel az erdélyi románokra'' (kunulaŭtoro, red., kun [[László Gáldi]], Bp., 1941, germane 1942); * ''Szolnok-Doboka megye magyarságának pusztulása a XVII. század elején'' (Kolozsvár, 1942); * ''Az erdélyi románok a középkori magyar oklevelekben'' (germane, Bp., 1942); * ''Erdély népei a középkorban'' (Magyarok és románok, I., Bp., 1943); * ''Társadalom és nemzetiség a középkori Kolozsváron'' (Kolozsvár, 1943); * ''Erdély története'' (Bp., 1944; france Bp.-Párizs, 1946); * ''Magyar-román közös múlt'' (Bp., 1948, 1989); * ''A magyar puritánusok harca a feudalizmus ellen'' (Bp., 1952); * ''I. Rákóczi György birtokainak gazdasági iratai'' (1631-1648) (Bp., 1954); * ''A felsőtiszavidéki parasztfelkelés 1631-32'' (Bp., 1954); * ''A kuruc nemzeti összefogás előzményei'' (Népi felkelések Magyarországon 1630-32-ben) (Bp., 1956); *''Magyarország története I-II.'' (kunulaŭtoro, szerk., Bp., 1958); * ''Oliver Cromwell beszédeiből, leveleiből'' (vál., bev., Bp., 1960); * ''Árpád-kori és Anjou-kori levelek'' (vál., bev., Mezey Lászlóval, Bp., 1960); * ''Az emberiség története'' (Bp., 1960); * ''A magyar városfejlődés és városépítés történetének vázlata'' (Bp., 1963); * ''A magyar bélyegek monográfiája'' (I, Bp., 1965); * ''A tudomány forradalma Angliában'' (összeáll., bev. Bp., 1966); * ''Angliai Erzsébet'' (Bp., 1967); * '' A középkor története'' (Bp., 1968); * ''A polgári forradalmak és az újkor'' (kun Miklós Incze, Bp., 1969); * ''A magyar történettudomány válogatott bibliográfiája 1945-1968'' (Bp., 1971); * ''Die Geschichte Ungarns'' (kunulaŭtoro, Bp., 1971) * ''A History of Hungary'' (kunulaŭtoro, Bp., 1973); * ''A reneszánsz világa'' (Bp., 1974); * ''A feudális mezőgazdaság'' (Gödöllő, 1979); * ''Bethlen Gábor emlékezete'' (összeáll., bev., Bp., 1980); * ''Tanulmányok a Magyarországi Református Egyház történetéből, 1867-1978'' (szerk. Bartha Tibor, Bp., 1983); * ''Debrecen város művelődéstörténete'' (Debrecen, 1984); * ''Magyarország története 1526-1686'' (Bp., 1985). == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Makkai, Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] d0divof5syvc0lcrnbx17q3cdc46zbr 0 375997 9455145 8811700 2026-08-16T23:21:35Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455145 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Valdepeñas (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | nomo = Valdepeñas | mapo = | flago = | blazono = Escudo de Valdepeñas.png | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco de Ciudad Real |Ciudad Real]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Manĉa Centro]] | regiono-ISO = ES-CR | situo sur mapo2 = Hispanio | areo = 487.65 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} [[Dosiero:Localización provincia de Ciudad Real.png |250ra|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio]] '''Valdepeñas''' (Valo de rokoj) estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Ciudad Real]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi enhavas krom la ĉefan domokernon la domaron de Consolación je 11 km diste laŭ la ŝoseo A-4 en direkto al [[Madrido]], kiu fondiĝis en la [[1940-aj jaroj]] kiel kolonio agrikultura kaj tiu de Baños del Peral (Banloko de la Pirarbo) je 7 km laŭ la ŝoseo al [[La Solana]]. Ĝi estas centro de la jurisdikcia municiparo kiu kunigas la municipojn de [[Moral de Calatrava]], [[Santa Cruz de Mudela]], [[Viso del Marqués]], [[Torrenueva (Ciudad Real)|Torrenueva]], [[Castellar de Santiago]] kaj [[Almuradiel]]. Ĝi funkcias kiel grava nodo de komunikiloj kaj laŭ ŝoseoj kaj laŭ fervojo. == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''valdepeñeros''. La censita populacio en [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. La populacio malpliiĝis post la [[Hispana Enlanda Milito]], kaj rekuperiĝis nur fine de la 20-a jarcento. == Situo == Valdepeñas situas en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Manĉa Centro]] en la centra parto de la [[provinco Ciudad Real]], je altitudo de 705 m; je 200 km el [[Madrido]], la ŝtata ĉefurbo. La areo de Valdepeñas estas 487.65 km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 38°46′″N 03°25′″Ok. == Toponomio kaj geografio == Etimologie ties nomo signifas ''valo de rokoj'', ĉar situantas en ampleksa [[meandro]] de la [[rivero Jabalón]] ĉirkaŭata de montetoj (deklivaro de [[Sierra Morena]] kiu markas la limon sudan de la manĉa ebenaĵo ĝuste ĉe tiu loko); abundas en la subgrundo la roko de [[kalko]]. Sude estas akvorezervejo Cabezuela (kapeto). En ĉirkaŭo estas ĉefe natura malferma arbaro de [[kverko]]j kaj [[cisto]]j. == Ekonomio == Agrikulturo (ĉefe vito kaj olivo) kaj brutobredado. Rilata industrio ([[vino]] kaj elŝafa [[fromaĝo]]). Ankaŭ produktado de viando, legomoj. Teknologio. Turismo. == Historio == Estas restaĵoj de la [[Bronzepoko]]. En antaŭromia epoko la teritorio estis loĝata de ''oretanoj''; ŝajne tiuj jam konis la agrikulturon de la vito. Estas restaĵoj ankaŭ de [[Romia Imperio]] (tomboŝtonoj, moneroj kaj konstruaĵoj). Dum la epoko de [[Al-Andalus]] la teritorio estis posedaĵo de la urbo de [[Toledo]]; de tiam restis restaĵoj de murego (nune en preĝejo) kaj arabaj skribaĵoj. [[Dosiero:Iglesia de la Asunción de Valdepeñas.jpg|eta|250ra|Preĝejo de la Asunción (virgulina ĉieliro)]] La kristana vilaĝo post la [[Batalo de Las Navas de Tolosa]] kreskis ĉirkaŭ tiama fortikaĵo, poste kaj nune preĝejo; la unua dokumento kiu mencias la nomon de la urbo jam en [[1243]] estas en la arkivoj de la [[Ordeno de Kalatravo]], tiama posedanto de la teritorio, kvankam ĝi estis limo inter diversaj ordenoj. Venis nordaj loĝantoj al kiuj laŭdire oni devigis sekvi la kultivon de la vito. Estis juda kvartalo kaj du sinagogoj. Restas konstruaĵoj de la 16a, 17a kaj 18a jarcentoj. El la 16a jarcento Valdepeñas estis senjorlando de familio Bazán, Santa Cruz kaj aliaj. En la [[18a jarcento]] la altrangaj rilatoj de nobeluloj kun Valdepeñas ebligis ke la tiea [[vino]] estus bone konsiderata kaj fama en la tiama hispana socio. [[Dosiero:6-de-junio-1808.jpg|360ra|dekstra|eta|Batalo de Valdepeñas kontraŭ la trupoj de Napoleono la 6an de junio de 1808]] Dum la [[Hispana Milito de Sendependigo]] kontraŭ la armeo de [[Napoleono]], la hispana armeo abandonis la vilaĝon antaŭ alproksimiĝo de la franca armeo kaj tiam la vilaĝanoj (gerilanoj, sed ankaŭ virinoj kaj geinfanoj) reagis kaj atakis la francojn, kio helpis en la posta venko de la armeo hispana en la [[Batalo de Bailén]]. Dum la dua duono de la 19a jarcento okazis en Valdepeñas, kiel en plej parto de la lando, ŝanĝoj en la terposedo, kiu favoris al burĝuloj. Fine de la jarcento kaj komence de la 20a venis al la urbo laŭvice la [[fervojo]], la [[elektro]] kaj trinkebla akvo. La urbo kreskiĝis ĝis duobligi la populacion de la provinca ĉefurbo [[Ciudad Real]]. Pro la Hispana Enlanda Milito kaj poste la ekonomio kolapsis kaj komencis elmigrado al urboj. Fine de la 20a jarcento la ekonomio de la produktado de vino suferis multajn ŝanĝojn, sed daŭras. == Interesaĵoj == * Arkeologia kuŝejo kaj Interpretejo Cerro de Las Cabezas (monteto la kapoj) * Muzeo pri vino * Municipa Muzeo * Muzeo pri Muelejoj == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Ciudad Real]] * [[Valdepeñas (stacidomo)]] {{Projektoj}} {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Valdepeñas| ]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Municipoj de Ciudad Real]] [[Kategorio:Provinco de Ciudad Real]] 6ehxjxa3yp9glfyqp9bwupekowcen6b 0 378996 9455015 9361506 2026-08-16T17:45:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455015 wikitext text/x-wiki '''Elegia distiko''' (el la ''[[greka lingvo]]'' διστιχον – unuigo de partetoj δισ - dufoje - kaj στίχος - vico, roto; ''[[Latina lingvo|latine]]:'' disticus) estas kunaĵo de du versoj, nome unu [[heksametro]] kaj alia [[pentametro]], uzata precipe en la [[Elegio|elegia poezio]] de la klasika greka-latina epoko. La elegia distiko estas formita de du versoj, unu heksametro kaj la alia pentametro. Se distika povas esti ĉiu strofo konfekciita laŭ la antikva metriko, komponita per du versoj, nun oni aludas al la elegia distiko. La plej antikva ekzemplo nin atinginta estas la elegio de [[Kalino]]. En la latinan literaturon la distiko estis enirigita de [[Kvinto Ennio]] (239-169 a.K.) Dekomence tiu distiko ornamadis per malgrandaj skribaĵoj objektojn (vazaro, devotaĵoj, tombojn...) de la ĉiutaga vivo, poste fariĝis vera kaj propra poezia formo. == Elegia distiko en la klasika literaturo == En la greka poezio la distiko enkondukiĝis jam ekde la arkaika liriko de la elegio, el kio la nomo, kiu fakte entenis temojn tre malsamajn, de la militecaj elegioj de [[Kalino]] kaj [[Tirteo]] al tiu politika de [[Solono]] ĝis al tiuj ekzistadismaj de [[Mimnermo]] kaj [[Teognido de Megara|Teognido]]. Tamen, oni ne forgesu ke la elegia metro estis uzata ankaŭ de aŭtoroj de la [[Jambo|jamba]] insultado, ekzemple de [[Arkiloko]]. Krome la distiko estis malavare utiligata en [[Helenismo|helenisma]] literaturo, kiel videblas ĉe [[Kalimako]] en lia plej fama verko [[Aitia]], same kiel en la vastiĝinta ĝenro [[epigramo|epigrama]]. En la latina poezia arto la distiko estis famege uzata de [[Katulo|Gajo Valerio Katulo]] kaj de [[Tibulo|Albio Tibulo]]. Tiu lasta estis majstro pri la elegia distiko kaj alestigis internajn rimojn en la pentametro. Sekve [[Ovidio|Publio Ovidio Nazono]] poetis en ĉiuj siaj verkoj per elegiaj distikoj, krom en la [[Metamorfozoj]] kaj en la poemeto ''[[Halieutica]]'', dum ankaŭ [[Marko Valerio Marcialo|Marcialo]] stampis siajn epigramojn per distika metro. == [[Skandado]] de elegia distiko == Jen skizita metro de la elegia distiko: <small>(En tiu grafia desegno oni legu tiel: - = longa silabo, u = mallonga silabo, U = longa aŭ du mallongaj).</small> - U | - U | - U | - U | - u u | - - - U | - U | - || - u u | - u u | - ''O numquam pro me satis indignate Cupido'' → hekzametro O in corde meo desidiose puer, → pentametro ''Quid me, qui miles numquam tu signa reliqui,'' → ekzametro Lædis, et in castris vulneror ipse meis? → pentametro<ref>[[Ovidio]], Ars amatoria, II, 9, v. 1-4. Vi, Kupido kiu ne havas kompaton al mi, ''Vi la Infano neglektanta mian koron'', ''Min, vian soldaton, kiu neniam forlasis vian standardon''. Kial vi min agresas? kaj vundas eĉ en miaj retiriĝejoj?</ref>. == Mezepoka elegio == Diversaj kristanaj verkistoj, tiuj kiuj sin esprimis poezie, uzis en elegioj la distikon pli/malpli laŭ la metriko de klasikuloj. Ekzemple [[Maksimiano (poeto)|Maksimiano]], [[Venancio Fortunato]] himnis tiumetrike dum [[Alcuinus|Alkuino]] kaj [[Bede (historiisto)|Venerinda Bedo]] plezuriĝis per tiu versigo. Ofte oni vidas en la ŝtonoj de katedraloj epitafojn kun tiustilaj versoj. La latina '' [[De tribus puellis]]'' (pri la tri junulinoj) de la [[12-a jarcento]], vaste konata kaj tradukita al diversa vulgaraj lingvoj, estas tipa mezepoka elegia distiko, ĉi-foje en teatra dramo. Spertuloj kaj fakuloj trovas spurojn de la elegia metriko ankaŭ en himnoj kaj Sekvencoj de la okcidenta kristana [[liturgio]]. Certe la stilo elegia daŭris longatempe (ekzemple en [[John Milton]], kelkaj verkis rekte en la latina kiel nederlandano latinigito Johannes Secundus, kiu stilis laŭkatule en sia [[Liber Basiorum]] (libro de la kisoj). == Moderna literaturo == [[Giosue Carducci]], itala poeto (1835-1909) spure de aliaj antaŭaj poetoj, transigis la distikon en la italan metrikon kombinante, por la ekzametro, prefere [[sepsilabo]]n paroksitonan (antaŭlaste akcentita) kun [[naŭsilabo]] paraksitona, kaj, por la pentametro, [[sepsilabo]]n aŭ [[kvinsilabo]]n paroksitonan kun [[sepsilabo]] paroksitona. Liaj ''[[Odi barbare]],'' fakte, estas strebo anstataŭi la “kvantan” metrikon en tiu akcenta itala. Nivele de teknika ellaborado tio altiris admiron, sed la malfacileco aŭskultigi la pezon (longa/kurta ktp), kiuj en preskaŭ ĉiuj modernaj okcidentaj lingvoj perdiĝis, lasis ĝuste tiun admiron ĉe la tre aparte kulturitaj personoj. == Vidu ankaŭ == [[Latina literaturo]] [[Klasika literaturo|Greka literaturo]] [[Ĉefverkoj de la literaturo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == ^ A. W. Bulloch (1985). "Hellenistic poetry". In P.E. Easterling; Bernard M.W. Knox (eds.). The Hellenistic Period and the Empire. The Cambridge History of Classical Literature. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 1–81. doi:10.1017/CHOL9780521210423.019. ISBN 0-521-35984-8. == Eksteraj ligiloj == [http://digilander.libero.it/Bukowski/Letteratura%20latina.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120112001055/http://digilander.libero.it/Bukowski/Letteratura%20latina.htm |date=2012-01-12 }} [http://www.parodos.it/letteraturalatina.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110907143315/http://www.parodos.it/letteraturalatina.htm |date=2011-09-07 }} [[Kategorio:Metriko]] [[Kategorio:Poezio]] do7yg0uxz84xjr92zar1obzwphn8sr4 0 386504 9455217 9365723 2026-08-17T06:49:19Z Sophie Graubert 75190 /* La agadoj de SSB 31-40 */ 9455217 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo=Logo de NRO "Scio Sen Bariloj", "''Savoir Sans Barrières''" - "''Knowledge Without Barriers"''. logo farita de Francesca Ruta. }} '''Scio Sen Bariloj''' ('''SSB''') estas [[Neregistara Organizo]] kreita en la jaro [[2009]] fare de beninaj kaj svisaj personoj, ĉefe esperantistoj, por disvastigi Esperanton tra Afriko, sed ankaŭ ekzemple virina kapabligo al gvidaj roloj. Ĝia prezidanto estas [[Privas Tchikpe]] el [[Kotonuo]], [[Benino]].<ref>Vidu la artikolon de Privas Tchikpe en [[Esperanto (revuo)]] januaro 2019.</ref> En la komitato membras [[Mireille Grosjean]] el [[Svislando]]. Ŝi prizorgas la rubrikon [[Afriko brilas]] en la [[Esperanto (revuo) |revuo Esperanto]]. La logotipo de SSB montras supreniron de diversaj punktoj, individuoj, inter ili kelkaj havas la kolorojn de la benina flago. Konstante multaj lernolibroj pri Esperanto estas aĉetataj aŭ ricevitaj kaj sendataj aŭ alportataj al afrikaj landoj pere de la helpo de SSB. Tio povas okazi pro la regula helpo kaj malavareco de [[Espéranto-France]] kaj [[SAT-Amikaro]]. Diversaj privatuloj subtenas la agadon de SSB. == Instruado en Afriko == Dum la deknaŭa kaj dudeka jarcentoj okazis en Okcidento giganta evoluo en la konoj pri psikologio kaj rezulte de tio en pedagogio. Tiuj novaj konoj kaj instruteknikoj ne atingis Afrikon, ĉar afrikanoj ne povis kaj ne rajtis profiti de tio. La konsekvenco de tio estas, ke la instrusistemoj kaj la instrumanieroj tie similas al tio, kio ekzistis en Eŭropo komence de la dudeka jarcento. La instruisto skribas la akirendan teorion ĉe la tabulo kaj lernantoj kopias. Grandaj klasoj kaj malmulte pagitaj instruistoj kaŭzas paralele ne bonajn rezultojn. La sendependiĝo en la sesdekaj jaroj ne alportis tujan pliboniĝon<ref>Mireille Grosjean, Edukado en Afriko, [[Internacia Pedagogia Revuo]], n-ro 1, 2020 </ref>. == Agado == === La agadoj de SSB 1-10 === La '''unua''' agado de "Scio Sen Bariloj" okazis en 2009: disdono de lernolibroj en lernejo en Kotonuo, Benino, "Centre [[Nelson Mandela]]". La '''dua''' agado de "Scio Sen Bariloj" okazis en novembro 2011: kurso pri [[esperanto]] kaj ekzameno en Kotonuo, Benino, laŭ la nivelo "Unua Kontakto" de [[Internaciaj Ekzamenoj]] de [[ILEI]] [[UEA]]. En novembro - decembro 2011 [[Mireille Grosjean]] instruis al komenca grupo de 60 personoj laŭ la nova nivelo "UNUA KONTAKTO" ĵus aprobita de [[Internacia Ekzamena Komisiono]]. Post kvartaga kurso 40 personoj sukcesis en la fina ekzameno. El ili 17 atingis la mencion SUFIĈE, 18 la mencion BONE kaj 5 la mencion TRE BONE. La '''tria''' agado de "Scio Sen Bariloj" okazis en Kotonuo, Benino, en novembro 2012: kurso por progresantoj kaj ekzamensesio de [[Internaciaj Ekzamenoj]] de [[ILEI]] [[UEA]] kaj kurso pri [[esperanto]] kaj ekzameno laŭ la nivelo "Unua Kontakto". Instruis [[Mireille Grosjean]]. Tiun agadon subtenas Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj ([[ILEI]]), la rodanalpa federacio el [[Francio]], la Afrika Komisiono de [[UEA]] kaj Fondaĵo [[Esperanto Internacia (fondaĵo)|Esperanto Internacia]]. Partoprenis en la ekzameno 26 personoj, sukcesis 25. Tiu evento estis kvinlanda, pro la partopreno de homoj el [[Togolando]], [[Haitio]], [[Francio]], [[Svislando]] kaj [[Benino]]. La '''kvara''' agado de "Scio Sen Bariloj" okazis en Rufisque, [[Rufisko]], [[Senegalio]], en decembro 2012:kurso por progresantoj kaj ekzamensesio de [[Internaciaj Ekzamenoj]] de [[ILEI]] [[UEA]]. Instruis [[Mireille Grosjean]]. Partoprenis 32 personoj. La '''kvina''' agado de SSB estis subteno al Kurso Unua Kontakto (KUKO) en [[Lomeo]], [[Togolando]]. La '''sesa''' agado de SSB estis la [[Kvina Afrika Kongreso de Esperanto (AKE)]]. Scio Sen Bariloj anoncis la [[21an de novembro]] [[2012]] la organizadon de la [[kvina Afrika Kongreso de Esperanto (AKE)]] en [[Kotonuo]] kun komenco la [[29an de decembro]] [[2013]]. Tiu gravega renkontiĝo okazus grandskale, se la Landaj Asocioj ekster [[Afriko]] komprenus la situacion kaj subtenus la eventon. La planita strategio konsistas el partneradoj inter unu landa asocio el la "nordo" kaj unu afrika landa asocio. Ene de [[UEA]] estas 70 landaj asocioj; 17 el ili troviĝas en Afriko. Tiu evento estas organizata de Afrika Komisiono de UEA, de Asocio de Beninaj Esperantistoj ABeE kaj de SSB kaj okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo. La '''sepa''' agado de SSB estas subteno al esperantista studento de la [[Universitato de Abomey-Calavi]] en [[Benino]], kiu en la fina momento de siaj studoj ne plu rajtas obteni stipendion. La kursokostojn pagis SSB en alteco de 1220 EUR. Tio koncernas la studjaron 2014-2015. La '''oka''' agado de SSB estis subteno al la seminario AMO 7 de [[UEA]] en Lomeo, Togolando. La monkolekto prizorgita de [[Mireille Grosjean]] pli ol duobligis la subtenon de la oficialaj instancoj. 26-an de decembro ĝis 29-a de decembro [[2014]]. Partoprenis 29 personoj el 5 landoj. La '''naŭa''' agado de SSB estis en februaro 2015 okazigo de la unua SEminario por VIrinoj '''SEVI''' en [[Kotonuo]], [[Benino]], kun 3 studceloj: enkonduko al Esperanto, enkonduko al skribado kaj legado de la [[fonua lingvo]] kaj virina kapabligo al gvidaj roloj. Partoprenis 11 junaj virinoj el universitata medio en studcela kunloĝado. El 11 partoprenantinoj 10 sukcese trapasis la ekzamenon "Unua Kontakto" kun Esperanto. La financa helpo venis de privatuloj. La seminario okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo. La '''deka''' agado de SSB estis en februaro 2015 okazigo de la dua SEminario por VIrinoj '''SEVI''' en Kotonuo, Benino, kun 3 studceloj: enkonduko al Esperanto, enkonduko al skribado kaj legado de la [[fonua lingvo]] kaj virina kapabligo al gvidaj roloj. Per alegorio ARBO la gvidantoj prezentis la studadon de la fonua lingvo kiel la radikojn, la studadon de Esperanto kiel la branĉojn al la ĉielo kaj la sevon kiel nutradon de tiu arbo. Partoprenis 15 junaj virinoj el universitata medio en plensemajna studcela kunloĝado. El 15 partoprenantinoj 14 sukcese trapasis la ekzamenon "Unua Kontakto" kun Esperanto. La financa helpo venis de [[ILEI]] kaj de privatuloj. La seminario okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo. === La agadoj de SSB 11-20 === La '''dekunua''' agado de SSB estis unutaga seminario okazinta dufoje: sabate la 28-an de novembro kaj la 5-an de decembro 2015 en Kotonuo. Grupo el 36 virinoj / 26 virinoj partoprenis. SSB por tiu seminario kunlaboris kun alia NRO: ABAD Gbenonkpo, (Asocio Benina por Helpo (Aide) al Evoluo (Développement) ). La fonua vorto "Gbenonkpo" signifas "solidareco". La mateno estis dediĉita al la lertigado de virinoj en gvidaj roloj. La posttagmezo alportis enkondukon al Esperanto kaj komenca kurso. La kunvenoj okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo. La '''dekdua''' agado de SSB okazis la 12-an de decembro 2015. Ĝi estis celebrado de la [[Tago de Homaj Rajtoj]] kaj [[Zamenhofa Tago]] samtempe. Partoprenis 9 personoj el la loka junularo, ĉefe el la du SEVI-kursoj de januaro-februaro.<ref>Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo)]] novembro 2017</ref> Post sinprezento kaj raportoj pri evoluo de la studoj la partoprenantoj faris kvizon en Esperanto kaj ricevis multajn premiojn. Posttagmeze okazis tre profunda analizo de ilia lernado, problemoj kaj bezonoj por la estonteco. Agadoj skriziĝis. Sekvis rolludoj, okaze de kiuj la junulinoj devis kandidatiĝi por posteno vizitante ministron. La rolon de la ministro ludis [[Mireille Grosjean]]. [[Privas Tchikpe]] observis kaj fine komentis la improvizadon el sia multjara sperto en la komerca mondo. La kunveno okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo. La '''dektria''' agado de SSB nomiĝis NOVA ELANO en 2016. Temis pri EO-kursoj en la Domo de Esperanto. Kursoj okazis dum tri monatoj en la kulturdomo [[JOCA]]. La '''dekkvara''' agado de SSB estis SEVI 3 en 2017, denove kurso por junaj diplomitinoj kun enkonduko al EO kaj lertigado de virinoj en gvidaj roloj. Peto pri subteno iris al ses svisaj NRO.j. Neniu konsentis kontribui, pro diversaj kialoj, kiel la loko de la kurso en lando, kie tiu NRO ne agadas. La '''dekkvina''' agado de SSB estis disdono de lernmaterialo kaj kajeroj al la lernejo por surduloj, kiu situas tute apud la kulturcentro [[JOCA]] (2017). La '''deksesa''' agado de SSB estas la lanĉo de la instruado de Esperanto en la lernejo '''HADEGNON''' en Calavi, apuda urbo tute ĉe Kotonuo. La gvidantoj volis tiun programon kaj petis pri ĝi ĉe SSB. La inaŭgura leciono okazis la 3-an de marto 2017 (instruis [[Privas Tchikpe]] kaj [[Mireille Grosjean]]) post subskribo de interkonsento inter la lernejo kaj la NRO. La instruado koncernas la lernantojn de du klasoj, kie la lernantoj aĝas 10 kaj 11 jarojn.<ref>Vidu la artikolon de EDAH Kingslim en [[Esperanto (revuo)]] junio 2017.</ref> La '''deksepa''' agado de SSB estas la malfermo de la '''DOMO DE ESPERANTO''', kun regulaj horoj, dum kiuj deĵoranto sidos tie je dispono de personoj interesitaj. Solena ceremonio okazis la 11-an de februaro 2017. Pri tiu malferma agado okazas diversaj anoncoj en Facebook. Vidu la FB-paĝon « Esperanto Scio Sen Bariloj ». La '''dekoka''' agado de SSB estas regula agado per Facebook. La paĝo « Esperanto Scio Sen Bariloj » prezentas kvizojn kun premioj por la gajnintoj. La '''deknaŭa''' agado de SSB estis konstrulaboro (2017): renovigo de la planko de la korto de la lernejo por surdaj infanoj en Kotonuo. Tiel kaze de pluvo ne plu estas koto. En tiu lernejo studas 80 infanoj. Inter ili 50 loĝas surloke. La konstrulaboroj estis financitaj de la vilaĝanoj de [[Les Brenets]] kaj de la urbo [[Le Locle]]. La renovigo de la korto daŭris dek tagojn kaj estis ĉiun tagon sekvata de la prezidanto de SSB [[Privas Tchikpe]]. La '''dudeka''' agado de SSB ricevis en la franca lingvo la nomon COUP DE POUCE, kiu signifas HELPETO. Temas pri kurso kun du aksoj: kiel prepari sin por akiri sian unuan laborpostenon (preparo de vivrakonto, verkado de letero pri motivado, preparo al dungcela intervjuo, rolludoj pri tia intervjuo kun komentoj de altnivela fakulo pri tiu temo [[Privas Tchikpe]]). La dua akso estas enkonduko al Esperanto kun raportoj de [[Mireille Hounkpe]], lernanto de la kurso SEVI (deka agado de SSB), kiu jam partoprenis diversajn kongresojn en [[Togolando]] kaj en [[Italio]]. La unua tia kurso okazis la 28-29 oktobro 2017. Kvin tagojn post tiu kurso partoprenanto telefonis por anonci, ke li trovis laborpostenon! La dua tia kurso okazis la 11-12 novembro 2017.<ref>Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo)]] decembro 2017.</ref> === La agadoj de SSB 21 - 30 === Okazis la 17-an de novembro 2018 neformala amika renkontiĝo en JoCa en Kotonuo kun 16 esperantistoj el diversaj regionoj de la lando. La '''dudekunua''' agado de SSB estas auspiciado de Esperanto-kurso en [[Afrika Centro Mondcivitana]] en [[Lokossa]], Benino, kie tri klasoj lernas Esperanton. La instruplano estas la Kurso Unua Kontakto KUKo kaj poste prepari la lernantojn al la ekzameno Unua Nivelo. La instruisto estas [[Ezekiel Kokou Kede Gadji]] el [[Togolando]]. La '''dudekdua''' agado de SSB estis lanĉita la 22-an de novembro 2018 en [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri plano konstrui kunvencentron kaj publikajn necesejojn en vilaĝo Tadocomé, Kouffo, norde de Kotonuo. Por sukcesi en tia granda plano devos okazis vasta esploro pri financado. La '''dudektria''' agado de SSB okazis en oktobro 2019 en [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri kurso kun tri temoj, kun nomo '''SEVI''' por SEminario por VIrinoj, kiel SEVI 1 kaj SEVI 2. Partoprenis 17 junaj virinoj.<ref>Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo)]], rubriko AFRIKO BRILAS, januaro 2020, kun titolo "Agadoj de la tria speco"</ref> La '''dudekkvara''' agado de SSB okazis en novembro 2020 en [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri kurso kun kvar temoj, kun nomo '''SEVI''' por SEminario por VIrinoj, kiel SEVI 1, SEVI 2 kaj SEVI 3. La '''dudekkvina''' agado de SSB okazis la 28-an de novembro 2020 en [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri ekzamensesio laŭ la sistemo KER por [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] de la [[Konsilio de Eŭropo]]. Aliĝis kaj kunvenis kvar kandidatoj, du por la nivelo B1 kaj du por la nivelo B2.<ref>Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo) | revuo Esperanto]] pri 4 promesplenaj junuloj</ref> <ref>Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo) | revuo Esperanto]] pri la Tutmonda sesio de KER-ekzamenoj</ref> La '''dudeksesa''' agado de SSB okazis en decembro 2020 en [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri tritaga kurso kun du temoj: pretigado al eniro en profesian vivon (verkado de [[kariertabelo]], de [[kandidatiga letero]], sinpreparado al [[dungcela intervjuo]]) kaj Esperanto. Partoprenis ok junaj virinoj en universitataj studoj. Gvidis la kurson [[Privas Tchikpe]] kaj [[Mireille Grosjean]]. La '''dudeksepa'''agado de SSB okazis en 2022. Franco volis senigi sin de multaj esperantaj libroj kaj donaci ilin al Afriko. [[Mireille Grosjean]] liveris la adresojn kaj SSB pagis la afrankon por pluraj pakaĵoj. La '''dudekoka''' agado de SSB okazis en decembro 2022, kiam la [[Afrika Komisiono de UEA]] povis fizike renkontiĝi en [[Senegalo]] okaze de la 8-a Afrika Kongreso de Esperanto. SSB pagis la flugon de virino el [[Madagaskaro]] al Senegalo. La '''dudeknaŭa''' agado de SSB estis financa subteno al tezlaboro de virino esperantistino el Madagaskaro en marto 2023. La '''trideka''' agado de SSB estis en januaro 2024, kiam ILEI decidis likvidi malnovajn numerojn de [[Internacia Pedagogia Revuo]] kaj de [[Juna Amiko]], kiuj kuŝas ĉe la redaktoro. Aperis la ideo sendi ilin al Afriko. SSB pagis la afrankon, 385 EUR, por sume 75 kg de revuoj al 5 landoj de Afriko. === La agadoj de SSB 31-40 === La '''tridekunua''' agado de SSB okazis en septembro 2024, kiam venis informo pri disdono de kajeroj en [[Burundo|burunda]] lernejo. Tiu lernejo situas for en la montetoj, kie loĝas komunumo twa, [[tvaoj]], [[pigmeo|pigmeoj]]. La burunda ŝtato ne sukcesas financi instruadon en tiu regiono. SSB sendis monon kaj la lokaj esperantistoj povis aĉeti grandan kvanton. [[Aimé-Patrick Manirakiza]], Estrarano de [[ILEI]] kaj kunordiganto de [[Afrika Komisiono de UEA]], zorgis mem pri la disdono. Sekve de tio la ministrino Sinjorino Sabushimike, kiu apartenas al tiu komunumo, esprimis deziron, ke la instruistoj lokaj lernu Esperanton. La '''tridekdua''' agado de SSB koncernis personon en [[Togolando]], esperantisto, kiu havis tre bonan eblon lertiĝi partoprenante en staĝo en [[Kenio]] en marto 2025. La organizantoj pretis pagi ĉion, sed ne la flugon. La flugbileton SSB pagis, ebligante al li reveni kun atesto, kiu kreos por li pli bonajn laborkondiĉojn. la '''tridektria''' agado de SSB koncernis [[Burundo|Burundon]]. Pro la bonaj kontaktoj kun la ministrino Sinjorino Sabushimike, kiu metis je dispono la lernejon de sia vilaĝo por Eo-kurso. Tio okazis jarfine de 2024. La gvidantoj de [[ANEB]] sukcesis poste viziti la ministron pri edukado. Aperis ideo de partnereco inter la burunda registaro kaj ANEB, cele al instruado de Eo en diversaj lernejoj de la lando tie, kie troviĝas esperantisto kapabla instrui la lingvon. Tiu agado havas tre grandan buĝedon; parton de ĝi, la komencan sumon, transprenis SSB. La '''tridekkvara''' agado de SSB koncernis beninan studenton, SSB pagis por li liajn universitatajn taksojn. La '''tridekkvina''' agado de SSB okazis fine de la jaro 2025. Ĝi estis subteno al la kvartaga retiriĝo en [[Burundo]], en [[Bujumbura]], kie kunvenis du personoj konsilantoj de la ministro pri [[edukado]], du personoj de la universitato kaj du personoj de [[ANEB]], la burunda Esperanto-Asocio. La celo de tiu retiriĝo estis starigo de la skizo de kurso pri Esperanto en la ŝtata universitato de la lando. La '''trideksesa''' agado de SSB okazis en januaro 2026. Ĝi estis subteno al studento esperantisto, kiu eniris la nivelon master. La '''trideksepa''' agado de SSB okazis en aŭgusto 2026. Ĝi estis subteno al studento esperantisto, kiu eniris la nivelon master. == Teknikaj datumoj pri SSB == SSB vivas de mona subteno de esperantistoj kaj de personoj ekster la movado. SSB havas konton ĉe UEA: assb-k. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto kaj Libera Scio]] * [[Malfermita edukado]] * [[Studplano]] * [[WikiHow]] (vikio pri 'kiel fari' en 17 lingvoj) * [[Open Knowledge Foundation]] (Fondumo Malfermita Scio) * [[Komuna bono#Edukado kaj scio kiel tutmondaj komunaj bonoj|Edukado kaj scio kiel tutmondaj komunaj bonoj]] * [[Peĉakuĉo]] * [[Afriko brilas]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Facebook}} * {{YouTube}} * [http://mirejo3.blogspot.com/2009/08/savoir-sans-barrieres-2.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Unua agado de SSB.] * [http://mirejo3.blogspot.com/2011/12/kotonu-benino.html La dulingva blogo de Mireille Grosjaan. Dua agado de SSB] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/rufisko-sn.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kvara agado de SSB] * [http://mirejo3.blogspot.com/2012/11/kotona-gazeto-1.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 1] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/kotona-gazeto-numero-2-2013-0120.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 2] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/03/kotona-gazeto-3_3046.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 3] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/07/kotona-gazeto-4.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 4] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotona-gazeto-numero-5.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 5] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotonagazeto-2013-12-13-6.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 6] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotona-gazeto-numero-7.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 7][[Kategorio:Afrikaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Beninaj asocioj]] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotona-gazeto-numero-8.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 8] * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotona-gazeto-numero-9.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 9] * [http://mirejo3.blogspot.com/2014/01/kotona-gazeto-numero-10.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 10 la lasta] * [http://mirejo3.blogspot.com/2014/12/amo-7-lomeo-tg.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Oka agado de SSB] * [http://mirejo3.blogspot.com/2015/01/fonua-lingvo-esperanto.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Naŭa agado de SSB: SEVI, SEminario por VIrinoj] * [http://mirejo3.blogspot.com/2015/02/sevi-cotonou-benin.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Deka agado de SSB: SEVI] * [https://mirejo3.blogspot.com/2015/11/cotonou-benin.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dekunua kaj dekdua agadoj de SSB. SEVI] * [https://mirejo3.blogspot.com/2017/03/esperanto-instruado-en-lernejo-hadegnon.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la deksesa agado de SSB. Esperantokurso en elementa lernejo] * [https://mirejo3.blogspot.com/2017/03/ecole-pour-enfants-sourds-cotonou-benin.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dekoka agado de SSB. Kovrado de la lerneja kortoplanko per kaheloj] * [https://mirejo3.blogspot.com/2019/11/kotonuo-benino-sevi-3.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dudektria agado de SSB la kurso SEVI 3.] * [https://mirejo2020.blogspot.com/2020/11/4-en-kotonuo-benino.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dudekkvara agado de SSB la kurso SEVI 4] * [https://mirejo2020.blogspot.com/2020/12/unua-sesio-de-ker-ekzamenoj-en-afriko.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dudekkvina agado de SSB: la Tutmonda sesio de KER-ekzamenoj en JoCa, Kotonuo, Benino.] * [https://mirejo2020.blogspot.com/2020/12/sevi-5-en-kotonuo-benino.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dudeksesa agado de SSB: La kvina SEminario por VIrinoj SEVI 5.] * (angla) Profesoro [[Marc van Oostendorp|Marc Van Oostendorp]] pri [https://www.youtube.com/watch?v=g5wOvbR5G68&t=1247s malfermita reta edukado] [[Kategorio:Esperanto-movado en Benino]] [[Kategorio: Esperanto-movado en Afriko]] [[Kategorio:Beninaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Esperanto-asocioj laŭ landoj]] [[Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj]] 903jetz4ny8igze15gy8acemewp7q97 0 388477 9454922 9413951 2026-08-16T14:58:17Z 祝鱼贵 187970 9454922 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto geografiaĵo|muzeo |kategorio = muzeo |lando = Ĉinio |situo = [[Zaozhuang]] |establita = 2011 |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CN |mapo lokumilo = Ĉinio |zomo = 13 }}[[file:20260813 Esperanto Vikipedio ekrankopio en Esperanto Muzeo.jpg|thumb|Ekrankopio de la Esperanta Vikipedio montrata sur muro en la ekspoziciejo]] La '''internacia Esperanto-muzeo en la universitato de [[Zaozhuang]]''' ({{lang-zh|世界语博物馆}}) estas la plej granda muzeo pri Esperanto en Azio kun {{nombro|26000}} ekspoziciaĵoj; kun ekspozicia surfaco de 680 kvadrataj metroj<ref name="Malfermo" /> ĝi estas la plej granda Esperanto-muzeo en la mondo laŭ la disponebla spaco (por povi kompari: La [[Esperantomuzeo_kaj_Kolekto_por_Planlingvoj#La_muzeo|Esperantomuzeo en Vieno]] disponas pri 80 kvadrataj metroj, okono de la nova ĉina muzeo). En la muzeo estas ses eksponejaj salonoj kaj plurmedia zono, malgranda aŭditorio kaj arkivejo. Ĝia celo estas protekti objektojn pri [[Esperanto-kulturo]] kaj memori pri la [[heredaĵo]] de ties civilizacio en [[Zaozhuang]], [[Ĉinio]]. Eblas virtuale viziti la muzeon<ref>[http://zzait.com/quanjing/sjybwg/ Virtuala vizito de la Esperanto-muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190513231514/http://zzait.com/quanjing/sjybwg/ |date=2019-05-13 }} en Zaozhuang</ref>. == Historio == La [[Zaozhuang-a Universitato]] de Ĉinio decidis prepari Internacian Esperanto-Muzeon en la universitato en [[decembro]] [[2011]]. La Muzeo estas sistemota laŭ landoj internacie kaj ĉine laŭ provincoj. La motoro de la muzeo estas S-ro [[Sun Mingxiao]]. La muzeo estis inaŭgurita la 16-an de novembro 2013; ĉeestis interalie Cao Shengqiang, estro de la universitato de Zaozhuang, kiu poste subskribis kontrakton kun Ĉina Esperanto-Ligo (ĈEL) pri kunlaboro en eldonado de libroj kaj plurmediaj produktaĵoj<ref name="Malfermo">[http://esperanto.china.org.cn/2013-11/18/content_30636052.htm La Ĉina Esperanto-Muzeo inaŭguriĝis en Zaozhuang], Esperanto.china.org.org, 18-a novembro 2013 (konsultite la 14-an de marto 2019).</ref>. Pli ol 300 esperantistoj kaj gastoj kiel [[Lee Jung-kee]] (nome de la [[Korea Esperanto-Asocio]]) partoprenis en la malferma ceremonio<ref>Sun Mingxiao, [https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/semio/cxina-esperanto-muzeo-malfermigxis-en-zaozhuang/ Ĉina Esperanto-Muzeo malfermita en Zaozhuang,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220523020212/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/semio/cxina-esperanto-muzeo-malfermigxis-en-zaozhuang/ |date=2022-05-23 }} Libera Folio, 22-a de novembro 2013 (konsultite la 9-an de julio 2017).</ref>. En novembro [[2016]] okaze de la Kongreso de [[KAEM]] en [[Ĉinio ]] okazis en la muzeo vizito de d-rino [[Ilona Koutny]] el [[Pollando]], [[Poznano]], kaj de [[Mireille Grosjean]], prezidanto de [[ILEI]], el [[Svislando]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Heredaĵo]] * [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [[Mundolingua]], prilingva muzeo en Parizo (Francio) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.e-muzeo.com/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170707132226/http://www.e-muzeo.com/ |date=2017-07-07 }} * [http://zzait.com/quanjing/sjybwg/ Virtuala tridimensia rondirado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190513231514/http://zzait.com/quanjing/sjybwg/ |date=2019-05-13 }} tra la muzeo. [https://www.youtube.com/watch?v=r1YA1sqhJn0&t=483s Alia versio] kiu troviĝas en YouTube. * [https://www.youtube.com/watch?v=AD_9suU8oWE Filmeto], 4:46 min. (socia reto [http://www.ipernity.com/doc/esperanto-muzeo-svitavy/32520987/in/group/59808 Ipernity-grupo Zamenhof-Esperanto-Objektoj-ZEO']j) * [https://www.youtube.com/watch?v=fF5kz2DyU_A Alia versio de la filmeto], 2:27 min. * [http://mirejo3.blogspot.be/search?q=muzeo Fotaro] pri vizito al la muzeo de [[Mireille Grosjean|Mireille Grossjean]] {{Esperanto en Ĉinio}} [[Kategorio:Esperanto-muzeoj|Zaozhuang]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Ĉinio|Muzeo]] [[Kategorio:Muzeoj en Ĉinio]] [[Kategorio:Zaozhuang]] [[Kategorio:Muzeoj fonditaj en 2010-2019]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2011]] t5lkow39mji7wy7eeo8294lvr1vxwjs 9454926 9454922 2026-08-16T15:00:48Z 祝鱼贵 187970 9454926 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto geografiaĵo|muzeo |kategorio = muzeo |lando = Ĉinio |situo = [[Zaozhuang]] |establita = 2011 |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CN |mapo lokumilo = Ĉinio |zomo = 13 }}[[file:20260813 Esperanto Vikipedio ekrankopio en Esperanto Muzeo.jpg|thumb|Ekrankopio de la [[Esperanta Vikipedio]] montrata sur muro en la ekspoziciejo]] La '''internacia Esperanto-muzeo en la universitato de [[Zaozhuang]]''' ({{lang-zh|世界语博物馆}}) estas la plej granda muzeo pri Esperanto en Azio kun {{nombro|26000}} ekspoziciaĵoj; kun ekspozicia surfaco de 680 kvadrataj metroj<ref name="Malfermo" /> ĝi estas la plej granda Esperanto-muzeo en la mondo laŭ la disponebla spaco (por povi kompari: La [[Esperantomuzeo_kaj_Kolekto_por_Planlingvoj#La_muzeo|Esperantomuzeo en Vieno]] disponas pri 80 kvadrataj metroj, okono de la nova ĉina muzeo). En la muzeo estas ses eksponejaj salonoj kaj plurmedia zono, malgranda aŭditorio kaj arkivejo. Ĝia celo estas protekti objektojn pri [[Esperanto-kulturo]] kaj memori pri la [[heredaĵo]] de ties civilizacio en [[Zaozhuang]], [[Ĉinio]]. Eblas virtuale viziti la muzeon<ref>[http://zzait.com/quanjing/sjybwg/ Virtuala vizito de la Esperanto-muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190513231514/http://zzait.com/quanjing/sjybwg/ |date=2019-05-13 }} en Zaozhuang</ref>. == Historio == La [[Zaozhuang-a Universitato]] de Ĉinio decidis prepari Internacian Esperanto-Muzeon en la universitato en [[decembro]] [[2011]]. La Muzeo estas sistemota laŭ landoj internacie kaj ĉine laŭ provincoj. La motoro de la muzeo estas S-ro [[Sun Mingxiao]]. La muzeo estis inaŭgurita la 16-an de novembro 2013; ĉeestis interalie Cao Shengqiang, estro de la universitato de Zaozhuang, kiu poste subskribis kontrakton kun Ĉina Esperanto-Ligo (ĈEL) pri kunlaboro en eldonado de libroj kaj plurmediaj produktaĵoj<ref name="Malfermo">[http://esperanto.china.org.cn/2013-11/18/content_30636052.htm La Ĉina Esperanto-Muzeo inaŭguriĝis en Zaozhuang], Esperanto.china.org.org, 18-a novembro 2013 (konsultite la 14-an de marto 2019).</ref>. Pli ol 300 esperantistoj kaj gastoj kiel [[Lee Jung-kee]] (nome de la [[Korea Esperanto-Asocio]]) partoprenis en la malferma ceremonio<ref>Sun Mingxiao, [https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/semio/cxina-esperanto-muzeo-malfermigxis-en-zaozhuang/ Ĉina Esperanto-Muzeo malfermita en Zaozhuang,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220523020212/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/semio/cxina-esperanto-muzeo-malfermigxis-en-zaozhuang/ |date=2022-05-23 }} Libera Folio, 22-a de novembro 2013 (konsultite la 9-an de julio 2017).</ref>. En novembro [[2016]] okaze de la Kongreso de [[KAEM]] en [[Ĉinio ]] okazis en la muzeo vizito de d-rino [[Ilona Koutny]] el [[Pollando]], [[Poznano]], kaj de [[Mireille Grosjean]], prezidanto de [[ILEI]], el [[Svislando]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Heredaĵo]] * [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [[Mundolingua]], prilingva muzeo en Parizo (Francio) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.e-muzeo.com/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170707132226/http://www.e-muzeo.com/ |date=2017-07-07 }} * [http://zzait.com/quanjing/sjybwg/ Virtuala tridimensia rondirado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190513231514/http://zzait.com/quanjing/sjybwg/ |date=2019-05-13 }} tra la muzeo. [https://www.youtube.com/watch?v=r1YA1sqhJn0&t=483s Alia versio] kiu troviĝas en YouTube. * [https://www.youtube.com/watch?v=AD_9suU8oWE Filmeto], 4:46 min. (socia reto [http://www.ipernity.com/doc/esperanto-muzeo-svitavy/32520987/in/group/59808 Ipernity-grupo Zamenhof-Esperanto-Objektoj-ZEO']j) * [https://www.youtube.com/watch?v=fF5kz2DyU_A Alia versio de la filmeto], 2:27 min. * [http://mirejo3.blogspot.be/search?q=muzeo Fotaro] pri vizito al la muzeo de [[Mireille Grosjean|Mireille Grossjean]] {{Esperanto en Ĉinio}} [[Kategorio:Esperanto-muzeoj|Zaozhuang]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Ĉinio|Muzeo]] [[Kategorio:Muzeoj en Ĉinio]] [[Kategorio:Zaozhuang]] [[Kategorio:Muzeoj fonditaj en 2010-2019]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2011]] n423oa2cf2n1tktx9zpy4l3qh4x4j97 0 388783 9455213 7879589 2026-08-17T06:37:35Z Interlingvisto 261976 9455213 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''C. George Boeree''' (naskiĝis la [[15-an de januaro]] [[1952]], mortis la [[5-an de januaro]] [[2021]]) estis [[Usono|usona]] [[psikologo]] kaj profesoro en [[Pensilvanio]] pri personalecoteorio kaj la historio de psikologio. Li naskiĝis en [[Badhoevedorp]] en [[Nederlando]]. Li verkis la unuajn lernotekstojn pri psikologio en la reto en 1997, senpage disponeblajn.<ref>https://webspace.ship.edu/cgboer/onlinetexts.html</ref> Boeree ankaŭ kreis la planlingvon [[Elefeno]] en [[1965]], kiun li publikigis rete en 1998. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boeree, George}} {{Nova Lingvafrankao}} [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] [[Kategorio:Nova lingvafrankao]] [[Kategorio:Lingvokreintoj]] 9i7qyo10f5ffwoxpzh1ulgssx8d1zc5 0 388895 9454954 8907690 2026-08-16T15:47:49Z Sj1mor 12103 9454954 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|rivero|Cher}} {{Informkesto rivero |nomo = Cher |foto = Saint-aignan vue Est.jpg |foto-priskribo = la rivero en [[Saint-Aignan (Loir-et-Cher)|Saint-Aignan]] |situo = centra [[Francio]] |longeco = 395 |longeco-konfirmilo=<ref>La informoj pri la rivera longeco baziĝas sur la informoj pri la [http://services.sandre.eaufrance.fr/Courdo/Fiche/client/fiche_courdo.php?CdSandre=K---0090 Cher] ĉe {{ill|trad=SANDRE-Code|lingvo=de}} ({{fr}}), alirita la 16-an de Novembro 2011, rondigita al plenaj kilometroj.</ref> |fonto = [[Centra Masivo]], en la komunumo [[Mérinchal]] |fonto-alteco = 715 |fonto-alteco-prefikso=ĉ. |konfirmilo-fonto-alteco=<ref name="gouv">[https://www.geoportail.gouv.fr/ geoportail.gouv.fr (1:16.000)]</ref> |fonto-latitudo = 45/55/17/N |fonto-longitudo = 2/28/25/E |regiono-ISO por fonto = FR-23 |enfluejo = en la komunumo [[Villandry]] en la riveron [[Luaro]] |enfluejo-alteco = 38 |enfluejo-alteco-prefikso=ĉ. |konfirmilo-enfluejo-alteco=<ref name="gouv"/> |enfluejo-latitudo = 47/20/33/N |enfluejo-longitudo = 0/28/50/E |regiono-ISO por enfluejo=FR-37 |meznombra-trafluo = |akvokolekta areo = 13688 |altecodiferenco = 677 |altecodiferenco-prefikso=ĉ. |urboj survojaj = [[Tours]], [[Montluçon]], [[Vierzon]] |dekstraj alfluoj = Pampelouze, Boron, Aumance, Marmande, Yèvre, Sauldre, Rennes |maldekstraj alfluoj = Tardes, Meuzelle, Queugne, Arnon, Fouzon |rimarkoj = |foto1 = |foto1-priskribo = |foto2 = |foto2-priskribo = |foto3 = |foto3-priskribo = }} La '''Cher''' {{prononco|ŝer}} estas [[rivero]] en [[Francio]], kiu pasas la francajn regionojn [[Limoĝio]], [[Aŭvernjo]] kaj [[Centro-Valo de Luaro]]. Ĝi estas unu el la plej longaj [[alfluanto]]j de la [[rivero]] [[Luaro]] kun [[Allier (rivero)|Allier]] kaj [[Vienne (franca rivero)|Vienne]]. La fonto de Cher situas en la [[Centra Masivo]], en la teritorio de la komunumo ''Mérinchal''. La rivera vojo komence direktiĝas norden, poste tamen turniĝas okcidenten kaj post 396 kilometroj en la teritorio de la komunumo [[Villandry]] (proksimume 20 kilometrojn okcidente de [[Tours]]) en la [[almara rivero|ĝismaran riveron]] [[Luaro]]. 12 kilometrojn antaŭ tiu enfluo en la Luaron, la kastelo [[Chenonceau]] aparte pitoreske superpontas la riveron. == Pasataj departementoj == ''Regiono Limoĝio:'' * [[Creuse]] ''Regiono Aŭvernjo:'' * [[Puy-de-Dôme]] * [[Allier]] ''Regiono Centro-Valo de Luaro:'' * [[Cher (departemento)|Cher]] (nomata laŭ la rivero) * [[Loir-et-Cher]] (nomata laŭ la rivero) * [[Indre]] * [[Indre-et-Loire]] == Pli grandaj loĝlokoj borde de la rivero == <!-- La jenaj du artikoloj ankoraŭ mankas .... * [[Auzences]] * [[Château-sur-Cher]]--> * [[Montluçon]] * [[Saint-Amand-Montrond]] * [[Châteauneuf-sur-Cher]] * [[Saint-Florent-sur-Cher]] * [[Vierzon]] * [[Villefranche-sur-Cher]] * [[Chabris]] * [[Selles-sur-Cher]] * [[Noyers-sur-Cher]] * [[Montrichard]] * [[Bléré]] * [[Tours]] * [[Villandry]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Schloss Chenonceau.JPG|eta|300ra|maldekstra|La kastelo [[Chenonceau]]]] {{Projektoj}} {{Ligiltabelo Ĉefaj riveroj de akvokolektaj areoj de Loire-Bretagne}} {{Ligiltabelo Riveroj en la ĉeflanda Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Riveroj en Allier]] [[Kategorio:Riveroj en Cher]] [[Kategorio:Riveroj en Indre-et-Loire]] [[Kategorio:Riveroj en Loir-et-Cher]] [[Kategorio:Riveroj en Francio]] gypz9gj2obsitv6ib7a4dw86wljj1z7 0 394138 9455224 9228093 2026-08-17T07:09:39Z StarDeg 50254 9455224 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Edmund Jennings RANDOLPH''' (n. la [[10-an de aŭgusto]], [[1753]] – m. la [[12-an de septembro]], [[1813]]) estis [[usona]] [[advokato]] kaj [[politikisto]]. == Biografio == En 1775, kiam erupciis la [[usona revolucio]], lia patro restis lojala al Britio, sed Edmund Randolph fariĝis adjutanto de [[Georgo Vaŝingtono]]. Li elektiĝis al la Virginia Kunveno (1775), poste fariĝis urbestro de Williamsburg, [[Virginio]]; delegito al la [[Kontinenta Kongreso]] (1779-1782); 7-a [[Guberniestro de Virginio]] (1786-1788); delegito al la Anapola Kunveno (1786); delegito al la Konstitucia Kunveno (1787), kie li proponis la Virginian Planon, pri la strukturo de la Usona registaro, argumentante kontraŭ la importado de sklavoj, kaj por forta centra regado fare de triopo prezidenta, kaj por federacia kortuma sistemo. Post la elektiĝo de Georgo Vaŝingtono kiel la unua laŭkonstitucia prezidento de Usono, li fariĝis la unua [[Ĝenerala Advokato de Usono]], servante de la [[26-an de septembro]] [[1789]] ĝis la 26-a de januaro, 1794. Fine de 1793, la unua [[Usona ministro pri eksterlandaj aferoj]], [[Thomas Jefferson]], demisiis, kaj Randolph servis kiel la dua ministro de la [[2-an de januaro]] 1794 ĝis la 20-a de septembro, 1795, kvankam li estis en tiu rolo senforta pro la forta personeco de [[Alexander Hamilton]]. Li subskribis la traktaton de Jay kvankam li mem malaprobis ĝin. En aŭgusto 1795 ekestis skandalo pro letero de li al [[Usona ministro de la trezorejo]], en kiu li indikis ke la usona ministraro malŝatas Francion. La brita mararmeo kaptis la leteron kaj donis ĝin al Vaŝingtono, kiu en septembro publikigis la leteron dum ministrara kunsido, kaj postulis la demision de Randolph.<ref>Chernow, Ron. ''Washington: a life.'' [[Novjorko]]: Penguin Press, p. 731-734. ISBN 9781594202667.</ref><ref>{{cite book |id={{lccn|92033660}} |last=Elkins |first=Stanley M. |authorlink=Stanley M. Elkins |title=The age of federalism |coauthor=[[Eric McKitrick]] |location=[[New York City|New York]] |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1993 |isbn=0195068904 |pages=425–6}}</ref> Poste Randolph laboris kiel advokato. Li plej fame rolis kiel la defenda advokato kiam Aaron Burr akuziĝis pri ŝtatperfido en 1807. Randolph mortis pro paralizo en 1813. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Randolph, Edmund}} [[Kategorio:Usonaj advokatoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] [[Kategorio:Guberniestroj de Virginio]] [[Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj]] gghqd0ml1pdv0exdhnzrnimuvyw2uj5 0 394541 9455066 9246245 2026-08-16T20:23:02Z ThomasPusch 1869 9455066 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = ES-CM |tersituo = Toledo (urbo)/Toledo |zomo = 13 }} [[Dosiero:Castillo de san Servando - 01.jpg|eta|350px|Kastelo de Sankta Servando.]] La '''Kastelo de Sankta Servando''' estas mezepoka [[kastelo]] kiu troviĝas en la urbo de [[Toledo]], [[Hispanio]], apud la bordo de la rivero [[Taĵo]] kaj la Akademio de Infanterio. Oni iniciatis ties konstruon por [[monaĥejo]] en [[1024]] en tempo kiam reĝis [[Alfonso la 6-a]]. En [[1088]] iĝis kastelo. Poste ĝi iĝis [[alkazaro]] pro la minaco de la kristana norda reĝlando kaj pro la eblaj eniroj de la islamanoj tra la [[ponto de Alkantaro]]. En 1147 Muñoz de Cervatos konkeris la kastelon el la manoj de la [[maŭroj]]. Post la tuta elpelo de la islamanoj de la [[Iberia Duoninsulo]], la fortikaĵo perdis iom post iom sian funkcion de avangardo restante formetita al la forgeso. Post diversaj okazintaĵo, kaj danĝero de ruiniĝo, en [[1874]] estis nomumita kiel Histori-Arta Nacia Ensemblo. Hodiaŭ, en la [[21a jarcento]], la kastelo estas tute restaŭrita kaj, post utili sinsekve kiel studenta rezidejo, sidejo de la [[parlamento de Kastilio-Manĉo]] kaj restadejo universitatana, nun ĝi utilas kiel [[junulargastejo]] de la Komunumo de [[Kastilio-Manĉo]] kaj ejo por okazigo de kursoj kaj konferencoj. De la kastelo oni povas rigardi panoramon de la urbo de [[Toledo]] kaj de la [[Taĵo]], la rivero kiu ĉirkaŭas ĝin, en kio estis la mezepoka citadelo. {{Projektoj}} [[Kategorio:Kasteloj en provinco Toledo|San Servando]] [[Kategorio:Monumentoj de Toledo|San Servando]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Toledo (Hispanio)]] hv47i2wx8ef5q8ne3rckas1bvd1r4b0 9455068 9455066 2026-08-16T20:23:47Z ThomasPusch 1869 9455068 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = ES-CM |tersituo = Toledo (urbo)/Toledo |zomo = 13 }} [[Dosiero:Castillo de san Servando - 01.jpg|eta|350px|Kastelo de Sankta Servando.]] La '''Kastelo de Sankta Servando''' estas mezepoka [[kastelo]] kiu troviĝas en la urbo de [[Toledo]], [[Hispanio]], apud la bordo de la rivero [[Taĵo]] kaj la Akademio de Infanterio. Oni iniciatis ties konstruon por [[monaĥejo]] en [[1024]] en tempo kiam reĝis [[Alfonso la 6-a]]. En [[1088]] iĝis kastelo. Poste ĝi iĝis [[alkazaro]] pro la minaco de la kristana norda reĝlando kaj pro la eblaj eniroj de la islamanoj tra la [[ponto de Alkantaro]]. En 1147 Muñoz de Cervatos konkeris la kastelon el la manoj de la [[maŭroj]]. Post la tuta elpelo de la islamanoj de la [[Iberia Duoninsulo]], la fortikaĵo perdis iom post iom sian funkcion de avangardo restante formetita al la forgeso. Post diversaj okazintaĵo, kaj danĝero de ruiniĝo, en [[1874]] estis nomumita kiel Histori-Arta Nacia Ensemblo. Hodiaŭ, en la [[21a jarcento]], la kastelo estas tute restaŭrita kaj, post utili sinsekve kiel studenta rezidejo, sidejo de la [[parlamento de Kastilio-Manĉo]] kaj restadejo universitatana, nun ĝi utilas kiel [[junulargastejo]] de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Kastilio-Manĉo]] kaj ejo por okazigo de kursoj kaj konferencoj. De la kastelo oni povas rigardi panoramon de la urbo de [[Toledo]] kaj de la [[Taĵo]], la rivero kiu ĉirkaŭas ĝin, en kio estis la mezepoka citadelo. {{Projektoj}} [[Kategorio:Kasteloj en provinco Toledo|San Servando]] [[Kategorio:Monumentoj de Toledo|San Servando]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Toledo (Hispanio)]] cs44ar9rkcmxyij54n4i1upe7mt46n3 0 394544 9454936 9454793 2026-08-16T15:12:38Z ThomasPusch 1869 9454936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-CM |mapo lokumilo = Toledo |zomo = 14 }} La '''parlamento de Kastilio-Manĉo''' - aŭ ''[[Korteso]] de Kastilio-Manĉo'', {{l-es|Cortes de Castilla-La Mancha}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Kastilio-Manĉo]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Kastilio-Manĉo]], kaj estas formata de 49<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la iama Monaĥejo de la Franciskanoj en [[Toledo]], en historia konstruaĵo nomata San Gil laŭ la kristanisma [[sankta Juliano]]. == Funkcioj == Inter la funkcioj de tiu parlamento (nome ''Cortes'') elstaras la jenaj: * Elekti la [[Prezidento de Kastilio-Manĉo|Prezidenton de la Aŭtonoma Komunumo]]. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la tri [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Kastilio-Manĉon en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) {{Ĝermo|Kastilio-Manĉo}} [[Kategorio:politiko de Hispanio]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Kastilio-Manĉo]] hjabgyk1r8l27prf8niddoddylqg0pg 0 394700 9455257 9257044 2026-08-17T07:43:31Z Sj1mor 12103 9455257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |dosiero1={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|priskribo de dosiero1=Romana [[preĝejo]] ''Notre-Dame'' |regiono-ISO=FR-69M|situo sur mapo2=Francio Rodano-Alpoj|zomo=14 }} La '''Insulo Barbe''' estas [[riverinsulo]] situanta en [[departemento]] [[Rhône (departemento)|Rhône]], en mezo de [[Saône]], en kvartalo Saint-Rambert-l'Île-Barbe de la 9-a arondismento de [[urbo]] [[Liono]]. Ĝia nomo venas el la [[latina lingvo|latina]] ''insula barbara'' (insulo sovaĝa), atestanta ke ĝi estis okupita malfrue. == Eksteraj ligiloj == * {{fr}} [http://www.pointsdactu.org/article.php3?id_article=1184 Historio de la insulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121014113202/http://www.pointsdactu.org/article.php3?id_article=1184 |date=2012-10-14 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Riverinsuloj]] [[Kategorio:Liono]] otgc5ar7r41aqsrlo5rr0qfauynadbx 0 402269 9455333 9453095 2026-08-17T09:03:24Z ThomasPusch 1869 9455333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=MA}} '''{{PAĜNOMO}}''' ([[Berbera lingvaro|berbere]]: ⴻⵏⵏⴰⴹⵓⵔ, [[Araba lingvo|arabe]]: الناظور) estas [[Listo de urbegoj|grandurbo]] kaj [[Haveno|havenurbo]] en [[Maroko]] kaj [[ĉefurbo]] de la samnoma provinco kaj la nordorienta regiono [[Orienta Maroko]]. [[Dosiero:Railways Morocco.png|eta|260px|Mapo pri fervoja reto de Maroko, kie estas signita {{PAĜNOMO}} en la nordorienta landoparto|maldekstra]] == Bazaj informoj == * Koordinatoj: {{koordinatoj gm|35|10|N|02|56|W}} * [[Areo]]: km² * [[Loĝantaro]]: 152.341 en [[2012]] * [[Supermara alteco]]: 0-61 m * [[Horzono]]: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] (somere UTC+1) * [[Poŝtkodo]]: 62 000 == Geografio == {{PAĜNOMO}} situas inter [[Rif-montaro]] kaj [[Mediteraneo]], en la nordorienta sekcio de la [[lando]]. [[Melilo]] situas 13, [[Taza]] 210 [[km]]. Ĝia urba areo limas al [[Melilo]] , kun kiu ĝi formas urban kontinuumon, kaj ĝi situas je 60 km de la [[Alĝerio|alĝeria]] limo kaj je 200km de [[Almerio]]. [[Dosiero:Nador-mar chica1 800x600.jpg|maldekstra|eta|Laguno ]]'''Mar Chica''' (hispana por "malgranda maro"), ankaŭ "Laguno de Nador", ''Sebkha bou Areq'' ([[Araba lingvo|arabe]]) aŭ ''Rbhar Amezyan'' ([[Tamaziĥta lingvo|tamaziĥte]]), estas salaakva [[laguno]] kun areo de proksimume 80 km². Ĝi situas ĉe la mediteranea marbordo de la provinco Nador en norda Maroko kaj apartigas la provincan ĉefurbon Nador de la maro. La Laguno Nador estas listigita kiel malsekregiono de internacia graveco en la [[Ramsar-Interkonsento|Ramsar-Konvencio.]]<ref>(en) "''[https://web.archive.org/web/20180418225625/https://rsis.ramsar.org/ris/1484 Sebkha Bou Areg]''". Ramsar Sites Information Service. la 18-an de aprilo 2018. Arkivita de la originalo, la 18-an de aprilo 2018. Alirdato: la 25-an de aprilo 2024.</ref> == Loĝantaro == Nador, la ĉefurbo de la samnoma provinco, estas grava [[Banko|banka]] centro en la regiono Oriental. En 2024, la urbo havis proksimume 158,202 loĝantojn en 2024, dum la provinco Nador havis pli ol 600 000. Ĉi tiun loĝantaron plifortigas signifa diasporo, precipe el Eŭropo, kiu aktive subtenas la lokan ekonomion. === Lingvoj === La oficiala lingvo en Nador estas la [[Tamaziĥta lingvo|tamaziĥta]]. Krome, la plej multaj loĝantoj ankaŭ parolas la marokan araban (''Maghrebi Darija'')<ref>(en) Kiun lingvon marokanoj parolas?, En: T''[https://www.crossroadsculturalexchange.com/language-in-morocco he Ultimate Guide to Learning Arabic and other Information about Language in Morocco]''</ref> kaj iom malpli la [[Hispana lingvo|hispanan]] kaj la [[Franca lingvo|francan]]. == Ekonomio == Nador kuŝas en la koro de regiono kiu estas kaj agrikultura kaj industria kaj kiu ekde 2025 spertas rapidan ekonomian disvolviĝon. En {{PAĜNOMO}} oni okupiĝas pri [[industrio]], komercadoj kaj agrikulturo ([[frukto]]j, [[fiŝoj]] kaj [[bruto]]j). La industrio precipe kreskis fine de la [[20-a jarcento]]. Oni minadas [[fererco]]jn kaj [[karbo]]n en la [[montaro]], kiu ebligas la pezan industrion, sed gravas ankaŭ la teksaĵoj, kemiaĵoj elektronikaĵoj. La urbo estis longe centro de kontrabando. Post 40 jaroj da neaktiveco, la ferminejoj Iksane en Nador rekomencis sian agadon danke al partnereco inter ONHYM, Seif Rif kaj la ĉina grupo ''China Railway Construction Corporation'' (CRCC) . == Trafiko == {{PAĜNOMO}} havas internacian [[flughaveno]]n, Nador-Al Aroui, kiu estas la plej granda en la regiono. Ekde 2011 funkcias ankaŭ branĉa [[fervojo|fervoja]] linio. Aŭtovojo kuras laŭ la [[maro]]. Pluraj rektaj [[Aŭtobuso|aŭtobusaj]] konektoj estas inter Nador kaj la gravaj marokaj grandurboj. En la [[haveno]] [[Beni Ensar]] [[pramo]]j trafikas precipe al [[Hispanio]].La tutan areon servas la norda marborda ringa vojo de Maroko, faciligante regionan kaj nacian komercon. Kvankam nuntempe neniu tramo estas konstruita en Nador, tram-trajna ligo estas planita inter la Internacia Flughaveno Nador-Al Aroui kaj la haveno Beni Ansar. Ĉi tiu projekto finfine provizus efikan ligon inter la ĉefaj enirejoj al la regiono, tiel faciligante la interŝanĝon de homoj kaj varoj == Historio == Malgraŭ tion, ke {{PAĜNOMO}} estis loĝata ekde la antikvaj tempoj, [[hispanoj]] fondis la urbon en [[1908]] por minadi en la proksimeco. En [[1934]] ĝi iĝis administra centro. Precipe [[amaziĥoj]] (berberoj) loĝas en la urbo. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Belgio}} [[Meĥleno|Mechelen]], [[Belgio]] (ekde 2007) * {{Flago|Francio}} [[Marseille]], [[Francio]] == Konataj personecoj == * [[Najat Vallaud-Belkacem]], franc-maroka politikistino, estas la proparolantino de la franca registaro. Ŝi estas la Ministro pri Nacia Edukado, Supera Edukado kaj Esplorado, Ministro pri Virinaj Rajtoj, kaj Ministro pri Urbaj Aferoj, Junularo kaj Sportoj. Ŝi naskiĝis en Maroko en 1977. * [[Mimoun El Walid]], unu el la unuaj berberoj en sia lando, li komencis prezenti kantojn en sia gepatra lingvo, la [[Tamaziĥta lingvo|tamziĥta]]. [[Dosiero:Un regard sur la ville de Nador.jpg|centra|eta|800x800ra|Superrigardo de la urbo Nador]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Orienta Maroko]] tchfkfjjjij2bf5519glipfjj0csx9t 9455334 9455333 2026-08-17T09:05:54Z ThomasPusch 1869 9455334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=MA}} '''{{PAĜNOMO}}''' ([[Berbera lingvaro|berbere]]: ⴻⵏⵏⴰⴹⵓⵔ, [[Araba lingvo|arabe]]: الناظور) estas [[Listo de urbegoj|grandurbo]] kaj [[Haveno|havenurbo]] en [[Maroko]]. Ĝi estas la dua plej granda urbo de la nordorienta regiono [[Orienta Maroko]] kaj [[ĉefurbo]] de samnoma [[provinco]] Nador. [[Dosiero:Railways Morocco.png|eta|260px|Mapo pri fervoja reto de Maroko, kie estas signita {{PAĜNOMO}} en la nordorienta landoparto|maldekstra]] == Bazaj informoj == * Koordinatoj: {{koordinatoj gm|35|10|N|02|56|W}} * [[Areo]]: km² * [[Loĝantaro]]: 152.341 en [[2012]] * [[Supermara alteco]]: 0-61 m * [[Horzono]]: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] (somere UTC+1) * [[Poŝtkodo]]: 62 000 == Geografio == {{PAĜNOMO}} situas inter [[Rif-montaro]] kaj [[Mediteraneo]], en la nordorienta sekcio de la [[lando]]. [[Melilo]] situas 13, [[Taza]] 210 [[km]]. Ĝia urba areo limas al [[Melilo]], kun kiu ĝi formas urban kontinuumon, kaj ĝi situas je 60 km de la [[Alĝerio|alĝeria]] limo kaj je 200 km de [[Almerio]]. [[Dosiero:Nador-mar chica1 800x600.jpg|maldekstra|eta|Laguno]] '''Mar Chica''' (hispana por "malgranda maro"), ankaŭ "Laguno de Nador", ''Sebkha bou Areq'' ([[Araba lingvo|arabe]]) aŭ ''Rbhar Amezyan'' ([[Tamaziĥta lingvo|tamaziĥte]]), estas salaakva [[laguno]] kun areo de proksimume 80 km². Ĝi situas ĉe la mediteranea marbordo de la provinco Nador en norda Maroko kaj apartigas la provincan ĉefurbon Nador de la maro. La Laguno Nador estas listigita kiel malsekregiono de internacia graveco en la [[Ramsar-Interkonsento|Ramsar-Konvencio.]]<ref>(en) "''[https://web.archive.org/web/20180418225625/https://rsis.ramsar.org/ris/1484 Sebkha Bou Areg]''". Ramsar Sites Information Service. la 18-an de aprilo 2018. Arkivita de la originalo, la 18-an de aprilo 2018. Alirdato: la 25-an de aprilo 2024.</ref> == Loĝantaro == Nador, la ĉefurbo de la samnoma provinco, estas grava [[Banko|banka]] centro en la regiono Oriental. En 2024, la urbo havis proksimume 158,202 loĝantojn en 2024, dum la provinco Nador havis pli ol 600 000. Ĉi tiun loĝantaron plifortigas signifa diasporo, precipe el Eŭropo, kiu aktive subtenas la lokan ekonomion. === Lingvoj === La oficiala lingvo en Nador estas la [[Tamaziĥta lingvo|tamaziĥta]]. Krome, la plej multaj loĝantoj ankaŭ parolas la marokan araban (''Maghrebi Darija'')<ref>(en) Kiun lingvon marokanoj parolas?, En: T''[https://www.crossroadsculturalexchange.com/language-in-morocco he Ultimate Guide to Learning Arabic and other Information about Language in Morocco]''</ref> kaj iom malpli la [[Hispana lingvo|hispanan]] kaj la [[Franca lingvo|francan]]. == Ekonomio == Nador kuŝas en la koro de regiono kiu estas kaj agrikultura kaj industria kaj kiu ekde 2025 spertas rapidan ekonomian disvolviĝon. En {{PAĜNOMO}} oni okupiĝas pri [[industrio]], komercadoj kaj agrikulturo ([[frukto]]j, [[fiŝoj]] kaj [[bruto]]j). La industrio precipe kreskis fine de la [[20-a jarcento]]. Oni minadas [[fererco]]jn kaj [[karbo]]n en la [[montaro]], kiu ebligas la pezan industrion, sed gravas ankaŭ la teksaĵoj, kemiaĵoj elektronikaĵoj. La urbo estis longe centro de kontrabando. Post 40 jaroj da neaktiveco, la ferminejoj Iksane en Nador rekomencis sian agadon danke al partnereco inter ONHYM, Seif Rif kaj la ĉina grupo ''China Railway Construction Corporation'' (CRCC) . == Trafiko == {{PAĜNOMO}} havas internacian [[flughaveno]]n, Nador-Al Aroui, kiu estas la plej granda en la regiono. Ekde 2011 funkcias ankaŭ branĉa [[fervojo|fervoja]] linio. Aŭtovojo kuras laŭ la [[maro]]. Pluraj rektaj [[Aŭtobuso|aŭtobusaj]] konektoj estas inter Nador kaj la gravaj marokaj grandurboj. En la [[haveno]] [[Beni Ensar]] [[pramo]]j trafikas precipe al [[Hispanio]].La tutan areon servas la norda marborda ringa vojo de Maroko, faciligante regionan kaj nacian komercon. Kvankam nuntempe neniu tramo estas konstruita en Nador, tram-trajna ligo estas planita inter la Internacia Flughaveno Nador-Al Aroui kaj la haveno Beni Ansar. Ĉi tiu projekto finfine provizus efikan ligon inter la ĉefaj enirejoj al la regiono, tiel faciligante la interŝanĝon de homoj kaj varoj == Historio == Malgraŭ tion, ke {{PAĜNOMO}} estis loĝata ekde la antikvaj tempoj, [[hispanoj]] fondis la urbon en [[1908]] por minadi en la proksimeco. En [[1934]] ĝi iĝis administra centro. Precipe [[amaziĥoj]] (berberoj) loĝas en la urbo. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Belgio}} [[Meĥleno|Mechelen]], [[Belgio]] (ekde 2007) * {{Flago|Francio}} [[Marseille]], [[Francio]] == Konataj personecoj == * [[Najat Vallaud-Belkacem]], franc-maroka politikistino, estas la proparolantino de la franca registaro. Ŝi estas la Ministro pri Nacia Edukado, Supera Edukado kaj Esplorado, Ministro pri Virinaj Rajtoj, kaj Ministro pri Urbaj Aferoj, Junularo kaj Sportoj. Ŝi naskiĝis en Maroko en 1977. * [[Mimoun El Walid]], unu el la unuaj berberoj en sia lando, li komencis prezenti kantojn en sia gepatra lingvo, la [[Tamaziĥta lingvo|tamziĥta]]. [[Dosiero:Un regard sur la ville de Nador.jpg|centra|eta|800x800ra|Superrigardo de la urbo Nador]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Orienta Maroko]] p6vqoa3x2fvwwjy105ag3665oz5g1j0 0 407393 9454960 9443124 2026-08-16T15:52:40Z Sj1mor 12103 9454960 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Tavannes (stacidomo)}} {{Informkesto komunumo en Kantono Berno |nomo=Tavannes |blazono=[[Dosiero:CHE Tavannes COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Tavannes</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Tavannes |bildo=[[Dosiero:Tavannes railway station 2011.jpg|285ra|centre|<small>Stacidomo kaj centro de Tavannes</small>]] |priskribo de bildo=[[Tavannes (stacidomo)|Stacidomo]] kaj centro de Tavannes |kantono=Berno |administra distrikto=[[Berna Ĵuraso (administra distrikto)|Berna Ĵuraso]] |distrikto=[[Moutier (distrikto)|Moutier]] |latitudo=47/13/14/N |longitudo=7/12/5/E |regiono-ISO=CH-BE |loĝantaro=3478 |areo=14,76 |alteco=754 |poŝtkodo=2710 |kodo=0713 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Tavannes 2010.png|285ra|centre|<small>Mapo de Tavannes</small>]] |priskribo de mapo=Mapo de Tavannes }} '''Tavannes''' (en la [[germana lingvo]] '''Dachsfelden''') estis ĝis la 31-a de decembro [[2009]] komunumo de la [[distrikto Moutier]] kaj ekde la 1-a de januaro [[2010]] komunumo de la [[administra distrikto Berna Ĵuraso]] en [[Kantono Berno]], [[Svislando]]. Ĝi havis {{formatnum:3478}} loĝantojn je la 31-a de decembro 2010. == Geografio == Tavanes situas en la valo, kiu nomiĝas laŭ la vilaĝo, ĉe la bordo de la rivero [[Birs]], kies fonto estas sude de la komunumo ĉe la norda flanko de Pierre-Pertuis-Pasejo. Tavannes troviĝas proksimume 10 kilometrojn okcidente de [[Moutier]], kaj 10 kilometrojn nordnordokcidente de la urbo [[Bielo]]. Al la komunumo apartenas la vilaĝo Tavannes kun la kvartaloj [[Petit-Bâle]] kaj [[Sur le Pont]], kaj la setlejoj [[Les Cericiers]] kaj [[Belfond]], kaj multnombraj izolitaj bienoj.<ref>Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=582032&y=230017# Reta mapo 1:20000 de Swisstopo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 14,76 km², de kiuj 40,9% estas kovritaj de [[arbaro]], 48,1% servas por [[agrikulturo]] kaj 10,9% por [[setlado]]. <ref>Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]</ref> == Trafiko == Tavannes estas grava ĵurasa trafiknodo sude de la [[Pierre-Pertuis-Pasejo]]. Tra ĝi pasas la kantona ĉefvojo nr-o 6/30 de [[Bielo]] respektive [[La Chaux-de-Fonds]] al [[Moutier]] kaj [[Delemonto]]. La kantona ĉefvojo n-ro 248 de Tavannes kondukas al [[Tramelan]] kaj 248.4 al [[Bellelay]]. Aktuale norde de Tavannes interrompiĝas la [[svisa aŭtovojo A16]], sed en 2016 ĝia daŭrigo tra la Valo de Tavannes al Moutier estos malfermita. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Sonceboz-Sombeval]] al [[Moutier]] kaj la etŝpura trajnlinio de la [[Ĵurasaj Fervojoj]] al [[Le Noirmont]]. Krome ekzistas [[poŝtaŭtolinio]] al [[Bellelay]]. == Historio == La unua dokumenta mencio de Tavannes datiĝas el la jaro [[866]] kiel ''Tehisvenna''. Jam dum la [[keltoj|kelta epoko]] montpasejo kondukis tra la tunelo de Pierre-Pertius. En la [[2-a jarcento]] la [[Romio|romianoj]] larĝigis la pasejvojon, kiu fariĝis grava pasejo trans la ĵurasa montaro inter la helveta ĉefurbo Aventicum kaj la urbo Augusta Raurica. Dum [[mezepoko]] Tavannes estis majorejo de la Priorejo Moutier-Grandval en la Princepiskopejo Bazelo.<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D426.php ''Christine Gagnebin-Diacon'': ''Tavannes'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2012-05-30)]</ref> De [[1793]] ĝis [[1797]] Tavannes apartenis al la Respubliko Moutier, tiam estis integrita al la Franca Departemento Mont-Terrible kaj ek de [[1800]] al la departemento [[Haut-Rhin]]. En la jaro [[1815]] ĝi per la [[Viena Kongreso]] estis atribuita al [[Kantono Berno]].<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D12011.php ''Stéphanie Lachat'': ''Priorejo Moutier-Grandval''' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2009-11-17)]</ref> En 1816 Tavannes fariĝis parto de la berna [[distrikto Moutier]]. En la 1970-aj jaroj la distrikto Moutier dufoje voĉdonis kontraŭ la integriĝo al la nova [[Kantono Ĵuraso]] kaj Tavannes tial restis parto de Kantono Berno.<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D8507.php ''Stéphanie Lachat'': ''Moutier (distrikto)'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2008-05-21)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Tavannes (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tavannes.ch Oficiala retejo de la komunumo Tavannes] {{Komunejokat}} == Bildoj == <gallery> Dosiero:Tavannes church.jpg|<small>Preĝejo de Tavannes</small> Dosiero:Tavannes hôtel de ville.jpg|<small>Urbodomo de Tavannes</small> Dosiero:Tavannes - Vue d'ensemble 01.jpg|<small>Panoramo de Tavannes</small> </gallery> <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la administra distrikto Berna Ĵuraso}} {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Moutier}} 76l9npmi6ozpaey6llq40g2rucbhgly 0 411584 9455249 9343641 2026-08-17T07:36:34Z Sj1mor 12103 9455249 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=komunumo de distrikto Bregenz|apa=Schwarzenberg}} {{Informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Bregenz]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-8 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''Schwarzenberg''' {{prononco|ŜVARc^{<small>e</small>}nberk}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Vorarlbergo]] - la plej okcidenta parto de la ŝtato - kaj al la [[distrikto Bregenz]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis 1 900 --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. {| |[[Dosiero:Heiligste_Dreifaltigkeit_PKH_Schwarzenberg_2.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Triunuo]]}}]] |[[Dosiero:Hof 25 Schwarzenberg.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|tipa bieno}}]] |} {| |[[Dosiero:Schwarzenberg0012a.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|historia gastejo ''Cervo'' maldekstre, la katolika paroĥa kirko dekstre}}]] |[[Dosiero:Almabtrieb Schwarzenberg 1.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la sama loko, kiam aŭtune solene la bovinoj realvenas de la montaj paŝtejoj}}]] |} {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Bregenz}} {{Bibliotekoj}} <br/> {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Vorarlbergo]] [[Kategorio:Distrikto Bregenz]] 7ez87nsgktiew2jfx3joqcj652oxqbl 0 415322 9455057 8555592 2026-08-16T19:42:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455057 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{informkesto homo}} '''LITTECZKY Endre''' [litecki] estis hungara pentristo, grafikisto. Li naskiĝis en [[Satmaro]] la [[8-an de junio]] [[1880]] kaj mortis la [[5-an de majo]] en [[Satmaro]] en [[1953]]. Li estis la edzo de [[Ilona Litteczky-Krausz]]. ==Biografio== Endre LITTECZKY studis en [[Lepsiko]] kaj [[Budapeŝto]]. Li laboris en [[Nagybánya]] kaj [[Felsőbánya]]. Li revenadis ĝis la fino de la 20-aj jaroj al [[Baia Sprie]]. ==Fonto== *[http://galeriasavaria.hu/muveszek/reszletek/litteczky-endre/ Biografiaj indikoj]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Litteczky, E.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] tv8i3723s450j1a2iux547wp3zystr4 0 419636 9455246 8951683 2026-08-17T07:35:34Z Sj1mor 12103 9455246 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Fernand Braudel''' (la 24-an de aŭgusto 1902 — la 27-an de novembro 1985; esperantlingve Ferdinando Braŭdelo), franca [[historiisto]], estas unu el la ĉefaj animantoj de la [[Skolo de Analoj]]. Tiu ĉi skolo, kiu eldonis samnoman revuon, estas la fonto de la pli freŝa [[totala historio]]. Braudel famiĝis ekde 1949, kiam estis publikigita lia doktoreca disertaĵo pri la mediteranea mondo epoke de [[Filipo la 2-a]] ("Le Monde Méditerranéen à l'époque de Philippe II"). Li estas krome la iniciatoro de la ''geohistorio'', ankaŭ fama kiel fondinto de la teorio pri [[mondekonomio]]. ==Frua Vivo== Braudel naskiĝis en 1902 en orienta Francio (franca departemento de [[Mozelo]]). Lia patro estis instruisto. En 1919 li sukcesis ĉe la prihistoria agregacio (franca universitata konkurso, kies unuaj sukcesintoj ricevas kapablecon instrui en universitatoj kaj altlernejoj). Li tiam instruis unue en [[Alĝerio]] ([[Ksantino]] kaj [[Alĝero]] dum jaroj 1924-1932), en diversaj parizaj liceoj dum jaroj 1932-1935 kaj poste en brazila urbo [[San-Paŭlo]] (1935-1936). ==Du ĉefaj verkoj== ===''La Mediteranea mondo epoke de Filipo la 2a'' (1949)=== Ĝi estas la ĉefverko, per kiu la aŭtoro famiĝis. ====Historio de la verko==== En 1938 Braudel, trideksesjaraĝa, enigis la ''Praktikan Skolon de Altstudoj'' de Parizo ("Ecole pratique des hautes études") kiel direktoro de la sekcio de historifilozofio. Tiam li krome decidis verki doktoran disertacion rilate al la Mediteranea mondo dum [[Renesanco]]. Tiun temon li havis mense jam de [[1923]]. Sed la verkado de la disertacio devis halti proe ke, mobilizita en tiu mem jaro 1938 (jam jaro de milita etoso), Braudel devis enigi la francan armeon. Du jarojn poste, en majo-junio 1940, post kiam la franca armeo tute disfalis fronte al la germana atako, la soldato Braudel estis deportita kiel militprizonulo en [[Germanio]]. De tiam ĝis 1945, samtempe instruante historion al siaj samprizonanoj, li daŭre verkis sian disertacion. Nur laŭmemore la prizonulo tiam verkadis, ĉar la multnombraj dokumentoj kaj slipoj, kiujn li jam akumulis, estis hejme konservitaj de lia edzino. Liberigita en [[1945]], kiam finiĝis la milito, Braudel tamen povis revizii kaj poluri sian doktorecan disertaĵon. Ĝin li subtenis en 1947. En 1949 ''La Mediteranea Mondo'' estis eldonita libroforme. ====Enhavo de la verko==== Du grandformataj volumoj konsistigas tiun verkon, pli ol mil paĝoj. Dekomence Braudel klarigas, kial li delonge pasiiĝis pri tiu ''Mare Nostrum'' de la romianoj, kiu stampis historion de la plej malnova antikveco. Lia disertacio pritraktas la tempon de la finiĝanta [[16a jarcento]], kiam tiu kompleksa mondo statis je sia historia apogeo. Tiu periodo de la Renesanco estis kvazaŭ [[cignokanto]] de tiu mondo jam marĝenigita, kiam sekve de la Malkovroj, kreskis la atlantika komerco, baldaŭ tutmonda. Ekde la posta [[17a jarcento]], venis iu relativa malaltiĝo de la mediteranea mondo. La titolo jam enhavas la metodon de la aŭtoro. En tiu ''Mediteranea mondo epoke de Filipo la 2a'' gravas unue la priskribota "mondo", duarangiĝas "Filipo", la tiama hispana imperiestro, kaj la aliaj koncernataj ĉefroluloj. La leganto jam frontas al verko pri ''totala'' historio antaŭ la nomo, baze soci-ekonomia laŭ la [[Marksismo|marksisma]] konceptado. Sed antaŭe, la aŭtoro jam traktas pri la fizikaj karakteroj kaj la klimatoj de la Mediteraneo baseno, alidirite pri ties geografio. La verko de Braudel plene akordiĝas kun la spirito de la [[Skolo de Analoj]]. Tiu ĉi skolo, fondinta en [[1929]], disiĝas de la ''eventeca'' historio, la klasika universitata tradicio. Kvankam fundamente historiografia, la Analoj fakte ne hezitas utiligi aliajn homajn sciencojn: [[geografio]]n, [[arkeologio]]n, [[sociologio]]n, [[ekonomiko]]n, [[etnologio]]n, ktp. Ĝi estas plurfaka. Enkonduke, la plano de la verko estas prezentita. Tri laŭtempaj partoj necesas por havi bonan komprenon de la tiama Mediteranea mondo. *Unue estas pritraktita iu historio ''struktura'', "preskaŭ senmova", la "geografia tempo" de la homoj kaj ties medio. Ĝi enirigas la leganton en la bazon de la [[Mediteraneo]], de tiu plej granda interna maro en la mondo, "likva kontinento kun solidigitaj konturoj" (kiel skribis Gabriel Audisio), do de tiu ''universo en si mem'' (laŭ la posta braudela difino de la [[mondekonomio]]), kun ties variaj klimatoj, ties diversaj "kaboj, golfoj, promontoroj, insuloj kaj duoninsuloj", dispartigitaj laŭ tri kontinentoj, kun ties homoj kaj iliaj malnovegaj tradicioj, kvazaŭ senŝanĝaj de jarmiloj. *Post tiu struktura historio sekvas la ''cirkonstanca''. La aŭtoro tiam pritraktas historion malrapide agititan, soci-ekonomian. Ĝi koncernas la diversajn mediteraneajn sociojn epoke de tiu fino de Renesanco, kun ĝiaj kulturoj, ĝiaj ekonomioj, ĝiaj interŝanĝoj. *Finfine, estas pritraktita la ''eventeca'', la klasika historio, "surfaca svarmo de la individua tempo", nome la politiko kaj la militoj, kiujn tiam kondukas la ĉefroluloj. Ĝi ĉefe temas pri la alfronto inter la du grandaj tiamaj imperiaj potencoj, tiu de la [[Habsburgoj]] (kaj de Hispanio kaj de Aŭstrio) kaj tiu de la [[Otomanoj]]. La verko finfiniĝas per la priskribo de la morto de Filipo la 2a. Ekde ĝia publikiĝo, tiu ampleksa universitata verko, teorie dediĉata al malmultaj fakistoj, tuj spertis grandan sukceson, kvazaŭ popularan, kiu daŭras ĝis nun. La Mediteraneo estis tradukita al multaj lingvoj ([[angla]], [[itala]], [[germana]], [[greka]], [[rumana]], [[hispana]], [[pola]] , [[serba-kroata]]　kaj japana). La franclingva jam en 1990 nombris naŭ reviziitajn kaj riĉigitajn eldonojn. Per klara kaj vivanta stilo la aŭtoro pruvas, ke eblas popularigi rigorajn fakajn konceptojn. ===Materia civilizacio, ekonomio kaj kapitalismo 15a-18a jarcento (1979)=== ====Historio de la verko ==== Tri jarojn post la publikiĝo de ''La Mediteraneo'', en 1952, [[Lucien Febvre]] (la kunfondinto de la [[Skolo de analoj]] kun [[Marc Bloch]]) sugestis al Braudel la redaktadon de iu nova verko, pli ĝenerala. Ĝi origine devis koncerni la historion de la antaŭindustria Eŭropo. Dudek sep jarojn poste, nome en [[1979]], kiam li estas ĵus publikiginta la verkon, la aŭtoro skribas enkonduke: "mi tutcerte ne imagis, en kiun senfinan aventuron mi engaĝiĝis". Dudek sep jaroj da laboroj estis do necesaj al li, helpe de tuta skipo, por finredakti tiun laboron. Plie, verkante, li rapide konstatis, ke la pritraktota historio de Eŭropo ne estas disigebla el tiu de la aliaj landoj de la planedo. Ja la tutan mondon devis koncerni tiu ''Materia civilizacio''. ====Metodo kaj enhavo de la verko==== La verko koncernas do la ekonomian historion de la mondo dum la epoko, kiu antaŭas la industrian revolucion. Ĝi prezentiĝas laŭ tri grandformataj volumoj, entute pli ol 1.500 paĝoj. Ilustras ilin, samkiel pri ''La Mediteraneo'', multnombraj bildoj kaj mapoj, kio faciligas la legadon. *La plano estas eksplikita enkonduke de la unua volumo, kiu nomiĝas ''La Strukturoj de la Ĉiutago''. Braudel klarigas, ke li ne volas trakti la ekonomion "homogena realaĵo, kiun oni povas laŭvole ekstrakti el ties kadraĵoj". Laŭ li, la merkatekonomio ne estas apartigebla de la aliaj homaj aktivoj. "Nu, skribas la historiisto, opaka zono, malfacile observebla pro manko de sufiĉa historia dokumentaro, etendiĝas sub la merkato". Tiu "elementa aktiveco" koncernas sociojn tiam plejparte aŭtarkiajn. Ĝi troviĝas kvazaŭ ternivele kaj havas "amplekson tutsimple mirindan", aldonas li. Kia estis la demografio de la homoj dum tiu epoko situanta inter la 15a kaj 18a jarcento? Ne nur laŭ ''kvanta'' sed ankaŭ laŭ ''kvalita'' vidpunkto. Kiel do ili naskis kaj naskiĝis, mortis kaj mortigis? Kiel ili vivis? Kie kaj kiel ili loĝis? Kiel ili sin nutris? Kiujn teknikojn ili utiligis? Jen la fundamenta temo de tiu unua volumo. *La dua volumo, ''La Ludoj de la Interŝanĝo'', traktas do pri tiu sektoro iom pli alta, la tradicia merkatekonomio. Ĝi pli precize rilatas al la produktadoj, agrikulturaj aŭ industriaj, ĉefe dediĉitaj al la [[merkato]], al la lokoj, kie ili sin interŝanĝas: [[bazaro]]j kaj aliaj [[foiro]]j, al la regionaj komercaj trafikoj aŭ al la interkontinentaj varaj rondvojaĝoj de la tiuepoka mondo. *Tiu ĉi ekonomio de la merkato estas "klara" laŭ Braudel, "travidebla". Cetere, alia "zono de opakeco" altiĝas super ĝi. Jen al kio estas dediĉata la tria volumo, ''La Tempo de la Mondo''. Braudel tie traktas pri la grandaj hierarkioj, kiuj altiĝas super tiu tradicia merkatekonomio. Kiel klarigite ekde la ĝenerala enkonduko, ili malĝustigas la funkciadon de tiu merkatsistemo profite al iu minoritato. En tiu tria volumo estas studataj diversaj mondekonomioj de la planedo, vastaj ekonomiaj zonoj kiuj estas "universo en si mem": la Eŭropa, tiu de [[Rusio]], de la [[Otomana Imperio]] aŭ de Ekstrem-Oriento. Ĉiu, el tiuj ĉi mondekonomioj, estas dominata de kelkaj riĉaj urboj, en kiuj regas la ĉefroluloj de la soci-ekonomiaj hierarkioj, la privilegiuloj. Tie loĝas, skribas Braudel, "kapitalismo de escepto, miaokule la ''vera'' [[kapitalismo]], ĉiam multnacia, parenca al tiu de la grandaj Kompanioj de Hindio kaj de ĉiagradaj monopoloj, laŭjure aŭ defakte, kiuj iam ekzistis, analogaj laŭ iliaj principoj al la hodiaŭaj monopoloj" (ĝenerala enkonduko). La verko finiĝas per detala studado de la [[industria revolucio]] je la fino de la [[18a jarcento]]. "Ĉu la kapitalismo postvivos?", jen estas la fina demando metita en tiu verko. La aŭtoro ne kredas en subita disfalo. ==Aliaj verkoj== Braudel publikigis aliajn verkojn, pli malpli ampleksajn. La katalogo de la Biblioteko de la Kongreso (http://catalog.loc.gov/) elnomas 128 diverslingvajn titolojn. Oni ĉi tie menciu la du librojn, ''Gramatiko de la civilizacioj'', en kiu la aŭtoro eksplicite sin turnas al larĝa publiko por prezenti la ĉefajn historiajn civilizaciojn, kaj ''La Identeco de Francio'', en kiu li pli precize pristudas [[Francio]]n, laŭ sia klasika metodo. Braudel, elektita kiel membro de la [[Franca Akademio]] en 1984, mortis en 1985, lasante nefinita tiun lastan verkon. ==Bibliografio== Unue menciindas la du antaŭcititaj ĉefaj verkoj *''La Méditerranée et le monde méditerranéen à l'époque de Philippe II'' ("La Mediteranea mondo epoke de Filipo la 2a"), Armand Colin, du volumoj (1949); *''Civilisation matérielle, Economie et Capitalisme, XVème-XVIIIème siècle'' ("Materia Civilizacio, Ekonomio kaj Kapitalismo 15a-16a jarcento"), Armand Colin, tri volumoj (1979); La diverslingva bibliografio de tiu aŭtoro estas tamen superabunda. Oni tamen citu ĉi tie *''Grammaire des civilisations'' ("Gramatiko de civilizacioj"), Arthaud-Flammarion (1987). *''La dynamique du capitalisme'' ("La dinamiko de la kapitalismo"), Athaud (1985). Tiu lasta libro (ankaŭ tradukita al la angla kaj la itala) reproduktas tri prelegojn, kiujn elparolis Braudel en 1976 en la universitato Johns Hopkins en [[Usono]]. La verko aparte interesu tiujn, kiuj volas havi ideon pri la trivoluma ''Materia civilizacio'', tial ke per ĉiu el tiuj tri prelegoj, la aŭtoro resumas ĉiun volumon de lia koncernata verko. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Braudel, Fernand}} [[Kategorio:Francaj historiistoj]] [[kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] blhnmq6pqnxwvxb58z2fchycbiertlg 0 420568 9454925 8723962 2026-08-16T15:00:21Z Couiros22 113344 9454925 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Eta kormorano |koloro = pink |dosiero= Little Cormorant, Nalbari District, Assam 280714.jpg |dosiero2 = Little_cormorant_%28Phalacrocorax_niger%29_22-Mar-2007_9-09-31_AM_22-Mar-2007_9-09-31_AM_22-Mar-2007_9-09-32.JPG |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Eta kormorano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes'' |familio = [[Falakrokorakedoj]] ''Phalacrocoracidae'' |genro = ''[[Phalacrocorax]]'' |specio = ''Ph. niger'' |statuso = LC |dunomo = ''Phalacrocorax niger'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1817]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Eta kormorano''' (''Microcarbo niger'' aŭ antaŭe ''Phalacrocorax niger'') estas [[birdospecio]], membro de la familio de [[kormoranoj]] nome grupo de [[marbirdo]]j. Iomete pli malgranda ol la [[Hindia kormorano]] ĝi ne havas pintan kapon kaj havas pli mallongan bekon. Ĝi troviĝas amplekse distribuata tra la [[Hindia Subkontinento]] kaj etende orienten al [[Javo]] kie ĝi estas foje nomata '''Java kormorano'''. Ĝi manĝas sole aŭ foje en izolaj grupoj en nesalakvaj akvejoj de malaltaj teroj inklude malgrandajn lagetojn, grandajn lagojn, rojojn kaj foje marbordajn [[estuaro]]jn. Kie ĉe aliaj kormoranoj, ĝi ofte troviĝas ripoze sur ĉeakva roko havante siajn flugilojn etende malfermaj post eliri el akvo. La tuta korpo estas nigra en la [[reprodukta sezono]], sed la [[plumaro]] estas bruneca kaj la gorĝo havas malgrandan blankecan makulon for de la reprodukta sezono. Etaj kormoranoj reproduktiĝas gregeme sur arboj, ofte kun aliaj akvobirdoj ĉe [[ardearejo]]j. == Aspekto == [[Dosiero:Little Cormorant (Breeding) I IMG 7438.jpg|eta|maldekstra|Reprodukta plumaro. ([[Kalkato]], [[Barato]]).]] La Eta kormorano estas ĉirkaŭ 50&nbsp;cm longa kaj nur iomete pli malgranda ol la Hindia kormorano (''Phalacrocorax fuscicollis''). La Hindia kormorano havas pli mallarĝan kaj pli longan bekon kun fino en elstara hokoforma pinto, bluajn irisojn kaj pli pintecan kapoprofilon. La reprodukta plenkreskulo havas brilan tutnigran plumaron kun kelkaj blankaj punktoj kaj harplumoj en la vizaĝo. Estas ankaŭ mallonga kresto en la dorso de la kapo. La okuloj, gorĝa haŭtaĵo kaj vizaĝo estas malhelaj. Ĉe nereproduktanta birdo aŭ junulo, la plumaro estas bruneca kaj la beko kaj gorĝa haŭtaĵo povas aspekti pli karneca. La kresto iĝas nevidebla kaj malgranda kaj la tre markata blanka makulo de la gorĝo estas foje videbla. Okcidente de la rivervalo de [[Induso]], ties teritorio povas koincidi kun vagantaj [[Pigmea kormorano|Pigmeaj kormoranoj]] (''Microcarbo pygmaeus'') kiuj povas esti malfacile diferenceblaj en naturo kaj estas foje eĉ konsiderataj samspecifaj. Ambaŭ seksoj estas nedistingeblaj en naturo sed la maskloj tendencas esti pli grandaj.<ref name=pcr>{{Cite book|author=Rasmussen, PC & JC Anderton|year=2005| title=Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2|page=52| publisher=Smithsonian Institution and Lynx Edicions|place=Washington DC and Barcelona}}</ref> Oni priskribis kelkajn aberaciajn arĝento-grizajn plumarojn.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Unusual plumage of the Little Cormorant, [''Phalacrocorax niger'' (Vieillot)]|aŭtoro=Ripley, S Dillon|jaro=1962|gazeto=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volumo=59|numero=1|paĝoj=285–286}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/stream/birdsindia04oaterich#page/342/mode/1up|pages=342–343|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 4.|year=1898|author=Blanford, WT|publisher=Taylor and Francis|place=London}}</ref> La specio estis priskribita de Vieillot en [[1817]] kiel ''Hydrocorax niger''. La genro ''Hydrocorax'' laŭvorte signifas ''akva korako''. Ĝi estis poste inkludata kun aliaj kormoranoj en la genro ''Phalacrocorax'' sed kelkaj studoj lokigas la pli malgrandajn "mikrokormoranojn" en la genron ''Microcarbo''.<ref>{{Cite journal|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v090n04/p0885-p0905.pdf|journal=Condor|volume=90|issue=4|pages=885–905|author=Siegel-Causey, D|year=1988|title=Phylogeny of the Phalacrocoracidae|doi=10.2307/1368846|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-11-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606205545/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v090n04/p0885-p0905.pdf|arkivdato=2011-06-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606205545/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v090n04/p0885-p0905.pdf |date=2011-06-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v090n04/p0885-p0905.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110606205545/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v090n04/p0885-p0905.pdf |arkivdato=2011-06-06 }}</ref> === Mezuroj === [[Dosiero:Little_Commorant.jpg|eta|maldekstre]] * Longoj 420–455&nbsp;mm * Enverguro 415–435&nbsp;mm * Vosto 137–150&nbsp;mm * Flugilo 125–140&nbsp;mm * Kapo 79–82&nbsp;mm * Flugiltruo 76–77&nbsp;mm == Distribuado == La Eta kormorano troviĝantas tra [[Barato]], [[Srilanko]], [[Bangladeŝo]] kaj malaltaj teroj de [[Nepalo]]. Ĝi troviĝas ankaŭ en partoj de [[Birmo]], [[Tajlando]], [[Laoso]], [[Indonezio]]. Ĝi ne troviĝas en [[Himalajo]] sed oni vidis vagantojn en [[Ladako]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Occurrence of Little Cormorant Phalacrocorax niger in Ladakh|aŭtoro=Sangha, H. S. Naoroji, R.|jaro=102|gazeto=Journal of the Bombay Natural History Society|numero=2|paĝo=99}}</ref> Ili troviĝantas en gamo de humidejoj el malgrandaj vilaĝaj lagetoj al grandaj lagoj kaj foje en tajdaj estuaroj.<ref name=hbk>{{Cite book|author=Ali, S. & S.D. Ripley|year=1978 |pages=41–43|edition=2|publisher=Oxford University Press|place=New Delhi|volume=1|unused_data=Handbook of the Birds of India and Pakistan.}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == [[Dosiero:Little Cormorant-Drying its wings I IMG 8090.jpg|eta|maldekstra|Flugiletende ([[Kalkato]], [[Barato]]).]] Etaj kormoranoj tendencas manĝi ĉefe en malgrandaj izolaj grupoj kaj estas ofte vidataj manĝantaj solaj. Ili subnaĝas por kapti sian predon, ĉefe [[fiŝo]]jn. Studo en norda Barato trovis, ke la Eta kormorano fiŝkaptantis en akvo kiu estas malpli ol unu metron profunda kaj kaptis fiŝojn ĉirkaŭ 2–8&nbsp;cm longajn. Ili elpelas sin subakve uzante siajn retecajn piedojn.<ref name=taxa2>{{Cite journal|last=Zeenath|first=C|coauthors=VJ Zacharias|journal=Journal of Threatened Taxa|year=2010|volume=2|issue=13|pages=1382–1386|url=http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2010/December/o181926xii101382-1386.pdf|title=Foraging behaviour and diving pattern of Little Cormorant Phalacrocorax niger (Vieillot) (Pelecaniformes: Phalacrocoracidae) at Kallampara backwaters, Kerala, India}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121101105554/http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2010/December/o181926xii101382-1386.pdf |date=2012-11-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2010/December/o181926xii101382-1386.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121101105554/http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2010/December/o181926xii101382-1386.pdf |arkivdato=2012-11-01 }}</ref> Kaptitaj fiŝoj estas ofte alportitaj al la surfaco por pli facile engluti ilin kaj dume aliaj birdoj kiaj aliaj Etaj kormoranoj, la [[Blankakapa mikterio]], mevoj kaj egretardeoj povas klopodi ŝteli la predojn. La hindiaj kormoranoj tendencas fiŝkaptadi komunume en pli grandaj grupoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Foraging patterns and kleptoparasitism among three sympatric cormorants (Phalacrocorax spp.) from the Delhi region, North India|aŭtoro=Mahendiran, Mylswamy Mahendiran & Abdul J. Urfi|jaro=2010|gazeto=Hydrobiologia|volumo=638|COI=10.1007/s10750-009-0002-8|paĝoj=21–28}}</ref> Kiel ĉe ĉiuj aliaj kormoranoj, ili eliras el akvo, tenas siajn flugilojn malferme etendajn kaj restas senmovaj dum momento. Oni sugestis, ke tiu kutimo celas sekigi la flugilojn, sed tio estas pridisputata. Studo en Srilanko trovis, ke la tempo pasata kun etendaj flugiloj estas ĉiam post kiam ili pasis iome da tempo subakve kaj ke la daŭro rilatis al tempo pasita subakve kaj inverse rilata al la temperaturo kaj sekeco de la aero, kio subtenus la teorion ke tiu kutimo helpas al la sekigo de la flugiloj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Das Flugelspreitverhalten der Mohrenscharbe Phalacrocorax niger|aŭtoro=Winkler, H.|jaro=1983|lingvo=de|gazeto=J. Orn.|volumo=124|numero=2|COI=10.1007/BF01640163|paĝoj=177–186}}</ref><ref name="bare_url">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.nepjol.info/nepal/index.php/ECO/article/download/3200/2780|titolo=Activities of the little cormorant, Phalacrocorax niger (Vieillot) in relation to sunlight in captivity|aŭtoro=Naher, H & NJ Sarker|jaro=2005|gazeto=Ecoprint|volumo=12|paĝoj=65–69}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nepjol.info/nepal/index.php/ECO/article/download/3200/2780 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140819090241/http://www.nepjol.info/nepal/index.php/ECO/article/download/3200/2780 |arkivdato=2014-08-19 }}</ref> [[Dosiero:Phalacrocorax niger 027.jpg|eta|dekstra|Naĝe]] La reprodukta sezono de la Eta kormorano estas inter julio kaj septembro en [[Pakistano]] kaj norda Barato kaj en novembro al februaro en suda Barato. En Srilanko estas en decembro al majo.<ref name=hbk/> Studo en Bangladeŝo trovis ilin reproduktante el majo al oktobro. Maskloj memmontradas ĉe la nestoloko skuante siajn flugilojn dum tenas siajn kapojn reen kaj la bekon alten. Ili poste subigas la bekon kaj post pariĝadi la masklo ankaŭ havigas manĝon al la ino kiel pariĝada nutrado.<ref name="bare_url" /><ref name=saudi/> Ambaŭ gepatroj partoprenas en la nestokonstruado, nome de platformo el bastonetoj situanta sur arboj kaj foje eĉ sur kokospalmoj. Ili povas nestumi ĉe la [[Hinda ardeo]] aŭ ĉe la [[Malgranda egreto]] en kolonioj. La nesto estas konstruita dum ĉirkaŭ du semajnoj. La blankecaj ovoj iĝas kotecaj laŭ la daŭro kaj la [[kovado]] startas kiam la unua ovo estas demetita. Tio kondukas al nesamtempa eloviĝo kaj la idoj ĉeneste povas varie laŭ aĝo konsiderinde. La ovarkvanto povas ankaŭ varii el 2 al 6 ovoj demetitaj je intervaloj de ĉirkaŭ du tagoj. Eloviĝo okazas post periodo de 15 al 21 tagoj. La lanugaj idoj havas nudan ruĝan kapon. La junuloj kapablas [[elnestiĝo|elnestiĝi]] post ĉirkaŭ unu monato.<ref name=saudi>{{Cite journal|last=Naher|first=Habibon|coauthors=NJ Sarker|title=Display and Sexual Activities of the Little Cormorant, Phalacrocorax niger (Ciconiformes: Phalacrocoracidae) in Captivity|journal=Saudi Journal of Biological Sciences|volume=15|issue=1|pages=81–86}}</ref><ref name=taxa>{{Cite journal|last=H|first=Naher|coauthors=NJ Sarker;MK Rahman;SI Khan|title=Breeding Biology of the Little Cormorant Phalacrocorax niger in Bangladesh|journal=Journal of Threatened Taxa|year=2009|volume=1|issue=4|pages=221–225|url=http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2009/April/o179026iv09221-225.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121101113239/http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2009/April/o179026iv09221-225.pdf |date=2012-11-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2009/April/o179026iv09221-225.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121101113239/http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2009/April/o179026iv09221-225.pdf |arkivdato=2012-11-01 }}</ref> Etaj kormoranoj estas voĉemaj ĉe siaj nestoj kaj ripozejoj kie ili produktas mallaŭtajn krepitajn sonojn. Ili produktas ankaŭ gruntojn kaj graŭlojn, malaltatonajn alvokojn ''ah-ah-ah'' kaj ''kok-kok-kok''. Ili ripozas komunume ofte en akompano de aliaj akvobirdoj.<ref name=hbk/><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/stream/BakerFbiBirds6/BakerFBI6#page/n319/mode/1up|pages=280–281|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 6.|edition=2|author=Baker, ECS|year=1929|publisher=Taylor and Francis|place=London}}</ref> Oni priskribis parazitajn birdolaŭsojn, ''Pectinopygus makundi'', el gastigantaj Etaj kormoranoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Mallophagan parasites from Indian birds. Part II. Pectinopygus (Philichthyophaga) Makundi, sp. n. (Ischnocera), from the Little Cormorant, Phalacrocorax niger (Vieillot)|aŭtoro=Tandan, Bhup Kishore|jaro=1952|gazeto=Journal of Natural History Series|volumo=5|numero=51|COI=10.1080/00222935208654295|paĝoj=299–304}}</ref> Endoparazitaj helmintoj, ''Hymenolepis childi'' kaj ''Dilepis lepidocolpos'' estis priskribitaj el srilankaj kormoranoj<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=New species of cestodes from Charadriiformes, Ardeiformes, and Pelecaniformes in Ceylon|aŭtoro=Burt, DRR|jaro=1940|gazeto=Ceylon Journal of Science. Section B. Zoology and Geology|volumo=22|numero=1|paĝoj=1–63}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=A new species of Cestode, ''Dilepis lepidocolpos'' from the Little Cormorant ''Phalacrocorax niger''|aŭtoro=Burt, DRR|jaro=1936|gazeto=Spolia Zeylanica|volumo=19|numero=2|paĝoj=193–200}}</ref> dum aliaj kiaj ''Neocotylotretus udaipurensis'' kaj ''Syncuaria buckleyi'' estis priskribitaj el birdoj el Barato.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Neocotylotretus udaipurensis n. g., n. sp. (Trematoda: Digenea) from the intestine of little cormorant ''Phalacrocorax niger'' from India|aŭtoro=Sharma, P.N.|jaro=1977|gazeto=Rivista di Parassitologia|volumo=37|paĝoj=191–197}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Studies on nematode parasites of fishes and birds found in Hyderabad States|aŭtoro=Ali, S. M.|jaro=1957|gazeto=Indian Journal of Helminthology|volumo=8|paĝoj=1–83}}</ref> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Sunderban, West Bengal 4.jpg Neerkkakka 1.jpg Allepy Backwaters Water Crow.jpg Little cormorant(Microcarbo niger) 21.jpg Little Cormorant Microcarbo niger, India (crop).jpg Little Cormorant (Phalacrocorax niger) in Hyderabad W IMG 8781.jpg Little cormorant .jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Aliaj fontoj == * Begum, A.R. (1997). The breeding biology and daily activities of little cormorant, Phalacrocorax niger (Vieillot). M.Sc. Thesis. Dept. of Zoology, University of Dhaka, Dhaka. Pp. xi+121 (unpublished). * Chozhiyattel, Zeenath (2009) Behaviour and adaptations of little cormorant ''Phalacrocorax niger'' and Darter ''Anhinga melanogaster''. Ph.D. thesis. University of Calicut. * Sarker, N. J. Naher, H. (2002). Experimental studies on food habits of the little cormorant, Phalacrocorax niger (Vieillot). Bangladesh Journal of Zoology. 30(2):173-182. * Purandare,Kiran (2001). Nesting colonies of the Little Cormorant (''Phalacrocorax niger'') and Night Heron (''Nycticorax nycticorax'') in Pune city, Maharashtra. Newsletter for Birdwatchers. 41(1):9. * Patnaik,AK; Samanta,M; Prasad,R (1981): Chromosome complement and banding patterns in a Pelecaniform bird, ''Phalacrocorax niger''. Journal Hered. 72(6):447-449. * Siriwannichkul, O. (1981). Food Habits and Breeding Biology of Little Cormorant (Phalacrocorax niger). Kasetsart Univ. Bangkok. Thailand, 68pp. == Eksteraj ligiloj == <!--{{commons category|Phalacrocorax niger}}--> * [http://ibc.lynxeds.com/photo/little-cormorant-phalacrocorax-niger/bird-drying-wings Fotoj kaj aliaj informoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304032525/http://ibc.lynxeds.com/photo/little-cormorant-phalacrocorax-niger/bird-drying-wings |date=2016-03-04 }} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Kormoranoj]] [[Kategorio:Falakrokorakedoj]] [[Kategorio:Pelikanoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Afganio]] 4mdb9kb1kqlumfgegyhwus8t7o4ga9q 0 422305 9455284 8977984 2026-08-17T08:03:50Z Sj1mor 12103 9455284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ignác KONT,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kont Ignác''' estis [[hungara]] literaturhistoriisto, [[profesoro]], [[membro]] de [[Societo Petőfi]], membro de [[Societo Kisfaludy]]. Ignác Kont naskiĝis kiel ''Kohn Ingác'' la {{daton|27|oktobro}} [[1856]] en [[Tét]]. Li mortis la {{daton|22|decembro}} [[1912]] en [[Parizo]]. == Biografio == Ignác Kont devenis el malriĉa [[juda]] [[familio]]. Li frekventis [[gimnazio]]n en [[Győr]], [[universitato]]jn en [[Vieno]] kaj [[Budapeŝto]]. En [[1882]] li lernis en [[Sorbonne]], en la sekva jaro li ekinstruis en [[Auxerre]]. Baldaŭe li doktoriĝis en Sorbonne, kie li instruis la hungaran [[lingvo]]n. Li verkis [[studo]]jn hungare, [[france]], [[germane]]. == Verkaro (elekto) == * ''Lessing mint philologus'' ([[Lessing]] kiel [[filologo]]) 1881 * ''Seneca tragédiái'' (Tragedioj de [[Seneca]]) 1884 * ''A görög tragédia'' (La greka tragedio) 1884 * ''Choix de ballades allemandes'' 1891 * ''La Hongrie litéraire et scientifique'' 1896 * ''Histoire de la littérature hongroise'' 1900 * ''Geschichte der ungarischen Literatur'' 1906 == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/k/k11921 hungara biografio]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kont, Ignác}} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] ebfm5kdaa3yhaj7ecbfq9sglck7qpcc 0 424273 9455264 7712096 2026-08-17T07:47:39Z Sj1mor 12103 9455264 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=US-AZ|situo sur mapo2=Usono|zomo=10}} '''Gilbert''' estas [[grandurbo]] en [[Usono]], en [[subŝtato]] [[Arizono]], en [[distrikto]] Maricopa. La urbego apartenas al [[aglomeraĵo]] de [[Fenikso (urbo)]]. [[Dosiero:Maricopa County Incorporated and Planning areas Gilbert highlighted.svg|eta|Situo de Gilbert en Arizono kaj en la distrikto]] == Bazaj informoj == * [[Koordinato]]j: {{koordinatoj gm|33|21|N|111|47|W|montru=entekste}} * [[Areo]]: {{unuo|122|km²}} * [[Loĝantaro]]: {{formatnum:211951}} (en [[2010]]) * [[Supermara alteco]]: {{unuo|377|m}} * [[Horzono]]: [[UTC]]-7h * [[Poŝtkodo]]j: 85233, 85234, 85295-85298 * [[Telefonkodo]]j: 480 == Geografio == [[Dosiero:Gilbert Civic Center.jpg|eta|maldekstre|Municipa administrejo en Gilbert]] Gilbert situas sur [[montetaro]] sudoriente de Fenikso en la sudokcidenta landparto de Usono, en la meza parto de Arizono. == Historio == Vilhelmo "Bobby" Gilbert disponigis teron al fervoja linio en [[1902]], tial la loko nomiĝis Gilbert. En [[1912]] multe da [[mormono]]j alvenis el [[Meksiko]]. En [[1920]] Gilbert estis ĉefe terkultivadokomunumo instigita per la fervojlinio kaj konstruado de la Roosevelt Digo kaj la [[kanalo]]j. Baldaŭe Gilbert faris rapidan transformon de agrikultur-bazita komunumo al ekonomie varia antaŭurba centro ĉe Fenikso. == Trafiko == [[Dosiero:Picture of lake front in Val Vista Lakes in Gilbert, Arizona, USA.jpg|eta|Apudlaga panoramo en Gilbert]] [[Dosiero:Hale Centre Theatre - South - 2009-03-23.JPG|eta|Teatrejo en Gilbert]] [[Dosiero:SanTan Village - North - 2009-09-20.JPG|eta|Vojo en Gilbert]] Gilbert havas ĉefvojan kontakton kun Fenikso. En la urbego [[aŭtobuso]]j liveras la [[pasaĝero]]jn. == Klimato == En Gilbert la [[temperaturo]] averaĝe varias inter 14-30 °C. La varmo kulminas en [[junio]] kun 48 °C, inter [[oktobro]]-[[aprilo]] okazas eĉ frostoj. Jare pluvas po 236 mm. La [[pluvo]] kulminas en [[marto]], malkulminas junie. == Vidindaĵoj == * teatrejo == Ĝemelurboj == * {{flago|Britio}} [[Newtownabbey]], [[Nord-Irlando]] * {{flago|Ĉinio}} [[Leŝan]], [[Ĉinio]] == Fontoj == * Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2 * Anglalingva Vikipedio {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Arizono]] 4cc6b7fgjxgvuiin35cpcbbp90tjepj 0 429768 9454862 8949093 2026-08-16T12:47:11Z Dr. Thomas Liptak 244862 photo updated (2026) 9454862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Regiono |lando = Germanio |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= Situo de la 11 oficialaj metropolaj regionoj de Germanio (la regiono Rejno-Majno en helflava koloro) |mapo1 = |mapo1 priskribo = |dosiero=Metropolregion Frankfurt-Rhein-Main.svg |dosiero priskribo=urboj kaj distriktoj de la regiono laŭ difino de la regiona industria kaj komerca ĉambro |regiono-ISO = DE |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=7 |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes }} La metropola '''regiono Rejno-Majno''' ({{lang-de|Rhein-Main-Gebiet}}) estas ekonomia regiono kaj urba [[aglomeraĵo]] en okcidenta [[Germanio]], ĉe kaj relative proksime de la kunfluo de la du riveroj [[Majno (rivero)|Majno]] kaj [[Rejno]]. La regiono kovras la sudon de la federacia lando [[Hesio]] kaj partojn de la najbaraj federaciaj landoj [[Rejnlando-Palatinato]] (''[[Rejnhesio]], Rheinhessen'') okcidente kaj kaj [[Bavario]] (''[[Malsupra Frankonio]], Unterfranken'') oriente. Depende de la teritoriaj difinoj de la aliaj metropolaj regionoj, temas pri la laŭ nombro de loĝantoj dua aŭ tria plej granda metropola regiono de Germanio, kaj pri unu el tiuj kies loĝantaro plej rapide kreskas. Centro de la regiono estas la urbo [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sude la teritorio rekte limas je alia metropola regiono de Germanio, la [[metropola regiono Rhein-Neckar]]. == Limoj == La regiono fakte ne havas unuece difinitajn limojn. Plej konatas la relative vasta difino uzata en la regiona forumo de la germana industria kaj komerca ĉambro (germane ''Forum Rhein-Main der Deutschen Industrie- und Handelskammer''). Laŭ ĝi membras en la regiono {| class="infobox" | width="33%" valign="top" | ;sep [[eksterdistrikta urbo|eksterdistriktaj urboj]]: * urbo [[Frankfurto ĉe Majno]] ''(Frankfurt am Main)'' * urbo [[Offenbach]] * urbo [[Wiesbaden]] * urbo [[Majenco]] ''(Mainz)'' * urbo [[Worms]] * urbo [[Darmstadt]] * urbo [[Aschaffenburg]] ;kaj dek ok [[distrikto (Germanio)|distriktoj]]: * [[distrikto Alzey-Worms]] * [[distrikto Aschaffenburg]] * [[distrikto Bergstraße]] | width="33%" valign="top" | * [[distrikto Darmstadt-Dieburg]] * [[distrikto Gießen]] * [[distrikto Groß-Gerau]] * [[distrikto Hochtaunus]] * [[distrikto Limburg-Weilburg]] * [[distrikto Main-Kinzig]] * [[distrikto Main-Taunus]] * [[distrikto Mainz-Bingen]] * [[distrikto Miltenberg]] * [[distrikto Odenwald]] * [[distrikto Offenbach]] * [[distrikto Rheingau-Taunus]] * [[distrikto Vogelsberg]] * [[distrikto Wetterau]] kaj ekde [[2008]] * [[distrikto Fulda]] |} La [[distrikto Lahn-Dill]] ne estas en tiu listo, ĉar ĝi ne estas parto de la regiona forumo de la germana industria kaj komerca ĉambro kaj ne parto de la eŭropunia metropola regiono Rejno-Majno, sed historie ĝi apartenas al la regiono kaj fakte inkluzivigeblas. Laŭ tiu difino la metropola regiono ampleksas areon de 14 800 kvadrataj kilometroj kaj en ĝi vivas proksimume 5,5 milionoj da homoj. La distrikto Bergstraße kaj la urbo Worms paralele ankaŭ membras en la najbara [[metropola regiono Rhein-Neckar]]. [[Dosiero:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|maldekstra|eta|<center>la urbocentra silueto de [[Frankfurto ĉe Majno]]]] == Vidu ankaŭ == * ''[[Rhein-Main-Flughafen]]'': la [[flughaveno frankfurta]] * [[Rhein-Main-Ligo Esperantista|''Rhein-Main''-Ligo Esperantista]] (Romolo) * ''[[Rhein-Main-Verkehrsverbund]]'' * [[S-Bahn Rhein-Main]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Metropolaj regionoj de Germanio|Rejno-Majno]] [[Kategorio:Regionoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Geografio de Hesio]] [[Kategorio:Geografio de Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Geografio de Bavario]] [[Kategorio:Frankfurto ĉe Majno]] h1b66f7lq90g3f25nct7l7t5uxpneb6 4 432651 9454912 9454570 2026-08-16T14:10:51Z Nimmzo 151296 /* Sfn to Cite book */ [[Ŝablono:Sfn]] linking to [[Ŝablono:Cite book]] is the last and most elaborate example. 9454912 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] rj1gn8x8cy95n9bxdke6sbsvkteydn9 9454913 9454912 2026-08-16T14:20:06Z Nimmzo 151296 /* Sfn al Cite book */ In your user page, paste an extract of the [[Alan Turing#Lernejo ]]'s wiki page about the reference [30] 9454913 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> </syntaxhighlight></blockquote> == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] l8izha53fpbazuew4pfw5evpq4wweu8 9454916 9454913 2026-08-16T14:30:13Z Nimmzo 151296 /* Sfn al Cite book */ 1. Clicking reference [1] or [2] links to "Hodges 1983, p. 26", highlighted with a blue background in References. 2. Clicking "Hodges 1983", p. 26 links to the fourth book and scrolls to Bibliography. However, the book is not highlighted in blue. 3. Press twice Alt + ← (Left arrow) to return to each caller. 9454916 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}}<br /> </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] 145aoqljox8zirwf90saklywxgkr6iy 9454918 9454916 2026-08-16T14:40:12Z Nimmzo 151296 /* Sfn al Cite book */ The rendering of the four books is identical. However, Only the HTML anchor on the fourth book works. 9454918 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] r0cotj967z0cqhocyk7islxa6jnxf85 9454920 9454918 2026-08-16T14:50:38Z Nimmzo 151296 /* Sencimiga konzolo: Cite book */ [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]] generates the same wiki code than [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]] 9454920 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Sencimiga konzolo: Cite book == En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> generas la saman vikikodon kiel <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]]</code>: == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] 6jic5x0to127ph86tni4ymffqok86tl 9454923 9454920 2026-08-16T15:00:08Z Nimmzo 151296 /* Sencimiga konzolo: Cite book */ In Debug console, frame:preprocess each book: without or with |ref=, with |date= vs. |year= 9454923 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Sencimiga konzolo: Cite book == En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> generas la saman vikikodon kiel <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]]</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3,5,7 copy> local citeBook = '{{cite book |last1=Hodges |date=1983 |title=Turing}}' print("1. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |date= local citeBook = '{{cite book |last1=Hodges |year=1983 |title=Turing}}' print("2. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |year= local citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=harv }}") </syntaxhighlight></blockquote> == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] kspgeb79z9ets0i9p54iigazqizhp72 9454931 9454923 2026-08-16T15:10:15Z Nimmzo 151296 /* Sencimiga konzolo: Cite book */ The contributors will not guess the last parameter `|ref=CITEREFHodges1983`. It should be generated automatically by default. 9454931 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Sencimiga konzolo: Cite book == En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> generas la saman vikikodon kiel <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]]</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3,5,7 copy> local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}' print("1. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |date= local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing}}' print("2. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |year= local citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=harv }}") print("3. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- harvard citation citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=CITEREFHodges1983 }}") print("4. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- expected CITEREF prmCbk = {last="Hodges", date="1983", title="Turing", ref="CITEREFHodges1983"} print("5. " .. mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title='Ŝablono:Cite book', args=prmCbk}) </syntaxhighlight></blockquote> == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] 6vgwuw9rxrcz0pp7n4g782vg4xq444q 9454939 9454931 2026-08-16T15:20:09Z Nimmzo 151296 /* Sencimiga konzolo: Cite book */ let's break down the id="CITEREFHodges1983" 9454939 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Sencimiga konzolo: Cite book == En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> generas la saman vikikodon kiel <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]]</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3,5,7 copy> local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}' print("1. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |date= local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing}}' print("2. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |year= local citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=harv }}") print("3. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- harvard citation citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=CITEREFHodges1983 }}") print("4. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- expected CITEREF local prmCbk = {last="Hodges", date="1983", title="Turing", ref="CITEREFHodges1983"} print("5. " .. mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title='Ŝablono:Cite book', args=prmCbk}) </syntaxhighlight></blockquote> La harvarda citaĵo <code>|ref=harv</code> devus esti la defaŭlta opcio por generi <code>id="CITEREFHodges1983"</code>: # "CITEREF": la ŝlosilvorto de la HTML-ankro # "Hodges": la familia nomo de la aŭtoro de la libro # "1983": la jaro de la libro == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] juvz17x4bf271oprrz3wkkxbabj0h63 9454943 9454939 2026-08-16T15:30:12Z Nimmzo 151296 /* Sencimiga konzolo: Cite book */ The localized id "referenco-Hodges-1983" does not match "CITEREFHodges1983": there is no dash "-" separator. 9454943 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Sencimiga konzolo: Cite book == En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> generas la saman vikikodon kiel <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]]</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3,5,7 copy> local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}' print("1. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |date= local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing}}' print("2. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |year= local citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=harv }}") print("3. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- harvard citation citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=CITEREFHodges1983 }}") print("4. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- expected CITEREF local prmCbk = {last="Hodges", date="1983", title="Turing", ref="CITEREFHodges1983"} print("5. " .. mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title='Ŝablono:Cite book', args=prmCbk}) </syntaxhighlight></blockquote> La harvarda citaĵo <code>|ref=harv</code> devus esti la defaŭlta opcio por generi <code>id="CITEREFHodges1983"</code>: # <syntaxhighlight lang="lua" inline>"CITEREF"</syntaxhighlight>: la ŝlosilvorto de la HTML-ankro # "Hodges": la familia nomo de la aŭtoro de la libro # "1983": la jaro de la libro La valoro de <code>|ref=</code> estas generata en <code>id=</code>. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=11> 1. <cite class="libro" style="font-style:normal;" >Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 2. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="referenco-Hodges-1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] </syntaxhighlight> == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] sz54rb7fvgdnfmg72io3cdtzo1oqn97 9454949 9454943 2026-08-16T15:40:17Z Nimmzo 151296 /* Sencimiga konzolo: Cite book */ Harvard citation "|ref=harv" should not generate id="harv" but the default id="CITEREFHodges1983" 9454949 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Sencimiga konzolo: Cite book == En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> generas la saman vikikodon kiel <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]]</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3,5,7 copy> local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}' print("1. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |date= local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing}}' print("2. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |year= local citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=harv }}") print("3. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- harvard citation citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=CITEREFHodges1983 }}") print("4. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- expected CITEREF local prmCbk = {last="Hodges", date="1983", title="Turing", ref="CITEREFHodges1983"} print("5. " .. mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title='Ŝablono:Cite book', args=prmCbk}) </syntaxhighlight></blockquote> La harvarda citaĵo <code>|ref=harv</code> devus esti la defaŭlta opcio por generi <code>id="CITEREFHodges1983"</code>: # <syntaxhighlight lang="lua" inline>"CITEREF"</syntaxhighlight>: la ŝlosilvorto de la HTML-ankro # "Hodges": la familia nomo de la aŭtoro de la libro # "1983": la jaro de la libro La valoro de <code>|ref=</code> estas generata en <code>id=</code>. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=11> 1. <cite class="libro" style="font-style:normal;" >Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 2. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="referenco-Hodges-1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 3. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="harv">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 4. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="CITEREFHodges1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 5. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="CITEREFHodges1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] </syntaxhighlight></blockquote> == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] 96ow54ikgtvp0xxlgls3pkx6d4gg3at 9454957 9454949 2026-08-16T15:50:07Z Nimmzo 151296 /* Sencimiga konzolo: Cite book */ Introducing [[Modulo:citation/CS1]] running in Debug console thanks to buildFrame. 9454957 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Sencimiga konzolo: Cite book == En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> generas la saman vikikodon kiel <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]]</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3,5,7 copy> local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}' print("1. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |date= local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing}}' print("2. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |year= local citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=harv }}") print("3. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- harvard citation citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=CITEREFHodges1983 }}") print("4. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- expected CITEREF local prmCbk = {last="Hodges", date="1983", title="Turing", ref="CITEREFHodges1983"} print("5. " .. mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title='Ŝablono:Cite book', args=prmCbk}) </syntaxhighlight></blockquote> La harvarda citaĵo <code>|ref=harv</code> devus esti la defaŭlta opcio por generi <code>id="CITEREFHodges1983"</code>: # <syntaxhighlight lang="lua" inline>"CITEREF"</syntaxhighlight>: la ŝlosilvorto de la HTML-ankro # "Hodges": la familia nomo de la aŭtoro de la libro # "1983": la jaro de la libro La valoro de <code>|ref=</code> estas generata en <code>id=</code>. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=11> 1. <cite class="libro" style="font-style:normal;" >Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 2. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="referenco-Hodges-1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 3. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="harv">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 4. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="CITEREFHodges1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 5. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="CITEREFHodges1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] </syntaxhighlight></blockquote> [[Modulo:citation/CS1]] generas la ĝustan <code>id=</code> sen postuli <code>|ref=</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,8 copy> local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local prm = {last="Hodges", first="Andrew", date="1983", title="Turing"} local moduleName = "Modulo:citation/CS1"; local childArg = {CitationClass = "book"} local frame = buildFrame("Ŝablono:Cite book", prm, moduleName, childArg) print(require(moduleName).citation(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] 8276nqmothrzc8brimwp0tcxgpk4r7y 9454971 9454957 2026-08-16T16:10:17Z Nimmzo 151296 /* Sencimiga konzolo: Cite book */ The debug console displays the generated HTML for the book. In "UNIQ--templatestyles", "QINU" is the reverse of "UNIQ". <DEL> replaces the non-printing 0x7F DEL marker. id="CITEREFHodges1983" is generated by default without the need for "|ref=". The number of Lua lines in [[Modulo:Citation/CS1]] is 4484 greater than the 96 in [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. 9454971 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Sencimiga konzolo: Cite book == En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> generas la saman vikikodon kiel <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]]</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3,5,7 copy> local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}' print("1. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |date= local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing}}' print("2. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |year= local citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=harv }}") print("3. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- harvard citation citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=CITEREFHodges1983 }}") print("4. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- expected CITEREF local prmCbk = {last="Hodges", date="1983", title="Turing", ref="CITEREFHodges1983"} print("5. " .. mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title='Ŝablono:Cite book', args=prmCbk}) </syntaxhighlight></blockquote> La harvarda citaĵo <code>|ref=harv</code> devus esti la defaŭlta opcio por generi <code>id="CITEREFHodges1983"</code>: # <syntaxhighlight lang="lua" inline>"CITEREF"</syntaxhighlight>: la ŝlosilvorto de la HTML-ankro # "Hodges": la familia nomo de la aŭtoro de la libro # "1983": la jaro de la libro La valoro de <code>|ref=</code> estas generata en <code>id=</code>. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=11> 1. <cite class="libro" style="font-style:normal;" >Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 2. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="referenco-Hodges-1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 3. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="harv">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 4. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="CITEREFHodges1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 5. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="CITEREFHodges1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] </syntaxhighlight></blockquote> [[Modulo:citation/CS1]] generas la ĝustan <code>id=</code> sen postuli <code>|ref=</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,8 copy> local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local prm = {last="Hodges", first="Andrew", date="1983", title="Turing"} local moduleName = "Modulo:citation/CS1"; local childArg = {CitationClass = "book"} local frame = buildFrame("Ŝablono:Cite book", prm, moduleName, childArg) print(require(moduleName).citation(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> <DEL>'"`UNIQ--templatestyles-00000000-QINU`"'<DEL><cite id="CITEREFHodges1983" class="citation book cs1">Hodges, Andrew (1983). ''Turing''.</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Turing&rft.date=1983&rft.aulast=Hodges&rft.aufirst=Andrew&rfr_id=info%3Asid%2Feo.wikipedia.org%3AModulo%3APortalo" class="Z3988"></span> </syntaxhighlight></blockquote> == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] pu2dhif93wstsyiffgol74a1xnsqmvx 9454974 9454971 2026-08-16T16:30:20Z Nimmzo 151296 /* Sencimiga konzolo: Cite book */ In [[:en:WP:Lua#Wikitext#:~:text=hidden]], the text fragment `#:~:text=hidden` scrolls to the word "hidden" and highlights it. English WP warns, "This topic could not be found. It might have been deleted, moved or renamed.", which matches "hidden". 9454974 wikitext text/x-wiki {{mallongigo|VP:LUA}} {{Helpo pri Lua}} [[Lua]] estas programa lingvo, kiu nun estas je dispono per la etendaĵo MediaWiki [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]].<br /> Lua-kodo estas metebla en vikiajn ŝablonojn per helpo de la funkcieco <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> de la etendaĵo MediaWiki Scribunto. == En Lua: "Saluton, mondo!" == [[Fontokodo]] de Lua estas konservata en paĝoj de la [[Helpo:Nomspaco|nomspaco]] modulo (ekz. [[Modulo:Saluton]]).<br /> Ĉi tiuj unuopaj moduloj estas vokataj tiam (per <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#invoke</syntaxhighlight>) sur la ŝablonaj paĝoj (ekz. [[VP:Lua/Moduloj/Saluton]] uzas la kodon <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:Saluton|hello}}</syntaxhighlight>, por eldoni la tekston <syntaxhighlight lang="lua" inline>"Saluton, mondo! Tio estas Lua!"</syntaxhighlight>). En via Uzanto-paĝo: Vi ne bezonas instali aŭ konservi ion ajn. # Redaktu vian Uzanto-paĝon. # Algluu la sekvan vokon komence de nova linio sur via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li>Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>.<br />La voko de la funkcio <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en la [[Modulo:Saluton]] estas anstataŭigita per la sekvanta:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Alklaku <code style="color:#bf3c2c;">Nuligi</code>. Kiam oni petas, alklaku <code>Forlasi</code>.</li> <li>Via Uzanto-paĝo restas '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> == Sencimiga konzolo: Komencu lerni Luan == La Lua Scribunto <code>Sencimiga konzolo</code> estas sekura, interaga ilo por lerni Luan en Vikipedio. # Alklaku <code>Vidi fonton</code> en la paĝo [[Modulo:Portalo]]. # Rulumu ĝis la fundo de la paĝo ĝis la sekcio <code>Sencimiga konzolo</code>. # Algluu la komenton kaj la vokon en la <span style="color:#86888c;">grizan</span> enirkeston (super la butono <code>Vakigi</code>). <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[Via tre unua Lua programo simila al "Hello World"]]-- print("Bonvenon al " .. _VERSION .. "!") -- Kunligu la Lua-version per `..` </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>Premu {{key press|Enter}} (↲) unufoje por plenumi la du Lua-komando''jn''.</li> <li>La rezulto aperos sub la Lua <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight>-komanda linio:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Bonvenon al Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>Premu {{key press|↑}} <code>Supre sago</code> por cikle tra antaŭaj Lua-komandoj.</li> <li>Laŭvole, alklaku <code>Vakigi</code> por purigi ''nur'' la <code>Sencimiga konzolo</code>; la Lua redaktilo supre restos '''ne''' ŝanĝita.</li> </ol> ; HTML-generatoro en la Sencimiga konzolo Plej simpla ebla skripto, kiu aldonas unusolan funkcion sen argumentoj. Voku la funkcion <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> en <code>Modulo:</code>Saluton: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=3 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo -- montri "Saluton, mondo! Tio estas Lua!" local frame = mw.getCurrentFrame(); print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Saluton, mondo! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> Demonstras, kiel oni havas aliron al parametroj kaj kiel ili estas uzataj. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modSaluton = require('Modulo:Saluton') -- ŝargi la modulo en Sencimiga konzolo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args[1] = _VERSION; print(modSaluton.hello(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> Saluton, Lua 5.1! Tio estas Lua! </syntaxhighlight></blockquote> ; Identeca funkcio <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:callParserFunction|callParserFunction]]</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('Modulo:Yesno') -- #if yesno tiam redonas sian enigparametron print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'no')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('ne'), "Jes", 'ne')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=4> Yes ne </syntaxhighlight></blockquote> == Peti pri skripto == Vizitu '''[[Vikipedio:Lua/Petoj]]''', por peti pri helpo ĉe la skribado de Lua-skripto, kiu plenumu specifan taskon en la Vikipedio aŭ alia projekto de la fondaĵo Wikimedia Foundation. == Provado == {{Vikipedio:Lua/Provoj}} == Historio == [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Etendaĵo Lua]], vikia skripta lingvo estas debatata (JavaScript apud Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim Starling skribis [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] kun baza subteno por Lua. {{collapse top|title=Funkcio-analiziloj <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>#language</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>#tag</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>plural</syntaxhighlight>, <syntaxhighlight lang="lua" inline>canonicalUrl</syntaxhighlight>}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7,18,24,27 copy> local exprSingu = 'Inversa trigonometria funkcio.' -- Singulara substantiva frazo (kun pluraj vortoj) local markPlural = 'j' -- sufikso uzata por la gramatika Pluralo local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {markPlural, exprSingu} local modPluralizer = require('Modulo:Akuplu') -- Accusativizer Pluralizer -- apliku la fleksian finon (speco): ek could be Ending-Kind local exprPlural = modPluralizer.ek(frame) -- pluralo: "inversaj trigonometriaj funkcioj" local candidates = { {"#language", "ja"}, -- Agordu la eligan lingvon al (ja)pan (la funkcio-analizilo #language) {"#tag", {'isbn', '978-4-87311-471-2'}}, -- Generu <isbn>-etiketon: transdoni plurajn argumentojn al la analizilo #tag {"plural", {'42', exprSingu, exprPlural}}, -- Ŝanĝi frazojn laŭ nombro (ekzemplo de la analizilo plural) {"canonicalUrl", tostring(mw.title.getCurrentTitle())}, -- Resendi la URL-on de la paĝo kun la analizilo canonicalurl } local function args_to_string(obj) -- Konverti argumenton obj al ĉeno if type(obj) == "table" then return table.concat(obj, " ") else return tostring(obj or "") end end for _, pair in ipairs(candidates) do -- _ = indekso (ignoru), pair = valoro; ipairs iteras nombraj ŝlosiloj laŭ ordo -- La nomo de la vokota analizila funkcio kaj ĝia argumento (ĉeno aŭ tabelo de argumentoj) local fn, arg = pair[1], pair[2] local ok, res if type(arg) == "table" then -- Se la argumento estas tabelo, malvolvu ĝin kaj pasigu ĝin kiel plurajn argumentojn ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, unpack(arg)) end) else -- Se la argumento estas ununura valoro (ĉeno), pasigu ĝin kiel ĝi estas ok, res = pcall(function() return frame:callParserFunction(fn, arg or "") end) -- Sekura alvoko (pcall) end local out = ok and tostring(res) or ("<error>") -- Konverti al ĉeno ĉe sukceso, "<error>" ĉe malsukceso -- Kunigi tabelojn de argumentoj por legebleco. La eligo estas por la Lua-konzolo (adaptu por enhavo en la viko). print(string.format('%s(%q) -> %s', fn, args_to_string(arg), out)) end </syntaxhighlight> {{collapse bottom}} <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=33> #language("ja") -> 日本語 #tag("isbn 978-4-87311-471-2") -> <isbn>978-4-87311-471-2</isbn> plural("42 Inversa trigonometria funkcio. Inversaj trigonometriaj funkcioj.") -> Inversaj trigonometriaj funkcioj. canonicalUrl("Modulo:Portalo") -> https://eo.wikipedia.org/wiki/Modulo:Portalo </syntaxhighlight></blockquote> Ekde jaroj diskutata, Lua estis testita en la jaro 2012 sur [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] instalita kaj ĉiuj redaktantoj estis invitataj, partopreni ĉe eksperimentado ĉe la elevoluado de Lua-moduloj. Lua estis instalata en la angla Vikipedio en februaro 2013, post kiam ĝi estis testita sur mediwiki.org kaj testaj vikioj. == Pri Lua == Lua estas [[skripta lingvo]], kiu estas uzebla por la analizado de datoj, elkalkulado de esprimoj kaj formatigo de rezultoj per helpo de funkcioj de [[objektema programado]]. Kvankam Lua-skripto estas facile aranĝebla, por facila kompreno, Lua ebligas kompleksajn strukturojn, kiuj defias [[komputikisto]]n, kun tabeloj, dinamikaj funkcioj kaj [[Asociativa data kampo|asociativaj dataj kampoj]], kie profunde metitaj [[indekso]]j povas esti vortoj sed ankaŭ indeksaj numeroj. Lua ankaŭ subtenas [[rekursio]]n de nestitaj funkcioj aŭ ebligas [[korutino]]j por kooperativa [[plurtaskado]], atentu tial je tio, ke vi evitas ekscesivan kompleksecon, kie aliaj uzantoj ne komprenus, kiel oni okupiĝu pri Lua-modulo. Sekvas ekzemplo por [[fontokodo]] kun Lua por [[Faktorialo|faktoriala]] funkcio: En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=5,13 copy> function factorial(nbr) if nbr == 0 then return 1 -- redonas 1, kiam nul estas transdonata else return nbr * factorial(nbr - 1) -- rekursa alvoko end -- if end -- funkcio local debugLog = {} -- malplena raporta tabelo for index = 1, 5 do debugLog[#debugLog + 1] = ("%d! = %d"):format(index, factorial(index)) end -- ^ '#' donas la longon de la tabelo print(table.concat(debugLog, ". ")) -- kunigas erojn per la apartigilo ". " </syntaxhighlight></blockquote> Uzi tabelon estas pli rapide ol ĉi tiu (ĉen-) aliro: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local debugLog = ""</syntaxhighlight> then <syntaxhighlight lang="lua" inline>debugLog = debugLog .. "string"</syntaxhighlight>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=14> 1! = 1. 2! = 2. 3! = 6. 4! = 24. 5! = 120 </syntaxhighlight></blockquote> Kalkulita per for-buklo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,4 copy> local function factorial(nbr) local res = 1 for ind = 2, nbr do res = res * ind end return res end print(factorial(4)) -- sen la dua parametro, res komencas kiel nil; en (res aŭ 1), nil do falas al 1 local function factorial(nbr, res) if nbr <= 1 then return res or 1 end return factorial(nbr - 1, (res or 1) * nbr) end print(factorial(5)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=6> 24 120 </syntaxhighlight></blockquote> Ekzemplo por Lua emfazata per la markilo <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code>, kiu estas metata ĉirkaŭ la fontan kodon. Por rigardi pli kompleksajn ekzemplojn por Lua, vidu artikolon: "[[:de:Lua]]". Por instrukcioj, kiel Lua estas uzata en MediaWiki, vidu [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Testado de unuoj == Tereno por la testado de unuoj por Lua-skriptoj sur Vikipedio estas je dispono sur [[Modulo:UnitTests]]. Ĝi ebligas al vi, ekzekuti vian skripton por certa aro de enigoj kaj provi, ĉu ĝi produktas la atendatan eligon. Testoj de unuoj estas aparte utilaj, por rapide eltrovi regresiojn, kie ŝanĝoj je skriptoj elvokas novajn problemojn. Laŭ konvencio testoj de unuoj por modulo kiel [[Modulo:Saluton]] en [[Modulo:Saluton/testoj]] estas enmetataj, kaj ekzekutaj sur [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]]. En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=1 copy> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{#invoke:Saluton/testoj|run_tests}} </blockquote> Testaj metodoj devas komenciĝi per <syntaxhighlight lang="lua" inline>p:</syntaxhighlight>'''<code>test_</code>'''. Ĉi tie estas simpla ekzemplo kun [[Modulo:Saluton/testoj]]: <syntaxhighlight lang="lua" line highlight=4 copy> --[[Modulo:Saluton/testoj]]-- local p = require('Modulo:UnitTests') -- inicializi (p)aketan tabelon -- Klaku sur diskutan paĝon, por starti la testojn: [[Vikipedia diskuto:Lua/Moduloj/Saluton]] function p:test_witaj() -- Testoj de unuoj por [[Modulo:Saluton]]. self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end return p -- resendas (p)aketan tabelon </syntaxhighlight> {{collapse top|title=Principoj de unueca testado}} En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=10 copy> local self = { preprocess_equals = function(_, wikitext, expected) local got = mw.getCurrentFrame():preprocess(wikitext) print('"' .. expected .. '": Atendita rezulto') print('"' .. got .. '": Fakta rezulto') return got == expected end } -- Apartigilo `:` sen self print(self:preprocess_equals( '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) -- Apartigilo `.` kun self print(self.preprocess_equals(self, '{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=13> "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Atendita rezulto "Saluton, mondo! Tio estas Lua!": Fakta rezulto true </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli la testkampanjon en Sencimiga konzolo <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:Saluton/testoj') print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b style="color: #008000;">All 1 tests passed.</b> <h2>test_witaj</h2> {| class="wikitable unit-tests-result" |+ test_witaj ! !! Text !! Expected !! Actual |- | [[File:Yes check.svg|20px|link=|alt=check]]<span style="display:none">Y</span> | &#123;&#123;#invoke:Saluton&#124;hello&#125;&#125; | Saluton, mondo! Tio estas Lua! | Saluton, mondo! Tio estas Lua! |- |} </syntaxhighlight></blockquote> ; Ruli [[Modulo:UnitTests]] sen konservi <code>Modulo:</code>Saluton/testoj Alklaku <code>Vakigi</code> por purigi la <code>Sencimiga konzolo</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modTest = require('Modulo:UnitTests') function modTest:test_witaj() self:preprocess_equals('{{#invoke:Saluton|hello}}', 'Saluton, mondo! Tio estas Lua!') end print(modTest.run_tests(mw.getCurrentFrame())) </syntaxhighlight></blockquote> La generita HTML estas identa. {{collapse bottom}} Por listo de ĉiuj moduloj, kiuj uzas testojn de unuoj, vidu [[Special:WhatLinksHere/Module:UnitTests]]. == Por Vikipedio specifaj funkcioj == === Lua - enmetadaj limigoj === Lua-kodo en la etendaĵo Scribunto estas nur plenumata, kiam paĝo estas analizata. Tial la sola uzanto-enigo, kiun akceptas Lua, estas per ''redaktado de paĝo''. Ĝi ne povas krei keston, kiu kalkulas kvadratan radikon, kiun vi entajpas, aŭ parton de Mandelbrota aro en dependeco de tio denove elkalkuli, sur kiun parton de superordigita aro vi klakas. Lua-enigo povas enhavi paĝon de transkludebla teksto sur Vikipedio. Tio ''ne'' inkludas grafikajn datumojn (nek [[Streka vari-skala grafikaĵo|.SVG]]-datumojn, kvankam ili estas aktuale teksto, krom ke vi elprenas kaj aldonas ĝin sur vikitekstan paĝon), listo de paĝoj en [[Helpo:Kategorio|kategorio]] nek enhavo de [[:de:Hilfe:Spezialseiten|specialaj]] paĝoj. ; Askio kontraŭ Unikodo En via Uzanto-paĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: paĝo {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # Askio: {{#invoke:lili|ek|ja}} # Unikodo: pa'''ĝ'''o {{#invoke:Utf8debug|ek|paĝo}} </blockquote> Oni rekomendas uzi la funkciojn <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.len|mw.ustring.len]]</code> anstataŭ la bibliotekon <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#string.len|string.len]]</code>, ĉar ĉi-lasta pli taŭge pritraktas unikodajn ĉenojn. En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,7,14 copy> --[[Askio]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local content_lang ='ja'; local moduleName = 'Modulo:lili' -- lingvokodo ligilo local frame = buildFrame(moduleName, nil, moduleName, {content_lang}) local lang = require(moduleName).ek(frame) local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) --[[Unikodo]]-- lang = "paĝo" content_lang = mw.getContentLanguage().code -- eo local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("Content: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=18> Content: 'ja'. Lang: "japana" Mw.ustring.len = 6 String.len = 6 Sharp = 6 Content: 'eo'. Lang: "paĝo" Mw.ustring.len = 4 String.len = 5 Sharp = 5 </syntaxhighlight></blockquote> === Tablo === Sur via uzantopaĝo, limigu la eligon al la unuaj 350 signoj: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2 copy> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> {{Lin mald|{{#invoke:listtable|ek|Modulo:URIutil/config}}|350}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2,6 copy> local lstLang = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj') local tabBuild = require('Modulo:TableBuilder') -- local lstEoJa = {lstLang['eo'], lstLang['ja']} local lstEoJa = tabBuild.new() lstEoJa.minsert(lstLang['eo'], lstLang['ja']) -- plurfoja enmeto mw.logObject(lstEoJa) -- enkonstruita Scribunto-ilaĵo </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> table#1 { metatable = table#2 table#3 { "esperante", "esperanto", }, table#4 { "japane", "japana lingvo", }, } </syntaxhighlight></blockquote> Ruli [[Modulo:listtable]] en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local lstEo = require('Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj')['eo'] print(require('Modulo:listtable').ek{lstEo}) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=3> <b><span style="font-size:200%;">Table coming directly from parent module</span></b><br> *<b><span style="font-size:150%;">The table (level 0) contains 2 numeric keys ranging from 1 to 2 and 0 string keys and 0 other keys.</span></b> *<b><span style="font-size:150%;">Numeric keys:</span></b> **<span style="font-size:90%;">1 -> type string and value "esperante"</span> **<span style="font-size:90%;">2 -> type string and value "esperanto"</span> </syntaxhighlight></blockquote> === LuaCall === Eble vi havas nur unu etan kalkulon, por kiu vi volas uzi Lua-on, sed ne volas verki tutan modulon.<br> Vi eble trovos [[Modulo:LuaCall]] oportuna por tio. Sur via uzantopaĝo: <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=4 copy> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </syntaxhighlight></blockquote> Alklaku <code>Antaŭrigardo</code>: <blockquote> # {{#invoke:LuaCall|get|_VERSION}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.char|285}} # {{#invoke:LuaCall|call|mw.ustring.codepoint|ĝ}} # {{#invoke:LuaCall|main|subjectStr=Estas tiuj libroj.|pattern=([aeiou])j([%s%p])|replace=%1%2|mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)|lua}} </blockquote> En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gsub|mw.ustring.gsub]]</code> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=7 copy> -- vokalo + Esperanto plurala markilo "j" ĉe la fino de vorto, -- sekvita de apartigilo aŭ interpunkcia signo local pluralMark = "j"; local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" -- konservu la vokalon kaj la sekvan apartigilon/interpunkcian signon, forigu la pluralan "j" local singularReplacement = "%1%2" local booksPlural = "Estas tiuj libroj." print(mw.ustring.gsub(booksPlural, pluralRegex, singularReplacement)) </syntaxhighlight></blockquote> Du anstataŭigoj estis faritaj: singularo <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=8> Estas tiu libro. 2 </syntaxhighlight></blockquote> Kun <code>Modulo:</code>LuaCall en la sencimiga konzolo: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=8,11,22 copy> --[[Laŭ la nombro da libroj, elektu singularon aŭ pluralon]]-- local pluralMark = "j" local verb = "Estas "; local pronoun = "tiu"; local bookRoot = " libro" local bookSingular = verb .. pronoun .. bookRoot .. "." -- Tiu estas tiu libro. -- Estas tiuj libroj. local booksPlural = verb .. pronoun .. pluralMark .. bookRoot .. pluralMark .. "." print("There are those books:") -- pluralo por 42 libroj print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("plural", {'42', bookSingular, booksPlural})) --[[Anstataŭigu la pluralan markilon per la singulara]]-- local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local pluralRegex = "([aeiou])" .. pluralMark .. "([%s%p])" local singularReplacement = "%1%2" local globalSub = "mw.ustring.gsub(subjectStr,pattern,replace)" -- sen spaca apartigilo local prm = {subjectStr=booksPlural, pattern=pluralRegex, replace=singularReplacement, globalSub, "lua"} local moduleName = 'Modulo:LuaCall' local frame = buildFrame(moduleName, prm, moduleName) local actualRes = require(moduleName).main(frame) -- singularo print("There is that book:\n" .. actualRes) print(actualRes == bookSingular) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=25> There are those books: Estas tiuj libroj. There is that book: Estas tiu libro. true </syntaxhighlight></blockquote> La skripto ĉe <code>Modulo:</code>LuaCall estis verkita por akcepti ajnan aron da nomitaj parametroj <code>someName=value</code>, por ĉiu el ili konservante la ĉenon <code>value</code> en la variablo kun la nomo <code>someName</code>, kaj poste permesante al vi uzi ĉi tiujn variablojn kiel parametrojn por iu ajn funkcio havebla en Lua. La skripto tiam redonas nur la ''unuan'' valoron redonitan de la funkcio ([https://www.lua.org/pil/5.1.html Lua-funkcioj povas redoni plurajn valorojn], sed en ĉi tiu kazo, nur la unua estas redonita de la modulo). === Eraroj === Lua-eraroj aperas kiel ruĝaj mesaĝoj "Script error". Se Javascript estas ebligita, '''la <span style="color:#ff0000;">ruĝa</span> skripta erarmesaĝo estas ligilo''' kiu kutime permesas al vi spuri ĝin reen al la linio en la modulo kie la eraro okazis. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple "Module not found", se la nomo de la modulo mem estas tajpita erare, aŭ "The function you specified did not exist" se la specifita funkcionomo estas malvalida. Kelkaj cimoj kiujn vi eble volas memori: ;Mankas operatoro por konkatenado <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=2 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno debugLog = debugLog "missing double dot" -- aldonu al la raporto </syntaxhighlight></blockquote> Tio ĉi signifas ke vi forgesis la <code>..</code> inter ĉeno kaj variablo ie en ĥaoso de aferoj kiujn vi konkatenas. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=9> Lua-eraro en console input, linio 8: attempt to call local 'debugLog' (a string value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Atendis ĉenon, ricevis funkcion <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7 highlight=3 copy> local debugLog = "" -- malplena raporta ĉeno local res = mw.ustring.gmatch("Hello World!", "([aeiouAEIOU])") -- iteranto de vokaloj debugLog = debugLog..res -- plenigu la raporton per nur ĉenoj </syntaxhighlight></blockquote> Iuj gravaj aferoj, kiel <code>[[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.ustring.gmatch|mw.ustring.gmatch]]</code>, fakte liveras "''funkciojn''", ne ĉenojn. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> Lua-eraro en console input, linio 9: attempt to concatenate local 'res' (a function value). </syntaxhighlight></blockquote> ;Variablo ignoras atribuojn Variablo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui ion al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3 copy> local debugLog = "top level" -- komenca valoro do local debugLog = "nested level" -- atribuas la novan valoron print("Inside do: "..debugLog) end print("Outside do: "..debugLog) -- prenas la malnovan valoron </syntaxhighlight></blockquote> Eble vi senintence skribis ''du'' lokajn deklarojn: unu, kiu fiksas la valoron de la variablo ene de limigita regiono, kaj kiam la programo eliras el tiu regiono, vi denove estas ĉe la malnova valoro. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=7> Inside do: nested level Outside do: top level </syntaxhighlight></blockquote> Numera tabela enskribo ignoras ĉiujn viajn penojn atribui al ĝi: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local table = {}; local arg = "50"; local valPrm = tonumber(arg) table[arg] = "index as string" table[valPrm] = "index as number" print(table[arg] == table[valPrm]) </syntaxhighlight></blockquote> Ĉi tio estas ĉar {{code|table["50"]}} '''ne''' estas {{code|table[50]}}.<br/> Kutime vi prilaboris parametron (kiun vi eble ricevis de la <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke</syntaxhighlight> kiel ĉeno) per ĉenfunkcioj en unu loko,<br> sed faris nombran(j)n operaciojn en alia loko, lasante al vi du malsamajn specojn de variablo uzotajn kiel indekso. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=5> false </syntaxhighlight></blockquote> ;<syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight> kaj oftaj eraroj Estas diversaj aferoj, kiujn vi ne povas fari per loka variablo agordita al <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>, kiel: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x = nil</syntaxhighlight>, ekzemple: # Atribui al <code>x.somefield</code> # Ricevi valoron ĉe indekso {{code|x[idx]}} # Kunigi <syntaxhighlight lang="lua" inline>x .. "Ne eblas kunligi kun nil"</syntaxhighlight> # Taksi <syntaxhighlight lang="lua" inline>table[x]</syntaxhighlight> Inicialigu tiajn variablojn per: <syntaxhighlight lang="lua" inline>local x={}; local table = {}</syntaxhighlight><br> Oni ofte mencias "global" en tiuj ĉi eraroj, ĉar vi ne havis <syntaxhighlight lang="lua" inline>local</syntaxhighlight>-deklaron por la <syntaxhighlight lang="lua" inline>nil</syntaxhighlight>-variablo. ;Ne eblas alvoki modulon * ''ne ekzistas tia modulo.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleNameUnknown</syntaxhighlight>, kiu ne ekzistas, aŭ vi erare konservis la prefikson <code>Module:</code>, kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:</syntaxhighlight><s><code style="color:#ff0000;">Module:</code></s><syntaxhighlight lang="lua" inline>moduleName</syntaxhighlight>. * ''la specifita funkcio ne ekzistas.'' Vi alvokis <syntaxhighlight lang="lua" inline>#invoke:moduleName|functionUnknown</syntaxhighlight>, sed la kampo post la nomo de la modulo estas malĝusta.<br> Ofte ĉi tiu kampo atendas norman nomon, kiel "main", kaj vi forgesis ĝin kaj rekte iris al la unua daten- parametro.<br> Se vi ne certas pri la nomo de la funkcio, kontrolu la dokumentadon de la modulo, aŭ serĉu kiuj funkcio(j) en la kodo akceptas "frame" parametro. ;Problemo pri grafikaĵa superfluo Kelkaj grafikaĵoj, kiujn vi provas montri, foriĝas al la foraj montoj: tio fakte estas HTML-eraro.<br> Vi ne fermis unu <syntaxhighlight lang="html" inline></div></syntaxhighlight>, do ĉiuj supraj (top:) kaj maldekstraj (left:) stiloj daŭre aldoniĝas. === Vikiteksto === Transkludataj Vikipediaj kaplinioj ofte enhavas kaŝitan kodon kiel ekz. <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight>, kiu devas esti eventuale forigata, por esti analizata efektive. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Vikiligiloj de la tipo <code><nowiki>[[Wikipedia:Help</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> ne funkcias, se ili estas redonataj kiel eldono - ili devas esti skribataj eksplicite kiel <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[Wikipedia:Help|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Help</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. === Sfn al Cite book === [[Ŝablono:Sfn]] estas ekvivalenta al la Harvarda citaĵo [[Ŝablono:Harvnb]], sed sen krampoj. Ĝi estas pli mallonga, ĉar <code>Sfn</code> ne bezonas la etikedojn <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref>...</ref></syntaxhighlight>. Inter la paĝoj ligitaj de [[Specialaĵo:Kio ligas ĉi tien?/Ŝablono:Sfn]], ne estas artikoloj kun Short Footnote (Sfn) ligiloj, kiuj povas esti uzataj por elekti la koncernan libron. En via Uzanto-paĝo: [[Ŝablono:Cite book]] vokas [[Ŝablono:Citaĵo el libro]]. <blockquote><syntaxhighlight lang="wikitext" line highlight=2,11 copy> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </syntaxhighlight></blockquote> # Alklakante la referencon [1] aŭ [2], oni iras al "Hodges 1983, p. 26", kiu estas reliefigita per blua fono en Referencoj. # Alklakante "Hodges 1983", p. 26, oni iras al la kvara libro kaj rulas ĝis Literaturo. Tamen la libro ne estas reliefigita per blua koloro. <blockquote> === Lernejo === "lernejo".<ref>{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}</ref> = "lernejo".{{sfn|Hodges|1983|p=26}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == 1. {{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}<br /> 2. {{citaĵo el libro |familia nomo=Hodges |dato=1983 |titolo=Turing}}<br /> 3. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=harv}}<br /> 4. {{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing |ref=CITEREFHodges1983}} </blockquote> == Sencimiga konzolo: Cite book == En via <code>Sencimiga konzolo</code> en [[Modulo:Portalo]]: <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess]]</code> generas la saman vikikodon kiel <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate]]</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,3,5,7 copy> local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |date=1983 |title=Turing}}' print("1. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |date= local citeBook = '{{cite book |last=Hodges |year=1983 |title=Turing}}' print("2. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBook)) -- with |year= local citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=harv }}") print("3. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- harvard citation citeBookRef = mw.ustring.gsub(citeBook, "}}", " |ref=CITEREFHodges1983 }}") print("4. " .. mw.getCurrentFrame():preprocess(citeBookRef)) -- expected CITEREF local prmCbk = {last="Hodges", date="1983", title="Turing", ref="CITEREFHodges1983"} print("5. " .. mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title='Ŝablono:Cite book', args=prmCbk}) </syntaxhighlight></blockquote> La harvarda citaĵo <code>|ref=harv</code> devus esti la defaŭlta opcio por generi <code>id="CITEREFHodges1983"</code>: # <syntaxhighlight lang="lua" inline>"CITEREF"</syntaxhighlight>: la ŝlosilvorto de la HTML-ankro # "Hodges": la familia nomo de la aŭtoro de la libro # "1983": la jaro de la libro La valoro de <code>|ref=</code> estas generata en <code>id=</code>. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=11> 1. <cite class="libro" style="font-style:normal;" >Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 2. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="referenco-Hodges-1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 3. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="harv">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 4. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="CITEREFHodges1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] 5. <cite class="libro" style="font-style:normal;" id="CITEREFHodges1983">Hodges.&#32;&#32;(1983) ''Turing''.</cite> [[Kategorio:Paĝoj kun eksmodaj citŝablonoj]] </syntaxhighlight></blockquote> [[Modulo:citation/CS1]] generas la ĝustan <code>id=</code> sen postuli <code>|ref=</code>: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1,8 copy> local function buildFrame(templateTitle, parentArgs, moduleName, childArgs) local root = mw.getCurrentFrame() local parent = root:newChild{title=templateTitle, args=parentArgs or {}} return parent:newChild{title=moduleName, args=childArgs or {}} end local prm = {last="Hodges", first="Andrew", date="1983", title="Turing"} local moduleName = "Modulo:citation/CS1"; local childArg = {CitationClass = "book"} local frame = buildFrame("Ŝablono:Cite book", prm, moduleName, childArg) print(require(moduleName).citation(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=10> <DEL>'"`UNIQ--templatestyles-00000000-QINU`"'<DEL><cite id="CITEREFHodges1983" class="citation book cs1">Hodges, Andrew (1983). ''Turing''.</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Turing&rft.date=1983&rft.aulast=Hodges&rft.aufirst=Andrew&rfr_id=info%3Asid%2Feo.wikipedia.org%3AModulo%3APortalo" class="Z3988"></span> </syntaxhighlight></blockquote> # [[:en:WP:Lua#Wikitext#:~:text=hidden|Kaŝita kodo]] <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>"UNIQ--templatestyles.*-QINU"</syntaxhighlight> estas forigita inter nepresantaj 0x7F DEL-markiloj, anstataŭigita per <syntaxhighlight lang="html" inline>"<DEL>"</syntaxhighlight>. # <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><cite id="CITEREFHodges1983"</syntaxhighlight> estas uzata por Short Footnote [[Ŝablono:Sfn]]. # Alklakante [[:en:Alan Turing#CITEREFHodges1983]], oni rulas al la libro kaj reliefigas ĝin per <span style="background-color:#e8eeff">blua</span> koloro. == Vidu ankaŭ == ; Specifaj risurcoj de la angla Vikipedio * [[:en:Wikipedia:Lua style guide|Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; normoj, por plibonigi la legeblon de kodo per konsistenco * [[:en:Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:en:Help:Lua debugging|Help:Lua debugging]] &ndash; instrukcio por [[forigo de eraroj]] ĉe Lua-moduloj * [[:en:Category:Lua-based templates|Category:Lua-based templates]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:en:Module:Sandbox|Module:Sandbox]] provizas pseŭdo-nomspacon por eksperimentado kun Lua-moduloj. ; Specifaj risurcoj de la esperanta Vikipedio * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; sekvado de Lua-moduloj povas esti farata per helpo de [[Special:PrefixIndex]] * [[:Kategorio:Ŝablono:Kun Lua]] &ndash; grupo de ŝablonoj sur bazo de Lua * [[:Kategorio:Paĝoj kun skripteraroj]] &ndash; enhavas paĝojn kun erarmesaĝo de Lua-modulo == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio:Lua/Eksteraj ligiloj}} [[Kategorio:Vikipedio:Lua| ]] [[Kategorio:Helpo|Lua]] bh61abe7i0fghr69jouuxk4erakjj27 0 438167 9454983 9175232 2026-08-16T16:56:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454983 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Stele del liberto Lucius Caesellius Diopanes, Museo Archeologico Nazionale di Sarsina.jpg|eta|Steleo de la Libertino Lucius Caesellius Diopanes, Arkeologia Nacia Muzeo de Sarsina.]] '''Libertino''', '''emancipita sklavo''', '''ekssklavo''', aŭ '''eks-sklavo''', aŭ en [[latina]] origine '''''liberatus''''' estis [[sklavo]] al kiu iel oni koncedis la liberecon ([[sklavemancipo]]). Tiu nomigo estis uzata ankaŭ por la [[gladiatoro]]j liberigitaj de la [[imperiestro]], post esti venkintoj de grandsukcesaj bataloj ĉu en [[amfiteatro]]j aŭ en la granda [[Koloseo]] de la [[Romia Imperio|Imperia Romo]]. La libertinoj ekzistas ĉe ĉiu sklavisma socio. == Status libertatis (stato de libero) == La homoj liberaj tiutempe estis aŭ ''ingenui (liberaj pro naskiĝo'', jura kaj socia stato de de naskito libera, nome de tiu kiu, naskiĝinte el patro libera, estis mem libera) aŭ ''libertinoj'' (tiuj uloj kiuj estis liberigitaj el la laŭleĝa sklaveco = ''qui ex justa servitute manumissi sunt'' <ref>Juristo [[Gaio]], I, 11): “Sklavo liberigita el la servo al sia patrono estis ''libertus'' (nome ''liberatus'') kaj rilate la antaŭa socia klaso post la liberigo estis ''libertinus''”.</ref>> == Liberigo == Estis diversaj manieroj por atingi la ''manumissio'' (liberigon: # ''manumissio per vindictam'': sklavo kontestis, en konsento de sia mastro, al tiu lasta la laŭleĝan posedon antaŭ la juĝisto. Ĉi-kaze la mastro devis rekoni la liberon de "ne-sia" sklavo. # ''manumissio censu'': [[Pretoro|Praetor]] ordonis inskribi la sklavon en la listoj de la cenzoroj kiel roma civitano. # ''manumissio testamento'': liberigo pere de ago de fina volo, kiu liberigu la liberigonto el ĉiu devo avantaĥe de sia antaŭa mastro. La ''[[ius praetorium]]'', nome la pretora jurisprudenco, enkondukis novajn formojn de liberigo (''manumissio''), nome: # ''manumissio inter amicos'': mastra deklaro farita antaŭ amikaro pri sia volo liberigi la sklavon; # ''manumissio per epistulam'': letero per kiu la mastro komunikis al la sklavo sian intencon lin liberigi; # ''manumissio per mensam'': invito per kiu la mastro igas la sklavo kunmanĝanta sammanĝeje, kun la manifesta intenco lin liberigi. Oni ĉikaze devis legi formulon tiutipan: ''"Stichuus servus meus liber esto"'' (Stiko mia servo estu libera!” Se la sklavo liberigita estus pli ol tridekjaraĝa, li daŭrigis esti propraĵo (laŭ [[Ius Quiritii|quiritaria leĝo]]) de sia mastro, se liberigita taŭgaforme (''legitime, jŭsta et legitima manumissione''), li fariĝis ''civis Romanus'' (romia civitano): se ankaŭ nur unu el tiuj kondiĉoj mankus, tiam li fariĝis ''latinus'', kaj en certaj kazoj nur ''peregrinus dediticius'' (eksterlandano submetita] === ''Manumissio'' (ŝanĝo de propraĵrajto kun liberigo) === Tio estis la rezigno de la mastro al proprado kiun li havis sur la eksa sklavo. La termino indikis la ''potestas'' (povon): en la prajuro ĝuste "potestas oni diris ''manus'', ankaŭ se jure estis nomata ''dominica potestas'' (mastra povo). Per la ''manumissio'', kiel rimarkas juristo [[Ulpiano]], ekestis tri tipoj de libertinoj: la ''Cives Romani'', la ''Latini Juniani'', kaj la ''Dediticii''. Origine la sklavojn oni laŭleĝe liberigis ja jes, sed laŭmaniere ke ili ne fariĝu ''cives Romani'', kaj por ke ili restu ankoraŭ fakte sklavoj; sed iu pretoro pliposte ilin ekprenis sub sia protekto kaj defendi ilian liberon, kvankam ne igante ilin ''cives Romani'' (romiaj civitanoj). La ''Lex Iunia Norbana'' disciplinis tiun ambiguan praktikan pozicion de la sklavoj liberigitaj, se fakte neliberigitaj. [[Kaio Junio Norbano]], Romia konsulo, estas eĉ hodiaŭ memorigata pro lia leĝo ''[http://digilander.libero.it/norbanacivitas/ Lex Junia Norbana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121012081951/http://digilander.libero.it/norbanacivitas/ |date=2012-10-12 }}'' (44 a.K. ĉirkaŭ): per tiu leĝo, eble unuafoje en la homa historio, al la sklavo estis rekonita la eblon povi fariĝi efektive homo libera, ankaŭ se kun iuj lmigoj. La ''Lex Junia Norbana'' donas al la sklavoj socian ''status'' (staton); tiuj estis nomitaj ''Latini Juniani'': ''latini'' (latinoj), diras juristo Gaio, ĉar ili estis metitaj samnivele de la kategorio de latinoj, kaj ''Juniani'' (junianoj) ĉar la ''Lex Junia'' donis al ili titolon al libero dum antaŭe ili daŭrigis esti sklavoj ''ex jure Quiritium'', nome minimume protektitaj de la leĝoj. La ''Latini Juniani'' ĉar tiu leĝo ne donis al ili iujn apartajn rajtojn: ili nek rajtis heredigi nek heredi se ne en specialaj kazoj, nek rajtis esti atestantoj de la voĉa testamento. Tiuj limigoj estos eliminitaj de la imperiestro [[Justiniano]].<br /> [[Dosiero:MESSVLENO.JPG|eta|Monumenta tomboslabo de Libertino Gaio Messuleno. [[Museum Romanum-Germanicum]], [[Kolonjo|Colonia Agrippina]].]] La gefiloj de libertinoj estis ''ingenui'' (liberaj pro naskiĝo), sed ili ne povis akiri nobelajn titolojn; kaj la posteularo estis foje insultita pro ĝia servista origino. Nur en tria generacio la gefiloj de libertinoj povis ekĝui veran liberon. == Rilatoj de libertino kun ''patronus'' == Post la ''manumissio'', la mastro (''dominus'') fariĝis ''patronus'', nome protektanto de la libertino.<br /> La novaj ligiloj kuntrenis la reciprokan devon rilate la nutraĵojn, la devon flanke de la libertino garantii [[korveo]]jn (''operae'') kaj aliajn servojn<ref>Oni vidas en tiuj korveoj la antaŭmodelon de la [[Mezepoko|mezepokaj]] servaj intervasalaj rilatoj. Vidu bibliografion.</ref> Inter la devoj de libertino estis antaŭvidita ankaŭ la ''obsequium'' (respektemo al la ''patronus'' inkludanta la matenan ''salutatio'' = saluton), kaj la ''bona'' = bonaĵojn (la rajto de la ''patronus'' heredi se la libertino mortas senfila post la [[manomissio]]). Por la libertino malfidela estis antaŭvidita la ''revocatio in servitutem'' (rekonduko al la sklaveco), dum la ''patronus'' povis esti senigita de siaj mastraj rajtoj se forgesanta siajn nutraĵajn devojn favore de la libertino kaj se akuzita de mortiga krimo aŭ se li celis akiri nelicajn gajnojn per korvejoj de la libertino.<ref>Giovanni Ramilli, ''Istituzioni Pubbliche dei Romani'', pag. 31-33, ed. Antoniana, Padova, 1971.</ref>. La ŝtato tamen timis ekscesan liberigon de sklavoj ĉar tiuj fine finiĝis en la pleba maso, ĉiutage nutrita ŝtatelspeze. Pro tiu la rilatoj inter sklavoj kaj libertinoj ne devis superi la 5%.<br /> Kroma limigo estis: sklavo ne povis esti liberigita antaŭ la dekokjariĝo dum ankaŭ la mastro ne rajtis tion allasi se ne post la tridekjariĝo. == Rajtoj de ''libertinoj'' == Libetino povis plenumi ekonomiajn aktivecojn sendependajn sed la mastro (patronus) rajtis ĉiam pretendi [[korveo]]jn en siaj bienoj aŭ loĝejoj, aŭ postuli donacojn okaze de de festoj.<br /> Kutime la libertinoj daŭrigis loĝi ĉe la mastra domo.<br /> [[Aŭgusto Cezaro]] pusiĝis ĝis permesi geedziĝojn inter liberuloj kaj libertinoj. Imperiestro [[Tiberio]] donis la romian civitanecon al libertinoj fajrobrigadanoj kondiĉe ke ili rekrutiĝu en la armeo. Imperiestro [[Klaŭdio]] koncedis romian civitanecon al libertinoj kiuj rigus komercajn ŝipon, [[Nerono]] la samon faris por la libertinoj kiuj instalus bakejojn.<br /> Kelkfoje la liberigo de la sklavo estis decidita de la publika aŭtoritato: ĉikaze la ''patronus'' estis kompensita. Libertino ne ĝuis ''ius honorum'', nome la aliro al la publika regado. La ''restitutio natalium'' (redonado de la naskiĝorajtoj) estis imperiestra decido konkordita kun la “patronus”: temis pri la estingo de ĉiuj rajtoj de la mastro sur la sklavo.<ref>El multaj [[epigrafo]]j oni scias ke en diversaj urboj ekzistis kolegioj ''Augustales'', komponitaj de libertinoj kun la tasko organizis festojn, ludojn kaj oferojn.</ref> En la [[nomscienco]] libertino prenas la ''[[praenomen]]'' (familian nomon) kaj ''[[nomen]] gentilicium'' (nobelgentan nomon) de ''patronus''; la ''[[kromnomo]]'' restas la malnova nomo de la sklavo. Antaŭ la kromnomo estas indikita, genitivforme, la familia nomo de sia eksa mastro kiu pro tio fariĝis lia ''patronus'', sekvata de la vorto ''libertus'', mallongigita en “lib”(rtus), Ekzemple: ''Caius Iulius C. lib(ertus)'' ''Hermes'' estas la libertino de ''Caius. Iulius'' (Kaio Julio) kiu, en stato de sklavo, nomiĝis ''Hermes''.<ref>Ulpiano, verko citita.</ref> La historio sciigas pri famaj libertinoj: Antonia Filematio, sklavino de la familio “Antonioj” de 13-a a.K., ŝarĝita pri gravaj aferoj en [[Egiptio]]; G. Cecilio Izidoro kiu en 8-a a.K. posedis enormajn latifundiojn kun 4116 sklavojn; Roscio, komediisto kiu ricevis de [[Lucio Kornelio Sulao]] la altan honoraĵon de ora ringo; Narciso kaj Palanto estis arbitraciantoj de multaj politikaj kaj militaj karieroj; Mena kies aroganteco estis mokita de [[poeto]] [[Horacio]] (epodo 4-a); en la [[Satyricon]] de [[Petronio (aŭtoro)|Petronio]] fikciulo Trimalkiono fieras pri la akiro de grandaj riĉaĵoj kreskigitaj per la uzurista pruntedono<ref>http://www.taccuinistorici.it/ita/news/antica/bletteratura/Satyricon-Cena-di-Trimalcione-Petronio-Arbitro.html</ref> == Konsideroj == El ĉio tio oni povas kompari la sklavecon en Romo kun la sklaveco en Grekio: Laŭ la grekoj la sklaveco estas natura kondiĉo en kiu oni restadis la tutan vivon. En Romo ĝi estis rezulto de malfavoraj cirkonstancoj, el kiu eblas eliri. Tamen ne unu afero ili akordas, en la malpermeso de la sklavo (Grekio) kaj libertino (Romo) de aliro al publikaj ŝarĝoj. La kristana eklezio ĝenerale ne kriis kontraŭ la sklaveco, sed agadis en la eno de la koncepto mem: la sklavo estas homo samrajta kiel ĉiuj, do kun li la mastro kondutu respektante la homan dignon (vidu la Paŭlan [[Epistolo al Filemono|epistolon al Filemono]]. Nome [[kristanismo]] vakigis la juran forton de la leĝo de klaveco por fine ĝin aboliciigi. Provo estu pri tio ke eĉ sklavo elektiĝis, en Romo, papo: [[Kaliksto la 1-a]] kun la “F” (Fugitivus = aklavo forfuĝanta el sia mastro) markita en la frunto. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Yvon Garlan, ''Les Esclaves en Grèce ancienne,'' La Découverte, Paris, 1982. (ISBN 978-2-7071-2475-3) * Jean-Christian Dumont, Servus. ''Rome et l’esclavage sous la République,'' Collection de l’École française de Rome - 103, 1987 * Giovanni Ramilli, ''Istituzioni Pubbliche dei Romani'', eld. Antoniana, Padovo, 1971 == Vidu ankaŭ == * [[Aboliciismo]] * [[Patrono]] * [[Sklaveco]] * [[Sevirato]] * [[Triangula komerco]] {{Projektoj|ReVo=sklav.eks0o}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sklaveco]] [[Kategorio:Romia juro]] [[Kategorio:Homaj rajtoj]] 8xzo7j43p1xnrg5m1n45p6ptd6c8fbd 0 440928 9455028 9441741 2026-08-16T18:35:26Z Tirolischleioans 254019 9455028 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La termino '''''ekosofio''''' (aŭ '''ekozofio''', laŭ ekzemplo de filozofio) estis utiligita, kaj forĝita, unuafojon iniciate de la filozofo [[Arne Næss]] <ref> [[Arne Næss|Næss, Arne]]. (1972): Shallow and the Deep. Oslo: Inquiry.</ref> de la universitato de [[Oslo]] en 1960, kaj estas konceptoporta de la movado [[Ekologio profunda]], kiu invitas al renverso de la perspektivo [[antropocentrismo|antropocentra]]: la homo ne sin lokigu en la kulmino de la hierarkio de la vivantoj, sed male sin konsideru elemento de la ekosfero; homo do kondutu kiel parto de Tuto. Rapide la vorto kun ĝia signifo intense disvastiĝis kaj originis koherajn konceptojn kaj la programojn por realigajn sugestojn. Granda filozofo kaj [[psikoanalizo|psikoanalizisto]] [[Félix Guattari]] disvolvas la nocion «'''ekosofio'''» en la verko '''''La tri ekologioj'''''<ref> Les trois écologies (Paris, Éditions Galilée, 1989)</ref>, de [[1989]]: * la media [[ekologio]], koncernanta la naturon kaj la medion; * la socia ekologio, koncernanta la ekonomiajn kaj sociajn realaĵojn * la mensa ekologio, koncernanta la [[psiko]]n kiel faktoro de la homa produktivado. Filozofo kaj teologo hispano-hindia [[Raimon Panikkar]] utiligas la voĉon “ekosofio” en multaj siaj tekstoj (vidu. ekzemple ''Ekosofio: la nova saĝo. Por spiriteco de la tero'', Lampi di stampa, 2001). Per tiu termino li intencas la saĝon kiu estas karakterizo de la tero ĉar vivanta subjekto kaj ĉar “patrino” (multaj kulturoj uzas la esprimon “patrino tero”) kiu scias (kaj en tio saĝas) kiel prizorgi, kaj kuraci, siajn kreaĵojn. Prefere ol antropocentrismo, laŭ sia juĝo, parta kaj senekvilibra, Panikkar proponas [[kosmoteandrismo]]n (nome: eko = ''medio'' + tea = ''dia'' + andro = ''homo''). La radiko «eko» en la [[greka lingvo|greka]] nocio reirigas al ''oïkos'', nome: hejmo, doma organizo, vivmedio, natura medio. ''Sofia'' en la greka signifas konon, scion, saĝon: laŭlitera traduko povus hazardi per “saĝo de la medio” == Pliampleksiĝoj de Ekosofio == Se la koncepto tuj disvastiĝis, kaj puŝis trovi analogiaĵojn en forgesitaj moralaj-kondutaj principoj aŭ en pasintaj kaj ekzotikaj kulturoj, ĝi altiris dum siaj meditimpulsoj ankaŭ nemarĝenajn demandojn, kiel: ĉu “ekosofio” celas aŭ, fakte, provas malpliigi la pozicion de la homo en la konceptado pri la universo? Kelkaj, fakte, vidis en ekosofio helpon por enokuligi la koncepton ke certaj religiaj antropocentrismoj, aparte tiu biblia-juda-kristana, estus la justigo de la neglekto kaj de senkriteria ekspluato de la naturo flanke de la homo kiu fakte fariĝis damaĝanto de la ekosistemo kaj kaŭzo de ĝia aktuala defalo. La [[Biblio]], fakte. ŝajnas allasi la teron en la despotaj manoj de la homo; fakte, ĝi tion ŝajnas sugesti kiam diras (Genezo 1, 26): ''“Kaj Dio diris: Ni kreu homon laŭ Nia bildo, similan al Ni; kaj ili regu super la fiŝoj de la maro kaj super la birdoj de la ĉielo kaj super la brutoj, kaj super ĉiuj rampaĵoj, kiuj rampas sur la tero“.'' Sed la Biblio tuj post aldonas (2,15): ''“Kaj Dio la Eternulo prenis la homon kaj enloĝigis lin en la ĝardeno Edena, por ke li '''prilaboradu ĝin kaj gardu ĝin'''”.'' Ne temas, do, pri despota regado, sed donaco por ke la dono estu prilaborita kaj konservige gardata: la homo anstataŭas Dion mem en la konservado de la Tero! Ĉu tiu konservado ne estas la subkuŝanta inspiro de Ekosofio? kaj tiu ne estas la “ekologiaj principoj” de la tuta Biblio? (vidu. [http://www.iltimone.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2254&Itemid=131] == Vidu ankaŭ == * [[Ekologio]] * [[Antropocentrismo]] * [[Tercentrismo]] * [[Jino kaj Jango]] * [[Profunda ekologio]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == === Itale === * [http://www.gianfrancobertagni.it/materiali/raimonpanikkar/vigilantepace.htm Recenzo de Antonio Vigilante pri “Pace e disarmo culturale” de [[Raimon Panikkar]]] * [http://www.gianfrancobertagni.it/materiali/raimonpanikkar/comina.htm Francesco Comina renkontas Panikkar en Italio] * [http://www.gianfrancobertagni.it/materiali/raimonpanikkar/esteticanuova.htm Roberto Taioli: L’estetica come nuova innocenza nel pensiero di Raimon Panikkar] * [http://www.millepiani.org/index_all_on.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090614071350/http://www.millepiani.org/index_all_on.html |date=2009-06-14 }} [Aa. Vv. Millepiani n° 33 - André Gorz – Por politika ekologio - Kontraŭ la ekonomio de la valoro - Associazione Culturale Eterotopia - Milano - 2007] === France === * [http://multitudes.samizdat.net/article.php3?id_article=1682 Por refondo de la sociaj praktikoj (F. Guattari)] * [http://multitudes.samizdat.net/Les-trois-ecologies.html La tri ekologioj (F. Guattari)] === Angle === * [http://trumpeter.athabascau.ca/index.php/trumpet The Trumpeter], A Journal of Ecosophy. [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Politika filozofio]] l87oo4xs7vys0u0tbgso2gw0xv0lfz8 0 441854 9455252 9445578 2026-08-17T07:41:43Z Sj1mor 12103 9455252 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Enkratismo''' estas [[Moralo|morala]] doktrino matrice [[Kristanismo|kristana]] kaj fone [[Asketismo|asketa]], eble influe [[Set|setana]], kiu disvastiĝis precipe en [[Gaŭloj]] kaj [[Hispanio]], sed ankaŭ en [[Anatolio]] dum la [[3-a jarcento| 2-a, 3-a kaj 4-a jarcentoj]] La termino devenas el la [[Greka lingvo|antikva greka]] ''enkràteia'', kutime tradukita per “sindeteno”; reale la signifo reirigas al “regado de si mem” en la nocio jam indikita de [[Sokrato]], kaj referencas al la kapablo de la individuo dominadi la instinktojn kaj pasiojn, cele de [[Etiko|etika]] perfektiĝo de la persono. La '''enkratuloj''' ("personoj kiuj praktikas la sindetenon") estis nomataj de [[Ireneo de Liono]] ''egkrateîs'' kaj de [[Klemento de Aleksandrio]] kaj [[Hipolito|Hipolito el Romo]] ''’egkratetai''. Enkratismo konturiĝas preskaŭ ekde tuj kiel sinonimo de ''rigora kaj humiliga sindeteno'', kunfluante en la filozofian-religian koncepton de [[manikeismo]]. Startinte el la [[Gnostikismo|gnostika]] principo kiu identigas la materion kun la [[malbono]] , enkratismo atribuis karakterizon forte [[Peko|pekan]] al diversaj aspektoj de la ĉiutaga vivo kiel al [[geedziĝo|geedziĝa kuniĝo]], al konsumo de [[viando]] kaj [[vino]] ĝispunkte ke [[Taciano el Asirio|Taciano]], greklingva apologiulo de la [[2-a jarcento]] kaj pinta epigono de enkratismo, aŭdacis anstataŭi la vinon necesan por la mescelebro per akvo, kaj kondamni la materian bonstaton kiam ĝi superas la striktan bezonon: enkratuloj rigore rifuzis ĉiuspecan elmontron de riĉeco kaj sugestis, fakte, rigidan [[paŭperismo]]n. En la [[4-a jarcento]] enkratismo spertis novan floradon danke al [[Eŭstako de Sebasto|Eŭstako]], asketulo de [[Kapadokio]] kaj al ties disĉiploj, en la urbo [[Sebasto]] (hodiaŭ [[Sivas]]). Lia doktrino estis energie kontraŭbatalata de sankta [[Anfilokio]] episkopo de la diocezo de [[Ikonio]] kaj kontraŭulo de ĉiu sekteca deviacio, kaj poste definitive kondamnita en la sinodo de [[Sido]] de [[Panfilio]], en [[390]], epoke de la papado de [[Papo Siricio|Siricio]]. == Historio == La sindeteno, centrita precipe sur la seksa deteniĝemo, kuntrenis ankaŭ la abstinon el iuj nutraj substancoj. Tiu abstina konduto, pro tio ke oni opiniis ke iuj nutraĵoj estus intrinseke malbonaj, estas multe pli antikva ol [[kristanismo]]: kaj la [[Pitagoro|pitagora skolo]], kaj la [[esenoj]], kaj [[Hindio|hindia]] [[asketismo]] jam antaŭe montris tiun tendencon, kaj [[Klemento de Aleksandrio]] citas ĝuste hindiajn asketulojn kiel “antaŭulojn de enkratuloj <ref>[[Klemento de Aleksandrio]], ''Stromateis'', I, XV.</ref> La unuaj spuroj de tiu kristana fluo indikata per tiu nomo troviĝas en [[Ireneo de Liono]], kiu kunligas ĝian originon al [[Simon Magus|Simono la magiisto]] kaj [[Markiono]]. Laŭ Ireneo, la enkratuloj, rifuzante la geedziĝon, ''implicite akuzis la Kreinton kiu kreis kaj la viron kaj la virinon;'' rifuzante ĉiujn viandojn, kiuj ili taksis toksaj, ''ili estas maldankemaj al Tiu Kiu kreis ĉiujn aĵojn''. '''"Kaj nun''', daŭrigis Ireneo, '''ili negas la savon de la unua homo ([[Adamo]]): opinio kiun ĵuse enokulis [[Taciano el Asirio|Taciano]], disĉiplo de [[Justino martiro]] (ĉirkaŭ [[172]]). Tiu, ĝis kiam li estis kun Justino, ne allasis signojn de [[apostateco]], sed, post lia martiriĝo, li forlasis la [[Eklezio]]n kaj, kiel [[Valentino (filozofo)|Valentinanoj]], komencis fabelumi pri [[Eono]]j nevideblaj, kaj, kiel [[Markiono]] kaj Saturnino (=Simono la magiisto), deklaris la geedziĝon koruptaĵo kaj fornikaĵo. Sed li igis la rifuzon de savo por Adamo sia ĉevalo preferata.”''' Pri tiu sekto parolas Klemento de Aleksandrio en ''Paidagogos'', II, II, 33; ''Stromateis'', I, XV; VII, XVII.<ref>Tuta la tria parto de la libro ''Stromateis'' estas dediĉita al la malkonstruo de enkratismo aŭ malvera “sindeteno”.</ref> [[Hipolito]] el Romo aludas al ili ilin difinante “pli [[cimo]]j ol kristanoj” <ref>[[Hipolito]], ''Philosophumena'', VIII, XIII.</ref> Post kelke da tempo tiu sekto ricevis novan vivigan limfon per eniro de certa Severo. <ref>[[Eŭsebio de Cezareo]], ''[[Prieklezia historio]]'', IV, XXIX.</ref> Post tio la enkratuloj koniĝis per “severanoj”. Tiuj enkratuloj akceptis la dian leĝon, la [[profeto]]jn kaj la [[Evangelio]]jn, sed rifuzis la [[Agoj de la Apostoloj|Agojn de la Apostoloj]] kaj malbenis [[Sankta Paŭlo|Paŭlon de Tarso]] kaj ties epistolojn. Laŭ la raporto de [[Epifanio de Salamis]], ili apartenis pli al la skoloj [[Gnostikismo|gnostikaj]] ol al tiuj kun judigaj tendencoj. En sia malamo al geedziĝo, ili deklaris la virinon faritaĵo de [[Satano]], kaj, en sia malamo por la morale toksaj nutraĵoj, difinis la vinon gutoj de la veneno de la granda Serpento <ref>[[Epifanio de Salamis|Epifanio]], ''Panarion adversus omnes haereres '', XIV.</ref>. La edikto de [[382]], [[Teodozio la 1-a]] morte sonis por tiuj kiuj sin manifestis enkratuloj, kaj ordonis al ''[[magister officiorum]]'' (oficulo de oficuloj) Floro serĉi tiujn herezulojn [[Manikeismo|manikeajn]]. Historiisto [[Sozomeno]] parolas pri enkratulo kiu submetiĝis al turmentoj dum la kontraŭkristana persekuto de imperiestro [[Juliano la Apostato]] kaj pretis forĵuri sian enkratismon kaj ekadheri al la Katolika Eklezio dum la persekuto enstalita per la [[Teodoziaj dekretoj]]. <ref>[[Sozomeno]], ''[[Eklezia Historio (Sozomeno)|Eklezia Historio]]'', V, XI.</ref>[[Makario la Granda]] rakontas pri certa Dositeo kiu kompilis oklibran verkon defende de Enkratuloj. Historiistoj parolas ankaŭ pri alia enkratika sekto, tiu dirita de [[Apostolo| Apostoleculoj]]: ili negis la kristanecon de la geedziĝo kaj la privatan posedon. Ilia sanktaj tekstoj estis la apokrifaj [[Agoj de Andreo]] kaj la [[Agoj de Tomaso]]. Ili ĉiuj malaperis kiel aŭtonoma sekto ĉe la duono de la [[4-a jarcento]], probable absorbitaj de manikeoj. == Doktrino == La enkratuloj konfesis ke [[Satano]] estus filo de ''Iadalbaoth'', la [[demiurgo]] kreinto de la mondo. Ili konfesis ke la tento de [[Adamo]] kaj [[Evo]] ne okazis pere de la pomo, sed pere de vinberaro, kreita ĝuste de [[Satano]]. Por akceli la liberigon de la dia fajrero, kuŝanta en ĉiuj, el la korupta materio de la korpo ili abomenis viandon, geedziĝon kaj la [[generado]]n. La centra aparta doktrinaĵo de tiu sekto konsistis ĝuste en la ekstrema deduktaĵo de la asketa idealo de la sindeteno. Ili proklamis la [[Agamio]]n, la generado sen seksa kuniĝo, kaj abomenis la laŭnaturan generadon dum kulpigis la virinon pri pliiĝo de la materia korpo enprizoniganta la dian fajreron. Ŝi malpli kapablas aliri al la dia sfero ol la viro pro ties sekundara funkcio en la generado. <ref>Interesitoj povas konstati ke tiu doktrino eniros, preskaŭ senvarie, en la doktrinan deponejon de [[Bogomilismo]]-[[Katarismo]]-[[Albigensismo]].</ref> Tiu teorio, laŭ ili, baziĝas sur pasaĵo de la [[Greka Evangelio de Egiptoj]] en kiu [[Salomea (disĉiplino de Jesuo)|Salomea]] petis de Jesuo '''ĝis kiam la morto regos en la mondo''', ricevante kiel respondon: '''Ĝis kiam vi virinoj daŭrigos generi'''.<ref> Vidu la samon ankaŭ en [[La evangelio de Tomaso|Evangelio laŭ Tomaso]] [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/tomaso_evangelio.htm].</ref>En tiu kunteksto, la ago de la Elaĉetinto fokusiĝas en la detruo de la agado de la virinoj, inter kiuj estis pli malŝatataj tiuj kiuj ne sukcesis sindeteni el la seksa plezuro kaj generis gefilojn. Ĉi-kaze estis superekzaltita la virgeco, kiun ili hastis similigi al tiu proponita de la Elaĉetinto. La enkratika [[dualismo]], do, ne oponis du diaĵojn konstante batalantajn unu kontraŭ la alia, sed du malsamajn reĝimojn, unu karakterizita per la malobeo de la unua homo kiu komencigis la ciklon de geedziĝo-generado-korupto-morto. La alia karakterizita per la agado de la Elaĉetinto kiu estus restariginta la ekvilibron spiritan ene de la korpo, ĉiam materia, sed jam "templo" de spirita kaj kontempla vivo. De tiu momento, perdinte la distingon masklan-malmasklan, la [[animo]] estus spertinta la unuiĝon, perditan kiam, per la reĝimo de geedziĝo, kreiĝis tiu rompo. Fina celo de [[Kristo]] estos tiu: komprenigi al la homo ke la dia fajrero al li permesos sin liberigi el la limoj kiuj lin ligas al la materio, regno de la malsuperuloj kaj de la demonoj identigitaj kun la diaĵoj de [[paganismo]]. == Verkoj == La enkratularo disvolvis vastan literaturan ''korpuson''. La unua aŭtoro estis eble [[Taciano el Asirio|Taciano]] kies perdita libro ''“Pri la perfektiĝo laŭ la preceptoj de Nia Savinto”''.<ref>Tiu teksto estis citita kaj refutita de [[Klemento de Aleksandrio]] en ''Stromateis'', III, XII.</ref> Samtempulo de Taciano estis [[Julio Kasino]], fondinto de [[docetismo]]. Tiu kompilis verkon titolitan ''"Pri la sindeteno kaj mormodero”'' kies restas nur pasaĵoj konservitaj en ''Stromateis'', I, XXI kaj III, XIII de Klemento de Aleksandrio, en [[Eŭsebio de Cezareo]] (''Praeparatio Evangelica'', X, XII), kaj en [[Sankta Hieronimo]] (''Ad Galates'', VI, VIII). De la ok libroj de [[Dositeo (gnostika majstro)|Dositeo]] ni konservas nur jenan tezon: '''Ĉar la mondo komenciĝis per seksa rilato tiel ĝi havos finon per seksabstino”, nome per laŭenkratisma agado'''. Ni scias ankaŭ ke li atakis la trinkantojn de vido kaj la manĝantojn de viando. Inter la apokrifaj verkoj originintaj en enkratikaj medioj aŭ de ili adoptitaj troviĝas: ''[[Greka Evangelio de Egiptoj]]'' kiu entenis la dialogon inter Jesuo kaj Salomea, la [[Evangelio laŭ Filipo]], la [[Evangelio laŭ Tomaso]], la [[Agoj de Petro]] kaj aliaj [[Apokrifoj de la Nova Testamento]] kiuj subtenis la gnostikan vidpunktojn de enkratuloj [[Eŭsebio de Cezareo|Eŭsebio]]<ref>[[Eŭsebio de Cezareo|Eŭsebio]], ''Prieklezia historio'', IV, XXI, 28.</ref> diras ke Musano ([[170]] aŭ [[210]]) verkis tre elegantan libron adresitan al iuj siaj fratoj kiuj akceptis la doktrinon de enkratuloj. [[Teodoreto|Teodoreto el Kiro]]<ref>[[Teodoreto]], ''Haereticarum fabularum compendium'', I, XXI.</ref> rakontas ke [[Apolinaro de Hierapolis]], ĉirkaŭ [[171]]), verkis kontraŭ la severanaj enkratuloj. Fine, oni supozis ke estis tiuspecaj enkratuloj kiujn [[Sankta Paŭlo]] riproĉis en 1 tim 4, 1-4. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * ↑Francine Culdaut, Une jeune église en débat, in Les Origines du christianisme, éd. Gallimard/Le Monde de la Bible, 2004, p 480 * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/] Enciclopedia_Cattolica ** [http://it.cathopedia.org/wiki/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} Cathopedia:Voci_indispensabili ** [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia == Vidu ankaŭ == * [[Kristologiaj diktrinoj de la unaŭj jarcentoj]] * [[Valentino]] * [[Herezo]] * [[Hipolito]] * [[Klemento de Aleksandrio]] * [[Gnostikismo]] * [[Greka Evangelio de Egiptoj]] * [[Apokrifoj de la Nova Testamento]] == Eksteraj ligiloj == * «''[http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_%281913%29/Encratites Encratites]''», voĉo el la''[[Catholic Encyclopedia]]'', 1913. [[Kategorio:Gnostikismo]] [[Kategorio:Herezoj laŭ la Katolika Eklezio]] [[Kategorio:Herezoj laŭ la Ortodoksa Eklezio]] [[Kategorio:Antikva epoko]] ontl35fz2sdusuek7vbd5cgue78tlo1 0 445983 9455161 7732864 2026-08-16T23:32:38Z ThomasPusch 1869 9455161 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ViaClaudiaForggensee.jpg|eta|''Claudia Augusta'' apud lago ''Forggensee'', [[Bavario]]]] Vojo '''Claudia Augusta''' ([[Latina lingvo|latine]]: '''Via Claudia Augusta''') estis [[Romia Imperio|romia]] [[vojo]]. Ĝi estis unu el la plej malnovaj vojoj, kiuj pasas tra la [[Alpoj]]. La iro ne estas certa, sed ĝi eble komencis apud [[Altinum]] (hodiaŭ [[Quarto d'Altino]]) kaj pasas tra [[montpasejo]]j [[Montpasejo Brenero|Brenero]] aŭ [[Reschenpasejo|Reschen]], poste ĝi iras ĝis la [[rivero]] [[Danubo]]. {{projektoj}} {{ĝermo|Romio}} [[Kategorio:Vojoj]] [[Kategorio:Romia arkitekturo]] acmxjihh45gyfzpmbyo6gbi9ztlm0sr 9455164 9455161 2026-08-16T23:38:26Z ThomasPusch 1869 9455164 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ViaClaudiaForggensee.jpg|eta|''Claudia Augusta'' apud lago ''Forggensee'', [[Bavario]]]] Vojo '''Claudia Augusta''' ([[Latina lingvo|latine]]: '''Via Claudia Augusta''') estis [[Romia Imperio|romia]] [[vojo]]. Ĝi estis unu el la plej malnovaj vojoj, kiuj pasas tra la [[Alpoj]]. La iro ne estas certa, sed ĝi eble komencis apud [[Altinum]] (hodiaŭ [[Quarto d'Altino]]) kaj pasas tra [[montpasejo]]j [[Montpasejo Brenero|Brenero]] aŭ [[Reschenpasejo|Reschen]], poste ĝi iras ĝis la [[rivero]] [[Danubo]]. {{projektoj}} {{ĝermo|historio}} [[Kategorio:Vojoj]] [[Kategorio:Romia arkitekturo]] ba3j69vgmrdp0iwegsm0uzuyxnmj9o5 0 447828 9454964 9454716 2026-08-16T15:55:56Z Moldur 2507 9454964 wikitext text/x-wiki {{Kunigu|Misalo}} El [http://en.wikipedia.org/wiki/Missal] [[Dosiero:Modena, archivio capitolare, messale ms. O.I. 8, ultimo quarto del XII secolo.JPG|300px|dekstra|eta|Modena, kapitola Arkivo, Meslibro de la [[12-a jarcento]].]] '''Meslibro'''<ref>[[PIV]]: [https://vortaro.net/#meslibro_kd '''meslibro'''. Libro entenanta la preĝojn por la meso.]</ref> aŭ '''misalo'''<ref>[[PIV]]: [https://vortaro.net/#misalo_kd '''misal/o''' ^Z ✞ Libro, entenanta la riton k la preĝojn de la meso; meslibro.]</ref>, en la [[Katolika Eklezio]], estas [[Liturgio|liturgia]] libro entenanta ĉiujn informojn (tekstojn, preĝojn, kantojn, la gestojn kaj rubrikaĵojn) necesajn al la [[celebranto]] por la celebro de la [[Meso]] aŭ [[Eŭkaristio]] laŭ la [[Liturgia jaro de la Katolika Eklezio]]. == Origino de la meslibro == La meslibro, dirita ''Missale plenum'' (kompleta meslibro), ekaperis en la [[Latina Eklezio]] dum la [[11-a jarcento]]. Ĝi naskiĝis pro la neceso grupigi en unika libro diversajn publikigaĵojn: la libro de la [[sakramenta ritaro]] kun la eŭkaristiaj preĝoj, diritaj “meskanono”, la oferpreĝoj kaj oferkantoj, la evangeliaro kaj epistolaro por la legaĵoj de la [[Biblio|Sanktaj Skriboj]], la gradualo por la kantoj. Iom post iom, laŭlonge de jarcentoj, manuskriptoj kunigis ĉiujn tiujn erojn de la meso en unika libro; ''kaj estis la meslibro!'' Komence de la [[13-a jarcento]] naskiĝis la [[ordenoj almozantaj]]. Karakterizo de tiuj komunumoj estis neligiteco al la loko aŭ [[diocezo]]. Tiuepoke ekzistis grandaj malsamoj en la liturgia ritaro ene de la [[Latina Eklezio]] ''kaj forme kaj kalendare''. Naskiĝis tiel la postulo de la unuigo de la ritoj. La almozantaj ordenoj, kiel [[franciskanoj]] ligiĝis al la Roma Ritaro kaj ĝin disvastigis. La uzo de la ''Missale plenum'' fariĝis komuna kaj unika en la Latina Eklezio inter la [[14-a jarcento|14-a ja 15-a jarcentoj]] sekve de la [[buleo]] de papo [[Pio la 5-a]] ''Quo primum'' de [[1570]]: de tiam la tuta Latina Eklezio utiligas la [[Roma Meslibro|Roman Meslibron]] escepte de tiuj diocezoj kaj religiaj ordenoj kiuj posedis sian propran meslibron ekde antikvaj tempoj. Estas la kazo de la [[Mozaraba rito]] por la diocezo de [[Toledo]], de la [[Rito de Braga]], de la roma-liona meslibro por la diocezo de [[Liono]] (kie, tamen, nun estas akceptata nur tiu roma), de la [[Ambrozia rito]] de [[Milano]], kiuj supervivas ĝis niaj tagoj. Kune kun tiuj diocezoj ankaŭ kelkaj religiaj ordenoj konservas sian meslibron: la [[Kartuzianoj]], [[Cistercianoj]] [[Dominikanoj]] kaj [[Karmelanoj]]. == La diversaj meslibroj == [[Dosiero:Missal.jpg|eta|200px|maldekstra|Roma Meslibro.]] El vidpunkto de la enhavo ne ekzistas meslibro unika kaj unuforma, sed tiom da meslibroj kiom da eŭkaristiaj ritoj aparte kultataj. Sammaniere, la [[Roma Meslibro]] estas la libro por la mescelebro laŭ la rito de la [[Katolika Eklezio]] ''de la [[roma rito]]'', sed oni parolas ankaŭ pri “Trenta Meslibro” por la meslibro promulgita sekve de la [[Koncilio de Trento]], pri "[[Ambrozia meslibro]]" utiligita de la diocezo de Milano, pri meslibro ''dominikana'', ''kartuzia'', ''visigota'', ktp. Ĉiuj tiuj meslibroj estas la rezulto de duobla tendenco, praktika kaj identiga. La praktika tendenco konsistas en la kunigo en unika libro de ĉiuj eroj bezonataj por la eŭkaristia celebro dum la [[liturgia jaro]]. La identiga tendenco rimarkas la bezonon kunigi la elementojn tipajn kiuj faras la identecon de iu rito kaj ĝin distingas kaj el aliaj ritaj familioj kaj el aliaj eldonoj de la meslibro spite de sia aparteno al la sama rita familio. == Meslibroj en aliaj kristanaj konfesioj == Analogie kun la latinaj meslibroj, kelkaj kristanaj konfesioj naskiĝintaj el la protestanta [[Reformacio]] eldonis librojn ordigantajn la ritojn de sia eŭkaristia liturgio en ''naciaj lingvoj''. Cele de sindistingo kaj de doktrina kaj eklezia opono al la ''“roma meso”,'' tiuj libroj ne prenis la nomon de ''“meslibroj”''. Okazis nur tre malfrue ke la termino, jam perdinte sian dekomencan konfesian signifon, estis readoptita ĉe iuj eklezioj estiĝintaj el la Reformacio. Ĉe [[Luteranismo]]. [[Marteno Lutero]] rilate ekleziajn preĝojn verkis ''Von ordnung des Gottesdienst'' (Pri la regulo de la diservo) kaj ''Formulae Missæ'' (Pri la formulo de la meso). Laŭ la spirito de tiuj verkoj, en 1525, okazis la unuaj celebrado de la ''«germana meso»,'' kies «ordo» estis promulgita en 1526 kaj utilos al la luteranaj eklezioj por la sekvantaj jarcentoj. Sur la spiritoj de tiuj reformoj estas bazita la hodiaŭa luterana meslibro. Ĉe [[Anglikanismo]]. La 11-an de julio de [[1533]]. papo [[Klemento la 7-a]] ekskomunikis [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henrikon la 8-an de Anglio]], kiu kontraŭleĝe estis regeedziĝinta: ''estis la naskiĝo de Anglikanismo!'' Eklezio sendependa el [[Romo]] de tuj ĝi organiziĝis nivele de hierarkio, poste nivele de doktrino kaj fine nivele de oficiala preĝo. La ĉefepiskopo de [[Canterbury]], Thomas Cranmer, estis la arkitekto de la ''Book of Common Prayer'' (dirita «meslibro de Kranmer») en 1549. Tiu meslibro, anglalingva, estis vaste reviziita 1559 kaj en 1562. Ĝi spertis longan evoluon ĝis la hodiaŭaj tempoj kaj estas hodiaŭ utiligata, krom de la Anglikanismo, ankaŭ de [[Episkopanismo|episkopana]] kaj [[Metodistoj|metodista]] eklezioj de Usono. == Vidu ankaŭ == * [[Eŭkaristio]] * [[Reformacio]] * [[Roma Meslibro]] * [[Gradualo]] * [[Breviero]] * [[Meso (diservo)|Meso]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.maranatha.it/MessaleRomano/coverpage.htm La roma meslibro] * [http://ffyl.uncu.edu.ar/departamentos/filosofia/centros/cefim/Ordinarium%201474.pdf [[Ordinariumo]] de la meso laŭ la roma meslibro de 1474] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927032051/http://ffyl.uncu.edu.ar/departamentos/filosofia/centros/cefim/Ordinarium%201474.pdf |date=2007-09-27 }} * [http://www.scrinium.org/scrinium/Opere.php?idProgetto=1&idOpera=2&idLingua=1 Manuskripto de la 15-a jarcento honore de [[Aleksandro la 6-a]].] [[Kategorio:Religiaj objektoj]] [[Kategorio:Eŭkaristio]] lic53qafva6vasj2kchb4pv3tzm43sf 0 452065 9454961 9212798 2026-08-16T15:52:45Z Sj1mor 12103 9454961 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|teksto=La mallongigo [[VS]] en Saxon VS staras por la svisa [[Kantono Valezo]]. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub '''[[Saxon]]'''}} {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Saxon |blazono=[[Dosiero:CHE Saxon COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Saxon</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Saxon |bildo=[[Dosiero:SaxonVS.jpeg|285ra|centre|<small>Saxon</small>]] |priskribo de bildo=Saxon |kantono=Valezo |distrikto=[[Martigny (distrikto)|Martigny]] |koord={{Koordinatoj gms|46|9|0|N|7|10|30|E}} |enloĝantoj=4698 |areo=23,23 |alteco=533 |poŝtkodo=1907 |kodo=6141 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Saxon 2007.png|285ra|centre|<small>Mapo de Saxon </small>]] |priskribo de mapo=Situa mapo de Saxon}} '''Saxon''' estas komunumo en la [[Martigny (distrikto)|distrikto Martigny]] en [[Kantono Valezo]], [[Svislando]]. Ĝi havis 4698 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011. == Geografio == La komunumo Saxon situas en la [[franca lingvo|franclingva]] Suba Valezo, oriente de la urbo [[Martigny]] ĉe la suda bordo de la rivero [[Rodano]] La komunumo konsistas el la vilaĝoj [[Saxon]] kaj [[Gottefrey]] kaj la setlejoj [[Bonatry]], [[Boveresse]], [[La Luy]], [[L'Arbarey]], [[Le Fa]], [[Le Pérose]], [[Les Oies]], [[Le Vaco]], [[Pierre Besse]], [[Sapainhaut]] kaj [[Tovassière]]. <ref>Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=579630&y=110981 Reta mapo 1:20000 de Swisstopo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 23,23 km², de kiuj 49,4 % estas kovritaj de [[arbaro]], 31,7% servas por [[agrikulturo]] kaj 10,8% por [[setlado]]. <ref>Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]</ref> == Najbaraj komunumoj == La komunumo Saxon limas en nordo al [[Saillon]], en oriento al [[Riddes]], en sudsudoriento al [[Bagnes]], en sudsudokcidento al [[Vollèges]], en okcidento al [[Charrat]], kaj en nordokcidento al [[Fully]]. == Trafiko == Tra Saxon pasas la kantona ĉefvojo n-ro 9 kaj laŭ la norda limo la [[svisa aŭtovojo A9]], al kiu la komunumo disponas pri propra alveturejo. La komunumo disponas pri [[Saxon (stacidomo)|stacidomo]] ĉe la trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Laŭzano]] al [[Siono]]. == Historio == La unua dokumenta mencio de Saxon datiĝas el la jaro [[1153]] kiel ''de Saxone''. Sur la teritorio de la komunumo estis trovitaj objektoj el la [[bronzepoko]] kaj pladaj tomboj kaj moneroj el la epoko de la merovidoj. Dum [[mezepoko]] en Saxon ekzistis burgo, de kiu restis nur la turo. Saxon estis kune kun Entremont vicsenjorujo kaj poste senjorujo de la eklezio, kiun la militistoj de Saxon de [[1163]] ĝis [[1352]] administris kiel [[feŭdo]]. En la jaro [[1263]] Saxon fariĝis savoja subvoktejo, kiu en la jaro [[1475]] estis konkerita de kaj submetita al la Supraj Valezaj Dekonoj kaj atribuita ĝis la [[Helveta Revolucio]] de [[1798]] administra al la Voktejo Saint-Maurice kaj armee al la Flago de Entremont.<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2736.php ''Bernard Truffer'': ''Saxon'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2012-06-26)]</ref> == Vidu ankaŭ == * Aliaj lokoj kun la nomo [[Saxon]] * [[Saxon (stacidomo)]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.saxon.ch Oficiala retejo de la komunumo Saxon] {{Komunejokat|Saxon}} <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---><br /> {{Navigilo:Komunumoj de la Distrikto Martigny}} bc699dhjoh0geh5fe701l82uuuxmvf8 0 457417 9455268 9330255 2026-08-17T07:51:13Z Sj1mor 12103 9455268 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero}} La '''Elzbach''' aŭ '''Elz''' estas 58,9 km longa maldekstra [[alfluanto]] de la [[Mozelo]] en la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Ĝi havas sian fonton en la alta [[Ejfelo]] piede de la monto [[Hochkelberg]] apud [[Bereborn]]. Ĝia [[akvokolekta areo|akvokolekta baseno]] havas surfacon de 220,7 km². Ĝi alfluas en [[Moselkern]] la Mozelon. == Etimologio == [[Dosiero:MonrealHaeuserAmElzbach.JPG|eta|maldekstra|Trabfakaj domoj apud la rivero Elz en [[Monreal]]]] [[Dosiero:Burg Eltz 2005.jpg|eta|La rivero Elz kaj la [[Burgo Eltz]]]] La nomo „Elz“ aus „Eltz“ verŝajne estas de kelta origino. Sed ankaŭ povas esti ke la [[malnovgermana lingvo|malnovgermana]] vorto por [[alno]] „Els“ aŭ “Else” povas esti la origino de la nomo. Alnoj ofte kreskas en la regiono. Ankaŭ la fonta teritorio de la rojo apud la vilaĝo [[Bereborn]] en la montaro [[Ejfelo]] nomiĝas ''In den Erlen'' (t.e. en la alnoj). Jam la romia poeto [[Ausonius]] en la jaro 372 p.K. priskribas la riveron. La latina nomo estis ''Alisontia''.<ref>[[Ausonius]], [[Mosella (Ausonius)|Mosella]] 371.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Alfluantoj de Mozelo]] [[Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato]] gvsuntc80ehpglkim5sk843lazax1p3 0 457672 9455258 9245121 2026-08-17T07:43:57Z Sj1mor 12103 9455258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Portreto de José Amador de los Ríos en la revuo La Ilustración Española y Americana de 1878 }} '''José Amador de los Ríos y Serrano''' ([[Baena]], [[30-a de aprilo]] de [[1818]] - [[Sevilo]], [[17-a de februaro]] de [[1878]]), historiisto, kritikisto pri literaturo kaj arkeologo hispana. == Biografio == Filo de María del Carmen Serrano kaj la skulptisto de [[Baena]] José Amador de los Ríos.<ref> kiu translokiĝis al [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] en [[1827]] pro politiko</ref> Studis en [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] Beletron kaj Filozofion. En [[1832]] la patro iĝis skulptisto de Reĝaj Lokoj kaj la familio translokiĝis al [[Madrido]]. Plu studis en la Lernejo San Isidro kaj en la [[Reĝa Akademio de Beletroj de Sankta Fernando]] por lerni pentrarton el [[Federico de Madrazo]]. Tiam li jam verkis poezion kaj legis la hispanajn kronikarojn kaj la ''Historia'' de [[Juan de Mariana]]. Li studis la francan kaj italan kaj literaturon en le [[Ateneo de Madrido|Ateneo madrida]] el [[José Madrazo]] kaj [[Alberto Lista]], en kies klaso pri [[teatro]] de la kurso de 1836-37 ekhavis ideon prilabori ''Historia de la Literatura Española'' kiun li publikigis en 1841-42 tradukinte kaj ampleksigante la hispanan parton de la ''Histoire de la Littérature du Midi'' (París 1813) de la svisa [[Simonde de Sismondi]]. Post la morto de [[Fernando la 7-a]] en [[1833]], lia ŝanĝiĝema patro, kiu finfaris karieron je 47 jaroj, translokiĝis denove en 1837 al Sevilo. En Sevilo, José Amador esploris la Biblioteca Colombina kie priserĉis ĉiajn historiajn kaj literaturajn kodeksojn. Li ankaŭ partoprenis en babilrondoj kaj publikigis ''Colección de poesías escogidas'' kaj estis nomumita honora akademiano de la Reĝa Akademio Sevila de Beletroj en [[1839]]. Samjare li publikigis sian unuan libron, nome ''Colección de poesías escogidas'' (poezia antologio), ĉe Juan José Bueno. En 1840 li edziĝis al María Juana Fernández de Villalta, kun kiu li havos kvar filojn kaj unu filino, Isabel Matilde, kiu iĝos edzino de Francisco Fernández y González, saĝulo kaj rektoro de la Centra [[Universitato de Madrido]]. La aliaj kvar estas Alfonso;<ref> militoficiro kiu mortis la [[30an de januaro]] de [[1876]] pro granadeksplodo en Santa Bárbara de Oteiza</ref> Gonzalo,<ref> kuracisto kaj reĝa funkciulo, mortiĝis en junio samjare zorge de malsanuloj en Kubo</ref> Ramiro<ref>fama arkitekto kiu okupis gravajn postenojn kaj partoprenis en diversaj universalaj ekspozicioj</ref> kaj Rodrigo, verkisto, historiisto, orientisto, advokato, akademiano, Direktoro de la [[Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio|Arkeologia Muzeo]], profesoro de la Jura Altlernejo kaj de la Akademio de Juro.<ref> mortis en 1918</ref> En 1842 li estis nomumita membro de Socioj de Baena kaj de Kordovo en 1844. Tiujare li publikigis ''Sevilla pintoresca'', kiu kolektas la plej gravajn monumentojn de la urbo, kaj premieris ''Empeños de amor y honra'', nome komedion. En 1845 li publikigis ''Toledo pintoresca'' kaj postenis kiel alta funkciulo por mezlernejoj. José Amador ekprofesoris en [[1848]], kiam ekinstruis Literaturon en la Centra Universitato de Madrido, kie li havis disĉiplojn kiaj [[Antonio Cánovas del Castillo]], [[Emilio Castelar]], [[José Canalejas]], [[Leopoldo Alas (Clarín)|Leopoldo Alas]] "Clarín" aŭ [[Marcelino Menéndez Pelayo]]. Ankaŭ en 1848 li publikigis ''Estudios históricos, políticos y literarios sobre los judíos de España'' (pri la hispanaj judoj), kiu estis tradukita al variaj lingvoj. Estis elektita akademiano de la [[Reĝa Akademio de Historio (Hispanio)|Reĝa Akademio de Historio]]. Li estis nomumita Sekretario de la Centra Komisiono pri Monumentoj, kio akompanos la publikigon de la majoritato de liaj pli ol 46 etendaj volumenoj. Amikiĝis kun [[Juan Valera]], [[Alberto Lista]], [[Alexandre Dumas (filo)|Aleksandro Dumas]], [[Alexandre Herculano]], [[Prosper Mérimée]]. Doktoro pri literaturo en 1850, en 1851 la Reĝa Akademio de Historio mendis al li eldonon de la ''Historia general y natural de las Indias, islas y tierra firme del mar Océano'' de [[Gonzalo Fernández de Oviedo]], kiun li finigis en 1856. Eldonis krome la ''Obras de Don Iñigo López de Mendoza, Marqués de Santillana'', kiun li finpublikigis en 1855. En 1853 estis nomumita Profesoro de Eksterlanda Literaturo de la ''Ministerio de Gracia y Justicia'' kaj en 1856 estis nomumita Cenzuristo de Teatroj, ĝis 1861. Li ricevis diversajn altrangajn postenojn en universitatoj el 1857 al 1868, kiam li estis elpostenigita de la revolucio "[[La Gloriosa]]" dum malmulta tempo, ĉar li estis repostenigita post nur du jaroj. En 1861 li publikigis la unuan volumenon de sia ''Historia crítica de la literatura española'', dediĉita al la latina literaturo kaj al la poezio de epoko visigota pagita de la reĝino [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a]], kun kiu li ofte renkontiĝis. En 1859 li ekformis parton de la [[Reĝa Akademio de Beletroj de Sankta Fernando]] pere de diskurso "De la arquitectura mudéjar" (pri [[mudeĥara]] arkitekturo), kie oni uzis la unuan fojon tian terminon por klasigi tipon de arto kiu jam ekaperis en lia ''Toledo pintoresca'' (1845). En 1860 ekpublikigis ''Historia de la Villa y Corte de Madrid'' en kvar volumenoj, el kiuj la lasta de 1864, kun Juan de Dios de la Rada y Delgado kaj Cayetano Rosell. Membro de la [[Unión Liberal]], partoprenis en aktiva [[politiko]]: li estis deputito el [[Almería]] en 1863,<ref> pro absoluta majoritato de 243 voĉdonoj el 361, ene de la partio Unión Liberal</ref> kvankam li postenis malpli ol unu jaro. En 1868 li estis elektita direktoro de la Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio, sed li demiziis post "[[La Gloriosa]]" ĉar li estis elpostenigita la [[4an de decembro]] kiel rektoro de la Universitato; lia filo Rodrigo okupos poste tiun postenon. Li ekverkis ''Historia social, política y religiosa de los judíos en España y Portugal'', kiu publikiĝos en 1875-76 en tri volumenoj. En 1870 li rericevis universitatan profesorecon danke al [[Juan Valera]] kaj altrangan postenon pri eduksistemo en 1874. En 1876 mortiĝis lia filoj Alfonso kaj Gonzalo. Partoprenis kiel fondinto en la Geografia Societo de Madrido, sed pro santialoj li devis rezigni pri ĉiaj taskoj; abandonis Madridon kaj iris sekve al Kordovo, Malago kaj Sevilo. Li mortiĝis la 17an de februaro kaj estis entombigita en la kapelo de la Universitato sevila. Li estis multrfaka homo (poeto iom malbonkvalita, aŭtoro de tri historiaj teatraĵoj, tradukisto) sed konata ĉefe kiel historiisto de la antikva hispana literaturo, arthistoriisto kaj arkeologo. Li estis ankaŭ amatora pentristo. == Arkeologa kaj arta agado == En [[1839]] reprezentis la Sevilan Akademion en la elfosado de [[Italiko]], direktita de alia membro de tiu, nome Ivo de la Cortina. Post kvin jaroj, li estis elpostenigita kaj Amador de los Ríos ekokupiĝis. Publikigis la menciitan ''Sevilla pintoresca'' ([[1844]]), promeno tra la plej gravaj monumentoj sevilaj, kaj verkis verkojn kiu konserviĝas kiel manuskripto en la [[Arkeologia Muzeo de Sevilo]]: ''Italica: Historia de esta ciudad famosa, desde su fundación hasta nuestros días, con todos sus descubrimientos'' ([[1845]]). En [[1846]] aliĝis kiel dezajnisto al la elfosejo lia frato Demetrio de los Ríos, ĵus licenciito pri Arkitekturo. Tiu estris la elfosejon el [[1860]] al [[1875]] kaj publikigis ''Memoria arqueológico-descriptiva del anfiteatro de Itálica'' ([[1862]]), kie li inkludis ankaŭ dezajnojn de Ivo de la Cortina kaj de lia frato José. En [[1848]] li publikigis ''Estudios históricos, políticos y literarios sobre los judíos de España'' kaj estis nomumita Akademiano de la Reĝa Akademio pri Historio. En [[1858]] li eniris ankaŭ en la [[Reĝa Akademio de Beletroj de Sankta Fernando]] per diskurso (''De la arquitectura mudéjar'') en kies titolo enkondukis la koncepton [[mudeĥara arto]], jam difinita de li mem en sia verko ''Toledo pintoresca'' ([[1845]]) por aludi la arton de araboj en kristanaj teroj. === Trezoro de Guarrazar === Li intervenis sukcese en [[1859]] por revenigi la [[Trezoro de Guarrazar|visigotan trezoro de Guarrazar]] ([[Toledo]]), vendita en [[Francio]]n senpermese de la hispana ŝtato. Krome li ordonis elfosaĵon en la loko de la trovo kaj tie oni malkovris funebran skribaĵon kie, kun Aureliano Fernández-Guerra, identigis versojn de Eugenio de Toledo. Pri tio ĉio li verkis ''El arte latino-bizantino en España y las coronas visigodas de Guarrazar: Ensayo histórico crítico'' (Madrid 1861), parte kiel reago al la ''Description du Trésor de Guarrazar'' publikita antaŭ unu jaro de Ferdinand de Lasteyrie kie tiu defendis, ke la tekniko de la ''cloisonné'' estis fremda en [[Iberio]]. Krome li identigis kun Pedro de Madrazo y Kuntz la nomon de la visigota reĝo [[Suintila]] en unu el la kronoj. === Nacia Arkeologia Muzeo === Li kunlaboris kun J. A. de la Rada y Delgado en ''Historia de la Villa y Corte de Madrid''. Tie li defendis la kreadon de Nacia Muzeo de Antikvaĵoj, ĉar la koncernaj departementoj de la Nacia Biblioteko kaj de la Reĝa Akademio de Historio jam ne sufiĉis; Emil Hübner, kiu estis tiam en Hispanio kolekte de latinaj epigrafioj, apogis la projekton kaj la [[Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio|Nacia Arkeologia Muzeo]] estis kreita finfine en [[1867]]; post unu jaron José Amador iĝis direktoro, kvankam li demiziis pro la [[revolucio de 1868]]. == Verkoj == * ''Colección de poesías escogidas'' (Sevilla, 1839). * ''Historia de la literatura española escrita en francés por Sismonde [sic] de Sismondi ; principiada a traducir, anotar y completar por José Lorenzo Figueroa y proseguida por José Amador de los Ríos'' Sevilla: Imprenta de Álvarez y Compañía, 1841-1842. * ''Sevilla pintoresca o Descripción de sus más célebres monumentos artísticos... teniendo presentes los apuntes de Juan Colom y Colom... ornada con... vistas de los principales edificios, dibujadas por Joaquin Dominguez Becquer y Antonio Brabo'' (Sevilla: Francisco Álvarez, 1844). * ''Toledo pintoresco o Descripción de sus más célebres monumentos'' (Madrid: Ignacio Boix, 1845). * ''Italica: Historia de esta ciudad famosa, desde su fundación hasta nuestros días, con todos sus descubrimientos'', manuscrito de 1845. * ''Estudios históricos, políticos y literarios sobre los judíos de España'', 1848. * Edición de la ''Historia general y natural de las Indias, islas y tierra firme del mar Océano'' de [[Gonzalo Fernández de Oviedo]], Madrid: Real Academia de la Historia, 1851-1855. * Edición de las ''Obras de Don Iñigo López de Mendoza, Marqués de Santillana'', con biografía, notas y comentarios en cuatro volúmenes, que termina de publicar en 1855. * ''El arte latino-bizantino en España y las coronas visigodas de Guarrazar: Ensayo histórico crítico'' (Madrid: Imprenta Nacional, 1861). * Con Juan de Dios de la Rada y Delgado y Cayetano Rosell, ''Historia de la Villa y Corte de Madrid'', 1861, segunda edición en 1867. * ''Historia crítica de la literatura española'' (1861-1865), 7 vol. * ''Historia social, política y religiosa de los judíos en España y Portugal'', 1875-76, trivolumena * ''La Casa-Lonja de Valencia del Cid'' Madrid: José Gil Dorregaray, 1876. * ''Estudios monumentales y arqueológicos'', 1877. * ''La Cámara Santa de la catedral de Oviedo y sus más antiguos monumentos artístico-industriales''. Madrid: José Gil Dorregaray, 1877. * ''Iglesias de San Salvador de Val-de-Dios y Parroquial de Sal Salvador de Priesca, en el Concejo de Villaviciosa (Asturias)'' Madrid, 1877. * ''El monasterio de San Juan de los Reyes en Toledo'' Madrid: José Gil Dorregaray, 1877 * ''Mosaicos gentílicos, mosaico de Galatea en Elche'' Madrid: José Gil Dorregaray, 1877. * ''Monumentos latino-bizantinos de Mérida'' Madrid: José Gil Dorregaray, 1877. * ''Ermita de Santa Cristina en el concejo de Pola de Lena (Asturias)'' Madrid: José Gil Dorregaray , 1877 * ''Iglesias de San Salvador de Val-de-Dios y parroquial de San Salvador de Priesca en el Concejo de Villaviciosa (Asturias)'' Madrid: José Gil Dorregaray, 1877. * ''Iglesia de San Miguel de Lillo y Palacio de Ramiro I, actualmente destinado á iglesia parroquial bajo el nombre de Santa María del Naranco (Asturias, Concejo de Oviedo)''. Madrid: José Gil Dorregaray, 1877. * ''Puerta Antigua de Bisagra en Toledo''. Madrid: José Gil Dorregaray, 1877 * ''Primeros monumentos religiosos del arte mahometano en Toledo: mezquitas llamadas del Santo Cristo de la Luz y de las Tornerías''. Madrid : José Gil Dorregaray, 1877 * ''Tríptico-Relicario del Monasterio Cisterciense de Piedra en Aragon'' Madrid, 1877. * Con su hijo Rodrigo Amador de los Rios y Villalta, ''Monumentos latino-bizantinos de Córdoba'' Madrid, 1879. * ''Memoria histórico-crítica sobre las tréguas celebradas en 1439 entre los Reyes de Castilla y de Granada leída en... la Real Academia de la Historia''. (Madrid: Real Academia de la Historia, 1879). * ''Poesías de Don José Amador de los Ríos'' precedidas de un prólogo de [[Juan Valera]] Madrid: Imp. y Librería de Eduardo Martínez, 1880. == Vidu ankaŭ == * [[Hispana literaturo de la Romantismo]] * [[Hispanlingva literaturo|Hispanlingvaj verkistoj]] * [[Romantikismo]] * [[Hispana literaturo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.educa.madrid.org/web/ies.sanisidro.madrid/ Madridaj lernejoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120530093852/http://www.educa.madrid.org/web/ies.sanisidro.madrid/ |date=2012-05-30 }} * [http://www.juanalfonsodebaena.org/index.php?page=jose-amador-de-los-rios Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131115030359/http://www.juanalfonsodebaena.org/index.php?page=jose-amador-de-los-rios |date=2013-11-15 }} * Acceso al tomo V de la [http://www.archive.org/stream/historiacrticad01unkngoog#page/n6/mode/2up Historio de hispana literaturo] * [http://cordobesesilustres.wikispaces.com/Jos%C3%A9+Amador+de+los+R%C3%ADos Kordovanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180723081207/https://cordobesesilustres.wikispaces.com/Jos%C3%A9+Amador+de+los+R%C3%ADos |date=2018-07-23 }} * [http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?numfields=1&field1=autor&field1val=%22Amador+de+los+R%C3%ADos%2c+Jos%C3%A9%22&field1Op=AND&exact=on&advanced=true&language=esEn Verkoj de José Amador de los Ríos] en la [[Biblioteca Digital Hispánica]] de la [[Biblioteca Nacional de España]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Amador de los Rios, Jose}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hispanaj romantismaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj historiistoj]] [[Kategorio:Literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Arthistoriistoj de Hispanio]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Akademio Hispana]] [[Kategorio:Politikistoj de Unión Liberal]] [[Kategorio:Deputitoj de Hispanio]] 22ry543c8zfwt713eqgdmyqw4msqbum 0 461566 9455262 9272608 2026-08-17T07:46:17Z Sj1mor 12103 9455262 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Schloss Crottorf Torbau.jpg|eta|upright=1.4|la pordega konstruaĵo de la kastelo]] La '''kastelo Crottorf''', aŭ ''kastelo Krottorf'' estas [[akvokastelo]] en la [[lando de Wildenburg]] situanta du kilometrojn okcidente de la loko [[Friesenhagen]], en la [[distrikto Altenkirchen (Westerwald)|distrikto Altenkirchen]]. Friesenhagen situas en la nordoeriento de [[Rejnlando-Palatinato]] proksime de la landlimo al [[Nordrejn-Vestfalio]]. Ĝi staras en la valo de la rivero [[Wisser]] sur fundamento de [[mezepoko|mezepoka]] akvoburgo, kiu estis menciita la unuan fojon en la komenco de la 14a jarcento. == Historio == [[Dosiero:SchlossKrottdorf.jpg|eta|tuĉa desegno de la kastelo de [[Renier Roidkin]], ĉ. 1725]] == Priskribo == [[Dosiero:Lageplan Schloss Crottorf.svg|eta|skizo de la kastelo]] === Pordega konstruaĵo kaj antaŭburgo === Feraj ankroj en formo de literoj montras la literojn S G V H V Z G H Z W kiu signifas '''S'''ebastian '''G'''raf '''v'''on '''H'''atzfeld '''u'''nd '''z'''u '''G'''leichen, '''H'''err '''z'''u '''W'''ildenburg (en esperanto: Sebastian, grafo de Hatzfeld kaj samtempe sinjoro de Wildenburg), la konstruiganto de la kastelo.<ref name="ebel6" >G. Ebel: Schloß Crottorf (Rheinland), S. 6.</ref> Super la arka enirejo videblas la blazono de la familio von Hatzfeld. === Interna burgo === [[Dosiero:Friesenhagen - Schloss Crottorf 01 ies.jpg|eta|la kerna konstruaĵo de la kastelo, okcidenta flanko]] == Literaturo == * Margot Bitterauf-Remy: '' Die Kunstdenkmäler des Kreises Altenkirchen'' (= ''[[Die Kunstdenkmäler der Rheinprovinz]]''. Band 16, Abt.&nbsp;1). L. Schwann, Düsseldorf 1935, S.&nbsp;48–58. * Gerhard Ebel: '' Schloß Crottorf (Rheinland). Kleiner Führer durch die Burghöfe und Mitteilungen aus der Chronik des Schlosses''. 13.&nbsp;Auflage. [Weyandt], [Hilchenbach] 1984. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} == Referencoj kaj unuopaj rimarkoj == {{Referencoj}} {{Koordinato|NS=50/54/20.52/N |EW=7/47/17.30/E |type=landmark |region=DE-RP}} [[Kategorio:Kulturmonumento de la distrikto Altenkirchen (Westerwald)]] [[Kategorio:Kastelo en Rejnlando-Palatinato|Crottdorf]] [[Kategorio:Konstruaĵo en la Westerwald]] [[Kategorio:Altenkirchen (Westerwald)]] [[Kategorio:Historio de la Westerwald]] s79hnn8whwxyee55h55i7wycgyaa2g8 0 478493 9454887 8577834 2026-08-16T13:24:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454887 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Argentine Bicentennial Logo.svg|eta|250px|Oficiala bildo de la celebro de la Ducentjariĝo.]] La '''Ducentjariĝo de Argentino''' aŭ en hispana ''Bicentenario de la República Argentina'' okazis la [[25-a de majo]] de [[2010]], ducent jarojn post la [[Revolucio de Majo]] de [[1810]] en kiu oni elpostenigis la [[Hispanio|hispanan]] [[vicreĝo]]n [[Baltasar Hidalgo de Cisneros]] kaj oni kreis unuan registaran ''Junta'' formitan de elstaraj reprezentantoj de la popolo de [[Bonaero]], kiu iĝis tiele la unua registaro de [[Argentino]]. La Revolucio de Majo en 1810 kaj la unua registaro argentina el [[25a de majo]] de [[1810]] ricevis (laŭ la tiamaj ebloj de transportoj) la apogon de malproksimaj urboj distance el Bonaero kiaj [[Tarija]], [[Mendoza]], [[Corrientes]] kaj [[Yapeyú]]. La plej parto de la tre etenda teritorio kiu aliĝis dekomence al la Revolucio de la 25a de majo de 1810 kunformis la [[Unuiĝintaj Provincoj de Rivero Plata]] (dekomenca nomo de Argentino kaj kiu ankoraŭ nun estas unu el la oficialaj nomoj de la lando). == Festo de la Ducentjariĝo == [[Dosiero:Bicentenario Argentina - Presidentes.jpg|eta|250px|Festo por la Ducentjariĝo de Argentino. De maldekstro dekstre, la prezidantoj de [[Sudameriko]]: [[Sebastián Piñera]] ([[Ĉilio]]), [[Rafael Correa]] ([[Ekvadoro]]), [[Cristina Fernández de Kirchner]] ([[Argentino]]), [[Fernando Lugo]] ([[Paragvajo]]), [[Evo Morales]] ([[Bolivio]]), [[Lula da Silva]] ([[Brazilo]]), [[Pepe Mujica]] ([[Urugvajo]]) kaj la Ĝenerala Sekretario [[Néstor Kirchner]] ([[Unasur]])]] En la urbo [[Bonaero]], la ŝtata registaro organizis la ĉefan eventon rememoran de la jaro kiu okazis ĉefe en aro de la plej grava strato de la urbo, nome la Avenuo 9a de Julio. La festo ekis la [[21-a de majo]] kaj finis la ''Ducentjariĝo Tago'', nome la [[25-a de majo]]. Kvankam la memoraĵo okazis dum la tuta [[2010]] en la tuta lando, tiu evento estis la unika kie estis reprezentataj la provincoj kaj landoj invititaj.<ref>http://www.bicentenario.argentina.ar/es/agenda/grandes-eventos/paseo-del-bicentenario-16.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119041346/http://www.bicentenario.argentina.ar/es/agenda/grandes-eventos/paseo-del-bicentenario-16.php |date=2012-01-19 }} Paseo del Bicentenario, alirita la 19an de majo de 2010, Bicentenario.argentina.ar 10a de majo de 2010.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Guzmán Carriquiry Lecour (2012). El bicentenario de la independencia de los países latinoamericanos. Encuentro. ISBN 9788499209968. [http://books.google.com/books?id=daU2JJzkIKsC] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bicentenario.argentina.ar/ Oficiala Portalo de la ''Bicentenario Argentino''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100212131536/http://www.bicentenario.argentina.ar/ |date=2010-02-12 }} * [http://www.treslineas.com.ar/bicentenario-t-3-1/ Novaĵoj pri la ''Bicentenario Argentino''] * [http://www.bicentenario.gov.ar/ Bicentenario] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130724165318/http://www.bicentenario.gov.ar/ |date=2013-07-24 }} * [http://www.bicentenarios.edu.ar/ Programo Bicentenarios] * [http://www.flickr.com/groups/bicentenarioargentino/ Grupo de Flickr kun fotoj de la festoj tutlandaj] * [http://notihistorico.blogspot.com/2010/03/bicentenario.html ¿Qué se conmemora en el Bicentenario?] * [http://www.lavoz.com.ar/noticias/politica/iluminan-el-coliseo-romano-por-el-bicentenario Iluminan el Coliseo romano por el Bicentenario-La Voz del Interior Córdoba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190821201816/https://www.lavoz.com.ar/noticias/politica/iluminan-el-coliseo-romano-por-el-bicentenario |date=2019-08-21 }} Konsultita la 24an de majo de 2010 * [http://www.youtube.com/watch?v=a0nRASOTwAg Parado de Mayo (Avenuo 9 de Julio)] * [http://www.youtube.com/watch?v=7faRDcGs6bo Video Mapping pri urbodomo] [[Kategorio:2010 en Argentino]] 64yxys881cq1re1p5jnakiy8sqwn2ys 0 478654 9454955 8338204 2026-08-16T15:49:28Z Sj1mor 12103 9454955 wikitext text/x-wiki {{ĝermo|franca politiko|sporto}} '''Listo de francaj ministroj pri junularo kaj sportoj''' arigas sinsekvajn ministrojn, subministrojn aŭ sub-subministrojn de la registaroj de la [[Kvina Respubliko de Francio|5-a respubliko]]. == [[Kvina Respubliko de Francio|5-a respubliko]] == Laŭ la strukturo de la francaj registaroj de la 5-a Respubliko, la respondeco pri junularo kaj sportoj estas ofte ligita al tiu de ''nacia edukado'' aŭ ''asocia vivo'', kelkfoje ĝi havas rangon de [[ministerio]] aŭ de [[subministro]]. De la 7-a de majo 2002 ĝis la 31-a de marto 2004 la respondeco estis partigita en du apartaj ministerioj : ''sportoj'' unuflanke, ''junularo, nacia edukado kaj esplorado'' aliflanke. De la 18-a de majo 2007 ĝis la 13-a de novembro 2010, la respondeco pri sportoj estis kunigita al tiu pri [[Listo de francaj ministroj pri sano|sano]], kiam la respondeco pri junularo estis konfidita en januaro 2009 al la alta komisarofico pri junularo fariĝinta en 2010 ministerio pri junularo kaj aktivaj solidarecoj. Post la 14-a de novembro 2010, la situacio refariĝis simila al tiu de 2002-2004. En la registaro de [[Jean-Marc Ayrault]] konsistigita la {{daton|16|majo|2012}}, la respondecoj pri ''junularo'', ''sportoj'', ''asocia vivo'' kaj ''popola edukado'' estis arigitaj en nur unu ministerio kun la rango de ministerio, revenante al sia historia plej komuna formo. La {{daton|2|aprilo|2014}} Manuel Valls en sia [[registaro de Manuel Valls|registaro]] aldonis malkutime politikon pri urbo kaj virinaj rajtoj. * 27-a de septembro 1958 - 11-a de junio 1963 : Maurice Herzog, alta komisaro pri junularo kaj sportoj. * 12-a de junio 1963 - 8-a de januaro 1966 : [[Maurice Herzog]], (UNR) subministro pri junularo kaj sportoj. * 8-a de januaro 1966 - 30-a de majo 1968 : [[François Missoffe]], (UNR) ministro pri junularo kaj sportoj. * 30-a de majo 1968 - 10-a de julio 1968 : [[Roland Nungesser]], (UDR) ministro pri junularo kaj sportoj. * 12-a de julio 1968 - 20-a de junio 1969 : [[Joseph Comiti]], (UDR) subministro ĉe la ĉefministro, komisiita pri junularo kaj sportoj. * 20-a de junio 1969 - 5-a de julio 1972 : [[Joseph Comiti]], (UDR) subministro ĉe la ĉefministro, komisiita pri junularo, sportoj kaj libertempoj. * 5-a de julio 1972 - 28-a de marto 1973 : [[Joseph Comiti]], (UDR) subministro ĉe la ĉefministro, komisiita pri junularo, sportoj kaj libertempoj. * 27-a de februaro 1974 - 27-a de majo 1974 : [[Joseph Comiti]], (UDR) subministro ĉe la ĉefministro, komisiita pri junularo kaj sportoj kaj libertempoj. * 1-a de marto 1974 - 27-a de majo 1974 : [[Pierre Mazeaud]], (UDR) subministro ĉe la ministro pri nacia edukado, komisiita pri junularo kaj sportoj. * 8-a de junio 1974 - 25-a de aŭgusto 1976 : [[Pierre Mazeaud]], (UDR) subministro ĉe la ministro pri vivkvalito, komisiita pri junularo kaj sportoj. * 5-a de aprilo 1978 - 22-a de majo 1981 : [[Jean-Pierre Soisson]], (PR) ministro pri junularo, sportoj kaj libertempoj. * 22-a de majo 1981 – 22-a de marto 1983 : [[Edwige Avice]], (PS) ministro delegita pri junularo kaj sportoj ĉe la ministro pri libertempo. * 23-a de julio 1984 - 20-a de marto 1986 :[[Alain Calmat]], (diversa maldekstro) (ministro delegita pri junularo kaj sportoj) * 20-a de marto 1986 - 10-a de majo 1988 : [[Christian Bergelin]], (RPR) subministro ĉe la ĉefministro, komisiita pri junularo kaj sportoj. * 10-a de majo 1988 - 16-a de majo 1991 : [[Lionel Jospin]], (PS) ministro pri nacia edukado, esplorado kaj sportoj, kun subministerio pri junularo kaj sportoj [[Roger Bambuck]] (civila socio). * 16-a de majo 1991 - 29-a de marto 1993 : [[Frédérique Bredin]], (PS) ministro pri junularo kaj sportoj. * 29-a de marto 1993 - 18-a de majo 1995 : [[Michèle Alliot-Marie]], (RPR) ministro pri junularo kaj sportoj. * 7-a de novembro 1995 - 4-a de junio 1997 : [[Guy Drut]], (RPR) ministro pri junularo kaj sportoj. * 4-a de junio 1997 - 7-a de majo 2002 : [[Marie-George Buffet]], (PCF) ministro pri junularo kaj sportoj. * 7-a de majo 2002 - 31-a de marto 2004 : [[Jean-François Lamour]], (UMP) ministro pri sportoj, [[Luc Ferry]] ministro pri junularo, nacia edukado kaj esplorado. * 31-a de marto 2004 - 18-a de majo 2007 : [[Jean-François Lamour]], (UMP) ministro pri junularo, sportoj kaj asocia vivo. * 18-a de majo 2007 - 13-a de novembro 2010 : [[Roselyne Bachelot|Roselyne Bachelot-Narquin]], (UMP) ministro pri sano, junularo (ĝis la 12-a de januaro 2009) kaj pri sportoj kun subministro komisiita pri sportoj [[Bernard Laporte]] de la 22-a de oktobro 2007 ĝis la 23-a de junio 2009 poste [[Rama Yade]] (UMP) ekde la 23-a de junio 2009. * 12-a de januaro 2009 - 22-a de marto 2010 : [[Martin Hirsch]], alta komisaro pri junularo. * 22-a de marto 2010 - 13-a de novembro 2010 : [[Marc-Philippe Daubresse]], (UMP) ministro pri junularo kaj aktivaj solidarecoj. * 14-a de novembro 2010 - 10-a de majo 2012 : [[Luc Chatel]], (UMP) ministro pri nacia edukado, junularo kaj asocia vivo, kun subministro komisiita pri junularo kaj asocia vivo [[Jeannette Bougrab]] (UMP). * 14-a de novembro 2010 - 26-a de septembro 2011 : [[Chantal Jouanno]], (UMP), ministro pri sportoj. * 26-a de septembro 2011 - 10-a de majo 2012 : [[David Douillet]], (UMP) ministro pri sportoj. * 16-a de majo 2012 - 31-a de marto 2014 : [[Valérie Fourneyron]], (PS) ministro pri sportoj, junularo, popola edukado kaj asocia vivo. * De la {{dato|2|aprilo|2014}} : [[Najat Vallaud-Belkacem]], (PS) ministro pri virinaj rajtoj, urbo, junularo kaj sportoj, kun subministro komisiita pri sportoj [[Thierry Braillard]] (PRG), de la {{dato|9|aprilo|2014}} . == Vidu ankaŭ == * [[Ministraroj de Francio]] == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} {{Ligiltabelo Francaj ministroj}} {{portalo|sporto}} [[Kategorio:Listoj de francaj ministroj|Junularo kaj sportoj]] [[Kategorio:Francaj ministroj pri sportoj|*]] [[Kategorio:Francaj ministroj pri junularo|*]] oqbercd3bmgigogimbzq35sgd3od7qa 0 483678 9455070 9425759 2026-08-16T20:24:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Ennio DE GIORGI''' estis itala matematikisto fama en la internacia scienca mondo. Li naskiĝis en [[Lecce]] la [[8an de februaro]] [[1928]] kaj forpasis la [[23an de oktobro]] en [[Pizo (Italio)|Pizo]]. == Biografio == Post la akiro de la [[diplomo|diplomiĝo]] ĉe la klasika liceo "Giuseppe Palmieri" de Lecce, li aliris studojn pri [[Inĝenierarto]] en Romo; sed baldaŭ elektis la kursojn de matematiko en kiu diplomiĝis en [[1950]]. Li ekfamiĝis ĉe la scienca medio kiam, en [[1957]], solvis la 19an [[Problemoj de Hilbert|problemon de Hilbert]] (solvita laŭ sendependa maniero kaj alimetode ankaŭ de [[John Nash]]), al kies solvo sin dediĉis laŭlonge de duonjarcento diversaj sciencaj matematikistoj. En [[1958]] de Giorgi konkurse venkis la katedron de “Matematika Analizo” ĉe la Universitato de [[Mesino]], sed la sekvantan jaron li estis invitita instrui ĉe la [[Normala Supera Lernejo de Pizo]], kie restis dum la tuta vivo. Per sia scienca aktiveco, ekde la esploroj pri ekvacioj al la partaj derivaĵoj, al kalkulo de la variaĵoj, al la geometria teorio de la mezuro, ĝis la lastaj studoj pri logiko kaj fundamentoj de la scienca, li malfermis perspektivojn antaŭe ne imageblajn por monda matematiko. La matematikisto ricevis nombrajn kaj prestiĝajn premiojn inter kiuj, en [[1960]] la [[Premio Caccioppoli]] de la [[Itala matematekista Unio]] <ref>[http://umi.dm.unibo.it/caccioppoli/index.html Premio Caccioppoli] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120120013701/http://umi.dm.unibo.it/caccioppoli/index.html |date=2012-01-20 }} en la sito UMI</ref>, en [[1973]], la [[Premio Presidente della Repubblica]] de la [[Nacia Akademio de la Linkoj]] kaj, en [[1990]], en [[Tel Aviv]], il [[Wolf-Premio pri Matematiko]], asignita al scienculoj kaj artistoj vivantaj. De Giorgi estis membro de la [[Nacia Akademio de la Linkoj]], de la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] kaj de la ''[[National Academy of Sciences]]'' de [[Usono]]. Krom granda matematekisto li estis homo de granda humaneco, kaj religia kredo kaj socia engaĝo. Ĉiam disponebla por la bezonulo de rimedoj kaj tempo. Li multe rezonis pri la rilatoj inter kredo kaj scienco, kies laŭ li unu aldonas al la alia harmonimaniere. Krome li batalis por ke la intelektuloj eniru defendon kaj disvastigon de la homaj rajtoj. Ali ankaŭ elspezis sian aŭtoritaton kaj prestiĝon por la liberigo de rusa matematikisto [[Leonid Plyushch]] kaj urugvaja [[José Luis Massera]]. {{Citaĵo|Ĉe la komenco kaj ĉe la fino ni trovas la misteron. Ni povas diri ke ni ekvidas la planon de Dio. Al tiu mistero la matematiko nin alproksimigas, sen Lin penetri.}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://cvgmt.sns.it/people/degiorgi Scuola Normale Superiore di Pisa Biografia di Ennio De Giorgi] * [http://cvgmt.sns.it/people/degiorgi/biografia/degiorgi.eng.html Ennio De Giorgi's Homepage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110527130553/http://cvgmt.sns.it/people/degiorgi/biografia/degiorgi.eng.html |date=2011-05-27 }} * [http://umi.dm.unibo.it/caccioppoli/vincitori-it.html#1960 Premio Caccioppoli 1960 a Ennio De Giorgi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304193156/http://umi.dm.unibo.it/caccioppoli/vincitori-it.html#1960 |date=2016-03-04 }} * [http://www.matematicamente.it/cultura/storia_della_matematica/dal_teorema_di_de_giorgi_-_nash_al_teorema_di_pitagora_200708291174/ Dal teorema di De Giorgi-Nash al teorema di Pitagora: un salto a ritroso di venticinque secoli segnati dalla costante ricerca della verità scientifica] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100522061504/http://www.matematicamente.it/cultura/storia_della_matematica/dal_teorema_di_de_giorgi_-_nash_al_teorema_di_pitagora_200708291174/ |date=2010-05-22 }} * [http://it.wikiversity.org/wiki/Biologia_teoretica#Ipotesi_per_una_soluzione:_la_teoria_dei_fondamenti_di_Ennio_De_Giorgi La teoria dei fondamenti di Ennio de Giorgi] * [http://www.matematicamente.it/cultura/storia_della_matematica/video_intervista_a_ennio_de_giorgi_200709061517/ Intervista video di Michele Emmer a Ennio De Giorgi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110525222428/http://www.matematicamente.it/cultura/storia_della_matematica/video_intervista_a_ennio_de_giorgi_200709061517/ |date=2011-05-25 }} * [http://magazine.enel.it/ReS/arretrati/index.asp?Datares=09/04/2003&NumRes=43 Ennio De Giorgi, scienziato e gentiluomo di Fabio Toscano] * {{en}}[http://www.ams.org/notices/199709/emmer.pdf Intervista con Ennio De Giorgi di Michele Emmer ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121021051154/http://www.ams.org/notices/199709/emmer.pdf |date=2012-10-21 }} * [http://www.quipo.it/netpaper/degiorgi1995.htm Ennio De Giorgi Rapporti tra matematica e altre forme del sapere umano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040622091655/http://www.quipo.it/netpaper/degiorgi1995.htm |date=2004-06-22 }} * [http://www.crm.sns.it/ Centro di ricerca matematica Ennio De Giorgi Matematica nelle Scienze Naturali e Sociali] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140525153711/http://crm.sns.it/ |date=2014-05-25 }} * [http://www.unile.it/ateneo/dipartimenti_ricerca/dipartimenti/dip_matematica.asp Dipartimento di matematica "ENNIO DE GIORGI"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080502113808/http://www.unile.it/ateneo/dipartimenti_ricerca/dipartimenti/dip_matematica.asp |date=2008-05-02 }} * [http://www.edizioniets.com/Scheda.asp?N=978-884671888-4 Video, in DvD allegato a un libro, dell'incontro tra Ennio De Giorgi e John Nash. Trento, 1996] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130514023353/http://www.edizioniets.com/Scheda.asp?N=978-884671888-4 |date=2013-05-14 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|De Giorgi, Ennio}} [[Kategorio:Nacia Akademio de la Linkoj]] [[Kategorio:Italaj matematikistoj]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri matematiko]] bdb0pg5ira7oibe7se826ypa3bjzxl2 0 502051 9454952 8766454 2026-08-16T15:45:29Z Sj1mor 12103 9454952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = Duko de Urbino | regado = | antaŭulo = | sekvanto = }} '''Federigo da Montefeltro''' (1422-1482) estis itala [[kondotiero]], [[aventuristo]], kaj [[grafo]] de Montefeltro, [[Urbino]], Castel Durante kaj Duko de Urbino de 1474 ĝis sia morto. Li uzis la grandegajn profitojn el sia militaj bataloj en la konservado de splenda kortego, sed, antaŭ ĉio, por konstruigi la Dukajn palacojn en [[Urbino]] kaj [[Gubbio]], celante plifortigi la militajn defendojn de la ŝtato ([[Duklando de Urbino]]) pere de la konstruado kaj renovigo de la fortikaĵoj kaj burgoj, krom starigi unu el la plej famaj bibliotekoj de la itala renesanco, eble la plej granda en Italio, post tiu de la [[Vatikana Biblioteko|Vatikano]] <!-- Kia nomiĝis tiu fama biblioteko? -->. Kiam li estis 16-jara li komencis sian karieron kiel kondotiero kune kun Niccolò Piccinino. En 1441, li distingiĝis dum la konkero de la Burgo de Sankta Leono, kiun Frederiko konservos ĝis la fino de sia vivo. Post la renonco de Piccinino, li iris al [[Pesaro]] por defendi la urbon kontraŭ ĝia plej granda malamiko en [[Markio (Italio)|Markio]], Sigismondo Pandolfo Malatesta (1417-1468), Senjoro de Rimini. En la [[22-a de julio]] [[1444]], lia duonfrato Oddantonio da Montefeltro (1428-1444), ĵuse kreita Duko de [[Urbino]] far la papo [[Eŭgeno la 4-a]] (1383-1447), estis murdita dum konspiracio. Federiko, kies partopreno en la komploto neniam malkovriĝis, tuje sieĝis la urbon de Urbino. Tamen, la financa situacio de la malgranda duklando estis en malordo, pro tio li daŭre monmilitis kiel soldulo. Lia unua batalo estis por [[Francisko Sforza]] (1401-1466) kun 300 kavaliroj. Federiko estis unu el la malmultaj tiamaj kondotieroj kies reputacio inspiris lojalecon al liaj sekvantoj. Dum la pago de Sforza, kies valoroj atingas 13.000 florenoj, dank'al la konkero de Pesaro, li ricevis Fossombrone kiel pagoparto, kaj tio furiozigis Sigismondon Pandolfo Malatesta. Malgraŭ la klopodoj de Federiko, la teritorioj de la Familio Sforza en Markio malmuntiĝis en la sekvantaj jaroj. Kiam Sforza foriris al [[Lombardio]], Sigismondo apogis ribelon en Fossombrone, sed Federiko ĝin konkeris post tri jaroj. == Belegaj prezentaĵoj en Youtube == * [https://www.youtube.com/watch?v=6gIyAzEwU7s La Studiolo de Federiko da Montefeltro] * [https://www.youtube.com/watch?v=q_aiZWIUz_8 Palaco duka el Urbino] * [https://www.youtube.com/watch?v=tgZY3wUotvQ La Renesanco el Federiko da Montefeltro] * [https://www.youtube.com/watch?v=59kqMv7EVRA Urbino] * [https://www.youtube.com/watch?v=U7VtCO7VFek Urbino, arto kaj historio] * [https://www.youtube.com/watch?v=z9Wec4Wmr1w La sekretoj de la studiolo de Federiko da Montefeltro] * [https://www.youtube.com/watch?v=q_aiZWIUz_8 Palaco duka el Urbino] == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://www.treccani.it/enciclopedia/federico-da-montefeltro-duca-di-urbino/ Enciclopedia Italiana] * [http://www.le-marche.com/Marche/html/montefel.htm Le marche.com] * [http://www.palazzo-medici.it/mediateca/en/Scheda_Federico_da_Montefeltro Palazzo Medici Riccardi] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/390693/Montefeltro-Family#ref59722 Encyclopædia Britannica] * [http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Italian%20Images/Single%20frames/Portraits/Federico_di_Montefeltro.htm Paradox place]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wga.hu/database/glossary/illustri/montef_f.html Web Gallery of Art] * [http://grandiopere.fcp.it/facsimili/la-bibbia-di-federico-da-montefeltro/ La Biblio de Federiko da Montefeltro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141104175143/http://grandiopere.fcp.it/facsimili/la-bibbia-di-federico-da-montefeltro/ |date=2014-11-04 }} * [http://www.paleopatologia.it/articoli/aticolo.php?recordID=22 Ekspluatado de la tombo de Federiko da Montefeltro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160602214115/http://www.paleopatologia.it/articoli/aticolo.php?recordID=22 |date=2016-06-02 }}, Paleopatologia.it * [https://inpress.lib.uiowa.edu/feminae/DetailsPage.aspx?Feminae_ID=28753 Federiko da Montefeltro kaj lia edzino], Universitato de Iowa * [http://books.google.com.br/books?id=-jptjvmUKXAC&pg=PA83&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=7ŭYVLD3KcfksASv14DwCg&ved=0CDgQ6AEwBA#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false Imago Triumphalis: The Function and Significance of Triumphal Imagery for ...], Margaret Ann Zaho * [http://books.google.com.br/books?id=rSCCq2DLMOAC&pg=PA150&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=7ŭYVLD3KcfksASv14DwCg&ved=0CD4Q6AEwBQ#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false Res: Anthropology and Aesthetics, 57/58: Spring/Autumn 2010], Francesco Pellizzi * [http://books.google.com.br/books?id=l-G7_zz2MRcC&pg=PA229&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=7ŭYVLD3KcfksASv14DwCg&ved=0CEMQ6AEwBg#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false The Montefeltro Conspiracy: A Renaissance Mystery Decoded], Marcello Simonetta * [http://books.google.com.br/books?id=PZ6NAQAAQBAJ&pg=PT473&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=7ŭYVLD3KcfksASv14DwCg&ved=0CFkQ6AEwCg#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false The Ugly Renaissance: Sex, Greed, Violence and Depravity in an Age of Beauty], Alexander Lee * [http://books.google.com.br/books?id=oIAfAgAAQBAJ&pg=PA142&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=s-1YVPLYIbX9sASTk4KQAw&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false Piero Della Francesca: Artist and Man], James R. Banker * [http://books.google.com.br/books?id=-PCw5quwyY0C&pg=PR21&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=s-1YVPLYIbX9sASTk4KQAw&ved=0CCEQ6AEwATgK#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false Patronage and Dynasty: The Rise of the Della Rovere in Renaissance Italy], Ian Verstegen * [http://books.google.com.br/books?id=VTV4XavCQRMC&pg=PA15&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=s-1YVPLYIbX9sASTk4KQAw&ved=0CCoQ6AEwAzgK#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false Urbino: The Story of a Renaissance City], June Osborne * [http://books.google.com.br/books?id=eglWKD0z7GcC&pg=PA354&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=s-1YVPLYIbX9sASTk4KQAw&ved=0CCUQ6AEwAjgK#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false Symbols of Power in Art], Paola Rapelli * [http://books.google.com.br/books?id=VU8WAAAAQBAJ&pg=PA251&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=s-1YVPLYIbX9sASTk4KQAw&ved=0CDwQ6AEwBjgK#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false Gardner's Art through the Ages: A Concise History of Western Art], Fred Kleiner * [http://books.google.com.br/books?id=wt4BtPVdcjAC&pg=PA82&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=s-1YVPLYIbX9sASTk4KQAw&ved=0CEIQ6AEwBzgK#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false Aesthetic Hybrids: Interpreting Carlo Crivelli's Ornamental Style] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141104191330/http://books.google.com.br/books?id=wt4BtPVdcjAC&pg=PA82&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=s-1YVPLYIbX9sASTk4KQAw&ved=0CEIQ6AEwBzgK#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false |date=2014-11-04 }}, Liliana Leopardi * [http://books.google.com.br/books?id=aRsGFSNXJ4AC&pg=PA107&dq=Federico+da+Montefeltro&hl=en&sa=X&ei=s-1YVPLYIbX9sASTk4KQAw&ved=0CEwQ6AEwCTgK#v=onepage&q=Federico%20da%20Montefeltro&f=false Great Buildings], DK Publishing {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Malpaga1.JPG|<center>Batalo de Molinella<br />[[25-a de julio]] [[1467]]</center> Peter_Paul_Ruben%27s_copy_of_the_lost_Battle_of_Anghiari.jpg|<center>Batalo de Anghiari<br />[[29-a de junio]] [[1440]]</center> Palazzo_Ducale,_Urbino.jpg|<center>Palaco duka en Urbino</center> Gubbio01.jpg|<center>Palaco duka en Gubbio</center> Barzizza-gasparino-salvioni-anton-fritz-1723.jpg|<center>[[Gasparino Barzizza|Gasparinus el Bergamo]]<br />([[1360]]-[[1431]])</center> Piazza Sant'Agostino Miele2.jpg|<center>[[Francesco Bussone]]<br />([[1382]]-[[1432]])</center> Portrait_du_pape_Eug%C3%A8ne_IV.jpg|<center>[[Eŭgeno la 4-a]]<br />([[1383]]-[[1447]])</center> Filippo_Maria_Visconti.jpg|<center>[[Filippo Maria Visconti]]<br />([[1392]]-[[1447]])</center> Alfonso-V-el-Magnanimo.jpg|<center>[[Alfonso la 5-a (Aragono)|Alfonso la 5-a]]<br />([[1396]]-[[1458]])</center> Cristofano_dell%27altissimo,_bartolomeo_colleoni,_ante_1568_(cropped).jpg|<center>[[Bartolomeo Colleoni]]<br />([[1400]]-[[1475]])</center> Francesco_Sforza.jpg|<center>[[Francisko Sforza]]<br />([[1401]]-[[1466]])</center> Melozzo_da_Forl%C3%AC_001.jpg|<center>[[Siksto la 4-a]]<br />([[1414]]-[[1484]])</center> Piero,_battesimo_di_cristo_04.jpg|<center>[[Piero della Francesca]]<br />([[1415]]-[[1492]])</center> Pietrobarbo.jpg|<center>[[Paŭlo la 2-a]]<br />([[1417]]-[[1471]])</center> SigismondoMalatesta.jpg|<center>[[Sigismondo Pandolfo Malatesta|Sigismondo P. Malatesta]]<br />([[1417]]-[[1468]])</center> Palazzo_Ducale,_Urbino.jpg|<center>[[Luciano Laurana]]<br />([[1420]]-[[1479]])</center> Coat of arms of Federico and Guidobaldo da Montefeltro.svg|<center>[[Oddantonio da Montefeltro]]<br />([[1428]]-[[1444]])</center> Ercole_I_d%27Este.jpg|<center>[[Herkulo la 1-a d'Este|Herkulo la 1-a]]<br />([[1431]]-[[1505]])</center> Nuremberg_Chronicles_f_238v_2_(Martinus_V).jpg|<center>[[Marteno la 5-a]]<br />([[1431]]-[[1417]])</center> La_rocca_di_San_Leo.JPG|<center>[[Francesco di Giorgio Martini|Francesco G. Martini]]<br />([[1439]]-[[1501]])</center> Robert_Malatesta.jpg|<center>[[Roberto Malatesta]]<br />([[1441]]-[[1442]])</center> Edward4.jpg|<center>[[Eduardo la 4-a (Anglio)|Eduardo la 4-a]]<br />([[1442]]-[[1483]])</center> Berruguete-Pedro-selfportrait.jpg|<center>[[Pedro Berruguete]]<br />([[1450]]-[[1504]])</center> Coat_of_arms_of_the_House_of_della_Rovere.svg|<center>[[Giovanni della Rovere]]<br />([[1457]]-[[1501]])</center> </Gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{portalo|Homoj|Historio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Italio|kondotiero|duko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Montefeltro, Federico da}} [[Kategorio:Italaj kondotieroj]] [[Kategorio:Dukoj de Urbino]] bgzhzhsv34ykis8ly33pj9p6nsvpnaa 0 504523 9454846 8527877 2026-08-16T12:35:43Z Sj1mor 12103 9454846 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Kaufman}}{{Informkesto gravulo}} '''Philip KAUFMAN''' (<!-- esperante: '''Filipo KAŬFMANO''': tia esperanta formo de la nomo akcepteblas se pruveblas esperantlingvaj literaturaj verkoj de aŭ pli li, kiuj uzas tiun esperantan nomformon - tiukaze necesas detalaj referencoj -->naskiĝis la [[23-an de oktobro]] [[1936]] en [[Ĉikago]], [[Usono]]) estas usona [[reĝisoro|filmreĝisoro]] kaj [[scenaro|scenaristo]]. Liaj filmoj estas [[novelo|novel]]adaptoj de diversaj [[ĝenro]]j. La plej granda lia sukceso estas ''[[La ĝusta substanco (filmo)|La ĝusta substanco]]'' kun ok nomumoj por [[Oskar-premio]]. == Filmoj reĝisoritaj de li == * [[2012]] – Hemingway & Gellhorn * [[2004]] – Twisted * [[2000]] – Quills * [[1993]] – Rising Sun * [[1990]] – Henry & June * [[1988]] – ''[[La netolerebla leĝero de estado (filmo)|La netolerebla leĝero de estado]] (The Unbearable Lightness of Being)'' * [[1983]] – ''[[La ĝusta substanco (filmo)|La ĝusta substanco]] (The Right Stuff)'' * [[1979]] – The Wanderers * [[1978]] – [[Invasion of the Body Snatchers]] * [[1974]] – The White Dawn * [[1972]] – The Great Northfield Minnesota Raid * [[1967]] – Fearless Frank * [[1964]] – Goldstein == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|0442241}} ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kaufman,Philip}} [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] czhhxp0okl05hkrrb19u9gxpii44vui 0 523101 9454959 9454717 2026-08-16T15:51:11Z Moldur 2507 misalo = meslibro 9454959 wikitext text/x-wiki {{Kunigu|Meslibroj de kristanaj eklezioj}} [[Dosiero:Modena, archivio capitolare, messale ms. O.I. 8, ultimo quarto del XII secolo.JPG|upright=1.4|eta|Modeno (Italio), Kapitola arkivo, Misalo de 12-a jarcento.]] '''Meslibro'''<ref>[[PIV]]: [https://vortaro.net/#meslibro_kd '''meslibro'''. Libro entenanta la preĝojn por la meso.]</ref> aŭ '''misalo'''<ref>[[PIV]]: [https://vortaro.net/#misalo_kd '''misal/o''' ^Z ✞ Libro, entenanta la riton k la preĝojn de la meso; meslibro.]</ref>, en la [[Katolika Eklezio]], estas libro entenanta ĉiujn informojn (tekstojn, preĝojn, kantojn, la gestojn kaj rubrikaĵojn) necesajn al la [[celebranto]] por la celebro de la [[Meso]] aŭ [[Eŭkaristio]] laŭ la [[Liturgia jaro de la Katolika Eklezio|liturgia jaro]]. == Origino == La misalo, dirita ''Missale plenum'' (misalo plena), aperis en la [[Latina Eklezio]] en la [[11-a jarcento]]. Ĝi naskiĝis pro la urĝo teni unuigitaj en unika libro diversajn publikaĵojn: la [[sakramentario]] kun eŭkaristiaj preĝoj (meskanono), la alvokoj kaj preĝoj, la [[Evangeliaro]], [[legaĵaro]] kaj [[epistolario]] por la bibliaj legaĵoj, kaj la [[Graduale|gradualo]] por la kantoj. Iom post iom laŭlonge de la jarcentoj la manuskriptoj integris ĉiujn tiujn partojn de la [[Meso (diservo)|meso]] en unika libro. Komence de 13-a jarcento, en la kristana scenejo aperis la [[Ordenoj almozantaj]]. Apartaĵo de tiuj komunumoj estas “esti itinerantaj kaj ne esti ligitaj al aparta loka eklezio-diocezo”. Ekzistis tiam granda malsameco de liturgiaj ritoj ene de la latina eklezio, tre malegalaj inter si jen en la formo jen en la kalendaro. Naskiĝis tial la bezono de unuigi kaj unuformigi la ritojn. La uzo de la ''Missale plenum'' disvastiĝas en la [[Latina Eklezio]] inter la jarcentoj 13-a kaj 15-a. Sekve de la [[papa buleo]] de [[Pio la 5-a]] ''Quo primum'' de [[1570]], la tuta latina eklezio utiligas la [[Roma meslibro|roman meslibron]], escepte en tiuj diocezaj kaj de tiuj religiaj ordenoj kiuj posedis sian propran riton sufiĉe antikvan. Estas la kazo de la [[mozaraba rito]] por la diocezo de [[Toledo]], la [[rito de Brago]], la misalo roma-liona de [[Liono]] (ĉesigita en [[1970]]) kaj la [[ambrozia rito]].vigla en la diocezo de [[Milano]]. Kune kun tiuj diocezoj, ankaŭ iuj religiaj ordenoj plu uzas siajn misalojn: [[Dominikanoj]], [[Kartuzianoj]], i [[Cistercianoj]], [[karmelanoj]]… == La diversaj misaloj == [[Dosiero:Missal.jpg|eta|upright=0.9|maldekstra|Roma misalo]] Rilate la enhavojn ne ekzistas misalo unika kaj unuforma, sed tiom da misaloj kiom da ritoj kiuj profitas de la rajto utiligi la propran. Tiel, la ''Roma misalo'' estas la libro de la [[Meso (diservo)|eŭkaristia celebro]] laŭ la rito de la [[Katolika Eklezio]] romrita, sed oni parolas ankaŭ pri ''Trenta misalo'', pri [[Ambrozia rito|Ambrozia misalo]], utiligata en la diocezo de [[Milano]], pri [[visigotoj|vizigota misalo]], ktp. Ĉiuj estas la rezulto de duobla tendenco praktika kaj identiga. Tiu praktika konsistas en la kunigo de ĉiuj libroj en unu, tiu identiga en la neceso establi elementojn komunajn kaj tipajn de ĉiu rito. == Misalo en aliaj kristanaj eklezioj == === Protestantismo === Analogie kun la latinaj misaloj, iuj reformaciaj eklezioj pretigis librojn establantajn la ritojn de siaj eŭkaristiaj liturgioj en vulgaraj lingvoj. Por sin distingi, kaj pro doktrina kaj eklezia oponoj al la “roma meso”, tiuj libroj ne prenis la titolon “misalo”. Nur malfrue tiu termino perdis sian komencan konfesian signifon, kaj tial ĝi povis esti adoptita de iuj protestantaj eklezioj. === Anglikanismo === La 11-an de julio de 1533, [[Klemento la 7-a]] ekskomunikis [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henrikon la 8-an]] pro ties skismo. La bezono de liturgia libro reflektanta la novan doktrinon de la nova Eklezio baldaŭ sentiĝis kaj [[Thomas Cranmer]] fariĝis en 1549 arkitekto de la [[Book of Common Prayer]] (kromnomita “misalo de Cranmer”). Tiu misalo, anglalingva, estis abunde reviziita en 1552, poste en 1559 kaj en 1562. == Liturgiaj libroj de la ortodoksa Eklezio == == Vidu ankaŭ == * [[Listo de la katolikaj liturgiaj libroj]] * [[Roma Meslibro]] * [[Graduale]] * [[Brevier-Legaĵoj]] * [[Sakramentario]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Missals}} * [http://www.maranatha.it/MessaleRomano/coverpage.htm La roma misalo] * [http://ffyl.uncu.edu.ar/departamentos/filosofia/centros/cefim/Ordinarium%201474.pdf Ordinariumo de meso en la roma misalo de 1474] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927032051/http://ffyl.uncu.edu.ar/departamentos/filosofia/centros/cefim/Ordinarium%201474.pdf |date=2007-09-27 }} * [http://www.scrinium.org/scrinium/Opere.php?idProgetto=1&idOpera=2&idLingua=1 La misalo de kristnasko, manuskripto skribita en la 5-a jarcento honore de papo Aleksandro la 6-a] [[Kategorio:Liturgio]] [[Kategorio:Liturgiaj katolikaj objektoj]] [[Kategorio:Katolika liturgio]] acxs75xqcd38u9ypdl0jkoldk7o6jca 0 523800 9455024 9258640 2026-08-16T18:22:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Elis Regina dum intervjuo kun Klaudio Kleiman (Revuo Expreso Imaginario). Bonaero, decembron de 1979 }} [[Dosiero:Elis-regina (1).jpg|eta|300px|Elis Reĝina]] '''Elis Regina''' (plena nomo: ''Elis Regina Carvalho Costa''; naskiĝinta la {{daton|17|marto|1945}} en [[Porto-Alegro]], [[Brazilo]]; mortinta la {{daton|19|januaro|1982}} en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], Brazilo) estis [[brazila muziko|brazila]] [[kantistino]] de [[bosanovo]] kaj [[ĵazo]], konsiderata kiel unu el la plej gravaj reprezentantoj de la [[Muziko Populara Brazila]]. Ŝian fruan morton en la aĝo de 36 jaroj kaŭzis trodozo de kokaino kaj alkoholo, kvankam oni pripensas la teorion, ke ŝi estis viktimo de la tiam reganta militista reĝimo diktatoreca.<ref name="TheBrazilian">[http://books.google.com/books?id=7MFD-EoTR7MC&pg=PA82&dq=%22Elis+Regina%22+dead+OR+death+OR+died&lr=&cd=2#v=onepage&q=%22Elis%20Regina%22%20dead%20OR%20death%20OR%20died&f=false|editorial=Temple Chris McGowan y Ricardo Pessanha: The Brazilian Sound: samba, bossa nova, and the popular music of Brazil University Press. p. 82]</ref> Multaj muzikistoj kaj recenzistoj ŝin rigardas kiel unu el la plej bonaj kantistoj de Brazilo.<ref name="TheBrazilian"/> == Vivo == [[Dosiero:Casa de infância de Elis Regina.jpg|eta|Domo de infanaĝo de Elis Regina (1945-1982) en Porto-Alegro]] Elis Regina naskiĝis en [[Porto-Alegro]] ([[federaciero]] [[Suda Rio-Grando]]) kaj devenis el etburĝaj cirkonstancoj. La kantistino komencis sian karieron jam infanaĝe: En ŝia naskiĝurbo ŝi komencis sian karieron kantante en la aĝo de 11 jaroj en la porinfana radioprogramo ''O Clube do Gurí'' de la radiostacio Farroupilha. Jam en la jaro [[1959]] ŝi kantetis en radioelsendoj de ''Rádio Gaúcha'' la aktualajn furoraĵojn. Malpli [[bosanovo]], kiu en suda Brazilo ne estis tiom konata, sed [[Bolero (muzikstilo)|bolerojn]] kaj rokmuzikajn baladojn. Sekvan jaron ŝi vojaĝis al [[Rio-de-Ĵanejro]], kie ŝi sonregistris sian unuan longdaŭran [[gramofondisko]]n, ''Viva a Brotolândia''. Ŝia unua provo enradikiĝi en [[Rio-de-Ĵanejro]] tamen finiĝis per seniluziiĝo. Ŝi ne trafis la guston de la loĝantoj de [[Rio-de-Ĵanejro]], kiuj plene estis sub la influo de la „malpasia“ bosanovo. Ŝi retiriĝis al [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], por perfektigi sian artan lertecon. Tio estis avantaĝa por ŝi, ĉar la muziko de tiu ĉi urbo pli kaj pli akiris gravecon tutlandan. Elis Regina atingis la konekton kun la nova, muzika medio. Ŝia dua disko estis "Poema de Amor" el 1962. En 1965 ŝi prezentis kune kun Jair Rodrigues en la mita spektaklo „''Dois na Bossa''“ kaj ankaŭ publikigis la sondiskon ''Dois na bossa'', per kiu ŝi rikoltis rekordan vendosumon tutlandan. En la aĝo de 20 jaroj ŝi gajnis pli ol 15.000 dolarojn ĉiumonate, estris sian televidprogramon, kiun ŝi sukcesigis. La tiel nomata Plej Granda Kantistino de Brazilo travivis sian sukceson utiligante la fruktojn de sia laboro. Ŝia spektaklo „''Falso Brilhante''“ apartenas al ŝiaj plej grandaj sukcesoj. En São Paulo pli ol 300.000 homoj spektis ŝiajn prezentadojn. En la muzikhistorion eniris la kunverkado de Elis Regina kun [[Antônio Carlos Jobim]], kun kiu ŝi en [[1974]] sonregistris kaj eldonis la albumon „''Elis & Tom''“, kiun la recenzistoj konsideris kiel unu el la plej bonaj sondiskoj de bosanovo. Ŝi kantis multajn komponaĵoj de „Tom“ Jobim, inter ili ankaŭ ''[[Águas de Março]]'', kiun en 2001 la legantoj de la gazeto ''[[Folha de S. Paulo|Folha de São Paulo]]'' balotis kiel plej bonan brazilan kanton de ĉiuj tempoj. Regina kaj Jobim ofte kantis la titolon dum koncertoj kaj televidprogramoj kiel duopo. La spektaklo „''Transversal do Tempo''“ (1978) havas preskaŭ ĉambromuzikajn trajtojn. La pecoj peras melankolian, insistan etoson. Elis Regina tamen ne nur daŭrigis siajn sukcesojn, sed ankaŭ atente sekvis novajn muzikajn evoluojn kaj prezentis ankaŭ per titoloj de nekonataj aŭtoroj. Multaj loĝantoj de Rio-de-Ĵanejro ne ĉiam ŝatis komprenigi al si ŝiajn turnojn kaj returnojn. La publika favoro restis ŝanceliĝa, ĝia inklino ne ĉiam estis certa. Elis Regina estis du fojojn geedziĝinta. El ŝia unua geedzeco kun muzikisto Ronaldo Bôscoli originas la filo João Marcelo Bôscoli. El ŝia dua geedzeco kun la brazila ĵazmuzikisto kaj pianisto César Camargo Mariano devenis Pedro Camargo Mariano kaj Maria Rita. La filino [[Maria Rita]] ekde 2003 ankaŭ estas sukcesa kiel kantistino. La kantoj, kiujn ŝi interpretis, enhavis ne malofte – por la brazila aŭskultantaro de la epoko senprobleme malĉifreblajn – kritikajn aludojn sur la militista diktatoreco dum la "plumbaj jaroj" ("anos de chumbo"), ekzemple en titoloj kiel "O Bêbado e a Equilibrista". Elis Regina ofte kritikis la brazilan [[diktatoreco]]n, kiu persekutis kaj pelis ekzilen multajn muzikistojn de ŝia generacio. En intervjuo de 1969 ŝi deklaris, ke Brazilo estas regata de "goriloj". Ŝia populareco gardis ŝin kontraŭ la malliberejo, sed finfine la aŭtoridatoj devigis ŝin kanti la nacian himnon, kio kompreneble vekis la koleron de multaj maldekstruloj brazilaj. Elis Regina evidente mortis pro [[trodozo]] de drogoj, trankviligiloj kaj alkoholo en 1982 en la aĝo de 36 jaroj.<ref>[http://www.funkhauseuropa.de/world_wide_music/kuenstlerlexikon/interpreten/elis_regina.phtml Künstlerlexikon: Elis Regina] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130516104934/http://www.funkhauseuropa.de/world_wide_music/kuenstlerlexikon/interpreten/elis_regina.phtml |date=2013-05-16 }}, WDR Funkhaus Europa (19-a de marto 2005)</ref> Onidire temus pri la kombinaĵo de malbonsortaj cirkonstancoj. Kvankam disvastiĝis novaĵoj, ke la ĉefkomando de la militista reĝimo murdigis ŝin, ĉar la dissendo de la oficiala raporto de ŝia aŭtopsio al la gazetaro prokrastiĝis tro multan tempon, pri la mortokaŭzo de Elis Regina restas nur supozoj. Ĝis la nuntempo oni ne scias precize, kio okazis en ŝia domo la tagon de ŝia morto. Ŝi estis entombigata sur la tombejo de Morumbi, kvartalo de San-Paŭlo. == Graveco kaj postefiko == Per Elis Regina komenciĝis generacio de muzikistoj, kies prezentado ne nur estis unudimensia kiel en la pasinteco. Ŝi volis sin prezenti pli multfaceta, ne nur per la voĉo, kaj ŝi ekscitis per sia prezentado pli sentojn, ol oni estis kutimiĝinta ĝis tiam. Elis Regina estis temperamentoplena, karismo- kaj ĉarmdisradia persono, kiu metis per sia prezentado novajn normojn. Ŝi estis nomata „Reĝino de [[MPB|Música Popular Brasileira]]“. Ŝia persona stilo ne nur estis stampita de ŝia voĉo, sed ankaŭ de ŝiaj gestaro, mienaro kaj kostumoj. Ŝia aperaĵo ne nepre estis stelula, sed sur la scenejo ŝi suferis vastan metamorfozon. Ŝi kantis [[bosanovo]]n, kvazaŭ ŝi volus forflugi per pasiaj movoj de siaj brakoj, kiuj similis helicopadelojn. Foje ŝi kuris pli ol du horojn senpaŭze super la scenejo. Ŝi ŝajnis esti mania de la muziko, kaj ŝia pasio ŝajnis esti senkompromisa. Per siaj multaj prezentadoj dum festivaloj ŝi sukcesis meti muzikistojn kaj verkistojn tiam ankoraŭ nekonatajn en la scenejolumon: [[Milton Nascimento]] (''Nada Será Como Antes''), [[Vinícius de Moraes]] kaj [[Baden Powell de Aquino]] (''Canto de Ossanha'') aŭ [[Edu Lobo]] (''Arrastão, Upa Neguinho''). Fine de la [[1960-aj]] kaj komence de la [[1970-aj]] jaroj Elis Regina helpis popularigi la verkadon de la [[tropikisma]] movado, registrante kantojn de muzikistoj kiel [[Gilberto Gil]]. En la [[portugala lingvo|portugallingvaj]] landoj oni pli kaj pli eldonas prezentadojn de Elis Regina sur [[lumdiskego]]. Je tio temas pri malnovaj registraĵoj, kiujn oni elspeze restaŭris ciferecige. == Diskaro == [[Dosiero:Elis_Regina.jpg|eta|350px|Monumento por Elis Regina en [[Porto-Alegro]]]] * [[1961]]: ''Viva a Brotolândia'' * [[1962]]: ''Poema de amor'' * [[1963]]: ''Ellis Regina'' * [[1963]]: ''O bem do amor'' * [[1965]]: ''Samba — Eu canto assim'' * [[1965]]: ''Dois na bossa'' * [[1965]]: ''O fino do fino'' * [[1966]]: ''Dois na bossa nº 2'' * [[1966]]: ''Elis'' * [[1967]]: ''Dois na bossa nº 3'' * [[1968]]: ''Elis'' * [[1969]]: ''Elis Regina in London'' * [[1969]]: ''Elis Regina & [[Toots Thielemans]]'' * [[1970]]: ''Em pleno verão'' * [[1971]]: ''Ela'' * [[1972]]: ''Elis'' * [[1973]]: ''Elis'' * [[1974]]: ''Elis'' * [[1974]]: ''[[Elis & Tom]]'' * [[1976]]: ''Falso brilhante'' * [[1977]]: ''Elis'' * [[1978]]: ''Transversal do tempo'' * [[1979]]: ''Essa mulher'' * [[1980]]: ''Saudade do Brasil'' * [[1980]]: ''Elis'' (kun la janto [[Tiro ao Álvaro]]) === Postmortaj publikaĵoj === * [[1982]]: ''Trem azul'' (registraĵo de la lasta koncerto de Elis el 1981) * [[1983]]: ''Vento de maio'' * [[1984]]: ''Luz das estrelas'' * [[1987]]: ''Personalidade: Elis Regina'' (eldonaĵo kiel [[gramofondisko]] kaj unua eldono kiel lumdisko en [[1987]] fare de Polygram Do Brasil, enhavanta kelkajn el ŝiaj sukcesoj). * [[1994]]: ''Elis Regina no “Fino da bossa”'' (memordiskaro de 3 lumdiskoj de rektaj registraĵoj de televidprogramo, inter la jaroj 1965 kaj 1967) * [[1995]]: ''Elis Regina ao vivo'' * [[1996]]: ''Eternamente Elis'' * [[2002]]: ''20 anos de saudade'' (kolekto da unuopaĵoj el la [[1960-aj]] kaj [[1970-aj]] jaroj). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.connectbrazil.com/elis/main/elisregina.htm Biografio de Elis Regina fare de Regina Echeverria (''Furacão Elis'') ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120425045458/http://www.connectbrazil.com/elis/main/elisregina.htm |date=2012-04-25 }} * [http://www.discogs.com/artist/Elis+Regina Diskaro de Elis Regina] * http://www.slipcue.com/music/brazil/elis.html * [http://www.youtube.com/watch?v=srfP2JlH6ls&feature=related Regina kaj Jobim en 1974 kun „''Águas de Março''“] ĉe [[YouTube]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Regina, Elis}} [[Kategorio:Brazilaj kantistoj]] [[Kategorio:Bosanovaj muzikistoj]] [[Kategorio:Ĵazmuzikistoj]] [[Kategorio:Brazilanoj]] cnb0esjmvwzkj7iu7zcs8ttsygxfhxg 0 525123 9454947 6708315 2026-08-16T15:34:17Z Thierry Saladin 1459 Aldono de etaj informoj 9454947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jacques Renard''' estas franca [[Aktoro|aktoro]], [[Reĝisoro|reĝisoro]] kaj [[Scenaristo|scenaristo]] naskiĝinta la [[6an de marto]] [[1944]] en [[Béthune]]. == Filmaro == === Aktoro === * [[1976]] : ''[[Monsieur Albert (filmo, 1976)|Monsieur Albert]]'', de Jacques Renard : Yves * [[1973]] : ''[[La Maman et la Putain]]'', de [[Jean Eustache]] : la amiko de Alexandre === Reĝisoro === * [[2012]] : ''[[Interdits d'enfants]] (TV). kun Prune Berge * [[2009]] : ''[[Un souvenir]]'' (TV) * [[2006]] : ''[[Le Doux Pays de mon enfance]]'' (TV) * [[2002]] : ''[[Une famille à tout prix]]'' (TV) * [[2000]] : ''[[Jeanne, Marie et les autres]]'' (TV) * [[2000]] : ''[[Les Déracinés]]'' (TV) * [[1994]] : ''[[3000 scénarios contre un virus]]'' * [[1990]] : ''[[Inventaires (filmo)|Inventaires]]'' * [[1985]] : ''[[Blanche et Marie (filmo)|Blanche et Marie]]'' * [[1982]] : ''[[Trois morts à zéro]]'' * [[1981]] : ''[[Mémoire de la mine et des mineurs]]'' * [[1976]] : ''[[Monsieur Albert (filmo, 1976)|Monsieur Albert]]'' === Scenaristo === * [[1985]] : ''[[Blanche et Marie (filmo)|Blanche et Marie]]'' * [[1976]] : ''[[Monsieur Albert (filmo, 1976)|Monsieur Albert]]'' == Anekdotoj == En la filmo "Interdits d'enfants" oni aŭdas malgrandan dialogon en [[Esperanto|esperanto]]. == Notoj kaj referencoj == Notindas, ke kiel dua help-kameraisto Jacques Renard partoprenis en la filmo de [[Jean-Pierre Melville]], [[L'Armée des Ombres]] (1969). {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.imdb.com/name/nm0719157/ Fiche IMDb] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] bs298dh6kwknhypvq79jy7znx5mmxgg 0 525135 9455051 8217787 2026-08-16T19:36:09Z Sj1mor 12103 9455051 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hajlajfo''' ({{Lang-en|highlife}}) estas danca kaj muzika stilo en [[Ganao]] kaj [[Sieraleono]], kiu estas trovebla ankaŭ en aliaj [[okcidentafrika]]j landoj. La originoj de hajlajfo troviĝas en la 1920-aj jaroj precipe en Ganao. Ekde ĉi tie la stilo disvastiĝis en aliajn landojn de Okcidentafriko. Karakterize por hajlajfo estas elementoj el la [[ĵazo]] kaj la uzado de malsamaj gitaroj. La nomo highlife aludas supozeble la personaron, por kiu oni ludis komence ĉi tiun distromuzikon, nome la regantan [[socia klaso|socian klason]] en la kolonioj (angle: ''High Society''). Hajlajfo ekestis kiel kunfandaĵo inter la tradiciaj elementoj de la muziko en [[Ganao]] kun la muzikinstrumentoj el [[Eŭropo]]. De ne troestimenda graveco je tio estis la membroj de la popolo de la [[Kruoj]], kiuj konatiĝis kiel maristoj sur eŭropaj ŝipoj kun la [[gitaro]] kaj ĝin enigis en sian propran muzikon. Ankaŭ aliaj popolgrupoj kiel [[Akanoj]] kaj [[Fanteoj]]. La [[Kolonio|kolonia administrado]] jam komence de la 20-a jarcento havis la intereson distri la proprajn trupojn kaj administrajn oficistojn en la kolonioj. Ili do edukis tiucele indiĝenajn muzikistojn por armemuzikaj bandoj kaj policorkestroj kaj ekipis ilin per eŭropaj muzikinstrumentoj. La ganaaj muzikistoj malvolvis el la tradiciaj ritmoj al ili konataj, lige kun pli kaj pli forte elpaŝaj elementoj el la ĵazo, novan muzikstilon, kiun ili ludis per plejparte eŭropdevena instrumentaro (eĉ per violonoj). En la 1950-aj jaroj la muzikistaroj ankaŭ enprenis afrikokubajn [[perkutinstrumento]]jn. En la muzikon eniris rapidega [[pulso (muziko)|pulso]], kiu estas ludebla laŭ diversaj manieroj.<ref>Christian Schulze, Jean Trouillet ''African Highlife'' (Linernotes) 1990</ref> == Selekto de hajlajfaj muzikistoj == * E. T. Mensah * Gyedu Ambolley * Jewel Ackah * Kojo Antwi * Net Brew * George Darko * Rex Gyamfi * Cardinal Rex Lawson * M. K. Frimpong * [[Fela Kuti]] * [[Victor Olaiya]] == Literaturo == * Wolfgang Bender: ''Der nigerianische Highlife: Musik und Kunst in der populären Kultur der 50er und 60er Jahre''. Edition Trickster/Hammer Verlag, Wuppertal 2007; ISBN 978-3-7795-0061-2 * Graeme Ewens: ''Africa O-Ye! A Celebration of African Music''. Guinness Publishing, Londono 1991; ISBN 978-0-306-80461-8 * Ronnie Graham: ''World of African Music: Stern's Guide to Contemporary African Music'' Pluto, Londono 1992; ISBN 0-7453-0552-0 == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Afrika muziko]] [[Kategorio:Stiloj de ĵazo]] [[Kategorio:Kulturo de Sieraleono]] [[Kategorio:Kulturo de Ganao]] 0zwt150mz2ysh25k2p4li7a9coey0od 0 537912 9454883 8212233 2026-08-16T13:14:55Z Kani 670 9454883 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Granda mielindikanto |dosiero = Greater Honeyguide, Gambia.jpg |dosiero2=Greater Honeyguide-1.jpg |priskribo de dosiero = Granda mielindikanto |koloro = pink |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |familio aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], [[1837]] |genro = ''[[Indicator]]'' |specio = ''Indicator indicator'' |specioj de subdivizio = genroj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=220px | dosiero2 larĝo=220px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Granda mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator indicator'') estas [[birdo]] de la familio de [[Mielindikantoj|Indikatoredoj]], paleotropisaj preskaŭpaserinaj [[birdoj]] rilataj al la [[pegedoj]]. Ties [[ordinara nomo|ordinara]] kaj scienca nomoj aludas al ties kutimaro gvidi homojn al abelkolonioj. La Granda mielindikanto estas loĝanta reproduktulo en [[subsahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en vario de [[habitato (ekologio)|habitatoj]] kiuj havas arbojn, speciale de malferma seka arbaro, sed ne en okcidentafrika [[pluvarbaro|ĝangalo]]. == Priskribo == [[Dosiero:Indicator indicator 1838, crop.jpg|maldekstra|eta|Plenkreska masklo ilustrita de Nicolas Huet]] La Granda mielindikanto estas ĉirkaŭ 20&nbsp;cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 50 g. Kiel ĉiuj mielindikantoj el [[Afriko]], ĝi havas rimarkindajn blankajn makulojn flanke de la [[vosto]]. La masklo havas malhelajn grizbrunajn suprajn partojn kaj blankajn subajn partojn, kun nigra [[gorĝo]]. La flugiloj estas strie blankecaj, kaj estas flava ŝultromakulo. La [[beko]] estas rozkolora. La ino estas pli senkolora kaj ne havas la nigran gorĝon. Ŝia beko estas nigreca. Nematuraj birdoj estas tre distingaj, havanta olivec-brunajn suprajn partojn kun blanka [[pugo]] kaj flavecaj gorĝo kaj supra brusto. == Manĝo == La Granda mielindikanto manĝas ĉefe el la enhavo de abelkolonioj (“abelujoj”): abelaj [[ovo]]j, [[larvo]]j kaj [[Pupo (zoologio)|pupoj]]; vaksovermoj; kaj [[abelvakso]]. Mielindikantoj estas inter la malmultaj birdoj kiuj povas digesti [[vakso]]n. Ĝi ofte asociiĝas kun aliaj mielindikantoj; nematuraj hegemoniaj plenkreskuloj, kaj nematuruloj de tiu specio dominas ĉiujn aliajn. Kiel ĉe aliaj mielindikantoj, la Granda mielindikanto eniras en abelujojn kiam la abeloj estas mallertaj frumatene, manĝas ĉe abandonitaj abelujoj (afrikaj abeloj abandonas abelujojn pli ofte ol tiuj de moderklimataj zonoj), kaj kadavromanĝas ĉe abelujoj rabataj de homoj aŭ de aliaj grandaj animaloj, ĉefe de melivoruloj. === Gvidado === Plej rimarkinda, ĝi ankaŭ gvidas homojn al abelujoj, por ke tiuj detruu ilin pli facile ol malgranda birdo kaj la birdo profitu la restaĵojn, kio sufiĉas al ĝi.<ref name="IsackReyer1989">{{cite journal | author=Isack, H. A. and H.-U. Reyer | title=Honeyguides and honey gatherers: interspecific communication in a symbiotic relationship | journal=Science | volume=243 | year=1989 | pages=1343–1346 | doi=10.1126/science.243.4896.1343 | pmid=17808267 | issue=4896 }}</ref> Gvidado estas neaŭtauvidebla kaj estas plej ofta ĉe nematuruloj kaj inoj ol ĉe masklaj plenkreskuloj. Ĵusa esplorado montris ke ne nur indikantoj povas gvidi homojn. Por ekhavi la homan kunlaboron la indikantoj alproksimiĝas al homoj dum elsendas bruan ''paroladon'' kaj flugas el arbo al arbo en direkto al la abelujoj. Sed krome, ili kapablas reagi al specifaj homaj sonoj, laŭ studo farita en [[Mozambiko]], pli precize en la Nacia Rezervejo Niassa, kie la popolo jaoj ankoraŭ kolektas mielon laŭ tradiciaj metodoj. Kiam ili klopodas loki kaj sekvi tiujn birdojn, la jaoj elsendas sonon ne uzata en alia kunteksto, nome ia trilo kaj grunto. Kiam ili uzas tiun sonon al la indikantoj, oni pliigas la probablon esti gvidataj de indikanto inter 33% kaj 66%, dum la totala probablo trovi abelujon ascendas el 17% al 54%. Estas tiele, reciproka komunikado inter indikantoj kaj personoj, ĉar tiuj kapablas atribui signifon al homa sono.<ref>Spottiswoode, C.N., Begg, K.S. y Begg, C.M. (2016). Reciprocal signaling in honeyguide-human mutualism. ''Science'', 22(353): 387–389. Citita en "Aves de España", Aves y naturaleza, nº 23, Madrido, 2017, paĝo 20.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=The Honeyguides|aŭtoro=Friedmann, Herbert|jaro=1955|eldoninto=U.S. National Museum (Bulletin 208)}} == Eksteraj ligiloj == * Greater honeyguide - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/474.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [http://www.youtube.com/watch?v=mVtSYRmlirg&annotation_id=annotation_736699&feature=iv YouTube Video: Honey Guide Bird(Amazing Partnership) Guiding humans to Beehive] * [http://www.youtube.com/watch?v=SN5igku_kGk&feature=related YouTube Video: BBC Talking to Strangers: honey birds] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Indicator_indicator.html Bildoj ĉe ADW] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] lwxvvl1tamj98igyzwrklbycs246v46 0 538204 9455260 9422683 2026-08-17T07:45:50Z Sj1mor 12103 9455260 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Log driving in Vancouver.jpg|eta|hochkant|flosigado en Kanado]]{{Polurinda}} '''Flosigado''' kaj '''drivigado''' signifas [[kargotransporto|transporto]] de drivantaj [[arbotrunko]]j, [[fendligno]] aŭ [[tranĉligno]] sur [[akvovojo]]j. Tiu transportmetodo estis kutima ĝis la komenco aŭ mezo de la 20a jarcento. Oni distingas, ĉu la [[ligno]] estis kunligita aŭ ne. Se ĝi estas kunligita temas pri'' flosigado'', se ne pri ''drivigado''. La arbotrunkoj estas kunligitaj al „flosaĵoj“ . Tielmaniere grandaj ligno-amasoj estas transportataj de [[flosisto]]j sur riveroj. La akvo ellavas certajn ŝtofojn el la trunkoj, ekzemple [[salo]]. Sekve de tio la ligno ne tiom kurbiĝas dum la posta sekigado. La laboro de flosisto estis kaj ankoraŭ estas danĝera laboro. Speciale danĝera estas la traflosado de [[vejro]]. La altecdiferenco de pli ol unu metro povas igi, ke la flosisto enprofundiĝis en la akvo. Malantaŭ la vejro ofte estas [[kirlo]]j kaj [[malprofundejo]]j. Ofte tie staras kolegojn, kiuj pretas helpi, se necese. == Historio == === Flosigado === [[Dosiero:Floesserei Oberrhein um 1600.jpg|eta|bildo de la flosigado sur la supra Rejno, ĉirkaŭ 1600. floso kun tabuloj kiel ŝarĝo <ref>Scheifele: ''Die Murgschifferschaft.'' 1988, p. 177.</ref>]] La flosigado kiel rimedo de lignotransporto estas tre malnova metio. Jam en la [[Malnova Testamento]] estas raportita, ke [[Hirama la Unua (Tiro)|Hiramo]], la reĝo de [[Tiro (urbo)|Tiro]] , ligno de [[cedro]]j kaj [[abio]]j per flosigado liveris trans la mediteraneo {{biblio|1 reĝ|5|23}}. La lignotransporto estis por [[Salomono]], kiu regis la [[reĝlando Izraelo]] de ĉ. 965 a. K. ĝis ĉ. 926 a. K. [[Teofrasto]] (''Hist. Plant.'' 5.8.2) raportis, kiel la [[Romia imperio|romianoj]] helpe de grandegaj [[floso]]j kiu havis 50 [[velo]]j, transportis [[konstruligno]]n de la insulo [[Korsiko]].<ref>[[Lionel Casson|Casson, Lionel]] (1995): „Ships and Seamanship in the Ancient World“, Johns Hopkins University Press, ISBN 978-0-8018-5130-8, S.&nbsp;4, Fn.&nbsp;2</ref> [[Dosiero:Tukinuittoa.jpg|eta|flosistoj en Suomujo dum la 1930aj jaroj]] [[Julius Cäsar]] raportis, ke la [[Helvetoj]] transas la [[Rejno]]n per flosoj. En malnovaj skribaĵoj estas legebla, ke la [[hungaroj]] dum ilia [[Hungaraj invadoj en Eŭropo|invadoj en Ĝermanujo]] en la jaro 926 faligis arbojn por fari flosojn en la [[Nigra arbaro]]. La kreskanta populacio fine de la mezepoko kaj la komencanta [[ŝipkonstruo]] kaŭzis malabundon de ligno ([[lignomankego]]); ligno estis transportita el pli kaj pli malproksimaj regionoj. Tio kaŭzas grandegan kreskon de la flosigado. Estas konsiderenda, ke la bezono de [[brulligno]] en la 18a jarcento estis multe pli granda ol de [[konstruligno]]. Tial ankaŭ kurbaj kaj miskrekintaj trunkoj estis flosigataj. Verŝajne la kulmino de la flosigado en Germanujo estis en la du duono de la 19a jarcento. Tiam la [[industriigo]] postulas multe de energio. Necesis ligno por energio kaj konstruado, sed apenaŭ ekzistis densan vojreton. [[Dosiero:Floss Traunsee.JPG|eta|flosistoj sur la lago Traun en Supra Aŭstrio, 1906]] Komence de la 20a jarcento la flosigado sur multaj riveroj estis preskaŭ malaperinta. La rapide kreskanta fervoja reto ebligis tiam rapidan transporton de ligno – ankaŭ al lokoj, kiuj ne situas ĉe por flosigado taŭga rivero (Vidu ankaŭ [[historio de la fervojo]]). === Drivigado === [[Dosiero:Triftwehr.jpg|eta|links|[[vejro]] sur la rivero [[Lauter (Rejno)|Wieslauter]] en [[Palatinato]]]]La tekniko de la divigado estas supozeble pli maljuna ol la flosigado de kunligitaj arbotrunkoj. Sed ne ekzistas dokumentitaj pruvoj. Ĉe la drivigado ligno etas ĵetita en iu loko de la rivero kaj ĉe iu pli suba loko ĝi estas elakvigita. Plej ofte oni transportas tiel brulignon. pli valora ligno estis flosigata. Oni dirvigis precipe en printempo kaj aŭtuno, ĉar la riveroj tiam havas pli da akvo. Ankaŭ oni fosis proprajn fosaĵojn. La plej fama estas la fosaĵo Elsterfloßgraben kunlongeco de 93&nbsp;km. Ĝi prizorgis la urbojn [[Merseburg]] kaj [[Lepsiko]] kun brulligno. La drivigado malaperis samtempe kun la flosigad en la mezo de la 20a jarcento sur mezeŭropaj riveroj <ref>Stephan Bammer und Claus Eder, ''Holzwirtschaft entlang der Isar'', Lenggries 2004, ISBN 3-9805665-8-7, S.58</ref>. == Ekzemploj de la disvastigado == === Rejno, Nekaro kaj flankriveroj === [[Dosiero:Johann-Adolf-Lasinsky-Koblenz-Ehrenbreitstein-1828-crop2.JPG|eta|[[Johann Adolf von Lasinsky|Lasinsky]] [[Koblenz-Ehrenbreitstein]], 1828]] [[Dosiero:Holländerfloß Modell Köln 01.jpg|eta|maketo de „holanda floso“]] [[Dosiero:WasserstubeNonnenwag3.jpg|eta|akvokolektejo Nonnenwag en la rivero [[Nagold (rivero)|Nagold]], 19a jarcento]] Ekde la frua [[mezepoko]] en la [[Nigra arbaro]] flosigado estas menciita. Ekde tiam ĝi estas vaste konata profesio. La necesaj akvoamasoj estis baritaj en speciale konstruitaj baraĵlagetoj, kie la akvo povas esti malbarita kune kun la flosigantaj lignoj. Dum la jarcentoj la akvovojoj estis pliampleksitaj trans la riveroj [[Murg (Nigra arbaro)|Murg]], [[Nagold (rivero)|Nagold]], [[Enz]], [[Kinzig (Rejno)|Kinzig]], [[Nekaro]] kaj [[Rejno]] ĝis [[Nederlando]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geo.uni-tuebingen.de/en/study/studentische-projekte/geographie/exkursionsberichte/nordschwarzwald-2009/waldgewerbe.html#c2520 |titolo=Waldgewerbe im Nordschwarzwald. |alirdato=2015-10-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150711193234/http://www.geo.uni-tuebingen.de/en/study/studentische-projekte/geographie/exkursionsberichte/nordschwarzwald-2009/waldgewerbe.html#c2520 |arkivdato=2015-07-11 }}</ref> [[Dosiero:Jockele sperr! (AK 13729 Gebr. Metz 1900).jpg|eta|flosistoj veturas iam sur la Nektaro tra Tübingen.]] === Bavario, Aŭstrio, Danubo kaj ĝia alfluantoj === vidu: * flosigado sur la rivero Isar * flosigado sur la rivero Iller [[Dosiero:Klause am Kraxenbach.JPG|eta|[[baraĵo]] ĉe la rivereto Kraxenbach apud [[Ruhpolding]]]] Ekde la 11a jarcento la kreskantaj urboj bezonis pli kaj pli da ligno por konstruado kaj energio. En la aŭstra kaj bavara regiono komencis en la 12a jarcento la flosigado. Tre uzataj estis la riveroj [[Loisach]], [[Isar]], [[Inn]] kaj [[Iller]], kiuj prizorgis la subajn urbojn (antaŭ ĉio [[Munkeno]], [[Freising]] kaj [[Landshut]]), sed ankauc urboj al la [[Danubo]] kiel [[Ulm]], [[Vieno]] kaj [[Budapeŝto]]. ==== Frankenwald, Rodach, Majno ==== Vidu: flosado sur Majno En la [[Frankenwald]] la flosigado estis menciita la unuan fojon en la jaro 1386 kaj ĝi ekzistis ĝis la 1970aj jaroj. La abioj el la Frankenwald estis transportataj flosigante trans [[Majno]] kaj [[Rejno]] parte ĝis [[Amsterdamo]] . Hodiaŭ la flosigado okazas por turistoj sur la ekzemple sur [[Wilde Rodach]] apud [[Wallenfels]]. ==== Bavara arbaro, rivero Regen ==== [[Dosiero:Triftsperre hals.JPG|eta|la drivbaraĵo ĉe la rivero Ilz apud Hals]] Ekde la 14a jarcento ekzistis sur [[Regen (rivero)|Regen]] vojimposto. Sur la rivero [[Regen]] de [[Zwiesel]] ĝis [[Regensburg]] oni malpermesis por 30 jaroj (de marto 1636 ĝis 1667) flosigadon por la kreskigado de perloj. Flosigado kaj drivigado damaĝis tro multe da la perlokonkoj. === Vezero kaj alfluantoj === Kiam dum la 12a kaj 13a jarcento en la nordgermana malaltlando la ekflorantaj urboj kaj konstruo de ŝipoj kaj havenoj kaŭzis kreskantan bezonon je ligo. La vezero etis tie la plej grava transportvojo por la trunkoj ella arbarriĉaj montaraj regionoj. Ligno kaj lignaj produktoj estis transportataj per ŝipoj kaj flosoj. La urbo [[Hanovro]] ricevis sian lignon trans al riveroj [[Ilme]] kaj [[Leine (Aller)|Leine]] el la [[Solling]].<ref>[http://books.google.de/books?id=Fypv5zxDyg0C&pg=PA336&dq=solling+fl%C3%B6%C3%9Ferei&hl=de&sa=X&ei=EoSfUOziAĉcsgaIhYHABA&ved=0CD0Q6AEwBA#v=onepage&q&f=false Johannes Laufer, Peter-Michael Steinsiek: Quellen zur Umweltgeschichte in Niedersachsen vom 18. bis zum 20. Jahrhundert, 2012, S. 335f.]</ref> Ĉar el la [[Weserbergland]] ĝis en la 19a jarcento nur [[foliligno]], precipe kreka ligno kaj iom da fagoligno, estis flosugata, la ligno devis esti sekigita antaŭ la flosigado. La specifa pezo de la freŝa ligno estas tro peza por flosigado. Por rapidigi la sekigado la trunkoj estis senŝeligataj. Ĉe kverkoj oni ankaŭ forprenis la [[alburno]]n. Malgrau tio la flosoj havis ĝis 80&nbsp;cm [[mergiĝa profundo|mergiĝan profundon]] kaj tial ili estis nur malfacile manipulebleaj, tial la flosoj konsistas nur el 120 ĝis 150 kubaj metroj da ligno. Per la fiksado de [[barelo|lignaj bareloj]] la flospovo estis plibonigebla. Tiaj flosoj ankaŭ nomiĝas „barelflosoj“. Transla rivero [[Werra]] [[nadloligno]] el la [[Turingia arbaro]] atringas la Vezeron. En [[Hannoversich Münden]] kaj [[Gimte]] la trunkoj estis kunligitaj malgrandaj flosoj. === Elbo === <div> [[Dosiero:Hamburg Holzhafen.jpg|eta|zentriert|750px|aspekto de la [[historio de la haveno de Hamburgo|lignohaveno de la hamburga haveno]] ĉ. 1850 vidata de [[Grasbrook]]. Flosistoj transportas (bildmezo) freŝan lignon dur la [[Elbo (rivero)|Elbo]] al la lignostokejoj de la lignokomercisto [[J. C. Jauch & Söhne]], kiu troviĝas sur la kavo. „J. C. Jauch & Söhne“ aĉetis lignon ĝis [[Polujo]] kaj [[Rusujo]]]] </div> === Suomujo === En [[Suomujo]] la flosigado ankoraŭ hodiaŭ etas uzata. La [[Kimola-Kanalo]] estas sepkilometroj longa kaj ligas la riveron [[Kymijoki]] trans la lago [[Konnivesi]] kun lago [[Pyhäjärvi (Kymenlaakso)|Pyhäjärvi]]. La kanalo estis inaŭgurita en aŭgusto 1966 kaj servas kiel transportvojo de flosiganta ligno..<ref>[http://www.geocaching.com/seek/cache_details.aspx?guid=d4526d77-906e-404d-887e-629dd43142f6 Geocaching: Kimolan kanava] (suome kaj angle).</ref> <gallery> Finnish steam tug Hurma prepares to tow a log boom.jpg|la suoma trenŝipo „Hurma“, 2009 Kimolankanava3.jpg|Kimola-kanalo, 1987 Kimolankanava.jpg|tunela portalo ĉe la kanalo, 1987 Kanava5.jpg|gruoj ĉe la vejro, 1987 Kimolankanava2.jpg|baraĵvejro de sube , 1987 </gallery> === Rusujo === [[Dosiero:Gorskii 04417u.jpg|eta|flosigado sur la [[Ladoga-kanalo]] apud [[Ŝlisselburg]] en Rusujo, 1909]] [[Dosiero:Buy town Kostroma river.jpg|eta|flosigado sur la rivero [[Kostroma (rivero)|Kostroma]], maldekstra flankrivero de la [[Volgo]]]] Post la [[Rusia revolucio de 1917]] en Sankt-Peterburgo fondiĝis flosigado-instituto, kies tasko estis evoluigi novajn teknologiojn por la flosigado. En la jaro 2006 estis transportata ĉirkaŭ 59.000 kubmetroj da ligno per flosigado. Hodiaŭ (2008) en Rusujo etas uzata flosigado sur pli ol 2000 riveroj kaj 255 lagoj sur entute ĉ. 142.000 kilometroj. === Svisio === Flosigado kaj drivigado estis disvastigita sur ĉiu riveroj de [[Svisio]]. La plej grava estis [[Aare]], [[Alpenrhein]] und [[Hochrhein]], [[Ticino (rivero)|Tessin]], [[Rodano]], [[Inn]], [[Emme]], [[Reuss (rivero)|Reuss]], [[Limmat]] kaj [[Sihl]]. Oni transportis la lignon precipe al la grandaj urboj kaj al minejoj, pli post al feruzinoj en [[Gerlafingen]], [[Courrendlin]] kaj [[Emmenbrücke]]. Ligno ankaŭ estis eksportata, ekzemple sur la Rejno alNederlando kaj sur la Rodano kaj trans Inn kaj Danubo ĝis Vieno.<ref>{{HLS|14055|Flösserei|Autor=Anne-Marie Dubler}} ;{{HLS|8778|Sihl|Autor=Martin Illi}} </ref> === Svedujo === La flosigado komencis en Svedujo pli grandskale ekde 1300 kaj fariĝis pli grave ekde 1400, kiam komenciĝis la karbo- kaj ferminado. Nova puŝo la flosigado ricevis ekde 1800 kiam agrikultivistoj vendis la lignon al segejoj, paparfabrikoj kaj por eksporti. E tiu tempo oni barid multajn riverojn kaj forigis torentojn, kiuj malhelpis al la flosigado, ekzemple la rivero [[Dalälven]] en [[Dalarna]] ĝis la maro estis uzebla pro flosigado ekde 1870. <gallery> Loggers klaralven.jpg|flosigadp sur la rivero [[Klarälven]] en Svedio Borganas1919.jpg|flostrenŝipo Borganäs 1919 Emån storstupet.jpg|ruino de flosglitilo en la rivero Ämån, Dalarkarnio Timmerflot.jpg|granda floso apud [[Leksand]] Roddbat2.jpg|flosrando kun remboato </gallery> === Hispanujo === [[Dosiero:gancheros003.jpg|eta|hochkant|hispanaj flosistoj preparas floson]] En Hispanujo flosigado unuavice okazis sur la riveroj [[Ebro]], [[Tajo]], [[Júcar]], [[Turia]] kaj [[Rio Segura|Segura]] kaj nur malgrandskale sur la rivero [[Guadalquivir]]. La flosigado estas dokumentita ekde la 16a jarcento ĝis la mezo de la 20a. ==== Katalunujo ==== En Katalunujo la flosigado ekzistis de la 13a jarcento ĝis en la 1930aj, kiam la konstruo de baraĵoj malebligis flosigadon. Ekde 1979 la homoj festas ĉiun unuan sabaton en julio la nacian festotagon de la flosigado en [[La Pobla de Segur]] kaj ekde 1982, je la tria dimanĉo en aŭgusto en [[Coll de Nargó]]. Laŭ la tradicia metodo floso estas konstruata kaj per ĝi oni veturas sur rivero. En [[Pont de Claverol]] ekzistas flosigado-muzeo kiu havas krom konstantan ekspozicion, bibliotekon kaj dokumentan centron por arkivaĵojn, fotojn, kaj filmetojn.<ref>[http://www.costabravaguide.com/943/costabrava-place-raiers-museum--pont-de-claverol.html Raiers Museum, Pont de Claverol] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110613105224/http://www.costabravaguide.com/943/costabrava-place-raiers-museum--pont-de-claverol.html |date=2011-06-13 }} (in Englisch).</ref> <!--En somero 1998 eröffnete außerdem das Flößerei-Museum in Coll de Nargó.<ref>[http://www.raiersdecolldenargo.com/museu.php Museu dels Raiers] (en la kataluna).</ref>--> <gallery perrow="5"> Rai Pobla d Segur any2006.jpg|kataluna floso, 2006 Conca de Dalt. Monument als raiers a Collegats.JPG|monumento de la flosigado en [[Collegats]] La Pobla de Segur. Monument als raiers 2.JPG|monumento de la flosigado en [[La Pobla de Segur]] Museu dels Raiers any2006.jpg|muzeo de flosigado en [[Pont de Claverol]] Rafting at Coll de Nargó .jpg|flosigado en [[Coll de Nargó]] </gallery> === Usono kaj Kanado === [[Dosiero:Pine Creek Arks.jpg|eta|Usonaj flosistoj sur la rivero Pine Creek, ĉ. 1905]] [[Dosiero:Logs rafted for towing in Alaska.jpg|eta|tir-flosoj en [[Alasko]], majo 1981]] La flosoj sur [[Pine Creek (Lower Allegheny River)|Pine Creek]] en [[Tioga County (Pensilvanio)|kantono Tioga]], [[Pensilvanio]] ofte estis solide konstruitaj. La maldekstra floso servis kiel kuirejo kaj manĝsalono, la meza kiel dormejo, kaj la dekstra kiel stalo por la ĉevaloj kiuj estas bezonataj por [[haŭlado]]. Tiuj flosoj estis konstruitaj nur por unu lignotransporto kaj estas poste vendataj kiel bruligno. Fone la fervoja linio ''Jersey Shore, Pine Creek and Buffalo Railway''. == Hodiaŭa flosigado == [[Dosiero:Timber floating in Vancouver.jpg|eta|flosigado en Vankuvero (Kanado)]] Flosigado en la radicia senco ne plu ekzistas en meza Eŭropo. En la hodiaŭa Eŭropo la flosigado ankoraŭ nur ekzista en [[Norvegujo]] kaj [[Suomujo]]. Grandaj flosoj ankaŭ hodiaŭ ekzistas en la [[Kanado|kanada]] okcidenta marbordo antaŭ [[Vankuvero]] kaj la [[insulo Vankuvero]]. Tiuj flosoj havas longecon de pli ol kilometro kaj estas pli ol 50 metroj larĝaj. La flosoj estas sen flosistoj. Nur sur la trenŝipoj estas 2 ĝis tri homoj. Krome flosigado ankoraŭ estas en la azia parto de [[Rusujo]]. En [[Bangladeŝo]] bambuso estas flosigata de la montaraj arbaroj ĝis la urboj ĉe la marbordo. [[Dosiero:Flossgasse-Muehltal Einfahrt.jpg|eta|la plej granda flosglitejo de Eŭropo apud [[Straßlach-Dingharting]] kun longeco de 365 metroj]] [[Dosiero:Timber slide 1901.jpg|eta|princo Edward la 7a de Britio sur flosglitejo apud la Chaudière-akvofaloj en Otavo]] [[Dosiero:Kirnitzsch11.jpg|eta|kluzo ([[Riese (Holz)|Riese]]) en la rivero [[Kirnitzsch]], [[Elbsandsteingebirge]]]] [[Dosiero:MonhardterWasserstubeAltensteig.jpg|eta|akvokolektejo de Monhardt]] == Muzeoj == → ''[[Listo de flosigadmuzeoj]]'' == Literaturo == === Libroj kaj sciencaj ellaboroj === * Dieter Anhuf (Hrsg.): ''Beiträge zur Landeskunde Südwestdeutschlands und angewandten Geographie''. Mannheimer geographische Arbeiten; H. 46, Geographisches Institut, Mannheim 1998, ISBN 3-923750-72-2. * Heinz Geistefeld: ''Zur Geschichte der Flößereiverwaltung in Kursachsen''. Diplomarbeit – Humboldt-Universität Berlin, Forstliche Fakultät, Eberswalde 1956(nicht ausleihbar). * Thomas Gunzlemann, Christine Dorn: ''Die Kulturlandschaft der Flößerei im Frankenwald – ein komplexes System und seine Relikte''. In: ''Heimatkundliches Jahrbuch des Landkreises Kronach.'' 24/2003–2006, S. 83–161 [http://thomas-gunzelmann.net/wordpress/wp-content/uploads/2010/04/gunzelmanndorn.pdf (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151024191421/http://thomas-gunzelmann.net/wordpress/wp-content/uploads/2010/04/gunzelmanndorn.pdf |date=2015-10-24 }} * Franz Hafner: ''Der Holztransport. Handbuch für Rückung, Lagerung, Ladeverfahren und Haupttransport''. Österreichischer Agrarverlag, Wien 1964. <!-- ohne ISBN --> * [[Karl Hasel]], [[Ekkehard Schwartz]]: ''Forstgeschichte. Ein Grundriss für Studium und Praxis''. 2., aktualisierte Auflage. Verlag Kessel, Remagen 2002, ISBN 3-935638-26-4. * Roland Henne: ''Flöße von der Oberweser : „und immer stromab an Kuhlbaum und Schnepper ...” ''. Verlag Jörg Mitzkat, Holzminden 2005, ISBN 3-931656-82-9. * Henning Hopf: ''Untersuchung der technischen und ökonomischen Entwicklung der Flößerei auf dem Finowkanal''. Diplomarbeit – FH Eberswalde, Eberswalde 2003. * Hans-Walter Keweloh (Hrsg.): ''Flößerei in Deutschland''. Konrad Theiss Verlag, Stuttgart 1985, ISBN 3-8062-0426-8. * Hans-Walter Keweloh (Hrsg.): ''Auf den Spuren der Flößer – Wirtschafts- und Sozialgeschichte eines Gewerbes''. Konrad Theiss Verlag, Stuttgart 1988, ISBN 3-8062-0561-2. * [[Albrecht Milnik]] (Hrsg.): ''In Verantwortung für den Wald – Die Geschichte der Forstwirtschaft in der sowjetischen Besatzungszone und der DDR''. Brandenburgisches Ministerium für Ernährung, Landwirtschaft und Forsten, Potsdam 1998, ISBN 3-933352-00-2. * Ralph Rohsiepe: ''Entwicklung und Bedeutung der Flößerei auf dem Finowkanal''. Diplomarbeit – Humboldt-Universität Berlin, Forstliche Fakultät, Eberswalde 1961 (nicht ausleihbar). * Hanns Rothen: ''Mit dem Floß auf der Saale – Rückbesinnung auf ein ausgestorbenes Gewerbe''. 1. Auflage. Justus Perthes Verlag, Gotha 1995, ISBN 3-623-00749-8. * Helmut Seebach u.a.: ''Altes Handwerk und Gewerbe in der Pfalz''. 3. Band. Bachstelz-Verlag Seebach, Annweiler-Queichhambach 1994, ISBN 3-924115-13-3. * [[Max Scheifele]]: ''Die Flößerei auf der Ettlinger Alb. Aus der Geschichte des Albtales''. Casimir Katz Verlag, Gernsbach 1993, ISBN 3-925825-60-6. * Max Scheifele: ''Als die Wälder auf Reisen gingen. Wald, Holz, Flößerei in der Wirtschaftsgeschichte des Enz-Nagold-Gebietes''. G. Braun Buchverlag, Karlsruhe 1996, ISBN 3-7650-8164-7. * Max Scheifele u.a.: ''Die Murgschifferschaft. Geschichte des Floßhandels, des Waldes und der Holzindustrie im Murgtal''. Casimir Katz Verlag, Gernsbach 1988, ISBN 3-925825-20-7. * Daniel L. Vischer: ''Die Flösserei auf dem Alpen- und dem Hochrhein. Zur Geschichte des Holztransports auf dem Bodensee von 1600 bis 1900.'' In: ''Schriften des Vereins für Geschichte des Bodensees und seiner Umgebung.'' 131. Heft 2013, ISBN 978-3-7995-1719-5, S. 155–183. * Klaus-Peter Westrich (Hrsg.): ''Neustadt an der Weinstraße. Beiträge zur Geschichte einer pfälzischen Stadt''. Verlag Meininger, Neustadt a. d. Weinstraße 1975, S. 637 ff. <!-- ohne ISBN --> * [[Helmut Wilsdorf]] u.a.: ''Bergbau – Wald – Flöße. Untersuchungen zur Geschichte der Flößerei im Dienste des Montanwesens und zum montanen Transportproblem''. Akademie-Verlag, Berlin 1960.<!-- ohne ISBN --> * Sigbert Zesewitz u.a.: ''Kettenschiffahrt''. 1. Auflage. VEB Verlag Technik, Berlin 1987, ISBN 3-341-00282-0. === Kajeroj === * Jürgen Delfs: ''Die Flößerei im Stromgebiet der Weser''. Band 34. Schriften der Wirtschaftswissenschaftlichen Gesellschaft zum Studium Niedersachsens e.V., [[Walter Dorn|Walter Dorn Verlag]], Bremen-Horn 1952. * Karl Filser: ''Flößerei auf Bayerns Flüssen : zur Geschichte eines alten Handwerks''. Haus der Bayerischen Geschichte, München 1991, ISBN 3-927233-08-0. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{HLS|14055|Flösserei|Autor= Anne-Marie Dubler}} * [http://www.mianba.de/heimatforschung/floesser.html Die Enztalflößer vom Schwarzwald] * [http://www.isargeschichten.de/ Virtuelles Museum zur Geschichte der Isar] * [http://www.bayern-fichtelgebirge.de/gewaesserkunde/8.htm?8 Flößen im Fichtelgebirge und Nordostbayern] * [http://www.saalacherlebniswelt.com/pdfs/wasserwirtschaftsamt.pdf Triften in Bad Reichenhall] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304194505/http://www.saalacherlebniswelt.com/pdfs/wasserwirtschaftsamt.pdf |date=2016-03-04 }} PDF des Wasserwirtschaftsamtes * [http://www.schifferverein-beuel.de/haas/02_fluesse/deutschland/schiffbar/01_rhein/historisches/Flossschifffahrt/Letztes_Floss_Niederrhein.pdf Letztes Floß zum Niederrhein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130330104638/http://www.schifferverein-beuel.de/haas/02_fluesse/deutschland/schiffbar/01_rhein/historisches/Flossschifffahrt/Letztes_Floss_Niederrhein.pdf |date=2013-03-30 }} (PDF; 3,0&nbsp;MB) * [http://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45668 Flößerei in Bayern] * [http://www.dilibri.de/rlb/content/pageview/607408 Abbildung mit Beschreibung eines großen Rheinfloßes] * [http://www.schifferverein-beuel.de/haas/02_fluesse/deutschland/schiffbar/01_rhein/historisches/Flossschifffahrt/Hollaenderfloss_Koblenz_Dordrecht.pdf Ausführlicher Bericht über eine Floßfahrt von Koblenz nach Dordrecht mit einem Holländer-Floßim 18. Jahrhundert] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130330105016/http://www.schifferverein-beuel.de/haas/02_fluesse/deutschland/schiffbar/01_rhein/historisches/Flossschifffahrt/Hollaenderfloss_Koblenz_Dordrecht.pdf |date=2013-03-30 }} (PDF; 1,0&nbsp;MB) Autor: Werner Böcking == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Flosigado| ]] [[Kategorio:Historio de la navigado]] [[Kategorio:Arbara mastrumado]] [[Kategorio:Kargotransporto]] [[Kategorio:Akva transporto]] c494j81g5caazxl1i4ika9gg1a15k3b 0 540557 9455316 9043380 2026-08-17T08:47:35Z Sj1mor 12103 9455316 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Alo (arkitekturo)}} [[Dosiero:Milly-la-Forêt (Essonne) - La halle (1479) (47657862542).jpg|eta|maldekstre|{{centre|[[Bazaro]]halo el la 15-a jarcento en Milly-la-Forêt, [[Essonne]], [[Francio]]}}]] [[Dosiero:interior of exhibition building, Exposition Universal, Paris, France.jpg|eta|{{centre|halo de la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889]]}}]] En [[arkitekturo]], '''halo''' estas relative granda spaco kovrita de [[tegmento]] kaj plejofte enfermita de muroj. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''halo''' estas ''Ampleksa, luma, alte tegmentita lokalo, diverscele konstruita.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 87.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el greka ''halos'' (kronaĵo) kaj el tie la latina ''halos''.<ref>Azorín, samloke.</ref> La halo povas esti akcesora parto de konstruaĵo (ekz. enirhalo de hotelo, atendohalo de [[stacidomo]]) aŭ esenca parto de ĝi (festohalo, fabrikhalo, [[foiro]]halo ktp.). Kelkaj haloj, kiuj ŝirmas [[bazaro]]n konsistas el nura tegmento sur [[kolono]]j. == Vidu ankaŭ == * [[Plenblovita halo]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=hal}} [[Kategorio:Ĉambroj]] [[Kategorio:Arkitekturo]] md9b7f3xrxofim2agq2fn24zcft55fd 0 542943 9455335 8228387 2026-08-17T09:14:14Z ThomasPusch 1869 /* Provincoj kaj graflandoj */ 9455335 wikitext text/x-wiki {{ISO 3166-1|alpha2=MA|mapo=Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg}} '''ISO 3166-2:MA''' estas subaro de la normo [[ISO 3166-2]] rilate [[Maroko]]n. Ekzistas du niveloj de subunuoj, kiuj havas la kodojn de ISO 3166-2:MA: 12 regionoj, kiuj enhavas 62 provincojn kaj 13 prefektujojn. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas <tt>MA</tt>, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Maroko. La dua parto estas du ciferoj por regiono kaj tri literoj por provinco aŭ prefektujo. == Kodoj por Maroko == <ref>[https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MA ISO Online Browsing Platform: MA]</ref> <ref>[http://www.statoids.com/uma.html Regions of Morocco], Statoids.com</ref> <ref>[http://www.statoids.com/yma.html Prefectures of Morocco], Statoids.com</ref> === Regionoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !nomo |- |{{mono|MA-05}} |[[Béni Mellal-Khénifra]] |- |{{mono|MA-06}} |[[Casablanca-Settat]] |- |{{mono|MA-12}} |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab]] (EH) |- |{{mono|MA-08}} |[[Drâa-Tafilalet]] |- |{{mono|MA-03}} |[[Fès-Meknès]] |- |{{mono|MA-10}} |[[Guelmim-Oued Noun]] (EH-partial) |- |{{mono|MA-11}} |[[Laâyoune-Sakia El Hamra]] (EH-partial) |- |{{mono|MA-07}} |[[Marrakesh-Safi|Marrakech-Safi]] |- |{{mono|MA-02}} |{{sort|Oriental|[[Oriental (Morocco)|L'Oriental]]}} |- |{{mono|MA-04}} |[[Rabat-Salé-Kénitra]] |- |{{mono|MA-09}} |[[Souss-Massa]] |- |{{mono|MA-01}} |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|Tanger-Tétouan-Al Hoceïma]] |} === Provincoj kaj kantonoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !Nomo !Kategorio !En regiono |- |{{mono|MA-AGD}} |[[Agadir|Agadir-Ida-Ou-Tanane]] |Graflando |[[Chaouia-Ouardigha|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-AOU}} |[[Aousserd Province|Aousserd]] (EH) |Provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-ASZ}} |[[Assa-Zag Province|Assa-Zag]] (EH-partial) |Provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-AZI}} |[[Azilal Province|Azilal]] |Provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BEM}} |{{sort|Beni Mellal|[[Béni-Mellal Province|Béni Mellal]]}} |Provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BES}} |[[Benslimane Province|Benslimane]] |Provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BER}} |[[Berkane Province|Berkane]] |Provinco |[[Oriental (Morocco)|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-BRR}} |[[Berrechid Province|Berrechid]] |Provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BOD}} |[[Boujdour Province|Boujdour]] (EH) |Provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-BOM}} |[[Boulemane Province|Boulemane]] |Provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-CAS}} |[[Casablanca]] [Dar el Beïda] |Graflando |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-CHE}} |[[Chefchaouen Province|Chefchaouen]] |Provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-CHI}} |[[Chichaoua Province|Chichaoua]] |Provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-CHT}} |[[Chtouka Aït Baha Province|Chtouka-Ait Baha]] |Provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-DRI}} |[[Driouch Province|Driouch]] |Provinco |[[Oriental (Morocco)|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-ERR}} |[[Errachidia Province|Errachidia]] |Provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-ESM}} |[[Es Semara Province|Es-Semara]] (EH-partial) |Provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-ESI}} |[[Essaouira Province|Essaouira]] |Provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-FAH}} |[[Fahs-Anjra Province|Fahs-Anjra]] |Provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-FES}} |{{sort|Fes|[[Fez, Morocco|Fès]]}} |Graflando |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-FIG}} |[[Figuig Province|Figuig]] |Provinco |[[Oriental (Morocco)|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-FQH}} |[[Fquih Ben Salah Province|Fquih Ben Salah]] |Provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-GUE}} |[[Guelmim Province|Guelmim]] |Provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-GUF}} |[[Guercif Province|Guercif]] |Provinco |[[Oriental (Morocco)|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-HAJ}} |{{sort|Hajeb|[[El Hajeb Province|El Hajeb]]}} |Provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-HAO}} |{{sort|Haouz|[[Al Haouz Province|Al Haouz]]}} |Provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-HOC}} |{{sort|Hoceima|[[Al Hoceïma Province|Al Hoceïma]]}} |Provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-IFR}} |[[Ifrane Province|Ifrane]] |Provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-INE}} |[[Inezgane-Aït Melloul|Inezgane-Ait Melloul]] |Graflando |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-JDI}} |{{sort|Jadida|[[El Jadida Province|El Jadida]]}} |Provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-JRA}} |[[Jerada Province|Jerada]] |Provinco |[[Oriental (Morocco)|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-KES}} |{{sort|Kelaa des Sraghna|[[El Kelâa des Sraghna Province|El Kelâa des Sraghna]]}} |Provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-KEN}} |{{sort|Kenitra|[[Kénitra Province|Kénitra]]}} |Provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHE}} |{{sort|Khemisset|[[Khémisset Province|Khémisset]]}} |Provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHN}} |{{sort|Khenifra|[[Khénifra Province|Khénifra]]}} |Provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-KHO}} |[[Khouribga Province|Khouribga]] |Provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-LAA}} |{{sort|Laayoune|[[Laâyoune Province|Laâyoune]] (EH)}} |Provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-LAR}} |[[Larache Province|Larache]] |Provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MAR}} |[[Marrakesh|Marrakech]] |Graflando |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-MDF}} |{{sort|Mdiq-Fnideq|[[M'diq-Fnideq Prefecture|M’diq-Fnideq]]}} |Graflando |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MED}} |{{sort|Mediouna|[[Médiouna Province|Médiouna]]}} |Provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MEK}} |[[Meknes|Meknès]] |Graflando |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-MID}} |[[Midelt Province|Midelt]] |Provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-MOH}} |[[Mohammedia|Mohammadia]] |Graflando |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MOU}} |[[Moulay Yacoub Province|Moulay Yacoub]] |Provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-NAD}} |[[Nador Province|Nador]] |Provinco |[[Oriental (Morocco)|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-NOU}} |[[Nouaceur Province|Nouaceur]] |Provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-OUA}} |[[Ouarzazate Province|Ouarzazate]] |Provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-OUD}} |[[Oued Ed-Dahab Province|Oued Ed-Dahab]] (EH) |Provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-OUZ}} |[[Ouezzane Province|Ouezzane]] |Provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-OUJ}} |[[Oujda|Oujda-Angad]] |Graflando |[[Oriental (Morocco)|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-RAB}} |[[Rabat]] |Graflando |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-REH}} |[[Rehamna Province|Rehamna]] |Provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAF}} |[[Safi Province|Safi]] |Provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAL}} |[[Salé]] |Graflando |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SEF}} |[[Sefrou Province|Sefrou]] |Provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-SET}} |[[Settat Province|Settat]] |Provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIB}} |[[Sidi Bennour Province|Sidi Bennour]] |Provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIF}} |[[Sidi Ifni Province|Sidi Ifni]] |Provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-SIK}} |[[Sidi Kacem Province|Sidi Kacem]] |Provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SIL}} |[[Sidi Slimane Province|Sidi Slimane]] |Provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SKH}} |[[Skhirate-Témara Prefecture|Skhirate-Témara]] |Graflando |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-TNT}} |[[Tan-Tan Province|Tan-Tan]] (EH-partial) |Provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-TNG}} |[[Tangier|Tanger-Assilah]] |Graflando |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TAO}} |[[Taounate Province|Taounate]] |Provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TAI}} |[[Taourirt Province|Taourirt]] |Provinco |[[Oriental (Morocco)|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-TAF}} |[[Tarfaya Province|Tarfaya]] (EH-partial) |Provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-TAR}} |[[Taroudant Province|Taroudannt]] |Provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAT}} |[[Tata Province|Tata]] |Provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAZ}} |[[Taza Province|Taza]] |Provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TET}} |{{sort|Tetouan|[[Tétouan Province|Tétouan]]}} |Provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TIN}} |[[Tinghir Province|Tinghir]] |Provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-TIZ}} |[[Tiznit Province|Tiznit]] |Provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-YUS}} |[[Youssoufia Province|Youssoufia]] |Provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-ZAG}} |[[Zagora Province|Zagora]] |Provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |} == Kodoj por najbaraj ŝtatoj == * [[Alĝerio]] — [[ISO 3166-2:DZ]] (oriente), * [[Okcidenta Saharo]] — [[ISO 3166-2:EH]] (sude). == Vidu ankaŭ == * [[.ma]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo}} {{ISO 3166}} [[Kategorio:ISO 3166-2|MA]] [[Kategorio:Administraj unuoj de Maroko| ]] fqgobp4emssaq07kyfhien19iomwqfu 9455343 9455335 2026-08-17T09:42:00Z ThomasPusch 1869 unua adapto survoje al esperanta listo, kaj apliko de la interna ligilo Orienta Maroko 9455343 wikitext text/x-wiki {{ISO 3166-1|alpha2=MA|mapo=Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg}} '''ISO 3166-2:MA''' estas subaro de la normo [[ISO 3166-2]] rilate [[Maroko]]n. Ekzistas du niveloj de subunuoj, kiuj havas la kodojn de ISO 3166-2:MA: 12 regionoj, kiuj enhavas 62 provincojn kaj 13 prefektujojn. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas <tt>MA</tt>, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Maroko. La dua parto estas du ciferoj por regiono kaj tri literoj por provinco aŭ prefektujo. == Kodoj por Maroko == <ref>[https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MA ISO Online Browsing Platform: MA]</ref> <ref>[http://www.statoids.com/uma.html Regions of Morocco], Statoids.com</ref> <ref>[http://www.statoids.com/yma.html Prefectures of Morocco], Statoids.com</ref> === Regionoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !nomo |- |{{mono|MA-05}} |[[Béni Mellal-Khénifra]] |- |{{mono|MA-06}} |[[Casablanca-Settat]] |- |{{mono|MA-12}} |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab]] (EH) |- |{{mono|MA-08}} |[[Drâa-Tafilalet]] |- |{{mono|MA-03}} |[[Fès-Meknès]] |- |{{mono|MA-10}} |[[Guelmim-Oued Noun]] (EH-partial) |- |{{mono|MA-11}} |[[Laâyoune-Sakia El Hamra]] (EH-partial) |- |{{mono|MA-07}} |[[Marrakesh-Safi|Marrakech-Safi]] |- |{{mono|MA-02}} |[[Orienta Maroko]] |- |{{mono|MA-04}} |[[Rabat-Salé-Kénitra]] |- |{{mono|MA-09}} |[[Souss-Massa]] |- |{{mono|MA-01}} |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|Tanger-Tétouan-Al Hoceïma]] |} === Provincoj kaj kantonoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !Nomo !Kategorio !En regiono |- |{{mono|MA-AGD}} |[[Agadir|Agadir-Ida-Ou-Tanane]] |kantono |[[Chaouia-Ouardigha|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-AOU}} |[[Aousserd Province|Aousserd]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-ASZ}} |[[Assa-Zag Province|Assa-Zag]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-AZI}} |[[Azilal Province|Azilal]] |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BEM}} |{{sort|Beni Mellal|[[Béni-Mellal Province|Béni Mellal]]}} |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BES}} |[[Benslimane Province|Benslimane]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BER}} |[[Berkane Province|Berkane]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-BRR}} |[[Berrechid Province|Berrechid]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BOD}} |[[Boujdour Province|Boujdour]] (EH) |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-BOM}} |[[Boulemane Province|Boulemane]] |provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-CAS}} |[[Casablanca]] [Dar el Beïda] |kantono |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-CHE}} |[[Chefchaouen Province|Chefchaouen]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-CHI}} |[[Chichaoua Province|Chichaoua]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-CHT}} |[[Chtouka Aït Baha Province|Chtouka-Ait Baha]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-DRI}} |[[Driouch Province|Driouch]] |provinco |[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-ERR}} |[[Errachidia Province|Errachidia]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-ESM}} |[[Es Semara Province|Es-Semara]] |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-ESI}} |[[Essaouira Province|Essaouira]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-FAH}} |[[Fahs-Anjra Province|Fahs-Anjra]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-FES}} |{{sort|Fes|[[Fez, Morocco|Fès]]}} |kantono |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-FIG}} |[[Figuig Province|Figuig]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-FQH}} |[[Fquih Ben Salah Province|Fquih Ben Salah]] |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-GUE}} |[[Guelmim Province|Guelmim]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-GUF}} |[[Guercif Province|Guercif]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-HAJ}} |{{sort|Hajeb|[[El Hajeb Province|El Hajeb]]}} |provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-HAO}} |{{sort|Haouz|[[Al Haouz Province|Al Haouz]]}} |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-HOC}} |{{sort|Hoceima|[[Al Hoceïma Province|Al Hoceïma]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-IFR}} |[[Ifrane Province|Ifrane]] |provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-INE}} |[[Inezgane-Aït Melloul|Inezgane-Ait Melloul]] |kantono |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-JDI}} |{{sort|Jadida|[[El Jadida Province|El Jadida]]}} |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-JRA}} |[[Jerada Province|Jerada]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-KES}} |{{sort|Kelaa des Sraghna|[[El Kelâa des Sraghna Province|El Kelâa des Sraghna]]}} |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-KEN}} |{{sort|Kenitra|[[Kénitra Province|Kénitra]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHE}} |{{sort|Khemisset|[[Khémisset Province|Khémisset]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHN}} |{{sort|Khenifra|[[Khénifra Province|Khénifra]]}} |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-KHO}} |[[Khouribga Province|Khouribga]] |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-LAA}} |{{sort|Laayoune|[[Laâyoune Province|Laâyoune]] (EH)}} |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-LAR}} |[[Larache Province|Larache]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MAR}} |[[Marrakesh|Marrakech]] |kantono |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-MDF}} |{{sort|Mdiq-Fnideq|[[M'diq-Fnideq Prefecture|M’diq-Fnideq]]}} |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MED}} |{{sort|Mediouna|[[Médiouna Province|Médiouna]]}} |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MEK}} |[[Meknes|Meknès]] |kantono |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-MID}} |[[Midelt Province|Midelt]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-MOH}} |[[Mohammedia|Mohammadia]] |kantono |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MOU}} |[[Moulay Yacoub Province|Moulay Yacoub]] |provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-NAD}} |provinco [[Nador]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-NOU}} |[[Nouaceur Province|Nouaceur]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-OUA}} |[[Ouarzazate Province|Ouarzazate]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-OUD}} |[[Oued Ed-Dahab Province|Oued Ed-Dahab]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-OUZ}} |[[Ouezzane Province|Ouezzane]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-OUJ}} |[[Uĝda]] (Oujda-Angad) |kantono |[[ Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-RAB}} |[[Rabat]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-REH}} |[[Rehamna Province|Rehamna]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAF}} |[[Safi Province|Safi]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAL}} |[[Salé]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SEF}} |[[Sefrou Province|Sefrou]] |provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-SET}} |[[Settat Province|Settat]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIB}} |[[Sidi Bennour Province|Sidi Bennour]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIF}} |[[Sidi Ifni Province|Sidi Ifni]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-SIK}} |[[Sidi Kacem Province|Sidi Kacem]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SIL}} |[[Sidi Slimane Province|Sidi Slimane]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SKH}} |[[Skhirate-Témara Prefecture|Skhirate-Témara]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-TNT}} |[[Tan-Tan Province|Tan-Tan]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-TNG}} |[[Tangier|Tanger-Assilah]] |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TAO}} |[[Taounate Province|Taounate]] |provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TAI}} |[[Taourirt Province|Taourirt]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-TAF}} |[[Tarfaya Province|Tarfaya]] (EH-partial) |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-TAR}} |[[Taroudant Province|Taroudannt]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAT}} |[[Tata Province|Tata]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAZ}} |[[Taza Province|Taza]] |provinco |[[Fès-Meknès|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TET}} |{{sort|Tetouan|[[Tétouan Province|Tétouan]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TIN}} |[[Tinghir Province|Tinghir]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-TIZ}} |[[Tiznit Province|Tiznit]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-YUS}} |[[Youssoufia Province|Youssoufia]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-ZAG}} |[[Zagora Province|Zagora]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |} == Kodoj por najbaraj ŝtatoj == * [[Alĝerio]] — [[ISO 3166-2:DZ]] (oriente), * [[Okcidenta Saharo]] — [[ISO 3166-2:EH]] (sude). == Vidu ankaŭ == * [[.ma]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo}} {{ISO 3166}} [[Kategorio:ISO 3166-2|MA]] [[Kategorio:Administraj unuoj de Maroko| ]] jvdl1v5qd6g8h9sdsvf1atfivz2droz 9455344 9455343 2026-08-17T09:44:58Z ThomasPusch 1869 + Feso-Meknes 9455344 wikitext text/x-wiki {{ISO 3166-1|alpha2=MA|mapo=Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg}} '''ISO 3166-2:MA''' estas subaro de la normo [[ISO 3166-2]] rilate [[Maroko]]n. Ekzistas du niveloj de subunuoj, kiuj havas la kodojn de ISO 3166-2:MA: 12 regionoj, kiuj enhavas 62 provincojn kaj 13 prefektujojn. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas <tt>MA</tt>, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Maroko. La dua parto estas du ciferoj por regiono kaj tri literoj por provinco aŭ prefektujo. == Kodoj por Maroko == <ref>[https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MA ISO Online Browsing Platform: MA]</ref> <ref>[http://www.statoids.com/uma.html Regions of Morocco], Statoids.com</ref> <ref>[http://www.statoids.com/yma.html Prefectures of Morocco], Statoids.com</ref> === Regionoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !nomo |- |{{mono|MA-05}} |[[Béni Mellal-Khénifra]] |- |{{mono|MA-06}} |[[Casablanca-Settat]] |- |{{mono|MA-12}} |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab]] (EH) |- |{{mono|MA-08}} |[[Drâa-Tafilalet]] |- |{{mono|MA-03}} |[[Feso-Meknes]] |- |{{mono|MA-10}} |[[Guelmim-Oued Noun]] (EH-partial) |- |{{mono|MA-11}} |[[Laâyoune-Sakia El Hamra]] (EH-partial) |- |{{mono|MA-07}} |[[Marrakesh-Safi|Marrakech-Safi]] |- |{{mono|MA-02}} |[[Orienta Maroko]] |- |{{mono|MA-04}} |[[Rabat-Salé-Kénitra]] |- |{{mono|MA-09}} |[[Souss-Massa]] |- |{{mono|MA-01}} |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|Tanger-Tétouan-Al Hoceïma]] |} === Provincoj kaj kantonoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !Nomo !Kategorio !En regiono |- |{{mono|MA-AGD}} |[[Agadir|Agadir-Ida-Ou-Tanane]] |kantono |[[Chaouia-Ouardigha|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-AOU}} |[[Aousserd Province|Aousserd]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-ASZ}} |[[Assa-Zag Province|Assa-Zag]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-AZI}} |[[Azilal Province|Azilal]] |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BEM}} |{{sort|Beni Mellal|[[Béni-Mellal Province|Béni Mellal]]}} |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BES}} |[[Benslimane Province|Benslimane]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BER}} |[[Berkane Province|Berkane]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-BRR}} |[[Berrechid Province|Berrechid]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BOD}} |[[Boujdour Province|Boujdour]] (EH) |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-BOM}} |[[Boulemane Province|Boulemane]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-CAS}} |[[Casablanca]] [Dar el Beïda] |kantono |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-CHE}} |[[Chefchaouen Province|Chefchaouen]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-CHI}} |[[Chichaoua Province|Chichaoua]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-CHT}} |[[Chtouka Aït Baha Province|Chtouka-Ait Baha]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-DRI}} |[[Driouch Province|Driouch]] |provinco |[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-ERR}} |[[Errachidia Province|Errachidia]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-ESM}} |[[Es Semara Province|Es-Semara]] |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-ESI}} |[[Essaouira Province|Essaouira]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-FAH}} |[[Fahs-Anjra Province|Fahs-Anjra]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-FES}} |{{sort|[[Feso]]]]}} |kantono |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-FIG}} |[[Figuig Province|Figuig]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-FQH}} |[[Fquih Ben Salah Province|Fquih Ben Salah]] |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-GUE}} |[[Guelmim Province|Guelmim]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-GUF}} |[[Guercif Province|Guercif]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-HAJ}} |{{sort|Hajeb|[[El Hajeb Province|El Hajeb]]}} |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-HAO}} |{{sort|Haouz|[[Al Haouz Province|Al Haouz]]}} |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-HOC}} |{{sort|Hoceima|[[Al Hoceïma Province|Al Hoceïma]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-IFR}} |[[Ifrane Province|Ifrane]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-INE}} |[[Inezgane-Aït Melloul|Inezgane-Ait Melloul]] |kantono |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-JDI}} |{{sort|Jadida|[[El Jadida Province|El Jadida]]}} |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-JRA}} |[[Jerada Province|Jerada]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-KES}} |{{sort|Kelaa des Sraghna|[[El Kelâa des Sraghna Province|El Kelâa des Sraghna]]}} |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-KEN}} |{{sort|Kenitra|[[Kénitra Province|Kénitra]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHE}} |{{sort|Khemisset|[[Khémisset Province|Khémisset]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHN}} |{{sort|Khenifra|[[Khénifra Province|Khénifra]]}} |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-KHO}} |[[Khouribga Province|Khouribga]] |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-LAA}} |{{sort|Laayoune|[[Laâyoune Province|Laâyoune]] (EH)}} |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-LAR}} |[[Larache Province|Larache]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MAR}} |[[Marrakesh|Marrakech]] |kantono |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-MDF}} |{{sort|Mdiq-Fnideq|[[M'diq-Fnideq Prefecture|M’diq-Fnideq]]}} |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MED}} |{{sort|Mediouna|[[Médiouna Province|Médiouna]]}} |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MEK}} |[[Meknes|Meknès]] |kantono |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-MID}} |[[Midelt Province|Midelt]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-MOH}} |[[Mohammedia|Mohammadia]] |kantono |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MOU}} |[[Moulay Yacoub Province|Moulay Yacoub]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-NAD}} |provinco [[Nador]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-NOU}} |[[Nouaceur Province|Nouaceur]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-OUA}} |[[Ouarzazate Province|Ouarzazate]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-OUD}} |[[Oued Ed-Dahab Province|Oued Ed-Dahab]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-OUZ}} |[[Ouezzane Province|Ouezzane]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-OUJ}} |[[Uĝda]] (Oujda-Angad) |kantono |[[ Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-RAB}} |[[Rabat]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-REH}} |[[Rehamna Province|Rehamna]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAF}} |[[Safi Province|Safi]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAL}} |[[Salé]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SEF}} |[[Sefrou Province|Sefrou]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-SET}} |[[Settat Province|Settat]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIB}} |[[Sidi Bennour Province|Sidi Bennour]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIF}} |[[Sidi Ifni Province|Sidi Ifni]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-SIK}} |[[Sidi Kacem Province|Sidi Kacem]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SIL}} |[[Sidi Slimane Province|Sidi Slimane]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SKH}} |[[Skhirate-Témara Prefecture|Skhirate-Témara]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-TNT}} |[[Tan-Tan Province|Tan-Tan]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-TNG}} |[[Tangier|Tanger-Assilah]] |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TAO}} |[[Taounate Province|Taounate]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TAI}} |[[Taourirt Province|Taourirt]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-TAF}} |[[Tarfaya Province|Tarfaya]] (EH-partial) |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-TAR}} |[[Taroudant Province|Taroudannt]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAT}} |[[Tata Province|Tata]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAZ}} |[[Taza Province|Taza]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TET}} |{{sort|Tetouan|[[Tétouan Province|Tétouan]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TIN}} |[[Tinghir Province|Tinghir]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-TIZ}} |[[Tiznit Province|Tiznit]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-YUS}} |[[Youssoufia Province|Youssoufia]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-ZAG}} |[[Zagora Province|Zagora]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |} == Kodoj por najbaraj ŝtatoj == * [[Alĝerio]] — [[ISO 3166-2:DZ]] (oriente), * [[Okcidenta Saharo]] — [[ISO 3166-2:EH]] (sude). == Vidu ankaŭ == * [[.ma]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo}} {{ISO 3166}} [[Kategorio:ISO 3166-2|MA]] [[Kategorio:Administraj unuoj de Maroko| ]] hglub2rn2kd9l8shjcuyv2cchaehmw7 9455345 9455344 2026-08-17T09:46:25Z ThomasPusch 1869 9455345 wikitext text/x-wiki {{ISO 3166-1|alpha2=MA|mapo=Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg}} '''ISO 3166-2:MA''' estas subaro de la normo [[ISO 3166-2]] rilate [[Maroko]]n. Ekzistas du niveloj de subunuoj, kiuj havas la kodojn de ISO 3166-2:MA: 12 regionoj, kiuj enhavas 62 provincojn kaj 13 prefektujojn. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas <tt>MA</tt>, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Maroko. La dua parto estas du ciferoj por regiono kaj tri literoj por provinco aŭ prefektujo. == Kodoj por Maroko == <ref>[https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MA ISO Online Browsing Platform: MA]</ref> <ref>[http://www.statoids.com/uma.html Regions of Morocco], Statoids.com</ref> <ref>[http://www.statoids.com/yma.html Prefectures of Morocco], Statoids.com</ref> === Regionoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !nomo |- |{{mono|MA-05}} |[[Béni Mellal-Khénifra]] |- |{{mono|MA-06}} |[[Casablanca-Settat]] |- |{{mono|MA-12}} |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab]] |- |{{mono|MA-08}} |[[Drâa-Tafilalet]] |- |{{mono|MA-03}} |[[Feso-Meknes]] |- |{{mono|MA-10}} |[[Guelmim-Oued Noun]] |- |{{mono|MA-11}} |[[Laâyoune-Sakia El Hamra]] |- |{{mono|MA-07}} |[[Marrakesh-Safi|Marrakech-Safi]] |- |{{mono|MA-02}} |[[Orienta Maroko]] |- |{{mono|MA-04}} |[[Rabat-Salé-Kénitra]] |- |{{mono|MA-09}} |[[Souss-Massa]] |- |{{mono|MA-01}} |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|Tanger-Tétouan-Al Hoceïma]] |} === Provincoj kaj kantonoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !Nomo !Kategorio !En regiono |- |{{mono|MA-AGD}} |[[Agadir|Agadir-Ida-Ou-Tanane]] |kantono |[[Chaouia-Ouardigha|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-AOU}} |[[Aousserd Province|Aousserd]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-ASZ}} |[[Assa-Zag Province|Assa-Zag]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-AZI}} |[[Azilal Province|Azilal]] |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BEM}} |{{sort|Beni Mellal|[[Béni-Mellal Province|Béni Mellal]]}} |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BES}} |[[Benslimane Province|Benslimane]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BER}} |[[Berkane Province|Berkane]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-BRR}} |[[Berrechid Province|Berrechid]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BOD}} |[[Boujdour Province|Boujdour]] |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-BOM}} |[[Boulemane Province|Boulemane]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-CAS}} |[[Casablanca]] [Dar el Beïda] |kantono |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-CHE}} |[[Chefchaouen Province|Chefchaouen]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-CHI}} |[[Chichaoua Province|Chichaoua]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-CHT}} |[[Chtouka Aït Baha Province|Chtouka-Ait Baha]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-DRI}} |[[Driouch Province|Driouch]] |provinco |[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-ERR}} |[[Errachidia Province|Errachidia]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-ESM}} |[[Es Semara Province|Es-Semara]] |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-ESI}} |[[Essaouira Province|Essaouira]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-FAH}} |[[Fahs-Anjra Province|Fahs-Anjra]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-FES}} |{{sort|[[Feso]]]]}} |kantono |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-FIG}} |[[Figuig Province|Figuig]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-FQH}} |[[Fquih Ben Salah Province|Fquih Ben Salah]] |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-GUE}} |[[Guelmim Province|Guelmim]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-GUF}} |[[Guercif Province|Guercif]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-HAJ}} |{{sort|Hajeb|[[El Hajeb Province|El Hajeb]]}} |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-HAO}} |{{sort|Haouz|[[Al Haouz Province|Al Haouz]]}} |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-HOC}} |{{sort|Hoceima|[[Al Hoceïma Province|Al Hoceïma]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-IFR}} |[[Ifrane Province|Ifrane]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-INE}} |[[Inezgane-Aït Melloul|Inezgane-Ait Melloul]] |kantono |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-JDI}} |{{sort|Jadida|[[El Jadida Province|El Jadida]]}} |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-JRA}} |[[Jerada Province|Jerada]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-KES}} |{{sort|Kelaa des Sraghna|[[El Kelâa des Sraghna Province|El Kelâa des Sraghna]]}} |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-KEN}} |{{sort|Kenitra|[[Kénitra Province|Kénitra]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHE}} |{{sort|Khemisset|[[Khémisset Province|Khémisset]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHN}} |{{sort|Khenifra|[[Khénifra Province|Khénifra]]}} |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-KHO}} |[[Khouribga Province|Khouribga]] |provinco |[[Béni Mellal-Khénifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-LAA}} |{{sort|Laayoune|[[Laâyoune Province|Laâyoune]]}} |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-LAR}} |[[Larache Province|Larache]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MAR}} |[[Marrakesh|Marrakech]] |kantono |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-MDF}} |{{sort|Mdiq-Fnideq|[[M'diq-Fnideq Prefecture|M’diq-Fnideq]]}} |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MED}} |{{sort|Mediouna|[[Médiouna Province|Médiouna]]}} |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MEK}} |[[Meknes|Meknès]] |kantono |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-MID}} |[[Midelt Province|Midelt]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-MOH}} |[[Mohammedia|Mohammadia]] |kantono |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MOU}} |[[Moulay Yacoub Province|Moulay Yacoub]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-NAD}} |provinco [[Nador]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-NOU}} |[[Nouaceur Province|Nouaceur]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-OUA}} |[[Ouarzazate Province|Ouarzazate]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-OUD}} |[[Oued Ed-Dahab Province|Oued Ed-Dahab]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-OUZ}} |[[Ouezzane Province|Ouezzane]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-OUJ}} |[[Uĝda]] (Oujda-Angad) |kantono |[[ Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-RAB}} |[[Rabat]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-REH}} |[[Rehamna Province|Rehamna]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAF}} |[[Safi Province|Safi]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAL}} |[[Salé]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SEF}} |[[Sefrou Province|Sefrou]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-SET}} |[[Settat Province|Settat]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIB}} |[[Sidi Bennour Province|Sidi Bennour]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIF}} |[[Sidi Ifni Province|Sidi Ifni]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-SIK}} |[[Sidi Kacem Province|Sidi Kacem]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SIL}} |[[Sidi Slimane Province|Sidi Slimane]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SKH}} |[[Skhirate-Témara Prefecture|Skhirate-Témara]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-TNT}} |[[Tan-Tan Province|Tan-Tan]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-TNG}} |[[Tangier|Tanger-Assilah]] |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TAO}} |[[Taounate Province|Taounate]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TAI}} |[[Taourirt Province|Taourirt]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-TAF}} |[[Tarfaya Province|Tarfaya]] (EH-partial) |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-TAR}} |[[Taroudant Province|Taroudannt]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAT}} |[[Tata Province|Tata]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAZ}} |[[Taza Province|Taza]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TET}} |{{sort|Tetouan|[[Tétouan Province|Tétouan]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TIN}} |[[Tinghir Province|Tinghir]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-TIZ}} |[[Tiznit Province|Tiznit]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-YUS}} |[[Youssoufia Province|Youssoufia]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-ZAG}} |[[Zagora Province|Zagora]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |} == Kodoj por najbaraj ŝtatoj == * [[Alĝerio]] — [[ISO 3166-2:DZ]] (oriente), * [[Okcidenta Saharo]] — [[ISO 3166-2:EH]] (sude). == Vidu ankaŭ == * [[.ma]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo}} {{ISO 3166}} [[Kategorio:ISO 3166-2|MA]] [[Kategorio:Administraj unuoj de Maroko| ]] kpmuhheaw42s5cy3jkoy141i6t9p1ev 9455372 9455345 2026-08-17T11:03:26Z ThomasPusch 1869 + Beni Mellal-Ĥenifra 9455372 wikitext text/x-wiki {{ISO 3166-1|alpha2=MA|mapo=Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg}} '''ISO 3166-2:MA''' estas subaro de la normo [[ISO 3166-2]] rilate [[Maroko]]n. Ekzistas du niveloj de subunuoj, kiuj havas la kodojn de ISO 3166-2:MA: 12 regionoj, kiuj enhavas 62 provincojn kaj 13 prefektujojn. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas <tt>MA</tt>, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Maroko. La dua parto estas du ciferoj por regiono kaj tri literoj por provinco aŭ prefektujo. == Kodoj por Maroko == <ref>[https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MA ISO Online Browsing Platform: MA]</ref> <ref>[http://www.statoids.com/uma.html Regions of Morocco], Statoids.com</ref> <ref>[http://www.statoids.com/yma.html Prefectures of Morocco], Statoids.com</ref> === Regionoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !nomo |- |{{mono|MA-05}} |[[Beni Mellal-Ĥenifra]] |- |{{mono|MA-06}} |[[Casablanca-Settat]] |- |{{mono|MA-12}} |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab]] |- |{{mono|MA-08}} |[[Drâa-Tafilalet]] |- |{{mono|MA-03}} |[[Feso-Meknes]] |- |{{mono|MA-10}} |[[Guelmim-Oued Noun]] |- |{{mono|MA-11}} |[[Laâyoune-Sakia El Hamra]] |- |{{mono|MA-07}} |[[Marrakesh-Safi|Marrakech-Safi]] |- |{{mono|MA-02}} |[[Orienta Maroko]] |- |{{mono|MA-04}} |[[Rabat-Salé-Kénitra]] |- |{{mono|MA-09}} |[[Souss-Massa]] |- |{{mono|MA-01}} |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|Tanger-Tétouan-Al Hoceïma]] |} === Provincoj kaj kantonoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !Nomo !Kategorio !En regiono |- |{{mono|MA-AGD}} |[[Agadir|Agadir-Ida-Ou-Tanane]] |kantono |[[Chaouia-Ouardigha|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-AOU}} |[[Aousserd Province|Aousserd]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-ASZ}} |[[Assa-Zag Province|Assa-Zag]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-AZI}} |[[Azilal Province|Azilal]] |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BEM}} |{{sort|Beni Mellal|provinco [[Beni Mellal]]}} |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BES}} |[[Benslimane Province|Benslimane]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BER}} |[[Berkane Province|Berkane]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-BRR}} |[[Berrechid Province|Berrechid]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BOD}} |[[Boujdour Province|Boujdour]] |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-BOM}} |[[Boulemane Province|Boulemane]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-CAS}} |[[Casablanca]] [Dar el Beïda] |kantono |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-CHE}} |[[Chefchaouen Province|Chefchaouen]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-CHI}} |[[Chichaoua Province|Chichaoua]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-CHT}} |[[Chtouka Aït Baha Province|Chtouka-Ait Baha]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-DRI}} |[[Driouch Province|Driouch]] |provinco |[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-ERR}} |[[Errachidia Province|Errachidia]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-ESM}} |[[Es Semara Province|Es-Semara]] |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-ESI}} |[[Essaouira Province|Essaouira]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-FAH}} |[[Fahs-Anjra Province|Fahs-Anjra]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-FES}} |{{sort|[[Feso]]]]}} |kantono |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-FIG}} |[[Figuig Province|Figuig]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-FQH}} |[[Fquih Ben Salah Province|Fquih Ben Salah]] |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-GUE}} |[[Guelmim Province|Guelmim]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-GUF}} |[[Guercif Province|Guercif]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-HAJ}} |{{sort|Hajeb|[[El Hajeb Province|El Hajeb]]}} |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-HAO}} |{{sort|Haouz|[[Al Haouz Province|Al Haouz]]}} |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-HOC}} |{{sort|Hoceima|[[Al Hoceïma Province|Al Hoceïma]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-IFR}} |[[Ifrane Province|Ifrane]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-INE}} |[[Inezgane-Aït Melloul|Inezgane-Ait Melloul]] |kantono |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-JDI}} |{{sort|Jadida|[[El Jadida Province|El Jadida]]}} |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-JRA}} |[[Jerada Province|Jerada]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-KES}} |{{sort|Kelaa des Sraghna|[[El Kelâa des Sraghna Province|El Kelâa des Sraghna]]}} |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-KEN}} |{{sort|Kenitra|[[Kénitra Province|Kénitra]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHE}} |{{sort|Khemisset|[[Khémisset Province|Khémisset]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHN}} |{{sort|Hxenifra|provinco [[Ĥenifra]]}} |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-KHO}} |{{sort|Hxuribga|provinco [[Ĥuribga]]}} |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-LAA}} |{{sort|Laayoune|[[Laâyoune Province|Laâyoune]]}} |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-LAR}} |{{sort|Larasxo|Provinco [[Laraŝo]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MAR}} |[[Marakeŝo]] |kantono |[[Marakeŝo-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-MDF}} |{{sort|Mdiq-Fnideq|[[M'diq-Fnideq Prefecture|M’diq-Fnideq]]}} |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MED}} |{{sort|Mediouna|[[Médiouna Province|Médiouna]]}} |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MEK}} |[[Meknes|Meknès]] |kantono |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-MID}} |[[Midelt Province|Midelt]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-MOH}} |[[Mohammedia|Mohammadia]] |kantono |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MOU}} |[[Moulay Yacoub Province|Moulay Yacoub]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-NAD}} |provinco [[Nador]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-NOU}} |[[Nouaceur Province|Nouaceur]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-OUA}} |[[Ouarzazate Province|Ouarzazate]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-OUD}} |[[Oued Ed-Dahab Province|Oued Ed-Dahab]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-OUZ}} |[[Ouezzane Province|Ouezzane]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-OUJ}} |[[Uĝda]] (Oujda-Angad) |kantono |[[ Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-RAB}} |[[Rabat]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-REH}} |[[Rehamna Province|Rehamna]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAF}} |[[Safi Province|Safi]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAL}} |[[Salé]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SEF}} |[[Sefrou Province|Sefrou]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-SET}} |[[Settat Province|Settat]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIB}} |[[Sidi Bennour Province|Sidi Bennour]] |provinco |[[Casablanca-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIF}} |[[Sidi Ifni Province|Sidi Ifni]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-SIK}} |[[Sidi Kacem Province|Sidi Kacem]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SIL}} |[[Sidi Slimane Province|Sidi Slimane]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SKH}} |[[Skhirate-Témara Prefecture|Skhirate-Témara]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-TNT}} |[[Tan-Tan Province|Tan-Tan]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-TNG}} |[[Tangier|Tanger-Assilah]] |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TAO}} |[[Taounate Province|Taounate]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TAI}} |[[Taourirt Province|Taourirt]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-TAF}} |[[Tarfaya Province|Tarfaya]] (EH-partial) |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-TAR}} |[[Taroudant Province|Taroudannt]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAT}} |[[Tata Province|Tata]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAZ}} |[[Taza Province|Taza]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TET}} |{{sort|Tetouan|[[Tétouan Province|Tétouan]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TIN}} |[[Tinghir Province|Tinghir]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-TIZ}} |[[Tiznit Province|Tiznit]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-YUS}} |[[Youssoufia Province|Youssoufia]] |provinco |[[Marrakesh-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-ZAG}} |[[Zagora Province|Zagora]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |} == Kodoj por najbaraj ŝtatoj == * [[Alĝerio]] — [[ISO 3166-2:DZ]] (oriente), * [[Okcidenta Saharo]] — [[ISO 3166-2:EH]] (sude). == Vidu ankaŭ == * [[.ma]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo}} {{ISO 3166}} [[Kategorio:ISO 3166-2|MA]] [[Kategorio:Administraj unuoj de Maroko| ]] rddfwcim5e1o8dckq1ozaf9i2kpycz7 9455377 9455372 2026-08-17T11:10:41Z ThomasPusch 1869 + Kazablanko-Settat + Marakeŝo-Safi 9455377 wikitext text/x-wiki {{ISO 3166-1|alpha2=MA|mapo=Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg}} '''ISO 3166-2:MA''' estas subaro de la normo [[ISO 3166-2]] rilate [[Maroko]]n. Ekzistas du niveloj de subunuoj, kiuj havas la kodojn de ISO 3166-2:MA: 12 regionoj, kiuj enhavas 62 provincojn kaj 13 prefektujojn. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas <tt>MA</tt>, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Maroko. La dua parto estas du ciferoj por regiono kaj tri literoj por provinco aŭ prefektujo. == Kodoj por Maroko == <ref>[https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MA ISO Online Browsing Platform: MA]</ref> <ref>[http://www.statoids.com/uma.html Regions of Morocco], Statoids.com</ref> <ref>[http://www.statoids.com/yma.html Prefectures of Morocco], Statoids.com</ref> === Regionoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !nomo |- |{{mono|MA-05}} |[[Beni Mellal-Ĥenifra]] |- |{{mono|MA-06}} |[[Kazablanko-Settat]] |- |{{mono|MA-12}} |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab]] |- |{{mono|MA-08}} |[[Drâa-Tafilalet]] |- |{{mono|MA-03}} |[[Feso-Meknes]] |- |{{mono|MA-10}} |[[Guelmim-Oued Noun]] |- |{{mono|MA-11}} |[[Laâyoune-Sakia El Hamra]] |- |{{mono|MA-07}} |[[Marakeŝo-Safi]] |- |{{mono|MA-02}} |[[Orienta Maroko]] |- |{{mono|MA-04}} |[[Rabat-Salé-Kénitra]] |- |{{mono|MA-09}} |[[Souss-Massa]] |- |{{mono|MA-01}} |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|Tanger-Tétouan-Al Hoceïma]] |} === Provincoj kaj kantonoj === {| class="wikitable sortable" !Kodo !Nomo !Kategorio !En regiono |- |{{mono|MA-AGD}} |[[Agadir|Agadir-Ida-Ou-Tanane]] |kantono |[[Chaouia-Ouardigha|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-AOU}} |[[Aousserd Province|Aousserd]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-ASZ}} |[[Assa-Zag Province|Assa-Zag]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-AZI}} |[[Azilal Province|Azilal]] |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BEM}} |{{sort|Beni Mellal|provinco [[Beni Mellal]]}} |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-BES}} |[[Benslimane Province|Benslimane]] |provinco |[[Kazablanko-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BER}} |[[Berkane Province|Berkane]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-BRR}} |[[Berrechid Province|Berrechid]] |provinco |[[Kazablanko-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-BOD}} |[[Boujdour Province|Boujdour]] |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-BOM}} |[[Boulemane Province|Boulemane]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-CAS}} |[[Kazablanko]] [Dar el Beïda] |kantono |[[Kazablanko-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-CHE}} |[[Chefchaouen Province|Chefchaouen]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-CHI}} |[[Chichaoua Province|Chichaoua]] |provinco |[[Marakeŝo-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-CHT}} |[[Chtouka Aït Baha Province|Chtouka-Ait Baha]] |provinco |[[Kazablanko-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-DRI}} |[[Driouch Province|Driouch]] |provinco |[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-ERR}} |[[Errachidia Province|Errachidia]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-ESM}} |[[Es Semara Province|Es-Semara]] |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-ESI}} |[[Essaouira Province|Essaouira]] |provinco |[[Marakeŝo-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-FAH}} |[[Fahs-Anjra Province|Fahs-Anjra]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-FES}} |{{sort|[[Feso]]]]}} |kantono |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-FIG}} |[[Figuig Province|Figuig]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-FQH}} |[[Fquih Ben Salah Province|Fquih Ben Salah]] |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-GUE}} |[[Guelmim Province|Guelmim]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-GUF}} |[[Guercif Province|Guercif]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-HAJ}} |{{sort|Hajeb|[[El Hajeb Province|El Hajeb]]}} |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-HAO}} |{{sort|Haouz|[[Al Haouz Province|Al Haouz]]}} |provinco |[[Marakeŝo-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-HOC}} |{{sort|Hoceima|[[Al Hoceïma Province|Al Hoceïma]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-IFR}} |[[Ifrane Province|Ifrane]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-INE}} |[[Inezgane-Aït Melloul|Inezgane-Ait Melloul]] |kantono |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-JDI}} |{{sort|Gxadida|provinco [[El Ĝadida]]}} |provinco |[[Kazablanko-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-JRA}} |{{sort|Gxerada|provinco [[Ĝerada]]}} |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-KES}} |{{sort|Kelaa des Sraghna|[[El Kelâa des Sraghna Province|El Kelâa des Sraghna]]}} |provinco |[[Marakeŝo-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-KEN}} |{{sort|Kenitra|[[Kénitra Province|Kénitra]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHE}} |{{sort|Khemisset|[[Khémisset Province|Khémisset]]}} |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-KHN}} |{{sort|Hxenifra|provinco [[Ĥenifra]]}} |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-KHO}} |{{sort|Hxuribga|provinco [[Ĥuribga]]}} |provinco |[[Beni Mellal-Ĥenifra|{{mono|05}}]] |- |{{mono|MA-LAA}} |{{sort|Laayoune|[[Laâyoune Province|Laâyoune]]}} |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-LAR}} |{{sort|Larasxo|Provinco [[Laraŝo]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MAR}} |[[Marakeŝo]] |kantono |[[Marakeŝo-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-MDF}} |{{sort|Mdiq-Fnideq|[[M'diq-Fnideq Prefecture|M’diq-Fnideq]]}} |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-MED}} |{{sort|Mediouna|[[Médiouna Province|Médiouna]]}} |provinco |[[Kazablanko-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MEK}} |[[Meknes|Meknès]] |kantono |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-MID}} |[[Midelt Province|Midelt]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-MOH}} |[[Mohammedia|Mohammadia]] |kantono |[[Kazablanko-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-MOU}} |[[Moulay Yacoub Province|Moulay Yacoub]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-NAD}} |provinco [[Nador]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-NOU}} |[[Nouaceur Province|Nouaceur]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-OUA}} |[[Ouarzazate Province|Ouarzazate]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-OUD}} |[[Oued Ed-Dahab Province|Oued Ed-Dahab]] |provinco |[[Dakhla-Oued Ed-Dahab|{{mono|12}}]] |- |{{mono|MA-OUZ}} |[[Ouezzane Province|Ouezzane]] |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-OUJ}} |[[Uĝda]] (Oujda-Angad) |kantono |[[ Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-RAB}} |[[Rabat]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-REH}} |[[Rehamna Province|Rehamna]] |provinco |[[Marakeŝo-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAF}} |[[Safi Province|Safi]] |provinco |[[Marakeŝo-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-SAL}} |[[Salé]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SEF}} |[[Sefrou Province|Sefrou]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-SET}} |{{sort|Settat|provinco [[Settat]]}} |provinco |[[Kazablanko-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIB}} |[[Sidi Bennour Province|Sidi Bennour]] |provinco |[[Kazablanko-Settat|{{mono|06}}]] |- |{{mono|MA-SIF}} |[[Sidi Ifni Province|Sidi Ifni]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-SIK}} |[[Sidi Kacem Province|Sidi Kacem]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SIL}} |[[Sidi Slimane Province|Sidi Slimane]] |provinco |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-SKH}} |[[Skhirate-Témara Prefecture|Skhirate-Témara]] |kantono |[[Rabat-Salé-Kénitra|{{mono|04}}]] |- |{{mono|MA-TNT}} |[[Tan-Tan Province|Tan-Tan]] |provinco |[[Guelmim-Oued Noun|{{mono|10}}]] |- |{{mono|MA-TNG}} |[[Tangier|Tanger-Assilah]] |kantono |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TAO}} |[[Taounate Province|Taounate]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TAI}} |[[Taourirt Province|Taourirt]] |provinco |[[Orienta Maroko|{{mono|02}}]] |- |{{mono|MA-TAF}} |[[Tarfaya Province|Tarfaya]] (EH-partial) |provinco |[[Laâyoune-Sakia El Hamra|{{mono|11}}]] |- |{{mono|MA-TAR}} |[[Taroudant Province|Taroudannt]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAT}} |[[Tata Province|Tata]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-TAZ}} |[[Taza Province|Taza]] |provinco |[[Feso-Meknes|{{mono|03}}]] |- |{{mono|MA-TET}} |{{sort|Tetouan|[[Tétouan Province|Tétouan]]}} |provinco |[[Tanger-Tetouan-Al Hoceima|{{mono|01}}]] |- |{{mono|MA-TIN}} |[[Tinghir Province|Tinghir]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |- |{{mono|MA-TIZ}} |[[Tiznit Province|Tiznit]] |provinco |[[Souss-Massa|{{mono|09}}]] |- |{{mono|MA-YUS}} |[[Youssoufia Province|Youssoufia]] |provinco |[[Marakeŝo-Safi|{{mono|07}}]] |- |{{mono|MA-ZAG}} |[[Zagora Province|Zagora]] |provinco |[[Drâa-Tafilalet|{{mono|08}}]] |} == Kodoj por najbaraj ŝtatoj == * [[Alĝerio]] — [[ISO 3166-2:DZ]] (oriente), * [[Okcidenta Saharo]] — [[ISO 3166-2:EH]] (sude). == Vidu ankaŭ == * [[.ma]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo}} {{ISO 3166}} [[Kategorio:ISO 3166-2|MA]] [[Kategorio:Administraj unuoj de Maroko| ]] np68fng8szlfqf0c81t5fb52supo1zs 0 546724 9455022 8814590 2026-08-16T18:20:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Eli Whitney 1940 Issue-1c.jpg|eta|upright|Eli Whitney en Usona [[Poŝtmarko]] de [[1940]], 1c.]] '''Eli Whitney''' (8a de Decembro, 1765 – 8a de Januaro, 1825) estis usona inventisto plej bone konata ĉar inventis la [[kotonseparilo]]n. Tiu estis unu el la ŝlosilaj inventoj de la [[Industria Revolucio]]<ref>"Elms and Magnolias: The 18th century". Manuscripts and Archives, Yale University Library. 16a de Aŭgusto, 1996. [http://www.library.yale.edu/mssa/exhibits/elms/18th_item01.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190623214325/http://www.library.yale.edu/mssa/exhibits/elms/18th_item01.html |date=2019-06-23 }} Alirita la 19an de Marto, 2008.</ref> kaj de la ekonomio de la antaŭmilita [[Suda Usono]]. La inventaĵo de Whitney konvertis la malgrandan kotonproduktadon en profitega produktado, kiu plifortigis la ekonomian fondon de la [[sklaveco|sklaveco en Usono]]. Spite la socian kaj ekonomiaj efikon de lia invento, Whitney perdis multajn profitojn en juraj bataloj pri patentoj por la kotonseparilo. Tiele, li turnis atenton al sekurigo de kontraktoj kun la registaro en la fabrikado de pafiloj por la ĵus formita Armeo de Usono. Li plue fabrikis armilojn kaj inventis ĝis sia morto en 1825. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * Battison, Edwin. (1960). "Eli Whitney and the Milling Machine." Smithsonian Journal of History I. * Cooper, Carolyn, & Lindsay, Merrill K. (1980). Eli Whitney and the Whitney Armory. * Whitneyville, CT: Eli Whitney Museum. * Dexter, Franklin B. (1911). "Eli Whitney." Yale Biographies and Annals, 1792–1805. New York, NY: Henry Holt & Company. * Hall, Karyl Lee Kibler, & Cooper, Carolyn. (1984). Windows on the Works: Industry on the Eli Whitney Site, 1798–1979. * Hamden, CT: Eli Whitney Museum * Lakwete, Angela. (2004). Inventing the Cotton Gin: Machine and Myth in Antebellum America. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press. * Smith, Merritt Roe. 1973. "John H. Hall, Simeon North, and the Milling Machine: The Nature of Innovation among Antebellum Arms Makers." Technology & Culture 14. * Woodbury, Robert S. (1960). "The Legend of Eli Whitney and Interchangeable Parts." Technology & Culture 1. * {{Cite book| last = Iles| first = George| year = 1912| title = Leading American Inventors| place =New York| publisher = Henry Holt and Company| url = https://archive.org/details/leadingamericani00ilesrich|pages=75–103}} * McL. Green, Constance – Edited by Oscar Handlin. (1956). Eli Whitney & The Birth of American Technology. Library of American Biography series. * {{citation | last = Roe | first = Joseph Wickham | title = English and American Tool Builders | publisher = Yale University Press | year = 1916 | location = New Haven, Connecticut | url = https://books.google.com/books?id=X-EJAAAAIAAJ&printsec=titlepage | lccn = 16011753}}. Represita de McGraw-Hill, New York and London, 1926 (LCCN 27024075); kaj de Lindsay Publications, Inc., Bradley, Illinois, (ISBN 978-0-917914-73-7). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.eliwhitney.org/ The Eli Whitney Museum] * [http://www.whitneygen.org/archives/biography/eli.html Eli Whitney Biography on at Whitney Research Group] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050829224237/http://www.whitneygen.org/archives/biography/eli.html |date=2005-08-29 }} * [http://web.mit.edu/invent/iow/whitney.html Inventor of the Week: Eli Whitney (MIT)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130528104845/http://web.mit.edu/invent/iow/whitney.html |date=2013-05-28 }} * [http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-3497 Entry in New Georgia Encyclopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130405160012/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-3497 |date=2013-04-05 }} * [http://www.teachingushistory.org/tTrove/Whitney11Sept1793.htm Letter from Eli Whitney to his Father regarding his invention of the cotton gin, September 11, 1793] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110326000411/http://www.teachingushistory.org/ttrove/Whitney11Sept1793.htm |date=2011-03-26 }} * [http://www.teachingushistory.org/lessons/JefftoWhit.htm Letter from Thomas Jefferson to Eli Whitney, Jr. regarding his cotton gin patent, 16a de Novembro, 1793] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110325111222/http://www.teachingushistory.org/lessons/JefftoWhit.htm |date=2011-03-25 }} * [http://www.teachingushistory.org/tTrove/whitneyobit.html Obituary for Eli Whitney, in Niles Weekly Register, 25a de Januaro, 1825] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110325235339/http://www.teachingushistory.org/ttrove/whitneyobit.html |date=2011-03-25 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Whitney, Eli}} [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Usonaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Usonaj inventistoj]] i4y16stf0nfo7gt4gm7otu4pfavky1v 0 552116 9455286 8964081 2026-08-17T08:04:35Z Sj1mor 12103 9455286 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:WaynePump-sm.jpg|eta|dekstra|fuelpumpilo de la firmao [[Dresser Industries|Dresser Wayne]], en [[Grekujo]].]] [[Dosiero:Zapfsäule Detail.jpg|eta|hochkant|Zfuelpumpilo kun traflurigarda vitro (flava) kaj pumpilpistolo (ruĝa)]] '''Fuelpumpilo''' aŭ '''fuelkolono''' estas aparato ĉe [[benzinstacio]], per kiu oni pumpas [[fuelo]]n (ekzemple [[benzino]], [[dizelo]], tergaso, hidrogeno aŭ aŭtogaso en la veturilo. La fuelkrano, ankaŭ – nomata '''fuelpistolo''' – estas konektita per hoso al la fuelpumpa kolono. == Historia evoluo == La unuaj fuelpumpiloj por la publiko ekestis en la [[1920aj]] jaroj. La ofte sur trotuaroj antaŭ gastejoj aŭ vendejoj vendata fuelo havis permanajn pumpilojn, kiuj ŝerce nomiĝis en kelkaj lingvoj „fera virgulino“<ref>Joachim Kleinmanns: ''Super, voll! Kleine Kulturgeschichte der Tankstelle.'' Jonas Verlag, Marburg 2002, p. 43.</ref><ref>Bernd Polster: ''Super oder Normal. Tankstellen – Geschichte eines modernen Mythos.'' DuMont, Köln 1996, S. 44</ref>. Se la veturiganto volas havi fuelon li/ŝi frapu je la vendejo kaj li ricevis. Ĉe la unuaj tipoj oni devas permane pumpi. La dua generacio de la fuelmumpiloj konsistas el pumpilo kun vitra [[cilindro]]. Tiu cilindro havis skalon por mezuri la fuelvolumenon, kiu fluis en la rezervujon de la [[veturilo]]. Ĉe la du-vitra versio oni jam povas plupumpi, kiam la enhavo de la alia ujo jam fluas en la rezervujo. Ekde la 1930aj jaroj aperis la unuaj fuelpumpiloj kun indikiloj de la fuelkvanto kaj pagenda prezo. Ĝis la [[1970aj jaroj]] nur aplikiĝas mekanikaj mezuriloj. Ekde ĉirkaŭ 1978 aperis la unua elektronika mezurilo en fuelpumpaj kolonoj. La modernaj fuelpumpiloj nun havas teknikon per kiu eblas ricevi multajn diversajn fuelproduktojn el unu fuelpistolo (la tiel nomataj „MPF“ = multprodukta fuelpistolo). El tiuj fuelkolonoj oni povas ricevi ĝis kvin diversajn fuelspecojn po fuelkolona flanko.<ref>Hoover Nozzle kaj Hoover Ring, en.wikipedia.org elŝutita 09-09-2015.</ref> == Bildaro == <gallery> Zwei-Glas-Version.jpg|pumpilinstalaĵo kun vitrocilindro Drasenhofen 6195.jpg|fuelpumpilo de 1958 en [[Drasenhofen]], Germanujo Verschiedene Zapfsäulen Deutsches Museum.jpg|Historiaj fuelpumpiloj en la [[Germana muzeo]] Munkeno (dekstre „Fera virgulino“) Zapfsäule BP Wien.jpg|Malnova fuelpumpilo en [[Vieno|viena]] [[benzinstacio]] Historische Zapfsaeule.jpg|Historia fuelpumpilo sur „Roscheider Hof“ apud Konz (Germanujo) (1a de aŭgusto 2004) Old-Gas-Pumps.jpg|fuelpumpilo en la iama [[Sovjetunio]] </gallery> == Mezurado de la traflukvanto == [[Dosiero:Zapfsäuleneichung an Tankstelle in Hessen durch Eichamt P1230139.JPG|eta|hochkant|kontrolado de la fuelpumpiloj]] La mezurado de la traflukvanto ene de la pumpilo okazas per ŝraŭbaj aŭ [[piŝtilnombrilo]]j. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.elaflex.de/dokumente/download/PressPublication/PressPublication_2000_Durchblick-Woher_weiss_die_Zapfpistole_DE.pdf Erklärung der Zapfventilautomatik mit Skizze] (PDF; 624&nbsp;kB) * [http://www.tankstellenmuseum.de/ Die Geschichte der ersten Zapfsäulen und Tankstellen mit Bildern www.tankstellenmuseum.de] * [http://medien-e.bghw.de/tr/trbf40/4.htm Technische Regeln für brennbare Flüssigkeiten – ''TRbF 40 Tankstellen''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140324151014/http://medien-e.bghw.de/tr/trbf40/4.htm |date=2014-03-24 }}, abgerufen am 2. Januar 2012 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Petrolindustrio]] [[Kategorio:Pumpiloj]] [[Kategorio:Benzinstacioj]] krfkejejdiw8vujrmkek88ho6v6hidl 9455288 9455286 2026-08-17T08:05:15Z Sj1mor 12103 9455288 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:WaynePump-sm.jpg|eta|dekstra|fuelpumpilo de la firmao [[Dresser Industries|Dresser Wayne]], en [[Grekujo]].]] [[Dosiero:Zapfsäule Detail.jpg|eta|hochkant|Zfuelpumpilo kun traflurigarda vitro (flava) kaj pumpilpistolo (ruĝa)]] '''Fuelpumpilo''' aŭ '''fuelkolono''' estas aparato ĉe [[benzinstacio]], per kiu oni pumpas [[fuelo]]n (ekzemple [[benzino]], [[dizelo]], tergaso, hidrogeno aŭ aŭtogaso en la veturilo. La fuelkrano, ankaŭ – nomata '''fuelpistolo''' – estas konektita per hoso al la fuelpumpa kolono. == Historia evoluo == La unuaj fuelpumpiloj por la publiko ekestis en la [[1920aj]] jaroj. La ofte sur trotuaroj antaŭ gastejoj aŭ vendejoj vendata fuelo havis permanajn pumpilojn, kiuj ŝerce nomiĝis en kelkaj lingvoj „fera virgulino“<ref>Joachim Kleinmanns: ''Super, voll! Kleine Kulturgeschichte der Tankstelle.'' Jonas Verlag, Marburg 2002, p. 43.</ref><ref>Bernd Polster: ''Super oder Normal. Tankstellen – Geschichte eines modernen Mythos.'' DuMont, Köln 1996, S. 44</ref>. Se la veturiganto volas havi fuelon li/ŝi frapu je la vendejo kaj li ricevis. Ĉe la unuaj tipoj oni devas permane pumpi. La dua generacio de la fuelmumpiloj konsistas el pumpilo kun vitra [[cilindro]]. Tiu cilindro havis skalon por mezuri la fuelvolumenon, kiu fluis en la rezervujon de la [[veturilo]]. Ĉe la du-vitra versio oni jam povas plupumpi, kiam la enhavo de la alia ujo jam fluas en la rezervujo. Ekde la 1930aj jaroj aperis la unuaj fuelpumpiloj kun indikiloj de la fuelkvanto kaj pagenda prezo. Ĝis la [[1970aj jaroj]] nur aplikiĝas mekanikaj mezuriloj. Ekde ĉirkaŭ 1978 aperis la unua elektronika mezurilo en fuelpumpaj kolonoj. La modernaj fuelpumpiloj nun havas teknikon per kiu eblas ricevi multajn diversajn fuelproduktojn el unu fuelpistolo (la tiel nomataj „MPF“ = multprodukta fuelpistolo). El tiuj fuelkolonoj oni povas ricevi ĝis kvin diversajn fuelspecojn po fuelkolona flanko.<ref>Hoover Nozzle kaj Hoover Ring, en.wikipedia.org elŝutita 09-09-2015.</ref> == Bildaro == <gallery> Zwei-Glas-Version.jpg|pumpilinstalaĵo kun vitrocilindro Drasenhofen 6195.jpg|fuelpumpilo de 1958 en [[Drasenhofen]], Germanujo Verschiedene Zapfsäulen Deutsches Museum.jpg|Historiaj fuelpumpiloj en la [[Germana muzeo]] Munkeno (dekstre „Fera virgulino“) Zapfsäule BP Wien.jpg|Malnova fuelpumpilo en [[Vieno|viena]] [[benzinstacio]] Historische Zapfsaeule.jpg|Historia fuelpumpilo sur „Roscheider Hof“ apud Konz (Germanujo) (1a de aŭgusto 2004) Old-Gas-Pumps.jpg|fuelpumpilo en la iama [[Sovjetunio]] </gallery> == Mezurado de la traflukvanto == [[Dosiero:Zapfsäuleneichung an Tankstelle in Hessen durch Eichamt P1230139.JPG|eta|hochkant|kontrolado de la fuelpumpiloj]] La mezurado de la traflukvanto ene de la pumpilo okazas per ŝraŭbaj aŭ [[piŝtilnombrilo]]j. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.elaflex.de/dokumente/download/PressPublication/PressPublication_2000_Durchblick-Woher_weiss_die_Zapfpistole_DE.pdf Erklärung der Zapfventilautomatik mit Skizze] (PDF; 624&nbsp;kB) * [http://www.tankstellenmuseum.de/ Die Geschichte der ersten Zapfsäulen und Tankstellen mit Bildern www.tankstellenmuseum.de] * [http://medien-e.bghw.de/tr/trbf40/4.htm Technische Regeln für brennbare Flüssigkeiten – ''TRbF 40 Tankstellen''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140324151014/http://medien-e.bghw.de/tr/trbf40/4.htm |date=2014-03-24 }}, abgerufen am 2. Januar 2012 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Petrolindustrio]] [[Kategorio:Pumpiloj]] [[Kategorio:Benzinstacioj]] oimlormsh81u5w0gtup1upit9nn27hv 0 558780 9455205 9452913 2026-08-17T06:17:28Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9455205 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q20825628 } |wdq= |sort=label |columns=label:Paĝo,priskribo,P154,P18,P856 |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Paĝo ! priskribo ! emblemo ! bildo ! oficiala retejo |- | ''[[:d:Q4636265|3DLDF]]'' | | [[Dosiero:3dldf-logo.png|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/3dldf/ |- | ''[[:d:Q24084969|8sync]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/8sync/ |- | ''[[:d:Q24084975|Acct]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/acct/ |- | ''[[:d:Q16825505|adns]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/adns/ |- | ''[[:d:Q113377528|AROUNDMe]]'' | | | | https://savannah.gnu.org/projects/aroundme/ |- | ''[[:d:Q288555|AUCTeX]]'' | | | [[Dosiero:Auctex.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/auctex/ |- | ''[[:d:Q1336937|Autoconf]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Autoconf 2.68 wine.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/autoconf/autoconf.html |- | ''[[:d:Q1324275|Automake]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Autoconf-automake-process.svg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/automake/ |- | ''[[:d:Q106101976|Behistun]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q6131957|Binary File Descriptor library]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q505877|CFEngine]]'' | | [[Dosiero:CFEngine-logo.svg|center|128px]] | | https://www.cfengine.com |- | ''[[:d:Q72271507|Classpathx]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/classpathx/ |- | ''[[:d:Q581256|CLISP]]'' | | [[Dosiero:LogoCLISP.jpg|center|128px]] | [[Dosiero:Clisp snapshot.jpg|center|128px]] | https://clisp.sourceforge.io/ |- | ''[[:d:Q28974884|GNU config scripts]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/config/ |- | ''[[:d:Q1172206|Daten-Montra Erarserĉilo]]'' | | | [[Dosiero:DDD 3.3.11 Screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ddd/ |- | ''[[:d:Q1187020|Denemo]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Denemo 2.0.14 Screenshot under Kubuntu 17.04.png|center|128px]] | http://www.denemo.org/ |- | ''[[:d:Q2291726|DotGNU]]'' | | | | http://www.dotgnu.org/ |- | ''[[:d:Q126721289|Dr. Genius]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1970665|Electric]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Electric eda.png|center|128px]] | https://www.staticfreesoft.com/ |- | ''[[:d:Q76183255|Emacs-muse]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/emacs-muse/ |- | ''[[:d:Q114407516|Emacs/URL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/url/ |- | ''[[:d:Q3723813|Emacs/W3]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/w3/<br/>https://elpa.gnu.org/packages/w3.html |- | ''[[:d:Q5323977|EPrints]]'' | | | | http://www.eprints.org/software/ |- | ''[[:d:Q11201268|FriBidi]]'' | | | | https://fribidi.org/ |- | [[GCC]] | | [[Dosiero:GNU Compiler Collection logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GCC 11.1.0 compiling Chicken screenshot.png|center|128px]] | https://gcc.gnu.org |- | ''[[:d:Q3093130|GCIDE]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://gcide.gnu.org.ua/ |- | ''[[:d:Q1147042|GCompris]]'' | | [[Dosiero:Gcompris logo (2016).svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gcompris 0.61 screenshot.png|center|128px]] | https://gcompris.net/ |- | [[GDB]] | | [[Dosiero:GDB Archer Fish by Andreas Arnez.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU gdb 12.1 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gdb |- | ''[[:d:Q62850490|GDBM]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gdbm/ |- | ''[[:d:Q5555121|Gforth]]'' | | [[Dosiero:Gforth Logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gforth/ |- | ''[[:d:Q50378421|GIFT]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gift/ |- | [[GIMP]] | | [[Dosiero:The GIMP icon - v3.0.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GIMP-3.png|center|128px]] | https://gimp.org |- | [[Glibc]] | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libc |- | ''[[:d:Q113457966|GLUE]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/glue/ |- | ''[[:d:Q62850753|GMediaServer]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gmediaserver/ |- | ''[[:d:Q1142317|Gnash]]'' | | [[Dosiero:GNU Gnash logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnash-0.8.0.png|center|128px]] | https://gnu.org/software/gnash |- | ''[[:d:Q180760|GNAT]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnat/ |- | ''[[:d:Q4039162|GNATS]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnats/ |- | ''[[:d:Q72272134|Gnatsweb]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q3093265|GNOWSYS]]'' | | [[Dosiero:Gnowsys-logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnowsys/ |- | ''[[:d:Q72271704|GNU 3DKit]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu3dkit/ |- | ''[[:d:Q24084970|GNU a2ps]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/a2ps/ |- | ''[[:d:Q117006163|GNU abcsh]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/abcsh/ |- | ''[[:d:Q71171793|GNU Aetherspace]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/aetherspace/ |- | ''[[:d:Q112686586|GNU Alexandria]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/alexandria/ |- | ''[[:d:Q71171749|GNU Alive]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/alive/ |- | ''[[:d:Q5514020|GNU Anubis]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/anubis/ |- | ''[[:d:Q25377392|GNU APL]]'' | | | [[Dosiero:GNU APL.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/apl/ |- | ''[[:d:Q1187993|GNU arch]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-arch/ |- | ''[[:d:Q3093274|GNU Archimedes]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/archimedes/ |- | ''[[:d:Q21404072|GNU Artanis]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/artanis/ |- | ''[[:d:Q1368325|GNU Aspell]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Aspell-ast.png|center|128px]] | http://aspell.net/ |- | ''[[:d:Q71445065|GNU Astronomy Utilities]]'' | | | [[Dosiero:Gnuastro.svg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnuastro/ |- | ''[[:d:Q21405244|GNU Autoconf Archive]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/autoconf-archive/ |- | ''[[:d:Q3093270|GNU AutoGen]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/autogen/ |- | ''[[:d:Q6024222|GNU Awk]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gawk/ |- | ''[[:d:Q72271299|GNU Ball and Paddle]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/ballandpaddle/ |- | ''[[:d:Q72271395|GNU Bayonne]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bayonne/ |- | ''[[:d:Q64776864|GNU bc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bc/ |- | ''[[:d:Q72271638|GNU Beacon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/beacon/ |- | ''[[:d:Q1144975|GNU Binutils]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/binutils/ |- | ''[[:d:Q1071969|GNU bison]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/bison/ |- | ''[[:d:Q76182327|GNU Bool]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bool/ |- | ''[[:d:Q123688258|GNU Boot]]'' | | [[Dosiero:Gnuboot logo light.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnuboot/ |- | ''[[:d:Q24090696|GNU BPEL2oWFN]]'' | | [[Dosiero:Bpel2owfn.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/bpel2owfn/ |- | ''[[:d:Q113775860|GNU C Language Intro and Reference Manual]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q76182682|GNU C reference manual]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-c-manual/ |- | ''[[:d:Q76183736|GNU Ccide]]'' | | | | http://ccide.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q63065322|GNU ccRTP]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/ccrtp/ |- | ''[[:d:Q3093306|GNU cflow]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/cflow/ |- | ''[[:d:Q50378171|GNU Cgicc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cgicc/ |- | ''[[:d:Q494713|GNU Chess]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnomechess.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/chess/ |- | ''[[:d:Q76183853|GNU Cim]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cim/ |- | ''[[:d:Q4039527|GNU Circuit Analysis Package]]'' | | | | http://www.gnucap.org/ |- | ''[[:d:Q1486192|GNU Classpath]]'' | | [[Dosiero:GNU Classpath badge.png|center|128px]] | [[Dosiero:GC SwingDemo.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/classpath/ |- | ''[[:d:Q72271523|GNU Common C++]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1424922|GNU Common Lisp]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gcl/ |- | ''[[:d:Q1486196|GNU Compact Disc Input and Control Library]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libcdio/ |- | ''[[:d:Q21162921|GNU cpio]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cpio/ |- | ''[[:d:Q114457318|GNU Cppi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cppi/ |- | ''[[:d:Q72271699|GNU Crypto]]'' | | [[Dosiero:GNU Crypto.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnu-crypto/ |- | ''[[:d:Q17487849|GNU CSSC]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cssc/ |- | ''[[:d:Q45115643|Cursynth]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cursynth/ |- | ''[[:d:Q5204274|GNU Dap]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/dap |- | ''[[:d:Q72271604|GNU Datamash]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/datamash/ |- | ''[[:d:Q15427600|GNU ddrescue]]'' | | | [[Dosiero:Ddrescue 2.png|center|128px]] | https://gnu.org/s/ddrescue/ |- | ''[[:d:Q116695651|GNU dgs]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/dgs/ |- | ''[[:d:Q3093278|GNU Dico]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org.ua/software/dico/ |- | ''[[:d:Q62845084|GNU Diffutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/diffutils/ |- | ''[[:d:Q76183279|GNU Direvent]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org.ua/software/direvent/ |- | ''[[:d:Q3038439|GNU Dr. Geo]]'' | | [[Dosiero:Dr. Geo mascot.svg|center|128px]] | [[Dosiero:DrGeo example screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/dr-geo/ |- | ''[[:d:Q44841959|GNU ease.js]]'' | | | [[Dosiero:Easejs.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/easejs/ |- | ''[[:d:Q86987640|GNU ed]]'' | | [[Dosiero:The GNU logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU ed Hello World.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ed/ |- | ''[[:d:Q1252773|GNU Emacs]]'' | | [[Dosiero:Emacs-logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU Emacs 26.2 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/emacs/ |- | ''[[:d:Q76182628|GNU Enterprise]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnue/ |- | ''[[:d:Q114309731|GNU Enterprise Small Business]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnue-sb/ |- | ''[[:d:Q50378369|GNU epsilon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/epsilon/ |- | ''[[:d:Q4039164|GNU Ferret]]'' | | | | http://gnu.org/software/ferret/ |- | ''[[:d:Q4039165|GNU findutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/findutils/ |- | ''[[:d:Q5872545|GNU FisicaLab]]'' | | | [[Dosiero:FisicalabGnome.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/fisicalab/ |- | ''[[:d:Q72271641|GNU FM]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72271658|GNU fontopia]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/fontopia/ |- | ''[[:d:Q72271657|GNU Fontutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/fontutils/ |- | ''[[:d:Q72271637|GNU FreeDink]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/freedink/ |- | ''[[:d:Q3093285|GNU FreeFont]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/software/freefont/ |- | ''[[:d:Q3093281|GNU FreeIPMI]]'' | | [[Dosiero:Freeipmi-logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/freeipmi/ |- | ''[[:d:Q2246312|GNU Freetalk]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/freetalk/ |- | ''[[:d:Q76183106|GNU G-Golf]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/g-golf/ |- | ''[[:d:Q76183142|GNU Gama]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gama/ |- | ''[[:d:Q3093304|GNU gcal]]'' | | [[Dosiero:GNU gcal.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gcal/ |- | ''[[:d:Q3093286|GNU Generic Security Service]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gss/ |- | ''[[:d:Q937302|GNU gettext]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gettext/ |- | ''[[:d:Q3093284|GNU GLOBAL]]'' | | [[Dosiero:Gnu-global-logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnu-global-htags.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/global/ |- | ''[[:d:Q1404540|GNU Go]]'' | | [[Dosiero:Gnugo-logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnugo screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnugo/ |- | ''[[:d:Q110535314|GNU Goodbye]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q45115773|GNU gperf]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gperf/ |- | ''[[:d:Q72272096|GNU Gratuitous ARP Daemon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/garpd/ |- | ''[[:d:Q21282417|GNU Grep]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/grep/ |- | ''[[:d:Q1486208|GNU Guile]]'' | | [[Dosiero:GNU-Guile-logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/guile/ |- | ''[[:d:Q76184891|GNU Guile-Ncurses]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-ncurses/ |- | ''[[:d:Q76184917|GNU Guile-OpenGL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-opengl/ |- | ''[[:d:Q47343355|GNU Guile-SDL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-sdl/ |- | ''[[:d:Q18968627|GNU Guix]]'' | | [[Dosiero:Guix logo.svg|center|128px]] | | https://guix.gnu.org/ |- | ''[[:d:Q117048683|GNU HaliFAX]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/halifax/ |- | ''[[:d:Q2703769|GNU Health]]'' | | [[Dosiero:GNUHealthISO.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU Health patient main screen spanish.png|center|128px]] | https://www.gnuhealth.org/ |- | ''[[:d:Q16988498|GNU Hello]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/hello/ |- | ''[[:d:Q60918168|GNU help2man]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/help2man/ |- | ''[[:d:Q67139565|GNU Hyperbole]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/hyperbole/ |- | [[GNU IceCat]] | | [[Dosiero:Icecat1-300x300.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Icecatdefaultsquantum.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/icecat/ |- | ''[[:d:Q76185008|GNU Idutils]]'' | | [[Dosiero:The GNU logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/idutils/ |- | ''[[:d:Q2716036|GNU indent]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/indent/ |- | ''[[:d:Q3093307|GNU inetutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/inetutils/ |- | ''[[:d:Q76185169|GNU Java Training Wheels]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jtw/ |- | ''[[:d:Q113279161|GNU Jitter]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jitter/ |- | ''[[:d:Q76185213|GNU Leg]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/leg/ |- | ''[[:d:Q72271270|GNU libavl]]'' | | | | https://adtinfo.org/ |- | ''[[:d:Q76185234|GNU Libdbh]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libdbh/ |- | ''[[:d:Q76185250|GNU libextractor]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libextractor/ |- | ''[[:d:Q107779681|GNU libffcall]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libffcall/ |- | ''[[:d:Q62860422|GNU libiconv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libiconv/ |- | ''[[:d:Q3093289|GNU Libidn]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libidn/ |- | ''[[:d:Q21283449|GNU libmicrohttpd]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libmicrohttpd/ |- | ''[[:d:Q2331162|GNU LibreDWG]]'' | | [[Dosiero:LibreDWG one-line small-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libredwg/ |- | ''[[:d:Q76185306|GNU libsigsegv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libsigsegv/ |- | ''[[:d:Q1045215|GNU Libtool]]'' | | [[Dosiero:Libtool.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libtool/ |- | ''[[:d:Q76185324|GNU libunistring]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libunistring/ |- | ''[[:d:Q5514033|GNU lightning]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/lightning/ |- | ''[[:d:Q23768052|GNU LIMS]]'' | | | [[Dosiero:Gnulims lab requests.png|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1022237|GNU m4]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/m4/m4.html |- | ''[[:d:Q12325570|GNU macchanger]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/macchanger/ |- | ''[[:d:Q3046416|GNU Mach]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/hurd/microkernel/mach/gnumach.html |- | ''[[:d:Q3093292|GNU Mailutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://mailutils.org/ |- | ''[[:d:Q7886333|GNU Make]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/make/ |- | ''[[:d:Q76185442|MARST]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/marst/ |- | ''[[:d:Q76185633|GNU Mcron]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mcron/ |- | ''[[:d:Q76184425|GNU Mes]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mes/ |- | ''[[:d:Q72271647|GNU Messenger]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gm/ |- | ''[[:d:Q132798329|GNU micron]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/micron/ |- | ''[[:d:Q76185735|GNU mifluz]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mifluz/ |- | ''[[:d:Q21285723|GNU MIG]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mig/ |- | ''[[:d:Q62860341|GNU Miscfiles]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/miscfiles/ |- | ''[[:d:Q3093311|GNU moe]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/moe/ |- | ''[[:d:Q76185775|GNU Motti]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/motti/ |- | ''[[:d:Q62845380|GNU MPC]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.multiprecision.org/mpc/ |- | ''[[:d:Q1881759|GNU MPFR]]'' | | [[Dosiero:Mpfr.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNOME Calculator 3.32 screenshot.png|center|128px]] | https://www.mpfr.org |- | ''[[:d:Q3327305|GNU mtools]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/mtools/ |- | ''[[:d:Q306101|GNU nano]]'' | | [[Dosiero:Gnu-nano.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU nano-6.4 screenshot.png|center|128px]] | https://nano-editor.org |- | ''[[:d:Q21193123|GNU Nano-Archimedes]]'' | | | | http://www.nano-archimedes.com/ |- | ''[[:d:Q2013782|GNU Ocrad]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Ocrad.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ocrad/ |- | [[GNU Octave]] | | [[Dosiero:Gnu-octave-logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Octave workshop screenshot.png|center|128px]] | https://octave.org |- | ''[[:d:Q5514025|GNU Oleo]]'' | | | [[Dosiero:Oleo-motif.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/oleo/oleo.html |- | ''[[:d:Q76185882|GNU OrgaDoc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/orgadoc/ |- | ''[[:d:Q3826728|GNU Paint]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gpaint-0.3.3-ubuntu.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gpaint/ |- | ''[[:d:Q3093314|GNU parallel]]'' | | [[Dosiero:Gnu-parallel.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/parallel/ |- | ''[[:d:Q1486221|GNU Parted]]'' | | | [[Dosiero:GNU Parted 3.6 screenshot.webp|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/parted/ |- | ''[[:d:Q133698333|GNU patch]]'' | | | | https://savannah.gnu.org/projects/patch/ |- | ''[[:d:Q76186185|GNU Pies]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pies/ |- | ''[[:d:Q113510241|GNU Pipo]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pipo/ |- | ''[[:d:Q96652549|GNU poke]]'' | | | [[Dosiero:Poke-screenshot.jpg|center|128px]] | http://www.jemarch.net/poke |- | ''[[:d:Q5514026|GNU Portable Threads]]'' | | [[Dosiero:GNU Pth logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/pth/ |- | ''[[:d:Q2351180|GNU Prolog]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | http://www.gprolog.org |- | ''[[:d:Q72271935|GNU Prolog for Java]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuprologjava/ |- | ''[[:d:Q1848165|GNU PSPP]]'' | | [[Dosiero:Pspplogo.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU PSPP.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/pspp/ |- | ''[[:d:Q111698778|GNU Queue]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-queue/ |- | ''[[:d:Q137756020|GNU Radius]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/radius/ |- | ''[[:d:Q705851|GNU RCS]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/s/rcs/ |- | ''[[:d:Q578173|GNU Readline]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/readline/ |- | ''[[:d:Q3093295|GNU Recutils]]'' | | [[Dosiero:Recutils.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/recutils/ |- | ''[[:d:Q113435840|GNU regex]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/regex/ |- | ''[[:d:Q76186310|GNU Role Playing Game Engine]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/rpge/ |- | ''[[:d:Q3093294|GNU Rush]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://puszcza.gnu.org.ua/software/rush/ |- | ''[[:d:Q113434694|GNU rx]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/rx/ |- | ''[[:d:Q3093296|GNU SASL]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gsasl/ |- | ''[[:d:Q72271649|GNU sauce]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/sauce/ |- | [[GNU Scienca Biblioteko]] | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gsl/ |- | ''[[:d:Q930835|GNU Screen]]'' | | | [[Dosiero:GNU Screen.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/screen/ |- | ''[[:d:Q64122515|GNU sed]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/sed/ |- | ''[[:d:Q76186409|GNU Serveez]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/serveez/ |- | ''[[:d:Q21194368|GNU Shepherd]]'' | | [[Dosiero:GNU Shepherd Logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/shepherd/ |- | ''[[:d:Q76186445|GNU Shishi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/shishi/ |- | ''[[:d:Q5514031|GNU Shogi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnushogi/ |- | ''[[:d:Q3093300|GNU Smalltalk]]'' | | [[Dosiero:GNU Smalltalk logo.svg|center|128px]] | | http://smalltalk.gnu.org/ |- | ''[[:d:Q3093299|GNU Solfege]]'' | | [[Dosiero:GNU Solfege Logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Screenshot of GNU Solfege 3.23.4 on Windows 10 German.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/solfege/ |- | ''[[:d:Q76182385|GNU Source Release Collection]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gsrc/ |- | ''[[:d:Q72271648|GNU Source-highlight]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/src-highlite/ |- | ''[[:d:Q21469627|GNU Stow]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/stow/ |- | ''[[:d:Q76184272|GNU Swbis]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/swbis/ |- | ''[[:d:Q30179845|GNU Taler]]'' | | [[Dosiero:GNU Taler logo 2020.svg|center|128px]] | | https://www.taler.net |- | ''[[:d:Q76184286|GNU Talkfilters]]'' | | | | https://www.hyperrealm.com/talkfilters/talkfilters.html |- | ''[[:d:Q21283172|GNU tar]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tar/ |- | ''[[:d:Q1464634|GNU TeXmacs]]'' | | [[Dosiero:GNU Texmacs logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Texmacs collage 2019.png|center|128px]] | https://www.texmacs.org/ |- | ''[[:d:Q21185077|GNU Time]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/time/ |- | ''[[:d:Q60918321|GNU Typist]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gtypist/ |- | ''[[:d:Q5514030|GNU Unifont]]'' | | | [[Dosiero:Unifont Sample, v12.0.01.png|center|128px]] | http://unifoundry.com/unifont.html |- | ''[[:d:Q3093305|GNU Units]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/units/ |- | ''[[:d:Q76184683|GNU UnRTF]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/unrtf/ |- | ''[[:d:Q76184665|GNU userv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/userv/ |- | ''[[:d:Q1486261|GNU VCDImager]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/vcdimager/ |- | ''[[:d:Q3093454|GVPE]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://software.schmorp.de/pkg/gvpe.html |- | ''[[:d:Q4052996|GNU wdiff]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/wdiff/ |- | ''[[:d:Q2372153|GNU WebSocket4J]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/websocket4j/ |- | ''[[:d:Q132132354|GNU which]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/which/ |- | ''[[:d:Q3093302|GNU Xnee]]'' | | | | http://www.sandklef.com/xnee |- | ''[[:d:Q3093313|GNU xorriso]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/xorriso/ |- | ''[[:d:Q2633122|GNU Zebra]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/zebra/<br/>http://www.zebra.org/ |- | ''[[:d:Q3093309|GNU Zile]]'' | | [[Dosiero:Zile-logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/zile/ |- | ''[[:d:Q76183376|GNU/EDMA]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/edma/ |- | ''[[:d:Q135983630|GNU/Taylor UUCP]]'' | | | | https://www.airs.com/ian/uucp.html |- | ''[[:d:Q1205818|GNUa Plurprecizeca Aritmetika Biblioteko]]'' | | [[Dosiero:GMPLogo.svg|center|128px]] | | https://gmplib.org |- | ''[[:d:Q72271707|GnuAE]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuae/ |- | ''[[:d:Q44841893|GNUbatch]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnubatch/ |- | ''[[:d:Q72271760|GNUbg]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU bg screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnubg/ |- | ''[[:d:Q45115682|GNUbiff]]'' | | [[Dosiero:Baby.tux.sit-800x800.png|center|128px]] | | http://gnubiff.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q3093290|GNUbik]]'' | | [[Dosiero:Gnubik icon.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnubik img.jpg|center|128px]] | https://gnu.org/software/gnubik/<br/>https://www.gnu.org/software/gnubik/ |- | [[GnuCash]] | | [[Dosiero:GnuCash logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnucash 2 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnucash.org/ |- | ''[[:d:Q7095747|GnuCOBOL]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/s/gnucobol |- | ''[[:d:Q105748059|GnuCOBOL]]'' | | | | http://cobolforgcc.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q45115695|GnuComm]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnucomm/ |- | ''[[:d:Q5574496|Gnulib]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnulib/ |- | ''[[:d:Q5514035|GNUmed]]'' | | | | http://www.gnumed.org |- | ''[[:d:Q2403556|GNUMP3d]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/gnump3d/ |- | ''[[:d:Q1007056|GNUnet]]'' | | [[Dosiero:Official logo of the GNUnet project.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnunet-gtk-0.7.0.png|center|128px]] | https://gnunet.org/ |- | ''[[:d:Q16251417|GNUnited Nations]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnun/ |- | ''[[:d:Q45115742|GNUsound]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnusound/ |- | ''[[:d:Q5574498|Gnuspeech]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuspeech/ |- | ''[[:d:Q45115746|GNUspool]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuspool/ |- | [[GNUstep]] | | [[Dosiero:GNUstep logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnustep.png|center|128px]] | http://www.gnustep.org/ |- | ''[[:d:Q1533305|GnuTLS]]'' | | [[Dosiero:GNUTLS-logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnutls.org/ |- | ''[[:d:Q45115765|GNUtrition]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnutrition/ |- | ''[[:d:Q123270408|gprofng GUI]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gprofng-gui/ |- | ''[[:d:Q292952|Gretl]]'' | | [[Dosiero:Gretl logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gretl screenshot ru.png|center|128px]] | http://gretl.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q288684|groff]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/groff/ |- | ''[[:d:Q212885|GRUB]]'' | | [[Dosiero:Grub logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Debian Unstable GRUB2 (2015).png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/grub/ |- | ''[[:d:Q76184851|GTick]]'' | | | | https://www.antcom.de/gtick/ |- | ''[[:d:Q122944950|GTKeyboard]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gtkeyboard/ |- | ''[[:d:Q76184865|Guile-CV]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-cv/ |- | ''[[:d:Q110874924|Guile-Debbugs]]'' | | | | http://www.nongnu.org/guile-debbugs/<br/>https://www.gnu.org/software/guile-debbugs/ |- | ''[[:d:Q105121206|guile-gtk]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-gtk/ |- | ''[[:d:Q76184475|Guix Workflow Language]]'' | | | | https://guixwl.org/ |- | ''[[:d:Q76184956|GURGLE]]'' | | | | https://homepages.inf.ed.ac.uk/timc/gurgle/ |- | [[gzip]] | | [[Dosiero:Gzip-Logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gzip-screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gzip/ |- | ''[[:d:Q62864169|iGNUit]]'' | | | | https://trmusson.dreamhosters.com/programs.html#ignuit |- | ''[[:d:Q76185133|JACAL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jacal/ |- | ''[[:d:Q3459508|Jami]]'' | | [[Dosiero:Logo-jami-net.svg|center|128px]] | | https://jami.net/ |- | ''[[:d:Q21296542|Java Expressions Library]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/jel/ |- | ''[[:d:Q21286813|JWHOIS]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jwhois/ |- | ''[[:d:Q722867|Kawa]]'' | | [[Dosiero:Kawa-logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/kawa/ |- | ''[[:d:Q1348204|Kernaj Utilaĵoj GNU]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Coreutils id screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/coreutils/ |- | ''[[:d:Q101198087|Kopi]]'' | | | | http://kopi.sourceforge.net/<br/>http://www.kopileft.com/index.php?id=501<br/>https://www.gnu.org/software/kopi/ |- | ''[[:d:Q345096|less]]'' | | | [[Dosiero:Less.jpg|center|128px]] | https://www.greenwoodsoftware.com/less/ |- | ''[[:d:Q3237868|Libgcrypt]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://gnupg.org/software/libgcrypt/ |- | ''[[:d:Q64619287|Libtasn1]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libtasn1/ |- | [[LilyPond]] | | [[Dosiero:LilyPond.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Fibonacci composition.svg|center|128px]] | https://lilypond.org |- | [[Linukso-libera|Linux-libre]] | | [[Dosiero:Freedo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Linux-Libre 3.0.66-1 Boot.png|center|128px]] | https://linux-libre.fsfla.org/ |- | ''[[:d:Q3087096|Liquid War]]'' | | [[Dosiero:Liquid war 3.jpeg|center|128px]] | [[Dosiero:Liquid War 5.6.3 screenshot.PNG|center|128px]] | http://www.gnu.org/software/liquidwar6/ |- | ''[[:d:Q307566|lsh]]'' | | | | http://www.lysator.liu.se/~nisse/lsh/ |- | ''[[:d:Q105648454|Mailman]]'' | | [[Dosiero:Mailman.jpg|center|128px]] | [[Dosiero:Mailman-wikiNL-l-webinterface.png|center|128px]] | https://mailman.sourceforge.io/ |- | ''[[:d:Q116026312|MathMoon]]'' | | | | http://www.nongnu.org/mathmoon/<br/>https://www.gnu.org/software/mathmoon/ |- | ''[[:d:Q5514024|GNU MIX Development Kit]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mdk/ |- | [[MediaGoblin]] | | [[Dosiero:MediaGoblin logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:MediaGoblin homepage screenshot.png|center|128px]] | https://mediagoblin.org |- | ''[[:d:Q1340000|Midnight Commander]]'' | | | [[Dosiero:Midnight Commander ru.png|center|128px]] | https://midnight-commander.org |- | ''[[:d:Q310974|ncurses]]'' | | | [[Dosiero:Linux-menuconfig.png|center|128px]] | https://invisible-island.net/ncurses/ |- | ''[[:d:Q7000521|Nettle]]'' | | | | https://www.lysator.liu.se/~nisse/nettle/ |- | ''[[:d:Q124753693|OO-Browser]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/oo-browser/ |- | ''[[:d:Q307228|Org-mode]]'' | | [[Dosiero:Org-mode-unicorn.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Org-mode-show-all.png|center|128px]] | https://orgmode.org/ |- | ''[[:d:Q16927752|oSIP]]'' | | [[Dosiero:Osip logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/osip/ |- | ''[[:d:Q7179564|pexec]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pexec/ |- | ''[[:d:Q5227142|plotutils]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/plotutils/ |- | ''[[:d:Q76186264|Qexo]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/qexo/ |- | [[R (programara lingvo)|R]] | | [[Dosiero:R logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:R Terminal.png|center|128px]] | https://www.r-project.org |- | ''[[:d:Q113585511|R]]'' | | [[Dosiero:R logo.svg|center|128px]] | | https://www.r-project.org/ |- | ''[[:d:Q7389181|SCM]]'' | | [[Dosiero:SCM 64.png|center|128px]] | | http://people.csail.mit.edu/jaffer/SCM |- | ''[[:d:Q3486867|SmartEiffel]]'' | | | | http://smarteiffel.loria.fr/ |- | ''[[:d:Q930667|Speex]]'' | | [[Dosiero:Speex logo 2006.svg|center|128px]] | | https://www.speex.org/ |- | ''[[:d:Q76184310|Termutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/termutils/ |- | ''[[:d:Q136352783|Tetum]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tetum/ |- | ''[[:d:Q76184334|TeX for the Impatient]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/teximpatient/ |- | ''[[:d:Q1426129|Texinfo]]'' | | | [[Dosiero:Example texinfo.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/texinfo/ |- | ''[[:d:Q116686602|ToutDoux]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/toutdoux/ |- | ''[[:d:Q76184768|TRAMP]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tramp/ |- | ''[[:d:Q98836880|V.E.R.A.]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/vera/ |- | ''[[:d:Q137652688|vc-changelog]]'' | | [[Dosiero:Logo GNU.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/vc-changelog/ |- | ''[[:d:Q76184647|Vc-dwim]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/vc-dwim/ |- | ''[[:d:Q115688677|Very fast tags for emacs]]'' | | | | http://vtags.sourceforge.net/<br/>https://www.gnu.org/software/vtags/ |- | ''[[:d:Q76184597|Vmgen]]'' | | | | http://www.complang.tuwien.ac.at/anton/vmgen/<br/>https://www.gnu.org/software/vmgen/ |- | ''[[:d:Q40028415|vnStat]]'' | | | [[Dosiero:Apt-get install vnstat (on Ubuntu 16).jpg|center|128px]] | https://humdi.net/vnstat/ |- | ''[[:d:Q76184579|WB]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/wb/ |- | ''[[:d:Q535461|Wget]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Wget-screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/wget |- | ''[[:d:Q97458426|Wget2]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1046732|Window Maker]]'' | | | [[Dosiero:Wmaker-0.80.2.png|center|128px]] | https://www.windowmaker.org/ |- | ''[[:d:Q3570575|XaoS]]'' | | | [[Dosiero:Xaos.png|center|128px]] | https://xaos-project.github.io/ |} {{Wikidata list end}} {{GNU}} [[Kategorio:GNU]] aaj9yqmjtv9hgm4hcdudr1gv33boumu 0 568994 9455228 8832153 2026-08-17T07:19:43Z Sj1mor 12103 9455228 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Ĉilo}}{{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Ĉilianoj}} [[Dosiero:Chileans.jpg|eta|464x464ra|Ĉilianoj]] '''Ĉilianoj''' ({{lang-es|Chilenos}} [ĉiLEnos]) estas la [[popolo]] kaj ĉefloĝantoj de [[Ĉilio]] (18 milionoj). Ĉilianoj estas tio ĉar ili naskiĝis en tiu lando, ĉar ili estas filoj de ĉilianoj aŭ ĉar ili akiris la ĉilian ŝtatanecon. Per si mem ili ne konstituas etnan grupon sed nur unu ŝtatanecon. En la demografia konsisto de ĉilianoj, gravas historie unue la indiĝenaj popoloj, inter kiuj gravas ĉefe [[Mapuĉoj]], kaj poste la sinsekvaj loĝotajdoj de eŭropaj enmigrantoj ĉefe dekomence [[hispanoj]]. Male el la fino de la 19a jarcento kaj ĉefe laŭlonge de la 20a jarcento, ekaperis nekonstantaj tajdoj de elmigrado de ĉilianoj al tre diversaj mondopartoj, ekzemple multaj pro la [[puĉo]] de [[Augusto Pinochet|Pinochet]] en [[1973]]. Ĉilio havas la plej grandan kaj [[:n:Bolivio rompis diplomatiajn rilatojn kun Israelo|unu el la plej malnovaj]] palestinaj komunumoj ekster la araba mondo. {{Projektoj}} [[Kategorio:Etnoj en Ĉilio]] [[Kategorio:Sudamerikanoj laŭ landoj]] jerz6ffgzpq6m6hxx2qqqytqyscimfp 0 577548 9455263 7656439 2026-08-17T07:46:24Z Sj1mor 12103 9455263 wikitext text/x-wiki '''[[Johano|János]] Wilim''' [jAnoŝ vilim], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Wilim János''' estis [[Hungario|hungaria]] [[Slovakio|slovaka]] luterana [[instruisto]]. János Wilim [http://bekeswiki.bmk.hu/index.php/Wilim_J%C3%A1nos_(1800-1871)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161229170810/http://bekeswiki.bmk.hu/index.php/Wilim_J%C3%A1nos_(1800-1871) |date=2016-12-29 }} naskiĝis la {{daton|19|januaro|1800}} en [[Hungara reĝlando]] en [[Bystrička (distrikto Martin)|Bisztricska]] (nuntempa [[Bystrička (distrikto Martin)]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|19|junio|1871}} en [[Békéscsaba]]. == Biografio == János Wilim apartenis al la slovaka [[minoritato]] de la lando. Li lernis en diversaj urboj de [[Supra Hungarujo]]. Li komencis sian pedagogian karieron en [[1821]] en [[Carei|Nagykároly]], kie li perfekte lernis hungare. Inter [[1825]] kaj [[1842]] li instruis en [[Mezőberény]], poste en Békéscsaba. Li okupiĝis ankaŭ pri hortikulturo. Li estis apoganto de la [[Hungara revolucio de 1848]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Kratická historie prirození'' (Mallonga historio de la naturo), Mezőberény 1829 * ''Owocinarstwo, alebo stromowé Zahradnictwo'' (Békéscsaba, 1869) * ''Jegyzék az 1867. évben id. Wilim Jánosnál kapható különféle oltványokról'' (Békéscsaba, 1978) == Memorigiloj == * [[strato]] en Békéscsaba == Fontoj == * [http://www.oslovma.hu/XXX/CsabaiEl.pdf hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 104-a paĝo)] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/w/w30628.htm hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Wilim Janos}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] 3xl7aqcyxt48wl6dktp8dbnu27x17xg 0 580236 9455281 9050588 2026-08-17T08:03:30Z Sj1mor 12103 9455281 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Rejnlando-Palatinato |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Koblenco]] |regiono-ISO = DE-RP |mapo lokumilo = Koblenco |mapo1 lokumilo = Centra Koblenco |zomo = 13 }} [[Dosiero:Karte Mittelalterliche Stadtmauer Koblenz.jpg|eta|250px|mapo de la malfruromia kaj mezepoka [[urbofortikaĵo Koblenz|urbomuro]] de Koblenco]] [[Dosiero:Fundort Römisches Kastell Koblenz 2008.jpg|eta|trovejoj de la malfruromia kastelo de la tempo de imperiestro Augustus ĉe la [[St. Kastor (Koblenco)|Kastor-preĝejo]] 2008]] <!--[[Dosiero:ORL 02a tab 08 pic 01-02 Relief- und Inschriftensteine.jpg|eta|reliefa kaj enskribaĵa ŝtono el Koblenz-Niederberg]]--> [[Dosiero:Roemische Villa Koblenz.jpg|eta|parte rekonstruita bazaj muroj de la „Villa Rustica“ ĉe [[Remstecken]]]] Castellum apud '''Confluentes''' (tradukita: „kastelo ĉe la kunfluantoj“) estas la [[latina lingvo|latina]] nomo de la romia setlejo ĉe la kunfluejo de [[Mozelo]] (''Mosella'') kaj [[Rejno]] (''Rhenus''), el kiu evoluiĝis la germana grandurbo [[Koblenz]]. == Historio == === Fruromia kastelo === === Romia ponto === === Kastelo Niederberg === * [[Kastelo Niederberg]] === Malfruromia Kastelo === === Romiaj trovaĵoj en la ĉirkaŭaĵo de Koblenco === == Vidu ankaŭ == * [[historio de la urbo Koblenco]] * [[listo de kasteloj de la Danubo-Iller-Rejno limeso ]] == Literaturo == * Energieversorgung Mittelrhein GmbH (Hrsg.): ''Geschichte der Stadt Koblenz''. Gesamtredaktion: Ingrid Bátori in Verbindung mit Dieter Kerber und Hans Josef Schmidt ** Bd. 1: ''Von den Anfängen bis zum Ende der kurfürstlichen Zeit''. Theiss, Stuttgart 1992, ISBN 3-8062-0876-X. ** Bd. 2: ''Von der französischen Stadt bis zur Gegenwart''. Theiss, Stuttgart 1993, ISBN 3-8062-1036-5. * Max Bär: ''Aus der Geschichte der Stadt Koblenz. 1814-1914''. Krabben, Koblenz 1922 [http://www.dilibri.de/content/titleinfo/6160 (Digitalisat)] * Hans Bellinghausen: ''2000 Jahre Koblenz. Geschichte der Stadt an Rhein und Mosel''. Boldt, Boppard 1973. * Axel von Berg: ''Koblenz im Wandel. Von der Frühzeit zur modernen Stadt.'' (Archäologie an Mittelrhein und Mosel, Band 22) Generaldirektion Kulturelles Erbe Rheinland-Pfalz, Koblenz 2011, ISBN 978-3-929645-15-6. * Robert Bodewig: ''Das römische Coblenz.'' In: Felix Hettner, Joseph Hansen (Hrsg.): ''Westdeutsche Zeitschrift für Geschichte und Kunst'' 17, Heft 1, Trier 1898, S.&nbsp;223-272. * Robert Bodewig: ''Ein Trevererdorf im Coblenzer Stadtwald''. In: Felix Hettner, Joseph Hansen (Hrsg.): ''Westdeutsche Zeitschrift für Geschichte und Kunst'' 19, Heft 1, Trier 1900, S.&nbsp;1–67. * Philipp Filtzinger: ''Kastell Koblenz.'' In: ''Bonner Jahrbücher'' 160, 1960, S.&nbsp;168-203. * Adam Günther: ''Confluentes, das römische Coblenz.'' In: ''Deutschlands Städtebau'', Coblenz, 1922 (1. Auflage); 1925 (2. erweiterte Auflage), S.&nbsp;7-13. * Adam Günther: ''Das römische Koblenz.'' In: ''Bonner Jahrbücher'' 142, 1937, S.&nbsp;35-76. * Angelika Hunold: ''Ausgrabung zweier römischer Siedlungsstellen im Stadtwald von Koblenz. Vorbericht über die Grabungen 1989 und 1991-1992.'' In: Hans-Helmut Wegner (Hrsg.): Berichte zur Archäologie an Mittelrhein und Mosel 4. Trierer Zeitschrift Beiheft 20 (Trier 1995) S. 241–276. ISBN 978-3-923319-28-2 * Reinhard Kallenbach: ''Koblenzer Geschichte neu erzählt''. Mittelrhein Verlag, Koblenz 2012, ISBN 978-3-925180-03-3. * Udo Liessem: ''Die Stadtmauern von Koblenz – Kontinuität der Stadtbefestigung von der Antike bis in die Neuzeit?'' In: Olaf Wagener (Hrsg.): Der umkämpfte Ort – von der Antike zum Mittelalter. Beihefte zur Mediavistik 10, 2009, S.&nbsp;185 ff. ISBN 978-3-631-57557-4. * Hans-Helmut Wegner: ''Koblenz und der Kreis Mayen-Koblenz''. Theiss, Stuttgart 1986, ISBN 3-8062-0462-4 (=&nbsp;''Führer zu archäologischen Denkmälern in Deutschland'' 12; ''Archäologie an Mittelrhein und Mosel'' 3). * Hans-Helmut Wegner: ''Zur Siedlungstopgraphie des alten Koblenz von der Antike bis zum frühen Mittelalter.'' In: Heinz-Günther Borck, Hans-Walter Herrmann (Hrsg.): ''Jahrbuch für westdeutsche Landesgeschichte'' 19, (Festschrift für Franz-Josef Heyen zum 65. Geburtstag), Koblenz 1993 S.&nbsp;1-16. * Hans-Helmut Wegner: ''Koblenz''. In: Heinz Cüppers(Hrsg.): ''Die Römer in Rheinland-Pfalz''. Lizenzausgabe der Originalausgabe von 1990. Nikol, Hamburg 2002, ISBN 3-933203-60-0, S.&nbsp;418–423. * Klemens Wilhelmi: ''Notgrabungen im Bereich des W- bzw. S-Tores der Rhein-Kastelle Boppard und Koblenz''. In: William S. Hanson, Lawrence K. F. Keppie (Hrsg.): ''Roman Frontier Studies. Papers presented to the 12th International Congress of Roman Frontier Studies''. BAR International Series 71, II, Oxford 1980, S.&nbsp;567-586. {{Projektoj}} [[Kategorio:Koblenco]] [[Kategorio:Romiaj urboj en Ĝermanio]] [[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Rejnlando-Palatinato]] h3yj2otzhyqv3rcdltrtlcg8aszy7yg 0 582619 9455351 9325780 2026-08-17T10:09:04Z Kani 670 /* Biografio */ 9455351 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = |dosiero = Jordi-sabater-pi.jpg |grandeco de dosiero= |priskribo de dosiero = |dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1922|8|2}} |loko de naskiĝo = [[Barcelono]] |dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|2009|8|5|1922|8|2}} |loko de morto = [[Barcelono]] |loĝloko = |civitaneco = |nacio = |etneco = |kampo = Primatologio |labor-institucioj = |alma_mater = |doktoreca konsilisto = |doktorecaj studentoj = |fama_pro = |influoj = |influis = |premioj = |religio = |subskribo = }} '''Jordi Sabater Pi''', ankaŭ konata kiel '''Jorge Sabater Pi'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://trencadis.diba.cat/downloads/diba:98422?datastream_id=file |titolo=Conversando con Jorge Sabater Pi |alirdato=2017-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160808172900/http://trencadis.diba.cat/downloads/diba:98422?datastream_id=file |arkivdato=2016-08-08 }}</ref> (naskiĝis {{naskiĝdato|1922|8|2}} en [[Barcelono]], mortis {{mortodato|2009|8|5}} en Barcelono<ref>{{Citaĵo el la reto |url = http://www.elpais.com/articulo/sociedad/Fallece/Sabater/Pi/descubridor/Copito/nieve/elpepusoc/20090806elpepusoc_8/Tes |titolo = Fallece Sabater Pi, descubridor de 'Copito de nieve' |alirdato = 6 de aŭgusto 2009 |dato = 6 de aŭgusto 2009 |eldoninto = [[El País]]}}</ref>) estis [[Hispanio|hispana]] [[Primatoj|primatologo]]. Li estis monda specialisto en [[etologio]] (studo de la kondutoj de bestoj) kaj malkovranto de pluraj kulturaj kondutoj en pluraj specioj. Certe la plej konata kultura konduto de besto, la uzo de iloj fare de ĉimpanzoj, estas malkovro farita de Sabater Pi. Kiel pruvo de sia sindevontigo kun ĉimpanzoj, la konstato de ilia proksimeco (tiel genetike kiel kondute) kun homaj estaĵoj, kaj la riskoj de iliaj vivmedioj, Sabater Pi diris en unu okazo ke la malkresko en populacio kaj en la kazo de kelkaj subspecioj, la situacio de endanĝerigita specio, estis komparebla kun homa genocido. Ekde la fruaj jaroj de la 21-a jarcento Profesoro Jordi Sabater Pi estas klare poziciiĝinta favore al la protekto kaj konservado de primatoj kaj li apogis projektojn kiajn "Proyecto Gran Simio" en Hispanio aŭ "Fundación Mona" en [[Ĝirono]]. == Biografio == [[Dosiero:Sabate-pi.jpg|dekstra|eta|Sabater fotanta gorilon en Ekvatora Gvineo]] Inter [[1940]] kaj [[1969]] li rezidis en [[Ekvatora Gvineo]], kie li studis la aŭtoktonajn kulturojn kaj la lokajn speciojn de bestoj, kiuj estis malmulte konataj. Post la deklaro de sendependeco en 1969 li iris labori kiel konservatoro de primatoj en la Zoo de Barcelono, daŭrigante siajn studojn, stipendiitajn de [[National Geographic Society|National Geographic]] kaj kune kun zoologino [[Dian Fossey]]. Dum la 1960-aj jaroj li malkovris "Copito de nieve" / "Floquet de Neu" (neĝero), albinan gorilon kiu vivis poste en la Zoo de Barcelono. En [[1976]] li fariĝis profesoro de [[etologio]], enkondukante tiun fakon unuafoje en hispana universitato.<ref name="vanguardia">{{Citaĵo el gazeto | persona nomo = Antonio | familia nomo = Cerrillo | titolo = El hombre que amaba a los primates | eldoninto = [[La Vanguardia]] | dato = 7 de aŭgusto 2009 | alirdato = 17 de aŭgusto 2009 | url = https://www.pressreader.com/spain/la-vanguardia/20090807/281758445300684 }}</ref> Li estis profesoro de etologio en la Falkultato de Psikologio de la [[Universitato de Barcelono]] kaj enkondukanto en Hispanio de la studo de besta konduto kaj de [[Primatoj|primatologio]]. Pluraj disĉiploj daŭrigis lian linion de laboro en la [[Universitato de Barcelono]], kiel Joaquim J. Veà Baró kaj Mateo Escobar Aliaga, aŭ Montserrat Colell Mimó kaj en la [[Aŭtonoma Universitato de Madrido]] kiel Fernando Peláez, Ángela Loeches, Carlos Gil kaj Susana Sánchez. Li malkovris la gigantan ranon ''[[Goljata rano]]'' kaj studis la konduton de la [[Lirvosta mielindikanto]] ''Melichneutes robustus'', li estis la unua observanto ke la ĉimpanzoj fabrikas bastonojn por preni termitojn kaj sorbas iajn tipojn de sablo kun kuracaj ecoj, li faris detalajn studojn de la nestoj faritaj de goriloj kaj ĉimpanzoj. Lia plej fama faro estis sendi la gorilon "Copito de Nieve" al la Zoo de Barcelono. Iuj indiĝenoj estis alportintaj ĝin al la centro Ikunde, kie li estis dungita kiel konservatoro de la Zoo de Barcelono. Se oni lasus ĝin en libereco ĝi povus morti tre rapide, tial ke ĝia videbleco kaj manko de melanino estus al ĝi tre malfavoraj en la naturo. Li ĉiam konsideris ke la malkovro de "Copito de Nieve" estis nur anekdoto kompare kun siaj aliaj eltrovoj.<ref name="vanguardia"/> Li estis farita ''[[Honora doktoreco|Doctor Honoris Causa]]'' de la [[Aŭtonoma Universitato de Madrido]] en 1993 laŭ propono de la Fakultato de Psikologio, same kiel Honora Membro de la "Asociación Primatológica Española". Li estis granda desegnisto, kaj kiam li testamentis ĉiujn siajn dokumentojn al la Universitato de Barcelono, inter ili troviĝis pli ol 2000 desegnoj, akvareloj kaj skizoj.<ref name="vanguardia"/> La Universitato de Barcelono konservas la kolekton Sabater Pi en la Teĥnologia Parko de Barcelono.<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = Centro de Documentación. Colección Sabater Pi | url = http://www.pcb.ub.es/homepcb/live/es/p1451.asp | eldoninto = Parc Científic de Barcelona | alirdato = 28 de novembro 2015 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100927080553/http://www.pcb.ub.es/homepcb/live/es/p1451.asp | arkivdato = 2010-09-27 }}</ref> == Bibliografio == * ''Etología de la vivienda humana: de los nidos de gorilas y chimpancés a la vivienda humana''. Labor, 1985. ISBN 978-84-335-1739-5. * ''El chimpancé y los orígenes de la cultura''. Barcelono. Anthropos. 1992 (3-a eldono). ISBN 978-84-7658-356-2. * ''Gorilas y chimpancés del África Occidental''. Meksiko. Fondo de Cultura Económica. 1993 (2-a eldono). * ''Okorobikó. Una biografía de Jordi Sabater Pi'', de Joan Tort y Pere Tobaruela, editorial La Magrana / [[National Geographic]] (1-a eldono, decembro 2003) ISBN 978-84-8264-505-6. * ''El traç de la natura''. Jordi Sabater Pi y Xavier Duran. Edicions 62, Barcelono, 2001. ISBN 978-84-297-4835-2. * {{Citaĵo el libro | id = ISBN 978-84-607-6636-0 | titolo = Primates: origin, evolution and behaviour: homage to Jordi Sabater Pi | jaro = 2003 | kunaŭtoroj = Clark Desmond J.; Veá i Baró, J. J.; Serrallonga Alset, J.; Turbón Borrega, D. | eldoninto = Edicions Del Parc Científic de Barcelona }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Zoologio}} * [https://web.archive.org/web/20100630150558/http://www.bib.ub.edu/recursos-informacio/colleccions/colleccions-especials/sabater-pi/ Col·lecció Sabater Pi]. Centro de Recursos para el Aprendizaje y la Investigación (CRAI), Universitato de Barcelono. * [https://web.archive.org/web/20200815144705/http://www.bib.ub.edu/crai/fons-colleccions/coldigitals/dibuix-sabater-pi/ Dr. Sabater Pi - Naturalista]. Centro de Recursos para el Aprendizaje y la Investigación (CRAI), Universitato de Barcelono. * [https://web.archive.org/web/20100927080553/http://www.pcb.ub.es/homepcb/live/es/p1451.asp Centro de Documentación Colección Sabater Pi] == Tradukfonto == {{Trad|es|Jordi Sabater Pi|97203407}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sabater Pi, Jordi}} [[Kategorio:Hispanaj etologoj]] [[Kategorio:Primatologoj]] o0rgp6flnu5sw0l1u904qquit8k4poo 0 592461 9454889 8917017 2026-08-16T13:34:03Z Custinne 22539 9454889 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Charline Vanhoenacker (cropped).jpg|eta|Charline Vanhoenacker la 22an de januaro 2016 dum radioprogramo en [[Dijon]]]] '''Charline VANHOENACKER''' (naskiĝis la 31an de decembro 1977 en [[La Louvière]], [[Hainaut]], [[Belgio]]), estas belga ĵurnalistino, humuristino, radiostacia parolistino kaj faristino. Ŝi estis dungata de la radiostacio [[France Inter]] kaŭze de [[Pascale Clark]] en 2012. Ŝi interalie laboris pri radioprogramo "Par Jupiter!" (kun, interaliaj, [[Guillaume Meurice]] kaj [[Alex Vizorek]]) en tiu sama radiostacio. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vanhoenacker, Charline}} [[Kategorio:Belgaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Belgaj humuristoj]] [[Kategorio:Belgaj radio-kunlaborantoj]] t58d14zht3xc7xskzsao12p9zo6pwht 10 596431 9455183 8990986 2026-08-17T00:16:04Z ThomasPusch 1869 9455183 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = municipoj de provinco Gvadalaĥaro |state = {{{state<includeonly>|autocollapsed</includeonly>}}} |titolo = municipoj de provinco Gvadalaĥaro |stilo = width:100%;text-align:left; |bildo = Flag Guadalajara Province.svg |bodyclass = hlist |stilo de ĉefa_titolo = |stilo de grupoj = |grupo1 = &nbsp; |stilo de grupo1 = background-color:#ffffff |stilo de listo1 = |listo1 = * [[Abánades]] * [[Ablanque]] * [[Adobes]] * [[Alaminos]] * [[Alarilla]] * [[Albalate de Zorita]] * [[Albares]] * [[Albendiego]] * [[Alcocer]] * [[Alcolea de las Peñas]] * [[Alcolea del Pinar]] * [[Alcoroches]] * [[Aldeanueva de Guadalajara]] * [[Algar de Mesa]] * [[Algora]] * [[Alhóndiga]] * [[Alique]] * [[Almadrones]] * [[Almoguera]] * [[Almonacid de Zorita]] * [[Alocén]] * [[Alovera]] * [[Alustante]] * [[Angón]] * [[Anguita]] * [[Anquela del Ducado]] * [[Anquela del Pedregal]] * [[Aranzueque]] * [[Arbancón]] * [[Arbeteta]] * [[Argecilla]] * [[Armallones]] * [[Armuña de Tajuña]] * [[Arroyo de las Fraguas]] * [[Atanzón]] * [[Atienza]] * [[Auñón]] * [[Azuqueca de Henares]] * [[Baides]] * [[Baños de Tajo]] * [[Bañuelos]] * [[Barriopedro]] * [[Berninches]] * [[La Bodera]] * [[Brihuega]] * [[Budia]] * [[Bujalaro]] * [[Bustares]] * [[Cabanillas del Campo]] * [[Campillo de Dueñas]] * [[Campillo de Ranas]] * [[Campisábalos]] * [[Canredondo]] * [[Cantalojas]] * [[Cañizar]] * [[El Cardoso de la Sierra]] * [[Casa de Uceda]] * [[El Casar]] * [[Casas de San Galindo]] * [[Caspueñas]] * [[Castejón de Henares]] * [[Castellar de la Muela]] * [[Castilforte]] * [[Castilnuevo]] * [[Cendejas de Enmedio]] * [[Cendejas de la Torre]] * [[Centenera]] * [[Checa]] * [[Chequilla]] * [[Chiloeches]] * [[Chillarón del Rey]] * [[Cifuentes (Guadalajara)|Cifuentes]] * [[Cincovillas]] * [[Ciruelas]] * [[Ciruelos del Pinar]] * [[Cobeta]] * [[Cogollor]] * [[Cogolludo]] * [[Condemios de Abajo]] * [[Condemios de Arriba]] * [[Congostrina]] * [[Copernal]] * [[Corduente]] * [[El Cubillo de Uceda]] * [[Driebes]] * [[Durón]] * [[Embid]] * [[Escamilla]] * [[Escariche]] * [[Escopete]] * [[Espinosa de Henares]] * [[Esplegares]] * [[Establés]] * [[Estriégana]] * [[Fontanar]] * [[Fuembellida]] * [[Fuencemillán]] * [[Fuentelahiguera de Albatages]] * [[Fuentelencina]] * [[Fuentelsaz]] * [[Fuentelviejo]] * [[Fuentenovilla]] * [[Gajanejos]] * [[Galápagos (Guadalajara)|Galápagos]] * [[Galve de Sorbe]] * [[Cifuentes (Guadalajara)|Gárgoles de Abajo]] * [[Cifuentes (Guadalajara)|Gárgoles de Arriba]] * [[Gascueña de Bornova]] * [[Guadalajara (Hispanio)|Guadalajara]] * [[Henche]] * [[Heras de Ayuso]] * [[Herrería]] * [[Hiendelaencina]] * [[Hijes]] * [[Hita]] * [[Hombrados]] * [[Hontoba]] * [[Horche]] * [[Hortezuela de Océn]] * [[La Huerce]] * [[Huérmeces del Cerro]] * [[Huertahernando]] * [[Hueva]] * [[Humanes]] * [[Illana]] * [[Iniéstola]] * [[Las Inviernas]] * [[Irueste]] * [[Jadraque]] * [[Jirueque]] * [[Ledanca]] * [[Loranca de Tajuña]] * [[Lupiana]] * [[Luzaga]] * [[Luzón (Guadalajara)|Luzón]] * [[Majaelrayo]] * [[Málaga del Fresno]] * [[Malaguilla]] * [[Mandayona]] * [[Mantiel]] * [[Maranchón]] * [[Marchamalo]] * [[Masegoso de Tajuña]] * [[Matarrubia]] * [[Matillas]] * [[Mazarete]] * [[Mazuecos]] * [[Medranda]] * [[Megina]] * [[Membrillera]] * [[Miedes de Atienza]] * [[La Mierla]] * [[Milmarcos]] * [[Millana]] * [[La Miñosa]] * [[Mirabueno]] * [[Miralrío]] * [[Mochales]] * [[Mohernando]] * [[Molina de Aragón]] * [[Monasterio (Guadalajara)|Monasterio]] * [[Mondéjar]] * [[Montarrón]] * [[Moratilla de los Meleros]] * [[Morenilla]] * [[Muduex]] * [[Las Navas de Jadraque]] * [[Negredo]] * [[Ocentejo]] * [[El Olivar]] * [[Olmeda de Cobeta]] * [[La Olmeda de Jadraque]] * [[El Ordial]] * [[Orea]] * [[Pálmaces de Jadraque]] * [[Pardos]] * [[Paredes de Sigüenza]] * [[Pareja]] * [[Pastrana]] * [[El Pedregal]] * [[Peñalén]] * [[Peñalver]] * [[Peralejos de las Truchas]] * [[Peralveche]] * [[Pinilla de Jadraque]] * [[Pinilla de Molina]] * [[Pioz]] * [[Piqueras]] * [[El Pobo de Dueñas]] * [[Poveda de la Sierra]] * [[Pozo de Almoguera]] * [[Pozo de Guadalajara]] * [[Prádena de Atienza]] * [[Prados Redondos]] * [[Puebla de Beleña]] * [[Puebla de Valles]] * [[Quer]] * [[Rebollosa de Jadraque]] * [[El Recuenco]] * [[Renera (Guadalajara)|Renera]] * [[Retiendas]] * [[Riba de Saelices]] * [[Rillo de Gallo]] * [[Riofrío del Llano]] * [[Robledillo de Mohernando]] * [[Robledo de Corpes]] * [[Romanillos de Atienza]] * [[Romanones (Guadalajara)|Romanones]] * [[Rueda de la Sierra]] * [[Sacecorbo]] * [[Sacedón]] * [[Saelices de la Sal]] * [[Salmerón (Guadalajara)|Salmerón]] * [[San Andrés del Congosto]] * [[San Andrés del Rey]] * [[Santiuste]] * [[Saúca]] * [[Sayatón]] * [[Selas]] * [[Semillas]] * [[Setiles]] * [[Sienes]] * [[Sigvenco|Sigüenza]] * [[Solanillos del Extremo]] * [[Somolinos]] * [[El Sotillo]] * [[Sotodosos]] * [[Tamajón]] * [[Taragudo]] * [[Taravilla]] * [[Tartanedo]] * [[Tendilla]] * [[Terzaga]] * [[Tierzo]] * [[La Toba]] * [[Tordelrábano]] * [[Tordellego]] * [[Tordesilos]] * [[Torija]] * [[Torre del Burgo]] * [[Torrecuadrada de Molina]] * [[Torrecuadradilla]] * [[Torrejón del Rey]] * [[Torremocha de Jadraque]] * [[Torremocha del Campo]] * [[Torremocha del Pinar]] * [[Torremochuela]] * [[Torrubia]] * [[Tórtola de Henares]] * [[Tortuera]] * [[Tortuero]] * [[Traíd]] * [[Trijueque]] * [[Trillo]] * [[Uceda]] * [[Ujados]] * [[Utande]] * [[Valdarachas]] * [[Valdearenas]] * [[Valdeavellano]] * [[Valdeaveruelo]] * [[Valdeconcha]] * [[Valdegrudas]] * [[Valdelcubo]] * [[Valdenuño Fernández]] * [[Valdepeñas de la Sierra]] * [[Valderrebollo]] * [[Valdesotos]] * [[Valfermoso de Tajuña]] * [[Valhermoso]] * [[Valtablado del Río]] * [[Valverde de los Arroyos]] * [[Viana de Jadraque]] * [[Villaescusa de Palositos]] * [[Villanueva de Alcorón]] * [[Villanueva de Argecilla]] * [[Villanueva de la Torre]] * [[Villares de Jadraque]] * [[Villaseca de Henares]] * [[Villaseca de Uceda]] * [[Villel de Mesa]] * [[Viñuelas]] * [[Yebes]] * [[Yebra]] * [[Yélamos de Abajo]] * [[Yélamos de Arriba]] * [[Yunquera de Henares]] * [[La Yunta]] * [[Zaorejas]] * [[Zarzuela de Jadraque]] * [[Zorita de los Canes]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Hispanio|{{PAGENAME}}]] </noinclude> atvxk45eklmfrgycae9fm9kjt65vm5f 0 596906 9454915 9295813 2026-08-16T14:24:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454915 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Durón | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco Gvadalaĥaro| Gvadalaĥaro]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Alkario]] | estro = <!-- Juan Ramírez García (PP) -- ne plu aktuala ekde pluraj jaroj, prefere ne indiku ion ĉi tie!! --> | regiono-ISO=ES-CM | tipo1= reliefo | situo sur mapo2= Hispanio | tipo2= reliefo | zomo = 11 | poŝtkodo = 19133 | TTTejo = [http://www.duron.es retejo] }} '''Durón''' [duRON] estas [[municipo]] en [[Hispanio]], en la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]], do [[regiono]] [[Kastilio-Manĉo]] kaj la [[provinco Gvadalaĥaro]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas ''duroneros'' respektive ''duroneras''. == Geografio == [[Dosiero:Duron, Ermita Nuestra Señora de la Esperanza-PM 38129.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Ermitejo de Nia Sinjorino de la Espero.}}]] La vilaĝo kuŝas sur la kunfluo de variaj akvofluejoj tre enŝovitaj en [[ravino]]j (kun formoj de erozio [[karsto|karsta]], elstare la nomita ''Zangosta'' aŭ ''Hoz Angosta'' (mallarĝa) kaj la ''Granillo de Sal'' (salero)), en la limo inter [[Alkario]] (subkomprenita kiel topografie, kiel [[altebenaĵo]], krom la nomigo por la tuta [[komarko]] entera) kaj la bordo de la rivero [[Taĵo]], en la aktualo kovrita de la [[Akvorezervejo de Entrepeñas]] kiu konstruata inundis la antikvan ponton kaj la Ermitejon de Nia Sinjorino de la Espero, kiu estis translokigita al la ''Olla Espesa'', nome proksima [[insulmonto]] (1953). La vegetaĵaro kaj la kultivoj estas la propraj de la [[kontinenta-mediteranea klimato]], modera aŭ ekstrema depende de la dispono antaŭ suna (suda) aŭ malantaŭsuna (norda) de la [[deklivo]]j aŭ de la proksimeco al la rivero, kie estas kelkaj fruktarboj (ĉefe ĉerizarboj). Estas ankaŭ abandonita ateliera instalaĵo por fabrikado de [[puco]]. == Situo == Durón situas en la nordorienta parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Alkario]] en la nordo de la sudokcidenta parto de la Provinco Gvadalaĥaro, je altitudo de 747 m super [[marnivelo]]; je 52,4 km el [[Gvadalaharo (Hispanio)|Gvadalaĥaro]], provinca ĉefurbo, je 171 km el Toledo, regiona ĉefurbo, je 109 km el Madrido, ŝtata ĉefurbo, je 556 km el Barcelono kaj je 303 km el Valencio. La [[geografiaj koordinatoj]] estas 37º 56' N, 6º 37' Ok. Najbaras la municipoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Historio == El la ''[[reconquista]]'' de la setlejo, komence de la 12-a jarcento, la domaro de Durón apartenis al la teritorio ''alfoz'' de [[Atienza]] kaj ĝi estis ĉefurbo de unu el ties teritorioj ''sexmo'', al kiu apartenis aliaj setlejoj nuntempe pli loĝtaj, kiel la najbara [[Budia]]. La reĝo [[Johano la 2-a (Kastilio)|Johano la 2-a de Kastilio]] rompis tiun jurisdikcion la 24-an de aprilo 1437 por doni ĝin al sia konsilisto Gómez Carrillo kaj al lia edzino María, nepino de la reĝo [[Pedro la 1-a (Kastilio)|Pedro la Kruela]]. Oni konservas kelkajn blazonhavajn domojn de la 16-a al la 18-a jarcentoj, inter tiuj de Baquero de Lirueña, familio de skribistoj kiuj okupis altajn postenojn en la ''Santo Oficio'' ([[inkvizicio]]) kaj en la juĝaj tribunaloj ''Audiencias'', situa en la strato Mesones, 13. Estas tradicio ke ekzistis konvento de [[templanoj]] kie nun estas la ruinoj de la Ermitejo de [[Domingo de Guzmán|Sankta Domingo de Guzmán]]. Aliaj tradicioj aludas al supozita mirakla apero de la [[Dipatrino]] sur anzino antaŭ la lokano Fernando Villafaña en 1350, kiu estis tialo por la konstruo de la menciita ermitejo. La aktuala ermitejo estas verko de Juan García Ochaíta (1629) kaj Pedro Villa Monchalian (1700). La paroĥa preĝejo estas ankaŭ de la 17-a jarcento kaj de stilo [[baroko]] (estas surskribaĵo en la turo de la jaro 1693<ref>''Arte e historia de Durón'', artikolo de Antonio Herrera Casado, Cronista Provincial, en [https://web.archive.org/web/20070927025933/http://www.henaresaldia.com/duron/boletin0.htm ''Henares al día''] Boletín 0, 1985</ref>). Estas ankaŭ fontano kun bronzaĵo. EStas konservata ankaŭ [[pilorio]] de la 16-a jarcento. La respondoj de la ''villa de Durón'' al la enketo nome ''[[Catastro de Ensenada]]'' (fare de la pastro José Marcos de Utrilla, Juan Tamayo, nobela urbestro, Juan Antonio Alameda, komuna urbestro kaj aliaj registoj de la municipo) konfirmas ke je 31a de julio 1752 la loĝantaro estis tre supera al tiu de la 20-a jarcento.<ref>"ciento setenta y cinco vecinos estantes y habitantes en ella de ambos sexos [es decir, también las mujeres cuando estas sean cabeza de familia] y todos estados y de tres ausentes de casa abierta en ella"; "todos cuyos vecinos son seculares y cabezas de familia", "doscientas sesenta y cuatro casas y prediales, a saber ciento sesenta y tres alquiladas, treinta y seis desalquiladas y sin habitar, siete arruinadas, cincuenta y cinco bodegas y tres pajares... en el pago de la Nava, un predio rústico inhabitable".[http://pares.mcu.es/Catastro/servlets/ServletController?accion=4&opcionV=3&orden=0&loc=1759&pageNum=1 Originala dokumento de la respondoj al la katastro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304203653/http://pares.mcu.es/Catastro/servlets/ServletController?accion=4&opcionV=3&orden=0&loc=1759&pageNum=1 |date=2016-03-04 }}</ref> Post la [[Hispana Enlanda Milito]] la loĝantaro falis el pinto de 460 loĝantoj en 1930 al 120, tio estis oni perdis pli ol 300 loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la [[20a jarcento]] la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Durón, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro ĉefe dum la 1960-aj kaj [[1970-aj jaroj]], kaj ankaŭ ĉe Durón kie oni falis al la nunaj 120. === Demografio === La demografia evoluo el la [[19-a jarcento]] estas la jena:<ref>laŭ la ŝtata ''Instituto Nacional de Estadística'' (ine.es), la datumbanka ligilo intertempe ŝanĝiĝis</ref> {| style="text-align:center; width:45%; background:#F8F8D8;" |- style="text-align:center;background:#999" !Censo!!Fakta loĝantaro!!Censita loĝantaro!!Hejmoj |- bgcolor=#F8D8D8 |1842|| ... || 479 || 149 |- |1857 || 464 || ... || 132 |- |1860 || 426 || ... || 136 |- |1877 || 449 || 426 || 131 |- |1887 || 424 || 449 || 151 |- |1897 || 417 || 424 || 143 |- |1900 || 502 || 417 || 150 |- |1910 || 428 || 422 || 119 |- |1920 || 461 || 441 || 135 |- |1930 || 417 || 460 || 115 |- |1940 || 431 || 438 || 114 |- |1950 || 394 || 427 || 123 |- |1960 || 272 || 342 || 89 |- |1970 || 131 || 139 || 46 |- |1981 || 87 || 90 || 39 |- |1991 || 125 || 117 || 49 |- |2001 || ... || 141 || 62 |- |2011 || ... || 118 || 65 |- |2021 || ... || 106 || ... |} == Ekonomio == [[Agrikulturo]] kaj [[brutobredado]] tradicie. Servoj kaj loĝejoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[municipoj de provinco Gvadalaĥaro]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{es}}) {{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro}} [[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] 1pm5eyxgrcbwhxncrhe6ohb0gsdsm4o 0 596960 9455319 8713718 2026-08-17T08:47:59Z Sj1mor 12103 9455319 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|arkitektura elemento|Alo}} {{Ne konfuzu|Halo}} [[Dosiero:Mosteiro de Alcobaça (Portugal).jpg|eta|dekstre|240px|Ambaŭ flanke de la ĉefa konstruaĵo ([[preĝejo]]) de la [[Monaĥejo de Alcobaça]], en [[Portugalio]], disvolviĝas norda kaj suda aloj.]] En [[arkitekturo]], estas '''alo''' ĉiu el la korpusoj aŭ eroj separataj flanke el la ĉefa [[konstruaĵo]]. Etende, la termino estas aplikata ankaŭ al ĉiu el la spacoj organizitaj ĉirkaŭ distribuejo – kiel [[korto]], [[vestiblo]] aŭ [[koridoro]] – kaj eĉ al ĉiu el la partoj en kiuj oni konsideras dividita ajna spaco. Laŭ [[Francisko Azorín]], alo estas ''flankelstara konstruparto''.<ref>[[Francisko Azorín]], [[arkitekto]], [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo kaj metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 5.</ref> ==Notoj== {{referencoj}} {{projektoj}} [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] j6apifnibpf63n76eqyzkp4279h1dr4 0 597681 9455147 9446661 2026-08-16T23:22:40Z ThomasPusch 1869 9455147 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Azuqueca de Henares | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco Gvadalaĥaro| Gvadalaĥaro]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Kamparo de Gvadalaĥaro]] | regiono-ISO=ES | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 11 }} '''Azuqueca de Henares''' [azuZEka deeNAres] estas [[municipo]] en [[Hispanio]], en la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]], do [[regiono]] [[Kastilio-Manĉo]] kaj la [[provinco Gvadalaĥaro]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². En la provinco, ĝi estas la dua plej grava municipo, post la ĉefurbo, laŭ loĝantaro kaj sociekonomia disvolviĝo. Ĝi situas en la industria akso de la [[Koridoro de Henares]], en la komarko [[Kamparo de Gvadalaĥaro]], kio havigis al ĝi grandan disvolvigon. Ties loko, proksima de la provinca ĉefurbo kaj de aliaj gravaj urboj kiel [[Alcalá de Henares]], faris el ĝi [[dormurbo]]n dependan el aliaj setlejoj. La municipo troviĝas ĉe la rivero [[Henares]]. Tiu fakto donis gravon al la zono el la antikveco. La spaco kiun nuntempe okupas Azuqueca de Henares troviĝis en la antikva [[romia vojo]] Emerita-Caesaraugusta (Merido-Zaragozo), kie troviĝis variaj arkeologiaj restaĵoj, inter ili, la restaĵoj de antikva romia vilao kaj de nekropoloj de visigotoj.<ref>Azuqueca en la historia [http://www.azuqueca.es/tu-ciudad/acerca-de-azuqueca/azuqueca-en-la-historia/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171205194617/http://www.azuqueca.es/tu-ciudad/acerca-de-azuqueca/azuqueca-en-la-historia/ |date=2017-12-05 }} Alirita la 4an de Decembro 2017.</ref> == Simboloj == La municipa [[simbolo]] de Azuqueca de Henares estas la [[blazono]]. Aktuale, Azuqueca de Henares ne disponas el municipa flago. La blazono de Azuqueca de Henares havas bluan fonon. En la malsupra parto estas bluaj kaj arĝentkoloraj ondoj kiuj referencas al la rivero kiu pasas tra la municipo, nome la rivero Henares. Super la ondoj, troviĝas en la centro arĝentkolora kameno de fabriko, kiu estas simbolo de la granda pezo de la industrio nuntempe en la municipo. Ambaŭflanke de la kameno estas du orkoloraj spikoj pro la rura kaj agrikultura pasinto de Azuqueca de Henares. En la supra parto de la blazono estas reĝa krono.<ref>«Escudo». [http://www.azuqueca.es/tu-ciudad/acerca-de-azuqueca/escudo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171205194604/http://www.azuqueca.es/tu-ciudad/acerca-de-azuqueca/escudo/ |date=2017-12-05 }} Alirita la 4an de Decembro 2017.</ref> == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''azudense''. La censita loĝantaro en [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. == Situo == Azuqueca de Henares situas en la nordorienta parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Kamparo de Gvadalaĥaro]] en la centr-okcidenta parto de la Provinco Gvadalaĥaro, je altitudo de 627 m super [[marnivelo]]; je 12 km el [[Gvadalaharo (Hispanio)|Gvadalaĥaro]], provinca ĉefurbo, je 13 km el [[Alcalá de Henares]] kaj je 40 km el Madrido, ŝtata ĉefurbo. [[Geografiaj koordinatoj]] estas 40°33′53″N 3°16′05″Ok. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Historio == === Etimologio === De la [[araba]] ''al-zuqayqa'', kiu signifas 'strataĉo' aŭ 'trastrato', kio aludus al la situo de la iama domaro sur la ejo de la antikva [[romia vojo]] de [[Merido (Hispanio)|Merido]] al [[Zaragozo]], de la vojo kiu ligis [[Toledo]]n kun la nordoriento de la [[Iberia Duoninsulo]] kaj, poste de la reĝa [[brutovojo]] Galiana.<ref>CELDRÁN, Pancracio. ''Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios''. Espasa Calpe. Madrid, 2002. ''ISBN 84-670-0146-1''</ref> Tamen, la nomo de la loko povus veni ankaŭ el la araba ''azuke'', kies signifo estus ''merkateto'', kvankam ne estas certeco ke Azuqueca estis hejmo de tradicio komerca.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.azuqueca.es/index.php?id=1822 |titolo=VALDIVIELSO, Pedro A. ''La involución histórica de una ciudad moderna''. Eld. Ayuntamiento de Azuqueca de Henares. |alirdato=2017-12-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100921112318/http://www.azuqueca.es/index.php?id=1822 |arkivdato=2010-09-21 }}</ref> Aliaj teorioj malpli atentitaj parolas pri la diminutivo de la [[Andalus-araba lingvo]] ''assuqayqa'' aŭ ''suwayqa'' kiu signifus ''tigeto'', aŭ ke la toponimo rilatus al adorado al [[Isidoro de Madrido|Sankta Isidro kamparano]], patrono kaj de Azuqueca de Henares kaj de la kvartalo [[Toledo|toleda]] nome Azucaica [azuKAJka].<ref>RANZ YUBERO, José Antonio. ''Diccionario de toponimia de Guadalajara''. Aache ediciones. Guadalajara, 2007. ''ISBN 84-96236-97-8''</ref> === Trajarcente === Oni trovis kelkajn arkeologiajn restaĵojn de antikvaj setlejoj en la ĉirkaŭoj de la urbo, ĉefe borde de la rivero [[Henares]], ĉar ties fekundaj valoj permesis ekde antikve la establon de homaj setlejoj. En 1961 oni trovis restojn de [[Romia Imperio|romia]] [[Urbeto (urbo)|urbeto]] de la [[2-a jarcento|2-a jarcento p.K.]] kaj de [[nekropolo]] de [[visigotoj]] de la [[5-a jarcento]] en la proksimeco de la bieno Acequilla del Henares. Jam el epoko de [[Al-Andalus]], Azuqueca aperis kiel malgranda domaro situa survoje de la vojo de Toledo al Zaragozo, plej verŝajne kiel rifuĝejo de piedirantoj, certe ankaŭ kiel vilaĝeto de malriĉaj agrikulturistoj kaj brutobredistoj. Post la [[reconquista|kristana konkero]] de tio kio poste estos la kastilia Ekstremaduro fare de la trupoj de [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a]], estritaj de Álvar Fáñez, Azuqueca plu estis malgranda domaro en la zono. Azuqueca iĝis parto jurisdikcia de la teritorio ''comunidad de villa y tierra'' de Gvadalaĥaro kadre de la ''sexma de Bujés''. En [[1628]] la Markizoj de Salinas del Río Pisuerga aĉetis la domaron al la reĝo [[Filipo la 4-a (Hispanio)|Filipo la 4-a]] por establi tie sian [[senjorio]]n farante ĝin [[Urbeto (urbo)|urbeto]]. Dum venontaj jarcentoj Azuqueca plu estis malgranda urbeto de ne pli ol 300 loĝantoj kiuj plue vivtenis sin el agrikulturo en la valo de Henares kaj de la pasado de veturantoj, kiel pruvas la fakto de la establado de gastejo en la terenoj kie estis la antikva domaro de Sankta Johano ĉe la Reĝa Vojo. Nur en la [[1960-aj jaroj]] la industria disvolvigo de la medio de Madrido, pere de la Nacia Plano de Ekonomia Stabiligo, transformis komplete la urbon per altiro de multaj loĝantoj de la kamparo por labori en la industrio. Azuqueca tiam ĉesas esti malgranda urbeto rura kaj iĝas industria kaj serva urbo en plua kresko. La agrikulturo, en la aktualo estas malgranda parto de la loka ekonomio. El la [[Hispana Transiro al demokratio]] la urbestro preskaŭĉiam estis de maldekstra partio, fakte estis Florentino García Bonilla urbestro dum 28 jaroj, unue kiel komunisto poste kiel socialisto. == Demografio == La loĝantaro en Azuqueca de Henares estis stabila laŭlonge de la historio, je niveloj similaj al tiuj de la najbaraj vilaĝoj. Je la alveno de la industrio al la areo en la [[1960-aj jaroj]] okazis unua [[demografia eksplodo]] pro la amasa alveno de laborforto ricevita de diversaj lokoj de la centro kaj sudo de Hispanio, ĉefe de la propra [[provinco Gvadalaĥaro|Gvadalaĥaro]], sudo de [[Kastilio-Leono]], [[Ekstremaduro]], [[Manĉo]] kaj [[Andaluzio]]; zonoj tre tuŝitaj de la tiama kampara krizo, kies loĝantaro, ĉefe kamparana majoritate devis elmigri al la grandurboj kaj ties ĉirkaŭaĵoj. Ekde tiam, la loĝantaro kreskiĝis eksponenciale. La industria stabiligo en la zono kaj la plibonigo de servoj estis akompanataj de dua demografia eksplodo en la unuaj jaroj de la 21-a jarcento, fakto kiu tuŝis ĉefe la tutan areon de la [[Koridoro de Henares]], kie oni ricevis loĝantaron ĉefe el la [[Madrida Regiono]] kaj de [[Enmigrado|eksterlande]]. La historia evoluo demografia de Azuqueca montras tiun krutan supreniron klare laŭ la ciferoj. En la komenco de la [[20-a jarcento]] estis ĉirkaŭ 500 loĝantoj. Post la [[Hispana Enlanda Milito]] kaj post la elmigra krizo de la ruraj areoj, male kiel okazis en aliaj setlejoj de la provinco la loĝantaro kreskis al 5000 kaj poste 6 000 en la fino de la [[1960-aj jaroj]], ĝuste kiam tute male okazis en multaj lokoj de Hispanio. Sed poste la ciferoj ege pli multe kreskis ĝis 20 000 komence de la 21-a jarcento kaj multe pli ol 30 000 lastatempe. == Ekonomio == [[Agrikulturo]] kaj [[brutobredado]] tradicie. Servoj kaj loĝejoj. Nuntempe industrio. La dekomenca sektoro estis fabrikoj de [[vitro]]. Poste kreiĝis aliaj kaj nun estas kvin industriaj areoj, nome AIDA, Comendador, Miralcampo, Ródano kaj Sena. Ĉiuj inter la fervojo kaj la aŭtoŝoseo. Lastatempe oni muntis industriojn pri [[loĝistiko]]. == Monumentoj == [[Dosiero:Azuqueca-Iglesia de San Miguel 06.JPG|eta|Preĝejo de Sankta Mikaelo.]] [[Dosiero:Azuqueca-Iglesia de Santa Teresa 02.JPG|eta|Preĝejo de Sankta Teresa de Jesuo.]] Kiel ĉe najbaraj vilaĝoj estas preĝejo en la urba centro kaj ermitejoj dise en la ĉirkaŭoj: * Preĝejo de Sankta Mikaelo ([[16-a jarcento]]). De [[renesanco|renesanca]] populara stilo, kun [[turo]] el [[briko]] kaj granda portikaro de kvin [[duoncirkla arko|duoncirklaj arkoj]] sur kolonoj kun joniaj [[kapitelo]]j. * Ermitejo de la Soleco (Virgulino de la Soleco) ([[17-a jarcento]]), renesanca ermitejo ege ampleksa ĉe la ŝoseo de [[Alovera]]. En ties interno troviĝas figuro de la Virgulino de la Soleco skulptita de Juan Pascual Medina en [[1769]]. * Preĝejo de Sankta Teresa de Jesuo, antikva ''preĝejo de Sankta Savinto'' ([[17-a jarcento]]). [[Romanika arkitekturo|Malfruromanika verko]] tipa de la montaro de Guadalajara, estis translokigita inter [[1982]] kaj [[1987]] el Alcorlo, setlejo nuntempe inundita pere de la Akvorezervejo de Alcorlo, al la kvartalo Asfain de Azuqueca por savi ĝin el la akvo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.amigosdelromanico.org/inventario/fichas/espana/guadalajara/azuquecadehenares_santateresadejesus.html |titolo=Amigos del Románico - Iglesia de Santa Teresa de Jesús |alirdato=2017-12-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160816140939/http://www.amigosdelromanico.org/inventario/fichas/espana/guadalajara/azuquecadehenares_santateresadejesus.html |arkivdato=2016-08-16 }}</ref> * Gastejo de Kortina ([[18-a jarcento]]). Granda domego, starigita en la antikva setlejo Sankta Johano, kun [[pordego]] por ĉaroj kaj ampleksa [[korto]] portikara kun distribuo tipa de gastejo de la Reĝa Vojo de [[Madrido]] al [[Zaragozo]]. Ĝi troviĝis ĉe la aŭtoŝoseo [[A-2]], en la industria zono Miralcampo, detruita en [[2005]] kaj finfine ne translokigita. == Internacia partnero == * {{flago|Francio}} [[Pontonx-sur-l'Adour]] (jen [[france]], [[okcitane]] ''Pontons'') en [[Francio]] == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Azuqueca (stacidomo)]] * [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) {{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro }} [[Kategorio:Azuqueca de Henares| ]] [[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] 9otejx2m7viy8w4np6ji0n9goqfnzs2 0 617059 9455009 8148089 2026-08-16T17:37:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''El trato de Argel''', nomita foje '''Los tratos de Argel''', estas [[komedio]] pri kaptitoj fare de [[Miguel de Cervantes]],<ref>[ https://www.uclm.es/centro/ialmagro/publicaciones/pdf/CorralComedias/3_1993/5.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120205041143/http://www.uclm.es/centro/ialmagro/publicaciones/pdf/CorralComedias/3_1993/5.pdf |date=2012-02-05 }}] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.</ref> datita plej ofte en [[1582]] kaj iom ŝanĝita poste kiel '''Los baños de Argel''' (La banejoj de Alĝero). == Analizo == Tiu verko apartenas al la unua periodo de la teatraĵaro de Cervantes, nome klasikista kiu sekvas la regulon de la [[Aristotelo|aristotelaj]] unuoj, kaj ĝi enhavas elementojn membiografiajn (la verkisto aperas en la verko kiel soldato Saavedra)<ref>Dua familinomo de Cervantes.</ref> referencajn al lia kaptiteco en [[Alĝero]], kio rilatigas tiun verkon kun aliaj pri kaptitoj kiel ''La gran sultana'', ''El gallardo español'' kaj ''Los baños de Argel''. Ĝia strukturo estas iom senfadena, pro kio ĝi estis dividita foje en kvar foje en kvin aktoj, sed ĝi plenumas la regulojn de la unuoj de agado (ununura ĉefa agado), loko (ununura agadejo) kaj ununura tempo (ĝis unu tago por la tuta agado). La kritikistoj indikis kiel misoj kaj mankoj la malabundan scenan aktivemon: temas plie pri psikologia komedio en kiu la kristanaj roluloj klopodas teni la purecon de siaj animoj kaj de siaj korpoj antaŭ la agresemo de fremda kulturo. Estas kelkaj aludoj al la ''Inferno'' kaj al la ''Purgatorio'' de [[Dante Alighieri]] kaj scenojn de granda krueleco. Ŝajnas moderna ties kondamno de la [[kavaliro|kavalira spirito]], kiu ne rilatas al la vera honesteco kaj al la [[honoro]]. Inter subtemoj aperas tiu de la libereco, la revenĝo kaj la memmortigo. La roluloj estas tre abundaj, kaj korespondas al ampleksa gamo de avaruloj, konvertitoj al Islamo, trafikantoj, ŝtelistoj kaj aliaj fiuloj, kiuj faraĉas agojn tute senmoralajn, groteskajn aŭ brutalajn de ia teatreco. Oni kondamnas en la verko ĉian perfidon al la [[familio]], al la amikeco kaj al la [[patrio]]. La kritikaj kaj realisma emo de Cervantes montriĝas fine de la historio, kiam la kaptitoj devas suferi forgeson aŭ indiferenton fare de siaj samlandanoj kun bona ekonomia situacio. La verko instigas al la reĝo al la solvo de la afero, kio donas propagandan nuancon al la teatraĵo.<ref>[ http://www.spanisharts.com/books/literature/tcerv.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180824041728/http://www.spanisharts.com/books/literature/tcerv.htm |date=2018-08-24 }} ] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.</ref> La verko estis poste imitita de [[Lope de Vega]] en ''Los cautivos de Argel''.<ref> [https://www.h-net.org/~cervantes/csa/artics00/fernande.pdf] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.</ref> == Enhavo == {{Intrigo}} Inter la temoj estas la suferiga kaptiteco de la kristanoj Aurelio kaj Silvia kaj la amo de la arabino Zara por Aurelio kaj de la arabo Izuf por Silvia. Estas momentoj de granda emocio la plendoj pro la kaptiteco kaj la patriotaj kaj religiaj sentoj en konflikto kun la bedaŭrinda situacio. Finfine Silvia kaj Aurelio ricevas la pardonon de la islama reĝo por esti liberaj kaj malproksimiĝi disde siaj posedantoj Zahara kaj Yzuf. {{Intrigofino}} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://cervantes.uah.es/teatro/trato.htm Kompleta teksto de El trato de Argel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260115043352/http://cervantes.uah.es/teatro/trato.htm |date=2026-01-15 }} {{DEFAŬLTORDIGO:trato de Argel, El}} [[Kategorio:Verkoj de Miguel de Cervantes]] [[Kategorio:Hispanlingvaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Literaturo de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:1582]] 4wwxdsvld1efnkumzhmxcf1n83mhfum 0 633450 9454919 8130337 2026-08-16T14:48:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454919 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Dénes Kapitány |dosiero = Kapitány Dénes.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Dénes Kapitány |naskonomo = }} '''Dénes Kapitány''' [dEneŝ kapitAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kapitány Dénes''' estas [[Hungario|hungara]] [[orgenisto]]. Dénes Kapitány <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://deneskapitany.com/rolam.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190222060922/http://deneskapitany.com/rolam.php |arkivdato=2019-02-22 }}</ref> naskiĝis la {{daton|26|septembro|1974}} en [[Szeged]]. == Biografio == Dénes Kapitány ricevis la unuajn lecionojn pri orgenado en [[Ĉefkatedralo Ĉieliro de Maria (Kalocsa)]]. Li daŭris la lernadon en muziklernejo de [[Miskolc]], fine li akiris pianistan kaj orgenistan [[diplomo]]jn en [[filio]] de [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt]] en [[Debrecen]]. Li atingis la trian lokon en orgenista konkurso en [[1996]]. Li estas orgenisto de la [[Abateja preĝejo de Zirc]] ekde [[1999]], kie li ofte aranĝas orgenkoncertojn, krome li instruas [[disĉiplo]]jn. Li faras [[recitalo]]jn ankaŭ eksterlande. Liaj muzikaĵoj estas aŭdeblaj ankaŭ en [[Kompakta disko|kompaktaj diskoj]]. Li ofte prezentas verkojn de [[Dezső Antalffy-Zsiross]]. == Fontoj == * [https://turizmus.zirc.hu/kapcsolodj-ki/programok/kapitany-denes-orgonamuvesz-hangversenye hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190228180621/https://turizmus.zirc.hu/kapcsolodj-ki/programok/kapitany-denes-orgonamuvesz-hangversenye |date=2019-02-28 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kapitany Denes}} [[Kategorio:Hungaraj pianistoj]] sn6jn63gkrp7klx2j44pu44c393wk7v 0 636495 9455197 9420612 2026-08-17T04:29:54Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Michelin_siege_clermont.jpg|Michelin_siege_clermont.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Krd|Krd]]: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Michelin siege clermont.jpg|]] 9455197 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Ludzik Michelin - Bibendum (MSP17).jpg|eta|maldekstre|{{centre|[[Bibendum]] en 2017}}]] __NOTOC__ '''Michelin''' (laŭ franca prononco: [miʃlɛ̃]; kompleta nomo: {{lang-fr|SCA Compagnie Générale des Établissements Michelin}}) estas fabrikanto de [[pneŭo]]j en [[Francio]] kun sidejo en [[Clermont-Ferrand]] en la [[regiono de Francio]] nome [[Aŭvernjo]]. Ĝi estas la dua plej granda fabrikanto de pneŭoj en la mondo post [[Bridgestone]] kaj pli granda ol kaj [[Goodyear]] kaj [[Continental AG|Continental]].<ref> Cronin Fisk, Margaret; O'Reilly, Cary (10 September 2009). [https://www.bloomberg.com/news/world?pid=20601085&sid=atXgCB_Ktf04 "Michelin Loses $12 Million Verdict in Suit Over Crash".] Bloomberg. Alirita la 1an de aprilo 2019. </ref> Aldone al la marko Michelin, la entrepreno posedas ankaŭ la markojn de pneŭoj BFGoodrich, Kleber, Tigar, Riken, Kormoran kaj Uniroyal (en [[Nordameriko]]). Michelin elstaras ankaŭ pro la steloj Michelin kiujn la ''[[Guide Michelin]]'', la "ruĝa gvidilo", atribuas al restoracioj kaj hoteloj kiel premio al bonkvalita kuirarto kaj escepta servo, pro siaj veturgvidlibroj ''[[Guide vert]]'', la "verda gvidilo", krome pro siaj ŝosemapoj, kaj pro sia kompania reklamfiguro [[Bibendum]], populare konata kiel Michelin-ulo. Inter multnombraj inventoj de Michelin estas la ŝanĝebla pneŭo, la fervoja pneŭo (nome pneŭo por [[metroo]]) kaj la radidesegna pneŭo. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Bibendum]]'' * ''[[Challenge Bibendum]]'' * ''[[Guide Michelin]]'' * ''[[Guide vert]]'' == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|Michelin}} * {{Oficiala retejo|http://www.michelin.com}} ({{fr}} kaj {{en}}) [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1889]] [[Kategorio:Francaj varomarkoj]] [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] [[Kategorio:Aŭtomobiloj]] fq5tbewr9bk4mar0np91m62d84j17h2 0 654092 9455046 6739190 2026-08-16T19:07:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455046 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {| class="wikitable" align="right" style="margin: 1em; margin-top: 0;" ! colspan="3" style="white-space: nowrap;"| '''Malkovritaj [[asteroido]]j : 2 : |- | [[69977 Saurodonati]] || {{dato|28|novembro|1998}} || kun [[Massimo Ziboli|M. Ziboli]] |- | [[(91257) 1999 CG82|(91257) 1999 CG₈₂]] || {{dato|13|februaro|1999}} || |} '''Emiliano MAZZONI''' (naskiĝis en [[1953]]) estas [[Italio|itala]] [[amatora astronomo]]. Laŭ ''[[Minor Planet Center]]'', li malkovris aǔ kunmalkovris du [[asteroido]]jn en [[1998]] kaj [[1999]], el kiuj unu kun [[Massimo Ziboli]].<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsAlpha.html MPC alfabeta listo de asteroidaj malkovrintoj] {{lingvokodo|en}}</ref> Partoprenanto de la ''Italian Supernovae Search Project'',<ref>[http://italiansupernovae.org/it/progetto/partecipanti.html ''Italian Supernovae Search Project'', la partoprenantoj] {{lingvokodo|it}}</ref> li malkovris 69 [[supernovao]]jn en kunlaboro kun Fabrizio Ciabattari, [[Sauro Donati]], M. Rossi, G. Petroni elde la [[Observatorio de Monte Agliale]]. La asteroido [[49469 Emilianomazzoni]], malkovrita de Sauro Donati, estis nomita en lia honoro.<ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=49469 49469 Emilianomazzoni el ''JPL Small-Body Database Browser''] {{lingvokodo|en}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{it}} [https://digilander.libero.it/MAZZLU/index.htm Paĝo de Astrofotografio ; Persona Paĝaro de Emiliano Mazzoni] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190720102925/https://digilander.libero.it/MAZZLU/index.htm |date=2019-07-20 }} {{Tradukita | lingvo = it | artikolo = Emiliano Mazzoni | revizio = 93894843 }} {{Ĝermo|Astronomo|Italio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mazzoni, Emiliano}} [[Kategorio:Italaj astronomoj]] rmocl4u0bq35kjz93rkjp8nk7hyhyzu 0 655515 9454849 9313273 2026-08-16T12:36:06Z Sj1mor 12103 9454849 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Robert Duvall |dosiero = Robert_Duvall_by_David_Shankbone.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Duvall en 2007 |naskonomo = Robert Selden Duvall |dato de naskiĝo = 5.1.1931 |loko de naskiĝo = {{flago|Usono}} [[Kalifornio]], [[Usono]] |dato de morto = 15.2.2026 |loko de morto = Middleburg, [[Virginio]], Usono |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1952 ĝis 2022 |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Robert Selden DUVALL''' (naskiĝinta la {{daton|5|01|1941}} en [[San Diego]], [[Kalifornio]], mortinta la {{daton|15|02|2026}} en Middleburg) estis usona [[aktoro]] kaj [[produktoro]]. Li estis nomumita por sep Akademiaj Premioj, sep [[Ora Palmo]] (gajnis kvar), kaj havas multnombrajn nomumojn kaj unu venkon el la BAFTA, ''Screen Actors Guild Award'' kaj en [[Premio Emmy]]. Li ricevis la ''National Medal of Arts'' (Nacia Medalo de Arto) en 2005. Duvall ĉefrolis en multaj filmoj kaj televidserioj, kiel ''To Kill a Mockingbird'' (1962), ''The Twilight Zone'' (1963), ''The Outer Limits'' (1964), ''Bullitt'' (1968), ''True Grit'' (1969), ''Mash'' (1970), ''THX 1138'' (1971), ''Joe Kidd'' (1972), ''[[The Godfather]]'' (1972), ''[[The Godfather Part II]]'' (1974), ''[[The Conversation]]'' (1974), ''Network'' (1976), ''Apocalypse Now'' (1979), ''The Great Santini'' (1979), ''Lonesome Dove'' (1989), ''The Handmaid's Tale'' (1990), ''Rambling Rose'' (1991) kaj ''Falling Down'' (1993).<ref>{{citaĵo el la reto|url= http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139782,00.html|titolo= Dance Fever|titolo-aldono= |alirdato= 2015-06-16|persona nomo= Jim|familia nomo= Jerome|aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= People.com|paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= https://web.archive.org/web/20160304053945/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139782,00.html|arkivdato= 2016-03-04|citaĵo= }}</ref><br> Duvall komencis aperi en teatro dum la 1950-aj jaroj, poste en televido kaj filmroloj dum la fruaj 1960-aj jaroj, kiel Boo Radley en ''To Kill a Mockingbird'' (1962) kaj aperis en ''Captain Newman, M.D.'' (1963). Li akiris multajn el siaj plej famaj roloj dum la fruaj 1970-aj jaroj, kiel ekzemple Frank Burns en ''Mash'' (1970) kaj la gvidrolon en ''THX 1138'' (1971), la adaptadon de ''Horton Foote'' de Tomorrow (1972). == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1962 || To Kill a Mockingbird || Arthur "Boo" Radley |- | 1963 || Captain Newman, M.D. || Kapitano Paul Cabot Winston |- | 1965 || Nightmare in the Sun || Motorciklisto |- | 1966 || The Chase || Edwin Stewart |- | 1968 || The Detective || Detektivo Nestor |- | 1968 || Countdown || Chiz |- | 1968 || Bullitt || Weissberg |- | 1969 || True Grit || Ned Pepper |- | 1969 || The Rain People || Gordon |- | 1970 || MASH || Frank Burns |- | 1970 || The Revolutionary || Despard |- | 1971 || THX 1138 || THX 1138 |- | 1971 || Lawman || Vernon Adams |- | 1972 || The Godfather || Tom Hagen |- | 1972 || The Great Northfield Minnesota Raid || Jesse James |- | 1972 || Tomorrow || Jackson Fentry |- | 1972 || Joe Kidd || Frank Harlan |- | 1973 || The Outfit || Earl Macklin |- | 1973 || Badge 373 || Eddie Ryan |- | 1973 || Lady Ice || Ford Pierce |- | 1974 || [[The Conversation]] || The Director |- | 1974 || The Godfather Part II || Tom Hagen |- | 1975 || The Killer Elite || George Hanson |- | 1975 || Breakout || Jay Wagner |- | 1976 || The Eagle Has Landed || Oberst Max Radl |- | 1976 || The Seven-Per-Cent Solution || Doctor Watson |- | 1976 || Network || Frank Hackett |- | 1977 || The Greatest || Bill McDonald |- | 1978 || [[Invasion of the Body Snatchers]] || Priest on Swing |- | 1978 || The Betsy || Loren Hardeman III |- | 1979 || Apocalypse Now || Bill Kilgore |- | 1979 || The Great Santini || Bull Meechum, USMC |- | 1981 || True Confessions || Thomas Spellacy |- | 1981 || The Pursuit of D.B. Cooper || Sgt. Bill Gruen |- | 1983 || The Terry Fox Story || Bill Vigars |- | 1983 || Tender Mercies || Mac Sledge |- | 1984 || The Stone Boy || Joe Hillerman |- | 1984 || The Natural || Max Mercy |- | 1986 || Let's Get Harry || Norman Shrike |- | 1986 || Belizaire the Cajun || The Preacher |- | 1986 || The Lightship || Calvin Caspary |- | 1987 || Hotel Colonial || Roberto Carrasco |- | 1988 || Colors || Officer Bob Hodges |- | 1990 || A Show of Force || Howard |- | 1990 || Days of Thunder || Harry Hogge |- | 1990 || Sanford Meisner: The American Theatre's Best Kept Secret || Sin mem |- | 1990 || The Handmaid's Tale || The Commander |- | 1991 || Rambling Rose || Daddy Hilyer |- | 1991 || Convicts || Soll Gautier |- | 1992 || Newsies || Joseph Pulitzer |- | 1992 || The Plague || Joseph Grand |- | 1993 || Falling Down || Martin Prendergast |- | 1993 || Wrestling Ernest Hemingway || Walter |- | 1993 || Geronimo: An American Legend || Al Sieber |- | 1994 || The Paper || Bernie White |- | 1995 || Something to Talk About || Wyly King |- | 1995 || The Stars Fell on Henrietta || Mr. Cox |- | 1995 || The Scarlet Letter || Roger Chillingworth |- | 1996 || Sling Blade || Mr. Childers |- | 1996 || A Family Thing || Earl Pilcher Jr. |- | 1996 || Phenomenon || Doc Brunder |- | 1997 || The Apostle || Euliss 'Sonny' Dewey — The Apostle E.F. |- | 1998 || The Gingerbread Man || Dixon Doss |- | 1998 || A Civil Action || Jerome Facher |- | 1998 || Deep Impact || Kapitano Spurgeon 'Fish' Tanner |- | 2000 || Gone in 60 Seconds || Otto Halliwell |- | 2000 || The 6th Day || Dr. Griffin Weir |- | 2000 || A Shot at Glory || Gordon McLeod |- | 2002 || John Q || Lt. Frank Grimes |- | 2002 || Assassination Tango || John J. Anderson |- | 2003 || Gods and Generals || General Robert E. Lee |- | 2003 || Secondhand Lions || Hub McCann |- | 2003 || Open Range || Boss Spearman |- | 2005 || Kicking & Screaming || Buck Weston |- | 2005 || Thank You for Smoking || Doak "The Captain" Boykin |- | 2007 || Lucky You || Mr. Cheever |- | 2007 || We Own the Night || Albert Grusinsky |- | 2008 || Four Christmases || Howard McVie |- | 2009 || Crazy Heart || Wayne Kramer |- | 2009 || The Road || Maljuna viro (Ely) |- | 2009 || Get Low || Felix Bush |- | 2011 || Seven Days in Utopia || Johnny Crawford |- | 2012 || Jayne Mansfield's Car || Jim Caldwell |- | 2012 || Jack Reacher || Martin Cash |- | 2014 || A Night in Old Mexico || Red Bovie |- | 2014 || The Judge || Judge Joseph Palmer |- | 2015 || Wild Horses || Scott Briggs |- | 2016 || In Dubious Battle || Chris Bolton |- | 2018 || Widows || Tom Mulligan |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1959–1960 || Armstrong Circle Theater || Tony Newman / Berks |- | 1961–1965 || The Defenders || Bill Andrews / Luke Jackson / Al Rogart |- | 1961 || Great Ghost Tales || William Wilson |- | 1961 || Shannon || Joey Nolan |- | 1961 || Cain's Hundred || Tom Nugent |- | 1961 || Route 66 || Lee Winters / Arnie / Roman |- | 1961–1962 || Naked City || Barney Sonners / Johnny Meigs / L. Francis 'Frank' Childe / Lewis Nunda |- | 1962 || Alfred Hitchcock Presents || Bart Collins |- | 1963 || The Untouchables || Eddie Moon |- | 1963 || The Twilight Zone || Charley Parkes |- | 1963 || The Virginian || Johnny Keel |- | 1963 || Stoney Burke || Joby Pierce |- | 1963 || Arrest and Trial || Morton Ware |- | 1963–1965 || The Fugitive || Eric Christian / Leslie Sessions |- | 1964 || Kraft Suspense Theatre || Harvey Farnsworth |- | 1964 || The Outer Limits || Adam Ballard / Louis Mace |- | 1965 || Voyage to the Bottom of the Sea || Zar |- | 1965 || Combat! || Karl |- | 1965–1969 || The F.B.I. || Johnny Albin |- | 1966 || Bob Hope Presents the Chrysler Theatre || Frank Reeser |- | 1966 || Combat! || Peter Halsman |- | 1966 || Hawk || Dick |- | 1966 || Felony Squad || Albie Froehlich |- | 1966 || Shane || Tom Gary |- | 1966–1967 || T.H.E. Cat || Laurent / Scorpio |- | 1966 || Fame Is the Name of the Game || Eddie Franchot |- | 1967 || The Time Tunnel || Raul Nimon |- | 1967 || Cimarron Strip || Joe Wyman |- | 1967 || The Wild Wild West || Dr. Horace Humphries |- | 1967 || Combat! || Michel |- | 1967 || Cosa Nostra, Arch Enemy of the FBI || Ernie Milden |- | 1968 || CBS Playhouse || Dr. Margolin |- | 1968 || Run for Your Life || Richard Fletcher |- | 1968 || Judd, for the Defense || Raymond Cane |- | 1968 || Flesh and Blood || Howard |- | 1969 || The Mod Squad || Matt Jenkins |- | 1979 || Ike || [[Dwight D. Eisenhower]] |- | 1980 || Ike: The War Years || Dwight D. Eisenhower |- | 1983 || The Terry Fox Story || Bill Vigars |- | 1989 || Lonesome Dove || Augustus "Gus" McCrae |- | 1992 || Stalin || [[Joseph Stalin]] |- | 1996 || The Man Who Captured Eichmann || Adolf Eichmann |- | 1998 || Saturday Night Live || Pluraj |- | 2005 || American Experience || Rakontisto |- | 2006 || Broken Trail || Prentice "Print" Ritter |- | 2012 || Hemingway & Gellhorn || Generalo Petrov |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|88530}} * {{IBDB nomo}} {{Portalstrio|Kino|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Duvall, Robert}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro]] [[Kategorio:Francaj usonanoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Skotaj usonanoj]] [[Kategorio:Svisdevenaj usonanoj]] 8tpsproricj6366hktw5b7eb3qaw7bm 0 657982 9455157 6711880 2026-08-16T23:28:23Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Aleksandro von Humbolto]] 9455157 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aleksandro von Humbolto]] rhifgp85961fc0xrzz9t8f23zo3g0un 0 669395 9455269 9081203 2026-08-17T07:55:37Z Sj1mor 12103 9455269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Subŝtato |lando = Birmo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = MM-17 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = MM-17 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Ŝanio''' aŭ '''Ŝana Ŝtato''' estas subŝtato en [[Birmo]]. Ŝanio randas [[Ĉinio (ŝtato)|Ĉinion]] al la norda, [[Laoso]]n al la orienta kaj [[Tajlando]]n al la suda direktoj kaj al kvin administraciaj dividoj de Birmo en la okcidento. Plej granda de la 14 administraciaj dividoj de landa areo, Ŝanio kovras 155,800 km², preskaŭ kvaronon de la totala areo de Birmo. La ŝtato havas ties nomon el la birma nomo por la Tajaj popoloj: "Ŝanaj Popoloj". La Ŝanianjoj konsistigas la plimulton inter pluraj etnaj grupoj kiu loĝas la areon. Ŝan estas plejparte kampara, kun nura tri urboj de grava grandeco: [[Laŝio]], Kengtung kaj la ĉefurbo, [[Taunĝi]].<ref>[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-141&srt=npan&col=aohdqgbeinfc&msz=1500&pt=c&va=&geo=-2463]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Taunggyi estas 150.7 km nordoriente de la landa ĉefurbo [[Nepjido]]. La [[ŝana lingvo]] - sialingve တႆး - el la taja lingvaro paroliĝas en Birmo (Mjanmao), plejparte en la subŝtato Ŝanio. Ĝi en 2017 estis parolata per 4,7 milionoj da homoj, konsiderante la datumojn de la retejo kaj presita lingvoraporto de la organizaĵo Ethnologue (25-a eldono de 2022). == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Subŝtatoj de Birmo]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] 7kuqzkquupaji4xbc2qobikbwnvovd9 9455272 9455269 2026-08-17T07:56:43Z Sj1mor 12103 9455272 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Subŝtato |lando = Birmo |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = MM |mapo1 lokumilo = iso |kodo = MM-17 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Ŝanio''' aŭ '''Ŝana Ŝtato''' estas subŝtato en [[Birmo]]. Ŝanio randas [[Ĉinio (ŝtato)|Ĉinion]] al la norda, [[Laoso]]n al la orienta kaj [[Tajlando]]n al la suda direktoj kaj al kvin administraciaj dividoj de Birmo en la okcidento. Plej granda de la 14 administraciaj dividoj de landa areo, Ŝanio kovras 155,800 km², preskaŭ kvaronon de la totala areo de Birmo. La ŝtato havas ties nomon el la birma nomo por la Tajaj popoloj: "Ŝanaj Popoloj". La Ŝanianjoj konsistigas la plimulton inter pluraj etnaj grupoj kiu loĝas la areon. Ŝan estas plejparte kampara, kun nura tri urboj de grava grandeco: [[Laŝio]], Kengtung kaj la ĉefurbo, [[Taunĝi]].<ref>[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-141&srt=npan&col=aohdqgbeinfc&msz=1500&pt=c&va=&geo=-2463]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Taunggyi estas 150.7 km nordoriente de la landa ĉefurbo [[Nepjido]]. La [[ŝana lingvo]] - sialingve တႆး - el la taja lingvaro paroliĝas en Birmo (Mjanmao), plejparte en la subŝtato Ŝanio. Ĝi en 2017 estis parolata per 4,7 milionoj da homoj, konsiderante la datumojn de la retejo kaj presita lingvoraporto de la organizaĵo Ethnologue (25-a eldono de 2022). == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Subŝtatoj de Birmo]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] j9cypqs1udpq8a2jemseteqj11x6ipa 0 674421 9455104 9113784 2026-08-16T21:40:33Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9455104 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Hellín (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-AB | situo sur mapo2=Hispanio | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 9 }} '''Hellín''' [eJIN] estas urbeto kaj municipo de [[Hispanio]]. Ĝi lokiĝas en [[Kastilio-La Manĉo]], en la sudoriento de [[provinco Albaceto]] kaj en la komarko ''Campos de Hellín''. La municipo enhavas 778,73 km². Tiu estas ĉe [[Albatana]], [[Tobarra]], [[Pozohondo]], [[Liétor]], [[Férez]], [[Socovos]] kaj [[Murcia Regiono]]. Ĝia loĝantaro konsistis je {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} personoj en la jaro [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]. Tio igis ĝin la dua plej loĝata municipo en la provinco. La [[municipa teritorio]] estas trapasata de la rivero [[Segura]]. [[Dosiero:Hellin - 004 (33838723635).jpg|eta|maldekstre|Preĝejo de la Ĉieliro.]] Kvankam la agrikulturo ludas gravan rolon en la komarko, ties gravo estas limigita en Hellín, kiu fakte disvolvigis elstaran duarangan sektoron (industrio kaj servoj). La rikoltado de [[esparto]] konstituis gravan enspezofonton por la loka ekonomio. En la aktualo [[cerealo]]j kaj iom malpli [[vito]]j ludas ian rolon en la ekonomio de la municipo. En la ĉirkaŭo la minado de [[gipso]] kaj [[kalko]] iom elstaras pro la geologiaj trajtoj de la tereno kaj la relativa facileco elfosadi. Tio okazas en [[ŝtonminejo]]j. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco Albacete]] * [[Hellín (stacidomo)]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Municipoj de Provinco Albacete}} [[Kategorio:Hellín| ]] [[Kategorio:Provinco Albacete]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto]] nehzw68h6aaiggj951yiwy9pjazqs1q 0 679854 9454890 9407281 2026-08-16T13:40:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454890 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Dufenilacetata acido'''</font></big></big></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Diphenylacetic acid 2D.png|200ra|dufenilacetata acido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Dufenilacetata acido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|200ra|dufenilacetata acido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Dufenilacetata acido''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|14|H|12|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://www.chembk.com/en/chem/117-34-0 117-34-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8030.html 8030] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/8333 8333] |- |'''[[Merck Index]]'''||15,3345 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||kristalblanka solidaĵo |- |[[Molmaso]]||212,24 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 1,257g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|147}}{{GdC|−149}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB0153782_EN.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|285}}<ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/117-34-0_81416.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.599}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|140,4}}<ref>[https://www.chembk.com/en/chem/117-34-0 Chembk]</ref> |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||3,94 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,102 g/L <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB03588 |titolo=Drugbank |alirdato=2020-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101216060938/http://drugbank.ca/drugs/DB03588 |arkivdato=2010-12-16 }}</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||3200&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/38|R36/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S 24/25|S 24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37|S36/37]] [[Listo da S-Deklaroj#R26|S26]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|311|315|319|331|332|335|400}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|270|271|273|280|301+312|302+352|304+312|304+340|305+351+338|311|321|330|332+313|337+313|361|362|363|391|403+233|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Diphenylacetic-acid#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Dufenilacetata acido''' aŭ '''C₁₄H₁₂O₂''' estas kemia reakciaĵo rezultanta per reduktado de la "benzilata acido" kun ruĝa fosforo kaj [[jodida acido]]. Ĝi estas senkolora aŭ blanka solidaĵo solvebla en akvo, [[kloroformo]], [[duetila etero]], [[metanolo]] kaj [[etanolo]]. Dufenilacetata acido uzatas por estigi esterojn kaj salojn konatajn kiel dufenilacetatojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per interagado de la "benzilata acido", [[jodida acido|HI]] kaj ruĝa [[fosforo]]:<ref>[https://www.prepchem.com/synthesis-of-diphenylacetic-acid/ PrepChem]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3[[Dosiero:Benzilic-acid-3D-balls.png|100ra|benzilata acido]]+[[Dosiero:Phosphorus-3D-vdW.png|50ra|fosforo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [-H_3PO_3]{+HI}\, }</math>3[[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado ekde la [[metila dufenilacetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl diphenylacetate 3D.png|100ra|metila dufenilacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per hidratigo de la ''natria dufenilacetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium diphenylacetate 3D.png|100ra|natria dufenilacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado ekde la ''fenilbromacetata acido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Alpha-phenylbromacetic acid 3D.png|100ra|alfa-fenilbromacetata acido]]+2[[Dosiero:Benzene 3D.png|50ra|benzeno]]+[[Dosiero:Zinc element 3D.png|50ra|zinko]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{-ZnCl_2}\, }</math>2[[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado ekde la [[metila dufenilacetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl diphenylacetate 3D.png|100ra|metila dufenilacetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]+[[Dosiero:Chloromethane 3D.png|50ra|klorometano]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per hidratigo de la ''1,1-dukloro-2,2-dufeniletileno'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:1,1-Dichloro-2,2-diphenylethylene 3D.png|100ra|1,1-dukloro-2,2-dufeniletileno]]+2[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]+2[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per reduktado de la ''benzilo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Benzil-3D-balls.png|100ra|benzilo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{LiAlH_4}\, }</math>[[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Konvertado al ''benzilata acido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]+[[Dosiero:Hypochlorous acid 3D.png|50ra|hipoklorita acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Benzilic-acid-3D-balls.png|100ra|benzilata acido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> === Reakcio 2 === * Konvertado al [[metila dufenilacetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl diphenylacetate 3D.png|100ra|metila dufenilacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Konvertado al ''natria dufenilacetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|100ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium diphenylacetate 3D.png|100ra|natria dufenilacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> === Reakcio 4 === * Konvertado al '[[etila dufenilacetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]+[[Dosiero:Ethanol 3D.png|50ra|etanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ethyl diphenylacetate 3D.png|100ra|etila dufenilacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Konvertado al [[dufenilacetamido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|40ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:2,2-Diphenylacetamide 3D.png|100ra|2,2-dufenilacetamido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Konvertado al [[benzofenono]] per intramolekula senhidratigo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{-H_2O}\, }</math>[[Dosiero:Benzophenone 3D.png|70ra|benzofenono]] |} </center> === Reakcio 7 === * Konvertado al [[difenilmetanolo|dufenilmetanolo]] per senkarboksiligo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Diphenylacetic acid 3D.png|100ra|dufenilacetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{-CO}\, }</math>[[Dosiero:Diphenylmethanol 3D.png|100ra|dufenilmetanolo]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.fishersci.com/shop/products/diphenylacetic-acid-99-acros-organics-3/AC117150050 Fisher Scientific] * [https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/d204307?lang=pt&region=BR&gclid=Cj0KCQiAsvTxBRDkARIsAH4W_j86pL87GwBKw6Phs7dZw4sD_Be-HUvX1lQyBvyEJIazIYbWaivn4-IaAo9xEALw_wcB Sigma Aldrich] * [https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=41967 ChEbi] * [http://www.orgsyn.org/demo.aspx?prep=CV1P0224 Organic Syntheses] * [http://www.molbase.com/en/synthesis_117-34-0-moldata-7060.html Molbase] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200128215914/http://www.molbase.com/en/synthesis_117-34-0-moldata-7060.html |date=2020-01-28 }} * [https://books.google.com.br/books?id=VvBEAQAAMAAJ&pg=PA162&dq=diphenylacetic+acid&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwikyK_8tMHnAhWvLLkGHUlwAPwQ6AEITzAE#v=onepage&q=diphenylacetic%20acid&f=false Journal of the Chemical Society] * [https://books.google.com.br/books?id=-jtW5jPrKbIC&q=diphenylacetic+acid&dq=diphenylacetic+acid&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjtsMWQu8HnAhWpLLkGHQUVBxM4ChDoAQhAMAM Canadian Journal of Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=SlLJDgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=diphenylacetic+acid&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjtsMWQu8HnAhWpLLkGHQUVBxM4ChDoAQhnMAg#v=onepage&q=diphenylacetic%20acid&f=false Recent Trends in Materials Science and Applications: Nanomaterials, Crystal ...] == Vidu ankaŭ == * [[Metila dufenilacetato]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Acidoj]] 2713fft1m42dtzyiuvyxoouv6444odq 0 685347 9455129 9024217 2026-08-16T22:44:02Z ~2026-45062-22 261961 9455129 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Krangono |koloro = pink |dosiero = Crangon crangon.jpg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |subfilumo = [[Krustacoj]] ''Crustacea'' |klaso = [[Malakostrakoj]] ''Malacostraca'' |ordo = [[Dekpieduloj]] ''Decapoda'' |subordo = [[Pleokjematoj]] ''Pleocyemata'' |infraordo = [[Salikoko]]j ''Caridea'' |familio = [[Krangonedoj]] ''Crangonidae'' |genro = Krangonoj ''Crangon'' |infraordo aŭtoritato = [[Johan Christian Fabricius|Fabricius]], 1798<br />[''non'' [[Friedrich Weber (entomologist)|Weber]], 1795] |specioj de subdivizio = ''Crangon crangon'' |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''Krangonoj''' (''Crangon'') estas genro de [[salikoko]]j.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://vortaro.net/#krangono |titolo=PIV: Krangono |alirdato=24-03-2020}}</ref> Ties plej grava komerca specio estas ''Crangon crangon'' kaptata ĉefe en la [[Norda maro]].<ref name="FAO">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fao.org/figis/servlet/species?fid=3435|titolo=''Crangon crangon'' (Linnaeus, 1758)|alirdato=2011-06-24|verko=Species Fact Sheets|eldoninto=Food and Agriculture Organization|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200527212929/http://www.fao.org/fishery/species/3435/en|arkivdato=2020-05-27}}</ref> ==Distribuo== Krangonoj troveblas nur en la norda duonsfero, kaj la plimulto de ties specioj estas en la nordo de [[Pacifiko]].<ref name=Campos>{{cite journal|author=Joana Campos|author2=Cláudia Moreira|author3=Fabiana Freitas|author4=Henk W. van der Veer|last-author-amp=yes|year=2012|title=Short review of the eco-geography of ''Crangon''|journal=Journal of Crustacean Biology |volume=32|issue=2|pages=159–169|doi=10.1163/193724011X615569}}</ref> ''Crangon septemspinosa'' estas la nura specio el la genro kiu troveblas en la nordokcidento de [[Atlantiko]], dum en la nordoriento de Atlantiko troveblas ''C. crangon'' kaj ''C. allmanni''.<ref name=Campos/> ==Specioj== Krangonoj enhavas la jenajn speciojn:<ref name="Carideorum">{{cite journal |author=S. De Grave |author2=C. H. J. M. Fransen |last-author-amp=yes |year=2011 |title=Carideorum Catalogus: the Recent species of the dendrobranchiate, stenopodidean, procarididean and caridean shrimps (Crustacea: Decapoda) |journal=Zoologische Mededelingen |volume=85 |issue=9 |pages=195–589, figs. 1–59 |isbn=978-90-6519-200-4 |url=http://www.zoologischemededelingen.nl/85/nr02/a01 |archive-url=https://archive.is/20121220093841/http://www.zoologischemededelingen.nl/85/nr02/a01 |url-status=dead |archive-date=2012-12-20 }} {{Webarchiv|url=https://archive.is/20121220093841/http://www.zoologischemededelingen.nl/85/nr02/a01 |date=2012-12-20 }}</ref> {{div col|colwidth=21em}} *''[[Crangon affinis]]'' <small>De Haan, 1849</small> *''[[Crangon alaskensis]]'' <small>Lockington, 1877</small> *''[[Crangon alba]]'' <small>Holmes, 1900</small> *''[[Crangon allmani]]'' <small>Kinahan, 1860</small> *''[[Crangon amurensis]]'' <small>Bražnikov, 1907</small> *''[[Crangon capensis]]'' <small>Stimpson, 1860</small> *''[[Crangon cassiope]]'' <small>De Man, 1906</small> *''[[Crangon crangon]]'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> *''[[Crangon dalli]]'' <small>Rathbun, 1902</small> *''[[Crangon franciscorum]]'' <small>Stimpson, 1856</small> *''[[Crangon hakodatei]]'' <small>Rathbun, 1902</small> *''[[Crangon handi]]'' <small>Kuris & Carlton, 1977</small> *''[[Crangon holmesi]]'' <small>Rathbun, 1902</small> *''[[Crangon lockingtonii]]'' <small>Holmes, 1904</small> *''[[Crangon nigricauda]]'' <small>Stimpson, 1856</small> *''[[Crangon nigromaculata]]'' <small>Lockington, 1877</small> *''[[Crangon propinquus]]'' <small>Stimpson, 1860</small> *''[[Crangon septemspinosa]]'' <small>Say, 1818</small> *''[[Crangon uritai]]'' <small>Hayashi & J. N. Kim, 1999</small> {{div col end}} ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Salikokoj]] 37horkjbxcodqcmq6ry4518ankho57j 0 698161 9454872 9424823 2026-08-16T13:04:20Z Piet-c 30816 /* Scienca Kafejo */ 9454872 wikitext text/x-wiki {{Unua}} La [[UK 2020|105-a Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) estis planita por la 1-a ĝis 8-a de aŭgusto [[2020]] en [[Montrealo]] ([[Kanado]]). Pro la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2020|kronvirusa pandemio]], [[UEA]] decidis prokrasti la eventon ĝis [[UK 2022|2022]].<ref>[https://uea.org/gk/861a1]</ref> Tiel la UK okazis virtuale per diversaj rimedoj: videokonferencoj, videoprelegoj ktp. Tiukadre ankaŭ la [[Internacia Kongresa Universitato]] okazis sen fizika ĉeesto. La respondeculoj disvastigis siajn prelegojn kaj ankaŭ la koresponda libro estis eldonita virtuale.<ref>''Internacia Kongresa Universitato'', Universala Esperanto-Asocio. Red. [[Anna Striganova]], [[Dmitrij Ŝevĉenko]], [[Amri Wandel]], Eldonejo «Impeto», Tutmonde, 73-a sesio, 01a — 08a de aŭgusto 2020, 106 pp. ISBN 978-5-7161-0314-6</ref> == Enhavo == === Prefacoj === * ''Antaŭparolo'', de [[Amri Wandel]], kiel UEA-estrarano pri Scienca kaj Faka Agado, Prezidanto de [[AIS]], nome klarigo pri la programo en la escepta situacio. * ''Redakcie'', de [[Anna Striganova]] kaj [[Dmitrij Ŝevĉenko]], pri la eldono de la libro. * ''La Rektoro'', nome prezento de [[Geoffrey Greatrex]] === Prelegoj === * IKU / AIS 1 – [[Grant Goodall]], ''Alproprigo de [[dua lingvo]]: Ĉu ebla post la infanaĝo?''. Grant Goodall alfrontas la diversajn studojn faritajn pri la temo kaj la malfacilojn uzi tutcertajn kriteriojn, kiel denaskeco kaj (ne)kontinueco en la lernado. Ĝenerale oni interkonsentas pri la fakto, ke [[infano]]j lernas pli facile kaj rapide duan lingvon ol plenkreskuloj. Sed la studo eniras en la temo ĉu ekzistas "krita punkto" aŭ oni vidas "iom-post-ioman malkreskon en la atingita lingvokapablo". Ĝenerale la studoj indikas tiun iompostiomon, sed pri krita momento oni indikas ankaŭ la aĝon de 17-18, pri kies tialoj oni sugestas kelkajn. Oni proponas pluan studadon prie. * IKU / AIS 2 – [[François Lo Jacomo]], ''La [[ora nombro]]''. Tiun nombron oni renkontas en la naturo, en arto ktp, sed unuavice en [[matematiko]], kaj ĉefe ĝiajn matematikajn ecojn oni konsideras laŭ pli moderna vidpunkto, komencante per [[geometrio]], kie ĝi rolas en pristudo de [[plurlatero]]j kaj [[pluredro]]j, sed ankaŭ en [[aritmetiko]], kie, lige kun la vico de Fibonacci, ĝi havas unikajn ecojn. Oni traktas la diversajn matematikajn ecojn kaj ligitajn demandojn, ekzemple kiuj regulaj plurlateroj krom la [[kvinlatero]]j estas desegneblaj per [[liniilo kaj cirkelo]], kial por ĉiu [[reela nombro]] ekzistas frakcioj almenaŭ tiom proksimaj al la nombro kiel por la ora nombro (do ĝi estas la plej malbona rilate la eblon trovi proksimajn frakciojn). * IKU 3 – [[Geoffrey Greatrex]], ''[[Romianoj]] kaj [[persoj]] en la malfrua antikvo: milito, arto kaj kulturo''. Estas multaj studoj pri la militoj inter la [[Orienta Romia Imperio]] kaj la [[Persa Imperio]], sed en ĉi studo oni fokuzas al pacaj, diplomataj rilatoj, kiuj evidente ankaŭ ekzistis inter ili kaj al la rezultoj de tio. Estis oftaj kontaktoj inter ambaŭ imperioj, ambasadoj inter la respektivaj regantoj, helpopetoj fare de disidentoj, translimaj koincidoj, komerco, pilgrimadoj ktp. Nevole ekzistis deportitoj, rifuĝintoj aŭ transfuĝintoj, ktp. La influkampoj estis diversaj. La romiaj [[kuracisto]]j estis prestiĝaj inter persoj, kaj tiel ludis gravan rolon en altaj kontaktoj, rilate foje al diplomatio. [[Kristanismo]] (alitipa, neortodoksa) iom disvastiĝis en teritorio persa ofte pere de romianoj; sed en mala direkto ankaŭ persdevena [[maniĥeismo]] disvastiĝis al la Romia Imperio kaj [[Diokleciano]] kaj [[Konstanteno]] devis instigi persekuton kontraŭ ili. Teorie la oficialaj religioj (kristanismo en Romio, [[zoroastrismo]] en Persio) estis toleritaj en la alia imperio, sed foje okazis iaj premoj unu- aŭ aliloke. En [[arto]] romiaj kaptitoj kaj translokigitoj en Persion estis ofte gravaj metiistoj kiuj helpis en [[konstruado]] (kaj respektive arkitektura ornamado) el la 3a al la 6a jarcentoj. Simila influo okazis en la inversa direkto. Partikulara estis la dudirekta influo en [[mozaiko]]j kaj silkaĵoj. Fakte ekzistis ia komuna kulturo, laŭ kiu foje en precizaj detaloj malfacilas klarigi kiu estis la direkto de la influo. Tio konstateblas ekzemple en kelkaj sociaj moroj, kiel ludoj kaj distraĵoj. Pro la forta graveco de la [[greka filozofio]] evidentas ke tiukampe la influo iris orienten, foje helpe de la [[siria lingvo]]. Kontraste la longdaŭra milita "kunvivado" dum jarcentoj konstruis ankaŭ komunan militan teknologion, en kiu la persoj estis kompetentaj, ekzemple por sieĝoj. * IKU 4 – [[Pascal Dubourg Glatigny]], ''Esperanto kaj la [[Dua Mondmilito]]: postmemora aliro al transnaciaj rakontoj''. La esperantlingva tekstaro pri la Dua Mondmilito havas avantaĝon super la nacilingva literaturo en tio, ke ĝi ne estas markita per la nacia sinteno tiukadre. Oni analizas la enhavon de ''[[La Infana Raso]]'' de [[William Auld]] pri la milito kaj pri la esperantistoj mem kiuj distanciĝas kaj ''agnoskas sian malsukceson influi la socion kaj politikon kaj desegnas la apartan, paralelan vojon kiun ili sekvos de nun'' (p. 56). Tiu aparteco koincidas kun la manko de akurata dokumentaro pri esperantistoj dum la Dua Mondmilito: la organizoj estis disigitaj kaj apenaŭ aktivaj. ''[[La Granda Kaldrono]]'' (1978) de [[John Francis]] kaj ''[[Kiel Akvo de l’ Rivero]]'' (1962) de [[Raymond Schwartz]] sammontras, ke la unua ne evitis la Duan Mondmiliton. Dum la [[1980-aj jaroj]] oni remodigis la intereson pri la afero de la [[Holokaŭsto]] kaj tio malfermis la fluon de verkoj de esperantistoj pri tio, la milito kaj siaj personaj espertoj. La tuto estas prezento de la projekto [[Militrakonto]] - esplorprojekto pri Esperanto kaj la Dua Mondmilito. * IKU 5 – [[Javier Alcalde]], ''[[Geopolitiko]], remalkovrita fako''. Pioniroj de la germana skolo nome Friedrich Ratzel kaj lia sveda lernanto Rudolf Kjellén studis politikajn strategiojn konsiderantajn la tutan Teron kaj la dominadon de la mondo. La brit-usona skolo ekzemple de Halford McKinder konsideras la gravon de landoj en Orienta Eŭropo por eviti kunigon de Germanio kaj Rusio; fakte tie estis kerno de konfliktoj dum la unua kaj Dua Mondmilitoj, la soveta epoko kaj nune por [[NATO]].<ref name="Alcalde2" >[[Javier Alcalde]], ''Geopolitiko, remalkovrita fako''. En IKU-libro de 2020, p. 62-70.</ref> Jacques Ancel aldonis la gravon en geopolitiko de la koncepto de [[landlimo]]. Aliaj francaj verkistoj fokuzis al la ideo de [[nacio]], rilata al [[kulturo]] kaj [[lingvo]]. La fiuzado de la naziismaj germanoj de la geopolitika koncepto ''[[Lebensraum]]'' kondukis al abandono de la fako dum jardekoj. La [[geografio]] povas havigi klarigojn por la dum jarcentoj hegemonio de Eŭropo, kaj izoleco de la sudeŭropaj landoj, la tiklo de la okcidenta landlimo de Rusio, kaj geopolitiko por la etnaj konfliktoj de [[Afriko]] kaj [[Mezoriento]]. Apartaj temoj estas konsidero de [[perforto]] por atingi celojn ([[pacismo]], [[terorismo]], neperfortaj metodoj) kaj la lingvoproblemo. * IKU 6 – [[Keyhan Sayadpour Zanjani]], ''[[Genetiko]] kaj [[koro]]''. La koro estas unu el la ĉefaj organoj kiujn genetikaj malsanoj afekcias. Genetike malsanaj [[ĉelo]]j ne kreas normalan koron. Pro tio, oni vidas denaskajn [[malsano]]jn en tiuj malsanuloj. Kelkaj problemoj aperas ne tuj post la naskiĝo sed jarojn poste. La [[kormalsano]]j estas la ĉefaj problemoj, laŭ graveco kaj laŭ ofteco, ĉe kelkaj malsanoj. La sindromoj Down, Marfan, Turner kaj DiGeorge estas inter tiuj malsanoj. Estas grave distingi inter malsanulo kun genetika problemo kaj malsanulo genetike normala. La problemo kuŝas en la malsama respondo al [[terapio]], ĉu operacio, ĉu angiografiaj proceduroj. La dua problemo estas pri la prognozo kaj viv-espero de la malsanulo. La tria estas malkovro de la problemoj en la aliaj organoj, ĉar ofte genetikaj malsanoj afekcias multajn [[organo]]jn. * IKU 7 – [[Carlos Spínola]], ''Veturado tra la interplaneda spaco''. Oni prezentas la sciencon, sur kiu baziĝas la [[movo]] en la [[spaco]] for de la [[Tero|tera surfaco]]. La amaskomunikiloj sufiĉe ofte parolas nun pri sendo de navigiloj al aliaj planedoj, satelitoj kaj apartaj lokoj en la sunsistemo por [[Astronomio|astronomiaj]] observado kaj esplorado, eĉ pri homaj vojaĝoj al Luno, Marso ktp. Sed la kutima sperto veturi sur Tero, eĉ aviadile, ne same funkcias en la spaco. Eblas profiti de la energio de la astroj mem. Por tion kompreni, necesas klarigi la signifon de la neŭtonaj leĝoj de la movo kaj de la [[universala gravito]], kiuj gvidas la trajektoriojn de la falantaj kaj lanĉitaj objektoj sur la tera surfaco aŭ de la astroj en la sunsistemo. Per la neŭtonaj leĝoj eblas facile kalkuli la eskap-rapidon bezonatan por eliri de la tera surfaco aŭ de iu alia konata astro. La diversaj eblaj [[orbito]]j en nia tera puto kaj iliaj trajtoj estos klarigitaj. Alia grava punkto estas kompreni kiel moviĝi energiŝpare inter orbitoj. Unue oni klarigas la ideon de la Hohmann-orbitoj. La kosmoŝipa motoro tute ne bezonas esti ĉiam funkcianta, sed nur en certaj mallongaj momentoj por ŝanĝi de unu orbito al alia. Nepras klarigo pri kiel atingi kinetan energion de la astroj mem per la metodo de gravita helpo (''slingshot effect''), kiu estas uzata por akceli aŭ bremsi la kosmoŝipojn. Por ekzemploj estas la interplanedaj vojaĝoj de la misio Rosetta de ESA kaj de la misio Cassini-Huygens de NASA-ESA. Tiu lasta celis al kaj esploris la saturnan satelitan sistemon dum preskaŭ 20 jaroj danke al la gravita helpo de Venuso, Tero, Jupitero kaj multfoje de la satelito Titano. === Scienca Kafejo === * 1.- [[Manuela Burghelea]], ''Komunikaj teknologioj en indiĝena aktivismo''. * 2.- [[John Huang]], ''La Valoroj de Esperanto en Ŝanĝiĝanta Mondo''. Komparoj inter la mondaj lingvoj, komerca valoro de Esperanto, ktp. * 3.- [[Anna Striganova]], ''Popolaj [[fabelo]]j kiel ilo por krei dialogon kaj trovi interkompreniĝon en la ŝanĝiganta mondo''. * 4.- Wallace George du Temple, ''La Kanada Odiseado, Lando Bazita sur Nekompletaj Konkeroj'', nome historia verko de Peter H. Russell pri la historio de [[Kanado]] kiel kolektiva kreado fare de [[britoj]], [[francoj]] kaj [[indiĝenoj]]. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:AIS]] r8n5zrw5qu6d9xgx46qxqetbzik4pm9 0 717232 9455201 8617811 2026-08-17T06:04:02Z TheGoodGeneral 1 261974 9455201 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}}La '''Tenesio Titanoj''' ([[Angla lingvo|angle]]: ''Tennessee Titans'') estas profesia klubo de [[usona piedpilkado]] bazita en [[Naŝvilo (Tenesio)|Naŝvilo]]. La unua vira teamo de la Titanoj konkuras en la [[Nacia Futbala Ligo]] (NFL) kiel membroklubo de la Suda Divido de Futbala Konferenco (AFC) de la ligo. La Titanoj ludis unusolan fojon en la ''[[Super Bowl]]'', nome en 2000 (Super Bowl XXXIV) kontraŭ St. Louis Rams.[[Dosiero:Tennessee Titans Uniforms (2026).png|eta|dekstre|200ra|Uniformoj de ''Tennessee Titans''.]]{{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usona piedpilko]] [[Kategorio:Tenesio]] cim1wsu8we0jetyrw5ycpwwhtlr38b3 0 721447 9455210 9379552 2026-08-17T06:36:23Z Interlingvisto 261976 9455210 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nacieco = [[anglo]] |dato de naskiĝo = [[1971]] |esperantistiĝis en = [[1987]] }} '''Simon DAVIES''' (naskiĝis en [[1971]]; amiknome "Sajmĉjo") estas [[Anglio|angla]] [[programisto]], [[lingvisto]] kaj [[Listo de britaj esperantistoj|esperantisto]]. Li studis [[Latina lingvo|Latinon]] kaj la [[antikva greka lingvo]] ĉe la [[Universitato de Oksfordo]]. Simon eklernis Esperanton hazarde malkovrinte libron pri ĝi en loka biblioteko en 1987, kaj proprasence esperantistiĝis du jarojn poste. De 1991 ĝis 1995 li redaktis la revuon ''Saluton!'' (de [[Junularo Esperantista Brita]]) kaj de 2001 ĝis 2017 li laboris kiel la tipografo kaj lingva kontrolanto de ''[[La Brita Esperantisto]]'' (revuo de [[Esperanto-Asocio de Britio]]). De [[2020]] li redaktas la novaĵbultenon ''Informilo por Interlingvistoj'' de [[Fondumo por Esperantologiaj Studoj|ESF]] kaj [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj|CED]]. Simon eklernis la planlingvon [[Nova Lingvafrankao]], alinomata [[Nova Lingvafrankao|Elefeno]], en 2008. Li multe kunlaboris kun [[C. George Boeree|George Boeree]] (la kreinto de Elefeno) por forigi nekoheraĵojn el la vortaro, aldoni mankantajn vortojn kaj helpi pri la enreta kaj libre eldonita vortaro (2018). En 2012 aperis lia traduko de [[La aventuroj de Alico en Mirlando]], la unua libro papere eldonita en Elefeno. Simon estas membro de la [[Akademio de Esperanto]] kaj aktiva membro de la teamo, kiu preparas la sekvan version de la [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://vortaro.net/blogo/?p=454|titolo=La PIV-teamo|alirdato=2021-04-09|familia nomo=Wennergren|persona nomo=Bertilo|aŭtoroligilo=Bertilo Wennergren|dato=2020-12-27|verko=PIV-Blogo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210423115523/https://vortaro.net/blogo/?p=454|arkivdato=2021-04-23}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Interlingvistiko]]{{Ĝermo|esperantisto|anglo}} {{Vivtempo|Davies, Simon}} {{Nova Lingvafrankao}} [[Kategorio:Anglaj esperantistoj]] [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] <!-- La artikolo ankaŭ enordiĝu en tiu, tegmenta, kategorio, por ke oni pli facile trovu ĝin ! --> [[Kategorio:Nova lingvafrankao]] adfoosakvirf0yejic8hbn13w3fh0n6 0 734512 9455273 8994772 2026-08-17T07:57:49Z Sj1mor 12103 9455273 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / Lokarn | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Bretonio}} | departemento = {{Côtes-d'Armor}} | arondismento = [[arondismento Guingamp|Guingamp]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-22 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = Iliz Sant-Hern Lokarn.jpg | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], [[bretone]] ''Lokarn'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Côtes-d'Armor|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Côtes-d'Armor]]'' (jen france, {{lang-br|Aodoù-an-Arvor}}), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Guingamp]] kaj al la kantono ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. La loĝantoj france nomiĝas ''Locarnois''. {| |[[Dosiero:Menhir de Quellenec.JPG|eta|maldekstra|180px|{{centre|loka prahistoria [[menhiro]]}}]] |{{Mapo franca komunumo}} |} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Côtes-d'Armor]] * [[Carnoët - Locarn (stacidomo)]] <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} --> <!-- [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{projektoj}} {{departemento Côtes-d'Armor}} {{Portalo|Francio}} {{ĝermo|Bretonio}} [[Kategorio:Locarn| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Côtes-d'Armor]] byzjomjbiu9jvxi3hg35jf5v0tskrj6 0 741507 9454869 9004247 2026-08-16T12:59:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454869 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kREM}} | nomo = Du Quartier | dua nomo = {{Montreala metroo|REM}} | bildo = Du Quartier station.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = Stacio ''Du Quartier'' | lando = Kanado | urbo = [[Brossard]] | situo = | latitudo = 45.448 | longitudo = -73.429 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Metropola regiono de Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = | zono = | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = [[2022]] | fermo = | arkitekto = | proprietulo = | trafikanto = CDPQ Infra | kodo = | linio = ĉefa | linikoloro = {{Montreala metroo|krem}} | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Du Quartier''' estas planita stacio de [[Réseau express métropolitain]], situanta en [[Brossard]]. [[Dosiero:Stations REM.png|450px|centra|eta|Planitaj stacioj de REM]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Réseau express métropolitain]] * [[Metroo de Montrealo]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] * [[Exo (Montrealo)]] * [[Stacioj de exo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo|https://rem.info/}} (REM) * [https://rem.info/en/stations/du-quartier REM: Du Quartier] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211020070130/https://rem.info/en/stations/du-quartier |date=2021-10-20 }} {{Stacioj de REM}} [[Kategorio:Stacioj de REM]] etagu8ney22iijwv6036v7bv0buf392 0 741893 9454911 8984773 2026-08-16T14:10:50Z Sj1mor 12103 9454911 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:San Quentin State Prison.jpg|eta|dekstre|300px|La [[Ŝtata prizono San Quentin]] havas la mortokoridoron por viroj de [[Kalifornio]], [[Usono]], kie dum jaroj suferatendas esperantisto Sekvojo (Billy Ray Waldon, Nvwtohiyada Idehesdi Sequoyah).]] '''Mortokoridoro''' estas la nomo kiun oni uzas por la aro de [[Prizono|prizonĉeloj]] de [[mortopuno|mortokondamnitoj]]; ofte temas pri aparta frakcio de [[prizono]], kie estas la ĉeloj de la individuoj kiuj atendas la [[mortopuno|ekzekuton]]. La esprimo estas uzata krome por aludi al la atendotempo de la ekzekuto ("esti en la mortokoridoro"), eĉ en lokoj kie ne estas aparta frakcio aŭ specialaj instalaĵoj por la ekzekutoj aŭ la atendotempoj. Post individuo estas deklarita kulpulo pri [[krimo]] kaj [[verdikto|kondamnita]] al [[mortopuno]], ĝi restos en la mortokoridoro dum pluas proceduro de [[apelacio]], kaj poste la tempo konsiderita necesa antaŭ la ekzekuto. Pro la komplekseco, multekosteco kaj longdaŭreco de la proceduroj de apelacio realigendaj antaŭ la ekzekuto, en kelkaj jurisdikcioj la kondamnitoj povas vivi jarojn en la mortokoridoro. Por ekzemplo, en [[Usono]], preskaŭ unu kvarono de mortoj en la mortokoridoro estas reale okazigitaj de naturaj tialoj dum la atendo.<ref>[https://web.archive.org/web/20070821112211/http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/abstract/cp05.htm United States Department of Justice]</ref> Normale, la prizonuloj de la mortokoridoro suferas limigon de komunikado. Tamen, ekde 2000 la ekfunkciado de la socia reto ''Write a Prisoner'' ebligis, ke preskaŭ 300 kondamnitoj al mortopuno <ref>[http://www.elpais.com/articulo/reportajes/escriben/condenados/muerte/elpepusocdmg/20100926elpdmgrep_4/Tes "Así escriben los condenados a muerte"] ''[[El País]]'' (Hispanio), 26/09/2010</ref> povis establi kontakton kun la ekstero. Kelkaj subŝtataj instancoj kiel tiuj de [[Montano]] kaj [[Florido]], starigis limigojn por malhelpi la uzadon de tiu [[retkomunumo]].<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/32205692/ns/tech_and_science-tech_and_gadgets/#.Ty72GMX9P2o "Prisons ban inmates from soliciting for pen pals"] ''MSNBC.com'' - 29/07/2009 (en angla)</ref> La opoziciantoj al la [[mortopuno]] denuncas, ke la izoligo kaj la necerteco de la prizonulo pri ĝia destino konstituas manieron de krueleco kaj ke speciale la longa periodo en la mortokoridoro kondukas la malliberulojn iĝi [[mensa malsano|mense malsanaj]] se ili jam ne estis tiaj. Tio estas konata kiel "fenomeno de la mortokoridoro". En la mortokoridoro de la [[Ŝtata prizono San Quentin]] de [[Kalifornio]], [[Usono]], dum jaroj suferatendas esperantisto Sekvojo (Billy Ray Waldon, Nvwtohiyada Idehesdi Sequoyah).<ref>[https://www.facebook.com/92sat/posts/d41d8cd9/909724446428545/ 92a SAT-kongreso Barcelono 2019] Alirita la 23an de Oktobro 2021.</ref> Partikulara afero okazas en lando ekonomie antaŭenirinta kiel Usono. Kvankam 22 el ties 50 subŝtatoj jam formale abolis mortopunon, aliaj kiel [[Teksaso]] koncentris pli ol unu trionon el la 1 500 ekzekutoj ekde la restarigo de la mortopuno en 1976, post 10 jaroj de suspendo fare de la Supera Tribunalo. Speciale priokupiga laŭ Amnestio Internacia estis la reaktivigo de la mortokoridoro fare de la federacia jurisdikcio sub la prezidenteco de [[Donald Trump]], kio rezultis en 10 ekzekutoj en malpli ol 6 monatoj, nombro senprecedenca en la kvar antaŭaj jardekoj, en kiuj okazis "nur" tri ekzekutoj en aplikado de mortokondamnoj fare de federaciaj tribunaloj. Aliflanke, laŭ la Centro de Informado pri la Mortopuno de Usono, la nombro de nigruloj ekzekutitaj pro murdo de blankuloj ekde 1976, nome ĉirkaŭ 300, estis 15-foje pli alta ol tiu de blankuloj ekzekutitaj pro murdo de nigruloj, ĝis tiam 21, kvankam la nombro de interrasaj nurdoj estis de iom pli ol duobla en la unua supozo.<ref>[https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-09-14/report-death-penalty-cases-show-history-of-racial-disparity Death penalty cases show history of racial disparity, report finds] Alirita la 2021-06-12, Facebook, 2020-09-15, el Los Angeles Times.</ref> == En kino == * ''[[Dead Man Walking]]'' (1995) de [[Susan Sarandon]] kaj [[Sean Penn]], reĝisorita de [[Tim Robbins]], bazita sur realaj faktoj. La monaĥino Helen Prejean estis la spirita konsilisto de Mathew Poncelet, supozita murdisto kondamnita al mortopuno en la usona subŝtato Luiziano en 1982 pro la murdo de du adoleskuloj. * ''[[The Green Mile]]'' (1999, ''[[La verda mejlo]]'') de [[Tom Hanks]] kaj [[Michael Clarke Duncan]], reĝisorita de Frank Darabont, historio de funkciulo de la «mortokoridoro» en la prizono de Cold Mountain, en la usona subŝtato de [[Luiziano]], dum la [[1930-aj jaroj]] kaj diversaj kondamnitoj, inter kiuj unu kun rimarkindaj supernaturaj povoj. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mortpuno]] [[Kategorio:Malliberejoj]] camxhhz5hqygxe36uo9oxt78v5pzedw 0 745842 9454958 9393898 2026-08-16T15:50:15Z Sj1mor 12103 9454958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro |nomo=Markens Grøde }} '''Kresko de la Grundo''' ([[Norvega lingvo|norvege]]: '''''Markens Grøde'''''), estas romano de [[Knut Hamsun]] kiu gajnis lin la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel Premio pri Literaturo]] en 1920. Ĝi sekvas la rakonton de viro kiu setliĝas kaj vivas en kampara Norvegio. Unue eldonita en 1917, ĝi poste estis tradukita el la norvega en multajn lingvojn. La romano estis skribita en la populara stilo de norvega nova realismo, movado superreganta la fruan [[20a jarcento]]. La romano ekzemplis la malinklinon de Hamsun al [[modernismo]] kaj lia inklino al [[primitivismo]] kaj la agrara vivstilo.<ref>Zagar, Monika (2009). ''Knut Hamsun: The Dark Side of Literary Brilliance''. University of Washington Press ISBN 0295989459.</ref> La romano utiligis literaturajn teknikojn novajn al la tempo kiel [[konscifluo]]. Hamsun emis emfazi la interrilaton inter siaj roluloj kaj la [[natura medio]]. Kresko de la Grundo portretas la [[Protagonisto|protagoniston]] (Isak) kaj lia familio kiel mirtimigita de modernismo, sed fojfoje kaj volenevole ili venas en kontakto kun ĝi. La romano enhavas du sekciojn titolitajn ''Libron Unu'' kaj ''Libro Du''. La unua libro koncentriĝas preskaŭ nur sur la rakonto de Isak kaj lia familio kaj la dua libro komencas sekvi la sorton de Aksel kaj finiĝas plejparte koncentranta sur la familio de Isak. == Intrigo == === Libro Unu === La [[Epopeo|epopea]] romano komenciĝas sekvanta la rakonton de Isak, [[Norvegoj|norvega]] viro, sindona [[farmisto]], kiu setliĝis sur landpeco kiu li opiniis estas kapabla kaj inda por [[agrikulturo]]. En la centro de unu el la plej verdaj kaj izolitaj areoj de Norvegio, li komencis laboradi kreanta grundajn ŝedojn en kiujn li loĝigis pluraj [[Kapro|kaproj]] akirita de la vilaĝo kaj establis sian magran biendomon. Isak demandis pasantaj [[Sameoj|Lappoj]], nomadaj indiĝenaj homoj, aldiri al virinoj ke li bezonas helpon ĉe sia bieno. Poste, “granda, brunokula knabinon, plene-konstruita kaj kruda” kun [[leporlipo]], kiu nomiĝas Inger, alvenis ĉe la domo kaj ekloĝis enen. Inger havis sian unuan infanon, kiu estis filo, nomita Eleseus. Nelonge poste ŝi havis alian filon nomitan Sivert. Unu tagon sinjoro Geissler, la Lensmand, oficisto respondeca de certa [[jurisdikcio]], venis de ilia bieno informante ilin ke ili estis sur ŝtata lando sed helpanta ilin aĉeti ĝin. Ili nomis la bienon ''Sellanraa''. Baldaŭ poste, Geissler estis maldungita de lia pozicio kiel Lensmand post kiam akra reprimando de lia superulo, kaj li estis poste anstataŭigita kun Lensmand Heyerdahl. Unu tagon dum Isak foriris el la bienon por vendi [[Virbovo|virbovon]] en la vilaĝo, Inger naskiĝigis bebon kaj vidanta ke ĝi havas [[Fendlipo|fendlipon]], same kiel ŝi havas. Do por ke ĝi ne travivus la neeviteblan suferon en vivo kiel ŝi mem spertis de nekomprenema kaj antaŭjuĝigema socio, ŝi tuj [[Murdo|murdas]] ŝin. Unu tagon, Oline, parenco de Inger, vizitas la bienon kaj elkalkulis ke Inger mortigis la infanon. La sciigo de la [[infanmortigo]] nun disvastiĝas. Unu oktobran tagon, la Lensmand kaj policisto aperis ĉe ilia sojlo por enketi, [[Pridemandado|pridemandi]] kaj trovi indicon apartenanta al la [[krimo]]. Kiam la krimo riveliĝas okazas jurproceso al Inger. Oline konsentas servi ĉe la bieno dum Inger estis for. La proceso trovas Inger kulpa kaj forigis ŝin al malliberigita al ses jaroj en malproksima grandurbo, kie ŝia dua filino naskiĝis. Ĉi tiuj tagoj, kiam ŝi pasigas tempon en malliberejo, okazas ŝia unua konekto kun urbaj homoj, kaj ŝi lernas de ili la morojn de la socio, kaj la bonaj kaj la malbonaj. Novaĵoj alvenis ke Breidablik estas vendota. La vera kialo ke Brede vendas sian lokon estis ĉar estis iuj monaferoj kun la bankoj kaj vendejoj ĉe la vilaĝo, sed ili faris ĝin ŝajnita kiel tamen li estis vendanta la lokon laŭ sia propra libera volo por eviti malhonoron al li. Unu tagon Geissler kaj kelkaj eventualaj minindustriaj aĉetantoj alvenis ĉe la bieno rajdantaj surĉevale. Geissler agis kiel la rekomendanto de Isak kaj vendis sekcion el la lando de Isak por kvar mil [[Krono (valuto)|Kronroj]]. Isak mirindas ĉe kiom Geissler helpis lin gajni tiom da mono. La lasta parto de Libro Unu diras de Isak akiras alian miraĵon por lia bieno, ĉi tiu tempo, [[Falĉado|falĉanta]] maŝino. Li provas kunmeti ĝin sed malsukcesas kaj postulas la [[Legopovo|legopovajn]] kapablojn de Eleseus helpi lin ripari ĝin. Homoj de ĉie kunvenis atesti ĉi tiun [[Luksaĵo|luksaĵon]] en uzo. === Libro Du === Isak iris al la [[aŭkcio]] de Breidablik. Aksel, al la surprizo de ĉiu, aĉetis la bienon. Kiam pridemandita, li diris ke li aĉetis ĝin por iu alia. La [[3-a de septembro|trian de septembro]], Aksel ne povus trovi Barbro ien ajn. Li serĉis proksimume kaj poste trovas ŝin sur la bankoj de rivereto. Li scivolas kion okazis al la bebo kun kiu Barbro estis [[Gravedeco|graveda]]. Laŭ ŝi, ŝi estis proksime al la rivereto kolektante [[Junipero|juniperaj]] branĉetoj por purigi [[Sitelo|sitelojn]] kiam subite, ŝi glitis en la riveron kaj samtempe ŝi naskigis. Ĝi estis tro malfrue ĉar la bebo jam dronis. Aksel iris serĉi la infanon kaj trovis ĝin sub amaso de [[Muskoj|musko]] kaj branĉetaro envolvita en [[tuko]]. Li kuris hejmen por entombigi la korpon konvene kun [[ŝovelilo]]. Aksel kaj Barbro argumentis kiel ŝi daŭris aserti ke la bebo dronis kiam ŝin akcidente glitis en la akvon. Barbro, en la varmo de la argumento, konfesis ke ŝi jam unufoje mortigis alian bebon kaj ĵetis ĝin de [[boato]]. Tiu vintro, Barbro iris al la vilaĝo viziti la [[Dentisto|dentiston]]. Aksel havis neniun fidon ke ŝi revenos kaj kiel li antaŭvidis, ŝi iris al [[Bergen (Norvegio)|Bergen]], alia granda urbo, por ĉiame. Unu tagon, Aksel estis eliranta al la arbaro por forhaki kelkajn arbojn kiam li vidas Brede supreniras monteton, plej probable sur komisio ripari ion rilata al la telegrafa linio. Aksel komencis forhaki arbon kiam subite, lia piedo glitis en fendon en ŝtonego kaj la arbo kraŝante falis malsupren sur li. Tiu tago okazis [[neĝoŝtormo]] kaj jam mallumiĝis al nokto. Aksel luktis por horoj provanta liberiĝi sed li ne estis kapabla kapti la [[Hakilo|hakilon]] restanta sur la tero por tranĉi lian vojon ekstere. Aksel hurlis al Brede esperanta ke li estus revenanta de lia komisio baldaŭ. Certe, post kelkaj horoj, Brede revenis sed simple ignoris lin ŝajniganta ke li estis nekonscia de la situacio. Li daŭris piediri kaj lasis Aksel morti. Kiam ĉiuj espero estis perdita, Oline trovis Aksel. Ŝi liberigis lin kaj helpis lin reveni hejmen. Sur ilia vojo reen, ili renkontis Brede kiu asertis ke kiam li renkontis Aksel sur la tero, li montris neniujn signojn devi helpon aŭ ke io ajn estis malĝuste. Geissler revenis unu tagon, interesita en eventuala minindustriaj terpecoj por kupro proksime al Sellanraa. Ŝajne, Geissler ne venis al la bieno nur por la [[erco]], sed li ankaŭ planas havi Inger liberigita de prizono tuj kiam eblas. Brede Olsen, helpanto de la Lensmand, nun ankaŭ setliĝis sur la lando duonvoje inter Sellanraa kaj la vilaĝo. Li fariĝas najbaro de Isak ĉe la nemalproksima bieno kiu estas nomita ''Breidablik''. Unu tagon, homoj eliris marki la vojon por [[Telegraflineo|telegrafa linio]] kiu estis planita kuri proksime al la bieno de Isak. Dume, Inger naskis alian bebon, knabinon nomitan Leopoldine, ĉe la prizono. Sekvantan tagon, la sciigo raportis ke estis nova setlisto alvenas apid Maaneland. Li estis ŝajne tre riĉa kaj estis iranta malfermi [[Vendejo|vendejon]] ĉe la loko. Lia nomo estis Aronson kaj li vokis lian lokon ''Storborg''. Printempo alvenis kaj inĝenieroj kaj laboristoj de [[Svedio]] baldaŭ komencos laboron en la mino. Storborg estis prosperanta kun ĉiuj de ĉi tiuj laboristoj aĉetanta varojn ĉe lia komerca poŝto. La laboro sur la mino daŭras sed estis sciigo ke la produktokvanto de erco ne estis kiel bona kiel promesita. Kiel atendita, la klopodoj ĉe la mino komencis trankviliĝi kaj malpli kaj malpli da laboristoj estis dungitaj, eĉ maldungitaj. Nun kiam la mino estis opiniita vana kaj sekve forlasita, la inĝeniero deziris aĉeti la landon sude de la akvo posedita de Geissler. Geissler anticipis ke tio ĉi okazus kaj do li proponis la landon ĉe troa prezo montranta ke li havis nenion por perdi se ili ne deziros aĉeti ĝin. Fine, la suferado kun Barbro estis eltrovita kaj ŝi estis [[Aresto|arestita]] en Bergen. Nun la tempo venis por la proceso de Barbro kaj Aksel okazi. Mirige, la edzino de la Lensmand, S-ino. Heyerdahl, atestis por Barbro donantan elokventan kaj emociplenan paroladon kiu movigis ĉiujn. La [[ĵurio]] estis evidente influita de ĉi tiu parolado kaj Barbro kaj Aksel estis plene pardonita. S-ino. Heyerdahl tiam akiris Barbro veni labori por ŝi. Dume, Aronsen estis furioza ke Geissler rifuzis vendi sian terpecon da lando al la [[Minindustrio|minindustria]] firmao. Lia negoca komerco dependis de multpieda homtrafiko sed pro tio ke estas ne plu da, estas ne pli da klientoj. Geissler deziris preni [[Venĝo|venĝon]] sur la vilaĝo por forigante lin kiel Lensmand. la tuta sorto kaj ekonomio de la distrikto [[Ĉarniro|ĉarniris]] sur sia decido vendi la landon. Poste, Aronsen, ne kapabla pritrakti ĝin plu, vendas sian lokon al Eleseus kiu decidis ke li fariĝu [[terkultivisto]]. Geissler fine vendis sian landon kaj la minon fariĝis operacia denove. Poste, Aronsen revenis por reaĉeti la bienon de Eleseus sed al neniu utilo. Barbro estis forpelitas el la domo de S-ino Heyerdahl post argumento kiam S-ino Heyerdahl eltrovis ke Barbro estis ofte elŝteliris al festoj kiam ŝi estis supozita esti laboranta. S-ino. Heyerdahl estis koleregigita ke tio ĉi okazis post ke ŝi savis Barbro-n de la teniloj de la leĝo. Barbro aŭdace revenis al Aksel sed bedaŭrinde, Oline jam prenis ŝian lokon en la familio dum ŝi estis for. Oline vere ne deziras lasi la lokon kaj demandis Aksel peti la doktoron ĉar ŝi ne sentis bone tiun nokton kaj ŝi kritikas ilin por provante forpeli tia senhavula, malsana virino. Tiun nokton Oline mortis. La sekvantan tagon, Geissler revenis al Sellanraa. Li unue traktis la aferon de la kupra terpeco. Li aĉetis la landon por 200 daler de Isak, mono neaŭdita de li ĝis ĉi tiu tago. Geissler ankaŭ parolis al Inger pri kiel li submetiĝis raporton al la Reĝo kaj la Guberniestro koncerne al la kazo, kaj petanta [[Amnestio|amnestion]] kaj elkarcerigon por ŝi. Oni baldaŭ planas liberigi Inger pli frue. Isak estis konsternita de la malavareco kaj donacemo de Geissler. Isak veturis malsupren al la vilaĝo por renkonti Inger. Grandaj ŝanĝoj okazis dum Inger estis for. Ŝi ne plu havis la leporlipon sed simple [[cikatro]] sur ŝia [[vizaĝo]]. Kaj nun ŝi estis kun la filino kiu Isak ne ankoraŭ renkontis, Leopoldine. Kiam unu el la telegrafaj inĝenieroj haltis ĉe la domo de Isak, laborposteno estis proponita al Eleseus labori sub lia prizorgo en la vilaĝo. Eleseus do iris labori en la urbo. Kiam Inger finfine estas liberigita kaj revenas al sia hejmo, kiu jam estas pligrandigita de kiam ŝi foriris per dekoj da fojoj, Isak malfacile rekonas ŝin: ŝi [[Kudrado|kudras]] anstataŭ [[Kampolaboro|labori sur la kampo]], petas de li orajn ringojn, ripozas longe dum tagmezo, postulas [[Servisto|servistinon]] kaj pli. Nova setlisto alvenis je inter Sellanraa kaj Breidablik, lia nomo estis Aksel Ström. Li nomis sian bienon Maaneland. Aksel Ström ricevis proponon de Brede havi lian filinon Barbro helpi lin ĉe sia loko. Kiam Inger rimarkas ke Eleseus, kiu plenkreskiĝis kaj fariĝis juna viro, estas sufiĉe saĝa por labori en la grandurbo, ŝi sendas lin por labori kiel [[komizo]] en la domo de la inĝeniero. Eleseus koruptiĝas, sian animon malheliĝas; li petas grandegajn monsumojn de siaj gepatroj, knabinumas kaj iĝas vera "urbanisto". Sivert, aliflanke, restas hejme kun sia patro, helpante al li kun la bieno kiu kreskiĝas tagon post tago el vera ĝojo de pura [[terkultivado]]. Dume, Eleseus lasis la bienon reen al urbo por laborposteno kiu estis ne pli longa havebla por li. Inger ankoraŭfojon naskas filinon nomitan Rebecca. Kiam Oline alvenis unu tagon, ŝi diris la familion ke Onklo Sivert, la ulo kiu Sivert estis nomita laŭ li, falis terure malsana. Ĝi estis konsentita ke Sivert estis heredonto la grandan riĉaĵon kiu lia onklo postlasos. Fine, Onklo Sivert mortis kaj poste, la riĉaĵo estis determinota. Post kiam oficialuloj kontrolas la financajn librojn, ĝi estis eltrovita al la ŝoko de la familio ke Onklo Sivert havis nenion lasitan de lia riĉaĵo. Distancigante de la movoplena urbo kaj en proksimeco al kampara trankvilo, kiun la bieno permesas al ŝi, Inger fariĝas [[Devoteco|devotece]] religia, vigle aliĝas al la [[Kampolaboro|kamplaboro]], kaj eĉ provas igi Eleseus reveni al la vojo de la kredo – sed vane. Dum la kultivaĵoj estas en florado, brutaro reproduktiĝas, kaj "Sellanraa" iĝas regiona potenco dank'al la fokuso de Isak sur tera vivo sen nenecesaj turniĝoj, Eleseus estas devigita reveni hejmen post konsumado de ĉiuj siaj fortoj en la grandurbo. Li ne trovas sin en la bieno, kaj pro vera malemo sindetenas de [[manlaboro]]. Isak aĉetas por li vendejon (nevole), sed anstataŭe de ekpenado en la novan taskon, Eleseus sinkas en sindetruan [[Dekadenco|dekadencan]] procezon kiu kondukas lin al kontemplema [[tristeco]], [[laceco]] kaj malvolo en la vivo. "Eleseus ne precipe interesiĝas pri knabinoj. . . Li eble neniam sopiris vere ami. . . Tre stranga viro inter la viroj de la bienoj: sinjoro kun delikataj manoj de oficisto, kiu, kiel estas la kutimo de la virinoj, emas indulgi, kaj promenas kun [[ombrelo]] kaj rafinaĵoj. . . Li vivis en artefarita atmosfero kaj perdis sian vojon en la vivo. Ĉiuokaze li staras antaŭ ni — malforta, indiferenta, senespera. Li devintus envii ĉiun homon inter la kamparanoj, sed li ankaŭ ne trovis la forton por fari tion." Kiam Eleseus revenis hejme, li parolis private kun Sivert malkaŝigante al li siaj grandaj planoj - li volas komenci novan vivon en [[Usono|Ameriko]]. Sivert estis ŝokita kaj konsilis sian fraton ne preni la vojaĝon sed vidanta ke tio ĉi estis vana, li donis al li 25 kroner vojaĝmono. Eleseus lasis tiun tagon sur boato kaj neniam revenos. La romano fermiĝas priskribante la saman rolulon per kiu ĝi malfermiĝis, Isak, semante en la kampoj dum en perfekta harmonio kun naturo kaj vivo. "Li florigas la dezerton laŭ sia naturo, kaj li estas [[farmisto]] de la kapo ĝis la piedoj. Antikva viro - kiu estas [[Reviviĝo|revivigita]] kaj kunportas kun si [[Pasio|pasion]] al la estonteco, viro de la unua periodo de kultivado. Li estas tre konata, kalkuli liajn jarojn estas naŭcent jaroj (kiel la unua homo, [[Adamo (Biblio)|adamo]]), sed li estas nuntempa." Kio estis unufoje dezerta lando estas nun riĉa de setlistoj, kaj ĉio komencis de la unua pioniro Isak. == Roluloj == === Isak === '''Isak''', la protagonisto de la romano, estas priskribita kiel "forta, krurda ulo, kun ruĝfera barbo kaj malgrandaj cikatroj sur siaj vizaĝo kaj manoj". Li estas la unua setlisto sur la Almenning proksime al la vilaĝo. Li estas la edzo de Inger kaj patro de Eleseus, Sivert, Leopoldine kaj Rebecca. La karaktero de Isak konformiĝas al ideala individuo de Hamsun: malfacile laboranta, kun granda familio, kaj kvankam malhelpita de moderneco sed tamen prefere trovanta radikojn ĉe la agrara vivstilo. Isak estas ofte portretita kiel tre simpla. Li havas neniun edukadon kaj estas nekapabla sufiĉe bone legi aŭ skribi. Isak estas pioniro de la lando, komencanta bienon kaj familion de preskaŭ nenio, trajto kiu Hamsun admiris en individuoj. Okazas pluraj momentoj kiam Hamsun malkaŝas krudan kaj perfortan flankon de Isak, kiel tiam kiam li kondamnis sian edzinon Inger al la supera etaĝo ĉar li vidis ŝin flirtantan kun telegrafa laboristo. Isak estas admirita de multaj, lia bieno estas tre evoluiĝa komparita al tiuj de liaj najbaroj. Li havas multajn [[Kabano|kabanojn]], elegantaj iloj kiel donaco de Geissler kaj minindustria operacio, bona lando, altnivela [[Irigacio|irigacia]] sistemo kaj pli da aferoj kiuj akiras al li la [[admiro]] de multaj. === Inger === '''Inger''' estas la edzino de Isak. Ŝi estas priskribita kiel estanta " granda, brunokula knabino, plene konstruita kaj kruda, kun bona, pezaj manoj kaj aspra feloj sur ŝiaj piedoj kvazaŭ ŝi estis [[Sameoj|sameanino]]"; sed verŝajne ŝia [[Idiosinkrazio|idiosinkrazia]] marko estas la [[Fendlipo|laporlipo]]. Ŝi estas la patrino de du knaboj, Eleseus kaj Sivert; kaj poste terura okazaĵo kaj sekva malliberigo ankaŭ de du knabinoj, Leopoldine kaj Rebecca; la kvinan infanon, ordigita meze inter la knaboj kaj la knabinoj, ŝi mortigis de [[kompato]] ĉar ĝi naskiĝis kun la sama marko. Ŝi deziris ŝpari al la ĵusnaskita infano tiun specon de suferado ke ŝi tre bone scias ke ĉi tiu manko alportus. Homoj baldaŭ konscias ke io okazis al ŝia [[gravedeco]] kaj la korpo de la infano estis eltrovita entombigita en la arbaro. Inger estis kondamnita al ok jaroj en prizono el la maksimuma puno de dumvivo. Prizono estis pozitiva sperto por ŝi. Ŝi lernis [[Trikado|triki]], fari diversajn tipojn de brodlaboro per [[kudrilo]], legi, skribi kaj aliaj scipovoj. Krome, la harelipo de Inger estis [[Kirurgio|kirurgie]] riparita kiam ŝi estis en prizono. Hamsun priskribis Inger kiel estanta tre malbela, malrafinita kaj neinteligenta. Ŝi estas ĉiam mirita pri ĉio kio Isak faras. Kiam ajn li aĉetas ion ĉe la vilaĝo, Inger miras ĉe ĝi. Post kiam ŝia tempo ĉe la prizono finiĝas, ŝi jam spertis kelkaj aspektoj de la moderneco kaj ne pli longe estis timigita de la klopodoj kiuj Isak faris. === La infanoj de Isak kaj Inger === Isak havis kvar infanojn: Eleseus, Sivert, Leopoldine kaj Rebecca. Estis ankaŭ unu infano kiu estis mortigita tuj post naskiĝon de Inger. La plej maljuna infano estas knabo nomita Eleseus. Li reprezentas la [[Intelektulo|intelektulon]] de la familio. Eleseus estis proponita laborpostenon en la vilaĝo de viro kie li lernis multajn akademiajn kapablojn kiu estas fremda al la resto de lia familio. Liaj gepatroj ofte sendis al li monon kiun li elspezus frivole kaj tiel koleriganta ilin. Revenanta hejmen por ferio, lia pozicio ĉe lia eksa laborposteno estis perdita. Dum restanta ĉe la bieno denove, ĝi estas evidenta ke Eleseus estas malforta komparita al lia frato kaj ne estas fizika laboristo. Post multe da konsidero, Eleseus aĉetis la hejmon de Aronsens kun la mono de Isak. Li restis tie por la momento sed post kiam konscianta ke li ne plulonge deziris tiun vivstilon, ekiras al Ameriko, por neniam esti vidita denove. Sivert, la dua plej maljuna filo, estas forta, laborema persono. Li estas simila al sia patro konsiderante forton. Sivert estas nomita honore de sia onklo kiu estis supozita lasi lian nevon plejparto de lia supozate granda riĉaĵo, kiu fakte egalas al nenio ĉe lia morto. Leopoldine estas unu el la filinoj kiu Inger portis dum ŝi estis servanta ŝian prizonan punon por fari [[Infanmortigo|infanmortigon]]. Rebecca estas la plej juna filino kiu naskiĝis poste. === Geissler === Geissler estas la eksa-Lensmand de la vilaĝo. Li estis bonega amiko de Isak kaj helpis lin vendi lian landon, elkarcerigii Inger de prizono kaj konsilas lin pri la vendado de la mino. Geissler estis anstataŭigita de Lensmand Heyerdahl post akra reprimando de lia superulo. Isak admiris Geissler kaj estis ĉiam ekscitita kiam lin alvenas. Geissler ofte estus faranta grandan komercon kun aliaj homoj kaj veturado sed al la fino de la romano, li ŝajne fariĝas eluzita kaj lia sano estas en malbonordo. Ju pli la intrigo progresas des pli Geissler fariĝas [[Antagonisto|antagonisma]] ĉar lia propra komerco komencas negative efiki la vivojn kaj komercojn de la urbeto. === La najbaroj de Isak === la najbaroj de Isak estas Brede Olsen, Aronsen, Aksel Strom kaj Barbro. La unua najbaro kiu setlis proksime al Isak estis Brede Olsen de la bieno Breidablik. Li estis mense disigita kaj nekapabla prizorgadi bienon ĝuste. Indico de neglektado de la iloj de Brede estis vidita kiam Isak pasis apud lia bieno por iri al la vilaĝo. La loko de Brede estis poste vendita pro elstaraj akuzoj kun la bankoj en la vilaĝo. Ili permesis Brede ŝajnigi ke li vendas Breidablik ekstere de sia propra volo por eviti nenecesan [[Embaraso|embarason]]. Breidablik estis aĉetita de Aksel Strom kiu aĉetis ĝin por lia frato. Aksel Strom estis la posedanto de Maaneland. Li ne estis kompetenta ĉe farmisto kiel Isak estis sed ricevis helpon de Barbro, la filino de Brede, kiu laboris por li. Aronsen estis alia tre riĉa setlisto kiu instalis vendejon por fari profiton de la multaj ministoj kiuj estus ĉe la ĉirkaŭaĵo laboranta sur la kupra mino proksime al Sellanraa (la bieno de Isak). Lia loko estis nomita Storborg. Vidanta ke estis ne pli da komerco ĉar ili foriras pro malsukceso de produktokvanto, Aronsen vendis sian lokon al Eleseus, la filo de Isak. == Gravaj temoj == la protagonistoj de Hamsun estis ofte sociaj forpelitoj kaj vagabondoj kiu oponis kaj kontraŭstaris civilizacion, industriigon kaj modernigon. Ĉi tiuj senradikaj individuoj kiuj malfidis organizitan socion estis reflekta konsidero de Hamsun li mem. La romano “Kresko de la Grundo” esprimas reirado-al-naturo, malnov-lernejaj filozofioj kaj kamparana vivo. Liaj verkoj fiksas simplajn agrarajn valorojn kontraŭ tiuj de [[industria socio]], montranta profundan malinklinon al civilizacio kaj per tio pruvanta ke la vivplenumo de homoj restas kun la [[grundo]]. La romano montris la favoron de Hamsun al primitivismo kaj malinklino al moderniso. Li oponis naturalismon kaj realismon kaj deziris ke “modernan literaturon reprezentu la kompleksajn komplikaĵojn de homa menso”. Hamsun kredis ke la vera naturo de individuo nur povus esti malkaŝita tra subjektiva kaj malracia alproksimiĝo. Politikaj kredoj kaj ideologioj de Hamsun ofte esprimiĝas en liaj verkoj, precipe en tiu ĉi romano.<ref>"Knut Hamsun - Biographical". Nobelprize.org. Nobel Media AB 2014. Web. 15 Apr 2016. <http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1920/hamsun-bio.html></ref> La rolulo ''Isak'' konformiĝas al la vizio de Hamsun de ideala individuo. Li havas malgrandan konekton kun industria socio aŭ moderneco kaj kiam li ja havas, ĝi kutime estas en negativa lumo. Ekzemple, kiam li estis informita ke li devintus aĉeti la bienan landon de la Stato, Isak estis konfuzita ĉar tio ĉi neniam transiris lian menson. Bonŝance por li, la kosto estis milda danke al la donacemo de Geissler la Lensmand . Isak estis pioniro de la grundo, li komencis kun nenio kaj konstruis grandan bienon el ĝi. La temo de malfacila laboro produktanta rezultojn estis evidenta tra la romano, kun Isak kiel ekzemplo.<ref name=":0">" Knut Hamsun." 2012. FamousAuthors.org 15 April, http://www.famousauthors.org/knut-hamsun</ref> == Stilo == La romano estas skribita en la stilo de norvega nova realismo, literatura movado kiu estis uzita en pli lastaj romanoj de Hamsun. Ĉi tiu stilo estis ofta dum la unua duono de la 20a jarcento en norvega literaturo. Hamsun utiligita teknikojn juste nova al la tempo kiel [[Konscifluo|rivereto de konscio]] aŭ interna monologo.<ref name=":0" /> == Eksteraj ligiloj == == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Modernismaj verkoj]] a40souafp8749r6qk5awhhb9sdwpc14 0 797015 9455248 9343009 2026-08-17T07:36:00Z Sj1mor 12103 9455248 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Dornbirn]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-8 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 |estro = Patrick Wiedl (ÖVP, ekde aprilo 2025), antaŭe Kurt Fischer (2010-2025) }} '''Lustenau''' (prononco {{Prononco|LUStenaŭ}}, laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|ˈluːstənaʊ}}; [[alemane]] ''Luschnou'') estas komunumo en [[Aŭstrio]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}.<!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis 24 603 --> == Geografio == Lustenau situas en la okcidenta parto de Aŭstrio, en [[Vorarlberg]], en la [[distrikto Dornbirn]], sude de la [[Boden-lago]]. La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. Ĝi situas proksime al la rivero [[Rejno]], apude de la limo kun [[Svislando]]. Lustenau estas la 4-a plej granda urbo de Voralbergo. {| |[[Dosiero:Villa Robert Bösch Lustenau.jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|vilao Robert Bösch}}]] |[[Dosiero:Lustenau-Rhenstraße No 26-27-former Embroidery-01ASD.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|eksa fabriko - industria arkitekturo}}]] |} {| |[[Dosiero:Kirche St. Peter und Paul (Lustenau).JPG|eta|maldekstra|163ra|{{centre|historia kirko [[sanktaj Petro kaj Paŭlo]]}}]] |[[Dosiero:Zum göttlichen Erlöser, Lustenau 2.JPG|eta|maldekstra|350ra|{{centre|la paroĥa kirko}}]] |} {{-l}} <!-- Nur sencos kiam ESTOS referencoj: == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Ekstera ligilo == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} {{Distrikto Dornbirn}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Vorarlbergo]] [[Kategorio:Distrikto Dornbirn]] ivybn9vfhqd8ew6f076aitjq1ocyf77 0 806698 9455004 9453632 2026-08-16T17:31:11Z ~2026-43617-84 261538 /* En interlingvao */ 9455004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vicente Costalago''', estas aŭtoro kaj filologo kiu naskiĝis en [[Hispanio]]. Li studis Modernajn lingvojn kaj Tradukadon kaj Interpretadon ĉe universitato<ref name="IdRef">[https://www.idref.fr/25918960X Bibliographie IdRef]</ref>. == Konstruitaj lingvoj == Li publikigis plurajn tekstojn en la interreto en malsamaj konstruitaj lingvoj, kiel [[Lingvafrankao Nova]], [[Interlingvao]]<ref>{{cite web |url=https://www.interlingua.com/novas/2020-08-02-tres-nove-libros-gratuite/ |title=Tres nove libros gratuite in le Bibliotheca electronic in interlingua |author=<!--Not stated--> |date= 2 August 2020 |website= interlingua.org |publisher= |access-date=21 January 2022 |quote= Vicente Costalago de Espania es le autor productive del tres obras: "Litteratura romanic e interlingua", "Historia de Europa" e "Concise description del lingua valencian".}}</ref>, [[Okcidentalo]] kaj [[Esperanto]]. == Verkoj == Lia unua verko estis ''La xerca per Pahoa'', en [[Lingvafrankao Nova]]<ref name="IdRef"/>. Ĉi tiu novelo rakontas la vojaĝon faritan de Joan por trovi la glavon nomitan Pahoa, kiun nur la legitima reĝo de Lincuo povas uzi. Ĝi estis la unua origina rakonto publikigita en Elefen. Poste li komencis eldoni en Okcidentalo. Lia unua libro estis la origina ''Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas''<ref>[https://bib.rero.ch/global/documents/2089464 RERO.ch]</ref><ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-sercha-in-li-castelle-dewahl-e-altri-racontas/paperback/product-4gj9w8.html?page=1&pageSize=4 RERO.ch]</ref>, kiu enhavas tri rakontojn, kun certa influo de La elbabila koro de [[Edgar Allan Poe]] en la dua rakonto ''Li Confession'' ('La Konfeso'). Lia sekva verko, ''Antologie hispan''<ref>[https://bib.rero.ch/global/documents/2089465 RERO.ch] </ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Antologie hispan |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>, estis kompilo de eltiraĵoj tradukitaj el la plej gravaj tekstoj de la hispana literaturo. Sekvis ''Fabules, rakontas e mites''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Fabules, racontas e mites |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>, kolekto de fabeloj kaj rakontoj tradukitaj al Okcidentalo. Poste li publikigis ''Pensa''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/pensa/paperback/product-kqnz4e.html?page=1&pageSize=4 Pensa]</ref>, skribitan en Mini, konstruita lingvo kiu havas nur 1000 vortojn. Poste li publikigis la originalan tekston ''Li tresor de Fluvglant''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Li tresor de Fluvglant |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220222181751/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-02-22 }}</ref>, en Interlingue kaj ''La marcia nonconoseda''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-y45dpm.html?page=1&pageSize=4 |titolo=La marcia nonconoseda |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220304190849/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-y45dpm.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-03-04 }}</ref>, la duan originaltekston publikigitan en Lingvafrankao Nova. Sekvis lia unua publikigo en Interlingua, titolita ''Juliade''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/juliade/paperback/product-qm8ez5.html?page=1&pageSize=4 Juliade]</ref> kaj ''Antolojia espaniol'', en Lingvafrankao Nova<ref>[https://www.lulu.com/account/projects/qmmpmq?page=1&pageSize=10 Antolojia espaniol]</ref>. Li poste publikigis ''Antologie de poesie europan'' <ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-de-poesie-europan/paperback/product-zj6dd5.html?q=vicente+costalago Antologie de poesie europan]</ref>, en Okcidentalo kaj sian unuan libron en Novial, ''Mikri Antologie''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/mikri-antologie/paperback/product-vdj8gy.html?q=vicente+costalago Mikri Antologie]</ref>. Li publikigis sian unuan verkon en Esperanto, ''[[La trezoro de Erokeriherria]]'', en decembro 2022. Je aprilo 2025 publikigis sia unua verko en la [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], kun la titolo ''Euris estremeñus i sotras poemas''<ref name="ext">[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/euris-estreme%C3%B1us-i-sotras-poemas/paperback/product-gjqemyn.html?q=euris+estreme%C3%B1us&page=1&pageSize=4 Euris estremeñus i sotras poemas]</ref> Je novembro 2025, publikigis lia dua verko en tia lingvo, ''Estórias estremeñas''.<ref name="extr">[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/est%C3%B3rias-estreme%C3%B1as/paperback/product-nvjwvwn.html?q=vicente+costalago&page=1&pageSize=4 Estórias estremeñas]</ref> En decembro 2025 il publikigis la tradukon de ''Subuqti'', originale skribita en [[Occidental]], en Interlingua, farita por li.<ref name="SubuqtiInterlingua">[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago/subuqti/paperback/product-yv9dzwr.html?q=subuqti&page=1&pageSize=4 Subuqti]</ref> En januaro 2026 li publikigis sian lastan verkon en Elefeno, ''La Asosia de Galduherri''<ref name="asosia">[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/la-asosia-de-galduherri/paperback/product-m26ew56.html?q=la+asosia+de+galduherri&page=1&pageSize=4 La Asosia de Galduherri]</ref>. En marto 2026, il publikigis libron de originala poezio in [[fala]], ''Vérsus sóltus''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/v%C3%A9rsus-s%C3%B3ltus/paperback/product-zmz6qpm.html?q=V%C3%A9rsus+s%C3%B3ltus&page=1&pageSize=4 Vérsus sóltus]</ref>. === Revuoj === Li kunlaboris kun la okcidentala revuo "Cosmoglotta" ekde 2020. <ref>[https://archive.org/search?query=creator%3A%22Interlingue+Union%22 Interlingue-Union en archive.org]</ref> Li ankaŭ publikigas en "Ido-Saluto!" ekde 2024. En 2025, li kreis la revuon "U Glosa Jurnali," <ref>[https://archive.org/details/@vicentecv?and%5B%5D=subject%3A%22Glosa%22 U Glosa Jurnali]</ref> en [[Gloso (planlingvo)|Gloso]]. == Bibliografio == === En esperanto === * 2022: ''La trezoro de Erokeriherria'' === En lingvafrankao nova === * Libroj ** 2020/2021: [[La xerca per Pahoa]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-xerca-per-pahoa/paperback/product-gpdq4k.html?page=1&pageSize=4 |titolo=La xerca per Pahoa |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210811131944/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-xerca-per-pahoa/paperback/product-gpdq4k.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2021-08-11 }}</ref> ** 2022: La marcia nonconoseda<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-qm5g6n.html?page=1&pageSize=4 |titolo=La marcia nonconoseda |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220221073534/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-qm5g6n.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-02-21 }}</ref> ** 2022: Antolojia espaniol<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antolojia-espaniol/paperback/product-qmmpmq.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Antolojia espaniol |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220511114904/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antolojia-espaniol/paperback/product-qmmpmq.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-05-11 }}</ref> ** 2022: Denova en la marcia<ref name ="denova">[https://elefen.org/vici/leteratur/denova_en_la_marcia/xef Denova en la marcia]</ref> ** 2022: ''La Club de la Marcia en peril''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/la-club-de-la-marcia-en-peril/paperback/product-zgdv7z.html?q=La+Club+de+la+Marcia+en+peril&page=1&pageSize=4 La Club de la Marcia en peril], publicat li 27 decembre 2022</ref>. ** 2023: ''Pensas rimada''<ref>[https://payhip.com/b/VEGum Pensas rimada]</ref> ** 2023: ''Un contia de libria''<ref>[https://elefen.org/vici/leteratur/un_contia_de_libria/xef Un contia de libria]</ref> ** 2023: ''Rancur''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/rancur/paperback/product-v8r7mqy.html?page=1&pageSize=4 Rancur]</ref> ** 2024: ''Senas''<ref>[https://elefen.org/vici/leteratur/senas/xef Senas]</ref> ** 2026: ''La Asosia de Galduherri''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/la-asosia-de-galduherri/paperback/product-m26ew56.html?q=la+asosia+de+galduherri&page=1&pageSize=4 La Asosia de Galduherri]</ref> ** 2026: ''La Club de la Marcia en la Lago Negra''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/la-club-de-la-marcia-en-la-lago-negra/paperback/product-2mnqejy.html?q=La+Club+de+la+Marcia+en+la+Lago+Negra&page=1&pageSize=4 La Club de la Marcia en la Lago Negra]</ref> * Lernolibroj: ** [https://elefen.org/vici/leteratur_romanica/xef Leteratur romanica e lingua franca nova] ** [https://elefen.org/vici/istoria_de_europa/xef Istoria de Europa]. ** [https://elefen.org/vici/cultur_clasica/xef Cultur clasica] ** [https://elefen.org/vici/usor/chabi/istoria_de_espania Istoria de Espania] * Libroj per infanoj: ** [http://elefen.org/pdf/desinias-per-colori.pdf Desinias per colori] ** [http://elefen.org/pdf/la-crea-de-la-mundo.pdf La crea de la mundo] ** [http://elefen.org/pdf/nos-conose-la-mundo-espania.pdf Nos conose la mundo: Espania] ** [http://elefen.org/pdf/naras-per-enfantes.pdf Naras per enfantes], tradukita kun Jean-Claude Caraco. ** [http://elefen.org/pdf/ci-es-ci.pdf Ci es ci?] ** [http://elefen.org/pdf/on-conose-la-animales.pdf On conose la animales] * Eseoj ** [http://elefen.org/vici/leteratur/siensa_en_lingua_franca_nova Siensa en lingua franca nova] * Tradukoj ** Evanjelio de San Marco ** Evanjelio de San Mateo ** Capitulo prima de [[Don Quijote]] de la Mancha ** Evanjelio de Joan * Aliaj ** [http://elefen.org/pdf/libros-de-biblia.pdf La libros de la Biblia] ** Kunlaboro en la kreado del vortaro lingvafrankao nova-hispana ** [https://elefen.org/vici/mitolojia_clasica/xef Disionario de mitolojia clasica] === En interlingvao === Libroj: * 2022: ''Juliade''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/juliade/paperback/product-qm8ez5.html?page=1&pageSize=4 Juliade]</ref> * 2022: ''Poemas''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/poemas/paperback/product-4p6ppd.html?q=&page=1&pageSize=4 Poemas]</ref> * 2023: ''Kilglan''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/kilglan/paperback/product-wjgq65.html?q=kilglan&page=1&pageSize=4 Kilglan]</ref> * 2025: ''Subuqti''<ref name="SubuqtiInterlingua"/> e-libroj: * [https://www.interlingua.com/e-libros/heracles/ Le dece-duo travalios de Heracles] * [https://www.interlingua.com/e-libros/litteraturaromanic/ Litteratura romanic e interlingua] * [https://www.interlingua.com/archivos/Historia%20de%20Europa.pdf Historia de Europa] * [https://www.interlingua.com/e-libros/concisedescriptiondellinguavalencian/ Concise description del lingua valencian] * [https://www.interlingua.com/archivos/Cultura%20classic.pdf Cultura classic] * [https://www.interlingua.com/archivos/Le%20Medievo.pdf Le Medievo] === En okcidentalo === * Libroj ** 2021: ''[[Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas]]''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-sercha-in-li-castelle-dewahl-e-altri-racontas/paperback/product-4gj9w8.html?page=1&pageSize=4 Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas]</ref> ** 2021: ''[[Antologie hispan]]''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Antologie hispan |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>. ** 2021: ''Fabules, racontas e mites''<ref name ="fabules">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Fabules, racontas e mites |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>. ** 2022: ''Li tresor de Fluvglant''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Li tresor de Fluvglant |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220222181751/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-02-22 }}</ref> ** 2022: ''Antologie de poesie europan''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-de-poesie-europan/paperback/product-zj6dd5.html?q=Antologie+de+poesie+europan&page=1&pageSize=4 Antologie de poesie europan]</ref> ** 2022: ''Subuqti''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/subuqti/paperback/product-r922ev.html?q=&page=1&pageSize=4 Subuqti]</ref> ** 2022: ''Verses escapat de mi mente''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zuqez/verses-escapat-de-mi-mente/paperback/product-8p4zzq.html?q=verses+escapat+de+mi+mente&page=1&pageSize=4 Verses escapat de mi mente]</ref> ** 2022: ''Anidros''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/anidros/paperback/product-4p69v7.html?q=&page=1&pageSize=4 Anidros]</ref> ** 2022: ''Li Crímines de Cnocorran''<ref>[https://occidental-lang.com/resources/Li_crimines_de_Cnocorran.pdf Li Crímines de Cnocorran]</ref> ** 2023: ''Yo have ancor alquó a dir''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/yo-have-ancor-alqu%C3%B3-a-dir/paperback/product-eyedmr.html?page=1&pageSize=4 Yo have ancor alquó a dir]</ref> ** 2023: ''Exea!''<ref>[https://payhip.com/b/IUw5s Exea!]</ref> ** 2023: ''Nov Vive''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/nov-vive/paperback/product-qr9p5v.html?page=1&pageSize=4 Nov Vive]</ref> ** 2024: ''Heroicitás''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/heroicit%C3%A1s/paperback/product-655ppyz.html?q=&page=1&pageSize=4 Heroicitás]</ref> ** 2024: ''Poesies de amore e desamore''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/poesies-de-amore-e-desamore/paperback/product-dym6dg7.html?page=1&pageSize=4 Poesies de amore e desamore]</ref> ** 2024: ''Reminiscenties''<ref>[https://archive.org/details/Reminiscenties Reminiscenties]</ref> * Lernolibroj ** [https://occidental-lang.com/resources/Historie.pdf Historie] ** [https://occidental-lang.com/resources/Cultura_classic.pdf Cultura classic] ** [https://occidental-lang.com/resources/Geografie.pdf Geografie] ** [https://occidental-lang.com/resources/Mathematica.pdf Mathematica] * Artikoloj en Cosmoglotta ** ''Li casu del hebreic quam exemple por Occidental'' en Cosmoglotta 326. ** ''Mi unesim visita in li biblioteca de La-Chaux-de-Fonds'' en Cosmoglotta 326. ** 2022: ''Litteratura in Occidental'' kun ''Bibliografie de ovres e textus litterari in Occidental'', en Cosmoglotta 329 (junuar-juní 2022<ref>[https://archive.org/details/cg-329-2022/page/2/mode/2up Cosmoglotta 329]</ref>. ** 2022: Poesie ''Al lingue'', en Cosmoglotta 330 (julio-decembro2022)<ref>[https://archive.org/details/cg-330-2022-el/mode/2up Cosmoglotta 330]</ref>. ** 2023: ''Situation actual de nor lingue: Esque it es plu bon o plu mal?'', en Cosmoglotta 331 (januaro-junio 2023)<ref>[https://archive.org/details/cosmoglotta_331.20023 Cosmoglotta 331]</ref> ** 2024: ''Ultim adío a Claude Gacond'', en Cosmoglotta 334 (julio-decembro 2024)<ref name="Cosmoglotta334">[https://archive.org/details/cosmoglotta-334-2024/mode/2up Cosmoglotta 334]</ref> ** 2024: ''Li beson del viage del heróe in nor vives'', en Cosmoglotta 334<ref name="Cosmoglotta334"/> ** 2025: ''Un lingue es un dialecte con un armé e un marine'', en Cosmoglotta 336<ref name="Cosmoglotta336">[https://archive.org/details/cg-336-2025-2 Cosmoglotta 336]</ref> ** 2025: ''On ne save quo on have til quande on perdi it'', en Cosmoglotta 336<ref name="Cosmoglotta336"/> * Vortaroj ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=es Vortaro interlingue-hispan] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=val Vortaro interlingue-valencian] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=bal Vortaro interlingue-baleari] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=an Vortaro interlingue-aragonesi] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=gl Vortaro interlingue-galician] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=pt Vortaro interlingue-portugalesi] === En Ido === * Libroj ** 2024: ''Poemeti''<ref>[https://archive.org/details/Poemeti Poemeti]</ref> ** 2024: ''La predicajo di Hakum''<ref>[https://archive.org/details/la-predicajo-di-hakum-final-2 La predicajo di Hakum]</ref> * Artikoloj ** 2024: ''Originala poemi'' publikigita en Ido-Saluto 2024/3. ** 2025: ''La Hispana vacinizad-expediciono ad Amerika'', publikigita en Ido-Saluto 2025/1. ** 2025: ''L’Ultimi di Filipini: La heroala siejo qua markis la fino dil Hispana Imperio en Asia'', publikigita en Ido-Saluto 2025/3.<ref>[https://archive.org/details/ido-saluto-3-2025/mode/2up Ido-Saluto 2025/3]</ref> ** 2025: ''Numantia: La nedomtebla spirito di libera populo'', publikigita en Ido-Saluto 2025/4.<ref>[https://archive.org/details/ido-saluto-4-2025/page/18/mode/2up Ido-Saluto 2025/4]</ref> <gallery> Leteratur_romanica_e_elefen.png Istoria_de_Europa.png Cultur_e_tradision_clasica.png Historie_(Interlingue).png Cultura_classic.png Geografie_(Interlingue).png </gallery> === En mini === * 2022: ''Pensa''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/pensa/paperback/product-kqnz4e.html?page=1&pageSize=4 Pensa]</ref> === En novialo === * 2022: ''Mikri Antologie''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/mikri-antologie/paperback/product-vdj8gy.html?q=Mikri+Antologie Mikri Antologie]</ref>. === En la ekstremadura === * Libroj: ** 2025: ''Euris estremeñus i sotras poemas''<ref name="ext"/> ** 2025: ''Estórias estremeñas''<ref name="extr"/> === En la fala === * Libroj: ** 2026: ''Vérsus sóltus''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/v%C3%A9rsus-s%C3%B3ltus/paperback/product-zmz6qpm.html?q=V%C3%A9rsus+s%C3%B3ltus&page=1&pageSize=4 Vérsus sóltus]</ref> === En la hispana === * Poemoj: ** 2024: ''Pensamientos tras la riada de Valencia'' * Revuoj: ** I.2026: ''Que se alce la voz'' in ''Grada''<ref>[https://www.grada.es/que-se-alce-la-voz/blogueros/oscec/ Que se alce la voz]</ref> ** II.2026: ''Mi relación con el extremeño''<ref>[https://www.grada.es/mi-relacion-con-el-extremeno/revista-grada/colaboradores/ Mi relación con el extremeño]</ref> ** III.2026: ''Una joya lingüística extremeña''<ref>[https://www.grada.es/una-joya-linguistica-extremena/blogueros/oscec/ Una joya lingüística extremeña]</ref> === Aliaj === * Kreinto de la [https://jam.wikipedia.org Vikipedio en la jamaika]. * Ko-kreinto de la [https://lfn.wikipedia.org Vikipedio en la Elefeno]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Gloso}} {{Okcidentalo}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Costalago, Vicente}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Vicente Costalago]] 2pk7y0zdcbz6x5ziu94c8d8fj9v4blt 9455202 9455004 2026-08-17T06:11:24Z ~2026-45097-92 261975 9455202 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vicente Costalago''', estas aŭtoro kaj filologo kiu naskiĝis en [[Hispanio]]. Li studis Modernajn lingvojn kaj Tradukadon kaj Interpretadon ĉe universitato<ref name="IdRef">[https://www.idref.fr/25918960X Bibliographie IdRef]</ref>. == Konstruitaj lingvoj == Li publikigis plurajn tekstojn en la interreto en malsamaj konstruitaj lingvoj, kiel [[Lingvafrankao Nova]], [[Interlingvao]]<ref>{{cite web |url=https://www.interlingua.com/novas/2020-08-02-tres-nove-libros-gratuite/ |title=Tres nove libros gratuite in le Bibliotheca electronic in interlingua |author=<!--Not stated--> |date= 2 August 2020 |website= interlingua.org |publisher= |access-date=21 January 2022 |quote= Vicente Costalago de Espania es le autor productive del tres obras: "Litteratura romanic e interlingua", "Historia de Europa" e "Concise description del lingua valencian".}}</ref>, [[Okcidentalo]] kaj [[Esperanto]]. == Verkoj == Lia unua verko estis ''La xerca per Pahoa'', en [[Lingvafrankao Nova]]<ref name="IdRef"/>. Ĉi tiu novelo rakontas la vojaĝon faritan de Joan por trovi la glavon nomitan Pahoa, kiun nur la legitima reĝo de Lincuo povas uzi. Ĝi estis la unua origina rakonto publikigita en Elefen. Poste li komencis eldoni en Okcidentalo. Lia unua libro estis la origina ''Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas''<ref>[https://bib.rero.ch/global/documents/2089464 RERO.ch]</ref><ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-sercha-in-li-castelle-dewahl-e-altri-racontas/paperback/product-4gj9w8.html?page=1&pageSize=4 RERO.ch]</ref>, kiu enhavas tri rakontojn, kun certa influo de La elbabila koro de [[Edgar Allan Poe]] en la dua rakonto ''Li Confession'' ('La Konfeso'). Lia sekva verko, ''Antologie hispan''<ref>[https://bib.rero.ch/global/documents/2089465 RERO.ch] </ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Antologie hispan |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>, estis kompilo de eltiraĵoj tradukitaj el la plej gravaj tekstoj de la hispana literaturo. Sekvis ''Fabules, rakontas e mites''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Fabules, racontas e mites |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>, kolekto de fabeloj kaj rakontoj tradukitaj al Okcidentalo. Poste li publikigis ''Pensa''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/pensa/paperback/product-kqnz4e.html?page=1&pageSize=4 Pensa]</ref>, skribitan en Mini, konstruita lingvo kiu havas nur 1000 vortojn. Poste li publikigis la originalan tekston ''Li tresor de Fluvglant''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Li tresor de Fluvglant |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220222181751/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-02-22 }}</ref>, en Interlingue kaj ''La marcia nonconoseda''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-y45dpm.html?page=1&pageSize=4 |titolo=La marcia nonconoseda |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220304190849/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-y45dpm.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-03-04 }}</ref>, la duan originaltekston publikigitan en Lingvafrankao Nova. Sekvis lia unua publikigo en Interlingua, titolita ''Juliade''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/juliade/paperback/product-qm8ez5.html?page=1&pageSize=4 Juliade]</ref> kaj ''Antolojia espaniol'', en Lingvafrankao Nova<ref>[https://www.lulu.com/account/projects/qmmpmq?page=1&pageSize=10 Antolojia espaniol]</ref>. Li poste publikigis ''Antologie de poesie europan'' <ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-de-poesie-europan/paperback/product-zj6dd5.html?q=vicente+costalago Antologie de poesie europan]</ref>, en Okcidentalo kaj sian unuan libron en Novial, ''Mikri Antologie''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/mikri-antologie/paperback/product-vdj8gy.html?q=vicente+costalago Mikri Antologie]</ref>. Li publikigis sian unuan verkon en Esperanto, ''[[La trezoro de Erokeriherria]]'', en decembro 2022. Je aprilo 2025 publikigis sia unua verko en la [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], kun la titolo ''Euris estremeñus i sotras poemas''<ref name="ext">[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/euris-estreme%C3%B1us-i-sotras-poemas/paperback/product-gjqemyn.html?q=euris+estreme%C3%B1us&page=1&pageSize=4 Euris estremeñus i sotras poemas]</ref> Je novembro 2025, publikigis lia dua verko en tia lingvo, ''Estórias estremeñas''.<ref name="extr">[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/est%C3%B3rias-estreme%C3%B1as/paperback/product-nvjwvwn.html?q=vicente+costalago&page=1&pageSize=4 Estórias estremeñas]</ref> En decembro 2025 il publikigis la tradukon de ''Subuqti'', originale skribita en [[Occidental]], en Interlingua, farita por li.<ref name="SubuqtiInterlingua">[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago/subuqti/paperback/product-yv9dzwr.html?q=subuqti&page=1&pageSize=4 Subuqti]</ref> En januaro 2026 li publikigis sian lastan verkon en Elefeno, ''La Asosia de Galduherri''<ref name="asosia">[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/la-asosia-de-galduherri/paperback/product-m26ew56.html?q=la+asosia+de+galduherri&page=1&pageSize=4 La Asosia de Galduherri]</ref>. En marto 2026, il publikigis libron de originala poezio in [[fala]], ''Vérsus sóltus''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/v%C3%A9rsus-s%C3%B3ltus/paperback/product-zmz6qpm.html?q=V%C3%A9rsus+s%C3%B3ltus&page=1&pageSize=4 Vérsus sóltus]</ref>. === Revuoj === Li kunlaboris kun la okcidentala revuo "Cosmoglotta" ekde 2020. <ref>[https://archive.org/search?query=creator%3A%22Interlingue+Union%22 Interlingue-Union en archive.org]</ref> Li ankaŭ publikigas en "Ido-Saluto!" ekde 2024. En 2025, li kreis la revuon "U Glosa Jurnali," <ref>[https://archive.org/details/@vicentecv?and%5B%5D=subject%3A%22Glosa%22 U Glosa Jurnali]</ref> en [[Gloso (planlingvo)|Gloso]]. == Bibliografio == === En esperanto === * 2022: ''La trezoro de Erokeriherria'' === En lingvafrankao nova === * Libroj ** 2020/2021: [[La xerca per Pahoa]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-xerca-per-pahoa/paperback/product-gpdq4k.html?page=1&pageSize=4 |titolo=La xerca per Pahoa |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210811131944/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-xerca-per-pahoa/paperback/product-gpdq4k.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2021-08-11 }}</ref> ** 2022: La marcia nonconoseda<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-qm5g6n.html?page=1&pageSize=4 |titolo=La marcia nonconoseda |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220221073534/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-qm5g6n.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-02-21 }}</ref> ** 2022: Antolojia espaniol<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antolojia-espaniol/paperback/product-qmmpmq.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Antolojia espaniol |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220511114904/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antolojia-espaniol/paperback/product-qmmpmq.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-05-11 }}</ref> ** 2022: Denova en la marcia<ref name ="denova">[https://elefen.org/vici/leteratur/denova_en_la_marcia/xef Denova en la marcia]</ref> ** 2022: ''La Club de la Marcia en peril''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/la-club-de-la-marcia-en-peril/paperback/product-zgdv7z.html?q=La+Club+de+la+Marcia+en+peril&page=1&pageSize=4 La Club de la Marcia en peril], publicat li 27 decembre 2022</ref>. ** 2023: ''Pensas rimada''<ref>[https://payhip.com/b/VEGum Pensas rimada]</ref> ** 2023: ''Un contia de libria''<ref>[https://elefen.org/vici/leteratur/un_contia_de_libria/xef Un contia de libria]</ref> ** 2023: ''Rancur''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/rancur/paperback/product-v8r7mqy.html?page=1&pageSize=4 Rancur]</ref> ** 2024: ''Senas''<ref>[https://elefen.org/vici/leteratur/senas/xef Senas]</ref> ** 2026: ''La Asosia de Galduherri''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/la-asosia-de-galduherri/paperback/product-m26ew56.html?q=la+asosia+de+galduherri&page=1&pageSize=4 La Asosia de Galduherri]</ref> ** 2026: ''La Club de la Marcia en la Lago Negra''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/la-club-de-la-marcia-en-la-lago-negra/paperback/product-2mnqejy.html?q=La+Club+de+la+Marcia+en+la+Lago+Negra&page=1&pageSize=4 La Club de la Marcia en la Lago Negra]</ref> * Lernolibroj: ** [https://elefen.org/vici/leteratur_romanica/xef Leteratur romanica e lingua franca nova] ** [https://elefen.org/vici/istoria_de_europa/xef Istoria de Europa]. ** [https://elefen.org/vici/cultur_clasica/xef Cultur clasica] ** [https://elefen.org/vici/usor/chabi/istoria_de_espania Istoria de Espania] * Libroj per infanoj: ** [http://elefen.org/pdf/desinias-per-colori.pdf Desinias per colori] ** [http://elefen.org/pdf/la-crea-de-la-mundo.pdf La crea de la mundo] ** [http://elefen.org/pdf/nos-conose-la-mundo-espania.pdf Nos conose la mundo: Espania] ** [http://elefen.org/pdf/naras-per-enfantes.pdf Naras per enfantes], tradukita kun Jean-Claude Caraco. ** [http://elefen.org/pdf/ci-es-ci.pdf Ci es ci?] ** [http://elefen.org/pdf/on-conose-la-animales.pdf On conose la animales] * Eseoj ** [http://elefen.org/vici/leteratur/siensa_en_lingua_franca_nova Siensa en lingua franca nova] * Tradukoj ** Evanjelio de San Marco ** Evanjelio de San Mateo ** Capitulo prima de [[Don Quijote]] de la Mancha ** Evanjelio de Joan * Aliaj ** [http://elefen.org/pdf/libros-de-biblia.pdf La libros de la Biblia] ** Kunlaboro en la kreado del vortaro lingvafrankao nova-hispana ** [https://elefen.org/vici/mitolojia_clasica/xef Disionario de mitolojia clasica] === En interlingvao === Libroj: * 2022: ''Juliade''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/juliade/paperback/product-qm8ez5.html?page=1&pageSize=4 Juliade]</ref> * 2022: ''Poemas''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/poemas/paperback/product-4p6ppd.html?q=&page=1&pageSize=4 Poemas]</ref> * 2023: ''Kilglan''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/kilglan/paperback/product-wjgq65.html?q=kilglan&page=1&pageSize=4 Kilglan]</ref> * 2025: ''Subuqti''<ref name="SubuqtiInterlingua"/> e-libroj: * [https://www.interlingua.com/e-libros/heracles/ Le dece-duo travalios de Heracles] * [https://www.interlingua.com/e-libros/litteraturaromanic/ Litteratura romanic e interlingua] * [https://www.interlingua.com/archivos/Historia%20de%20Europa.pdf Historia de Europa] * [https://www.interlingua.com/e-libros/concisedescriptiondellinguavalencian/ Concise description del lingua valencian] * [https://www.interlingua.com/archivos/Cultura%20classic.pdf Cultura classic] * [https://www.interlingua.com/archivos/Le%20Medievo.pdf Le Medievo] === En okcidentalo === * Libroj ** 2021: ''[[Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas]]''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-sercha-in-li-castelle-dewahl-e-altri-racontas/paperback/product-4gj9w8.html?page=1&pageSize=4 Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas]</ref> ** 2021: ''[[Antologie hispan]]''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Antologie hispan |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>. ** 2021: ''Fabules, racontas e mites''<ref name ="fabules">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Fabules, racontas e mites |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>. ** 2022: ''Li tresor de Fluvglant''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Li tresor de Fluvglant |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220222181751/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-02-22 }}</ref> ** 2022: ''Antologie de poesie europan''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-de-poesie-europan/paperback/product-zj6dd5.html?q=Antologie+de+poesie+europan&page=1&pageSize=4 Antologie de poesie europan]</ref> ** 2022: ''Subuqti''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/subuqti/paperback/product-r922ev.html?q=&page=1&pageSize=4 Subuqti]</ref> ** 2022: ''Verses escapat de mi mente''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zuqez/verses-escapat-de-mi-mente/paperback/product-8p4zzq.html?q=verses+escapat+de+mi+mente&page=1&pageSize=4 Verses escapat de mi mente]</ref> ** 2022: ''Anidros''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/anidros/paperback/product-4p69v7.html?q=&page=1&pageSize=4 Anidros]</ref> ** 2022: ''Li Crímines de Cnocorran''<ref>[https://occidental-lang.com/resources/Li_crimines_de_Cnocorran.pdf Li Crímines de Cnocorran]</ref> ** 2023: ''Yo have ancor alquó a dir''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/yo-have-ancor-alqu%C3%B3-a-dir/paperback/product-eyedmr.html?page=1&pageSize=4 Yo have ancor alquó a dir]</ref> ** 2023: ''Exea!''<ref>[https://payhip.com/b/IUw5s Exea!]</ref> ** 2023: ''Nov Vive''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/nov-vive/paperback/product-qr9p5v.html?page=1&pageSize=4 Nov Vive]</ref> ** 2024: ''Heroicitás''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/heroicit%C3%A1s/paperback/product-655ppyz.html?q=&page=1&pageSize=4 Heroicitás]</ref> ** 2024: ''Poesies de amore e desamore''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/poesies-de-amore-e-desamore/paperback/product-dym6dg7.html?page=1&pageSize=4 Poesies de amore e desamore]</ref> ** 2024: ''Reminiscenties''<ref>[https://archive.org/details/Reminiscenties Reminiscenties]</ref> * Lernolibroj ** [https://occidental-lang.com/resources/Historie.pdf Historie] ** [https://occidental-lang.com/resources/Cultura_classic.pdf Cultura classic] ** [https://occidental-lang.com/resources/Geografie.pdf Geografie] ** [https://occidental-lang.com/resources/Mathematica.pdf Mathematica] * Artikoloj en Cosmoglotta ** ''Li casu del hebreic quam exemple por Occidental'' en Cosmoglotta 326. ** ''Mi unesim visita in li biblioteca de La-Chaux-de-Fonds'' en Cosmoglotta 326. ** 2022: ''Litteratura in Occidental'' kun ''Bibliografie de ovres e textus litterari in Occidental'', en Cosmoglotta 329 (junuar-juní 2022<ref>[https://archive.org/details/cg-329-2022/page/2/mode/2up Cosmoglotta 329]</ref>. ** 2022: Poesie ''Al lingue'', en Cosmoglotta 330 (julio-decembro2022)<ref>[https://archive.org/details/cg-330-2022-el/mode/2up Cosmoglotta 330]</ref>. ** 2023: ''Situation actual de nor lingue: Esque it es plu bon o plu mal?'', en Cosmoglotta 331 (januaro-junio 2023)<ref>[https://archive.org/details/cosmoglotta_331.20023 Cosmoglotta 331]</ref> ** 2024: ''Ultim adío a Claude Gacond'', en Cosmoglotta 334 (julio-decembro 2024)<ref name="Cosmoglotta334">[https://archive.org/details/cosmoglotta-334-2024/mode/2up Cosmoglotta 334]</ref> ** 2024: ''Li beson del viage del heróe in nor vives'', en Cosmoglotta 334<ref name="Cosmoglotta334"/> ** 2025: ''Un lingue es un dialecte con un armé e un marine'', en Cosmoglotta 336<ref name="Cosmoglotta336">[https://archive.org/details/cg-336-2025-2 Cosmoglotta 336]</ref> ** 2025: ''On ne save quo on have til quande on perdi it'', en Cosmoglotta 336<ref name="Cosmoglotta336"/> * Vortaroj ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=es Vortaro interlingue-hispan] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=val Vortaro interlingue-valencian] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=bal Vortaro interlingue-baleari] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=an Vortaro interlingue-aragonesi] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=gl Vortaro interlingue-galician] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=pt Vortaro interlingue-portugalesi] === En Ido === * Libroj ** 2024: ''Poemeti''<ref>[https://archive.org/details/Poemeti Poemeti]</ref> ** 2024: ''La predicajo di Hakum''<ref>[https://archive.org/details/la-predicajo-di-hakum-final-2 La predicajo di Hakum]</ref> * Artikoloj ** 2024: ''Originala poemi'' publikigita en Ido-Saluto 2024/3. ** 2025: ''La Hispana vacinizad-expediciono ad Amerika'', publikigita en Ido-Saluto 2025/1. ** 2025: ''L’Ultimi di Filipini: La heroala siejo qua markis la fino dil Hispana Imperio en Asia'', publikigita en Ido-Saluto 2025/3.<ref>[https://archive.org/details/ido-saluto-3-2025/mode/2up Ido-Saluto 2025/3]</ref> ** 2025: ''Numantia: La nedomtebla spirito di libera populo'', publikigita en Ido-Saluto 2025/4.<ref>[https://archive.org/details/ido-saluto-4-2025/page/18/mode/2up Ido-Saluto 2025/4]</ref> <gallery> Leteratur_romanica_e_elefen.png Istoria_de_Europa.png Cultur_e_tradision_clasica.png Historie_(Interlingue).png Cultura_classic.png Geografie_(Interlingue).png </gallery> === En mini === * 2022: ''Pensa''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/pensa/paperback/product-kqnz4e.html?page=1&pageSize=4 Pensa]</ref> === En novialo === * 2022: ''Mikri Antologie''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/mikri-antologie/paperback/product-vdj8gy.html?q=Mikri+Antologie Mikri Antologie]</ref>. === En la ekstremadura === * Libroj: ** 2025: ''Euris estremeñus i sotras poemas''<ref name="ext"/> ** 2025: ''Estórias estremeñas''<ref name="extr"/> === En la fala === * Libroj: ** 2026: ''Vérsus sóltus''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/v%C3%A9rsus-s%C3%B3ltus/paperback/product-zmz6qpm.html?q=V%C3%A9rsus+s%C3%B3ltus&page=1&pageSize=4 Vérsus sóltus]</ref> === En la hispana === * Poemoj: ** 2024: ''Pensamientos tras la riada de Valencia'' * Revuoj: ** I.2026: ''Que se alce la voz'' in ''Grada''<ref>[https://www.grada.es/que-se-alce-la-voz/blogueros/oscec/ Que se alce la voz]</ref> ** II.2026: ''Mi relación con el extremeño''<ref>[https://www.grada.es/mi-relacion-con-el-extremeno/revista-grada/colaboradores/ Mi relación con el extremeño]</ref> ** III.2026: ''Una joya lingüística extremeña''<ref>[https://www.grada.es/una-joya-linguistica-extremena/blogueros/oscec/ Una joya lingüística extremeña]</ref> === Aliaj === * Kreinto de la [https://jam.wikipedia.org Vikipedio en la jamaika]. * Ko-kreinto de la [https://lfn.wikipedia.org Vikipedio en la Elefeno]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Gloso}} {{Okcidentalo}} {{Interlingvao}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Costalago, Vicente}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Vicente Costalago]] capi8t8a8d7kg8kyiwh0364v6ldvcwu 9455211 9455202 2026-08-17T06:36:46Z Interlingvisto 261976 9455211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vicente Costalago''', estas aŭtoro kaj filologo kiu naskiĝis en [[Hispanio]]. Li studis Modernajn lingvojn kaj Tradukadon kaj Interpretadon ĉe universitato<ref name="IdRef">[https://www.idref.fr/25918960X Bibliographie IdRef]</ref>. == Konstruitaj lingvoj == Li publikigis plurajn tekstojn en la interreto en malsamaj konstruitaj lingvoj, kiel [[Lingvafrankao Nova]], [[Interlingvao]]<ref>{{cite web |url=https://www.interlingua.com/novas/2020-08-02-tres-nove-libros-gratuite/ |title=Tres nove libros gratuite in le Bibliotheca electronic in interlingua |author=<!--Not stated--> |date= 2 August 2020 |website= interlingua.org |publisher= |access-date=21 January 2022 |quote= Vicente Costalago de Espania es le autor productive del tres obras: "Litteratura romanic e interlingua", "Historia de Europa" e "Concise description del lingua valencian".}}</ref>, [[Okcidentalo]] kaj [[Esperanto]]. == Verkoj == Lia unua verko estis ''La xerca per Pahoa'', en [[Lingvafrankao Nova]]<ref name="IdRef"/>. Ĉi tiu novelo rakontas la vojaĝon faritan de Joan por trovi la glavon nomitan Pahoa, kiun nur la legitima reĝo de Lincuo povas uzi. Ĝi estis la unua origina rakonto publikigita en Elefen. Poste li komencis eldoni en Okcidentalo. Lia unua libro estis la origina ''Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas''<ref>[https://bib.rero.ch/global/documents/2089464 RERO.ch]</ref><ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-sercha-in-li-castelle-dewahl-e-altri-racontas/paperback/product-4gj9w8.html?page=1&pageSize=4 RERO.ch]</ref>, kiu enhavas tri rakontojn, kun certa influo de La elbabila koro de [[Edgar Allan Poe]] en la dua rakonto ''Li Confession'' ('La Konfeso'). Lia sekva verko, ''Antologie hispan''<ref>[https://bib.rero.ch/global/documents/2089465 RERO.ch] </ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Antologie hispan |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>, estis kompilo de eltiraĵoj tradukitaj el la plej gravaj tekstoj de la hispana literaturo. Sekvis ''Fabules, rakontas e mites''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Fabules, racontas e mites |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>, kolekto de fabeloj kaj rakontoj tradukitaj al Okcidentalo. Poste li publikigis ''Pensa''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/pensa/paperback/product-kqnz4e.html?page=1&pageSize=4 Pensa]</ref>, skribitan en Mini, konstruita lingvo kiu havas nur 1000 vortojn. Poste li publikigis la originalan tekston ''Li tresor de Fluvglant''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Li tresor de Fluvglant |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220222181751/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-02-22 }}</ref>, en Interlingue kaj ''La marcia nonconoseda''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-y45dpm.html?page=1&pageSize=4 |titolo=La marcia nonconoseda |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220304190849/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-y45dpm.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-03-04 }}</ref>, la duan originaltekston publikigitan en Lingvafrankao Nova. Sekvis lia unua publikigo en Interlingua, titolita ''Juliade''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/juliade/paperback/product-qm8ez5.html?page=1&pageSize=4 Juliade]</ref> kaj ''Antolojia espaniol'', en Lingvafrankao Nova<ref>[https://www.lulu.com/account/projects/qmmpmq?page=1&pageSize=10 Antolojia espaniol]</ref>. Li poste publikigis ''Antologie de poesie europan'' <ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-de-poesie-europan/paperback/product-zj6dd5.html?q=vicente+costalago Antologie de poesie europan]</ref>, en Okcidentalo kaj sian unuan libron en Novial, ''Mikri Antologie''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/mikri-antologie/paperback/product-vdj8gy.html?q=vicente+costalago Mikri Antologie]</ref>. Li publikigis sian unuan verkon en Esperanto, ''[[La trezoro de Erokeriherria]]'', en decembro 2022. Je aprilo 2025 publikigis sia unua verko en la [[Ekstremadura lingvo|ekstremadura]], kun la titolo ''Euris estremeñus i sotras poemas''<ref name="ext">[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/euris-estreme%C3%B1us-i-sotras-poemas/paperback/product-gjqemyn.html?q=euris+estreme%C3%B1us&page=1&pageSize=4 Euris estremeñus i sotras poemas]</ref> Je novembro 2025, publikigis lia dua verko en tia lingvo, ''Estórias estremeñas''.<ref name="extr">[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/est%C3%B3rias-estreme%C3%B1as/paperback/product-nvjwvwn.html?q=vicente+costalago&page=1&pageSize=4 Estórias estremeñas]</ref> En decembro 2025 il publikigis la tradukon de ''Subuqti'', originale skribita en [[Occidental]], en Interlingua, farita por li.<ref name="SubuqtiInterlingua">[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago/subuqti/paperback/product-yv9dzwr.html?q=subuqti&page=1&pageSize=4 Subuqti]</ref> En januaro 2026 li publikigis sian lastan verkon en Elefeno, ''La Asosia de Galduherri''<ref name="asosia">[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/la-asosia-de-galduherri/paperback/product-m26ew56.html?q=la+asosia+de+galduherri&page=1&pageSize=4 La Asosia de Galduherri]</ref>. En marto 2026, il publikigis libron de originala poezio in [[fala]], ''Vérsus sóltus''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/v%C3%A9rsus-s%C3%B3ltus/paperback/product-zmz6qpm.html?q=V%C3%A9rsus+s%C3%B3ltus&page=1&pageSize=4 Vérsus sóltus]</ref>. === Revuoj === Li kunlaboris kun la okcidentala revuo "Cosmoglotta" ekde 2020. <ref>[https://archive.org/search?query=creator%3A%22Interlingue+Union%22 Interlingue-Union en archive.org]</ref> Li ankaŭ publikigas en "Ido-Saluto!" ekde 2024. En 2025, li kreis la revuon "U Glosa Jurnali," <ref>[https://archive.org/details/@vicentecv?and%5B%5D=subject%3A%22Glosa%22 U Glosa Jurnali]</ref> en [[Gloso (planlingvo)|Gloso]]. == Bibliografio == === En esperanto === * 2022: ''La trezoro de Erokeriherria'' === En lingvafrankao nova === * Libroj ** 2020/2021: [[La xerca per Pahoa]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-xerca-per-pahoa/paperback/product-gpdq4k.html?page=1&pageSize=4 |titolo=La xerca per Pahoa |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210811131944/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/la-xerca-per-pahoa/paperback/product-gpdq4k.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2021-08-11 }}</ref> ** 2022: La marcia nonconoseda<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-qm5g6n.html?page=1&pageSize=4 |titolo=La marcia nonconoseda |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220221073534/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/la-marcia-nonconoseda/paperback/product-qm5g6n.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-02-21 }}</ref> ** 2022: Antolojia espaniol<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antolojia-espaniol/paperback/product-qmmpmq.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Antolojia espaniol |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220511114904/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antolojia-espaniol/paperback/product-qmmpmq.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-05-11 }}</ref> ** 2022: Denova en la marcia<ref name ="denova">[https://elefen.org/vici/leteratur/denova_en_la_marcia/xef Denova en la marcia]</ref> ** 2022: ''La Club de la Marcia en peril''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/la-club-de-la-marcia-en-peril/paperback/product-zgdv7z.html?q=La+Club+de+la+Marcia+en+peril&page=1&pageSize=4 La Club de la Marcia en peril], publicat li 27 decembre 2022</ref>. ** 2023: ''Pensas rimada''<ref>[https://payhip.com/b/VEGum Pensas rimada]</ref> ** 2023: ''Un contia de libria''<ref>[https://elefen.org/vici/leteratur/un_contia_de_libria/xef Un contia de libria]</ref> ** 2023: ''Rancur''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/rancur/paperback/product-v8r7mqy.html?page=1&pageSize=4 Rancur]</ref> ** 2024: ''Senas''<ref>[https://elefen.org/vici/leteratur/senas/xef Senas]</ref> ** 2026: ''La Asosia de Galduherri''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/la-asosia-de-galduherri/paperback/product-m26ew56.html?q=la+asosia+de+galduherri&page=1&pageSize=4 La Asosia de Galduherri]</ref> ** 2026: ''La Club de la Marcia en la Lago Negra''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/la-club-de-la-marcia-en-la-lago-negra/paperback/product-2mnqejy.html?q=La+Club+de+la+Marcia+en+la+Lago+Negra&page=1&pageSize=4 La Club de la Marcia en la Lago Negra]</ref> * Lernolibroj: ** [https://elefen.org/vici/leteratur_romanica/xef Leteratur romanica e lingua franca nova] ** [https://elefen.org/vici/istoria_de_europa/xef Istoria de Europa]. ** [https://elefen.org/vici/cultur_clasica/xef Cultur clasica] ** [https://elefen.org/vici/usor/chabi/istoria_de_espania Istoria de Espania] * Libroj per infanoj: ** [http://elefen.org/pdf/desinias-per-colori.pdf Desinias per colori] ** [http://elefen.org/pdf/la-crea-de-la-mundo.pdf La crea de la mundo] ** [http://elefen.org/pdf/nos-conose-la-mundo-espania.pdf Nos conose la mundo: Espania] ** [http://elefen.org/pdf/naras-per-enfantes.pdf Naras per enfantes], tradukita kun Jean-Claude Caraco. ** [http://elefen.org/pdf/ci-es-ci.pdf Ci es ci?] ** [http://elefen.org/pdf/on-conose-la-animales.pdf On conose la animales] * Eseoj ** [http://elefen.org/vici/leteratur/siensa_en_lingua_franca_nova Siensa en lingua franca nova] * Tradukoj ** Evanjelio de San Marco ** Evanjelio de San Mateo ** Capitulo prima de [[Don Quijote]] de la Mancha ** Evanjelio de Joan * Aliaj ** [http://elefen.org/pdf/libros-de-biblia.pdf La libros de la Biblia] ** Kunlaboro en la kreado del vortaro lingvafrankao nova-hispana ** [https://elefen.org/vici/mitolojia_clasica/xef Disionario de mitolojia clasica] === En interlingvao === Libroj: * 2022: ''Juliade''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago/juliade/paperback/product-qm8ez5.html?page=1&pageSize=4 Juliade]</ref> * 2022: ''Poemas''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/poemas/paperback/product-4p6ppd.html?q=&page=1&pageSize=4 Poemas]</ref> * 2023: ''Kilglan''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/kilglan/paperback/product-wjgq65.html?q=kilglan&page=1&pageSize=4 Kilglan]</ref> * 2025: ''Subuqti''<ref name="SubuqtiInterlingua"/> e-libroj: * [https://www.interlingua.com/e-libros/heracles/ Le dece-duo travalios de Heracles] * [https://www.interlingua.com/e-libros/litteraturaromanic/ Litteratura romanic e interlingua] * [https://www.interlingua.com/archivos/Historia%20de%20Europa.pdf Historia de Europa] * [https://www.interlingua.com/e-libros/concisedescriptiondellinguavalencian/ Concise description del lingua valencian] * [https://www.interlingua.com/archivos/Cultura%20classic.pdf Cultura classic] * [https://www.interlingua.com/archivos/Le%20Medievo.pdf Le Medievo] === En okcidentalo === * Libroj ** 2021: ''[[Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas]]''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-sercha-in-li-castelle-dewahl-e-altri-racontas/paperback/product-4gj9w8.html?page=1&pageSize=4 Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas]</ref> ** 2021: ''[[Antologie hispan]]''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Antologie hispan |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-hispan/paperback/product-pmknpz.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>. ** 2021: ''Fabules, racontas e mites''<ref name ="fabules">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Fabules, racontas e mites |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409004527/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/fabules-contes-e-mites/paperback/product-4g6ezk.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-04-09 }}</ref>. ** 2022: ''Li tresor de Fluvglant''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |titolo=Li tresor de Fluvglant |alirdato=2022-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220222181751/https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/li-tresor-de-fluvglant/paperback/product-8grj8y.html?page=1&pageSize=4 |arkivdato=2022-02-22 }}</ref> ** 2022: ''Antologie de poesie europan''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/antologie-de-poesie-europan/paperback/product-zj6dd5.html?q=Antologie+de+poesie+europan&page=1&pageSize=4 Antologie de poesie europan]</ref> ** 2022: ''Subuqti''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/subuqti/paperback/product-r922ev.html?q=&page=1&pageSize=4 Subuqti]</ref> ** 2022: ''Verses escapat de mi mente''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zuqez/verses-escapat-de-mi-mente/paperback/product-8p4zzq.html?q=verses+escapat+de+mi+mente&page=1&pageSize=4 Verses escapat de mi mente]</ref> ** 2022: ''Anidros''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/anidros/paperback/product-4p69v7.html?q=&page=1&pageSize=4 Anidros]</ref> ** 2022: ''Li Crímines de Cnocorran''<ref>[https://occidental-lang.com/resources/Li_crimines_de_Cnocorran.pdf Li Crímines de Cnocorran]</ref> ** 2023: ''Yo have ancor alquó a dir''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/yo-have-ancor-alqu%C3%B3-a-dir/paperback/product-eyedmr.html?page=1&pageSize=4 Yo have ancor alquó a dir]</ref> ** 2023: ''Exea!''<ref>[https://payhip.com/b/IUw5s Exea!]</ref> ** 2023: ''Nov Vive''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/nov-vive/paperback/product-qr9p5v.html?page=1&pageSize=4 Nov Vive]</ref> ** 2024: ''Heroicitás''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/heroicit%C3%A1s/paperback/product-655ppyz.html?q=&page=1&pageSize=4 Heroicitás]</ref> ** 2024: ''Poesies de amore e desamore''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/poesies-de-amore-e-desamore/paperback/product-dym6dg7.html?page=1&pageSize=4 Poesies de amore e desamore]</ref> ** 2024: ''Reminiscenties''<ref>[https://archive.org/details/Reminiscenties Reminiscenties]</ref> * Lernolibroj ** [https://occidental-lang.com/resources/Historie.pdf Historie] ** [https://occidental-lang.com/resources/Cultura_classic.pdf Cultura classic] ** [https://occidental-lang.com/resources/Geografie.pdf Geografie] ** [https://occidental-lang.com/resources/Mathematica.pdf Mathematica] * Artikoloj en Cosmoglotta ** ''Li casu del hebreic quam exemple por Occidental'' en Cosmoglotta 326. ** ''Mi unesim visita in li biblioteca de La-Chaux-de-Fonds'' en Cosmoglotta 326. ** 2022: ''Litteratura in Occidental'' kun ''Bibliografie de ovres e textus litterari in Occidental'', en Cosmoglotta 329 (junuar-juní 2022<ref>[https://archive.org/details/cg-329-2022/page/2/mode/2up Cosmoglotta 329]</ref>. ** 2022: Poesie ''Al lingue'', en Cosmoglotta 330 (julio-decembro2022)<ref>[https://archive.org/details/cg-330-2022-el/mode/2up Cosmoglotta 330]</ref>. ** 2023: ''Situation actual de nor lingue: Esque it es plu bon o plu mal?'', en Cosmoglotta 331 (januaro-junio 2023)<ref>[https://archive.org/details/cosmoglotta_331.20023 Cosmoglotta 331]</ref> ** 2024: ''Ultim adío a Claude Gacond'', en Cosmoglotta 334 (julio-decembro 2024)<ref name="Cosmoglotta334">[https://archive.org/details/cosmoglotta-334-2024/mode/2up Cosmoglotta 334]</ref> ** 2024: ''Li beson del viage del heróe in nor vives'', en Cosmoglotta 334<ref name="Cosmoglotta334"/> ** 2025: ''Un lingue es un dialecte con un armé e un marine'', en Cosmoglotta 336<ref name="Cosmoglotta336">[https://archive.org/details/cg-336-2025-2 Cosmoglotta 336]</ref> ** 2025: ''On ne save quo on have til quande on perdi it'', en Cosmoglotta 336<ref name="Cosmoglotta336"/> * Vortaroj ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=es Vortaro interlingue-hispan] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=val Vortaro interlingue-valencian] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=bal Vortaro interlingue-baleari] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=an Vortaro interlingue-aragonesi] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=gl Vortaro interlingue-galician] ** [https://occidental-lang.com/dictionaries/?d=pt Vortaro interlingue-portugalesi] === En Ido === * Libroj ** 2024: ''Poemeti''<ref>[https://archive.org/details/Poemeti Poemeti]</ref> ** 2024: ''La predicajo di Hakum''<ref>[https://archive.org/details/la-predicajo-di-hakum-final-2 La predicajo di Hakum]</ref> * Artikoloj ** 2024: ''Originala poemi'' publikigita en Ido-Saluto 2024/3. ** 2025: ''La Hispana vacinizad-expediciono ad Amerika'', publikigita en Ido-Saluto 2025/1. ** 2025: ''L’Ultimi di Filipini: La heroala siejo qua markis la fino dil Hispana Imperio en Asia'', publikigita en Ido-Saluto 2025/3.<ref>[https://archive.org/details/ido-saluto-3-2025/mode/2up Ido-Saluto 2025/3]</ref> ** 2025: ''Numantia: La nedomtebla spirito di libera populo'', publikigita en Ido-Saluto 2025/4.<ref>[https://archive.org/details/ido-saluto-4-2025/page/18/mode/2up Ido-Saluto 2025/4]</ref> <gallery> Leteratur_romanica_e_elefen.png Istoria_de_Europa.png Cultur_e_tradision_clasica.png Historie_(Interlingue).png Cultura_classic.png Geografie_(Interlingue).png </gallery> === En mini === * 2022: ''Pensa''<ref>[https://www.lulu.com/en/en/shop/vicente-costalago-v%C3%A1zquez/pensa/paperback/product-kqnz4e.html?page=1&pageSize=4 Pensa]</ref> === En novialo === * 2022: ''Mikri Antologie''<ref>[https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/mikri-antologie/paperback/product-vdj8gy.html?q=Mikri+Antologie Mikri Antologie]</ref>. === En la ekstremadura === * Libroj: ** 2025: ''Euris estremeñus i sotras poemas''<ref name="ext"/> ** 2025: ''Estórias estremeñas''<ref name="extr"/> === En la fala === * Libroj: ** 2026: ''Vérsus sóltus''<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago/v%C3%A9rsus-s%C3%B3ltus/paperback/product-zmz6qpm.html?q=V%C3%A9rsus+s%C3%B3ltus&page=1&pageSize=4 Vérsus sóltus]</ref> === En la hispana === * Poemoj: ** 2024: ''Pensamientos tras la riada de Valencia'' * Revuoj: ** I.2026: ''Que se alce la voz'' in ''Grada''<ref>[https://www.grada.es/que-se-alce-la-voz/blogueros/oscec/ Que se alce la voz]</ref> ** II.2026: ''Mi relación con el extremeño''<ref>[https://www.grada.es/mi-relacion-con-el-extremeno/revista-grada/colaboradores/ Mi relación con el extremeño]</ref> ** III.2026: ''Una joya lingüística extremeña''<ref>[https://www.grada.es/una-joya-linguistica-extremena/blogueros/oscec/ Una joya lingüística extremeña]</ref> === Aliaj === * Kreinto de la [https://jam.wikipedia.org Vikipedio en la jamaika]. * Ko-kreinto de la [https://lfn.wikipedia.org Vikipedio en la Elefeno]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Interlingvao}} {{Nova Lingvafrankao}} {{Okcidentalo}} {{Gloso}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Costalago, Vicente}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Vicente Costalago]] s4hjc1leb7yzk94i6f7o456nezizb6x 0 808016 9455299 7904878 2026-08-17T08:22:37Z StarDeg 50254 9455299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''François Christophe KELLERMANN''', plennome '''François Étienne Christophe Kellermann''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1735|05|28}} en [[Strasburgo]], mortis {{mortodato|1820|09|23}} en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] [[militisto]] kaj [[politikisto]]. Veninte de la nobelaro, li komencis sian armean karieron en 1750 kaj atingis la rangon de ''maréchal de camp'' ([[brigada generalo]]) en 1788. Tamen, li aliĝis al la ideoj de la Revolucio kaj estris la armeon de Mozelo dum la [[batalo de Valmy]] (la {{Daton|20|09|1792}}). En 1793, li de malmulte evitis la [[Teroro (franca revolucio)|Teroron]], kaj tiam estis armee marĝenigita. Sub la [[Unua Imperio (Francio)|Imperio]], li estis levita al la digno de [[Marŝalo de Francio|Marŝalo]] de la Imperio kaj eniris la [[Konservisma Senato|Senaton]]. En 1808, la [[Imperiestro de la Francoj|imperiestro]] [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] donis al li la titolon de Duko de Valmy memore al lia venko. Li poste aliĝis al {{Senapartligilo|Ludoviko la 18-a (Francio)}} kiu igis lin Grandkruco de la [[Ordeno de Sankta Ludoviko]], Guberniestro de Strasburgo kaj Pajro de Francio. Entute li komandis la francan armeon en kvardek tri bataloj. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Bulvardo Kellermann]] {{Marŝaloj de Francio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kellermann|François Christophe}} [[Kategorio:Francaj generaloj]] [[Kategorio:Francaj marŝaloj]] [[Kategorio:Prezidantoj de la Senato de Francio]] [[Kategorio:Francaj framasonoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] hjo38inh8lt8tmjahji8sqpor6l7941 0 820999 9455048 9448615 2026-08-16T19:25:30Z Näin on näreet 255377 9455048 wikitext text/x-wiki '''Yrjö''' ([yrjø], en [[Ostrobotnio (historia)|Ostrobotnio]] eventuale [yriø]) estas finna vira persona nomo, kiu korespondas al la internacia nomo [[Georgo]]. Aparte proksime ĝi rilatas al la [[germana]] formo ''Jürgen'', la dialekta [[platgermana]] formo ''Jörn'', la sveda formo ''Yrjan'' (kiu ŝanĝis al ''Örjan'') la [[estona]] formo ''Jüri'' kaj la [[litova]] variaĵo ''Jurgis''. ''Yrjö'' estas unu el la du plej gravaj finnaj formoj de Georgo. La alia estas ''[[Jyrki]]''. Ordinara kromnomo por Yrjö estas ''Ykä''. Ankaŭ la nomo ''Ylermi'' aperas ankaŭ kiel kromnomo de Yrjö. == Etimologio == La nomo Yrjö estas formita el la nomformo Yrjänä (same kiel, ekzemple, Juho estas formita el la formo Juhani aŭ Juhana), kiu estas formita el la sveda nomformo Yrjan, laŭ la sama principo kiel Juhana kaj Juhani el la sveda formo Johan (Johan nun estas prononcata ju:han aŭ ju:an, sed antaŭe estis prononcata juhan), sed la a ŝanĝiĝis al ä pro la influo de finna vokala harmonio. En la Mezepoko, la formo Yrjä ankaŭ estis vaste uzata en Finnlando (Yrjänä, Yrjö kaj Yrjä, kp. Juhana aŭ Juhani, Juho kaj Juha), sed la formo Yrjä preskaŭ mortis. == Disvastiĝo == La nomo Yrjö estas nur ofta en [[Finnlando]].<ref>[https://www.vornamen-weltweit.de/vorname.php?eintrag=4471 artikolo "Yrjö" en la retejo ''vornamen-weltweit.de'' (antaŭnomoj tutmonde), vidita je 2023-06-31] ({{de}})</ref> Ĝi estis tre ofte donita al infano fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento. Ĝi estis relative honora nomo. Laŭ ChatGPT, la probableco, ke en la baza lernejo en Jyväskylä, kiu nun nomiĝas Puistokoulu ("parka lernejo") (nomo oficialigita en la 1970-aj jaroj pro la reformo de la finna lerneja sistemo kaj kiu origine ekestis antaŭ tio kiel parollingva mallongigo de la nomo Puistokadun kansakoulu, "popollernejo de Parkstrato"), neniam estus lerninta eĉ unu lernanto kun la antaŭnomo Yrjö, estas malpli granda ol la probableco gajni la ĉefpremion en la oficiala tutlanda finna loterio de la sxtata monluda entrepreno [[Veikkaus]]. Hodiaŭ ankaŭ en Finnlando nur tre malmultaj personoj ricevas tiun antaŭnomon. La nomo Yrjö aperas nun preskaŭ kiel nomo de finnaj pensioaĝaj viroj.<ref>[https://verkkopalvelu.vrk.fi/Nimipalvelu/default.asp?L=1 Digi- ja väestötietovirasto (cifereca kaj populacia informa agentejo), 2022-05-31] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230822110919/https://verkkopalvelu.vrk.fi/nimipalvelu/default.asp?L=1 |date=2023-08-22 }} ({{fi}})</ref> Tio ne estas mirindaĵo, ĉar ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n, pri kiu estos rakontata en la sekva parto de cxi tiu arikolo. En pasintaj tempoj Yrjö estis la plej ordinara finna varianto de la nomo Georgo, sed en komunumoj, kie ortodoksuloj estis majoritato, tiun formon donis nur luteranoj. Ortodoksuloj uzis la formon ''Jyrki''. Post la dua mondmilito ankaŭ luteranoj multe donis la formon Jyrki, speciale en la 1960-aj jaroj. En tiu tempo, male ol pre la milito, en Finnlando oni donis pli la nomformon ''Jyrki'' ol ''Yrjö''. Nuntempe en la lando ne estas populara formo de la nomo Georgios. Yrjö estas en la finna lingvo uzata ankaŭ kiel traduko de nomoj de reĝoj Georgo. Sankta Georgo povas esti en la finna pyhä Yrjö, pyhä Yrjänä aŭ pyhä Georgios. === Kiel nomo de vomaĵo === La vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. ''yrjöpussi'' estas vomsako, ''yrjötauti'' voma malsano ktp.. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto.<ref>https://yle.fi/a/3-10669296</ref> La plej fruaj skribaj mencioj pri la slanga signifo troveblas meze de la 20-a jarcento. En la 1960-aj kaj 1980-aj jaroj, la vorto establiĝis, precipe en junulara lingvo kaj ĉiutaga parolmaniero. Hodiaŭ, "heittää yrjöt" aŭ "yrjötä" (la ambaŭ signifas "vomi") estas ofte komprenataj parolmanieroj. Ĉar Ykä estas ordinara kromnomo de Yrjö, ankaŭ ykä komencis signifi vomaĵon. La verbo ''yrjötä'' signifas vomi. Flekcio: minä yrjöän (mi vomas), sinä yrjöät (vi vomas), hän yrjöää (ri vomas), me yrjöämme (ni vomas), te yrjöätte (vi vomas), he yrjöävät (ili vomas) Pazivo: yrjötään (estas vomata). == Nomtago == Yrjö estas unu el la plej longe (ekde la jaro [[1865]]) [[nomtago]]n havintaj finnlingvaj nomformoj (la finnlanda nomtaga kalendaro tiutempe inkludis precipe latinajn kaj svedajn nomformojn). Ĝia nomtago estas la 23-a de aprilo, en la tradicia memortago de sankta Georgo. Ĝi estis aldonita en la finnlanda nomtaga kalendaro sub influo de [[Georg Zacharias Forsman]] (pri sia verkistnomo Yrjö Koskinen, malantaŭe nobeligite pri sia oficiala nomo Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen). Aliaj nomformoj en la sama tago en la finnlingva nomtagokalendaro estas Jyrki (ekde 1929), Jyri, Yrjänä (ekde 1950) kaj Jori (ekde 1984). En la svedlingva finnlanda kalendaro estas en la sama tago Georg, Göran kaj Jörn. == Konataj portantoj == *[[Yrjö Jylhä]] (1903-1956), poeto *[[Yrjö Jyrinkoski]] (1920-1981), deklamisto *[[Yrjö Karilas]] (1891-1982), faranto de kristana porknaba laboro kaj verkisto de nefikcio *[[Yrjö Kokko]] (1903-1977), verkisto *[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] (antaŭe Georg Zacharias Forsman, 1830-1903), verkisto kaj politikisto *[[Yrjö Väisälä]] (1891-1971), deklamisto *[[Yrjö Nikkanen]] (1914-1985), lancojxetisto *[[Yrjö Kuorikoski]] (1903–1969), ĵurnalisto Fikcie: *George Wilson, finne ''Yrjö Karjunen'', najbaro de Dennis the Menace *Yrjö Lahtinen, figuro en la romano ''[[Nekonata soldato]]''. === Esperantistoj === *Karilas *Väisälä *Kuorikoski == Vidu ankaŭ == *[[Jorma]], alia samtipa kazo {{projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|Finnlando}} [[kategorio:Personaj nomoj]] [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] 3fk4qx9wey7ea3au7srgr9hydi0yjls 9455050 9455048 2026-08-16T19:26:06Z Näin on näreet 255377 9455050 wikitext text/x-wiki '''Yrjö''' ([yrjø], en [[Ostrobotnio (historia)|Ostrobotnio]] eventuale [yriø]) estas finna vira persona nomo, kiu korespondas al la internacia nomo [[Georgo]]. Aparte proksime ĝi rilatas al la [[germana]] formo ''Jürgen'', la dialekta [[platgermana]] formo ''Jörn'', la sveda formo ''Yrjan'' (kiu ŝanĝis al ''Örjan'') la [[estona]] formo ''Jüri'' kaj la [[litova]] variaĵo ''Jurgis''. ''Yrjö'' estas unu el la du plej gravaj finnaj formoj de Georgo. La alia estas ''[[Jyrki]]''. Ordinara kromnomo por Yrjö estas ''Ykä''. Ankaŭ la nomo ''Ylermi'' aperas ankaŭ kiel kromnomo de Yrjö. == Etimologio == La nomo Yrjö estas formita el la nomformo Yrjänä (same kiel, ekzemple, Juho estas formita el la formo Juhani aŭ Juhana), kiu estas formita el la sveda nomformo Yrjan, laŭ la sama principo kiel Juhana kaj Juhani el la sveda formo Johan (Johan nun estas prononcata ju:han aŭ ju:an, sed antaŭe estis prononcata juhan), sed la a ŝanĝiĝis al ä pro la influo de finna vokala harmonio. En la Mezepoko, la formo Yrjä ankaŭ estis vaste uzata en Finnlando (Yrjänä, Yrjö kaj Yrjä, kp. Juhana aŭ Juhani, Juho kaj Juha), sed la formo Yrjä preskaŭ mortis. == Disvastiĝo == La nomo Yrjö estas nur ofta en [[Finnlando]].<ref>[https://www.vornamen-weltweit.de/vorname.php?eintrag=4471 artikolo "Yrjö" en la retejo ''vornamen-weltweit.de'' (antaŭnomoj tutmonde), vidita je 2023-06-31] ({{de}})</ref> Ĝi estis tre ofte donita al infano fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento. Ĝi estis relative honora nomo. Laŭ ChatGPT, la probableco, ke en la baza lernejo en Jyväskylä, kiu nun nomiĝas Puistokoulu ("parka lernejo") (nomo oficialigita en la 1970-aj jaroj pro la reformo de la finna lerneja sistemo kaj kiu origine ekestis antaŭ tio kiel parollingva mallongigo de la nomo Puistokadun kansakoulu, "popollernejo de Parkstrato"), neniam estus lerninta eĉ unu lernanto kun la antaŭnomo Yrjö, estas malpli granda ol la probableco gajni la ĉefpremion en la oficiala tutlanda finna loterio de la sxtata monluda entrepreno [[Veikkaus]]. Hodiaŭ ankaŭ en Finnlando nur tre malmultaj personoj ricevas tiun antaŭnomon. La nomo Yrjö aperas nun preskaŭ kiel nomo de finnaj pensioaĝaj viroj.<ref>[https://verkkopalvelu.vrk.fi/Nimipalvelu/default.asp?L=1 Digi- ja väestötietovirasto (cifereca kaj populacia informa agentejo), 2022-05-31] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230822110919/https://verkkopalvelu.vrk.fi/nimipalvelu/default.asp?L=1 |date=2023-08-22 }} ({{fi}})</ref> Tio ne estas mirindaĵo, ĉar ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n, pri kiu estos rakontata en la sekva parto de cxi tiu arikolo. En pasintaj tempoj Yrjö estis la plej ordinara finna varianto de la nomo Georgo, sed en komunumoj, kie ortodoksuloj estis majoritato, tiun formon donis nur luteranoj. Ortodoksuloj uzis la formon ''Jyrki''. Post la dua mondmilito ankaŭ luteranoj multe donis la formon Jyrki, speciale en la 1960-aj jaroj. En tiu tempo, male ol pre la milito, en Finnlando oni donis pli la nomformon ''Jyrki'' ol ''Yrjö''. Nuntempe en la lando ne estas populara formo de la nomo Georgios. Yrjö estas en la finna lingvo uzata ankaŭ kiel traduko de nomoj de reĝoj Georgo. Sankta Georgo povas esti en la finna pyhä Yrjö, pyhä Yrjänä aŭ pyhä Georgios. === Kiel nomo de vomaĵo === La vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. ''yrjöpussi'' estas vomsako, ''yrjötauti'' voma malsano ktp.. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto.<ref>https://yle.fi/a/3-10669296</ref> La plej fruaj skribaj mencioj pri la slanga signifo troveblas meze de la 20-a jarcento. En la 1960-aj kaj 1980-aj jaroj, la vorto establiĝis, precipe en junulara lingvo kaj ĉiutaga parolmaniero. Hodiaŭ, "heittää yrjöt" aŭ "yrjötä" (la ambaŭ signifas "vomi") estas ofte komprenataj parolmanieroj. Ĉar Ykä estas ordinara kromnomo de Yrjö, ankaŭ ykä komencis signifi vomaĵon. La verbo ''yrjötä'' signifas vomi. Flekcio: minä yrjöän (mi vomas), sinä yrjöät (vi vomas), hän yrjöää (ri vomas), me yrjöämme (ni vomas), te yrjöätte (vi vomas), he yrjöävät (ili vomas) Pazivo: yrjötään (estas vomata). == Nomtago == Yrjö estas unu el la plej longe (ekde la jaro [[1865]]) [[nomtago]]n havintaj finnlingvaj nomformoj (la finnlanda nomtaga kalendaro tiutempe inkludis precipe latinajn kaj svedajn nomformojn). Ĝia nomtago estas la 23-a de aprilo, en la tradicia memortago de sankta Georgo. Ĝi estis aldonita en la finnlanda nomtaga kalendaro sub influo de [[Georg Zacharias Forsman]] (pri sia verkistnomo Yrjö Koskinen, malantaŭe nobeligite pri sia oficiala nomo Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen). Aliaj nomformoj en la sama tago en la finnlingva nomtagokalendaro estas Jyrki (ekde 1929), Jyri, Yrjänä (ekde 1950) kaj Jori (ekde 1984). En la svedlingva finnlanda kalendaro estas en la sama tago Georg, Göran kaj Jörn. == Konataj portantoj == *[[Yrjö Jylhä]] (1903-1956), poeto *[[Yrjö Jyrinkoski]] (1920-1981), deklamisto *[[Yrjö Karilas]] (1891-1982), faranto de kristana porknaba laboro kaj verkisto de nefikcio *[[Yrjö Kokko]] (1903-1977), verkisto *[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] (antaŭe Georg Zacharias Forsman, 1830-1903), verkisto kaj politikisto *[[Yrjö Väisälä]] (1891-1971), deklamisto *[[Yrjö Nikkanen]] (1914-1985), lancojxetisto *[[Yrjö Kuorikoski]] (1903–1969), ĵurnalisto Fikcie: *George Wilson, finne ''Yrjö Karjunen'', najbaro de Dennis the Menace *Yrjö Lahtinen, figuro en la romano ''[[Nekonata soldato]]'' de [[Väinö Linna]]. === Esperantistoj === *Karilas *Väisälä *Kuorikoski == Vidu ankaŭ == *[[Jorma]], alia samtipa kazo {{projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|Finnlando}} [[kategorio:Personaj nomoj]] [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] au8joci6jqhvpzakm6xqceekoum7ru3 0 838120 9455388 9237043 2026-08-17T11:28:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Erin BROCKOVICH''' (naskita '''Erin PATTEE'''; la [[22-a de junio|22-an de junio]] [[1960]]) estas [[Usono|usona]] juristo kaj media aktivulo kiu, malgraŭ havado de neniu formala [[Jurisprudenco|jurisprudenca]] eduko, helpis konstrui proceson kontraŭ la Pacific Gas and Electric Company (Pacifika Gaso kaj Elektrokompanio), konata akronime kiel "PG&E") de [[Kalifornio]] en 1993. Ŝia proceso estis la temo de la filmo nomita laŭ ŝi [[Erin Brockovich (filmo)|Erin Brockovich]] (2000), en kiu [[Julia Roberts]] rolis kiel ŝia rolulo, dum ŝi mem ludis duarangan rolon. Ekde tiam, Brockovich fariĝis televida personulo, gastigante "Challenge America with Erin Brockovich" ĉe [[American Broadcasting Company|ABC]] kaj "Final Justice" ĉe Zone Reality. Ŝi estas prezidanto de Brockovich Research and Consulting. Ŝi ankaŭ laboras kiel konsultisto por Gerardi kaj Case <ref>{{Cite web|title=Girardi & Keese Law Firm|url=http://rexwriter.com/Rex_Maurice_Oppenheimer/Nonfiction_files/GIRARDI%20%20and%20KEESE%20(Law%20Firm)%20.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715180157/http://rexwriter.com/Rex_Maurice_Oppenheimer/Nonfiction_files/GIRARDI%20%20and%20KEESE%20%28Law%20Firm%29%20.pdf|archive-date=2011-07-15}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110715180157/http://rexwriter.com/Rex_Maurice_Oppenheimer/Nonfiction_files/GIRARDI%20%20and%20KEESE%20%28Law%20Firm%29%20.pdf |date=2011-07-15 }}</ref><ref name="Maddaus_DailyBreeze_20090922">{{cite news|last=Maddaus|first=Gene|date=September 22, 2009|title=Erin Brockovich goes after Shell Oil in Carson|work=Daily Breeze|url=http://www.dailybreeze.com/news/ci_13388896|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007233024/http://www.dailybreeze.com/news/ci_13388896|archive-date=October 7, 2009}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091007233024/http://www.dailybreeze.com/news/ci_13388896 |date=2009-10-07 }}</ref>, la novjorka advokatfirmao de Waites & Luxenberg <ref name="McDonough_ABAJournal_20080926">{{Cite journal|url=http://www.abajournal.com/news/erin_brockovich_signs_on_with_nyc_law_firm|title=Erin Brockovich Signs On With NYC Law Firm|date=September 26, 2008|first=Molly|last=McDonough|journal=ABA Journal}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170706084941/http://www.abajournal.com/news/erin_brockovich_signs_on_with_nyc_law_firm |date=2017-07-06 }}</ref>, kiuj plejparte traktas personajn procesojn kiel rezulto de eksponiĝo al [[asbesto]], same kiel por la aŭstralia jura firma "Shine" <ref>{{Cite web|url=https://www.shine.com.au/media-centre/erin-brockovich/|title=Erin Brockovich Shines|publisher=Shine Lawyers|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403181520/https://www.shine.com.au/media-centre/erin-brockovich/|archive-date=3 April 2018}}</ref>. == Vivo == Ŝi estis naskita en Lawrence, [[Kansaso]], la filino de Betty Jo (naskita O'Neill; 1923-2008), ĵurnalistino, kaj Frank Petty (1924-2011), inĝeniero kaj futbalisto. Ŝi havas fraton, Frank Jr. Thomas (1954-1992) kaj fratinon, Judy <ref>{{Cite web|last=Fortini|first=Amanda|date=2020-08-11|title=Erin Brockovich Wants to Know What You're Drinking|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/09/the-relentless-erin-brockovich/614185/|access-date=2023-02-03|website=The Atlantic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Erin Brockovich Reveals How Her Dyslexia — and Doubters — Shaped Her Citizen Activism Career|url=https://people.com/books/erin-brockovich-dyslexia-doubters-activism-book/|access-date=2023-02-03|website=Peoplemag|language=en}}</ref>. Ŝi studentiĝis ĉe Lawrence High School, tiam ekzamenis la [[Universitato de Kansaso|Universitaton de Kansaso]], [[Manhattan (Kansaso)|Manhatano]], [[Kansaso]], kaj ricevis akademian gradon en [[Aplikataj artoj|Aplikata Arto]] de Wade College en [[Dallas (Teksaso)|Dallas]], [[Teksaso]]. En 1981, ŝi laboris en manaĝera posteno ĉe [[Kmart]] dum kelkaj monatoj kaj tiam konkuris kaj gajnis [[Beleco-konkurso|beleckonkurson]] por la titolo de Miss [[Okcidenta marbordo de Usono|West Coast]]. Ŝi loĝas en Kalifornio ekde 1982. == La proceso kontraŭ la Pacifika Gaso kaj Elektrokompanio (PG&E) == Erin Brockovich famiĝis danke al jura proceso kontraŭ la Pacifika Gaso kaj Elektrokompanio ("PG&E"), proceso (''Anderson, et al. v. Pacific Gas & Electric,'' dosiero BCV 00300) kiu finfine aljuĝis damaĝojn kaj [[reparacio]]jn en favoro de la akuzantoj reprezentitaj de Erin ĉe la sojlo de 333 milionoj USD, ĝis tiam la plej granda kvanto de damaĝoj aljuĝitaj en ununura jura proceso en la historio de Usono. La proceso fariĝis pri la kvalito de [[trinkakvo]] en la urbo nomatra Hinckley en [[Suda Kalifornio]] <ref>{{Cite web|url=https://www.skillmd.com/erin-brockovich-and-hexavalent-chromium/|title=Erin Brockovich and Hexavalent Chromium|website=SkillMD|language=en-US|access-date=2019-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200818071137/https://www.skillmd.com/erin-brockovich-and-hexavalent-chromium/|archivedate=2020-08-18}}</ref>. En la centro de la kazo estis kompresorstacio konstruita en 1952 kiel parto de [[Tergaso|tergasduktoligo]], en la [[Areo de la Golfeto de San-Francisko]]. Inter 1952 kaj 1966, PG&E uzis sesvalentan [[kromio]]n en fridigfabriko por kontraŭbatali [[korodo]]n. La kloakaĵo de la instalaĵo estis liberigita en lagetojn surloke kaj tralikiĝis en la [[grundakvo]]n proksime de la fabriko super areo ne malpli ol 8 mejlojn longa (proksimume 12 km) kaj 2 mejlojn larĝa (proksimume 3 km) <ref>{{cite news|last1=Dorian|first1=Marc|last2=Gorin|first2=Tim|last3=Yamada|first3=Haley|last4=Yang|first4=Allie|title=Erin Brockovich: the real story of the town three decades later|url=https://abcnews.go.com/US/erin-brockovich-real-story-town-decades/story?id=78180219|access-date=1 February 2023|work=ABC News|date=June 10, 2021|language=en|quote=“Everywhere I was going in this little community, somebody had asthma, a complaint of a chronic cough, recurring bronchitis, recurring rashes, unusual joint aches, nosebleeds,” Brockovich told “20/20” in a new interview. “It didn't make sense, and so the more I ask questions ... the more I started to piece the puzzle together.”}}</ref><ref>{{cite news|last1=Friedman|first1=Ann|title=Erin Brockovich: The fabulous American whistleblower has a few more surprises in the pipeline.|url=https://thegentlewoman.co.uk/library/erin-brokovich|work=thegentlewoman.co.uk|date=2016|language=en|quote=The film – “98 per cent true,” she tells me – chronicles her 1993 fight against the power company Pacific Gas and Electric (PG&E), which was poisoning the water in the small town of Hinkley, California, with hexavalent chromium. The pollution was causing cancer, infertility and a barrage of other ailments in people unfortunate enough to live nearby. Erin, who since 1991 had worked as a legal clerk for the law firm Masry & Vititoe, helped the residents sue PG&E.}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Devine|first1=Tom|title=The corporate whistleblower's survival guide : a handbook for committing the truth|date=2011|publisher=Berrett-Koehler Publishers|location=San Francisco|isbn=9781605099866|quote=From Erin Brockovich to Enron, whistleblowers who "challenge abuses of power that betray the public trust" have proven to be an unfortunate necessity in modern business culture.}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.swrcb.ca.gov/rwqcb6/water_issues/projects/pge/index.shtml|title=PG&E Hinkley Chromium Cleanup|website=swrcb.ca.gov|publisher=California State Water Resources Control Board|date=September 10, 2008|access-date=November 24, 2020}}</ref>. Hinckley Regional Water Quality Control Station alportis "PG&E" sub ĝiajn regularojn en 1968. "PG&E" provis detrui ĉiujn dokumentojn rilatajn al la poluado de la trinkakvo en la areo kiel rezulto de la poluado per la kromio kiun ili uzis, sed sen sukceso ĉar dum la proceso pruvoj estis trovitaj ne nur ke la loka fabriko de la firmao sciis pri la poluado, sed ankaŭ ke la ĉefsidejo de la firmao en [[San-Francisko]] sciis pri ĝi kaj la danĝeroj implikitaj en tio por la loĝantoj de la areo, sed elektis fermi la okulojn pri la afero <ref>{{cite news|last1=Dorian|first1=Marc|last2=Gorin|first2=Tim|last3=Yamada|first3=Haley|last4=Yang|first4=Allie|title=Erin Brockovich: the real story of the town three decades later|url=https://abcnews.go.com/US/erin-brockovich-real-story-town-decades/story?id=78180219|access-date=1 February 2023|work=ABC News|date=June 10, 2021|language=en|quote=Independent consultant Raudel Sanchez is in charge of monitoring the cleanup efforts on behalf of Hinkley residents. PG&E funds Sanchez and his group as part of the settlement. Cleaning up contaminated water is a long process, he said. “It ranges between maybe something like 30 to 40, 50 years. So groundwater cleanups, they take a really long time to do,” Sanchez said. Although PG&E declined to be interviewed by ABC News for this story, it offered a statement that read, in part: “PG&E has made significant progress in cleaning up the highest concentrations of chromium 6 in groundwater. The remedy has removed more than 70% of the estimated release. We are committed to doing what’s right for the Hinkley community, and we will be here until we finish the job.”}}</ref>. La dirita proceso finiĝis en [[arbitracio]] en 1996 en kiu "PG&E" estis ordonita pagi 333 milionojn USD al la loĝantoj de Hinckley kiuj procesis la firmaon, la plej altan kompromissumon iam pagita por proceso en Usono. Masry & Vititoe, la advokatfirmao kie Brockovich funkciis kiel juristo ricevis 133.6 milionojn USD en pago por la kompromiso, kaj Brockovich mem ricevis 2.5 milionojn USD <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2001/dec/10/gender.uk|title=What Erin Brockovich did next|first=Duncan|last=Campbell|date=10 December 2001|work=The Guardian|access-date=November 24, 2020}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.brockovich.com Oficiala retejo de Erin Brockovich] * [https://web.archive.org/web/20100513111556/http://www.brockovichblog.com/ La Brockovich Raporto BrockovichBlog.com] * [https://web.archive.org/web/20120103101126/http://www.brockovichivillage.com/ Brockovich Vilaĝo] * [https://www.myspace.com/erin_brockovich Oficiala MySpace de Erin Brockovich] * [https://web.archive.org/web/20090405183459/http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/1564%3A1812/1/Erin_Brockovich.htm Erin Brockovich] biografio sur la Biografia Kanalo * {{IMDb nomo|0004777}} * [https://web.archive.org/web/20160131002419/http://www.climatechangecoalition.com.au/main.php?pg=erinBrockovich ''Vespero kun Erin Brockovich'' en Sydney, gastigita de la ''Klimata Ŝanĝa Koalicio'' 2007] * [http://www.awesomestories.com/flicks/erin-brockovich Detalo pri Hinkley proceso] ĉe AwesomeStories.com * [https://web.archive.org/web/20081221002329/http://archive.salon.com/ent/feature/2000/04/14/sharp/index.html?pn=5 Faris Hinkley Ĉu la loĝantoj vere gajnis?] ĉe salono.com * [http://www.weitzlux.com Weitz & Luxenberg PC] * [https://www.shine.com.au Shine Advokatoj Aŭstralio] * [https://web.archive.org/web/20160301035448/http://www.environmentaljustice.com.au/ Ekologia Justeca Socio] * [http://www.makers.com/erin-brockovich Erin Brockovich] enarkivigita video produktita de ''[[:en:Makers:_Women_Who_Make_America|Makers: Women Who Make America]]'' (faristoj: virinoj kiuj faras Usonon) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brockovich, Erin}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] n6b7vi81ocuwxkdsf728olq06yb57ch 0 846214 9454950 9378105 2026-08-16T15:43:42Z Sj1mor 12103 9454950 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Louis Henry SULLIVAN''' ([[Bostono]], 3a de septembro [[1856]] - [[Ĉikago]], 14a de aprilo [[1924]]) estis usona [[arkitekto]] kaj teoriulo de la Skolo de Ĉikago (1870-1893). Kun Dankmar Adler li fondis la studion de [[arkitekturo]] nome [[Adler & Sullivan]], kiu startigis tendencon kiu estos unu el la fundamentoj de la [[moderna arĥitekturo]].<ref> Watson, Peter (2007) [2000]. [https://books.google.es/books?id=K4P7VWvhWK0C&printsec=frontcover&hl=es#v=onepage&q&f=false ''Historia intelectual del siglo xx''.] Barcelona: Editorial Crítica. pp. 95-96. ISBN 978-84-8432-805-6. Konsultita la 20an de marto 2021 en Google Books. </ref>​ En sia Auditorium Building, de Ĉikago, li havis sian [[studio]]n kaj tie ekkarieris la fama arkitekto [[Frank Lloyd Wright]]. ==Biografio== Li studis en la [[Teknologia Instituto de Masaĉuseco]], en [[Kembriĝo]]; li laboris en la studio de Frank Furness Hewitt en [[Filadelfio]], kaj estis lernanto en Ĉikago de la inĝeniero William Le Baron Jenney. Inter 1874 kaj 1876 li loĝis en Parizo, kie li studis en la ''École des Beaux Arts'' la kursojn de Joseph-Auguste-Émile Vaudremer, sekvanto de [[Viollet-le-Duc]]. Reveninte en Usonon, li kunportis la malakcepton de la arkitektura konvencia akademiismo hegemonia tiam en Eŭropo, sed ankaŭ entuziasmon kaj admiron por la rigora raciisma metodo de koncepto de projektoj kaj kompono enkondukita de la franca skolo. Li establiĝis en Ĉikago, kie estis okazanta urborekonstruado post la granda incendio de 1871, kaj li dungiĝis en la studio de la inĝeniero Fredrik Baumann, zorge ĉefe pri problemoj strukturaj rilataj al la grandaj vorkoj, kiel pontoj kaj viaduktoj. En 1879 li ekformis parton de la kabineto de projektoj de Dankmar Adler, kiu iĝos lia partnero en 1881, startigante kunlaboradon kiu daŭris ĝis 1895. La ambicioj de Sullivan montriĝis jam en liaj unuaj verkoj, kiel la Rotschild Building de 1881, kun troa dekoracio surbaze de fandaĵoj kaj ĉizita ŝtono. En 1886 la firmao [[Adler & Sullivan]] ricevis la mendon konstrui en Wabash Avenue komplekson kiu enhavu spektaklejon, kunsidejojn, hotelon kaj oficejojn; inter la unuaj projektoj skizitaj de Sullivan kaj la definitiva estas granda diferenco, probable pro la influo de la Marshall, Fueld & Co. Warehouse, inaŭgurita en 1887. Ekde 1890, Sullivan studas la aplikadon al [[nuboskrapulo]]j komponprincipiojn: lia unua klopodo, kiel atestis Wright, en la verko Wainwright Building de [[San Luis]] (1890-1891). La konstitucia karaktero de nuboskrapulo kuŝas en la ekzistido de multaj egalaj etaĝoj. Fakte, nekalkulinte unu aŭ du malsuprajn etaĝojn kaj la lastan, la intermezaj etaĝoj estas tiomaj ke ili ne povas esti diferencataj laŭvolume nefalinte en gravaj strukturaj kontraŭdiroj, sed la eblo domini tion arkitekture dependas, precize, de la superigo de ritmo ripeteca; Sullivan defendas trakti la intermezan zonon per unuiga elemento kaj tial substreki la vertikalajn dividojn por kontrastigi ilin al la zono de la bazo kaj de la pinto, kiuj estas horizontalaj. Tiel naskiĝis la vertikalismo, karaktera de la nuboskrapuloj de Sullivan. En 1896 Sullivan verkis teorian eksponon de tiu maniero projekcii vertikale. ==Referencoj== {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{-}} {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Louis Sullivan|revizio=154437900}} [[Kategorio:Usonaj arkitektoj]] 6b6fvv7jj9rveum363s35m000gfhwbz 0 853143 9455204 9269944 2026-08-17T06:15:56Z Temuera 115807 9455204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joanna Rawik''' (naskiĝis la 31-an de januaro 1934 en [[Ĉernivco|Czerniowce]]) estas pola [[kantisto|kantistino]], aktorino, ĵurnalistino. ==Vivo== Kiel sepjara infano lernis ludi [[violono]]n. Eklaboris kiel [[tajpado|tajpistino]] en [[Ossolineum]] en [[Vroclavo]]. Revis pri [[ĵurnalismo]]. Kiel kantistino debutis en la [[50-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento]] en [[kabaredo]] de ĵurnalistoj. Studis en la jaroj 1955–1956 en Teatra Studumo en [[Kielce]], kaj poste prezentis sin en [[Lodzo]], [[Lublin]] kaj [[Krakovo]]. Popularecon gajnis en la [[60-aj jaroj]]. Koncertis enlande kaj eksterlande, i.a. en [[Ĉeĥoslovakio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Hungario]], [[Jugoslavio]], [[Aŭstralio]], [[Usono]]. Surbendis [[gramofondisko]]jn, radiajn disaŭdigaĵojn kaj televidajn programojn. Reprezentis Pollandon en Internacia Festivalo de Kanto en [[Sopot]] kun la kantoj ''Nie chodź tą ulicą'' (Ne iru ĉi-strate) kaj ''Po co nam to było''. En la [[70-aj jaroj]] kunlaboris kun [[Pola Radio]]. Lekciistino de la historio de [[franca]] [[kanzono]] en Supera Lernejo en [[Płock]]. En la [[90-aj jaroj]] estis membrino de redakcioj de monatrevuoj kaj felietonisto. De 2020 havas aŭtoran programon ''Arto estas magio'' en [[Radio Wnet]]. ==Privata vivo== Patrino de Joanna, Wiktoria Duda, estis [[rumanoj|rumanino]]. La infanecon pasigis en [[Rumanio]], en [[Sibiu|Hermanstadt]]. Al Pollando alvenis en 1947. Ĝis la 13-a vivojaro ne konis la [[pola]]n lingvon, kvankam parolis jam [[rumane]], [[germane]] kaj [[france]]. Unua edzo estis aktoro, la dua - unua pola mondrekordulo en [[naĝado]]. Poste ligita kun aktoro-reĝisoro. Ŝi loĝas en [[Varsovio]], en [[Mokotów]]. ==Premioj== En Francio, post kantado en [[Parizo]] kaj [[Liono]], nomita [[Juliette Gréco]] desur [[Vistulo]]. Laŭreatino de [[premio]]j en kelkaj Landaj Festivaloj de Pola Kanto en [[Opole]]. ==Eksteraj ligiloj== * [https://web.archive.org/web/20150205190850/http://cialo-umysl-dusza.pl/strefa-dobrych-mysli/484-joanna-rawik-na-polske-w-sam-raz Joanna Rawik: na Polskę w sam raz – reportaż o piosenkarce] cialo-umysl-dusza.pl [[Kategorio:Polaj kantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1934]] [[Kategorio:Polaj aktoroj]] [[Kategorio:Polaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] aq8ernmkg4r5u4devzhe5thabqfuv1q 0 855329 9455291 9448760 2026-08-17T08:10:14Z Sj1mor 12103 9455291 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Lenemalier mark.jpg|thumb|La marko de uzino «Len'emaljer»]] [[Dosiero:NKVD Магнитострой.jpg|eta|Insigno «Строителю гиганта. Магнитострой» produktita de kooperativo «Len'emaljer» en 1931 jaro]] '''Len'emaljer''' ({{lang-ru|«Ленэмальер»}}, {{lang-ru|«Ленинградский - Эмальер»}} - kooperativo de emajlistoj, poste uzino, funkciita en [[Leningrado]] ek de 1929 ĝis {{daton|31|aŭgusto|2010}} jaro. Dum sia vivo «Len'emaljer» evoluis de kooperativo, kies partoprenantoj laboris en siaj hejmoj, ĝis uzino-avano en produktado de galanterio en USSR. La entrepreno estis tipa sovetia organizo, kies historio kongruis al historio de Soveta Unio kaj posta Rusio. Kvankam artaj atingoj de «Len'emaljer» ne estis elstaraj, produktaĵoj de la entrepreno estas celo de diverstemaj kolektoj kaj muzeoj en postSovetiaj landoj. == Historio == === Naskiĝo kaj kresko === La kooperativo estis establigita en Leningrado en {{daton||novembro|1929}}. Tri malgrandaj kooperativoj («Mundirovŝĉik» {{lang-ru|«Мундировщик»}}, «Emajlmetalo» {{lang-ru|«Эмальметалл»}} kaj «Progress» {{lang-ru|«Прогресс»}}) kuniĝis por fondi kooperativo «Leningrada-Emaljer» ({{lang-eo|Leningrada emajlisto}}) (plena titolo {{lang-ru|Кооперативная промыслово-производственная артель «Ленинградский-Эмальер»}}). La nova interpreno estis subigita al depertamento pri loka industrio de Leningrada urba plenumkomitato ({{lang-ru|Управлению местной промышленности Ленгорисполкома}}). La {{daton|20|02|1930}} Lenurbplenkom akceptis Regularon de la kooperativo<ref name="ĤS" />. Ek de komenco kooperativanoj plej parte laboris ne en komunaj produktejoj, sed en siaj loĝlokoj. Ekzemple, por galvanizo estis uzataj personaj elektroakumuliloj. Tamen po iom la kooperativo aĉetis ekipaĵon kaj aparataron. En 1930 jaro la kooperativo jam estis ekipita per 6 frotadaj premiloj, 5 ekscentrikaj premiloj, kelkaj permanaj premiloj, premcilindroj kaj tornilo{{sfn|Стахановцы-эмальеры|1939|p=7}}. La adreso de la administrejo de «Len'emaljer» estis str. Konnaja, domo 2/5. Ties produktejoj situis laŭ du adresoj: str. Mitninskaja, domo 12 kaj str. Dzerĵinskaja, domo 46. Poste la kooperativo konsistis en Leningrada Galanteria-industria-kooperativa Unio «Lengalpromsojuz» ({{lang-ru|Ленинградский Галантерейно-промыслово-кооперативный Союз «Ленгалпромсоюз»}})<ref name="ĤS" /> En 1930 jaro la kooperativo kunigis 200 laborantojn kaj ĝi estis unu el la plej grandaj kooperativoj de Leningrado<ref name="DAG1" />. En 1933 jaro la personaro de la kooperativo atingis {{nombro|1100}} homojn<ref name="SW1" />. Produktado de kooperativo «Len'emaljer» aktive kreskis dum la 2-a sovetia kvinjaro. Dum 1932 jaro la kooperativo produktis varojn kostaj {{nombro|2788000}} rubloj. Dum 1937 jaro la kosto atingis {{nombro|24522000}} rubloj, en 1938 jaro - {{nombro|32130000}} kio superis jaran planon {{nombro|30500000}} rubloj<ref name="DAG1" />. En 1939 jaro kooperativo «Len'emaljer» estis plej granda en USSR inter interprenoj produktitaj emajlitajn galanteriaĵojn. La kooperativo kunigis pli ol 1600 personoj, kiuj produktis varojn kostaj pli ol 40 milionoj rubloj{{sfn|Стахановцы-эмальеры|1939|p=5}}. Laborantoj de la kooperativo aktive subtenis [[Staĥanov-movado]]n. Ekzemple, majstro-staĥanovisto Knjazjkov inventis teknologian plibonigon kaj kolorigis ne unu broĉon, sed partion, divigite operaciojn por la tuta partio. Li kolorigis aparte konkretan elementon ĉe ĉiuj broĉoj de la partio, kaj poste komencis kolorigi la alian elementon de la partio. Rezulte li elspezis 36 min 53 s por unu broĉo kompare kun 41 min 42 s laŭ tradicia teknologio{{sfn|Стахановцы-эмальеры|1939|p=65}}. La kooperativo estis sufiĉe fama interpreno en sia sfero kaj ĝin ofte vizitis delegitaroj el diversaj regionoj de Soveta Unio por ricevi sperton de novaj teknologioj kaj organizaj eventoj. Ekzemple en 1939 jaro kooperativon «Len'emaljer» vizitis delegitoj de juvelira kooperativaro el {{Ill|lingvo=ru|trad=Красное-на-Волге|eo=Krasnoje-na-Volge}} ([[Kostroma provinco]]). Post la vizito kooperativoj en Krasnoje-na-Volge sukcese akiris sperton de produktado de emajlitaj varoj per novaj teknologioj<ref name="JPK" />. [[Dosiero:Мытнинская 12 детали 12.jpg|eta|str. Mitninskaja, domo 12 - ĉitie situis produktejo №1]] Dum la Granda Patriota milito (1941-1945), inkluzive [[Sieĝo de Leningrado|Sieĝon de Leningrado]], la kooperativo produktis metalajn rangsignojn kaj municiojn<ref name="ĤS" />. En januaro de 1943 jaro en la Ruĝa armeo kaj floto okazis ŝanĝo de rangsignoj: kolumsignoj anstataŭiĝis per epoletoj. La ŝanĝo postulis produkti grandan kvanton de rangsignaj elementoj. Kaj kooperativo «Len'emaljer» ricevis grandan mendon. La kooperativo devis produkti pli ol 3 milionojn rangsognajn elementojn{{sfn|Блокада в решениях|2020|p=733}}: * steleto malgranda argentizita - {{nombro|1300000}} * steleto malgranda orizita - {{nombro|800000}} * steleto mezgranda orizita - {{nombro|400000}} * steleto granda argentizita - {{nombro|300000}} * steleto granda orizita - {{nombro|300000}}. Tamen en kondiĉoj de sieĝo provizii la produktadon per materialoj estis granda problemo. Por solvi la problemon {{Daton|22|11|1942}} la buroo de Leningrada urba komitato de [[Komunista Partio de Sovetunio|Komunista partio]] aparte decidis malkonservi el la ŝtata rezerva fondo kaj transdoni al la kooperativo stokon da materialoj{{sfn|Блокада в решениях|2020|p=733}}: * oro - 30 kilogramoj * arĝento - 127 kilogramoj * plateno - 100 gramoj * latuno (folioj dikaj je 0,9-1,2 mm) - 24 tunoj * latunfadeno (dika je 1-1,2 mm) - 4,5 tunoj Ankaŭ estis decidite desponigi ĉiudiurne elektroenergion: por produktejo №1 (str. Mitninskaja, domo 12) - 70 kilovathoroj kaj por Administrejo (str. Konnaja, domo 2/5) - 40 kilovathoroj. === Post la Milito === [[Dosiero:Glasingo 280124-3.webm|eta|Glasingo produktita de uzino «Len'emaljer»]] Tuj post fino de [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|la Milito]] kooperativo «Len'emaljer» aktive lanĉis produktadon de pacecaj varoj. {{Daton|22|05|1945}} «Len'emaljer» faris kontrakton por produkti cigaredujojn, pudrujojn, broĉoj laŭ skizoj de la ŝtata mendanto. Jam {{daton|25|07|1945}} la kooperativo prezentis cigaredujon kun stampita [[La Bronza Rajdanto|monumento de Petro la Granda]]<ref name="SAP" />. En 1946 jaro «Len'emaljer» estis subigita al «Lenkultpromsojuz» ({{lang-ru|«Ленкультпромсоюз»}})<ref name="ĤS" />. En la sama jaro la kooperativo faris kontrakton por produkti varojn el {{Ill|lingvo=ru|trad=Аминопласты|eo=aminoplasto}} - kio bezonis akiri sperton de nova teknologio. La kontrakto detale priskribis dizajnon de broĉo «Sep elefantoj»{{noto|{{lang-ru|брошь изготавливается из аминопласта имеет оттененный рисунок семь слонов, и кант в виде веревочки, цвет может быть разный за исключением слонов цвет которых должен быть белый или под слоновую кость. Форма овальная и рельефная. Обратная сторона гладкая с буртиком на которой монтируется сборная булавка}}<ref name="SAP" />|group=Noto}}>. Samtempe la kooperativo lanĉis produktadon de tradiciaj metalaj varoj: cigaredujo kun vidindaĵoj de Leningrado, pudrujo kun gravuraĵo laŭ motivoj de popolaj fabeloj, porvirina garnituro «Kameo» (broĉo, braceleto, orelornamaĵo), kolumbutono kaj kvar specoj de manumbutonoj<ref name="SAP" />. Dum la postmilitaj jaroj kooperativo «Len'emaljer» sukcesis novan teknologion «Malvarma emajlo», kiun uzos por pli altigi kvanton de produktitaj varoj. La teknologion «Len'emaljer» evoluigos ĝis fino de sia funkciado. Ĝenerale teknika kaj teknologia parto de produktado okupis grandan parton en plua evoluo. Tamen, ankaŭ arteca parto de varoj estas grava kaj laŭ tiama modo ili dekoraciitaj per vidindaĵoj de Leningrado. Samtempe sur la varoj aperas modernaj sovetiaj bildoj<ref name="SAP" />. Sortimento de varoj konsistis ne nur el varoj kun vidindaĵoj: krom pudrojoj, cigaredujoj kaj simalaj la kooperativo produktis vestajn prembutonojn, virajn ŝtrumpetoŝelkojn kaj tiel plu<ref name="SAP" />. {{daton|10|08|1956}} per rezolucio de Ministraro de [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|RSFSR]] № 554 la kooperativo estis reorganizita al uzino «Len'emaljer». La uzino produktis galanterion, gasajn fajrilojn, gasajn kartoĉojn por la fajriloj, diversajn insignojn (inter kiaj pormilitistaj), [[glasingo]]jn kaj tiel plu. Inter la produktaĵoj estis kaj ĉiutagecaj aĵoj kaj artobjektoj<ref name="ĤS" />. Dokumentoj atestas, ke al la nova uzino estis dungitaj 769 personoj. Inter ili estis 660 laborantoj<ref name="SAP" />. En 1959 jaro, post fino de arta lernejo, en la uzino komencis sian artan biografion fama skulptisto-medalisto kaj pedagogo Nikolaj Aleksndroviĉ Nosov<ref name="SUR1" />. Ĉefa parto de produktado de la uzino estis matala galanterio, kaj inter la varoj gravan lokon okupis [[plateto]]j en formo de telero. En 1958 jaro la uzino produktis pli ol dudek miloj da la teleroj, en 1960 - {{nombro|24003}}. Kaj ĝuste la platetoj estas ekzemplo de malalta arta gusto de ties varoj. En 1961 jaro Tiĥomirova M. A. atakis la platetojn de uzino «Len'emaljer»: {{Citaĵo en kadro|... senfinaj «surmuraj platetoj»... ili estas malartaj kaj vulgaraj, ili povas doni al ĉiu, eĉ plej rigora kaj bela ĉambro, guston de filistra trivialeco... Per kio, krom deziro malbonigi guston kaj filistrigi vivon de homoj, eblas klarigi produktadon de «artaj aĵoj», similaj al la varo|Тихомирова М. А.||Улучшить художественное качество бытовых вещей// Художник-оформитель. Сборник статей. Ленинград: Художник РСФСР. 1962. С. 43-47.}} La kritiko montris arkaikecon de artaj modeloj, kiujn uzis la uzino kaj provo anstataŭigi altekvalitajn materialojn per malmultekostaj. «Len'emaljer» ne preteriris la kritikon kaj ŝanĝis aliron al dekoraciado de varoj<ref name="SAP" />. Fino de 1960-aj - komenco de 1970-aj jaroj estis periodo de aktiva kresko de la uzino. Dum la jaroj estis konstruitaj novaj produktejoj kio permesis vastigi sortimenton kaj pligrandigi dimension de produktataj varoj. Por konstruado de novaj produktejoj estis uzitaj novaj teknologioj de konstruado<ref name="GLU1" />. Pro la kresko uzino «Len'emaljer» ĝis 1977 jaro sukcesis duobligi produktadon de varoj<ref name="YOU1" />. <gallery> Glasingo 290224 03.jpg|Glasingo «[[Petropaŭla fortikaĵo]]», fabrikita de «Len'emaljer» </gallery> === Parto de scienc-produkta unuiĝo === [[Dosiero:Lenemalier mark 09.jpg|eta|La moderna marko de uzino «Len'emaljer», konsistanta el du partoj]] Dum 1974-1980 jaroj uzino «Len'emaljer» estis parto de Leningrada scienc-produkta unuiĝo «Lenvarmoaparato» ({{lang-ru|Ленинградское научно-производственное объединение «Лентеплоприбор»}}). La scienc-produkta unuiĝo estis parto de Ĉefa departamento «Glavjuvelirtorg» ({{lang-ru|Главное управление «Главювелирторг»}} de Minesterio pri aparatproduktado, iloj por aŭtomatigi kaj administri de USSR ({{lang-ru|Министерство приборостроения, средств автоматизации и систем управления СССР}})<ref name="ĤS" />. Ek de {{daton|28|05|1980}} la scienc-produkta unuiĝo «Lenvarmoaparato» (kaj uzino «Len'emaljer») eniris en scienc-produkta unuiĝo «Burevestnik» ({{Ill|lingvo=ru|trad=Буревестник (научно-производственное предприятие)|eo=}}). Ĉefa produkto de la scienc-produkta unuiĝo estis [[Radiografio|rentgenografia]] aparataro por medicino kaj industrio<ref name="ĤS" />. Malgraŭ aliĝo al la unuiĝo ĉefa produktaĵo restis distingita al amasaj uzantoj:fajriloj kaj gasboteloj por ili, porvira kaj porvirina galanterio, cigaredujoj kaj insignoj, suveniroj kaj broĉoj. Sed sortimento plivastiĝis per elektroteknika aparataro: aparatoj por kontroli teknologiajn procezojn, elektromezuriloj, optika aparataro por civitana kaj militista uzo, sciencesplora ilaro<ref name="SW2" />. En 1982 jaro uzino «Len'emaljer» produktis pli ol 2/3 gasaj fajriloj en Soveta Unio, preskaŭ 50% de ungilaraj kompletoj en USSR<ref name="YOU1" />. Ek de {{daton|25|01|1991}} uzino «Len'emaljer» estis eligita el scienc-produkta unuiĝo «Burevestnik» kaj iĝis ŝtata interpreno «Uzino «Len'emaljer»<ref name="ĤS" />. === Memstara funkciado === Dum 1990-aj jaroj en Rusio ŝtataj interprenoj amase iĝis privataj. Laŭ Plano de malŝtatigo kaj per decido de registra administrejo de Sankt-Peterburgo № 3194 ŝtata interpreno uzino «Len'emaljer» estis reorganizita al akcia kompanio ({{lang-ru|Акционерное общество открытого типа}}) «Len'emaljer». {{Daton|14|06|1996}} pro decido de akciuloj la kompanio estis reorganizita al nova formo de interpreno kaj alinomigis ĝin al Malfermita akcia kompanio {{lang-ru|Открытое акционерное общество «Ленэмальер»}} «Len'emaljer». Dum postsovetaj jaroj uzino «Len'emaljer» produktis galanterion kaj suvenirajn varojn<ref name="ĤS" />. En 2001 jaro ruiniĝita domo en kia estis deponitaj arkivoj de la interpreno ek de 1929 ĝis 1970 jaroj kio kaŭzis perdon de la arkivoj<ref name="ĤP" />. {{Daton|31|10|2008}} la kunsido de akciuloj de la interpreno decidis ĉasigi funkciadon de kompanio «Len'emaljer»<ref name="ĤS" />. == Leningrada stilo == Arta stilo de la produktaĵo de la kooperativo kaj poste uzino «Len'emaljer» aparteniĝas al la «Leningrada stilo». Specifeco de la artaj artifikoj, temoj, dekoracioj, ornamoj, koloraj gamoj estis celita al amasa produktado kaj neneigis rolon de majstro. Arta specifeco de produktoj de «Len'emaljer» estas interkruciĝo de la alta aristokrateca stilo de antaŭrevoluciaj majstroj, la kamparana etnografieco kaj la amasa urba dizajno. La amaseco de produktado diktis simplajn dizajnajn solvojn kaj samtempe montras fortajn ligojn kun lokaj tradicioj, evoluantaj dum vivo de lando sinkrone al amasaj ŝatoj kaj gustoj<ref name="SAP" />. Tamen «Len'emaljer» estis infano de sia tempo kaj ensorbis sovetiajn produktajn traduciojn. Ĝi dependis de mendoj de superaj institucioj kaj ne penis anticipi evoluon de amasa mendo<ref name="SAP" />. En postUSSR-a Rusio varoj produktitaj de «Len'emaljer» iĝis temo de kolektado kaj ofte eniras ekspoziciojn de diverstemaj muzeoj<ref name="SAP" />. == Strukturo == Dum tuta sia vivo kooperativo kaj poste uzino «Len'emaljer» estis evoluinta entrepreno, kies porproduktiga spaco pligrandiĝis de jaro al jaro kaj la produktejoj situis en diversaj partoj de Leningrado (ek de 1991 jaro renomiĝis Sankt-Peterburgo). === 1929 === La unua adreso de kooperativo «Len'emaljer» estis str. nome [[Aleksander Herzen|Gercen]], domo 24 - la eksa sidejo de mondfama juvela entrepreno de [[Peter Carl Fabergé|Peter Karl Faberĵe]]. La sidejo de kooperativo funkciis dum la unua periodo, dum kia la kooperativanoj laboris en propraj hejmoj. === 1930 === Post oficiiĝo la kooperativo kreskis, aĉetis porproduktadan ekipaĵon kaj aparataron kaj jam en 1930 jaro kooperativo «Len'emaljer» konsistis el tri fakoj<ref name="ĤS" />: * Administrejo (str. Konnaja, domo 2/5) * Produktejo №1 (str. Mitninskaja, domo 12) * Produktejo №2 (str. Dzerĵinskaja, domo 46) === 1956 === En 1956 jaro, kiam la kooperativo transformiĝis al uzino, ĝi estis sufiĉe granda entrepreno, inkluzivinta multajn produktejojn <ref name="SAP" />: * Produktejo Laminata-stampa (str. Mitninskaja, domo 12) * Produktejo Galvanizejo (str. Konnaja, domo 2/5) * Produktejo Emajlejo (str. Mitninskaja, domo 12) * Produktejo Munteja (str. Konnaja, domo 2/5) * Produktejo Galanteria (str. Konnaja, domo 2/5) * Produktejo Pakada (str. Konnaja, domo 2/5) * Produktejo Ilara (str. Mitninskaja, domo 12) * Produktejo Ripare-mekanika (str. Mitninskaja, domo 12) * Produktejo Ripara (str. Konnaja, domo 2/5) === 1980 === En 1980 jaro uzino «Len'emaljer» atingis la pinton de sia evoluo kaj ĝiaj produktejoj kaj fakoj situis ĉe diversaj adresoj de Leningrado<ref name="ĤS" /><ref name="SPF" />: * Administrejo (avenuo Jelizarova, domo 38A) * Fako pri teknika kontrolo * Produkta-distribua fako * Enargo-mekanika fako * Konstruista fako * Teknika fako * Produktejo №1 Stampejo * Produktejo №2 Galvanizejo * Produktejo №3 Emajlejo * Produktejo №4 Aŭtomateja * Produktejo №5 Munteja * Produktejo №6 Mekanika (str. Borovaja, domo 6/8) * Produktejo №7 Plasta * Produktejo №8 (Sinopa kajo, domo 26) * Produktejo №9 (Zagorodnij avenuo, domo 17) * Produktejo №10 (str. nome K. Zaslonov, domo 23) * Produktejo №11 Fabrikila (Degtjarnij strateto, domo 2) * Produktejo №12 Riparejo == Notoj == <references group="noto"/> == Referencoj == {{Referencoj|refs= * <ref name="ĤS">{{citaĵo el la reto|lingvo=ru |titolo=Историческая справка |url=https://spbarchives.ru/infres?p_p_id=archiveStorePortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=pop_up&p_p_mode=view&_archiveStorePortlet_mvcRenderCommandName=%2Fimagenavigator&_archiveStorePortlet_entityKind=Inventory&_archiveStorePortlet_archiveAbbr=cgals&_archiveStorePortlet_entityId=1920 |alirdato=2024-02-17 |dato=2009 |formato=elektronika |verko= |eldoninto=Центральный Государственный архив по Санкт-Петербургу по личному составу |paĝoj=4-5 |arkivurl= |arkivdato=}}</ref> * <ref name="ĤP">{{citaĵo el la reto|lingvo=ru |titolo=Предисловие |url=https://spbarchives.ru/infres?p_p_id=archiveStorePortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=pop_up&p_p_mode=view&_archiveStorePortlet_mvcRenderCommandName=%2Fimagenavigator&_archiveStorePortlet_entityKind=Inventory&_archiveStorePortlet_archiveAbbr=cgals&_archiveStorePortlet_entityId=1920 |alirdato=2024-02-17 |dato=2009 |formato=elektronika |verko= |eldoninto=Центральный Государственный архив по Санкт-Петербургу по личному составу |paĝoj=7 |arkivurl= |arkivdato=}}</ref> * <ref name="SPF">{{citaĵo el la reto|lingvo=ru |titolo=Артель «Ленинградский Эмальер» — Ленинградский завод «Ленэмальер» |url=https://www.companybest.ru/publications/60-svoboda/3329-lenemaler.html |alirdato=2024-02-17 |dato= |formato=elektronika |verko= |eldoninto=Справочник предприятий, компании и фирмы СПб |paĝoj= |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240128104413/https://www.companybest.ru/publications/60-svoboda/3329-lenemaler.html |arkivdato=20240128}}</ref> * <ref name="DAG1">{{citaĵo el la reto|lingvo=ru |titolo=Тайные знаки пионерии. Часть №2 |familia nomo =Dagvello |url=https://dagvello.livejournal.com/2187139.html |alirdato=2024-02-17 |dato=2015-10-29 |formato=elektronika |verko= |eldoninto= |paĝoj= |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180218050154/http://dagvello.livejournal.com/2187139.html |arkivdato=2018-02-18}}</ref> * <ref name="SAP">{{citaĵo el gazeto|lingvo=ru |url=https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=68976 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240217151202/https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=68976 |arkivdato=2024-02-17 |titolo=Произведения предприятий художественной промышленности Ленинграда второй половины ХХ века и их роль в организации жизненной среды (на примере продукции завода «Ленинградский эмальер») |aŭtoro=Сапанжа О.С. |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |gazeto=Культура и искусство |volumo= |jaro=2023 |numero=11 |paĝoj=42-57 |dato= |formato= |doi=10.7256/2454-0625.2023.11.68976 |bibkodo= |arxiv= |identigilo= }}</ref> * <ref name="JPK">{{citaĵo el la reto|lingvo=ru |titolo=Ювелирный промысел Костромского края: день минувший |url=https://ganiko.org/vfoto/vyst_foto_20230630/virtualnaya-vystavka-yuvelirnyj-promysel-kostromskogo-kraya-den-minuvshij.pdf |alirdato=2024-02-16 |dato= |formato=pdf |verko= |eldoninto=Государственный архив новейшей истории Костромской области |paĝoj= |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240217184312/https://ganiko.org/vfoto/vyst_foto_20230630/virtualnaya-vystavka-yuvelirnyj-promysel-kostromskogo-kraya-den-minuvshij.pdf |arkivdato=2024-02-17}}</ref> * <ref name="SW1">{{citaĵo el la reto|lingvo= |titolo=Здание Старо-Александровского рынка Бизнес-центр "Б5" |kunaŭtoroj= |url=https://www.citywalls.ru/house8892.html?s=i5k68mckv8g58cvrco1lp5dvat |alirdato=2024-02-27 |dato= |formato=elektronika |verko=Архитектурный сайт Санкт-Петербурга |eldoninto=Citywalls.ru |paĝoj= |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240227073511/https://www.citywalls.ru/house8892.html?s=i5k68mckv8g58cvrco1lp5dvat |arkivdato=2024-02-27}}</ref> * <ref name="SW2">{{citaĵo el la reto|lingvo=ru |titolo=Завод "Ленэмальер" Бизнес-центр "Елизаровский" |url=https://www.citywalls.ru/house10588.html |alirdato=2024-02-27 |dato= |formato=elektronika |verko=Архитектурный сайт Санкт-Петербурга |eldoninto=Citywalls.ru |paĝoj= |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240227074142/https://www.citywalls.ru/house10588.html |arkivdato=2024-02-27}}</ref> * <ref name="SUR1">{{citaĵo el libro |lingvo=ru |titolo=Рождённые на Вологодчине: краткая энциклопедия |familia nomo=Суров |persona nomo=Михаил |url= |formato= |eldono= |serio= |volumo= |dato=2018 |jaro= |monato= |eldoninto= |loko= |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj=243 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref> * <ref name="GLU1">{{citaĵo el gazeto|lingvo=ru |url= |arkivurl= |arkivdato= |titolo=Выполняя принятые обязательства |familia nomo=Глуховский |persona nomo=К. |gazeto=На стройках России |volumo= |numero=1 |paĝoj=7-10 |dato=januaro 1972 |formato= |doi= |bibkodo= |arxiv= |identigilo= }}</ref> * <ref name="YOU1">{{cite video |people= |date2= |month2= |year2=1982 |lingvo=ru |titolo=Ленинградский завод «Ленэмальер» |url=https://www.youtube.com/watch?v=KvPxfvVgkjs |formato=video |medium= |eldoninto=Youtube.com |location= |accessdate= |accessmonth= |accessyear= |time= |id= |isbn= |oclc= |quote=}}</ref> }} == Literaturo == * {{citaĵo el libro |lingvo=ru |titolo=Стахановцы-эмальеры |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj=М. Н. Гурьев, К. С. Попков, Н. П. Ладонкина |redaktinto= |aliaj= |origindato= |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro=1939 |monato= |eldoninto=Всесоюзное кооперативное объединенное издательство – КОИЗ |loko=[[Leningrado|Ленинград]] |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj=76 |ĉapitro= |ref=Стахановцы-эмальеры }} * {{citaĵo el libro |lingvo=ru |titolo=Дела и люди ленинградской промысловой кооперации |familia nomo= Москвитин |persona nomo=Николай Тихонович |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |origindato= |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro=1947 |monato= |eldoninto= |loko=[[Leningrado|Ленинград]] |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj= |ĉapitro= |ref= }} * {{citaĵo el gazeto|lingvo=ru |url=https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=68976 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240217151202/https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=68976 |arkivdato=2024-02-17 |titolo=Произведения предприятий художественной промышленности Ленинграда второй половины ХХ века и их роль в организации жизненной среды (на примере продукции завода «Ленинградский эмальер») |aŭtoro=Сапанжа О.С. |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |gazeto=Культура и искусство |volumo= |jaro=2023 |numero=11 |paĝoj=42-57 |dato= |formato= |doi=10.7256/2454-0625.2023.11.68976 |bibkodo= |arxiv= |identigilo= }} * {{citaĵo el libro |lingvo=ru |titolo=Блокада в решениях руководящих партийных органов Ленинграда. 1941-1944 гг. Часть II. Март - декабрь 1942 г. |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj=|url= |formato= |eldono= |serio= |volumo= |dato=2020|eldoninto=[[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato|Санкт-Петербургский государственный университет]] |loko=[[Sankt-Peterburgo|Санкт-Петрбург]] |isbn=978-5-288-06024-3 |paĝoj=1261 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref=Блокада в решениях }} * {{citaĵo el gazeto|lingvo=en |url=https://en.nbpublish.com/library_read_article.php?id=68976 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240307111541/https://en.nbpublish.com/library_read_article.php?id=68976 |arkivdato=2024-03-07 |titolo=The works of the Leningrad art industry enterprises of the second half of the twentieth century and their role in the organization of the living environment (on the example of the products of the Leningrad Enamel plant)|familia nomo=Sapanzha |persona nomo=O.S. |gazeto=Culture and Art |volumo= |numero=11 |paĝoj=42-57 |dato=2023 |formato= |doi=10.7256/2454-0625.2023.11.68976 |bibkodo= |arxiv= |identigilo= }} == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el la reto|lingvo=ru |titolo=Историческая справка |url=https://spbarchives.ru/infres?p_p_id=archiveStorePortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=pop_up&p_p_mode=view&_archiveStorePortlet_mvcRenderCommandName=%2Fimagenavigator&_archiveStorePortlet_entityKind=Inventory&_archiveStorePortlet_archiveAbbr=cgals&_archiveStorePortlet_entityId=1920 |alirdato=2024-02-17 |dato=2009 |formato=elektronika |verko= |eldoninto=Центральный Государственный архив по Санкт-Петербургу по личному составу |paĝoj= |arkivurl= |arkivdato=}} * {{cite video |people= |date2= |month2= |year2=1982 |lingvo=ru |titolo=Ленинградский завод «Ленэмальер» |url=https://www.youtube.com/watch?v=KvPxfvVgkjs |formato=video |medium= |eldoninto=Youtube.com |location= |accessdate= |accessmonth= |accessyear= |time= |id= |isbn= |oclc= |quote=}} * {{citaĵo el la reto|lingvo=ru |titolo=Производители подстаканников: Ленэмальер |familia nomo = |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |url=https://podstakanoff.net/forum/viewtopic.php?f=13&t=25 |alirdato=2024-01-06 |dato= |formato=elektronika |verko=Форум podstakanoff.net |eldoninto=Podstakanoff.net |paĝoj= |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240307113219/https://podstakanoff.net/forum/viewtopic.php?f=13&t=25 |arkivdato=2024-03-07}} * [https://podstakanoff.net/forum/viewtopic.php?f=38&t=1131 Пошлость из анодированного алюминия] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240321064909/https://podstakanoff.net/forum/viewtopic.php?f=38&t=1131 |date=2024-03-21 }} [[Kategorio:Firmaoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Juveloj]] [[Kategorio:Dekoracia arto]] [[Kategorio:Akcesoraĵoj]] btfhjs6o3af1ltz0290pdviwx8qk8b8 0 855912 9455156 8678782 2026-08-16T23:28:22Z ThomasPusch 1869 9455156 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Universidad de Alicante | origina nomo = Estación de Universidad de Alicante | dosiero = Apeadero Universidad de Alicante.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Universidad de Alicante'' | lando = Hispanio | loko = [[Alakanto]] | latitudo = 38.384167 | longitudo = -0.528778 | regiono-ISO = ES-A | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Hispanio Provinco Alikanto/Hispanio | nomo de proprietulo = [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]] | nomo de trafikanto = [[Renfe Operadora|Renfe]] | kodo de stacidomo = <!--60914--> | fervojo = MD: Regional, Carcanías: {{Alakanta tramo|C}} {{Alakanta tramo|C3}} | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 2 | nombro de kajoj = 1 | malfermo = 2007 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Universidad de Alicante''' ({{lang-es|Estación de Universidad de Alicante}}) estas fervoja haltejo situanta en la hispana municipo [[Alakanto]] de la [[Provinco Alikanto]], [[Valencia Komunumo]]. Ĝi estas parto de linio C-3 de la reto [[Proksimaĵoj Murcio-Alakanto|Murcia/Alicante Cercanías]] funkciigata fare de [[Renfe Operadora|Renfe]]. Ĝi priservas la [[Universitato de Alakanto|Universitaton de Alakanto]]. == Vidu ankaŭ == * [[Alakanto]] * [[Alicante Terminal (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo Adif|ID=60914|nomo=universidad-alic.}} * {{Oficiala retejo Renfe|60914}} {{Proksimaĵoj Murcio-Alakanto}} [[Kategorio:Alakanto]] [[Kategorio:Stacioj de Proksimaĵoj Murcio-Alakanto]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio]] 4zec9s4pcrfc2y0hl0mgnxls2n9cp1a 1 860205 9455169 8838251 2026-08-16T23:50:50Z ThomasPusch 1869 9455169 wikitext text/x-wiki En la diskutpaĝo [[Diskuto:Gvadalaharo]] pri la samnoma urbo en Meksiko estas la notoj: Mi dubas ĉu ŝanĝi la esperantan nomon de la meksika urbo, kiu nun estas [[Gvadalaharo]], ĉar ekzistas pluraj eblecoj: la litero ''u'' povas esti modifita kiel ''u'' aŭ ''v'', kaj la ''j'' kiel ''h'' aŭ ''ĥ''. Mi mem preferas la formon ''Guadalaĥaro''. Krome, notu ke ekzistas urbo Guadalajara en Hispanio, kie lastatempe okazis pluraj aktivaĵoj rilataj al Esperanto. --aldonis, sen subskribo, uzanto Tonyo la 1-an de novembro 2004 :Fakte nur duarange temas pri tio, kion unuopa uzanto pli ŝatus, sed unuarange temas pri tio ke esperantigo nur permeseblas se estas fidindaj kaj kontroleblaj referencoj, ke tiu esperantigo vere uzatas en la esperanta literaturo kaj gazetaro, en vortaroj kaj atlasoj. Ĉi tie, la plej renoma unulingva vortaro PIV tute ne konas esperantigon, tio kompreneble koncernas ambaŭ urbojn ''Guadalajara'', kaj la "Poŝatlaso de la Mondo" Prago, 1971 de Ludmilla Jirousková kaj Bohumil Stehlík skribas en sia mapo 35 (pri Meksiko) nacilingve "Guadalajara" kaj en sia mapo 10 pri Iberio same. Sen ke aldoniĝos referencoj, eĉ retaj ligiloj de la urbaj esperanto-kluboj povos sufiĉi, necesos ambaŭ urbojn mencii en siaj hispanaj formoj "Guadalajara" kun prononcindiko ''Guadalaĥara''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 25 mar. 2024 (UTC) Aldone, la artikolo pri la hispana urbo kiu nun estas sub la titolo [[Gvadalaharo (Hispanio)]], estas tute konfuza. Ĝi ĝis nun asertas ke la urbo situus en la provinco Ciudad Real, kio malveras: ĝi estas la ĉefurbo de propra provinco, kiu en la esperanta vikipedio laŭ nuna stato nomatas [[provinco Gvadalaĥaro]] (kun ĥ !!). Se oni ĝustigas tion, oni tuj vidas la ortografian diferencon inter la urba titolo Gvadalaharo kaj la provinca titolo Gvadalaĥaro. Problemo estas, ke laŭ kutimoj de la esperanta vikipedio regionoj kaj provincoj prefere havu esperantlingvan nomon. Do kvankam eblus facile nomi la urbon en tiu ĉi vikipedio laŭ la nacilingva, hispana nomo, tamen restos la demando ĉu la provinco en Esperanto nomiĝu Gvadalaharo aŭ Gvadalaĥaro. Por pravigo de la provinconomo en Esperanto nepre necesas fidindaj kaj aŭtoritataj referencoj, kiuj ĝis nun ne notiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 25 aŭg. 2024 (UTC) :Krome, ĉiam necesas atenti la ampleksan informkeston dekstre. Nun la multaj fotoj ne plu amplekse ĝenas la tekston, mi nevidigis nur kvin, kvankam ankoraŭ estas tre multaj. Almenaŭ ili nun estas proksimume tie kie ili menciiĝas en la teksto... tamen, ankoraŭ pli detala grafika enpaĝigo eblus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 27 aŭg. 2024 (UTC) == Alia problemo... == Alia problemo estas la aserto pri la samnoma provinco, "havanta 175 000 loĝantojn, unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio". La provinco en 2024 havis pli-malpli 280 000 loĝantojn, tute alia sumo ol 175 000, kaj pri la indikita sumo ne estis jaro kaj ne referenco aŭ fonto en vikidatumoj. Ĉiukaze, la aserto pri tiuj 175 000 homoj jam estis en la plej unua versio de la teksto de la 22-a de aprilo 2005, do estas de iam signife antaŭ ol 21 jaroj, amase malaktuale. La duonfrazo "unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio" ankoraŭ estas pravigebla en 2026, kaj probable ankoraŭ estos pli-malpli ĝusta en 2036. Ĝi do povas resti, sed la duonfrazo <s>"havanta 175 000 loĝantojn"</s> ne. <ref></ref> p1rrquoemdeong4qfcramyxfbppkssn 9455170 9455169 2026-08-16T23:51:41Z ThomasPusch 1869 /* Alia problemo... */ 9455170 wikitext text/x-wiki En la diskutpaĝo [[Diskuto:Gvadalaharo]] pri la samnoma urbo en Meksiko estas la notoj: Mi dubas ĉu ŝanĝi la esperantan nomon de la meksika urbo, kiu nun estas [[Gvadalaharo]], ĉar ekzistas pluraj eblecoj: la litero ''u'' povas esti modifita kiel ''u'' aŭ ''v'', kaj la ''j'' kiel ''h'' aŭ ''ĥ''. Mi mem preferas la formon ''Guadalaĥaro''. Krome, notu ke ekzistas urbo Guadalajara en Hispanio, kie lastatempe okazis pluraj aktivaĵoj rilataj al Esperanto. --aldonis, sen subskribo, uzanto Tonyo la 1-an de novembro 2004 :Fakte nur duarange temas pri tio, kion unuopa uzanto pli ŝatus, sed unuarange temas pri tio ke esperantigo nur permeseblas se estas fidindaj kaj kontroleblaj referencoj, ke tiu esperantigo vere uzatas en la esperanta literaturo kaj gazetaro, en vortaroj kaj atlasoj. Ĉi tie, la plej renoma unulingva vortaro PIV tute ne konas esperantigon, tio kompreneble koncernas ambaŭ urbojn ''Guadalajara'', kaj la "Poŝatlaso de la Mondo" Prago, 1971 de Ludmilla Jirousková kaj Bohumil Stehlík skribas en sia mapo 35 (pri Meksiko) nacilingve "Guadalajara" kaj en sia mapo 10 pri Iberio same. Sen ke aldoniĝos referencoj, eĉ retaj ligiloj de la urbaj esperanto-kluboj povos sufiĉi, necesos ambaŭ urbojn mencii en siaj hispanaj formoj "Guadalajara" kun prononcindiko ''Guadalaĥara''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 25 mar. 2024 (UTC) Aldone, la artikolo pri la hispana urbo kiu nun estas sub la titolo [[Gvadalaharo (Hispanio)]], estas tute konfuza. Ĝi ĝis nun asertas ke la urbo situus en la provinco Ciudad Real, kio malveras: ĝi estas la ĉefurbo de propra provinco, kiu en la esperanta vikipedio laŭ nuna stato nomatas [[provinco Gvadalaĥaro]] (kun ĥ !!). Se oni ĝustigas tion, oni tuj vidas la ortografian diferencon inter la urba titolo Gvadalaharo kaj la provinca titolo Gvadalaĥaro. Problemo estas, ke laŭ kutimoj de la esperanta vikipedio regionoj kaj provincoj prefere havu esperantlingvan nomon. Do kvankam eblus facile nomi la urbon en tiu ĉi vikipedio laŭ la nacilingva, hispana nomo, tamen restos la demando ĉu la provinco en Esperanto nomiĝu Gvadalaharo aŭ Gvadalaĥaro. Por pravigo de la provinconomo en Esperanto nepre necesas fidindaj kaj aŭtoritataj referencoj, kiuj ĝis nun ne notiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 25 aŭg. 2024 (UTC) :Krome, ĉiam necesas atenti la ampleksan informkeston dekstre. Nun la multaj fotoj ne plu amplekse ĝenas la tekston, mi nevidigis nur kvin, kvankam ankoraŭ estas tre multaj. Almenaŭ ili nun estas proksimume tie kie ili menciiĝas en la teksto... tamen, ankoraŭ pli detala grafika enpaĝigo eblus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 27 aŭg. 2024 (UTC) == Alia problemo... == Alia problemo estas la aserto pri la samnoma provinco, "havanta 175 000 loĝantojn, unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio". La provinco en 2024 havis pli-malpli 280 000 loĝantojn, tute alia sumo ol 175 000, kaj pri la indikita sumo ne estis jaro kaj ne referenco aŭ fonto en vikidatumoj. Ĉiukaze, la aserto pri tiuj 175 000 homoj jam estis en la plej unua versio de la teksto de la 22-a de aprilo 2005, do estas de iam signife antaŭ ol 21 jaroj, amase malaktuale. La duonfrazo "unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio" ankoraŭ estas pravigebla en 2026, kaj probable ankoraŭ estos pli-malpli ĝusta en 2036. Ĝi do povas resti, sed la duonfrazo <s>"havanta 175 000 loĝantojn"</s> ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:51, 16 aŭg. 2026 (UTC) h0o2ihatf5ixxhooynncxhy8hjieg0s 9455171 9455170 2026-08-16T23:52:28Z ThomasPusch 1869 /* Alia problemo... */ 9455171 wikitext text/x-wiki En la diskutpaĝo [[Diskuto:Gvadalaharo]] pri la samnoma urbo en Meksiko estas la notoj: Mi dubas ĉu ŝanĝi la esperantan nomon de la meksika urbo, kiu nun estas [[Gvadalaharo]], ĉar ekzistas pluraj eblecoj: la litero ''u'' povas esti modifita kiel ''u'' aŭ ''v'', kaj la ''j'' kiel ''h'' aŭ ''ĥ''. Mi mem preferas la formon ''Guadalaĥaro''. Krome, notu ke ekzistas urbo Guadalajara en Hispanio, kie lastatempe okazis pluraj aktivaĵoj rilataj al Esperanto. --aldonis, sen subskribo, uzanto Tonyo la 1-an de novembro 2004 :Fakte nur duarange temas pri tio, kion unuopa uzanto pli ŝatus, sed unuarange temas pri tio ke esperantigo nur permeseblas se estas fidindaj kaj kontroleblaj referencoj, ke tiu esperantigo vere uzatas en la esperanta literaturo kaj gazetaro, en vortaroj kaj atlasoj. Ĉi tie, la plej renoma unulingva vortaro PIV tute ne konas esperantigon, tio kompreneble koncernas ambaŭ urbojn ''Guadalajara'', kaj la "Poŝatlaso de la Mondo" Prago, 1971 de Ludmilla Jirousková kaj Bohumil Stehlík skribas en sia mapo 35 (pri Meksiko) nacilingve "Guadalajara" kaj en sia mapo 10 pri Iberio same. Sen ke aldoniĝos referencoj, eĉ retaj ligiloj de la urbaj esperanto-kluboj povos sufiĉi, necesos ambaŭ urbojn mencii en siaj hispanaj formoj "Guadalajara" kun prononcindiko ''Guadalaĥara''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 25 mar. 2024 (UTC) Aldone, la artikolo pri la hispana urbo kiu nun estas sub la titolo [[Gvadalaharo (Hispanio)]], estas tute konfuza. Ĝi ĝis nun asertas ke la urbo situus en la provinco Ciudad Real, kio malveras: ĝi estas la ĉefurbo de propra provinco, kiu en la esperanta vikipedio laŭ nuna stato nomatas [[provinco Gvadalaĥaro]] (kun ĥ !!). Se oni ĝustigas tion, oni tuj vidas la ortografian diferencon inter la urba titolo Gvadalaharo kaj la provinca titolo Gvadalaĥaro. Problemo estas, ke laŭ kutimoj de la esperanta vikipedio regionoj kaj provincoj prefere havu esperantlingvan nomon. Do kvankam eblus facile nomi la urbon en tiu ĉi vikipedio laŭ la nacilingva, hispana nomo, tamen restos la demando ĉu la provinco en Esperanto nomiĝu Gvadalaharo aŭ Gvadalaĥaro. Por pravigo de la provinconomo en Esperanto nepre necesas fidindaj kaj aŭtoritataj referencoj, kiuj ĝis nun ne notiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 25 aŭg. 2024 (UTC) :Krome, ĉiam necesas atenti la ampleksan informkeston dekstre. Nun la multaj fotoj ne plu amplekse ĝenas la tekston, mi nevidigis nur kvin, kvankam ankoraŭ estas tre multaj. Almenaŭ ili nun estas proksimume tie kie ili menciiĝas en la teksto... tamen, ankoraŭ pli detala grafika enpaĝigo eblus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 27 aŭg. 2024 (UTC) == Alia problemo... == Alia problemo estas la aserto pri la samnoma provinco, "havanta 175 000 loĝantojn, unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio". La provinco en '''2024''' havis pli-malpli '''280 000''' loĝantojn, tute alia sumo ol 175 000, kaj pri la fraze indikita sumo ne estis jaro kaj ne referenco aŭ fonto en vikidatumoj. Ĉiukaze, la aserto pri tiuj 175 000 homoj jam estis en la plej unua versio de la teksto de la 22-a de aprilo 2005, do estas de iam signife antaŭ ol 21 jaroj, amase malaktuale. La duonfrazo "unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio" ankoraŭ estas pravigebla en 2026, kaj probable ankoraŭ estos pli-malpli ĝusta en 2036. Ĝi do povas resti, sed la duonfrazo <s>"havanta 175 000 loĝantojn"</s> ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:51, 16 aŭg. 2026 (UTC) 4r6olbgqzi9bo7sd486y9e1upwkvmux 9455172 9455171 2026-08-16T23:53:34Z ThomasPusch 1869 /* Alia problemo... */ 9455172 wikitext text/x-wiki En la diskutpaĝo [[Diskuto:Gvadalaharo]] pri la samnoma urbo en Meksiko estas la notoj: Mi dubas ĉu ŝanĝi la esperantan nomon de la meksika urbo, kiu nun estas [[Gvadalaharo]], ĉar ekzistas pluraj eblecoj: la litero ''u'' povas esti modifita kiel ''u'' aŭ ''v'', kaj la ''j'' kiel ''h'' aŭ ''ĥ''. Mi mem preferas la formon ''Guadalaĥaro''. Krome, notu ke ekzistas urbo Guadalajara en Hispanio, kie lastatempe okazis pluraj aktivaĵoj rilataj al Esperanto. --aldonis, sen subskribo, uzanto Tonyo la 1-an de novembro 2004 :Fakte nur duarange temas pri tio, kion unuopa uzanto pli ŝatus, sed unuarange temas pri tio ke esperantigo nur permeseblas se estas fidindaj kaj kontroleblaj referencoj, ke tiu esperantigo vere uzatas en la esperanta literaturo kaj gazetaro, en vortaroj kaj atlasoj. Ĉi tie, la plej renoma unulingva vortaro PIV tute ne konas esperantigon, tio kompreneble koncernas ambaŭ urbojn ''Guadalajara'', kaj la "Poŝatlaso de la Mondo" Prago, 1971 de Ludmilla Jirousková kaj Bohumil Stehlík skribas en sia mapo 35 (pri Meksiko) nacilingve "Guadalajara" kaj en sia mapo 10 pri Iberio same. Sen ke aldoniĝos referencoj, eĉ retaj ligiloj de la urbaj esperanto-kluboj povos sufiĉi, necesos ambaŭ urbojn mencii en siaj hispanaj formoj "Guadalajara" kun prononcindiko ''Guadalaĥara''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 25 mar. 2024 (UTC) Aldone, la artikolo pri la hispana urbo kiu nun estas sub la titolo [[Gvadalaharo (Hispanio)]], estas tute konfuza. Ĝi ĝis nun asertas ke la urbo situus en la provinco Ciudad Real, kio malveras: ĝi estas la ĉefurbo de propra provinco, kiu en la esperanta vikipedio laŭ nuna stato nomatas [[provinco Gvadalaĥaro]] (kun ĥ !!). Se oni ĝustigas tion, oni tuj vidas la ortografian diferencon inter la urba titolo Gvadalaharo kaj la provinca titolo Gvadalaĥaro. Problemo estas, ke laŭ kutimoj de la esperanta vikipedio regionoj kaj provincoj prefere havu esperantlingvan nomon. Do kvankam eblus facile nomi la urbon en tiu ĉi vikipedio laŭ la nacilingva, hispana nomo, tamen restos la demando ĉu la provinco en Esperanto nomiĝu Gvadalaharo aŭ Gvadalaĥaro. Por pravigo de la provinconomo en Esperanto nepre necesas fidindaj kaj aŭtoritataj referencoj, kiuj ĝis nun ne notiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 25 aŭg. 2024 (UTC) :Krome, ĉiam necesas atenti la ampleksan informkeston dekstre. Nun la multaj fotoj ne plu amplekse ĝenas la tekston, mi nevidigis nur kvin, kvankam ankoraŭ estas tre multaj. Almenaŭ ili nun estas proksimume tie kie ili menciiĝas en la teksto... tamen, ankoraŭ pli detala grafika enpaĝigo eblus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:40, 27 aŭg. 2024 (UTC) == Alia problemo... == Alia problemo estas la aserto pri la samnoma provinco, "havanta 175 000 loĝantojn, unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio". La provinco en '''2024''' havis pli-malpli '''280 000''' loĝantojn, tute alia sumo ol 175 000, kaj pri la fraze indikita sumo ne estis jaro kaj ne referenco aŭ fonto en vikidatumoj. Ĉiukaze, la aserto pri tiuj 175 000 homoj jam estis en la plej unua versio de la esperanta teksto de la 22-a de aprilo 2005, do estas de iam signife antaŭ ol du jardekoj, sekve estas amase malaktuala. La duonfrazo "unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio" ankoraŭ estas pravigebla en 2026, kaj probable ankoraŭ estos pli-malpli ĝusta en 2036. Ĝi do povas resti, sed la duonfrazo <s>"havanta 175 000 loĝantojn"</s> ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:51, 16 aŭg. 2026 (UTC) 024yq9qod5vl46gtizy75yv66v5syiw 0 861130 9455236 9259867 2026-08-17T07:33:19Z Sj1mor 12103 9455236 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Cheste (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-V|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10 |bildo=Cheste2015.JPG}} '''Cheste''' ({{lang-ca|Xest}} kaj {{lang-es|Cheste}}) estas [[Hispanio|hispana]] urbo kaj municipo, situanta en la interno, en la komarko Hoya de Buñol, en la [[Valencio (provinco)|provinco Valencio]], aŭtonoma [[Valencia Komunumo]], 26 kilometrojn de la provinca ĉefurbo. Ĝi havas populacion de {{Unuo|8962}} loĝantoj (2023). Ĝia fundamenta kaj tradicia agado estas agrikultura, fokusita precipe al la kultivado de vinberoj. Ĝi estas [[Hispana lingvo|hispanlingva]] municipo, en kiu la hispana havas lingvan superregadon je jura nivelo. == Geografio == La reliefo de la municipo estas ĉefe ebena, en la transiro inter la montaro de Chiva kaj la Plana de Cuart. En la municipa tereno kiu venas en la montaro de Chiva, nordokcidente, estas la plej altaj altaĵoj, kiel ''Portillo de San Roque'' (271 m), ''La Cumbre'' (392 m), ''Alto de los Mojones'' (426 m) kaj ''Alto del Basto'' (571 m). Trairas la municipan teritorion rojaj ravinoj: ''Cuchillo'', ''Pedriza'', ''Cañadafría'', ''Peñarroya'', ''Hondo'', ''Grande'' kaj ''Rambla de Chiva'', kiu trairas de okcidento orienten. La loĝloko estas konstruita sur ebena tereno, sur 218 metroj sur la marnivelo, kvankam estas ankaŭ malgranda altaĵo sur kiu staras la preĝejo.<ref>[https://www.cheste.es/page/situacion «Situación».] Ayuntamiento de Cheste. 7a de julio 2014. Konsultita la 24an de novembro 2020. </ref>​ == Historio == Cheste havas multajn prahistoriajn lokojn, kiel [[El Castillarejo|''El Castillarejo'']] kaj [[Cabezo Redondo|''Cabezo Redondo'']], kaj elstaras [[Tesoro de Cheste|Trezo de Cheste]] (1864), kolekto de iberaj [[Monero|moneroj]] kaj [[Juvelo|juveloj]], konata tutmonde. Restoj de [[romianoj]] ankaŭ estas en ''Rambla de la Canaleja'', ''Canales'' kaj ''Cambrillas''. Dum la muzulmana tempo, Cheste estis malgranda vilaĝo sub la korao de [[Valencio]] kaj la hisn de [[Chiva]]. Laŭ ''[[Donationum regni Valentie]]'', [[Jakobo la 1-a (Aragono)|Jakobo la 1-a de Aragono]] (1208-1276) donis Cheste al Pere Cornell en 1244, sed ekde 1251 ĝi apartenis al Ximén Pérez d'Arenós post interŝanĝo kun [[Onil]] kaj [[Castalla]]. [[Jakobo la 2-a (Aragono)|Jakobo la 2-a de Aragono, ''la Justa'']] (1267-1327) donis specialajn rajtojn al Cheste. En 1320, la loĝantoj ricevis privilegiojn kaj liberecojn, kaj ili nur devis pagi impostojn kaj partopreni en militoj. En 1371, Joan, grafo de Prades, enmetis novan regimon, pli striktan. En 1440, Joan de Valterra vendis Cheste al Guillem Ramón de Montcada, kaj en 1445, lia filino Orfresina vendis ĝin al Berenguer Mercader. Post la forpelado de la moriskoj, Cheste estis repopulita en 1611 de Cristòfol Mercader, kiu enmetis severajn regulojn, kaŭzante konfliktojn dum pli ol 80 jaroj. Dum la [[Milito de hispana sukcedo|Sukcesia Milito]], Cheste suferis damaĝojn kaj ricevis jaron de foirejo. Dum la franca okupacio, la trupoj de [[Louis Gabriel Suchet]] okupis Cheste ĝis aŭgusto 1813. La 2-an de decembro 1838, dum la [[Unua Karlisma Milito|unua karlista milito]], okazis batalo inter la trupoj de [[Ramón Cabrera]] kaj la izabelanaj en la regiono ĉirkaŭ Cheste. === Rilato al Esperanto === Cheste havas longan kaj elstaran rilaton al Esperanto. En la komenco de la 20-a jarcento, ĝi havis tre altan proporcion de esperantistoj, danke ĉefe al la klopodoj de la aktivulo [[Francisco Máñez Sánchez]]<ref>[https://www.cheste.es/noticia/ayuntamiento-cheste-edita-libro-del-historiador-jose-vicente-castillo-sobre-biografia-del-esperantista-chestano-francisco-manez Prezentado de libro kun la biografio de Francisco Máñez]</ref>. Dum la 1920-aj jaroj ĝi iĝis la centro en la valencia regiono de la gastigado de aŭstraj infanoj post la milito. En la 1970-aj jaroj alia aktivulo, [[Enrique Arnau]] konservis la entuziasmon en la urbo. Ambaŭ, Máñez kaj Arnau, havas stratojn en Cheste, dediĉitajn al ilia memoro kaj esperanta aktivado. Se oni aldonas la straton Doktoro Zamenhof, ĝi estas unu el la urboj kun plej multe da [[ZEOj]] en la mondo.<ref>[http://www.levante-emv.com/comunitat-valenciana/2010/07/09/cheste-tie-ci-oni-parolas-esperanton/721444.html Cheste: ´Tie ci oni parolas esperanton´]. El Mercantil Valenciano, 7 de julio 2009.</ref><ref>[http://www.lasprovincias.es/20091205/culturas/esperanto-lingvo-oficiala-20091205.html Esperanto, lingvo oficiala], Vicente Lladró. Las Provincias, 5 de decembro 2009.</ref> Ekzistas plu aktiva Esperanto-klubo en la urbo, nomata ''[[Lum-Radio]]''. La [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] okazis en la valencia urbo Cheste, de la 5-a ĝis la 8-a de septembro 2024.<ref>[https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Esperanto-Kongreso - De la 5a ĝis la 8a de Septembro de 2024 - Valencio-Cheste]</ref> ==== Lokaj Esperantistoj ==== *Francisco Máñez Sánchez; *[[Enrique Arnau Prosper]]; *[[Augusto Casquero de la Cruz]]; *José Julio Andrés Tarín; == Ekonomio == En la unua duono de la 19-a jarcento, oni produktis [[vinon]], [[Oleo|oleon]], [[Karobo|karobojn]], [[Silko|silkon]], [[Maizo|maizon]], [[Tritiko|tritikon]] kaj [[Legomo|legomojn]]. Nuntempe, la regiono fariĝis grava por [[Vinkultivado|vinproduktado]] kaj ricevis propran kvaliton. Hodiaŭ, krom la vinproduktado, la ekonomio ankaŭ baziĝas sur [[Pluva agrikulturo|sekaj kultivaĵo]]<nowiki/>j kaj nova industrio. == Monumentoj kaj interesaj lokoj == [[Dosiero:Pregxejo de Cheste.jpg|eta|230ra|maldekstre|Fasado de la preĝejo de Sankta Luko Evangeliisto.]] * Paroĥa preĝejo de Sankta Luko Evangeliisto, konstruita en la 19-a jarcento. * Ermitejo Sankta Vicente Ferrer, konstruita en 1573, kun la statuo de la Virgulino de la Glora Soleco, patronino de la urbo. * Sinjorecaj palacoj, de fino de la 19-a jarcento, situantaj en la centro de la urbo. * Municipa Bazaro. Konstruaĵo de 1928. * Kurejo Ricardo Tormo: por ĉampionecoj de [[motorcikla sporto]]. * ''Centro Educativo de Cheste'', tradicie konata kiel ''Universidad Laboral de Cheste''. unu el la plej grandaj edukaj kompleksoj de Eŭropo, kun diversaj avangardaj konstruaĵoj de fino de la 1960-aj jaroj * Agrikultura Sindikato. Ekde 1981, ĝi havas trinkejon.   == Bildoj == <gallery> Cheste xxiv agosto mmxiii 12.JPG|Urbodomo. San Lucas de Cheste 02.JPG|Paroka preĝejo de Sankta Luko Evangeliisto. Cheste xxiv agosto mmxiii 11.JPG|Agrara Sindikatejo kaj Rurala Ŝparkaso. Cheste xxiv agosto mmxiii 19.JPG|Restaĵoj de malnova faruna muelejo. Cheste xxiv agosto mmxiii 17.JPG|Placo de la preĝejo. Circuit de la Comunitat Valenciana Ricardo Tormo 2011 004.jpg|Circuito Ricardo Tormo. Muta drakofontano.jpg|Skulptaĵo kaj fontano drakoforma en la Eduka Komplekso. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Cheste (stacidomo)]] * [[Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj en Hispanio]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.cheste.es/}} ({{es}}) * «[https://www.cheste.es/noticia/ayuntamiento-cheste-homenajea-esperantistas-recepcion-oficial-del-82o-congreso-espanol-esperanto El Ayuntamiento de Cheste homenajea a los y las esperantistas en la recepción oficial del 82º Congreso español de Esperanto | Ayuntamiento de Cheste]» (hispane), 09-09-2024. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Cheste| ]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Valencio]] f725mvgkb1l6olcckhzyttfqglpz517 0 874721 9455040 9312524 2026-08-16T18:52:40Z ~2026-44755-20 261950 Aldonis ligilojn 9455040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Sean John Combs''' ([[Harlem]], [[Manhatano]], [[Novjorko]]; 4a de novembro [[1969]]), konata en la artaj etosoj kiel '''Diddy''' ('''Puff Daddy''' aŭ '''Sean Combs''') estas usona [[repo|repisto]], [[kantisto]], kantokomponisto, diskoproduktoro, aktoro kaj [[impresario]], ricevinto de kvar premioj [[Grammy]].​ Li estis administristo kaj amiko de [[Biggie Smalls]] (Notorious B.I.G.) kaj de Wavy Squad. Same li estas konata pro sia malamikeco al la repisto [[Tupac Shakur]] kaj al la produktoro Suge Knight. Li estis akuzita de pluraj kazoj de seksa agreo, aparte fare de sia eksa koramikino Cassie Ventura. Sean „Diddy“ Combs: ampleksa biografio kaj vivo Enkonduko Sean John Combs, konata per la artistaj nomoj Puff Daddy, P. Diddy, Diddy kaj Love, estas usona muzikisto, muzikproduktisto, entreprenisto kaj eksa muzikeldoneja administranto. Dum pli ol tri jardekoj li estis unu el la plej influaj figuroj de la usona hiphop-industrio. Lia kariero enhavis muzikon, modon, televidon, alkoholaĵajn markojn, amaskomunikilojn kaj aliajn entreprenojn. Sed lia vivo havas ankaŭ tre malhelan flankon. Dum la 2020-aj jaroj aperis seriozaj akuzoj pri seksa perforto kaj ekspluatado. En 2024 li estis federale akuzita en Usono pri mafiisma komploto, seksa kontrabandado kaj transportado por prostituado. En 2025 ĵurio ne kondamnis lin pri la plej gravaj akuzoj pri mafiisma komploto kaj seksa kontrabandado, sed trovis lin kulpa pri du punktoj rilataj al transportado de homoj por prostituado. En oktobro 2025 li ricevis 50-monatan malliberigon. Por kompreni Combs-on, necesas do rigardi samtempe lian nekutime sukcesan muzikan karieron kaj la gravajn krimajn aferojn kiuj poste dominitus lian publikan vivon. 1. Infanaĝo kaj familia deveno Sean John Combs naskiĝis la 4-an de novembro 1969 en Novjorko, Usono. Li kreskis en Harlem kaj Mount Vernon, en Novjorka ŝtato. Lia infanaĝo estis forte influita de la medio de Novjorko, kie hiphopo kaj aliaj formoj de nigra urba kulturo rapide evoluis dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj. Lia patro, Melvin Earl Combs, estis ligita al la krima medio kaj mortis kiam Sean estis ankoraŭ juna. Tiu familia perdo grave influis lian vivon. Jam kiel junulo Combs montris fortan ambicion. Li interesiĝis ne nur pri muziko, sed ankaŭ pri organizado, reklamado kaj komerco. 2. Universitato kaj la komenco de lia kariero Combs studis ĉe Howard University en Vaŝingtono, kvankam li ne kompletigis sian universitatan diplomon. Dum tiu periodo li jam montris sian talenton por organizado de eventoj. Li laboris pri festoj kaj koncertoj kaj iom post iom konstruis reputacion kiel homo kiu sciis altiri homojn kaj krei intereson. Poste li revenis al Novjorko kaj ricevis laboron kiel staĝanto ĉe Uptown Records. Tiu laboro fariĝis la vera komenco de lia profesia kariero en la muzikindustrio. Li rapide progresis kaj laboris pri artistoj kiel Mary J. Blige kaj Jodeci. Unu el liaj fortoj estis lia kapablo kombini muzikon kun komerca strategio. La Recording Academy priskribas lian komencan vojon ĉe Uptown Records kiel la bazon por lia posta kreado de Bad Boy Records. 3. La naskiĝo de Bad Boy Records En 1993–1994, Combs fondis sian propran muzikeldonejon, Bad Boy Records. Tio estis unu el la plej gravaj decidoj de lia vivo. La usona hiphop-sceno tiam estis dominata de pluraj grandaj konkurantaj centroj. La Okcidenta Marbordo havis sian propran sonon, dum Novjorko kaj la Orienta Marbordo serĉis novan generacion de artistoj. Combs volis konstrui ne simple muzikeldonejon, sed tutan markon. Bad Boy rapide fariĝis unu el la plej gravaj nomoj en 1990-aj jaroj hiphopo kaj R&B. La etikedo helpis lanĉi aŭ popularigi artistojn kiel: The Notorious B.I.G. Faith Evans 112 Total Craig Mack Mase The LOX Danity Kane, pli poste. La Recording Academy notas, ke Combs evoluigis Bad Boy el sia frua kariero en la industrio kaj poste transformis ĝin en multe pli vastan entreprenan imperion. 4. The Notorious B.I.G. kaj la granda sukceso Unu el la plej gravaj rilatoj en la vivo de Combs estis tiu kun Christopher Wallace, pli konata kiel The Notorious B.I.G. aŭ Biggie Smalls. Combs vidis enorman potencialon en la juna repisto el Broklino kaj subtenis lian karieron. Biggie fariĝis la plej granda stelo de Bad Boy. La albumo Ready to Die, publikigita en 1994, helpis transformi lin en unu el la plej gravaj repistoj de la epoko. Combs ludis gravan rolon kiel produktanto kaj muzikeldoneja estro. La rilato inter Biggie kaj Combs fariĝis unu el la plej konataj partnerecoj en hiphop-historio. Sed ĝi finiĝis tragike. La 9-an de marto 1997, Biggie estis mortpafita en Los-Anĝeleso. Li estis nur 24-jara. Lia morto profunde trafis Combs-on. La postmorta albumo Life After Death fariĝis grandega sukceso. Laŭ la Recording Academy, Biggie estis unu el la ĉefaj figuroj kiuj helpis levi la profilon de la novjorka hiphop-sceno en la 1990-aj jaroj sub la Bad Boy-ombrelo. 5. „I'll Be Missing You“ Post la morto de Biggie, Combs registris „I'll Be Missing You“ kun Faith Evans kaj 112. La kanto fariĝis internacia furoraĵo kaj estis dediĉita al la memoro de Biggie. Ĝi ankaŭ montris alian flankon de Combs: li ne estis nur muzikeldoneja administranto. Li mem povis fariĝi publika muzikstelulo. En 1998, ĉe la 40-a Grammy Awards, Combs ricevis Grammy-premion por Best Rap Performance by a Duo or Group pro „I'll Be Missing You“, dum lia albumo No Way Out ricevis la premion por Best Rap Album. 6. La albumo No Way Out En 1997 Combs publikigis sian debutan albumon No Way Out, tiam sub la nomo Puff Daddy. La albumo estis enorma komerca sukceso. Ĝi miksis: hiphopon, R&B, soul-sampadojn, popajn elementojn, kaj emociajn kantojn pri perdo kaj sukceso. La albumo establis Combs-on kiel memstaran artiston, ne nur kiel produktanton. Lia bildo ankaŭ fariĝis parto de la produkto: luksaj vestoj, multekostaj aŭtoj, nokta vivo, famuloj kaj la estetiko de riĉa hiphop-entreprenisto. 7. La „Bad Boy“ filozofio La sukceso de Combs ne venis nur de muzikaj kapabloj. Lia granda talento estis markkonstruado. Li komprenis ke muzikisto povas esti pli ol kantisto aŭ repisto. La artisto povis esti: muzikisto + moda marko + televida persono + entreprenisto + famulo. Tiu modelo poste fariĝis tre ofta en populara kulturo. Combs mem fariĝis marko. Li uzis plurajn nomojn dum sia vivo: Puff Daddy Puffy P. Diddy Diddy Love. La konstantaj ŝanĝoj de nomo ankaŭ fariĝis parto de lia publika identeco. 8. Modo kaj Sean John En la malfruaj 1990-aj jaroj Combs eniris la modindustrion. Li fondis la vestan markon Sean John. La celo estis krei luksan sed urban modon ligitan al hiphop-kulturo. La marko fariĝis tre sukcesa kaj ricevis gravan rekonon en la moda industrio. Tio montris, ke Combs ne plu estis simple muzikisto. Li fariĝis komerca magnato. 9. Televido kaj Making the Band Combs ankaŭ eniris televidon. En 2002 MTV lanĉis Making the Band kun Combs kiel centra figuro. La programo montris la procezon de elektado kaj trejnado de muzikistoj. La spektaklo poste helpis lanĉi grupojn kiel Danity Kane. Laŭ la Recording Academy, Making the Band fariĝis grava parto de Combs-a televida kariero kaj estis poste planita por reveno al MTV. La spektaklo ankaŭ montris lian tre postuleman administran personecon. Li ofte prezentis sin kiel homo kiu postulas maksimuman laboron de artistoj. 10. La kresko de lia komerca imperio Dum la 2000-aj jaroj Combs diversigis siajn entreprenojn. Liaj agadoj inkludis: muzikon, muzikproduktadon, vestojn, televidon, reklamojn, alkoholaĵajn markojn, amaskomunikilojn, eventojn, kaj aliajn investojn. La Recording Academy priskribis lian imperion kiel vastan komercan sistemon, kiu iris de registrado, publikigo kaj reklamado de muziko ĝis vivstilaj markoj kaj amaskomunikiloj. Tio estis la periodo kiam Combs fariĝis unu el la plej konataj hiphopaj entreprenistoj en Usono. 11. REVOLT En la 2010-aj jaroj Combs lanĉis REVOLT, amaskomunikilan platformon orientitan al muziko kaj kulturo. La projekto montris lian intencon konstrui ion pli grandan ol muzikeldonejo. Li volis havi propran kanalon kaj platformon per kiu li povus influi la konversacion pri muziko, junularo kaj popola kulturo. 12. Filantropio kaj politika aktivismo Combs ankaŭ okupiĝis pri sociaj kaj politikaj aferoj. Li subtenis edukajn iniciatojn kaj estis ligita al Capital Preparatory Harlem Charter School. Li ankaŭ partoprenis en politikaj kampanjoj kaj publike parolis pri politika partopreno de afro-amerikanoj kaj junuloj. Tio estis alia parto de lia publika identeco: ne nur muzikisto aŭ entreprenisto, sed ankaŭ publika figuro kiu provis influi socion. 13. La persona vivo La persona vivo de Combs estis dum jardekoj konstanta temo de amaskomunikila atento. Li havis rilatojn kun pluraj konataj virinoj, interalie kun kantistino Jennifer Lopez dum la malfruaj 1990-aj jaroj. Li ankaŭ havis longan kaj komplikan rilaton kun Kim Porter, kun kiu li havis plurajn infanojn. Porter mortis en 2018. Ŝia morto estis grava persona tragedio por Combs kaj lia familio. Combs estas patro de pluraj infanoj kaj dum multaj jaroj prezentis familion kiel gravan parton de sia vivo. 14. La publika bildo antaŭ la skandaloj Ĝis la fruaj 2020-aj jaroj Combs estis ĝenerale prezentata en la amaskomunikiloj kiel unu el la plej sukcesaj hiphopaj entreprenistoj. Lia historio ŝajnis reprezenti la usonan ideon pri memfarita sukceso: juna viro el Novjorko → staĝanto → muzikeldoneja administranto → fondinto de Bad Boy → Grammy-gajninto → multimiliona entreprenisto. La Recording Academy eĉ elektis lin kiel 2020 Grammy Salute to Industry Icons-honoraton pro lia longa influo sur la muzikindustrio. Sed samtempe ekzistis akuzoj kaj disputoj pri lia konduto, kelkaj el kiuj poste fariĝis multe pli gravaj. 15. La akuzoj de la 2020-aj jaroj En novembro 2023 Cassie Ventura, eksa partnerino de Combs, prezentis civilan proceson kontraŭ li, akuzante lin pri jaroj da seksa kaj fizika misuzo. La proceso estis rapide solvita. Post tio aperis aliaj civilaj procesoj kaj akuzoj kontraŭ Combs. La situacio rapide kreskis de serio de civilaj procesoj al federacia kriminala enketo. En 2024 federaciaj agentoj faris serĉojn ĉe pluraj posedaĵoj ligitaj al Combs. 16. La federacia akuzo de 2024 En septembro 2024 la usonaj prokuroroj oficiale akuzis Combs-on pri pluraj gravaj krimoj. La akuzoj inkludis: mafiisman komploton, seksan kontrabandadon, transportadon de individuoj por prostituado. Laŭ la prokuroroj, Combs dum jaroj uzis sian komercan kaj personan influon por kontroli kaj ekspluati virinojn. La akuzoj estis tre seriozaj, sed gravas distingi inter akuzo kaj juĝe pruvita kulpo. La federacia proceso poste produktis miksitan rezulton. 17. La federacia proceso La proceso en Novjorko fariĝis unu el la plej spektataj famulaj kriminalaj procesoj de la jardeko. La akuzo prezentis Combs-on kiel homon kiu uzis sian potencon, monon kaj influon por kontroli aliajn homojn. La defendo argumentis kontraŭ la plej gravaj akuzoj kaj provis prezenti la rilatojn kaj eventojn en alia maniero. La kazo enhavis atestojn, mesaĝojn, videojn kaj aliajn pruvojn. Ĝi ankaŭ malfermis al la publiko multajn detalojn pri la privata vivo de unu el la plej potencaj figuroj de hiphopo. 18. La verdikto de 2025 La rezulto estis pli kompleksa ol simpla „kulpa“ aŭ „senkulpa“. La 2-an de julio 2025, ĵurio trovis Combs-on kulpa pri du akuzoj pri transportado de individuoj por prostituado. Sed la ĵurio ne trovis lin kulpa pri la akuzoj pri: mafiisma komploto, seksa kontrabandado de Cassie Ventura, alia seksa kontrabandada akuzo. Tio estas grava distingo, ĉar la plej gravaj federaciaj akuzoj kontraŭ li ne finiĝis per kondamno. 19. La puno La 3-an de oktobro 2025, Combs estis kondamnita al 50 monatoj da malliberigo pro la du kondamnoj rilataj al transportado por prostituado. La verdikto markis unu el la plej dramaj turnopunktoj en lia vivo. Homo kiu dum jardekoj estis simbolo de riĉeco, famo kaj potenco en la muzika industrio nun estis federacie kondamnita al malliberejo. 20. La du flankoj de lia historia heredaĵo La historio de Sean Combs estas malfacile reduktebla al unu sola etikedo. La muzika flanko estas sendube grava. Li helpis konstrui Bad Boy Records, kontribuis al la sukceso de kelkaj el la plej gravaj artistoj de la 1990-aj jaroj kaj helpis popularigi modelon en kiu hiphop-artisto fariĝas ankaŭ entreprenisto kaj marko. Sed la kriminala flanko ankaŭ fariĝis parto de lia historia heredaĵo. La federalaj procesoj, la kondamnoj kaj la multaj akuzoj profunde ŝanĝis la manieron laŭ kiu lia kariero estas rigardata. 21. Kial Diddy estis tiel influa? Combs estis aparte grava pro tio, ke li komprenis la ekonomian potencialon de hiphopo. Li ne vidis hiphopon nur kiel muzikĝenron. Li vidis ĝin kiel: muzikon + modon + televidon + reklamadon + entreprenadon + famulan kulturon. Multaj poste sukcesaj artistoj sekvis tiun modelon. Jay-Z, Dr. Dre, Kanye West kaj aliaj fariĝis grandaj entreprenistoj parte laŭ pli vasta tendenco en kiu muzikistoj konstruas proprajn komercajn imperiojn. Combs estis unu el la fruaj kaj plej videblaj ekzemploj de tiu fenomeno. == Diskaro == === Studialbumoj === '''kiel Puff Daddy''' * ''Puffy Is Bad Boy'' (1992) * ''Is We Procced'' (1995) * ''No Way Out'' (1997) * ''Forever'' (1999) * MMM (2015) * No Way Out 2 (2016) '''kiel P. Diddy''' * ''Thank You'' (2000) * ''The Saga Continues...'' (2001) * ''We Invented The Remix Vol. 1'' (kun The Bad Boy Family) (2002) '''kiel Diddy''' * ''Press Play'' (2006) * ''We Invented The Remix Vol. 2'' (2007) * ''kun Diddy-Dirty Money''' * ''Last Train to París'' (2010) * ''The Love Album: Off the Grid'' (2023) == Filmoj == * 2001 Monster's Ball * 2009 Notorious * 2010 Get Him to the Greek ==External links== {{Commons category}} * {{Official website|https://www.combsglobal.com/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj repkantistoj]] 3ax4djjyuv85njadfwf1j9rrc30vn3y 9455041 9455040 2026-08-16T18:53:14Z Quinlan83 184146 Forigis redaktojn de [[Special:Contributions/~2026-44755-20|~2026-44755-20]] ([[User talk:~2026-44755-20|diskuto]]); restarigis al la lasta versio de [[User:Gabriele.romano|Gabriele.romano]] 9312524 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Sean John Combs''' ([[Harlem]], [[Manhatano]], [[Novjorko]]; 4a de novembro [[1969]]), konata en la artaj etosoj kiel '''Diddy''' ('''Puff Daddy''' aŭ '''Sean Combs''') estas usona [[repo|repisto]], [[kantisto]], kantokomponisto, diskoproduktoro, aktoro kaj [[impresario]], ricevinto de kvar premioj [[Grammy]].​ Li estis administristo kaj amiko de [[Biggie Smalls]] (Notorious B.I.G.) kaj de Wavy Squad. Same li estas konata pro sia malamikeco al la repisto [[Tupac Shakur]] kaj al la produktoro Suge Knight. Li estis akuzita de pluraj kazoj de seksa agreo, aparte fare de sia eksa koramikino Cassie Ventura. == Diskaro == === Studialbumoj === '''kiel Puff Daddy''' * ''Puffy Is Bad Boy'' (1992) * ''Is We Procced'' (1995) * ''No Way Out'' (1997) * ''Forever'' (1999) * MMM (2015) * No Way Out 2 (2016) '''kiel P. Diddy''' * ''Thank You'' (2000) * ''The Saga Continues...'' (2001) * ''We Invented The Remix Vol. 1'' (kun The Bad Boy Family) (2002) '''kiel Diddy''' * ''Press Play'' (2006) * ''We Invented The Remix Vol. 2'' (2007) * ''kun Diddy-Dirty Money''' * ''Last Train to París'' (2010) * ''The Love Album: Off the Grid'' (2023) == Filmoj == * 2001 Monster's Ball * 2009 Notorious * 2010 Get Him to the Greek ==External links== {{Commons category}} * {{Official website|https://www.combsglobal.com/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj repkantistoj]] 441qsfeks096fxwrhn1lsckz0eri5d3 1 875135 9455394 8785971 2026-08-17T11:37:23Z ThomasPusch 1869 9455394 wikitext text/x-wiki == tajperaro == "Laraŝo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo '''donisĝin''' al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 03:59, 24 jun. 2024 (UTC) :Oni jam tute ĝuste divenis - estis miniatura tajperaro, devas esti "donis ĝin" en du vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 17 aŭg. 2026 (UTC) == Esperantlingva urbonomo == Efektive, ĝis nun ne estas ekstervikipedia referenco pri la esperantlingva urbonomo "Laraŝo", sed ĉar en franca prononco tutcerte temas pri vorto "Laraŝ'", la esperantigo "Laraŝo" sendube estas pli bona formo ol la tute fuŝa alternativo "Laraĉo". Kio iritas min, estas ke en la e-lingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 inter la urboj [[Tanĝero]] norde kaj [[Rabato]] sude nur indikiĝas unu havenurbo, kiu tie nomiĝas "Ariŝo" kaj estas pli-malpli tie kie la urbo Laraŝo/Larache situas nun. Mi ne trovis iun nacilingvan urbonomon kiu iel similus al "Ariŝo"/Ariche, kaj supozas ke estas simple iu miskompreno el la jaro 1971 pri la urbonomo. Tamen en 2026 la formo "Laraŝo" eĉ se sen ekstervikipedia referenco estas pli komprenebla ol tute kripta formo "Ariŝo"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 17 aŭg. 2026 (UTC) ekrl62y7bbwvgz0815u6gn6ha88j90h 9455395 9455394 2026-08-17T11:39:37Z ThomasPusch 1869 9455395 wikitext text/x-wiki == tajperaro == "Laraŝo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo '''donisĝin''' al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 03:59, 24 jun. 2024 (UTC) :Oni jam tute ĝuste divenis - estis miniatura tajperaro, devas esti "donis ĝin" en du vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 17 aŭg. 2026 (UTC) == Esperantlingva urbonomo == Efektive, ĝis nun ne estas ekstervikipedia referenco pri la esperantlingva urbonomo "Laraŝo", sed ĉar en franca prononco tutcerte temas pri vorto "Laraŝ'", la esperantigo "Laraŝo" sendube estas pli bona formo ol la tute fuŝa alternativo "Laraĉo". Kio iritas min, estas ke en la e-lingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 inter la urboj [[Tanĝero]] norde kaj [[Rabato]] sude nur indikiĝas unu havenurbo, kiu tie nomiĝas "Ariŝo" kaj estas pli-malpli tie kie la urbo Laraŝo/Larache situas nun. Mi ne trovis iun nacilingvan urbonomon kiu iel similus al "Ariŝo"/Ariche, kaj supozas ke estas simple iu miskompreno el la jaro 1971 pri la urbonomo. Tamen en 2026 la formo "Laraŝo" eĉ se sen ekstervikipedia referenco estas pli komprenebla ol tute kripta formo "Ariŝo"... Se estus simpla urbonomo, mi insistus pri nacilingva formo, ne esperanta, sed ĉar estas samnoma "provinco Laraŝo", eĉ se ankoraŭ sen e-lingva teksto, sed iam ĝi venos, esperantlingva provinco- kaj urbonomo jes utilas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 17 aŭg. 2026 (UTC) rbh0y1bs93myaxmhdawxd71asg0tab1 9455396 9455395 2026-08-17T11:43:28Z ThomasPusch 1869 9455396 wikitext text/x-wiki == tajperaro == "Laraŝo estis fondata en la [[8-a jarcento]], pli precize en 828 kiam la princo Idrisi Mohamedo '''donisĝin''' al sia frato Jahia ibn Idris, kiam araboj instalitaj en Lixus etendis siajn kampadejojn trans la rivero Lukus. ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 03:59, 24 jun. 2024 (UTC) :Oni jam tute ĝuste divenis - estis miniatura tajperaro, devas esti "donis ĝin" en du vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 17 aŭg. 2026 (UTC) == Esperantlingva urbonomo == Efektive, ĝis nun ne estas ekstervikipedia referenco pri la esperantlingva urbonomo "Laraŝo", sed ĉar en franca prononco tutcerte temas pri vorto "Laraŝ'", la esperantigo "Laraŝo" sendube estas pli bona formo ol la tute fuŝa alternativo "Laraĉo". Kio iritas min, estas ke en la e-lingva [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 inter la urboj [[Tanĝero]] norde kaj [[Rabato]] sude nur indikiĝas unu havenurbo, kiu tie nomiĝas "Ariŝo" kaj estas pli-malpli tie kie la urbo Laraŝo/Larache situas nun. Mi ne trovis iun nacilingvan urbonomon kiu iel similus al "Ariŝo"/Ariche, kaj supozas ke estas simple iu miskompreno el la jaro 1971 pri la urbonomo. Tamen en 2026 la formo "Laraŝo" eĉ se sen ekstervikipedia referenco estas pli komprenebla ol la malpli bone deĉifrebla formo "Ariŝo" (= arabe العرائش, Al-´Araish). Sed konsiderante ke en la araba lando Maroko baze nur la arabaj formoj gravas, ne koloniismaj eksaj francaj, oni ankaŭ povas konsideri iam preni la proponon de la e-lingva [[Poŝatlaso de la mondo]] "Ariŝo"... Se estus simpla urbonomo, mi insistus pri nacilingva formo, ne esperanta, sed ĉar estas samnoma "provinco Laraŝo", eĉ se ankoraŭ sen e-lingva teksto, sed iam ĝi venos, esperantlingva provinco- kaj urbonomo jes utilas... Sed se [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 17 aŭg. 2026 (UTC) mmiobxwyaa4z70c1pmfqwc3sun4c6ki 0 876448 9454990 9300578 2026-08-16T17:10:02Z ThomasPusch 1869 aktualigo 9454990 wikitext text/x-wiki {{informkesto futbalteamo | nomo = Real Sociedad | dosiero = Reale Arena Interior.png | bilda grandeco = 140 | plena nomo = {{nowrap|Real Sociedad de Fútbol, S. A. D.}} | kromnomo = ''txuri-urdin'' <br /> (''La Blublankuloj'') | fondita = 1909 | stadiono = Reale Arena <br /> [[Donostio]], {{Hispanio}} | kapacito = 39.313 | prezidanto = Jokin Aperribay | trejnisto = Imanol Alguacil | ligo = [[La Liga]] | sezono = 2025-2026 | pozicio = 10-a pozicio | modelo de maldekstra brako1=_realmadridcf2324h | modelo de korpo1=_realmadridcf2324h | modelo de dekstra brako1=_realmadridcf2324h | modelo de ŝorto1=_realmadridcf2324h | modelo de ŝtrumpoj1=_realmadridcf2324h | maldekstra brako1=ffffff | korpo1=ffffff | dekstra brako1=ffffff | ŝorto1=ffffff | ŝtrumpoj1=ffffff | modelo de maldekstra brako2=_realmadridcf2324a | modelo de korpo2=_realmadridcf2324a | modelo de dekstra brako2=_realmadridcf2324a | modelo de ŝorto2=_realmadridcf2324a | modelo de ŝtrumpoj2=_realmadridcf2324a | maldekstra brako2=021748 | korpo2=021748 | dekstra brako2=021748 | ŝorto2=021748 | ŝtrumpoj2=021748 }} La '''Real Sociedad de Fútbol''', pli ofte konata kiel '''Real Sociedad''' aŭ simple populare ''la Real'', estas hispana [[futbalklubo]] kun sidejo en [[Donostio]], [[Gipuzko]]. Ĝi estis fondita la 7an de septembro [[1909]], sed ties originoj devenas de la jaro [[1904]], kiel la tiama donostia socio ''Recreation Club'', kies kelkaj integrantoj formis en 1907 la teamon ''San Sebastián Foot-Ball Club'' kiu poste rezultos en la fondo de la nuna klubo laŭ la nomo ''Sociedad de Foot-Ball de San Sebastián''.<ref> La Futbolteca (eld.). [http://lafutbolteca.com/real-sociedad-de-futbol-s-a-d/ «Historia del club».] Konsultita la 18an de oktobro 2021. </ref> Identigita per blank-bluaj koloroj el kiuj ĝi ricevas la eŭsklingvan kromnomon ''txuri-urdin'', estas unu de naŭ kluboj kiuj iĝis ĉampionoj de la Nacia Ĉampioneco de Ligo de Unua Divizio, fakte dufoje sinsekve en la sezonoj 1980-81 kaj 1981-82, krom aliaj tri fojoj en kiuj ĝi estis la duaranga.​ Ĝi estis la teamo kiu plejmulte estis nevenkita, nome dum 38 ludoj, ĝis en 2018 oni superis tiun rekordon,<ref> Diario Vasco (eld.). [https://www.diariovasco.com/real-sociedad/barcelona-supera-record-20180414181602-nt.html «El Barcelona supera el récord de la Real Sociedad 38 años después».] Konsultita la 18an de oktobro 2021. </ref> kaj ĝi okupas la okan rangon en la ĝenerala historia klasigo. [[Dosiero:Krasnodar-Real_Sosiedad_(20).jpg|thumb|maldekstre|Real Sociedad en 2015.]] En la dua plej grava landa konkurenco, nome la [[Copa del Rey]], la teamo atingis tri venkojn, el kiuj la unua kiel ''Club Ciclista de San Sebastián'' en 1909, la dua en 1987 kaj la tria en 2020, estinte finalista en kvin pliaj fojoj. Ĝi partoprenis ankaŭ en diversaj vesioj de la kontinentaj eŭropaj konkurencoj. Reale Arena estas la stadiono, iam nomita Anoeta, kun kapacito por preskaŭ 40 000 spektantoj, kaj la klubo enhavas pli ol 37 000 abonantoj kaj estas, laŭ esploroj de la ''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (CIS), la sepa klubo kun plej granda nombro de simpatiantoj en Hispanio.<ref> CIS (eld.). [http://datos.cis.es/pdf/Es3029mar_A.pdf «Barómetro de junio de 2014 - Simpatía por los clubes españoles de fútbol».] p. 18. Konsultita la 18an de oktobro 2021. </ref> La klubo eltenas tradician rivalecon kontraŭ la [[Athletic Bilbao]], kun kiu oni disputas la nomitan «eŭskan derbion»,<ref> FIFA (eld.). [https://web.archive.org/web/20150801061020/http://es.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=1343117/index.html «El regreso del duelo vasco».] Arkivita el originalo la 1an de aŭgusto 2015. Konsultita la 27an de julio 2021. </ref> kaj [[FIFA]] konsideras ĝin unu de la «klasikaj kluboj» de la lando.<ref> FIFA (eld.). [https://web.archive.org/web/20130619003946/http://es.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31069/index.html «Real Sociedad, señorío vasco».] Arkivita el originalo la 19an de junio 2013. Konsultita la 27an de julio 2021. </ref> Ĝi estas krome la sesa klubo kiu plej grandan nombron de internaciaj ludantoj havigis al la [[Hispana nacia teamo de futbalo]].<ref>[http://www.furiaroja.com/internacionales/clubes/internacionales-real-sociedad.html «https://www.realsociedad.eus/».]</ref>​ == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{eu}}, {{es}}, {{fr}}, {{en}}, {{zh}}, {{ja}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Sporto en Hispanio]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1909]] tt04ap5odce0ms2g5rgm7r7hul10kpx 9454991 9454990 2026-08-16T17:10:27Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9454991 wikitext text/x-wiki {{informkesto futbalteamo | nomo = Real Sociedad | dosiero = Reale Arena Interior.png | bilda grandeco = 140 | plena nomo = {{nowrap|Real Sociedad de Fútbol, S. A. D.}} | kromnomo = ''txuri-urdin'' <br /> (''La Blublankuloj'') | fondita = 1909 | stadiono = Reale Arena <br /> [[Donostio]], {{Hispanio}} | kapacito = 39.313 | prezidanto = Jokin Aperribay | trejnisto = Imanol Alguacil | ligo = [[La Liga]] | sezono = 2025-2026 | pozicio = 10-a pozicio | modelo de maldekstra brako1=_realmadridcf2324h | modelo de korpo1=_realmadridcf2324h | modelo de dekstra brako1=_realmadridcf2324h | modelo de ŝorto1=_realmadridcf2324h | modelo de ŝtrumpoj1=_realmadridcf2324h | maldekstra brako1=ffffff | korpo1=ffffff | dekstra brako1=ffffff | ŝorto1=ffffff | ŝtrumpoj1=ffffff | modelo de maldekstra brako2=_realmadridcf2324a | modelo de korpo2=_realmadridcf2324a | modelo de dekstra brako2=_realmadridcf2324a | modelo de ŝorto2=_realmadridcf2324a | modelo de ŝtrumpoj2=_realmadridcf2324a | maldekstra brako2=021748 | korpo2=021748 | dekstra brako2=021748 | ŝorto2=021748 | ŝtrumpoj2=021748 }} La '''Real Sociedad de Fútbol''', pli ofte konata kiel '''Real Sociedad''' aŭ simple populare ''la Real'', estas hispana [[futbalklubo]] kun sidejo en [[Donostio]], [[Gipuzko]]. Ĝi estis fondita la 7an de septembro [[1909]], sed ties originoj devenas de la jaro [[1904]], kiel la tiama donostia socio ''Recreation Club'', kies kelkaj integrantoj formis en 1907 la teamon ''San Sebastián Foot-Ball Club'' kiu poste rezultos en la fondo de la nuna klubo laŭ la nomo ''Sociedad de Foot-Ball de San Sebastián''.<ref> La Futbolteca (eld.). [http://lafutbolteca.com/real-sociedad-de-futbol-s-a-d/ «Historia del club».] Konsultita la 18an de oktobro 2021. </ref> Identigita per blank-bluaj koloroj el kiuj ĝi ricevas la eŭsklingvan kromnomon ''txuri-urdin'', estas unu de naŭ kluboj kiuj iĝis ĉampionoj de la Nacia Ĉampioneco de Ligo de Unua Divizio, fakte dufoje sinsekve en la sezonoj 1980-81 kaj 1981-82, krom aliaj tri fojoj en kiuj ĝi estis la duaranga.​ Ĝi estis la teamo kiu plejmulte estis nevenkita, nome dum 38 ludoj, ĝis en 2018 oni superis tiun rekordon,<ref> Diario Vasco (eld.). [https://www.diariovasco.com/real-sociedad/barcelona-supera-record-20180414181602-nt.html «El Barcelona supera el récord de la Real Sociedad 38 años después».] Konsultita la 18an de oktobro 2021. </ref> kaj ĝi okupas la okan rangon en la ĝenerala historia klasigo. [[Dosiero:Krasnodar-Real_Sosiedad_(20).jpg|thumb|maldekstre|Real Sociedad en 2015.]] En la dua plej grava landa konkurenco, nome la [[Copa del Rey]], la teamo atingis tri venkojn, el kiuj la unua kiel ''Club Ciclista de San Sebastián'' en 1909, la dua en 1987 kaj la tria en 2020, estinte finalista en kvin pliaj fojoj. Ĝi partoprenis ankaŭ en diversaj vesioj de la kontinentaj eŭropaj konkurencoj. Reale Arena estas la stadiono, iam nomita Anoeta, kun kapacito por preskaŭ 40 000 spektantoj, kaj la klubo enhavas pli ol 37 000 abonantoj kaj estas, laŭ esploroj de la ''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (CIS), la sepa klubo kun plej granda nombro de simpatiantoj en Hispanio.<ref> CIS (eld.). [http://datos.cis.es/pdf/Es3029mar_A.pdf «Barómetro de junio de 2014 - Simpatía por los clubes españoles de fútbol».] p. 18. Konsultita la 18an de oktobro 2021. </ref> La klubo eltenas tradician rivalecon kontraŭ la [[Athletic Bilbao]], kun kiu oni disputas la nomitan «eŭskan derbion»,<ref> FIFA (eld.). [https://web.archive.org/web/20150801061020/http://es.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=1343117/index.html «El regreso del duelo vasco».] Arkivita el originalo la 1an de aŭgusto 2015. Konsultita la 27an de julio 2021. </ref> kaj [[FIFA]] konsideras ĝin unu de la «klasikaj kluboj» de la lando.<ref> FIFA (eld.). [https://web.archive.org/web/20130619003946/http://es.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31069/index.html «Real Sociedad, señorío vasco».] Arkivita el originalo la 19an de junio 2013. Konsultita la 27an de julio 2021. </ref> Ĝi estas krome la sesa klubo kiu plej grandan nombron de internaciaj ludantoj havigis al la [[Hispana nacia teamo de futbalo]].<ref>[http://www.furiaroja.com/internacionales/clubes/internacionales-real-sociedad.html «https://www.realsociedad.eus/».]</ref>​ == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{eu}}, {{es}}, {{fr}}, {{en}}, {{zh}}, {{ja}}) <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Sporto en Hispanio]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1909]] jrav4nrx8hoelbp7h1k02y8oag34nyk 9454993 9454991 2026-08-16T17:12:19Z ThomasPusch 1869 9454993 wikitext text/x-wiki {{informkesto futbalteamo | nomo = Real Sociedad | dosiero = Reale Arena Interior.png | bilda grandeco = 140 | plena nomo = {{nowrap|Real Sociedad de Fútbol, S. A. D.}} | kromnomo = ''txuri-urdin'' <br /> (''La Blublankuloj'') | fondita = 1909 | stadiono = Reale Arena <br /> [[Donostio]], {{Hispanio}} | kapacito = 39.313 | prezidanto = Jokin Aperribay | trejnisto = Imanol Alguacil | ligo = [[La Liga]] | sezono = 2025-2026 | pozicio = 10-a pozicio | modelo de maldekstra brako1=_realmadridcf2324h | modelo de korpo1=_realmadridcf2324h | modelo de dekstra brako1=_realmadridcf2324h | modelo de ŝorto1=_realmadridcf2324h | modelo de ŝtrumpoj1=_realmadridcf2324h | maldekstra brako1=ffffff | korpo1=ffffff | dekstra brako1=ffffff | ŝorto1=ffffff | ŝtrumpoj1=ffffff | modelo de maldekstra brako2=_realmadridcf2324a | modelo de korpo2=_realmadridcf2324a | modelo de dekstra brako2=_realmadridcf2324a | modelo de ŝorto2=_realmadridcf2324a | modelo de ŝtrumpoj2=_realmadridcf2324a | maldekstra brako2=021748 | korpo2=021748 | dekstra brako2=021748 | ŝorto2=021748 | ŝtrumpoj2=021748 }} La '''Real Sociedad de Fútbol''', pli ofte konata kiel '''Real Sociedad''' aŭ simple populare ''la Real'', estas hispana [[futbalklubo]] kun sidejo en [[Donostio]], [[Gipuzko]]. Ĝi estis fondita la 7an de septembro [[1909]], sed ties originoj devenas de la jaro [[1904]], kiel la tiama donostia socio ''Recreation Club'', kies kelkaj integrantoj formis en 1907 la teamon ''San Sebastián Foot-Ball Club'' kiu poste rezultos en la fondo de la nuna klubo laŭ la nomo ''Sociedad de Foot-Ball de San Sebastián''.<ref> La Futbolteca (eld.). [http://lafutbolteca.com/real-sociedad-de-futbol-s-a-d/ «Historia del club».] Konsultita la 18an de oktobro 2021. </ref> Identigita per blank-bluaj koloroj el kiuj ĝi ricevas la eŭsklingvan kromnomon ''txuri-urdin'', estas unu de naŭ kluboj kiuj iĝis ĉampionoj de la Nacia Ĉampioneco de Ligo de Unua Divizio, fakte dufoje sinsekve en la sezonoj 1980-81 kaj 1981-82, krom aliaj tri fojoj en kiuj ĝi estis la duaranga.​ Ĝi estis la teamo kiu plejmulte estis nevenkita, nome dum 38 ludoj, ĝis en 2018 oni superis tiun rekordon,<ref> Diario Vasco (eld.). [https://www.diariovasco.com/real-sociedad/barcelona-supera-record-20180414181602-nt.html «El Barcelona supera el récord de la Real Sociedad 38 años después».] Konsultita la 18an de oktobro 2021. </ref> kaj ĝi okupas la okan rangon en la ĝenerala historia klasigo. [[Dosiero:Krasnodar-Real_Sosiedad_(20).jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|la unua vira teamo de Real Sociedad en 2015}}]] En la dua plej grava landa konkurenco, nome la [[Copa del Rey]], la teamo atingis tri venkojn, el kiuj la unua kiel ''Club Ciclista de San Sebastián'' en 1909, la dua en 1987 kaj la tria en 2020, estinte finalista en kvin pliaj fojoj. Ĝi partoprenis ankaŭ en diversaj versioj de la kontinentaj eŭropaj konkurencoj. Reale Arena estas la stadiono, iam nomita Anoeta, kun kapacito por preskaŭ 40 000 spektantoj, kaj la klubo enhavas pli ol 37 000 abonantojn kaj estas, laŭ esploroj de la ''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (CIS), la sepa klubo kun plej granda nombro de simpatiantoj en Hispanio.<ref> CIS (eld.). [http://datos.cis.es/pdf/Es3029mar_A.pdf «Barómetro de junio de 2014 - Simpatía por los clubes españoles de fútbol».] paĝo 18. Konsultita la 18-an de oktobro 2021. </ref> La klubo eltenas tradician rivalecon kontraŭ la [[Athletic Bilbao]], kun kiu oni disputas la nomitan «eŭskan derbion»,<ref> FIFA (eld.). [https://web.archive.org/web/20150801061020/http://es.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=1343117/index.html «El regreso del duelo vasco».] Arkivita el originalo la 1an de aŭgusto 2015. Konsultita la 27an de julio 2021. </ref> kaj [[FIFA]] konsideras ĝin unu de la «klasikaj kluboj» de la lando.<ref> FIFA (eld.). [https://web.archive.org/web/20130619003946/http://es.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31069/index.html «Real Sociedad, señorío vasco».] Arkivita el originalo la 19an de junio 2013. Konsultita la 27an de julio 2021. </ref> Ĝi estas krome la sesa klubo kiu plej grandan nombron de internaciaj ludantoj havigis al la [[Hispana nacia teamo de futbalo]].<ref>[http://www.furiaroja.com/internacionales/clubes/internacionales-real-sociedad.html «https://www.realsociedad.eus/».]</ref>​ == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{eu}}, {{es}}, {{fr}}, {{en}}, {{zh}}, {{ja}}) <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Sporto en Hispanio]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1909]] spybetlizh0b0q5irfxwgskanhqr018 0 880395 9455215 9319982 2026-08-17T06:38:16Z Interlingvisto 261976 9455215 wikitext text/x-wiki '''La literaturo de Lingua Franca Nova''' estas la literaturo skribita en [[Nova Lingvafrankao|Elefeno]]. Ekde sia kreiĝo, ĉi tiu lingvo havas literaturon kun tekstoj originalaj kaj tradukitaj. == Historio == La unua teksto tradukita en Elefenon estis ''Hills Like White Elephants'' (en Elefeno: ''Colinas como elefantes blanca''), verkita de [[Ernest Hemingway]], kaj tradukita de Daniel Alegrett en 1999. Nur en 2008 aperis aliaj literaturaj tekstoj en Elefeno. [[Simon Davies]] tradukis la poemon ''[[Jabberwocky]]'' (en Elefeno: Bocragonia) de [[Lewis Carroll]] kaj [[The Fall of the House of Usher|''The Fall of the House of Usher'']] (en Elefeno: La Cade de la Casa de Usor) de [[Edgar Allen Poe]]. Li ankaŭ tradukis aliajn verkojn, ekzemple [[Alice in Wonderland|''Alice in Wonderland'']] (en Elefeno: Alisia en la pais de mervelias) de Lewis Carroll, kiu estis la unua eldonaĵo en Elefeno. Simon Davies ankaŭ tradukis ''[[Le Petit Prince]]'' (en elefeno: La prinse peti) de [[Antoine de Saint-Exupéry]] en 2009. Ĝi estis origine tradukita de alia homo, kaj li poluris la lingvaĵon en kelkaj ĉapitroj. Li fine decidis fari novan tradukon, post kiam li trovis, ke la antaŭa traduko estis farita el angla versio, ne el la originala franca teksto. Inter 2013 kaj 2014, Simon Davies tradukis ''[[Trans la spegulo|Through the Looking-Glass, and What Alice Found There]]'' (en Elefeno: ''Tra la miror, e lo cual Alisia trova a ultra''). En 2014, [[C. George Boeree|C. G. Boeree]] tradukis [[King Lear|''King Lear'']] (en Elefeno: ''La trajedia de re Lear'') de William Shakespeare, kaj ĝi estis la unua teatraĵo tradukita en Elefenon. En 2018, Simon Davies tradukis ''A Study in Scarlet'' (en Elefeno: ''Un studia en scarlata'') de [[Arthur Conan Doyle]]. La 29-an de aprilo 2019, Simon Davies finis la tradukon de la unua libro de ''[[Eneado]]'' (en Elefeno: Eneida). La 22-an de junio 2019, [[Vicente Costalago]] tradukis la ''Evangelion de [[Marko (evangeliisto)|Sankta Marko]]'', bazante sian tradukon sur la Vatikana Biblio en la angla kaj hispana. Ĝi estas la unua plene tradukita teksto el la [[Biblio]], krom la ''Dua Epistolo de [[Johano la Evangeliisto|Sankta Johano]]'', kiun la sama aŭtoro tradukis en 2018, kaj la ''Ekleziano'', kiu estis tradukita de Dave MacLeod en 2006. Aliaj partoj de la Biblio estis tradukitaj pli frue, inkluzive partojn de la ''Evangelioj de [[Sankta Luko]]'' ''kaj Sankta Johano''. La 10-an de novembro 2019, Vicente Costalago tradukis la unuan ĉapitron de [[Donkiĥoto (romano)|''Don Quijote de la Mancha'']]. La 22-an de februaro 2020, Vicente Costalago finis la tradukon de la ''Evangelio de San Mateo''. La 30-an de aprilo 2022, Vicente Costalago eldonis la ''Hispanan Antologion'' (en Elefeno: Antolojia espaniol). == Originala Literaturo == La originala literaturo ĉefe konsistas el poezio kaj noveloj. Guido Crufio estas unu el la elefenistoj, kiuj verkis multe da poemoj en ĉi tiu lingvo. La unua originala novelo estas ''La Xerca per Pahoa'', eldonita de Vicente Costalago en majo 2020. Li ankaŭ publikigis alian originalan novelon, ''La marcia nonconoseda'', en februaro 2022. En februaro 2026, li publikigis ''La Asosia de Galduherri''.<ref>[https://www.lulu.com/es/shop/vicente-costalago-vazquez/la-asosia-de-galduherri/paperback/product-m26ew56.html?page=1&pageSize=4 La Asosia de Galduherri]</ref> == Literaturo por Infanoj == [[Dosiero:La_crea_de_la_mundo.png|dekstra|eta|281x281ra|''La crea de la mundo'', fabelo por infanoj.]] En 2020, Vicente Costalago verkis librojn por enfantes, ekzemple [http://elefen.org/pdf/naras-per-enfantes.pdf ''Naras per enfantes''], kun tradiciaj fabeloj, [http://elefen.org/pdf/nos-conose-la-mundo-espania.pdf ''Nos conose la mundo''], por prezenti Hispanion, [http://elefen.org/pdf/ci-es-ci.pdf ''Ci es ci?''], kun biografioj pri famaj homoj, kaj [http://elefen.org/pdf/on-conose-la-animales.pdf ''libro sur animales'']. == Aliaj verkoj == Aliaj verkoj, eble neliteraturaj en Elefeno, inkluzivas la gramatikon, la vortaron de la lingvo kaj la gazeton ''Orizones Nova''. Ankaŭ vortaro pri klasika mitologio estis kreita de Vicente Costalago kaj publikigita interrete en majo 2019. En 2006, C. G. Boeree komencis traduki sian libron ''La istoria de psicolojia'', kiun li finis traduki en 2019. Aliaj lernolibroj titolitaj ''Leteratur romanica e elefen'' estis publikigitaj de Vicente Costalago en januaro 2020, kaj ''Istoria de Europa'', publikigita la 12-an de marto 2020 de Vicente Costalago. == Referencoj == <references/> == Eksteraj Ligiloj == * [https://www.evertype.com/books/alice-lfn.html Alisia en la pais de mervelias] * [https://web.archive.org/web/20190703110704/https://lfn.fandom.com/wiki/Tra_la_miror/0 Tra la miror] * [https://web.archive.org/web/20200327145742/http://elefen.org/disionario/mitolojia-clasica.pdf Disionario de mitolojia clasica] * [http://elefen.org/vici/leteratur_romanica/xef Leteratur romanica e elefen] * [http://elefen.org/disionario/istoria-de-europa-a4.pdf Istoria de Europa] * [http://elefen.org/pdf/la-xerca-per-pahoa.pdf La xerca per Pahoa] * [https://elefen.org/leteratur/testos_orijinal.html Originalaj Tekstoj] * [https://elefen.org/leteratur/index.html Gravaj tradukitaj tekstoj] {{Nova Lingvafrankao}} [[Kategorio:Nova lingvafrankao]] bvgkvb3t6zuk3nr6k3nbmrxde9pkm06 0 886258 9454821 9440750 2026-08-16T12:01:32Z Naturamanto 198608 Ĝisdatigo pri Esperanta agado 9454821 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo | nomo = Adam Wilkus | dosiero = AdamWilkus Esperanto-evento.jpg | priskribo = Adam Wilkus invitas al Esperanto-evento dum novjara E-renkontiĝo en Bielsko-Biała | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = | vivloko = [[Kraków]], [[Pollando]] | nacieco = pola | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = 2004 }} '''Adam WILKUS''' estas pola [[esperantisto]], ekde marto 2023j. dum la du-jara oficperiodo li estis prezidanto de [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Laŭ profesio informadikisto. Laŭ ŝatokupo vojaĝemulo, kiu ŝatas la biciklan sporton, vagadon precipe en montaro kaj esploradon de naturo, precipe la [[ornitologio]]n. Li estas dimplomiĝinto de Silezia Teknologia Universitato en la Fakultato de Aŭtomatigo, Elektroniko kaj Informscienco kaj de post-diplomaj studoj ĉe AGH Universitato de Scienco kaj Teknologio en Krakovo. ==Esperanta agado== Adam Wilkus loĝas en [[Krakovo]] kaj estas membro de [[Krakova Societo ESPERANTO]], [[Pola Esperanto-Asocio]], kaj [[Universala Esperanto-Asocio]]. Kunorganizanto de [[Esperantaj Tagoj de Krakovo]], Internacia Renkontiĝo sur la pinto [[Ĉantorio]] en la [[Beskida montaro]] kaj ofta partopreninto de Renkontiĝo de E-vojaĝantoj en Tatro-montaro apud la [[Poludnica (monto)|monto Poludnica]]. Aŭtoro de pluraj fotoekspozicioj, interalie pri la birdoringado kaj kunaŭtoro de Kvar sezonoj en Beskidy-montaro, premiito en la fotokonkurso Kroatio de via okulo (2025) organizata de Kroata Esperanta Asocio. Membro de Malgrandpollanda Ornitologia Societo helpanta pri birdoringado kaj naturprotektado. Fervora vaganto, kiu akiris ĉiujn montopintojn apartenantajn al la Krono de Pollando kaj multajn pintojn, kiuj apartenas al la kolektaĵo Krono de Eŭropa Unio. Li estas aŭtoro de kelkdek artikoloj en la lingvo Esperanto aperintaj en revuoj [[Pola Esperantisto]], Apudvistula Bulteno, Krakova Esperanto-Bulteno, [[Zagreba Esperantisto]], Kresko, [[Esperantisto Slovaka]], [[Juna Amiko]], [[Starto]], [[La Ondo de Esperanto]] kaj [[Norvega Esperantisto]]. Tradukanto de vojaĝimpresoj kaj beletro en la lingvon internacian. Kunaŭtoro de filmo pri Krakovo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.youtube.com/watch?v=UH5MDKGyf4I |titolo=Mia Asocio, Mia Urbo - Krakovo, Pollando|alirdato=2024-10-14 }}</ref>, kiu partoprenis la filmkonkurson "Mia Asocio, Mia Urbo - Konekte kun Esperantaj Organizoj". Kunlaboranto pri Katalogo de Esperanta Literaturo. Dum [[Esperantaj Tagoj de Krakovo]] li gvidis ekskursojn al vizitindaj lokoj en la regiono kaj kontribuis per jenaj prelegoj kaj ekspozicioj: * Subĉielaj vojaĝantoj. Interesaj faktoj ne nur pri birdoj. * Besta itinero de Krakovo. Kelkaj vortoj pri naturo kaj arto en la reĝa urbo. * Pri la sveda kongreso sur la pola marbordo. * La ekspozicio pri vivo kaj agado de esperanta aktorino Jadwiga Gibczyńska. * Pri la sveda kongreso sur la pola marbordo. * Pri ĉeĥaj spuroj en Krakovo. * La fotoekspozicio „Naturo per okuloj de esperantistoj”. * La rakonto de rabino Nachman. * La Krono de Balkanoj. * La arto de krakova skulptisto Bronisław Chromy * Pri flugilhava naturo kaj esp. naturadmirantoj * Vojaĝlibroj: vagado ĉirkaŭ la mondo. * Secesio en arkitekturo kaj arto de Krakovo. * Esperanto-eventoj en 2025: UK, BET, IMEK kaj aliaj. * La kuirarto de Krakovo. Kiel mi eksciis pri Esperanto? Li prezentis ankaŭ dum GRUPE en [[Gliwice]] kaj dum Esperanta Feriado en [[Lądek-Zdrój]] - la prelego pri Mielo, abeloj kaj rilataj aferoj kaj la Krono de Pola Montaro. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.liberafolio.org/2020/03/11/esperantistoj-rakontas-pri-siaj-urboj-en-filmkonkurso-de-uea/ Esperantistoj rakontas pri siaj urboj en filmkonkurso de UEA] * [http://esperanto.zanet.pl/ekatalogo/ Katalogo de Esperanta Literaturo ] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/bibliografio2.jpg Titolpaĝo de eldonita surpapere nova versio de la katalogo] * [https://espero.bialystok.pl/eo/produkt/kun-dipatrino-sur-biciklo/?v=9b7d173b068d Kun Dipatrino sur biciklo. Vojaĝo al miraklaj bildoj, ikonoj kaj sanktaj fontoj de Podlaĥio] * [http://www.esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/ImpresojJuliajAlpoj/index.html Bjalistokaj Kajeroj n-ro 8 de 2018j.:Impresoj el Julia-Alpoj] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/ImpresojElLandoDeNesubenirantaSuno/index.html Impresoj el lando de nesubiranta suno – kovrilo de broŝuro] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2016&co=skandinavio Renkontiĝo de E-vojaĝantoj apud monto] [[Poludnica (monto)|Poludnica]] * [https://www.youtube.com/watch?v=kC0p3QTxtZA Unu el dek tri rakontoj de rabeno Naĥman el Braclavo ] == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * Kongresa Libro de 100-a Universala Kongreso de Esperanto, Lille, Francio, 25-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto 2015 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wilkus, Adam}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Krakovanoj]] 8xu7q1ypk1931k6rk28mv37fzt14v2n 0 888174 9454973 8926404 2026-08-16T16:20:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454973 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Egon ALBRECHT''' ([[Kuritibo]], [[19-a de majo]] [[1918]] - [[Creil]], [[25-a de aŭgusto]] [[1944]]) estis [[Germanio|germana]] ĉasaviadisto, naskita en [[Brazilo]], kiu batalis en la [[Dua Mondmilito]] por la [[Luftwaffe]], atinginte 25 konfirmitajn aervenkojn. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://aventurasnahistoria.uol.com.br/noticias/reportagem/historia-egon-albrecht-o-piloto-brasileiro-que-lutou-pela-alemanha-na-segunda-guerra.phtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-11-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240119224011/https://aventurasnahistoria.uol.com.br/noticias/reportagem/historia-egon-albrecht-o-piloto-brasileiro-que-lutou-pela-alemanha-na-segunda-guerra.phtml |arkivdato=2024-01-19 }}</ref> Egon Albrecht estis la nura brazilano al kiu estis atribuita la Kavalira Kruco de la [[Fera Kruco]]. En ĉi tiu totalo de 25 venkoj, 15 venkoj okazis sur la [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|orienta fronto]] kaj pliaj 10 sur la [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|okcidenta fronto]], inkluzive de almenaŭ ses kvarmotoraj bombaviadiloj. Li eĉ detruis 11 sur la tero sur la orienta fronto. Filo de germanaj enmigrintoj Frederico Albrecht kaj Hedwig Elditt Albrecht, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://fatosdesconhecidos.ig.com.br/egon-albrecht-o-piloto-brasileiro-que-conquistou-25-vitorias-na-2-guerra-mundial/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-11-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200919151916/https://fatosdesconhecidos.ig.com.br/egon-albrecht-o-piloto-brasileiro-que-conquistou-25-vitorias-na-2-guerra-mundial/ |arkivdato=2020-09-19 }}</ref> de la perspektivo de [[Privata internacia juro|Privata Internacia Juro]] tiutempe, por [[Germanio]], Egon Albrecht estis civitano de la [[Nazia Germanio|Tria Regno]], tio estas, li estis germana (''[[jus sanguinis]]''), sed por [[Brazilo]], li estis brazila, ĉar li naskiĝis en brazila teritorio (''[[jus soli]]''), kaj povis elekti unu el du [[Nacieco|naciecoj]]. {{Nesufiĉaj fontoj}} ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj militistoj]] [[Kategorio:Nazioj]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] gb4sgbx1lo9we3hm6ara6jp021fcqcc 0 892627 9455035 9314679 2026-08-16T18:43:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455035 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Emanuelo Velikovskij''' ({{lang-ru|Иммануи́л Велико́вский}}), naskiĝis {{dato|10|06|1895}} en [[Vicebsko]] (tiame en la [[Rusia Imperio]], nuntempe en [[Belorusio]]), mortis {{dato|10|11|1979}} en [[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]] ([[Usono]]), estis [[Rusio|rus]]-[[Usono|usona]] [[psikanalizisto]], verkisto kaj [[Katastrofismo|katastrofisto]]<ref>''[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/624855 Immanuel Velikovsky]'' ĉe la [[Encyclopædia Britannica]]</ref><ref>Goodman, George (18-a de Novembro 1979). ''[https://www.nytimes.com/1979/11/18/archives/article-2-no-title-effects-of-encounter-outlined.html "Immanuel Velikovsky, Who Wrote 'Worlds in Collision,' Is Dead at 84"]''. [[The New York Times]].</ref><ref>Bader, Christopher D. (1-a de Aŭgusto 2014). "[https://digitalcommons.chapman.edu/sociology%20articles/14/ The Pseudo-Science Wars: Immanuel Velikovsky and the Birth of the Modern Fringe]{{404|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Nova Religio. 18 (1): 123–125. doi:10.1525/nr.2014.18.1.123</ref>. Li estas la verkinto de pluraj libroj proponantaj [[Prihistoria falsado|pseŭdohistoriajn]] interpretojn de [[antikva historio]], inkluzive de la usona furorlibro ''Worlds in Collision'' publikigita en [[1950]]<ref>"[http://www.ruthvelikovskysharon.com/immanuel.html Dr. Immanuel Velikovsky - Scientist]" ([https://web.archive.org/web/20080822012133/http://www.ruthvelikovskysharon.com/immanuel.html arkivo])</ref>. La laboro de Velikovskij estas ofte citita kiel kanona ekzemplo de [[pseŭdoscienco]] kaj estis utiligita kiel ekzemplo de la [[Demarkacia problemo|demarkacia problemo]]<ref>Gordin, Michael D. (2012). The Pseudoscience Wars: Immanuel Velikovsky and the Birth of the Modern Fringe. Chicago, London: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-30442-7.</ref>. Liaj libroj uzas [[Kompara mitologio|komparan mitologion]] kaj [[Antikvaj verkoj|antikvajn literaturajn fontojn]] (inkluzive de la [[Malnova Testamento]]) por argumenti ke la [[Tero]] suferis katastrofajn alproksimiĝojn kun aliaj planedoj (ĉefe [[Venuso (planedo)|Venuso]] kaj [[Marso (planedo)|Marso]]) en antikva historio. Enklasiginte Velikovskij-on inter katastrofistoj inkluzive de Hans Bellamy , [[Ignatius Donnelly]] , kaj Johann Gottlieb Radlof<ref>"[https://www.velikovsky.info/johann-gottlieb-radlof/ Johann Gottlieb Radlof — The Velikovsky Encyclopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190419162012/https://www.velikovsky.info/johann-gottlieb-radlof/ |date=2019-04-19 }}". Velikovsky.info.</ref>, la [[brita]]j [[astronomo]]j Victor Clube kaj Bill Napier notis ''"(...) Velikovskij ne estas tiel multe la unua el la novaj katastrofistoj (...) ; li estas la lasta en vico de tradiciaj katastrofistoj irantaj reen al mezepokaj tempoj kaj verŝajne pli frue."''<ref>Clube, S. V. M. and Bill Napier 1984. Velikovskians In Collision. Quadrant (Sydney). Jan.-Feb., pp. 33–34; represite in Kronos vol. IX, no. 3, 1984. pp. 44–49</ref> Velikovskij argumentis ke elektromagnetaj efikoj ludas gravan rolon en [[ĉiela mekaniko]]. Li ankaŭ proponis reviziitan kronologion por [[antikva Egiptio]], [[Antikva Grekio|Grekio]], [[Izraela Lando]], kaj aliaj kulturoj de la [[antikva Proksima Oriento]]. La reviziita kronologio celis klarigi la tielnomitan "malhelan epokon" de la orienta Mediteranea Maro (ĉ. 1100-750 a.K.) kaj akordigado de [[Biblio|biblia]]j raportoj kun [[arkeologio]] kaj egiptia kronologio. Ĝenerale, la teorioj de Velikovskij estis ignoritaj aŭ vigle malakceptitaj fare de la akademia komunumo<ref>Clube, S. V. M. and Bill Napier 1984. Velikovskians In Collision. Quadrant (Sydney). Jan.-Feb., pp. 33–34; reprinted in Kronos vol. IX, no. 3, 1984. pp. 44–49</ref>. Tamen, liaj libroj ofte vendiĝis bone kaj akiris entuziasman subtenon en nekleraj cirkloj, ofte instigitaj per asertoj de maljusta traktado de Velikovskij fare de scienca akademiularo<ref>Cohen, Daniel (1967). Myths of the Space Age, Dodd Mead. LCCN 67-25108. Chap. VIII, Immanuel Velikovsky — the Man Who Challenged the World, pp. 172–94.</ref>. La konflikto ĉirkaŭ lia laboro kaj ĝia ricevo ofte estas referita kiel ''"la Velikovskija afero"''<ref>Cohen, Daniel (1967). Myths of the Space Age, Dodd Mead. LCCN 67-25108. Chap. VIII, Immanuel Velikovsky — the Man Who Challenged the World, pp. 172–94.</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Velikovsky, Immanuel}} [[Kategorio:Pseŭdohistoriistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj psikiatroj]] t99gm37559vzsx25k3e834jsej4911d 0 892972 9454945 9391262 2026-08-16T15:30:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454945 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=GB-EDN|situo sur mapo=Edinburgo|zomo=13}} La '''Edinburga Internacia Filmofestivalo''' ({{Lang-en|Edinburgh International Film Festival}}, akronime '''EIFF''') estas ĉiujara [[filmfestivalo]] en [[Edinburgo]] kie filmoj estas montritaj dum du semajnoj en [[junio]] kun komplementa apoga programo. Ĝi estis fondita en [[1947]], igante ĝin la plej malnova kontinue okazigita filmfestivalo en la mondo kiu estis organizita sen interrompo <ref>{{cite news|title=Scotland Hosts the World's Longest Running Film Festival|work=Scotland.com|url=http://www.scotland.com/blog/scotland-hosts-the-worlds-longest-running-film-festival|access-date=2010-04-15}}</ref><ref>{{cite news|title=WebFilmFest.com – Your Online Source for Film Festivals|work=WebFilmFest.com|url=http://www.webfilmfest.com/|access-date=2010-04-15}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161009090758/http://webfilmfest.com/ |date=2016-10-09 }}</ref><ref>{{cite news|title=Filmhouse – Edinburgh International Film Festival|work=lastminute.com|url=http://travelguides.lastminute.com/sisp/index.htm?fx=event&event_id=12069|url-status=dead|access-date=2010-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412004151/http://travelguides.lastminute.com/sisp/index.htm?fx=event&event_id=12069|archive-date=12 April 2010}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100412004151/http://travelguides.lastminute.com/sisp/index.htm?fx=event&event_id=12069 |date=2010-04-12 }}</ref>. La EIFF estas ĉefa scenejo por [[Premiero|filmpremieroj]] de britaj kaj internaciaj filmoj, dum ankaŭ ekspoziciante la laboron de produktoroj. == Filmkategorioj kaj okazaĵaj serioj == * ''Gala'' - Novaj internaciaj, plenlongaj filmproduktadoj kun bonkonata aktoro aŭ reĝisoro * ''British Gala'' - Novaj britaj, plenlongaj filmproduktadoj ĉefrolantaj bonkonata brita aktoro aŭ reĝisoro * ''Rosebud'' - Plenlongaj filmproduktadoj faritaj ekster la UR kiuj estas la unua aŭ dua laboro de reĝisoro. * ''Montrofenestro de reĝisoroj'' - Filmoj de plenumebla reĝisoro estas elstarigitaj ĉi tie. * ''Night Moves'' - hororaj kaj batalaj filmoj - aŭ {{J|sendependa filmo}} aŭ produktadoj de landoj kies filmoj malofte estas montritaj tutmonde * ''Dokumento'' - dokumentarioj (mallongaj aŭ trajtaj) * ''Retrospektivo'' - Filmoj de grava reĝisoro, kiujn multaj homoj eble ne vidis sur la granda ekrano. * ''Black Box'' - Abstraktaj aŭ artaj filmoj * ''Mirrorball'' - Muzikfilmetoj kaj dokumentarioj rilataj al muziko. * ''En persono'' - vivaj intervjuoj sur la podio kun gravaj figuroj en la filmindustrio * ''Under The Radar'' - Films That Take a Risk (lanĉite en 2008 en respondo al la partopreno de [[John Waters]] en la festivalo). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.edfilmfest.org.uk}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmfestivaloj en Eŭropo]] [[Kategorio:Edinburgo]] drn7dgz7d802npbvuykfpjmscubk675 0 897193 9455313 9004220 2026-08-17T08:46:02Z Sj1mor 12103 9455313 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Fela Kuti (cropped).jpg|eta|[[Fela Kuti]] en la 1970-aj jaroj]] [[Dosiero:Untold 2024 -Burna Boy (53927293629) (cropped).jpg|eta]] '''''Afrobeats''''', malsama al [[Afrobito|Afrobeat]] aŭ ''Afroswing'', estas tegmenta esprimo por priskribi popularan muzikon de [[Okcidentafriko]] kaj de la diasporo, kiu komence formiĝis en Niĝerio, Ganao, kaj Britio. ''Afrobeats'' estas malpli stilo en si mem, kaj pli priskribilo por la fuzio de sonoj elfluantaj el Niĝerio kaj Ganao. Ĝenroj pluras, kiel ''hiplife'', jùjú-muziko, altvivo, azonto-muziko, kaj naija-taktoj. ''Afrobeats'' estas ĉefe produktitaj en [[Lagoso]], [[Akrao]], kaj [[Londono]]. Historiisto kaj kulturkritikisto Paul Gilroy pripensas la ŝanĝiĝantan Londonan muzikan scenon kiel rezulto de ŝanĝiĝanta demografio. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Afrikaj muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Muziko en 2010-2019]] duzhoqz16ui932z6s1zj4bc061v9j5f 0 900543 9454917 9422663 2026-08-16T14:33:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454917 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = Duzona pluvio |dosiero = Charadrius bicinctus breeding - Ralphs Bay.jpg | dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = Reprodukta plumaro |dosiero2 = Charadrius bicinctus 2 - Boat Harbour.jpg | dosiero2 larĝo=250px |priskribo de dosiero2 = Nereprodukta plumaro |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Ĥaradrioformaj]] ''Charadriiformes'' |familio = [[Ĥaradriedoj]] ''Charadriidae'' |genro = ''[[Anarhynchus]]'' |specio = '''Duzona pluvio''' ''A. bicinctus'' |statuso = NT |statuso ref = |statuso sistemo = IUCN3.1 |dunomo = ''Anarhynchus bicinctus'' |dunomo aŭtoritato = [[William Jardine|Jardine]] & [[Prideaux John Selby|Selby]], 1827 |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Duzona pluvio''', ''Anarhynchus bicinctus'', estas eta kaj vigla [[pluvio]], tio estas [[vadbirdo]] de la familio de [[ĥaradriedoj]] kaj genro ''[[Anarhynchus]]'' kiu enhavas multajn aliajn speciojn. Ĝi estas endemio de [[Novzelando]], kaj oni agnoskis du [[subspecio]]jn, nome la jenaj: la nomiga ''Charadrius bicinctus bicinctus'',<ref name="Collections Online">{{Cite web | title = Specimens of Charadrius bicinctus bicinctus | work = Collections Online | publisher = Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa | url = http://collections.tepapa.govt.nz/Taxon.aspx?irn=18644 | access-date = 16a de Julio 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121024192350/http://collections.tepapa.govt.nz/Taxon.aspx?irn=18644 | archivedate = 2012-10-24 }}</ref> kiu reproduktiĝas en tuta Novzelando, inklude la [[Ĉathamoj]]n, kaj ''Charadrius bicinctus exilis'',<ref>{{Cite web | title = Holotype of Charadrius bicinctus exilis | work = Collections Online | publisher = Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa | url = http://collections.tepapa.govt.nz/objectdetails.aspx?oid=604785 | access-date = 16a de Julio 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121024192141/http://collections.tepapa.govt.nz/objectdetails.aspx?oid=604785 | archivedate = 2012-10-24 }}</ref> kiu reproduktiĝas en la novzelandaj ĉeantarktaj [[Aŭklandoj]]. ==Taksonomio== Studo de 2015 fare de ''Phylogenetics and Evolution'' trovis iliajn plej proksimajn parencojn en la aliaj pluvioj de Novzelando, nome la [[Novzelanda pluvio]] (''Anarhynchus obscurus'' kaj la [[Kurbabeka pluvio]] (''Anarhynchus frontalis'', kiujn la studo trovis en la klado ''[[Charadrius]]'').<ref name=Remedios>{{cite journal |last=dos Remedios |first=Natalie |display-authors=etal |date=2015 |title=North or south? Phylogenetic and biogeographic origins of a globally distributed avian clade |journal=Phylogenetics and Evolution |volume=89 |pages=151–159 |doi=10.1016/j.ympev.2015.04.010 |pmid=25916188 |bibcode=2015MolPE..89..151D |url=https://cronfa.swan.ac.uk/Record/cronfa26163/Download/0026163-11022016115732.pdf }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230329114427/https://cronfa.swan.ac.uk/Record/cronfa26163/Download/0026163-11022016115732.pdf |date=2023-03-29 }}</ref> ==Aspekto== La Duzona pluvio estas distingita per malhela, grizbruna dorso kun karakteriza blanka brusto kaj maldika nigra bendo tuj sub la kolo trairante la bruston kune kun pli granda bruna zono malsupre.<ref name = Hutching> Hutching, Gerard (17a de Februaro 2015). [https://teara.govt.nz/en/wading-birds/page-4 "Wading birds – Dotterels".] ''[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]]''. </ref> Dum la [[reprodukta sezono]], tiuj zonoj estas pli klare videblaj ĉe maskloj kompare kun inoj.<ref name="Collections Online"/> Pli junaj birdoj havas neniujn bendojn, kaj ofte estas makulecbrunaj supre, kun malpli blankaj partoj. Tiuj vadbirdoj havas relative longajn krurojn kiu ebligas ilin facile vadi ĉe malprofundaj akvoj kaj moviĝi efike ĉe sablaj strandoj. Iliaj longaj pintaj flugiloj helpas vojaĝi longajn distancojn ĉar ili ebligas la birdojn esti tre lertaj.<ref name=Pierce1999>{{cite journal|last1=Pierce|first1=R. |title=Regional patterns of migration in the banded dotterel (''Charadrius bicinctus bicinctus'') |journal=Notornis|date=1999|volume=46|pages=101–122}}</ref> La kapo de la duzona pluvio estas elstara kun grandaj, malhelbrunaj okuloj kaj fortika nigra beko. Pro similaj koloroj ene de la ideala vivejo de pluvioj, ekvidi tiujn birdojn povas esti malfacile atingeblaj, tamen la alvoko "ĉirp-ĉirp" estas facile aŭdata kaj ilia kutimo rapide kuri poste paŭzi por manĝi manĝaĵon povas kapti la atenton de observantoj. == Distribuado kaj habitato == [[File:Charadrius bicinctus - Ralphs Bay.jpg|alt=Image of Double-banded Plover (Charadrius bicinctus) transitioning to breeding plumage.|left|thumb|Duzona pluvio en Tasmanio transiranta al reprodukta plumaro.]] Distribuado de la Duzona pluvio varias laŭsezone. Ili estas en siajn reproduktejoj, kiuj estas tute en Novzelando, el ĉirkaŭ Aŭgusto ĝis Novembro. Multaj moviĝas al marbordaj lokoj en Novzelando tuj post la reprodukta sezono (ĉirkaŭ Decembro ĝis Marto). Granda parto de la populacio [[Birdomigrado|migras]] al to [[Australia]] in autumn and winter (roughly April to July).<ref name=Pierce1999/> La Duzona pluvio reproduktiĝas tra multo de la [[Norda Insulo (Nov-Zelando)|Norda]] kaj [[Suda Insulo (Nov-Zelando)|Suda Insuloj]] kaj iliaj ĉefaj ĉebordaj insuloj, plus la [[Rakiura Insulo|insuloj Rakiura]], [[Ĉathamoj]] kaj [[Aŭklandoj]].<ref name="nzbirdsonline.org.nz"> Pierce, R. J. (2013). Miskelly, C. M. (eld.). [https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/banded-dotterel "Banded dotterel".] New Zealand Birds Online. </ref> La plej granda nombro nestumas ĉe interplektitaj [[rivero]]j de la distriktoj [[Marlborough Regiono|Marlborough]], [[Kanterburio]], [[Otago]] kaj [[Sudlando Regiono (Nov-Zelando)|Sudlando]] en la Suda Insulo. Multaj aliaj reproduktiĝas ĉe ŝindaj akvofluejoj en [[Hawke's Bay Regiono|Hawke's Bay]], la Manavatuaj ebenaĵoj kaj Vairarapa en la Norda Insulo.<ref name=Dowding2006/><ref name=FieldGuideNZ_2015/> Kelkaj nestumas sur sablaj marbordoj, speciale ĉe la enfluejoj de rojoj aŭ riveroj en la Norda kaj Suda insuloj.<ref name=FieldGuideNZ_2015>{{cite book |last1=Heather |first1=Barrie |last2=Robertson |first2=Hugh |title=The Field Guide to the Birds of New Zealand |date=2015 |edition=Revised and updated |publisher=Penguin |isbn=978-0-143-57092-9 |pages=341–342 |name-list-style=amp}}</ref> Malgrandaj nombroj reproduktiĝas en pli altaj areoj kiel [[Nacia parko Tongariro]] kaj ĉealpaj areoj de Centra Otago.<ref name=Dowding2006> Dowding, J. E.; Moore, S. J. (2006). [https://www.doc.govt.nz/Documents/science-and-technical/sfc261a.pdf Habitat networks of indigenous shorebirds in New Zealand (PDF).] ''Science for Conservation 261. New Zealand Department of Conservation''. pp. 36–42. </ref> == Bildaro == <gallery> File:NZBirds3.JPG|Nesto File:NZBirds4.JPG|Ovoj </gallery> == Filmetoj == <gallery> Image:Double-banded Plover (summer).ogg|Aŭgusto, Sudorienta Kvinslando, Aŭstralio Image:Double-banded Plover (winter).ogg|Aprilo, Sudorienta Kvinslando, Aŭstralio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * Stephen Marchant; P. J. Higgins (eld.) (1994). ''Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds: Volume 2: Raptors to Lapwings''. Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-553069-8}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĥaradrioj]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando]] oe35l3td4mm6t9g2txpo47k003wesgs 0 903807 9454969 9228859 2026-08-16T16:00:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Dominick Edward BLAKE''', PC, QC (la 13-an de oktobro [[1833]] en Adelaide Township, [[Supra Kanado]] - la 1-an de marto [[1912]] en [[Toronto]]; plejparte konata kiel '''Edward Blake''' ) estis kanada [[politikisto]] kiu deĵoris sur kaj la federaciaj kaj provincaj niveloj. De la 20-an de decembro 1871 ĝis la 25-an de oktobro 1872, li funkciis kiel [[Ĉefministro]] (premiero) de la [[Kanadaj provincoj|Provinco]] de [[Ontario]], kaj de 1868 ĝis 1872 li gvidis la Ontarian Liberalan Partion. En la [[kabineto]] de [[Alexander Mackenzie (politikisto)|Alexander Mackenzie]] li estis (federacia) Justicministro de 1875 ĝis 1877. De 1880 ĝis 1887 li estis Estro de la [[Liberala Partio de Kanado]] kaj [[Gvidanto de opozicio|gvidanto de la opozicio]]. Li malsukcesis dufoje en sia provo akiri plimulton en la [[Ĉambro de Deputitoj de Kanado|Ĉambro de Deputitoj]] kaj iĝi [[kanada ĉefministro]]. Li finis sian politikan karieron kiel membro de la [[Ĉambro de komunuloj|Brita Burĝĉambro]] (1892 ĝis 1906) <ref name="BCG">{{cite web|url=http://www.blakes.com/english/annualreview/BLAKES_book&insert.pdf|title=Annual Review 2005/06: Making History|work=Blake, Cassels & Graydon LLP|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928132414/http://www.blakes.com/english/annualreview/BLAKES_book%26insert.pdf|archive-date=2007-09-28}}</ref><ref>{{Cite web|title=Edward Blake fonds, University of Toronto|url=https://discoverarchives.library.utoronto.ca/index.php/edward-blake-fonds|access-date=2020-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|title=Edward Blake fonds, Library and Archives Canada|date=20 July 2017|url=http://central.bac-lac.gc.ca/.redirect?app=fonandcol&id=104789&lang=eng|access-date=2020-08-31}}{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == ?? --> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ontario}} {{Liberalaj partiestroj de Kanado}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Membroj de la Privata Konsilio de la Reĝino (Kanado)]] [[Kategorio:Estroj de la Liberala Partio de Kanado]] [[Kategorio:Mortintoj en 1912]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1833]] [[Kategorio:Politikistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Registaraj ministroj de Kanado]] [[Kategorio:Membroj de la brita parlamento]] [[Kategorio:Kanadaj parlamentanoj]] [[kategorio:Ĉefministroj de Ontario]] 4bd0v6n6hb1pei8uny4e6u90h2s7c23 0 906360 9455367 9063499 2026-08-17T10:54:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455367 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Eric Van LUSTBADER''' (naskita [[24-a de decembro|la 24-an de decembro]] [[1946]] en [[Novjorko]]) estas usona [[Fantasto|fantazia]], [[Sciencfikcio|sciencfikcia]] kaj suspensfilma [[verkisto]] <ref name="iwwaw">{{cite book|title=International Who's who of Authors and Writers|date=2008|publisher=Europa Publications}}</ref>. La verkoj de Lustbader estas plenigitaj kun priskriboj de alta kaj malalta. Unuflanke, historiaj kaj mitologiaj konoj kaj citaĵoj el filozofiaj libroj kiel ''La Libro de la Kvin Ringoj'' de [[Miyamoto Musashi]], kaj aliflanke, vulgaraj seksaj priskriboj, kun sufiĉe oftaj priskriboj de bataloj. Ekde 2004, Lustbader funkciis kiel [[Fantoma verkisto|fantomverkisto]] por [[Robert Ludlum]], kiu mortis en 2001, kaj daŭrigas la sukcesan ''[[Jason Bourne|Bourne]]-'' serion bazitan sur la neeldonita materialo de Ludlum. Lia unua daŭrigo al la Bourne serio, titolita ''The Bourne Legacy ,'' estis adaptita en filmon en 2012 de la sama titolo. La filmo estis reĝisorita fare de Tony Gilroy, kiu ankaŭ scenaris la filmon bazitan sur la literatura originalo <ref>{{cite web|url=http://endlessknots.typepad.com/endlessknots/2007/07/endless-knots-i.html|title=Endless Knots Interviews Eric Van Lustbader|date=2007-07-25|access-date=2007-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200211173424/https://endlessknots.typepad.com/endlessknots/2007/07/endless-knots-i.html|archivedate=2020-02-11}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|ericvanlustbader.com}} * {{DNB|120076365}} * [https://www.fantasticfiction.com/l/eric-van-lustbader/ Eric Van Lustbader] in ''Fantastic Fiction'' (angla) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lustbader, Eric}} [[Kategorio:Verkistoj de gotika fikcio]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] m0oxxnwrsjg5ceasyxkg7wlgzkmn0so 0 906769 9455287 9429742 2026-08-17T08:05:02Z Sj1mor 12103 9455287 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |priskribo = memortabulo ĉe la naskiĝdomo en la turingia urbo Apolda}} [[file:Apolda Gedenktafel Franz Roh Bernhardstraße.JPG|eta|memortabulo ĉe la naskiĝdomo en la turingia urbo Apolda]] [[file:Franz-Roh-Villa.JPG|eta|vilao de Franz Roh je Apolda]] '''Franz ROH''' (naskiĝinta la {{daton|21|2|1890}} en [[Apolda]], mortinta la {{Daton|30|12|1965}} en [[Munkeno]]) estis [[germanio|germana]] arthistoriisto, kritikisto kaj fotisto.<ref>[https://hausderkunst.de/index.php?id=472 "Nach dem Krieg: Franz Roh im Haus der Kunst"]</ref> kaj [[kolaĝo|kolaĝa]] artisto. Li membris ĉe [[Serakreis Jena]]. == Vivo == Post studo de filozofio, literaturo, historio kaj arthistorio en [[Lepsiko]], [[Berlino]] (ĉe [[Adolph Goldschmidt]]) kaj en [[Bazelo]] li estis inter 1916 kaj 1919 asistanto de [[Heinrich Wölfflin]] ĉe la Arthistoria seminario de la [[universitato de Munkeno]]. En 1920 li doktoriĝis ĉe Wölfflin post defendo de la tazo ''Holländische Malerei des 17. Jahrhunderts'', antaŭ ol ekrajti docenti Munken pri pli nova pentrado. Tiutempe ekis eksponado de propraj kolaĝoj fotaj. Roh verkis kritikojn por la gazetoj "Der Cicerone" kaj "Das Kunstblatt". Danke al tio li venis en kontakton kun multaj tiutempaj artistoj, ekz. kun [[George Grosz]], [[Kurt Schwitters]], [[Willi Baumeister]] kaj [[Max Ernst]]. En 1925 li publikigis la libron ''Nach-Expressionismus – Magischer Realismus: Probleme der neuesten europäischen Malerei'', kie temis pri eŭropaj stilversioj post [[ekspresionismo]] sen limiĝo je [[Nova Objektiveco]]. Roh ekzemple tie enkdondukis la terminon ''Magischer Realismus'' (magia realismo). Kuntekste kun ekspozicio de [[Deutscher Werkbund]] de 1929, kiu nomiĝis ''Film und Foto'', Roh publikigis sian libron ''Foto-Auge''. En 1933 la [[nazioj]] malliberigis lin dum kelkaj monatoj je [[Dachau]] pro lia engaĝiĝo pri moderna kaj t.n. [[degenerita arto]]. En 1940 li rajtis iĝi membro de la Regna Literaturista Ĉambro kaj eldoni novajn aferojn.<ref>''Franz Roh (1890–-1965). Collagen,'' katalogo de ''Marion Grcic-Ziersch Kunsthandel,'' Munkeno 2005, p. 19</ref> Roh tamen preferis trankvile labori kaj tiel liaj libroj nur post la [[Dua Mondmilito]] estis surmerkatigitaj. En 1946 edzigis lin la arthistoriistino Juliane Bartsch, kiu ĝis 1937 vidis la Artan Societon de [[Mannheim]]; ŝi iĝis unu el la plej elstaraj arthistoriistojn de la postmilita Germanujo. Roh deĵoris por la en [[Munkeno]] aperanta usona gazeto "Die Neue Zeitung" kaj por la bavara radiostacio ''Radio München''. Lia libro ''Der Verkannte Künstler: Studien zur Geschichte und Theorie des kulturellen Mißverstehens'', kies ekverdado jam estis dummilite, estis ekvendita en 1948. Samjare li ree docentis ĉe la [[universitato de Munkeno]]. En 1951, Roh fariĝis unua prezidanto de la nove fondita, germana sekcio de AICA (Internacia asocio de artkritistoj): postanto de li estis de 1958 [[Will Grohmann]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.aica.de/ueberuns/index.html |titolo=AICA-paĝaro: sinprezento |alirdato=2025-04-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240301210715/https://www.aica.de/ueberuns/index.html |arkivdato=2024-03-01 }}</ref> En 1952 li fondis en Munkeno ''Gesellschaft der Freunde junger Kunst'', la unuan germanan ludonejo por artistaĵoj. En 1958 aperis lia verko ''Geschichte der Deutschen Kunst von 1900 bis zur Gegenwart'' ĉe la munkena Bruckmann-eldonejo kaj en 1962 la libro ''Entartete Kunst – Kunstbarbarei im Dritten Reich'' ĉe la hanovra Fackelträger-eldonejo. En 1961, Roh unuafoje eksponis ĉe [[Otto Stangl]] siajn kolaĝojn, kiujn li estis kreinta depost 1922. Dua ekspozicio sub la titolo ''Metamorphosen – Gegenständliche Collagen'' spekteblis ĉe Parnass-Galerio en 1963 en [[Wuppertal]], kie aperis ankaŭ postmorte kolaĝ-romano (prizorgata ankaŭ de li). == Skribaĵoj (elekto) == * ''Holländische Malerei. 200 Nachbildungen mit geschichtlicher Einführung und Erläuterungen''. Diederichs, Jena 1921. * ''Holländische Landschaftsmalerei des 17. Jahrhunderts''. E.A. Seemann, Leipzig 1923 (=Bibliothek der Kunstgeschichte, 60) * ''Nach-Expressionismus – Magischer Realismus: Probleme der neuesten europäischen Malerei''. Klinkhardt & Biermann, Leipzig 1925. * ''foto-auge. 76 fotos der zeit''. Akademischer Verlag, Stuttgart, 1929 (represo: Wasmuth, Tübingen 1973) * ''Xaver Fuhr''. Desch, München 1946. * ''Max Beckmann als Maler''. Desch, München 1947. * ''Der verkannte Künstler. Studien zur Geschichte und Theorie des kulturellen Mißverstehens''. Heimeran, München 1948. (Neuauflage: Dumont, Köln 1993. ISBN 3-7701-3135-5) * ''Kommentare zur Kunst. Rundfunk-Kritiken''. Freitag, München 1948. * ''Vlaminck Gemälde 1900–1945''. Éditions du Chêne, Paris 1948. * ''Picasso. Gemälde 1939-1946''. Éditions du Chêne, Paris 1950. * ''Otto Baum.'' Reichl, Tübingen 1950. * ''Der Wohnraum in der europäischen Malerei''. Schneekluth, Darmstadt 1955. * ''Geschichte der deutschen Kunst von 1900 bis zur Gegenwart.'' Bruckmann, München 1958. * ''Entartete Kunst. Kunstbarbarei im Dritten Reich''. Fackelträger, Hannover 1962. * ''Streit um die moderne Kunst. Auseinandersetzung mit Gegnern der neuen Malerei''. List, München 1962. * Antauparolo por ''Lichtgrafik'' de Heinz Hajek-Halke (Düsseldorf 1964)<ref>Heinz Hajek-Halke: ''Lichtgrafik,'' Econ Verlag, Düsseldorf 1964</ref> * ''Martin Mayer. Plastiken, Zeichnungen''. Druckhaus Nürnberg, Nürnberg 1965. * ''Wer biss mir so sauber den Kopf ab mit den Zähnen b1 und b1? Metamorphosen des Herrn Miracoloss (1923-50).'' Galerie Parnass, Weidingen, 1972 (kolaĝa romano) == Postlasitaĵoj == La skriba postlasitaĵaro troviĝas en la Germana Arta Arkivo de [[Germanisches Nationalmuseum]] en Nurenbergo, parto de la leterinterŝanĝo de artistoj kun Roh je ''Getty Center'' en [[Santa Monica]]. Fotografioj liaj estas parto de la kolekto ''Fotosammlung Wilde'' je Bavariaj Ŝtataj Bildkolektoj je Pinakoteko de la Moderno. Kiel ordiganto de tio funkciis la munkena kuracisto Riĉard Hampe. La munkena Centra Instituto pri Arthistorio ĉiujare aljuĝas de 2015/16 du Roh-stipendiojn al doktoriĝontoj.<ref>Ursula Ströbele: [https://www.zispotlight.de/ursula-strobele-zu-juliane-roh_teil1/ "Aus dem Aluminium ihrer Todesflügel hätte man die Kochtöpfe herstellen können"], - ĉe: ''zispotlight.de'', 14.9.2022</ref><ref>[https://www.zikg.eu/fellowships/juliane-und-franz-roh-stipendium "Juliane-und-Franz-Roh-Stipendium "] - che: ''Zentralinstitut für Kunstgeschichte''</ref> == Literaturo == *Lersch, Thomas: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd118602152.html#ndbcontent "Roh, Franz"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 21 (2003), p. 758-760 * Ulrike Wendland: ''Biographisches Handbuch deutschsprachiger Kunsthistoriker im Exil. Leben und Werk der unter dem Nationalsozialismus verfolgten und vertriebenen Wissenschaftler.'' Volumo 2: ''L–Z.'' Saur, München 1999, ISBN 3-598-11339-0, p. 557–563 * Ulrich Bischoff (eld.): ''Franz Roh. Kritiker, Historiker, Künstler''. Venator & Hanstein, Köln 1990, ISBN 3-9802183-2-5 * Jürgen Claus, Franz Roh, in: ''Liebe die Kunst. Eine Autobiografie in einundzwanzig Begegnungen'', Kerber/ZKM, Bielefeld/Karlsruhe 2013. ISBN 978-3-86678-788-9, p. 124–132 * Armin Zweite: ''Franz Roh – magischer Realist,'' eldonis Richard Hampe, Klinkhardt & Biermann, München 2015, ISBN 978-3-943616-22-4 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118602152 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.deichtorhallen.de/index.php?id=177 Froh Roh] - okaze de ekspozicio en Hamburgo 2002 (Deichtorhallen) == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Roh, Franz}} [[Kategorio:Germanaj fotistoj]] [[Kategorio:Germanaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Kritikistoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Apolda]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1890]] [[Kategorio:Mortintoj en 1965]] [[Kategorio:Serakreis Jena]] jyyo8cn39esrx139bw24jrxwny7m5sd 0 909709 9454847 9096030 2026-08-16T12:35:49Z Sj1mor 12103 9454847 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:War-of-the-worlds-tripod.jpg|eta|Eksterteruloj de [[Marso (planedo)|Marso]] lanĉas invadon de la Tero en [[La milito de la mondoj|''la Milito de la mondoj'']] de [[Herbert Wells|H.G. Wells]], kiel ilustrite de Henrique Alvim Corrêa.]] '''Eksterterana''' aŭ '''Eksterterula invado''' (ankaŭ konata kiel '''alimonda invado''' aŭ '''kosma invado''') estas sciencfikcia temo, kiu priskribas la alvenon de eksterteraj estaĵoj al [[Tero]] kun malamikaj intencoj, ofte celante konkeri, detrui aŭ ekspluati la planedon kaj ĝiajn loĝantojn. Tiu ĉi koncepto estas populara en literaturo, kino, televido kaj videoludoj, kaj reflektas homajn timojn pri la nekonataĵo, teknologia supereco kaj ebla koloniigo. La temo ankaŭ estas uzata por esplori sociajn, politikajn kaj ekzistencajn demandojn per [[alegorio]]<nowiki/>j. == Historio kaj origino == La ideo de eksterterula invado ekestis en la malfrua 19-a jarcento, kiam sciencfikcio kiel ĝenro komencis formiĝi. Unu el la plej fruaj kaj influaj ekzemploj estas la romano [[La milito de la mondoj|''La Milito de la mondoj'']] de [[H. G. Wells]], publikigita en 1898. En tiu verko, marsanoj invadas Teron uzante altnivelan teknologion, kio simbolis la timojn de la epoko pri imperiismo kaj teknologia evoluo.<ref name="wells">{{Cite book|title=La Milito de la Mondoj|last=Wells|first=H. G.|publisher=Heinemann|year=1898|language=angla}}</ref> La [[radiodramo]] de [[Orson Welles]] en 1938, adaptita de la sama romano, kaŭzis [[paniko]]<nowiki/>n en [[Usono]], ĉar multaj aŭskultantoj kredis, ke reala invado okazas.<ref name="orson">{{Cite web|title=The War of the Worlds Radio Broadcast|url=https://www.history.com|accessdate=la 7-an de majo 2025|language=angla}}</ref> En la 20-a jarcento, precipe dum la [[Malvarma Milito]], eksterteruloj ofte estis uzataj kiel [[metaforo]]<nowiki/>j por [[Geopolitiko|geopolitikaj]] [[malamiko]]<nowiki/>j, ekzemple en usonaj filmoj kiel ''[[Invasion of the Body Snatchers]]'' (1956), kiu aludis timojn pri [[komunismo]].<ref name="snatchers">{{Cite journal|title=The Political Allegory of Invasion of the Body Snatchers|last=Smith|first=John|journal=Science Fiction Studies|volume=20|issue=3|year=1993|pages=345–356}}</ref> En la lastaj jardekoj, la temo evoluis por inkluzivi pli kompleksajn rakontojn, kiuj pridubas la moralon de homoj kaj eksterteruloj. == Karakterizaĵoj == Eksterterulaj invadoj en fikcio ofte sekvas komunajn tropojn: * '''Altnivela teknologio''': Eksterteruloj posedas superan teknologion, kiel laseroj, kosmoŝipoj aŭ biologiaj armiloj.<ref name="tropes">{{Cite book|title=Science Fiction Tropes and Archetypes|last=Jones|first=Emily|publisher=Oxford Press|year=2015|language=angla}}</ref> * '''Konflikto''': La invado kutime kondukas al milito inter homoj kaj eksterteruloj, kvankam kelkaj rakontoj montras diplomatian aliron.<ref name="tropes" /> * '''Herooj kaj rezisto''': Homoj, ofte gviditaj de kuraĝaj individuoj, organizas reziston kontraŭ la invadantoj.<ref name="tropes" /> * '''Alegorioj''': Invadoj ofte simbolas realajn temojn, kiel koloniismo, ksenofobio aŭ media detruo.<ref name="snatchers" /> == Ekzemploj en amaskulturo == [[dosiero:The_War_of_the_Worlds_by_Henrique_Alvim_Corrêa_08_b&w.jpg|eta|Ilustraĵo de ''[[La milito de la mondoj]]'' de H.G. Wells]] === Literaturo === * ''[[La milito de la mondoj|La Milito de la mondoj]]'' (1898) de H. G. Wells: Marsanoj atakas Teron, sed estas venkitaj pro teraj bakterioj.<ref name="wells" /> * ''[[Footfall]]'' (1985) de [[Larry Niven]] kaj [[Jerry Pournelle]]: Eksterteruloj similaj al elefantoj invadas Teron, kio kondukas al [[tutmonda milito]].<ref>{{Cite book|title=Footfall|last=Niven|first=Larry|last2=Pournelle|first2=Jerry|publisher=Del Rey|year=1985|language=angla}}</ref> === Kino === * [[Independence Day|''Independence Day'']] (1996): Tutmonda invado de eksterteruloj estas kontraŭbatalita per kunordigita homa rezisto.<ref>{{Cite web|title=Independence Day: A Cultural Analysis|url=https://www.filmsite.org|accessdate=la 7-an de majo 2025|language=angla}}</ref> * ''[[Arrival (filmo)|Arrival]]'' (2016): Kvankam ne tradicia invado, la alveno de eksterteruloj kreas tutmondan streĉiĝon, sed la filmo fokusiĝas al komunikado.<ref>{{Cite journal|title=Arrival and the Linguistics of First Contact|last=Lee|first=Sarah|journal=Journal of Popular Culture|volume=50|issue=4|year=2017|pages=672–689}}</ref> === Videoludoj === * [[XCOM: Enemy Unknown|''XCOM: Enemy Unknown'']] (2012): Ludantoj gvidas organizon kontraŭ eksterterula invado, uzante strategion kaj taktikon.<ref>{{Cite web|title=XCOM: Enemy Unknown Review|url=https://www.ign.com|accessdate=la 7-an de majo 2025|language=angla}}</ref> * [[Mass Effect|''Mass Effect'']]-serio (2007–2012): La galaksio alfrontas invadon de antikvaj maŝinaj estaĵoj nomitaj Reapers.<ref>{{Cite book|title=The Art of Mass Effect|last=BioWare|publisher=Dark Horse|year=2012|language=angla}}</ref> == Kultura kaj filozofia signifo == La temo de eksterterula invado ofte funkcias kiel spegulo por homaj timoj kaj aspiroj. En fruaj verkoj, eksterteruloj estis projekcio de timoj pri fremdaj kulturoj aŭ teknologia progreso. En modernaj rakontoj, ili povas reprezenti defiojn kiel klimatŝanĝo aŭ tutmonda kunlaboro.<ref name="tropes" /> Kelkaj verkoj, kiel [[District 9|''District 9'']] (2009), renversas la tropeon, montrante homojn kiel la subpremantajn fortojn kontraŭ eksterteruloj.<ref>{{Cite journal|title=Postcolonial Themes in District 9|last=Nguyen|first=Anna|journal=Postcolonial Studies|volume=15|issue=2|year=2012|pages=201–215}}</ref> La temo ankaŭ instigas demandojn pri la loko de homoj en la universo. Ĉu ni estas pretaj por kontakto kun alimondaj civilizacioj? Kiel ni reagus al supera inteligenco? Tiuj demandoj estas esplorataj ne nur en fikcio, sed ankaŭ en sciencaj diskutoj, ekzemple en la laboro de [[SETI]].<ref>{{Cite web|title=SETI and the Search for Extraterrestrial Life|url=https://www.seti.org|accessdate=la 7-an de majo 2025|language=angla}}</ref> == Kritikoj kaj limigoj == Kelkaj kritikistoj argumentas, ke eksterterulaj invadoj en fikcio tro simpligas kompleksajn temojn, prezentante eksterterulojn kiel unudimensiajn malamikojn.<ref name="tropes" /> Aliaj notas, ke la tropo povas plifortigi ksenofobion, kvankam multaj modernaj verkoj provas eviti tion per nuancitaj portretoj de eksterteruloj.<ref name="snatchers" /> La troa uzo de la tropo en amaskulturo ankaŭ kondukis al kliŝoj, kvankam novaj aliroj, kiel en ''[[Arrival (filmo)|Arrival]]'', montras, ke la ĝenro ankoraŭ havas potencialon por originaleco.<ref>{{Cite journal|title=The Evolution of Alien Invasion Narratives|last=Brown|first=Michael|journal=Science Fiction Review|volume=45|issue=1|year=2020|pages=89–102}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Sciencfikcio]] * [[Eksterteranoj en popola kulturo]] * [[Unua kontakto]] * [[Kosma vojaĝo|Kosmovojaĝo]] * [[Wow!-signalo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sciencfikciaj temoj]] [[Kategorio:Sciencfikciaj ĝenroj]] [[Kategorio:Apokalipso en fikcio]] [[Kategorio:Sciencfikcio]] [[Kategorio:Eksterteranoj]] [[Kategorio:Popola kulturo]] [[Kategorio:Invadoj]] n10k35sp8zu0cm85qv7mrtiuzjry0x7 0 910631 9454940 9449828 2026-08-16T15:21:56Z Thierry Saladin 1459 korekto de kelkaj etaj detaloj 9454940 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jean-Pierre Grumbach''', konata kiel ''Jean-Pierre Melville'' (Parizo; 20a de oktobro [[1917]] - samloke; 2a de aŭgusto [[1973]]) estis franca [[kinreĝisoro]], antaŭulo de la ''[[Nouvelle Vague]]'' konsiderita reprezentanto de la franca [[nigra kino]]. Liaj filmoj, ĉefe tiuj de la [[1960-aj jaroj]], montras klaran montron de [[amikeco]] inter viroj; multaj de tiuj filmoj estas bazitaj sur historioj de banditoj kaj de roluloj kiuj vivis dum la [[Dua Mondmilito]], dum la Francio okupaciita de la nazia armeo, ĉar li mem estis aktivulo en la milito. ==Biografio== Estante 5-jaraĝa li filmis la familion per filmilo. Poste li entuziasmiĝis por kino vidinte usonajn filmojn. Post la fino de la Dua Mondmilito li ekdediĉis serioze al kino profesie. La germana okupacio de Francio dum la milito estis unu de la faktoj kiuj multe influis por la kindediĉo. Dum la milito li apogis la Rezistadon, kio inspiris lin por kelkaj el liaj filmoj. Li aliĝis al la [[Libera Francio]] en Londono, en 1942, kaj jam tiam li prenis la pseŭdonimon «Melville», eble omaĝe al preferata usona verkisto, [[Herman Melville]], aŭtoro de ''[[Moby Dick]]''. Li adaptis ''Le silence de la mer'' (1947), verko de [[Vercors (verkisto)|Vercors]], en kiu li estis produktoro, scenaristo, reĝisoro kaj muntisto, kvazaŭ por amatora filmo. Tial krítikistoj de ''[[Cahiers du Cinéma]]'' konsideris Jean-Pierre Melville kompletan aŭtoron. Poste li faris ''Les enfants terribles'' (1949), kiu estas malgranda familia kroniko. El plej elstaraj postaj filmoj estas mencienda ''Deux hommes dans Manhattan'' (1958). En la [[1960-aj jaroj]] li laboris kun famaj geaktoroj kiel [[Jean Paul Belmondo]], [[Lino Ventura]], lia amiko [[Alain Delon]], [[Simone Signoret]], [[Michel Piccoli]], [[Stefania Sandrelli]], François Périer, [[Yves Montand]] kaj [[Gian Maria Volonté]]. En tiu epoko li faris siajn plej famajn filmojn: ''Le Doulos'' (1962), ''Le Deuxième Souffle'' (1965), ''Le Samouraï'' (1967), ''L’Armée des ombres'' (1969) kaj ''Le Cercle rouge'' (1970). ==Filmoj== * 1946 : Vingt-quatre heures de la vie d'un clown (kurto) * 1947 : Le Silence de la mer * 1950 : Les Enfants terribles * 1953 : Quand tu liras cette lettre * 1955 : Bob le flambeur * 1959 : Deux hommes dans Manhattan * 1961 : Léon Morin, prêtre * 1962 : Le Doulos * 1963 : L'Aîné des Ferchaux * 1966 : Le Deuxième Souffle * 1967 : Le Samouraï * 1969 : L'Armée des ombres * 1970 : Le Cercle rouge * 1972 : Un flic == Bibliografio == * Jean Wagner, ''Jean-Pierre Melville'', Parizo, Seghers, 1964. * Jacques Zimmer, Chantal de Béchade, ''Jean-Pierre Melville'', Parizo, Edilig, 1983. * Jean Tulard, ''Dictionnaire du cinéma, Les réalisateurs'', Bouquins, 2001. * François Barat, ''L'entretien avec Jean-Pierre Melville'', Parizo, Séguier, 1999. * Denitza Bantcheva, ''Jean-Pierre Melville: de l'œuvre à l'homme'', Éditions du Revif, 2007 * Valerio Carando, ''Il clan dei cineasti. L'estetica del noir secondo Jean-Pierre Melville, José Giovanni, [[Henri Verneuil]]'', Prospettiva Editrice, Civitavecchia, 2011. * José Francisco Montero, ''Jean-Pierre Melville. Crónicas de un samurái'', Shangrila, Santander, 2014. [https://web.archive.org/web/20150222153807/http://shangrilaediciones.com/pages/bakery/trayectos-libros-2-116.php] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] eudbwyxv3i18ftska1vdefnmh8opuqk 0 911246 9454927 9112432 2026-08-16T15:04:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454927 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo de dosiero= En 2019}} '''Ebbaba HAMEIDA Hafed''' ([[Saharaj Rifuĝejoj|Tindufaj Rifuĝejoj]], 1992) estas hispana [[ĵurnalisto]] kaj [[verkisto]] [[Okcidentsaharanoj|okcidentsahara]]. Ŝi estas redaktisto de [[RTVE]] elstare pri [[migrado]] kaj pri [[virinrajtoj]]. Ekde majo 2020 ŝi estas membro de la estraro de la hispana fako de [[Raportistoj sen limoj]]. En marto 2019 ŝi estis unu de la voĉparolantoj de la movado de ĵurnalistinoj, kun Carmen Sarmiento, Diana Aller kaj Rosa Alcázar, postulante profesian [[ĵurnalismo]]n evitante stereotipojn kaj [[seksismo]]n kaj postulante zorgegon dum informado pri [[kontraŭvirina perforto]]. En 2022 ŝi estis la unua saharanino kiu ricevis [[doktorigo]]n ''cum laude'' en [[ĵurnalismo]].<ref name=":1">[https://ccinformacion.ucm.es/noticias/ebbaba-hameida-primera-mujer-saharaui-en-doctorarse?fbclid=PAAabLd3X--CKRp6yy9Q30J3jxdJ3-oGgIgHRLIyuxuJTt7IvFdyGbBGcSH5k Facultad de Ciencias de la Información] Alirita en 2022-12-03, en retejo ccinformacion.ucm.es</ref> En 2025 ŝi publikigis sukcese la novelon "''Flores de papel''" (Paperfloroj) en kiu ŝi rakontas la historion de la Okcidentsaharanoj tra la atestoj de tri virinoj de tri sinsekvaj generacioj, kun membiografiaj elementoj en la tria rolulino, nome Aiŝa, dum la aliaj estus patrino kaj avino. == Biografio == Ŝi naskiĝis en la [[Saharaj Rifuĝejoj|Tindufaj Rifuĝejoj]] en [[Alĝerio]], en la kampadejo nomita ''Hagunia'', de kie ŝi eliris estante kvin-jaraĝa pro sankialoj, ĉar por knabino [[Celiakio|celiakia]] estas malfacile survivi en la dezerto.<ref>Vidal, Juan Pablo [https://blogthinkbig.com/onlife/historia-de-openspain OpenSpain: una web donde caben todos] alirita la 11an de majo 2019, en la retejo Blogthinkbig.com</ref> Ŝi translokiĝis dekomence al Italio kun itala akceptofamilio, kaj tie ŝi loĝis 9 jarojn. Ŝi revenis al la saharaj rifuĝejoj por reteni siajn kulturajn radikojn, sed denove pro malfacilaj vivkondiĉoj tie kaj manko de taŭga manĝaĵoj por celiakuloj, ŝi translokiĝis tiam al [[Hispanio]] kie en 2008 ŝi estis denove akceptita de akceptofamilio en [[Don Benito]] ([[provinco Badajoz|Badajoz]]) kaj tie ŝi setliĝis.<ref>[https://estudiantesporelmundo.wordpress.com/entrevistas/ Entrevistas 11a de majo 2019], 26a de januaro 2016, en la retejo DE PASADA</ref> Ŝi decidis studi ĵurnalismon, ĉar [[radio]] estis historie en la [[Saharaj Rifuĝejoj|Tindufaj Rifuĝejoj]] la ĉefa amaskomunikilo kaj konektilo kun la ekstero kaj ekde ĉiam ĝi estis por ŝi proksima rimedo por diskonigi la situacion de la [[Okcidentsaharanoj]]. Ŝi aliĝis en la Fakultato de Informosciencoj de la [[Universitato Komplutensa de Madrido]] kaj gradiĝis en 2015. Poste, ŝi magistriĝis pri ĵurnalismo en RTVE.<ref name=":0">Larrán, Jesús Cabaleiro [https://periodistas-es.com/solidaridad-periodistica-espanola-con-el-sahara-127923 Solidaridad periodística española con el Sahara] Alirita la 13an de majo 2019. 30a de aprilo 2019, en la retejo Periodistas en Español</ref> En 2020-2021 ŝi preparis sian doktorigan disertacion pri la situacio de [[virinoj en Islamo|virinoj en landoj de islama majoritato]].<ref>[https://www.revista5w.com/autores/ebbaba-hameida Ebbaba Hameida] Alirita en 2021-10-19, en la retejo Revista 5W</ref> Ekde 2018 ŝi laboras en RTVE. Kiel raportisto, ŝi informis pri la [[milito en Ukrainio]], balotoj en [[Irano]], efiko de la [[klimata ŝanĝo]] en [[Somalio]] ktp.<ref name=":2">Agudo, Alejandra [https://elpais.com/cultura/2025-01-29/ebbaba-hameida-periodista-descubrir-que-mi-madre-fue-bombardeada-con-napalm-fue-doloroso.html Ebbaba Hameida, periodista: “Descubrir que mi madre fue bombardeada con napalm fue doloroso”] alirita en 2025-01-29. 2025-01-29 en retejo El País</ref> Elstaris ankaŭ ŝiaj raportaĵoj pri enmigrado -ŝia kono de la araba faciligis al ŝi rektan kontakton kun migrantoj- kaj aparte pri la specifa situacio de virinoj.<ref name=":3">[https://www2.cruzroja.es/web/ahora/-/ebbaba-hameida-el-periodismo-me-ha-ayudado-a-entender-el-mundo-en-el-que-vivo#:~:text=Nac%C3%AD%20en%20los%20campos%20de,saharaui%20marcada%20por%20un%20conflicto. Ebba Hameida: El periodismo me ha ayudado a entender el mundo en el que vivo] alirita en 2025-01-29, en la retejo www2.cruzroja.es </ref> Ŝi regas la hispanan, araban, [[hasanija]]n, italan, francan kaj anglan.<ref name=":3" /> == Kariero == La 16an de junio 2014 ŝi partoprenis en la 26a Sesio de la [[Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj]] kiel reprezentanto de la organizaĵo ''International Youth and Student Movement for the United Nations'' (ISMUN) postulante la rajton al la memdeterminado de la popoloj kaj specife de la [[Okcidentsaharanoj]] kaj denuncante la situacion de la okcidentsaharaninoj kaj ĝenerale la situacion de la [[Homaj Rajtoj]] en [[Okcidenta Saharo]].<ref>[https://www.publico.es/internacional/naciones-unidas-no-actua-sahara.html Hameida: “Si Naciones Unidas no actúa en el Sáhara, los jóvenes están amenazando con usar las armas”] alirita la 11an de majo 2019, en la retejo www.publico.es</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=a12buycv5CM&feature=youtu.be Intervención de Ebbaba Hameida en la 26 sesión de la Comisión de Derechos Humanos de la ONU] alirita la 11an de majo 2019, 21a de junio 2014</ref> Dum sia universitata tempo ŝi kondukis la radiprogramaon ''Rysala Sáhara'' de la radia elsendejo de la Fakultato de Informosciencoj pri la ĉiutaga situacio de la konflikto en [[Okcidenta Saharo]]. En 2014 ŝi fame konatiĝis kiel reĝisorino de la dokumenta filmo ''Raíces y Clamor'' (Radiko kaj Klamado), en kiu ŝi montras la malfacilaĵojn de la junaj okcidentsaharanoj kiuj studas en Hispanio, la neceson serĉi radikojn kaj la individuan kaj personan konfliktojn kion ili frontas… “''Ie ajn kie ni estas ni trafas malmolajn personajn kondiĉojn ne nur materie, sed ankaŭ psike''”.<ref>[https://www.lavanguardia.com/vida/20160405/40890663243/la-udl-projecta-dijous-el-documental-raices-y-clamor-a-la-haima-per-un-sahara-lliure.html La UdL projecta dijous el documental 'Raíces y clamor' a la 'Haima per un Sàhara lliure'] alirita la 11an de majo 2019, en [[La Vanguardia]]</ref> En 2016 ŝi estis unu de la helpantoj de OpenSpain, projekto apogita de [[Telefónica]] en kiu teamo formita de junuloj de Hispanio, Sirio, Irako, Irano, [[Venezuelo]] kaj Saharo, disvolvigis retejon kaj aplikaĵon en hispana, angla kaj araba, kun utila informado por rifuĝintoj kiuj alvenas en Hispanio fuĝante de la milito kaj la teroro en siaj devenlandoj.<ref>[https://www.elmundo.es/economia/2016/05/30/574c2282e5fdea781f8b4639.html Telefónica busca la integración de los refugiados en España con un hub] alirita la 11an de majo 2019, 30a de majo 2016, en retejo de [[El Mundo]]</ref> Post specialiĝo en radio kaj televido per magistriĝo en [[RTVE]] en 2017 ŝi estis kunprezentistino de la programo ''Atrevidos'' (Sentimuloj) en [[Radio 3]] kun Marta Curiel<ref> [http://www.rtve.es/alacarta/audios/atrevidos-en-radio-3/atrevidos-radio-3-atrevidos-mundo-02-09-17/4196220/ Atrevidos en Radio 3 - Atrevidos por el mundo - 02/09/17] alirita la 11an de majo 2019, 2a de septembro 2017, en la retejo RTVE.es</ref> partoprenante en la projekto ''Un micro para el Sahara'' (Mikrofono por Saharo).<ref>[https://unmicroparaelsahara.com/portada/quienes-somos/ Quiénes Somos]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirta la 11an de majo 2019, 2a de junio 2017, en la retejo Un Micro Para El Sahara</ref> En 2018 ŝi partoprenis en la solidara projekto lanĉita de la NRO Leaozinho "''La maleta amarilla''" (La flava valizo) en Senegalo por serĉi materialon kaj instali radistudion en tiu lando.<ref>[https://www.europapress.es/epsocial/responsables/noticia-rne-viaja-senegal-proyecto-solidario-maleta-amarilla-instalar-estudio-radio-20181008133926.html RNE viaja a Senegal con el proyecto solidario 'La maleta amarilla' para instalar un estudio de radio] alirita la 13an de majo 2019, 8a de oktobro 2018, en la retejo www.europapress.es</ref> La 8an de marto 2019 Ebbaba estis unu de la kvar proparolantinoj de la movado de ĵurnalistinoj, kun la veterana Carmen Sarmiento, Diana Aller kaj Rosa Alcázar, zorgitaj por legi manifeston postulante ĵurnalismon regitan per kriterioj de profesieco evitante stereotipojn seksismajn, uzante inkludeman lingvaĵon, postulante zorgegon dum informado pri kontraŭvirina perfortado.<ref>Servimedia [https://ecodiario.eleconomista.es/sociedad/noticias/9749007/03/19/8m-las-periodistas-paramos-piden-mas-periodismo-social-y-menos-declaraciones-politicas.html 8-m. 'las periodistas paramos' piden "más periodismo social y menos declaraciones políticas" - EcoDiario.es] alirita la 11an de majo 2019, 8a de marto 2019, en la retejo ecodiario.eleconomista.es</ref> En majo 2019 ŝi estis unu de invititoj de la hispana frakcio de [[Raportistoj sen limoj]] kadre de la okazigo de la Tutmonda Tago por la Gazetlibereco.<ref name=":0" /> De 2018 ĝis 2020 ŝi estis redaktisto kaj parolisto de [[Radio Nacional de España|RNE]], kunlaborantino en la programo ''Efecto Doppler'' de RNE, en la rubriko "Ultravioleta" pri la virinrajtoj<ref>[http://www.rtve.es/alacarta/audios/efecto-doppler/efecto-doppler-rogelio-lopez-cuenca-generacion-neuronas-ultravioleta-01-04-19/5111619/ Efecto Doppler - Rogelio López Cuenca, generación de neuronas y 'Ultravioleta' - 01/04/19] alirita la 11an de majo 2019, 1a de aprilo 2019, en la retejo RTVE.es</ref> kaj en la programo de TVE ''Cámara abierta 2.0''<ref>[http://www.rtve.es/alacarta/videos/camara-abierta-20/camara-abierta-lgtbi-rrss-ricardo-marquina-sweet-barrio-carlo-ratti-1minutocom/5194799/ Cámara abierta - LGTBI en RRSS, Ricardo Marquina, Sweet Barrio, Carlo Ratti en 1minutoCOM - RTVE.es] alirita la 11an de majo 2019, 11a de majo 2019</ref> Ŝi kunlaboris ankaŭ en ''Planeta Futuro'' de [[El País]] kaj en ''FronteraD''.<ref>[https://www.revista5w.com/autores/ebbaba-hameida Ebbaba Hameida, alirita en 2020-12-31, en la retejo Revista 5W</ref> En majo de 2020 ŝi estis elektita membro de la estraro de la hispana frakcio de [[Raportistoj sen limoj]].<ref> [https://www.rsf-es.org/news/espana-la-seccion-espanola-de-rsf-renueva-su-junta-directiva/ ESPAÑA {{!}} La sección española de RSF renueva su Junta Directiva :: Reporteros Sin Fronteras] alirita la 9an de majo 2020, en la retejo www.rsf-es.org, arkivita la 15an de majo 2020 en [https://web.archive.org/web/20200515223713/https://www.rsf-es.org/news/espana-la-seccion-espanola-de-rsf-renueva-su-junta-directiva/]</ref> En decembro 2020 ŝi aliĝis al la redaktejo de [[RTVE]],<ref>Ebbaba Hameida [https://www.rtve.es/noticias/20201230/argentina-aprueba-ley-aborto-derecho-basico-impulsa-exigir-otros/2061470.shtml Argentina aprueba la ley del aborto: "Es un 'sí' a un derecho básico que nos impulsa a exigir otros derechos"] alirita en 2020-12-31, 2020-12-30, en la retejo RTVE.es</ref> kie menciendas ŝiaj verkoj pri enmigrado<ref>Ebbaba Hameida [https://www.rtve.es/noticias/20210329/jugarse-vida-patera-para-despues-volver/2083943.shtml Canarias {{!}} Jugarse la vida en una patera para después volver] alirita en 2021-10-19, 2021-03-29, en la retejo RTVE.es</ref> kaj pri virinrajtoj. En marto 2021 ŝi kunordigis la projekton "''30 mujeres que están cambiando el mundo''" (30 virinoj kiuj ŝanĝas la mondon) en la retejo de RTVE.<ref> [https://www.rtve.es/noticias/mujeres-cambiando-mundo/index.shtml 30 mujeres que están cambiando el mundo - Especial RTVE.es] alirita en 2021-10-19, en la retejo RTVE.es</ref> En novembro 2021 ŝi ricevis la Premion Desalambre en la kategorio de Plej Bona Kroniko aŭ Raportaĵo pro sia verko ''El dolor de Fátima, diez años sin noticias de su hijo desaparecido en el Mediterráneo'', en Rtve.es. La premioj Desalambre estas havigitaj kaj organizitaj de elDiario.es por agnoski la laboron de ĵurnalistoj kaj sociaj organizantoj en defendo de la homaj rajtoj.<ref name=":6">[https://www.eldiario.es/premiosdesalambre/edicion-2021/ Premios Desalambre, edición 2021 - elDiario.es] alirita en 2021-11-11, en la retejo www.eldiario.es</ref> En junio 2022 ŝi ricevis la Premion Specialan de Dircom kiel rekono al ŝia laboro kiel raportisto en la [[milito en Ukrainio]].<ref name=":4">Romero, Fernando [https://www.dircom.org/2022/06/01/la-junta-directiva-de-dircom-reconoce-con-un-premio-especial-a-los-corresponsales-de-guerra-por-su-trabajo-sobre-el-terreno-valiente-y-necesario/ La Junta Directiva de Dircom reconoce con un Premio Especial a los corresponsales de guerra por su trabajo «sobre el terreno», valiente y necesario - Asociación de Directivos de Comunicación] alirita en 2025-01-29, 2022-06-01 en la retejo www.dircom.org</ref> En novembro 2022 ŝi ricevis la premion Paco Rabal de kultura ĵurnalismo de la Fondaĵo AISGE en la kategorio Promesplena Junulo pro sia raportaĵo “Salvar el legado cultural ruso en Ucrania: El arte debe quedar al margen de la guerra” (Savi la rusan kulturan heredaĵon en Ukrainio: Arto devas resti for de la milito).<ref name=":5"> [https://www.rtve.es/rtve/20221201/rtve-noticias-premio-joven-promesa-paco-rabal-ebbaba-hameida/2410681.shtml#:~:text=La%20periodista%20de%20RTVE.es%20Noticias,%20Ebbaba%20Hameida,%20ha,pasado%2020%20de%20marzo%20bajo Ebbaba Hameida, premio Paco Rabal de periodismo cultural por su cobertura de la guerra en Ucrania] alirita en 2025-01-29, RTVE.es, 2022-12-01, en la retejo RTVE.es</ref> La 1a de decembro 2022 ŝi prezentis sian disertacion ''La autonomía como forma de supervivencia de las mujeres en los países musulmanes ante los conflictos: identidad y visibilidad mediática'' (La aŭtonomeco kiel formo de survivado de virinoj en islamaj landoj antaŭ la konfliktoj: identeco kaj amaskomunikila videbleco), direktorita de la profesoro Joaquín Aguirre Romero kaj taksita kiel "sobresaliente ''cum laude''", kio igis ŝin la unua okcidentsaharanino doktora ''cum laude'' en ĵurnalismo.<ref name=":1" /> === ''Flores de papel'' === En januaro 2025 ŝi publikigis la romanon "Flores de papel" (Paperfloroj) kiel trageneracia rakonto pere de kiu ŝi rakontas la historion de la okcidentsahara popolo tra la atesto de tri virinoj: Aiŝa, Najma kaj Lejla, nepino, patrino kaj avino. La fikcio - klarigis Ebbaba mem - havas membiografiajn elementojn: {{Citaĵo|Estas emocia nudiĝo kaj itinero tra la historio de Saharo. Mi lasis tie mian haŭton kaj verkis ĝin tenante mian koron enmane. Estas la historio de mia avino, de mia patrino kaj tiu mia. Temas pri tri roluloj tute diferencaj, sed unuigitaj pro la milito, la devigita ekzilo kaj la elradikigo. Finfine, mi malkovris, ke mi havas multon komunan kun miaj patrino kaj avino.<ref name=":2" />}} Per tiu romano, Ebbaba verkis el [[empatio]] pri milito per tono tre diferenca disde tiu de siaj ĵurnalismaj verkoj kiuj temas pri internaciaj konfliktoj, kaj komprenis la fronton de la kulturaj tradicioj kaj la virinrajtoj: {{Citaĵo|Kiel virino devena de konservema kultura kunteksto, diferenca de tiu kie mi vivas, mi sentis ian rabion al miaj patrino kaj avino, pro kiel ili edukis min, pro ŝiaj postuloj pri la virino kiun mi devis esti, nome bona saharanino. Verki pri ili, traserĉi en ilia historio kaj klopodi eniri ene de ilia haŭto, estis empatia ekzercado. Mi venis el verkado pri aliaj militoj pro mia laboro: tiu de Ukrainio, la realo de Somalio, la konflikto en Gazao. Kaj malkovri, ke mia patrino suferis bombardadon per [[napalmo]] kaj blanka fosforo estis tre malfacila. Mi konstatis, ke estas alia milito kiun mi devis rakonti. Nun, kiam mi revenas al Saharo, mi revenas estante la virino kia mi estas: pli ĉitiea ol tiea. Sed mi povas rigardi dedistance, brakumi tiun radikon kaj fari ĝin parto de mi mem.<ref name=":2" />}} == Dokumenta filmo == * ''Raíces y clamor.'' (2014), scenaro kaj reĝisorado: Ebbaba Hameida Hafed, realigo: Saad Jebbour Najda == Publikaĵoj == * ''Flores de papel'', 2025, Editorial Península Ediciones <nowiki>ISBN 978-84-1100-320-9</nowiki> == Premioj kaj rekonoj == * 2021, Premio Desalambre en la kategorio de Plej Bona Kroniko aŭ Raportaĵo pro sia verko ''El dolor de Fátima, diez años sin noticias de su hijo desaparecido en el Mediterráneo'' <ref name=":6" /> * 2022, Premio Speciala de Dircom kiel rekono al ŝia laboro kiel raportisto en la [[milito en Ukrainio]] <ref name=":4" /> * 2022, Premio Paco Rabal de kultura ĵurnalismo de la Fondaĵo AISGE en la kategorio Promesplena Junulo pro sia raportaĵo “Salvar el legado cultural ruso en Ucrania: El arte debe quedar al margen de la guerra” (Savi la rusan kulturan heredaĵon en Ukrainio: Arto devas resti for de la milito).<ref name=":5" /> * 2023, Sesa Premio de Feminisma Ĵurnalismo María Luz Morales pro "''Afganistán, un año después. La muerte en vida de las afganas bajo los talibanes''"<ref> [https://www.rtve.es/rtve/20230630/premios-periodismo-feminista-rtve-maria-luz-morales/2450908.shtml RTVE, galardonada en el VI Premio de Periodismo Feminista María Luz Morales] alirita en 2025-01-29, RTVE, PRENSA, 2023-06-30 en la retejo RTVE.es</ref> == Referencoj == {{Referencoj |2}} == Vidu ankaŭ == * [[Aminatou Haidar]] == Eksteraj ligiloj == *[https://twitter.com/ebbaba_h Twitter Ebbaba Hameida] *[https://vimeo.com/98325773 Raíces y Clamor / Roots and Clamor.] (filmeto) *[https://www.hispantv.com/showepisode/episode/cine-a-contracorriente---raices-y-clamor/875 ''Cine a Contracorriente''. ''Raíces y clamor''.] (2015) Vídeo *[https://www.youtube.com/watch?v=SmtKaeF42PM Intervjuo de Ebbaba Hameida al Amelia Valcárcel]. (2015) filmeto. UCM {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hameida, Ebbaba}} [[Kategorio:Hispanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Homaj rajtoj]] [[Kategorio:Okcidenta Saharo]] [[Kategorio:Hispanaj feministoj]] qseb1hxjht51t9rzmaj63q4862dbo5f 0 913145 9455011 9445202 2026-08-16T17:41:26Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Sfera_con_sfera_–_Arnalda_Pomodoro_–_Vatican_(JD).jpg|Sfera_con_sfera_–_Arnalda_Pomodoro_–_Vatican_(JD).jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Abzeronow|Abzeronow]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Sfer 9455011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Arnaldo POMODORO''' (n. la 23-an de junio 1926 en [[Morciano di Romagna]]; m. la 22-an de junio 2025 en [[Milano]]) estis itala [[skulptisto]]. Li vivis kaj laboris en Milano ekde 1954. == Vivo == De 1949 ĝis 1951, Pomodoro studis scendezajnon ĉe la Akademio de Belartoj de [[Pesaro]]. Li poste desegnis scenejojn kaj kostumojn kaj komencis labori kiel [[oraĵisto]] kun sia frato, la artisto Giò Pomodoro. <ref name="Masoero">{{Cite book|first=Ada|last=Masoero|title=Arnaldo Pomodoro|publisher=Skira editore|year=2017|isbn=978-8857233277|location=Milano|language=it}}</ref> En 1954, Giò kaj Arnaldo Pomodoro, kune kun Giorgio Perfetti, fondis la grupon ''3 P''. Post 1955, ambaŭ fratoj - kune kun Piero Dorazio, Gastone Novelli, Giulio Turcato, Tancredi, Achille Perilli kaj Lucio Fontana - apartenis al la artistgrupo ''Continuità''. En 1954, Pomodoro havis sian unuan solludan [[ekspozicio]]<nowiki/>n ĉe la Galleria Numero, [[Florenco]]. Inter 1956 kaj 1959, Pomodoro vojaĝis vaste al [[Parizo]], [[Bruselo]], [[Frankfurto ĉe Majno]], kaj [[Kolonjo]]. Li partoprenis en documenta 2 en [[Kaselo]] en 1959. En 1960, Pomodoro vojaĝis al [[Usono]] por la unua fojo, kie li renkontis la skulptiston [[David Smith]]. Inter 1966 kaj 1968, li havis studion ĉe [[Universitato Stanford]], [[Palo Alto]], kaj vizitantan profesorecon ĉe la [[Universitato de Kalifornio en Berkelio|Universitato de Kalifornio, Berkelio]]. De 1980 ĝis 1984, Pomodoro instruis laŭ invito ĉe Mills College, [[Oakland]]. En 1995, Pomodoro fondis la ''Fondazione Arnaldo Pomodoro'' en Milano. La [[fondaĵo]] dediĉas sin ne nur al esplorado kaj konservado de la verkaro de Pomodoro, sed ankaŭ al la antaŭenigo de nuntempa skulptarto kaj organizado de [[ekspozicio]]<nowiki/>j, precipe de pli junaj artistoj. <ref>Arnaldo Pomodoro, il signore della scultura [[Corriere della Sera]] 28 February 2911</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.arnaldopomodoro.it/archive/detail/239/the-pietrarubbia-group?lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204112757/https://www.arnaldopomodoro.it/archive/detail/239/the-pietrarubbia-group?lang=en|archive-date=4 December 2020|title=Arnaldo Pomodoro. The Pietrarubbia Group: il fondamento, l'uso, il rapporto, 1975-1976|access-date=23 June 2019|url-status=dead}}</ref> Arnaldo Pomodoro mortis en Milano en junio 2025, unu tagon antaŭ sia 99-a [[naskiĝdatreveno]]. <ref>[https://www.repubblica.it/cultura/2025/06/23/news/arnaldo_pomodoro_morto_scultore-424686093/ Arnaldo Pomodoro è morto, addio al gigante della scultura. Sue le iconiche sfere di bronzo] </ref><ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Italian sculptor Arnaldo Pomodoro dies aged nearly 99|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250623-italian-sculptor-arnaldo-pomodoro-dies-aged-nearly-99|access-date=23 June 2025|website=France 24|language=en}}</ref> == Verkado == La verko de Pomodoro reflektas kaj lian laboron kiel oraĵisto kaj lian intereson pri la teknologia epoko. Aldone al [[arĝento]], [[fero]], [[ligno]], [[betono]] kaj [[oro]], li ĉefe laboris kun [[bronzo]]. En la 1960-aj jaroj, li evoluigis sian abstraktan formalan lingvon, kiu ĉefe inkluzivas sferojn kaj diskojn, sed ankaŭ [[kolono]]<nowiki/>jn, [[konuso]]<nowiki/>jn kaj [[kvadroido]]jn. Pomodoro rompis la ŝelon de ĉi tiuj geometriaj formoj, rivelante ilian internan funkciadon al la spektanto. Ekde 1970, li ankaŭ kreis grafikaĵojn. Aldone al sia laboro kiel skulptisto, Pomodoro ankaŭ laboris kiel sceneja kaj kostumisto por itala teatro. Ekde la mezo de la 1970-aj jaroj, Pomodoro famiĝis pro sia unika aliro al geometriaj formoj - kolonoj, [[kubo]]<nowiki/>j, [[piramido]]<nowiki/>j, [[sfero]]<nowiki/>j kaj [[disko]]<nowiki/>j. Liaj masivaj arkitekturaj formoj sugestas daŭrantan procezon de memdetruo kaj regenerado. Sub la brila surfaco de la bronzo kuŝas reguliga [[mekanismo]], kiun Pomodoro nomas "signosistemo", simila al kompleksa sistemo de [[lingvo]] aŭ [[organismo]]. La sfero, ekzemple, ne nur funkcias kiel geometria formo kaj analogo de la vivanta korpo aŭ minerala formo, sed ankaŭ similas al la [[globo]]. Forirante de frontaleco, Pomodoro invitas la spektanton promeni ĉirkaŭ la globo, transdonante senton de kontinua rotacia movado. Lia intereso pri [[lumo]] kondukis al tio, ke liaj geometriaj skulptaĵoj estas plejparte kreitaj por instalaĵo en malfermaj, [[Publika spaco|publikaj spacoj]]. === Verkoj en publika spaco (elekto) === * 1953 ''Fecondazione'', Hirshhorn Muzeo kaj [[Skulptaĵĝardeno]], [[Vaŝingtono]] * 1960 ''Colonna del Viaggiatore'', [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio|Reĝa Muzeo de Belartoj]], [[Bruselo]] * 1964 ''Granda Omaĝo al la Teknika Epoko'', Centro por Plenkreskula Edukado en Kolonjo * 1965 ''Vojaĝanto Kolumno B'', [[Teknika Universitato Eindhoven|Teknologia Universitato de Eindhoven]] * 1965 ''Sfero N-ro 4'', [[Muzeo Guggenheim|Guggenheim Muzeo]], [[Novjorko]] * 1965 ''Sfero N-ro 6'', Muzeo Hirshhorn, Vaŝingtonio * 1967 ''Sfera grande'', antaŭkorto de la itala Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, la " [[Placo de la Farnesina|Farnesina]] ", [[Romo]] * 1968 ''Grande Disco'' - Memoraĵo por [[Georg Büchner]] antaŭ la [[Ŝtata Teatro de Darmstadt|Staatstheater Darmstadt]] en Darmstadt * 1968/72 ''Rotante minore'', MAGI '900, [[Pieve di Cento]] (Italio) * 1970 ''Rotante máximo IV'', Belarta Muzeo, [[Karakaso]] * 1971 ''Grande Disco'', Gewerbemuseumsplatz, [[Nurenbergo]] * 1971 ''Rotante dal Foro Centrale'', Berkeley Art Museum kaj Pacific Film Archive, Berkeley * 1972 ''Disco Grande'', Milano * 1979 ''Triado'', [[MASILugano|Muzeo de Moderna Arto]] (''Museo d'Arte della Svizzera Italiana''), [[Lugano]]; ''Triado'', [[Torino]]; ''Triado'', Donald M. Kendall Sculpture Gardens, Novjorko * 1980 ''Sfera con sfera'', [[Subĉiela Muzeo de Hakone]], Kanagawa, [[Hikone|Hakone]] * 1983 ''Sfera con sfera'', [[Trinity College (Dublino)|Trinity College]], [[Universitato de Dublino]]; ''bronzaj kolonoj kaj murskulptaĵo'', Amaliehavn Park, Kopenhago * 1984 ''Disco solare'', Muzeo de Nuntempa Arto, [[Moskvo]] * 1988 ''Forme del Mito'', [[Brisbano]] * 1990 ''Sfera con sfera'', Romo, [[Vatikanurbo]], Cortile della Pigna; ''Papiruso per Darmstadt'', Centra Poŝta Oficejo Darmstadt * 1991 ''Sfero kun sfero'', [[Placo de Unuiĝintaj Nacioj]] ([[d:Q2495264]]), Novjorko * 1994 ''Disko en Forma di Rosa del Deserto N. 1'', Frederik Meijer Gardens kaj Sculpture Park, [[Grand Rapids]] * 1994 ''La Grande Prua'', tomba skulptaĵo por [[Federico Fellini]], [[Giulietta Masina]] kaj ilia filo Pierfederico Fellini ĉe la ĉeftombejo en [[Rimini]] * 1995 ''La freccia'', Unesko Ĉefsidejo, Parizo * ''Sfera Grande'', [[Pesaro]] * 1999 ''Asta cielare VI'', ''Arbaro de Skulptaĵoj - Simon Spieler Collection'', [[Hesia Ŝtata Muzeo Darmstadt]] == Galerio == [[Dosiero:Formedelmitobrisbanecityhall.jpg|eta|centre|774ra|''Forme del Mito'' (1983), ĉe la Urbodomo de Brisbano, Aŭstralio]] <gallery> Dosiero:Trinity_Pomodoro.jpg|''Sfero ene de Sfero'' de Pomodoro en Trinity College, Dublino Dosiero:Dublin,_Ireland_-_panoramio_(25).jpg|"La Granda Balo"; [[Kolegio Triunuo|Trinity College, Dublino]], 1992 Dosiero:Arnaldo_Pomodoro,_Triade,_Horti_Borromaici,_Pavia.jpg|"Tri"; College Park en [[Pavio]], 1979 Dosiero:Paolo_Monti_-_Servizio_fotografico_-_BEIC_6343260.jpg|Arnaldo Pomodoro, 1965 Dosiero:Volkshochschule_Köln_(5161).jpg|''Granda Omaĝo al la Teknika Epoko'', 1964, Centro por Plenkreskula Edukado, Kolonjo Dosiero:Nürnberg_Rosa-Luxemburg-Platz_Skulptur_1.jpg|''Granda Disko'', 1971, Gewerbemuseumsplatz, Nurenbergo Dosiero:Georg-Büchner-Denkmal_„Grande_Disco“_von_Arnaldo_Pomodoro_-_panoramio.jpg|''Granda Disko''; monumento al [[Georg Büchner]] en la placo kiu portas lian nomon en [[Darmstadt]], [[Germanio]], 1974 Dosiero:Arnaldo_Pomodoro_La_Grande_Prua_Rimini.jpg|"La Pruo de la Ŝipo"; la tomboŝtono de [[Federico Fellini]], lia edzino [[Giulietta Masina]], kaj ilia filo en la urbo [[Rimini]], 1994 Dosiero:Spirale_aperta_Arnaldo_Pomodoro.jpg|''Spirale aperta'', 1997, Venaria Reale, Turino Dosiero:Novecento_Arnaldo-Pomodoro_2.jpg|"La Dudeka Jarcento"; proksime de la sporthalo Palalottomatica en [[Romo]], instalita en 2004 </gallery> == Literaturo == * Radford, Georgia and Warren Radford, ''Sculpture in the Sun, Hawaii's Art for Open Spaces'', University of Hawaii Press, 1978, 95. * Arnaldo Pomodoro: ''Arnaldo Pomodoro: catalogo ragionato della scultura''. Milano: Skira, 2007 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|2114445}} * [https://web.archive.org/web/20060218143032/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_130.html Arnaldo Pomodoro biografio sur la Guggenheim Muzea Retejo] * [http://www.fondazionearnaldopomodoro.it Fondazione Arnaldo Pomodoro] * [https://web.archive.org/web/20110727091418/http://moaonline.org/artpiecefulldetails/tabid/105/ctl/Detail/mid/446/xmid/137/xmfid/19/Default.aspx Muzeo de Subĉiela Arta MOA>arta peco plenaj detaloj] * [http://www.art-days.com/arnaldo-pomodoro/ gravaj kreaĵoj de Arnaldo Pomodoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131219061646/http://www.art-days.com/arnaldo-pomodoro/ |date=2013-12-19 }} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Pomodoro, Arnaldo}} [[Kategorio:Italaj skulptistoj]] [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Italaj oraĵistoj]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 20-a jarcento]] gl5kh5318v7y4u67pjpjge072e65wv0 9455012 9455011 2026-08-16T17:42:07Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Arnaldo_Pomodoro_La_Grande_Prua_Rimini.jpg|Arnaldo_Pomodoro_La_Grande_Prua_Rimini.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Abzeronow|Abzeronow]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Arnaldo Pomodoro La Grande 9455012 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Arnaldo POMODORO''' (n. la 23-an de junio 1926 en [[Morciano di Romagna]]; m. la 22-an de junio 2025 en [[Milano]]) estis itala [[skulptisto]]. Li vivis kaj laboris en Milano ekde 1954. == Vivo == De 1949 ĝis 1951, Pomodoro studis scendezajnon ĉe la Akademio de Belartoj de [[Pesaro]]. Li poste desegnis scenejojn kaj kostumojn kaj komencis labori kiel [[oraĵisto]] kun sia frato, la artisto Giò Pomodoro. <ref name="Masoero">{{Cite book|first=Ada|last=Masoero|title=Arnaldo Pomodoro|publisher=Skira editore|year=2017|isbn=978-8857233277|location=Milano|language=it}}</ref> En 1954, Giò kaj Arnaldo Pomodoro, kune kun Giorgio Perfetti, fondis la grupon ''3 P''. Post 1955, ambaŭ fratoj - kune kun Piero Dorazio, Gastone Novelli, Giulio Turcato, Tancredi, Achille Perilli kaj Lucio Fontana - apartenis al la artistgrupo ''Continuità''. En 1954, Pomodoro havis sian unuan solludan [[ekspozicio]]<nowiki/>n ĉe la Galleria Numero, [[Florenco]]. Inter 1956 kaj 1959, Pomodoro vojaĝis vaste al [[Parizo]], [[Bruselo]], [[Frankfurto ĉe Majno]], kaj [[Kolonjo]]. Li partoprenis en documenta 2 en [[Kaselo]] en 1959. En 1960, Pomodoro vojaĝis al [[Usono]] por la unua fojo, kie li renkontis la skulptiston [[David Smith]]. Inter 1966 kaj 1968, li havis studion ĉe [[Universitato Stanford]], [[Palo Alto]], kaj vizitantan profesorecon ĉe la [[Universitato de Kalifornio en Berkelio|Universitato de Kalifornio, Berkelio]]. De 1980 ĝis 1984, Pomodoro instruis laŭ invito ĉe Mills College, [[Oakland]]. En 1995, Pomodoro fondis la ''Fondazione Arnaldo Pomodoro'' en Milano. La [[fondaĵo]] dediĉas sin ne nur al esplorado kaj konservado de la verkaro de Pomodoro, sed ankaŭ al la antaŭenigo de nuntempa skulptarto kaj organizado de [[ekspozicio]]<nowiki/>j, precipe de pli junaj artistoj. <ref>Arnaldo Pomodoro, il signore della scultura [[Corriere della Sera]] 28 February 2911</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.arnaldopomodoro.it/archive/detail/239/the-pietrarubbia-group?lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204112757/https://www.arnaldopomodoro.it/archive/detail/239/the-pietrarubbia-group?lang=en|archive-date=4 December 2020|title=Arnaldo Pomodoro. The Pietrarubbia Group: il fondamento, l'uso, il rapporto, 1975-1976|access-date=23 June 2019|url-status=dead}}</ref> Arnaldo Pomodoro mortis en Milano en junio 2025, unu tagon antaŭ sia 99-a [[naskiĝdatreveno]]. <ref>[https://www.repubblica.it/cultura/2025/06/23/news/arnaldo_pomodoro_morto_scultore-424686093/ Arnaldo Pomodoro è morto, addio al gigante della scultura. Sue le iconiche sfere di bronzo] </ref><ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Italian sculptor Arnaldo Pomodoro dies aged nearly 99|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250623-italian-sculptor-arnaldo-pomodoro-dies-aged-nearly-99|access-date=23 June 2025|website=France 24|language=en}}</ref> == Verkado == La verko de Pomodoro reflektas kaj lian laboron kiel oraĵisto kaj lian intereson pri la teknologia epoko. Aldone al [[arĝento]], [[fero]], [[ligno]], [[betono]] kaj [[oro]], li ĉefe laboris kun [[bronzo]]. En la 1960-aj jaroj, li evoluigis sian abstraktan formalan lingvon, kiu ĉefe inkluzivas sferojn kaj diskojn, sed ankaŭ [[kolono]]<nowiki/>jn, [[konuso]]<nowiki/>jn kaj [[kvadroido]]jn. Pomodoro rompis la ŝelon de ĉi tiuj geometriaj formoj, rivelante ilian internan funkciadon al la spektanto. Ekde 1970, li ankaŭ kreis grafikaĵojn. Aldone al sia laboro kiel skulptisto, Pomodoro ankaŭ laboris kiel sceneja kaj kostumisto por itala teatro. Ekde la mezo de la 1970-aj jaroj, Pomodoro famiĝis pro sia unika aliro al geometriaj formoj - kolonoj, [[kubo]]<nowiki/>j, [[piramido]]<nowiki/>j, [[sfero]]<nowiki/>j kaj [[disko]]<nowiki/>j. Liaj masivaj arkitekturaj formoj sugestas daŭrantan procezon de memdetruo kaj regenerado. Sub la brila surfaco de la bronzo kuŝas reguliga [[mekanismo]], kiun Pomodoro nomas "signosistemo", simila al kompleksa sistemo de [[lingvo]] aŭ [[organismo]]. La sfero, ekzemple, ne nur funkcias kiel geometria formo kaj analogo de la vivanta korpo aŭ minerala formo, sed ankaŭ similas al la [[globo]]. Forirante de frontaleco, Pomodoro invitas la spektanton promeni ĉirkaŭ la globo, transdonante senton de kontinua rotacia movado. Lia intereso pri [[lumo]] kondukis al tio, ke liaj geometriaj skulptaĵoj estas plejparte kreitaj por instalaĵo en malfermaj, [[Publika spaco|publikaj spacoj]]. === Verkoj en publika spaco (elekto) === * 1953 ''Fecondazione'', Hirshhorn Muzeo kaj [[Skulptaĵĝardeno]], [[Vaŝingtono]] * 1960 ''Colonna del Viaggiatore'', [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio|Reĝa Muzeo de Belartoj]], [[Bruselo]] * 1964 ''Granda Omaĝo al la Teknika Epoko'', Centro por Plenkreskula Edukado en Kolonjo * 1965 ''Vojaĝanto Kolumno B'', [[Teknika Universitato Eindhoven|Teknologia Universitato de Eindhoven]] * 1965 ''Sfero N-ro 4'', [[Muzeo Guggenheim|Guggenheim Muzeo]], [[Novjorko]] * 1965 ''Sfero N-ro 6'', Muzeo Hirshhorn, Vaŝingtonio * 1967 ''Sfera grande'', antaŭkorto de la itala Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, la " [[Placo de la Farnesina|Farnesina]] ", [[Romo]] * 1968 ''Grande Disco'' - Memoraĵo por [[Georg Büchner]] antaŭ la [[Ŝtata Teatro de Darmstadt|Staatstheater Darmstadt]] en Darmstadt * 1968/72 ''Rotante minore'', MAGI '900, [[Pieve di Cento]] (Italio) * 1970 ''Rotante máximo IV'', Belarta Muzeo, [[Karakaso]] * 1971 ''Grande Disco'', Gewerbemuseumsplatz, [[Nurenbergo]] * 1971 ''Rotante dal Foro Centrale'', Berkeley Art Museum kaj Pacific Film Archive, Berkeley * 1972 ''Disco Grande'', Milano * 1979 ''Triado'', [[MASILugano|Muzeo de Moderna Arto]] (''Museo d'Arte della Svizzera Italiana''), [[Lugano]]; ''Triado'', [[Torino]]; ''Triado'', Donald M. Kendall Sculpture Gardens, Novjorko * 1980 ''Sfera con sfera'', [[Subĉiela Muzeo de Hakone]], Kanagawa, [[Hikone|Hakone]] * 1983 ''Sfera con sfera'', [[Trinity College (Dublino)|Trinity College]], [[Universitato de Dublino]]; ''bronzaj kolonoj kaj murskulptaĵo'', Amaliehavn Park, Kopenhago * 1984 ''Disco solare'', Muzeo de Nuntempa Arto, [[Moskvo]] * 1988 ''Forme del Mito'', [[Brisbano]] * 1990 ''Sfera con sfera'', Romo, [[Vatikanurbo]], Cortile della Pigna; ''Papiruso per Darmstadt'', Centra Poŝta Oficejo Darmstadt * 1991 ''Sfero kun sfero'', [[Placo de Unuiĝintaj Nacioj]] ([[d:Q2495264]]), Novjorko * 1994 ''Disko en Forma di Rosa del Deserto N. 1'', Frederik Meijer Gardens kaj Sculpture Park, [[Grand Rapids]] * 1994 ''La Grande Prua'', tomba skulptaĵo por [[Federico Fellini]], [[Giulietta Masina]] kaj ilia filo Pierfederico Fellini ĉe la ĉeftombejo en [[Rimini]] * 1995 ''La freccia'', Unesko Ĉefsidejo, Parizo * ''Sfera Grande'', [[Pesaro]] * 1999 ''Asta cielare VI'', ''Arbaro de Skulptaĵoj - Simon Spieler Collection'', [[Hesia Ŝtata Muzeo Darmstadt]] == Galerio == [[Dosiero:Formedelmitobrisbanecityhall.jpg|eta|centre|774ra|''Forme del Mito'' (1983), ĉe la Urbodomo de Brisbano, Aŭstralio]] <gallery> Dosiero:Trinity_Pomodoro.jpg|''Sfero ene de Sfero'' de Pomodoro en Trinity College, Dublino Dosiero:Dublin,_Ireland_-_panoramio_(25).jpg|"La Granda Balo"; [[Kolegio Triunuo|Trinity College, Dublino]], 1992 Dosiero:Arnaldo_Pomodoro,_Triade,_Horti_Borromaici,_Pavia.jpg|"Tri"; College Park en [[Pavio]], 1979 Dosiero:Paolo_Monti_-_Servizio_fotografico_-_BEIC_6343260.jpg|Arnaldo Pomodoro, 1965 Dosiero:Volkshochschule_Köln_(5161).jpg|''Granda Omaĝo al la Teknika Epoko'', 1964, Centro por Plenkreskula Edukado, Kolonjo Dosiero:Nürnberg_Rosa-Luxemburg-Platz_Skulptur_1.jpg|''Granda Disko'', 1971, Gewerbemuseumsplatz, Nurenbergo Dosiero:Georg-Büchner-Denkmal_„Grande_Disco“_von_Arnaldo_Pomodoro_-_panoramio.jpg|''Granda Disko''; monumento al [[Georg Büchner]] en la placo kiu portas lian nomon en [[Darmstadt]], [[Germanio]], 1974 Dosiero:Spirale_aperta_Arnaldo_Pomodoro.jpg|''Spirale aperta'', 1997, Venaria Reale, Turino Dosiero:Novecento_Arnaldo-Pomodoro_2.jpg|"La Dudeka Jarcento"; proksime de la sporthalo Palalottomatica en [[Romo]], instalita en 2004 </gallery> == Literaturo == * Radford, Georgia and Warren Radford, ''Sculpture in the Sun, Hawaii's Art for Open Spaces'', University of Hawaii Press, 1978, 95. * Arnaldo Pomodoro: ''Arnaldo Pomodoro: catalogo ragionato della scultura''. Milano: Skira, 2007 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|2114445}} * [https://web.archive.org/web/20060218143032/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_130.html Arnaldo Pomodoro biografio sur la Guggenheim Muzea Retejo] * [http://www.fondazionearnaldopomodoro.it Fondazione Arnaldo Pomodoro] * [https://web.archive.org/web/20110727091418/http://moaonline.org/artpiecefulldetails/tabid/105/ctl/Detail/mid/446/xmid/137/xmfid/19/Default.aspx Muzeo de Subĉiela Arta MOA>arta peco plenaj detaloj] * [http://www.art-days.com/arnaldo-pomodoro/ gravaj kreaĵoj de Arnaldo Pomodoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131219061646/http://www.art-days.com/arnaldo-pomodoro/ |date=2013-12-19 }} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Pomodoro, Arnaldo}} [[Kategorio:Italaj skulptistoj]] [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Italaj oraĵistoj]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 20-a jarcento]] k51vowrajbb83fmpklfzf22afmq3hyf 9455014 9455012 2026-08-16T17:44:35Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Spirale_aperta_Arnaldo_Pomodoro.jpg|Spirale_aperta_Arnaldo_Pomodoro.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Abzeronow|Abzeronow]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Spirale aperta Arnaldo Pomodoro.jpg|]] 9455014 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Arnaldo POMODORO''' (n. la 23-an de junio 1926 en [[Morciano di Romagna]]; m. la 22-an de junio 2025 en [[Milano]]) estis itala [[skulptisto]]. Li vivis kaj laboris en Milano ekde 1954. == Vivo == De 1949 ĝis 1951, Pomodoro studis scendezajnon ĉe la Akademio de Belartoj de [[Pesaro]]. Li poste desegnis scenejojn kaj kostumojn kaj komencis labori kiel [[oraĵisto]] kun sia frato, la artisto Giò Pomodoro. <ref name="Masoero">{{Cite book|first=Ada|last=Masoero|title=Arnaldo Pomodoro|publisher=Skira editore|year=2017|isbn=978-8857233277|location=Milano|language=it}}</ref> En 1954, Giò kaj Arnaldo Pomodoro, kune kun Giorgio Perfetti, fondis la grupon ''3 P''. Post 1955, ambaŭ fratoj - kune kun Piero Dorazio, Gastone Novelli, Giulio Turcato, Tancredi, Achille Perilli kaj Lucio Fontana - apartenis al la artistgrupo ''Continuità''. En 1954, Pomodoro havis sian unuan solludan [[ekspozicio]]<nowiki/>n ĉe la Galleria Numero, [[Florenco]]. Inter 1956 kaj 1959, Pomodoro vojaĝis vaste al [[Parizo]], [[Bruselo]], [[Frankfurto ĉe Majno]], kaj [[Kolonjo]]. Li partoprenis en documenta 2 en [[Kaselo]] en 1959. En 1960, Pomodoro vojaĝis al [[Usono]] por la unua fojo, kie li renkontis la skulptiston [[David Smith]]. Inter 1966 kaj 1968, li havis studion ĉe [[Universitato Stanford]], [[Palo Alto]], kaj vizitantan profesorecon ĉe la [[Universitato de Kalifornio en Berkelio|Universitato de Kalifornio, Berkelio]]. De 1980 ĝis 1984, Pomodoro instruis laŭ invito ĉe Mills College, [[Oakland]]. En 1995, Pomodoro fondis la ''Fondazione Arnaldo Pomodoro'' en Milano. La [[fondaĵo]] dediĉas sin ne nur al esplorado kaj konservado de la verkaro de Pomodoro, sed ankaŭ al la antaŭenigo de nuntempa skulptarto kaj organizado de [[ekspozicio]]<nowiki/>j, precipe de pli junaj artistoj. <ref>Arnaldo Pomodoro, il signore della scultura [[Corriere della Sera]] 28 February 2911</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.arnaldopomodoro.it/archive/detail/239/the-pietrarubbia-group?lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204112757/https://www.arnaldopomodoro.it/archive/detail/239/the-pietrarubbia-group?lang=en|archive-date=4 December 2020|title=Arnaldo Pomodoro. The Pietrarubbia Group: il fondamento, l'uso, il rapporto, 1975-1976|access-date=23 June 2019|url-status=dead}}</ref> Arnaldo Pomodoro mortis en Milano en junio 2025, unu tagon antaŭ sia 99-a [[naskiĝdatreveno]]. <ref>[https://www.repubblica.it/cultura/2025/06/23/news/arnaldo_pomodoro_morto_scultore-424686093/ Arnaldo Pomodoro è morto, addio al gigante della scultura. Sue le iconiche sfere di bronzo] </ref><ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Italian sculptor Arnaldo Pomodoro dies aged nearly 99|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250623-italian-sculptor-arnaldo-pomodoro-dies-aged-nearly-99|access-date=23 June 2025|website=France 24|language=en}}</ref> == Verkado == La verko de Pomodoro reflektas kaj lian laboron kiel oraĵisto kaj lian intereson pri la teknologia epoko. Aldone al [[arĝento]], [[fero]], [[ligno]], [[betono]] kaj [[oro]], li ĉefe laboris kun [[bronzo]]. En la 1960-aj jaroj, li evoluigis sian abstraktan formalan lingvon, kiu ĉefe inkluzivas sferojn kaj diskojn, sed ankaŭ [[kolono]]<nowiki/>jn, [[konuso]]<nowiki/>jn kaj [[kvadroido]]jn. Pomodoro rompis la ŝelon de ĉi tiuj geometriaj formoj, rivelante ilian internan funkciadon al la spektanto. Ekde 1970, li ankaŭ kreis grafikaĵojn. Aldone al sia laboro kiel skulptisto, Pomodoro ankaŭ laboris kiel sceneja kaj kostumisto por itala teatro. Ekde la mezo de la 1970-aj jaroj, Pomodoro famiĝis pro sia unika aliro al geometriaj formoj - kolonoj, [[kubo]]<nowiki/>j, [[piramido]]<nowiki/>j, [[sfero]]<nowiki/>j kaj [[disko]]<nowiki/>j. Liaj masivaj arkitekturaj formoj sugestas daŭrantan procezon de memdetruo kaj regenerado. Sub la brila surfaco de la bronzo kuŝas reguliga [[mekanismo]], kiun Pomodoro nomas "signosistemo", simila al kompleksa sistemo de [[lingvo]] aŭ [[organismo]]. La sfero, ekzemple, ne nur funkcias kiel geometria formo kaj analogo de la vivanta korpo aŭ minerala formo, sed ankaŭ similas al la [[globo]]. Forirante de frontaleco, Pomodoro invitas la spektanton promeni ĉirkaŭ la globo, transdonante senton de kontinua rotacia movado. Lia intereso pri [[lumo]] kondukis al tio, ke liaj geometriaj skulptaĵoj estas plejparte kreitaj por instalaĵo en malfermaj, [[Publika spaco|publikaj spacoj]]. === Verkoj en publika spaco (elekto) === * 1953 ''Fecondazione'', Hirshhorn Muzeo kaj [[Skulptaĵĝardeno]], [[Vaŝingtono]] * 1960 ''Colonna del Viaggiatore'', [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio|Reĝa Muzeo de Belartoj]], [[Bruselo]] * 1964 ''Granda Omaĝo al la Teknika Epoko'', Centro por Plenkreskula Edukado en Kolonjo * 1965 ''Vojaĝanto Kolumno B'', [[Teknika Universitato Eindhoven|Teknologia Universitato de Eindhoven]] * 1965 ''Sfero N-ro 4'', [[Muzeo Guggenheim|Guggenheim Muzeo]], [[Novjorko]] * 1965 ''Sfero N-ro 6'', Muzeo Hirshhorn, Vaŝingtonio * 1967 ''Sfera grande'', antaŭkorto de la itala Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, la " [[Placo de la Farnesina|Farnesina]] ", [[Romo]] * 1968 ''Grande Disco'' - Memoraĵo por [[Georg Büchner]] antaŭ la [[Ŝtata Teatro de Darmstadt|Staatstheater Darmstadt]] en Darmstadt * 1968/72 ''Rotante minore'', MAGI '900, [[Pieve di Cento]] (Italio) * 1970 ''Rotante máximo IV'', Belarta Muzeo, [[Karakaso]] * 1971 ''Grande Disco'', Gewerbemuseumsplatz, [[Nurenbergo]] * 1971 ''Rotante dal Foro Centrale'', Berkeley Art Museum kaj Pacific Film Archive, Berkeley * 1972 ''Disco Grande'', Milano * 1979 ''Triado'', [[MASILugano|Muzeo de Moderna Arto]] (''Museo d'Arte della Svizzera Italiana''), [[Lugano]]; ''Triado'', [[Torino]]; ''Triado'', Donald M. Kendall Sculpture Gardens, Novjorko * 1980 ''Sfera con sfera'', [[Subĉiela Muzeo de Hakone]], Kanagawa, [[Hikone|Hakone]] * 1983 ''Sfera con sfera'', [[Trinity College (Dublino)|Trinity College]], [[Universitato de Dublino]]; ''bronzaj kolonoj kaj murskulptaĵo'', Amaliehavn Park, Kopenhago * 1984 ''Disco solare'', Muzeo de Nuntempa Arto, [[Moskvo]] * 1988 ''Forme del Mito'', [[Brisbano]] * 1990 ''Sfera con sfera'', Romo, [[Vatikanurbo]], Cortile della Pigna; ''Papiruso per Darmstadt'', Centra Poŝta Oficejo Darmstadt * 1991 ''Sfero kun sfero'', [[Placo de Unuiĝintaj Nacioj]] ([[d:Q2495264]]), Novjorko * 1994 ''Disko en Forma di Rosa del Deserto N. 1'', Frederik Meijer Gardens kaj Sculpture Park, [[Grand Rapids]] * 1994 ''La Grande Prua'', tomba skulptaĵo por [[Federico Fellini]], [[Giulietta Masina]] kaj ilia filo Pierfederico Fellini ĉe la ĉeftombejo en [[Rimini]] * 1995 ''La freccia'', Unesko Ĉefsidejo, Parizo * ''Sfera Grande'', [[Pesaro]] * 1999 ''Asta cielare VI'', ''Arbaro de Skulptaĵoj - Simon Spieler Collection'', [[Hesia Ŝtata Muzeo Darmstadt]] == Galerio == [[Dosiero:Formedelmitobrisbanecityhall.jpg|eta|centre|774ra|''Forme del Mito'' (1983), ĉe la Urbodomo de Brisbano, Aŭstralio]] <gallery> Dosiero:Trinity_Pomodoro.jpg|''Sfero ene de Sfero'' de Pomodoro en Trinity College, Dublino Dosiero:Dublin,_Ireland_-_panoramio_(25).jpg|"La Granda Balo"; [[Kolegio Triunuo|Trinity College, Dublino]], 1992 Dosiero:Arnaldo_Pomodoro,_Triade,_Horti_Borromaici,_Pavia.jpg|"Tri"; College Park en [[Pavio]], 1979 Dosiero:Paolo_Monti_-_Servizio_fotografico_-_BEIC_6343260.jpg|Arnaldo Pomodoro, 1965 Dosiero:Volkshochschule_Köln_(5161).jpg|''Granda Omaĝo al la Teknika Epoko'', 1964, Centro por Plenkreskula Edukado, Kolonjo Dosiero:Nürnberg_Rosa-Luxemburg-Platz_Skulptur_1.jpg|''Granda Disko'', 1971, Gewerbemuseumsplatz, Nurenbergo Dosiero:Georg-Büchner-Denkmal_„Grande_Disco“_von_Arnaldo_Pomodoro_-_panoramio.jpg|''Granda Disko''; monumento al [[Georg Büchner]] en la placo kiu portas lian nomon en [[Darmstadt]], [[Germanio]], 1974 Dosiero:Novecento_Arnaldo-Pomodoro_2.jpg|"La Dudeka Jarcento"; proksime de la sporthalo Palalottomatica en [[Romo]], instalita en 2004 </gallery> == Literaturo == * Radford, Georgia and Warren Radford, ''Sculpture in the Sun, Hawaii's Art for Open Spaces'', University of Hawaii Press, 1978, 95. * Arnaldo Pomodoro: ''Arnaldo Pomodoro: catalogo ragionato della scultura''. Milano: Skira, 2007 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|2114445}} * [https://web.archive.org/web/20060218143032/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_130.html Arnaldo Pomodoro biografio sur la Guggenheim Muzea Retejo] * [http://www.fondazionearnaldopomodoro.it Fondazione Arnaldo Pomodoro] * [https://web.archive.org/web/20110727091418/http://moaonline.org/artpiecefulldetails/tabid/105/ctl/Detail/mid/446/xmid/137/xmfid/19/Default.aspx Muzeo de Subĉiela Arta MOA>arta peco plenaj detaloj] * [http://www.art-days.com/arnaldo-pomodoro/ gravaj kreaĵoj de Arnaldo Pomodoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131219061646/http://www.art-days.com/arnaldo-pomodoro/ |date=2013-12-19 }} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Pomodoro, Arnaldo}} [[Kategorio:Italaj skulptistoj]] [[Kategorio:Italaj artistoj]] [[Kategorio:Italaj oraĵistoj]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 20-a jarcento]] c5fw9zibezdt7l3jn9686lkfe4b2n2h 0 916446 9455132 9162941 2026-08-16T22:47:41Z Kani 670 9455132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} Leŭtenanto '''Boyd ALEXANDER''' (16a de Januaro 1873 – 2a de Aprilo 1910) estis angla oficiro en la [[Brita Armeo]], kaj [[esploristo]] kaj [[ornitologo]]. ==Biografio== Dum 1902 li vizitis la [[Ora Marbordo (kronkolonio)|Oran Marbordon]], kie li faris ornitologian esploron de tiu kolonio, kaj en septembro de tiu jaro li foriris al la [[Ogasavaroj|Bonin-Insuloj]] por esplori ilian birdofaŭnon.<ref> "Court Circular". ''The Times''. No. 36882. Londono. 25a de Septembro 1902. p. 7. </ref> Alexander estis membro de ekspedicio kiu vojaĝis tra [[Afriko]] de la rivero [[Niĝero (rivero)|Niĝero]] ĝis la [[Nilo]], esplorante la [[Ĉada baseno|Ĉadan Basenon]]. Akompanis lin lia frato Claud, kapitano G. B. Gosling kaj portugala kolektanto José Lopes. En februaro 1904 ili ekiris de la elfluejo de la Niĝero, vojaĝante supren laŭ la rivero al [[Lokoja]]. Claud mortis en oktobro pro enterika febro post esploro de la Murchison-montaro. Boyd kaj Gosling esploris la areon ĉirkaŭ la [[Ĉada Lago]]. Gosling mortis en junio 1906 ĉe Niangara (norda [[Kongo]]) pro kloakakva febro. Boyd poste sekvis la riveron Kibali, atingante Nilon malfrue en la jaro kaj revenante al Anglio en februaro 1907. La raporto de Alexander ''From the Niger to the Nile'' ("De la Niĝero ĝis la Nilo") estis publikigita poste tiun jaron. En 1908 li ricevis la Medalon de Fondintoj de la [[Reĝa Geografia Societo (Britio)|Reĝa Geografia Societo]] "pro sia trijara vojaĝo tra Afriko de la Niĝero ĝis la Nilo."<ref>{{cite journal |last=Forbes |first=Edgar Allen |date=April 1908 |title=Across Central Africa By Boat: The Alexander-Gosling Expedition Through The Heart of the Sudan |journal= The World's Work: A History of Our Time |volume=XV |pages=10080–10090 |url= https://books.google.com/books?id=hKPvxXgBN1oC&pg=PA10080}}</ref> Li priskribis la specion [[Mielindikanto de Willcocks]] (''Indicator willcocksi'') sur la bazo de specimeno akirita en sia ekspedicio de 1901 laŭlonge de la rivero [[Voltao (rivero)|Volta]]. Lia entuziasmo por la Lago Ĉado estis tia ke li kaj lia ĝemela frato Robert havis miniaturan kopion de la Lago Ĉado ĉe la familia hejmo, ''The Swifts'', en Cranbrook.<ref>{{cite journal|last=Ogilvie-Grant|first=W R|title=Boyd Alexander and his ornithological work|journal=Ibis|volume=52|issue=4|year=1910|pages=716–729|url=https://archive.org/stream/ibis49brit#page/716/mode/2up | doi = 10.1111/j.1474-919X.1910.tb07928.x}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Joan Alexander, ''Whom the Gods Love: Boyd Alexander's Expedition from the Niger to the Nile 1904-7, and His Last Journey '' (Heinemann, 1977) {{ISBN|978-0-43401-814-7}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Alexander, Boyd}} [[Kategorio:Britaj ornitologoj]] [[Kategorio:Britaj militistoj]] lrigj6xmu3dauousrxjpdjig7wzqozy 0 917704 9455065 9342467 2026-08-16T20:21:46Z ~2026-44926-71 261955 Aldonita ligilo pri kunlaborantino de arta programo 9455065 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo |nomo = Danuta Rymar |dato de naskiĝo = [[10-a de majo]] [[1944]] |loko de naskiĝo = Potok |loĝloko = Kraków |civitaneco = pola |okupiganto = esperantistino, poetino, pentristino |profesio = kuracistino }} [[Dosiero:DanutaRymar zdjęcie portretowe.jpg|eta|Portretfoto de Danuta Rymar]] [[Dosiero:DanutaRymar występ.jpg|eta|Danuta Rymar prezentas]] [[Dosiero:DanutaRymar AkademiaMedyczna ZjazdAbsolwentów.jpg|eta|Danuta Rymar - Reunuiĝo de Diplomiĝintoj de Medicina Akademio]] [[Dosiero:DanutaRymar.jpg|eta|Danuta Rymar (2024)]] [[Dosiero:DanutaRymar Aurore AB.jpg|eta|Apudvistula bulteno - Danuta Rymar: Aŭrore, dum antaŭprintempo]] [[Dosiero:DanutaRymar CzarnaPerła.jpg|eta|Danuta Rymar: La Nigra Perlo]] [[Dosiero:DanutaRymar Galeria Impuls Pegaza DK Podgorze.jpg|eta|Afiŝo pri la pentraĵgalerio "Pegazo-Impulso" la 9-an de novembro 2009 en Kulturdomo de Podgórze]] '''Danuta RYMAR''' (naskiĝis en 1944 en [[Potok (regiono Kielce)]], en la regiono de Kielce) estas [[pola esperantistino]], kuracistino, pentristino kaj poetino. == Biografio == Ŝi pasigis sian infanaĝon kaj junecon en Czeladź, kie ŝi finis bazlernejon kaj mezlernejon, kaj en 1962 ŝi pasis la abiturientan ekzamenon. Poste ŝi ekstudis ĉe la Medicina Fakultato de la Medicina Akademio en Krakovo. Ŝi finstuis en 1969 akirante la medecinan diplomon. Ŝi specialiĝis en pediatrio. Post la studoj ŝi laboris interalie en la Reŭmatologia Hospitalo en Klimontów, en la [[Infanhospitalo]] en Będzin, en infanaj ambulancoj en Łagisza, Dąbrowa Górnicza, Ząbkowice Będzińskie kaj Mierzęcice, kaj en novnaskita sekcio de la akuŝhospitalo en Będzin kaj Dąbrowa Górnicza. Dum kvin jaroj ŝi deĵoris en la ambulanco de krizaj medicinaj servoj en Sosnowiec. Ŝi devis fini sian profesian praktikon en 1979 pro serioza sanproblemo. Kiam ŝi translokiĝis al Krakovo en 1978, ŝi komencis novan vivetapon, kunigante prizorgon pri infanoj kun socia kaj arta agado. Fasciniĝinte pri la lingvo Esperanto jam dum la studoj, dum multaj jaroj ŝi fariĝis longjara membro de la Esperanto-Klubo, kaj poste aktivis en la Krakova Societo de Esperantistoj. En la jaroj 1993–1997 ŝi estis prezidantino de tiu ĉi societo. Inter 1987 kaj 2000 ŝi ekaktiviĝis en agado de la societo laŭ invito de Zuzanna Ćwiklińska kaj Marian Kostecki. En 2025 ŝi aliĝis al la reaktivigita [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Ŝi estas amanto de la naturo kaj pasiulo pri ĝardenkulturo. Dum multaj jaroj ŝi agis en la Ĝardena Asocio „ROD Za Torem” en Krakovo, kaj fariĝis prezidantino de la asocio. Ŝi gvidis viglan kulturan agadon tie, organizante artajn eventojn, konkursojn kaj ekspoziciojn. La ĝardeno fariĝis por ŝi spirita rifuĝejo kaj fonto de krea inspiro. Tie ankaŭ okazis la premiero de ŝia teatraĵo „Zatroskani marzyciele” („Maltrankvilaj Revemuloj”). Pro sia multjara socia agado ŝi estis distingita en 2006 per la Arĝenta Insigno de Merita Ĝardenisto fare de la Małopolska Filio de la Pola Asocio de Ĝardenistoj. == Verkaro == Ekde infanaĝo ŝi pasiiĝis pri desegnado. Ŝi kreis lernejajn gazetetojn, afiŝojn kaj salutkartojn. Ekde la jaro 2000 ŝi pentras per oleofarboj. Ĝis nun ŝi kreis ĉirkaŭ 30 pentraĵojn, ĉefe pejzaĝojn, portretojn kaj neanimitajn pentraĵojn. Ŝia pentrarto havas klare metaforan karakteron – en preskaŭ ĉiu verko estas kaŝita, simbola mesaĝo. Ŝiaj verkoj estis prezentitaj, interalie en 2010 kaj 2012, en la Kulturcentro Podgórze en Krakovo, kun muzika akompano de [[Anna Ramza]] kaj Joachim Kołpanowicz. Rymar estas ankaŭ aŭtorino de tri libroj en la pola: * „Serca Topoli” <ref> [[Dosiero:DanutaRymar Poezja Serca Topoli DK Podgorze.jpg|eta|Danuta Rymar: Poezia vespero "Koroj de Poplo"]] Poezia vespero "Koroj de Poplo" la 20-an de septembro 2008, en la Kulturdomo "Podgórze", en Krakovo </ref> (esp. „Koroj de Poplo”) – poemaro, eldonita en Krakovo en 2008, * „Czarna Perła” (esp. „Nigra Perlo”) – noveloj ilustritaj per fotoj kaj pentraĵoj faritaj de la aŭtorino, eldonita en 2000, * „Tajemniczy Orzech” (esp. „Mistera Nukso”) – noveloj kaj poemoj ilustritaj per fotoj, eldonita en 2023. Nuntempe ŝi laboras pri nova libro titolita „Ryclem”. Ŝia verkaro enhavas multajn aŭtobiografiajn elementojn, ofte kunligantajn ĉiutagaĵojn kun literatura fikcio. Multaj el ŝiaj poemoj – interalie „Aŭrore” kaj „Koro de Poplo” – estis publikigitaj en Esperanto en la revuo „Apudvistula Bulteno” (en la pola „Nadwiślański Biuletyn”). == Privata vivo == Ŝi estis edziniĝinta al Andrzej Rymar, kun kiu ŝi havas du filojn: Dariusz kaj Krzysztof. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rymar, Danuta}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] okt1gcdy5zcknf9a1wmni85t0oewa8v 0 918604 9455019 9329338 2026-08-16T18:14:33Z Tiguliano 34250 /* Esperanto */ 9455019 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Tiana}} {{Informkesto urbo |nomo = Tiana |regiono-ISO=ES-B |situo sur mapo2=Hispanio |zomo=10 |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo }} '''Tiana''' estas [[Katalunio|kataluna]] [[Marbordo|marborda]] vilaĝo kaj municipo en la [[Komarko|distrikto]] [[Maresme]], 15 km nord-oriente de [[Barcelono]], apartenanta al la metropola areo de Barcelono. La municipo havis 9305 loĝantojn en 2024, kio situis ĝin praktike en la mezo de la listo de la municipoj de Maresme laŭ loĝantaro. Ĝi situas en la montara parto de Maresme kaj, kiel aliaj vilaĝoj de la monta parto de la distrikto, ĝi estas forte ligita al apuda ĉe-mara vilaĝo. Por Tiana, tiu estas [[Montgat]]. La municipo havas areon de 7,90 km², plejparte konsistanta el arbaro, vitejoj kaj veprejoj. Du trionoj de tiu areo estas ene de la [[Parko Serralada de Marina]]. Ĝia nomo devenas de la latina persona nomo ''Titius'', kaj aperas en dokumentoj la 11-a jarcento kiel ''villa tizana'' aŭ ''titiana''. La nokta buslinio N9 (ankaŭ funkciigata de la buskompanio Tusgsal) ligas Tianan kun ''Portal de la Pau'' en Barcelono pasante tra [[Plaça de Catalunya (Metroo de Barcelono)|Plaça de Catalunya]], [[Sant Adrià de Besòs (stacidomo)|Sant Adrià del Besòs]], [[Santa Coloma de Gramenet]], [[Badalona (stacidomo)|Badalona]] kaj [[Montgat (stacidomo)|Montgat]]. Aŭtovoje, Tiana havas enirejon kaj elirejon al la aŭtovojoj B-20 kaj C-32 sen paspagoj, ĉar ili apartenas al la Metropola Areo. Ĝi ne havas propran taksian servon, sed estas kovrita de la taksia servo [[Badalona]]. == Ekonomio == Tiana estas esence loĝdoma municipo, pro sia statuso kiel vilaĝo kaj sia proksimeco al urbaj centroj kiel Barcelono aŭ Badalona. La plimulto de laborpostenoj, kiuj ekzistas en la vilaĝo, respondas al la serva sektoro. Unu el la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj en Tiana estas seka agrikulturo (organika en iuj kazoj) de vinberoj kaj, ĉefe, la produktado de vinoj kaj kavoj kiel la tradicia kavo Parxet, kiu estas unu el la simboloj de Tiana dum jaroj. == Vidindaĵoj == En la municipo de Tiana situas la [[Kartuzio de Montalegre]], ekkonstruita en 1434, kiu nuntempe estas la sola loĝata kartuziana monaĥejo en Katalunio. En la vilaĝo staras la gotika preĝejo de la Mare de Déu de l'Alegria (Dipatrino de Ĝojo). Krome, estas la jam citita [[Parko Serralada de Marina]]. == Kulturo == Tiana Antica estas festivalo de antikva muziko okazanta en Tiana ekde 1999. Ĉiujare, dum la someraj monatoj, la urbo gastigas la muzikfestivalon ''Estiu Jazz'' , kiu konsistas el pluraj senpagaj koncertoj, ĉefe de ĵazo , kiuj okazas ekstere ĉe la Bar del Casal ĵaŭde vespere. Tiana havas kosman [[Observatorio|observatorion]], [[Astronomio|astronomian]] grupon kaj radiostacion, Radio Tiana, kiu elsendas sur frekvenco 107.2 FM al la urbo kaj ĉirkaŭa regiono. Tiana organizas ''Tiana Negra'', la Kataluna Krimromana Festivalo, kiu gastigas la plej gravajn aŭtorojn kaj romanojn en la aktuala kataluna krimliteraturo. Tiana havas gastronomian foiron nomatan ''Tast Tiana'', kie ĉiuj restoracioj en la urbo, same kiel la vinfarejoj, partoprenas kun specimenoj ofertitaj al la ĉeestantoj. === Esperanto === La [[IJK 2026|Internacia Junulara Kongreso]] okazis en Tiana (apud Barcelono) de la 9-a ĝis la 16-a aŭgusto 2026. == Famuloj == * [[Lola Anglada]], verkistino kaj ilustristino * [[Marc Parrot]], kantisto kaj komponisto. * [[Vicco]], kantisto kaj komponisto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.tiana.cat/}} ({{ca}}) {{Municipoj de Maresme}} [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Barcelono]] oowjgnle4linogxy1av91qyzmhil01z 0 926347 9455193 9446839 2026-08-17T00:35:35Z Kani 670 /* Kariero */ 9455193 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Syed Abdulla HUSSAIN''' (13a de Aŭgusto 1944 – 30a de Decembro 2009) estis [[Barato|barata]] [[ornitologo]]. Li estas konata ĉefe pro la laboro kiun li entreprenis en la Mumbaja Naturhistora Societo (BNHS) kun [[Salim Ali]]. ==Kariero== Pluraj el liaj fruaj publikaĵoj baziĝis sur studoj pri la birda kolekto ĉe la BNHS. Ĉi tiuj inkluzivas la etendiĝon de la teritorio de [[Himalaja fajrdorsulo]], ''Dinopium shorii'', en la [[Orientaj Ghatoj]],<ref>{{cite journal|author1=Abdulali, H |author2=Hussain, SA |year=1973|title= On the occurrence of Goldenbacked Threetoed Woodpecker [''Dinopium shorii'' (Vigors)] south of the Himalayan Range|journal= Journal of the Bombay Natural History Society|volume=70|issue=1| pages=200–201}}</ref> la validecon de ''[[Koluma orelstrigo|Otus bakkamoena stewarti]]'',<ref>{{cite journal|author1=Abdulali, H |author2=Hussain, SA |year=1971|title= On the validity of ''Otus bakkamoena stewarti'' Koelz|journal= Journal of the Bombay Natural History Society|volume=68|issue=3|pages= 829–830}}</ref> etendiĝon de la teritorio de la [[azia palmapuso]], ''Cypsiurus parvus infumatus'' (norde de la rivero [[Brahmaputra]])<ref>{{cite journal|author1=Abdulali, H |author2=Hussain, SA |year=1972|title= Northern range of the Eastern Palm Swift [''Cypsiurus parvus infumatus'' (Sclater)]|journal= Journal of the Bombay Natural History Society|volume= 69| issue=1| page= 186}}</ref>. Dum siaj vojaĝoj li rimarkis plurajn etendiĝojn de teritorioj, kiel de la [[Brunflugila arbalciono]] de Ĉilka,<ref>{{cite journal|author1=Daniel, JC |author2=Hussain, SA |year=1974|title= The Brownwinged Storkbilled Kingfisher ''Pelargopsis amauroptera'' (Pearson) in Orissa|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=71| issue=2|pages=304–305}}</ref> la [[Ĉetio|filoskopo de Cetti]] de [[Bharatpur (Barato)|Baratpuro]],<ref>{{cite journal|author= Hussain, SA |year=1974|title= Extension of the range of Cetti's Warbler ''Cettia cetti albiventris'' Severtzov|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=71| issue=3|pages= 611–613}}</ref> la [[Purpura koĥoao]] de Mussoorie (plej okcidenta limo).<ref>{{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Waltner, RC |year=1975|title= Occurrence of the Purple Cochoa ''Cochoa purpurea'' Hodgson, near Mussoorie, U.P|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume= 72| issue=2|page=552}}</ref> Lia trovo de la [[Barata larĝvostulo]] de Point Calimere malfermis la eblecon de la specio en Srilanko, de kie ekzistas malnova pridubinda specimena registro.<ref>{{cite journal|author=Hussain, SA |year=1976|title= Occurrence of the Broadtailed Grass Warbler [''Schoenicola platyura'' (Jerdon)] on the Coromandel coast|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=73| issue=2|pages=400–401}}</ref> En 1972 li vizitis la insulon [[Narkondamo]] por studi la [[Narkondama bucero|Narkondaman buceron]] (''Rhyticeros narcondami''), kaj kaptis du plenkreskulojn kun iliaj idoj. La du buceroj estis prenitaj al [[Mumbajo]], la masklo mortis dum la ŝipa vojaĝo dum la ino eskapis en [[Madraso]], kaj neniam retroviĝis. La idoj vivis dum ĉirkaŭ 6 jaroj, la ino montris agresemon al la vira frato kaj vundo al la masklo rezultigis morton. Bazite sur siaj observoj, li sugestis, ke la specio estas pli proksima al ''[[Rhyticeros plicatus]]'' ol al ''[[Rhyticeros undulatus]]''.<ref>{{cite journal|author=Hussain, SA |year=1984|title= Some aspects of the biology and ecology of Narcondam Hornbill (''Rhyticeros narcondami'')|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=81|issue=1|pages=1–18}}</ref> En la somero de 1977 li kaj Salim Ali iris al [[Butano]] por serĉi la [[Flavpuga mielindikanto|flavpugan mielindikanton]] (''Indicator xanthonotus'').<ref>{{cite journal|author1=Hussain A |author2=Ali, S |year=1983|title= Some notes on the ecology and the status of the Orangerumped Honeyguide ''Indicator xanthonotus'' in the Himalayas| journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=80| issue=3|pages= 564–574}}</ref> Li rimarkis la oportunisman konduton de la mielindikantoj, utiligante la atakojn de ''[[Mandarena vespo|Vespo mandarinia]]'' sur la abelujojn de ''Apis dorsata laboriosa''.<ref>{{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Ali, S |year=1979|title= Beehive predation by Wasps (Genus ''Vespa'') and its possible benefit to Honeyguides (Indicatoridae) in Bhutan|journal= Journal of the Bombay Natural History Society | volume=76|issue=1|pages= 157–159}}</ref> Li ankaŭ vidis mielindikanton en la Valo de Floroj, kiun li sugestis aparteni al la malmulte konata subspecio ''radcliffi'' priskribita de ''Allan Octavian Hume''.<ref>{{cite journal|author= Hussain, SA |year=1978|title= Orangerumped Honeyguide ''Indicator xanthonotus'' in the Garhwal Himalayas|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=75| issue=2|pages=487–488}}</ref> Li priskribis novan subspecion de la [[Sudorienta fodilostrigo]], ''Phodilus badius'', (nome ''P. b. ripleyi'') en 1977.<ref>{{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Khan, MAR |year=1977| title= A new subspecies of Bay Owl [''Phodilus badius'' (Horsfield)] from peninsular India| journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=74| issue=2| pages= 334–336}}</ref> En 1983 li esploris la [[Nigrakola gruo|nigrakolajn gruojn]] en [[Ladako]].<ref>{{cite journal|author=Hussain, SA |year=1985|title= Status of Blacknecked Crane in Ladakh – 1983 problems and prospects|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume= 82| issue=3| pages= 449–458}}</ref> Li publikigis plurajn observojn faritajn dum ringumaj tendaroj, precipe ĉe Point Calimere. En 1992 li skribis pri la distribuo kaj statuso de la [[Blankanuka paruo]] en Kutch.<ref>{{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Tiwari, JK |year=1992|title= Status and distribution of White-winged Black Tit in Kachchh, Gujarat India|journal= Bird Conservation International|volume=1992|pages=115–122|doi=10.1017/s0959270900002343|doi-access=free}}</ref> ==Kelkaj verkoj== * {{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Panday, JD |author3=Shekar, PB |year=1976|title= Extension of range of the Large Yellownaped Woodpecker (''Picus flavinucha flavinucha'' Gould)|journal= Journal of the Bombay Natural History Society|volume= 73| issue=2| page=394}} * {{cite journal|author1=Ripley, SD |author2=Hussain, SA |year=1984|title= ''Hypsipetes madagascariensis sinensis'' (La Touche)|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume= 81| issue=1|pages=195–196|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48293397}} * {{cite journal|author1=Abdulali, h |author2=Hussain, SA |year=1971|title= Occurrence of Eastern Ringed Plover ''Charadrius hiaticula tundrae'' (Lowe) in Tamil Nadu|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume= 68| issue=2| pages=450–451|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48430638}} * {{cite journal|author1=Abdulali, H |author2=Hussain, SA |year=1971|title= A second record of the migratory Jungle Nightjar (''Caprimulgus indicus jotaka'' Temm. & Schl.) in Indian limits|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=68| issue=2|pages=451–452|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48430639}} * {{cite journal |author1=Abdulali, H |author2=Hussain, SA |year=1971 |title= Extension of the breeding range of Sykes's Nightjar (''Caprimulgus mahrattensis'' Sykes) in Indian limits |journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=68 |issue=2 |page=452 |url= https://biodiversitylibrary.org/page/48430640}} * {{cite journal |author1=Abdulali, H |author2=Hussain, SA |year=1971 |title= Occurrence of the Long-eared Owl [''Asio otus otus'' (Linnaeus)] in North Burma |journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume= 68 |issue=2 |pages= 452–453 |url= https://biodiversitylibrary.org/page/48430640}} * {{cite journal|author1=Abdulali, H |author2=Hussain, SA |year=1972|title= Occurrence of the Egyptian Nightjar ''Caprimulgus aegyptius aegyptius'' Lichtenstein in Baluchistan| journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=69| issue=1| pages= 185–186|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48289034}} * {{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Balachandran, S |year=1993|title= Recovery of Russian ringed Grey Plover (''Pluvialis squatarola'') at Point Calimere|journal= Journal of the Bombay Natural History Society|volume= 90|issue=3|pages= 508–509|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48609779}} * {{cite journal|author1=Balachandran, S |author2=Hussain, SA |year=1994|title= Longest longevity record for the Lesser Sandplover ''Charadrius mongolus'' Pallas|journal= Journal of the Bombay Natural History Society|volume= 91| issue=1|pages=140–141|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48296521}} * {{cite journal|author1=Balachandran, S |author2=Mohapatra, KK |author3=Hussain, SA |year=1995|title= Moult in three species of Bulbuls of the Genus ''Pycnonotus'' at Tirupati Hills of the Eastern Ghats, India|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=92|issue=2| pages=151–159}} * {{cite journal|author= Hussain, SA |year=1991|title= I.C.B.P. National report – India|journal= [[Newsletter for Birdwatchers]]|volume= 31|issue=1&2| pages=2–6|url=https://archive.org/stream/NLBW31_12#page/n3/mode/1up/}} * {{cite journal|author1=Balachandran, S |author2=Hussain, SA |author3=Underhill, LG |year=2000|title= Primary moult, biometrics, mass and age composition of Grey Plovers ''Pluvialis squatarola'' in southeastern India| journal= Bird Study| volume= 47| pages=82–90|doi= 10.1080/00063650009461162|doi-access=free}} * {{cite journal| author =Hussain, SA |title=Sidney Dillon Ripley II 1913–2001| journal=[[Ibis (gazeto)|Ibis]]|volume=144| issue=3| doi=10.1046/j.1474-919X.2002.00090_1.x|page=550|year=2002|doi-access=free}} ==Referencoj== {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hussain, Syed Abdulla}} [[Kategorio:Barataj ornitologoj]] fyuo1vnov63dmx92ycip70q9xzwht7g 0 932321 9454984 9279505 2026-08-16T17:02:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9454984 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = ''Comité Olímpico Ecuatoriano'' | eonomo = Ekvadora Olimpika Komitato | bildo = | grandeco de bildo = | tipo = [[sporto]] | fondodato = | mapo = | mteksto = | sidejo = | koordinato = ne | estro = | lingvoj = | TTT-ejo = https://coe.org.ec/ }} La '''Ekvadora Olimpika Komitato''' ({{l-es|'''Comité Olímpico Ecuatoriano'''}}) estas [[neprofitcela organizaĵo]], kiu funkcias kiel la [[Nacia Olimpika Komitato]] (NOK) de [[Ekvadoro]]. Ĝi estis internacie agnoskita en 1959.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.olympics.com/ioc/ecuador|titolo=National Olympic Committees |eldoninto=[[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]|lingvo=en|alirdato=10-a de januaro 2026}}</ref> Kiel NOK, la Ekvadora Olimpika Komitato celas subteni atletojn kaj sporton en Ekvadoro. == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://coe.org.ec/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260105040821/https://coe.org.ec/ |date=2026-01-05 }} {{Amerikaj Olimpikaj Komitatoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekvadoro en Olimpikoj|Ekvadoro en Olimpikoj]] [[Kategorio:Naciaj Olimpikaj Komitatoj|Ekvadoro]] 7eigevzn1dbbl9t4h732ubt1htwvent 0 939190 9455026 9443065 2026-08-16T18:34:26Z Tirolischleioans 254019 9455026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[file:StoryoftheCongoFreeState 314.jpg|eta|misiejo de la Blankaj Patroj en [[Tanganjiko]], malpost 1905]] '''Blankaj Patroj''' (latine: ''Patres Albi'' aŭ ''Societas Missionariorum Africae'', mallongigo ''MAfr'') estas [[katolika Eklezio|romkatolika]] ordeno. La mallongigo ''SMA'' kovras nur en 1856 en [[Liono]] fondita afrikmisia societo, ''Societas Missionum ad Afros''. ==Historio== Frataro laika kaj sacerdota por la misiado en [[Afriko]] estis ekigita en 1868 fare de lia arkiepiskopa moŝto de [[Alĝero]], [[Charles Martial Lavigerie]]: ĝia estro li estis ĝis la 1892-a jaro. La membroj alprenu vestaĵojn kaj lingvojn kaj respektu la kulturon de la afrikanoj por sukcesi en la misiado. Ilia nomo ne rilatas al la haŭtkoloro de eŭropanoj sed al ilia froko farita laŭ nordafrika [[burnuso]].<ref>[https://www.afrikamissionare.de/de/startseite.html germanlingva hejmpaĝo de la afriko-misiistoj]</ref> La unua ĝenerala kapitulo elektis por si la formon de klerika insistucio kies anoj ĵuris kunlaboron ĝismorte. Konfirmo fare de la [[Apostola Seĝo]] estis en la 1908-a jaro (kun antaŭa provizora aprobo en 1885). En 1874 ĝi ricevis kiel kutiman preĝejon Sankta Anno en [[Jerusalemo]]. Ekis ilia misia agado en [[Alĝerio]] kaj en 1875 ankaŭ en Tunizio. La probo de 1876 transdezerte atingi la hodiaŭan [[Malio]]n fiaskis pro murdo de tri ekleziuloj fare de [[tuaregoj]]. En 1878 oni starigis misiejojn en Eosta Afriko kaj en 1894 en (la nunaj) Malio, [[Burkino]] kaj [[Gvineo]]. En 1874 estis fonditaj filioj en Francujo, en 1884 en [[Belgujo]], en 1894 en [[Germanujo]] kaj en 1901 en [[Kanado]]. En 1971 la Blankaj Patroj forlasis la portugalan enafrikan provincon de [[Mozambiko]] por protesti kontraŭ la brutaleco de portugalaj aŭtoritatoj. Laŭ informo de la tiama ordenestro [[Theoz van Asten]] jam ne eblis por la trideko da misiistoj aŭtentike agadi. Per tio ili ankaŭ nedirekte akuzis la silenton de la episkoparoj mozambika kaj portugala; volonta retiriĝo de ordenaro el lando, sen ekstera kaŭzo, estis ĝis tiam ununura en la historio de katolika misiado.<ref>Michael Traber: "Zum Rückzug der Weißen Väter aus Mocambique" - ĉe: ''Orientierung. Katholische Blätter für weltanschauliche Information,'' 31, 1971, n-ro 12, p. 137–139</ref> La Blankaj Patroj donis ankaŭ gravajn impulsojn por la dialogo inter [[islamo]] kaj [[kristanismo]]: en 1926 ili fondis en [[Tunizo]] Insituton por arabaj kaj islamaj studoj, kiu estis translokita en 1964 al [[Romo]] eknomiĝonte ''Pontificio Istituto di Studi Arabi e d'Islamistica''.<ref>[[Karl Suso Frank]]: "Weiße Väter" ĉe: Walter Kasper (eld.): ''[[Lexikon für Theologie und Kirche]],'' tria eldono, volumo 10. Herder, Freiburg im Breisgau 2001, kol. 1051</ref> En 1978 fondiĝis CIBEDO, Kristan-islama renkontiĝa kaj dokumentada loko en [[Frankfurto ĉe Majno]] kiu en 1998 ekpretis servi al la [[germana episkoparo]].<ref>"Kirchisch wird nicht mehr verstanden" - ĉe: ''Kontinente,'' 5, 2015, p. 16-17</ref> Inter la 19 martiroj beatigitaj en decembro 2018 en [[Orano]], estis ankaŭ kvar anoj de la Blankaj Patroj.<ref>[https://www.vaticannews.va/de/vatikan/news/2018-12/algerien-seligsprechung-tibhirine-terrorismus-islamismus-becciu.html "Algerien: Seligsprechung als Signal gegen Terrorismus"] - ĉe: ''vaticannews.va,'' 7.12.2018</ref> Ili estis mortigitaj fine de 1994 en [[Tizi Uzu]]. Chessel, la plej juna de la kvaro, postlasis per la edifa kaj meditiga teksto ''Misio en febleco''. Ĉi teksto similas al aĵoj publikigitaj fare de [[trapistoj]] el [[Tibhirine]] antaŭ ilia kidnapiĝo kaj posta murdiĝo (en printempo 1996). Ili estis beatigitaj en 2018. Ilian vivon postspuras la en 2010 farita filmo ''[[Des hommes et des dieux (filmo)|Des hommes et des dieux]]''.<ref>Kp. Armand Veilleux: "Die Begegnung mit dem Anderen inmitten der Gewalt. Die Botschaft der sieben Mönche von Tibhirine" - ĉe: ''CIBEDO-Beiträge.'' 1/2019, p. 1–13</ref> == Amaskomunikiloj == Dekomence la Blankaj Patroj estis konsciaj pri la grava rolo de amaskomunikiloj. Kardinalo Lavigerie mem utiligis ilin por konatigi siajn paroladojn malpor la sklaveco. En 1893 aperis en Germanujo la unua numero de la organo ''Afrikabote,'' alinomiĝonte en 1957 ''Afrika''. En 1967 ĝi kunfandis kun ''Kontinente'', periodaĵo publikigata en [[Aachen]] fare de 24 ordenoj. Ĝis 2014 aperis, danke al la engaĝiĝo de Hans B. Schering, ''Miteinander'', speciala numeraro por amikoj de la ordeno en [[Germanlingvio]]. Per tio estu honorata ankaŭ la intereso de iamaj lernintoj de ordenaj lernejoj en [[Haigerloch]], [[Schierling (Supra Palatinato)|Zaitzkofen (Schierling)]], [[Amberg]], [[Linz am Rhein]], [[Rietberg]] kaj [[Großkrotzenburg]]<ref>[https://klepfer.alfred-epple.de/anf1.html "Die Veteranen der Afrikamission"] - ĉe: ''die klepfer.'' Website ehemaliger Schüler der Weißen Väter und ihrer Weggefährten.</ref> kaj iliaj publikiĝoj ĉi-teme.<ref>Hans Freise: ''Lebenswege hinterlassen Spuren.'' Books on Demand, ISBN 978-3-7347-9954-9</ref><ref>Wolfgang Kŭr: [http://abschied-von-der-weichsel.de/Abschied_von_der_Weichsel_10.pdf "Abschied von der Weichsel. Erinnerungen eines Flüchtlingsjungen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231207005720/http://abschied-von-der-weichsel.de/Abschied_von_der_Weichsel_10.pdf |date=2023-12-07 }} - ĉe: ''abschied-von-der-weichsel.de'' (PDF)</ref> Eldonas la Blankaj Patroj du sciencajn periodaĵojn: de 1937 (en Tunizo) ''IBLA. Revue de l’Institut des Belles Lettres Arabes'' kun orientiĝo etnologia/etnografia kaj de 1957 (en [[Jerusalemo]]) ''Proche-Orient chrétien''. == Sidejoj == [[file:Cypress Grove House.jpg|thumb|''Cypress Grove House'' – filio en [[Irlando]]]] [[file:Kapelle des Afrikanums (Köln-Bilderstöckchen) (2).jpg|eta|la kapelo de ''Afrikanum'' en [[Kolonjo]]; funkciis ĝis 2019]] En 2024 aktivis la Blankaj Patroj en 22 landoj de Afriko kaj en 13 alikontinente.<ref>[https://www.afrikamissionare.de/de/unsere_mission.html "Unsere Mission"] - ĉe: ''afrikamissionare.de,'' 3.5.2024</ref>. Ordenaj domoj troviĝas en Eŭropo (Belgujo, Germanujo, Francujo, Britio, Irlando, Italujo, Luksemburgo, Nederlando, Polujo, Svislando), en Ameriko (Kanado, Meksiko, Usono, Brazilo) kaj Azio (Hindujo, Filipinoj). Patrojn respektive fratojn havas ĉi ordeno 1110, laŭ stato de majo 2024. En majo 2016 estis elektito [[Stan Lubungo]] el [[Zambio]] posteulo de [[Richard Baawobr]] ([[Ganao]]); li reelektiĝis en majo 2022. En 1869 estis fondita virina branĉo ''Sœurs Missionnaires de Notre-Dame d’Afrique'' (SMNDA). == Literatur == * [[Heinz Gstrein]]: ''Der Karawanenkardinal. Charles Lavigerie, Kardinalerzbischof von Algier und Carthago, Primas von Afrika sowie Gründer der Weißen Väter,'' St. Gabriel, Mödling 1982 * Franz Gieringer, Horst Hohmann, Harald Schmautz, Franz Oberreuter: ''Gefragt und Gefordert,'' Bonifatius, Paderborn 1991, ISBN 3-87088-697-8. * Hans Vöcking: ''Fasziniert von Afrika. Die Afrikamissionare Weiße Väter in Deutschland,'' Herder, Freiburg 2018, ISBN 978-3-451-38289-5 * Joe Eberle, Alois Schmid (eld.): ''Geburtsstunden. 150 Jahre Weiße Väter. Eine Chronik der deutschen Provinz,'' Parzellers Buchverlag, ISBN 978-3-7900-0523-3. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.peresblancs.org/ hejmpaĝo internacia] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikaj misiistoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj ordenoj kaj kongregacioj]] [[Kategorio:Aperis en 1868]] 0r4rk7devb1mvpt0zuu6icop8c1no7d 0 939206 9455045 9436378 2026-08-16T19:06:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Emile-Joseph SOCQUET''' (naskiĝinta la {{Daton|11|6|1905}} en [[Crest-Voland]], mortinta la {{Daton|16|7|1987}}) estis [[francio|franca]] [[kamilanoj|kamilano]] kaj romkatolika ĉefepiskopo de [[Vagaduguo]]. En la 2.6.1928 li estis [[ordinacio|ordinita]] sacerdoto. Papo [[Pio la 12-a]] nomumis lin en la 8.1.1948 [[titulara episkopo]] de Hirina (nuna [[Tunizio]]) kaj koadjutora vikario de al [[apostola vikariato]] je Vagaduguo. [[Auguste Cesbron]], episkopo de [[Annecy]], konsekris lin en la 4.6.1948, kune kun [[Frédéric Duc]], episkopo de [[Saint-Jean-de-Maurienne]], kaj [[Léon-Étienne Duval]], episkopo de [[Constantine]]. Post kiam forpasis [[Joanny Thévenoud]], Socquet lin vikariece postantis enla 16.9.1949. Ĉefpontifiko [[Pio la 12-a]] promociis la vikariaton en septembro 1955 je ĉefepiskopo. Socquet fariĝis ties unua arkiepiskopo. En la 12.1.1960 papo [[Johano la 23-a]] akceptis lian retiriĝon nomumante lin titulara episkopo de Selymbria (nuna [[provinco İstanbul]]). Socquet partoprenis ĉiujn kvar kunsidajn periodojn de la [[Dua Vatikana koncilio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.catholic-hierarĉy.org/biŝop/bsocquet.html Socquet ene de la katolika hierarkio]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://gcatholic.org/dioceses/diocese/ouag0?focus=11210&tab=bishops informoj ĉe ''gcatholic.org''] {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Socquet, EmileJoseph}} [[Kategorio:Francaj teologoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj ĉefepiskopoj]] [[Kategorio:Burkino]] [[Kategorio:Kamilanoj]] qup4zsw4vkkbuuk4g4zq3x3ro7zgjv3 0 941175 9455184 9350537 2026-08-17T00:17:42Z GabiV25 227009 /* */ anstataŭigo de la vorto papertuko 9455184 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Original_Kleenex-mark1925-trademarkia.jpeg|dekstra|eta|Origina Kleenex-varmarko de 1925.]] [[Dosiero:Kleenex_old.svg|eta|Pli malnova, retuŝita versio de la Kleenex-emblemo, kiel uzite de 1992 ĝis 2007.]] [[Dosiero:Kleenex.jpg|dekstra|eta|250x250ra|Pakaĵo da unu-uzaj naztukoj estas metita sur malferma naztuko]] Sub la [[varmarko]] '''Kleenex,''' la usona kompanio Kimberly-Clark vendas paperajn higienajn produktojn ekde 1924. En [[anglalingvio|anglalingvujo]], la termino estas uzata sinonime kun [[naztuko]].<ref>{{cite web|title=The "Lawyers of Kleenex" are taking a soft approach to the hard realities of genericide|url=https://qz.com/the-lawyers-of-kleenex-are-taking-a-soft-approach-to-1849737749|website=Quartz|access-date=1 June 2024|language=en|date=3 November 2022}}</ref> La marko havas aliajn paperajn produktojn kiel [[Viŝpapero|buŝtukojn]], [[Neceseja papero|necesejan paperon]], [[Vindotuko|vindotukojn]], [[Viŝtuko|viŝtukojn]][[usonanoj|,]] kaj pli Kleenex-produktoj estas fabrikitaj en pli ol 30 landoj kaj venditaj en pli ol 170 landoj. La marko Kleenex estas agnoskita tutmonde kaj foje estas uzata kiel ĝenera nomo por papera naztuko, precipe en [[Usono]].<ref>{{cite web|last1=Gordon|first1=Whitson|title=How a Brand Name Becomes Generic|url=https://www.nytimes.com/2019/06/24/smarter-living/how-a-brand-name-becomes-generic.html|website=The New York Times|access-date=1 June 2024|date=25 June 2019}}</ref> La [[materialo]], el kiu oni faras naztukojn, nomiĝas " [[Celulozo]] " (celukotono) kaj estis evoluigita de la kompanio Kimberly-Clark dum la [[Unua Mondmilito]] por uzo kiel [[filtrilo]] en [[Gasmasko|gasmaskoj]]. En [[1924]], Kimberly-Clark estis la unua en la okcidenta mondo, kiu produktis vizaĝtukojn <ref>{{cite web|title=The Kleenex Story|url=https://www.kleenex.co.uk/history/|website=Kleenex Official Site|access-date=February 14, 2023|archive-date=October 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010082217/https://www.kleenex.co.uk/history/|url-status=live}}</ref> (paperaj naztukoj estis uzataj en [[Japanio]] dum centoj da jaroj antaŭe). Tra la jaroj, paperaj naztukoj anstataŭigis ŝtofajn tukojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.kimberly-clark.com/en-us/-/media/kimberly/pdf/innovation/productevol_facialtissue_umbracofile.pdf|title=Protection you can throw away: Disposable facial tissues story|access-date=December 1, 2025|website=www.kimberly-clark.com}}</ref> Kelkaj jaroj pli malfrue, la ''Kleenex-skatolo'' estis patentita kaj surmerkatigita. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * vizaĝtuko ([[d:Q4795516]]) == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.kleenex.com/en-us/ Oficiala retejo] * [https://web.archive.org/web/20080501162425/http://www.kleenex.com/NA/About/Through-The-Decades.aspx Historia kronologio de Kleenex] * [https://web.archive.org/web/20160304045910/http://graphic-design.tjs-labs.com/gallery-view?product=KLEENEX Galerio de hereda grafikdezajno prezentanta Kleenex-tukojn] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paperaj produktoj]] [[Kategorio:Higieno]] 5v73xtgsuv70eplwzo39cjxvpq8zu1c 9455190 9455184 2026-08-17T00:29:38Z GabiV25 227009 /* */ 9455190 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Original_Kleenex-mark1925-trademarkia.jpeg|dekstra|eta|Origina Kleenex-varmarko de 1925.]] [[Dosiero:Kleenex_old.svg|eta|Pli malnova, retuŝita versio de la Kleenex-emblemo, kiel uzite de 1992 ĝis 2007.]] [[Dosiero:Kleenex.jpg|dekstra|eta|250x250ra|Pakaĵo da unu-uzaj naztukoj estas metita sur malferma naztuko]] Sub la [[varmarko]] '''Kleenex,''' la usona kompanio Kimberly-Clark vendas paperajn higienajn produktojn ekde 1924. En [[anglalingvio|anglalingvujo]], la termino estas uzata sinonime kun [[naztuko]].<ref>{{cite web|title=The "Lawyers of Kleenex" are taking a soft approach to the hard realities of genericide|url=https://qz.com/the-lawyers-of-kleenex-are-taking-a-soft-approach-to-1849737749|website=Quartz|access-date=1 June 2024|language=en|date=3 November 2022}}</ref> La marko havas aliajn paperajn produktojn kiel [[Viŝpapero|buŝtukojn]], [[Neceseja papero|necesejan paperon]], [[Vindotuko|vindotukojn]], [[Viŝtuko|viŝtukojn]]<nowiki/>kaj aliajn produktojn. Kleenex-produktoj estas fabrikitaj en pli ol 30 landoj kaj venditaj en pli ol 170 landoj. La marko Kleenex estas agnoskita tutmonde kaj foje estas uzata kiel ĝenera nomo por papera naztuko, precipe en [[Usono]].<ref>{{cite web|last1=Gordon|first1=Whitson|title=How a Brand Name Becomes Generic|url=https://www.nytimes.com/2019/06/24/smarter-living/how-a-brand-name-becomes-generic.html|website=The New York Times|access-date=1 June 2024|date=25 June 2019}}</ref> La [[materialo]], el kiu oni faras naztukojn, nomiĝas " [[Celulozo]] " (celukotono) kaj estis evoluigita de la kompanio Kimberly-Clark dum la [[Unua Mondmilito]] por uzo kiel [[filtrilo]] en [[Gasmasko|gasmaskoj]]. En [[1924]], Kimberly-Clark estis la unua en la okcidenta mondo, kiu produktis vizaĝtukojn <ref>{{cite web|title=The Kleenex Story|url=https://www.kleenex.co.uk/history/|website=Kleenex Official Site|access-date=February 14, 2023|archive-date=October 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010082217/https://www.kleenex.co.uk/history/|url-status=live}}</ref> (paperaj naztukoj estis uzataj en [[Japanio]] dum centoj da jaroj antaŭe). Tra la jaroj, paperaj naztukoj anstataŭigis ŝtofajn tukojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.kimberly-clark.com/en-us/-/media/kimberly/pdf/innovation/productevol_facialtissue_umbracofile.pdf|title=Protection you can throw away: Disposable facial tissues story|access-date=December 1, 2025|website=www.kimberly-clark.com}}</ref> Kelkaj jaroj pli malfrue, la ''Kleenex-skatolo'' estis patentita kaj surmerkatigita. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * vizaĝtuko ([[d:Q4795516]]) == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.kleenex.com/en-us/ Oficiala retejo] * [https://web.archive.org/web/20080501162425/http://www.kleenex.com/NA/About/Through-The-Decades.aspx Historia kronologio de Kleenex] * [https://web.archive.org/web/20160304045910/http://graphic-design.tjs-labs.com/gallery-view?product=KLEENEX Galerio de hereda grafikdezajno prezentanta Kleenex-tukojn] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paperaj produktoj]] [[Kategorio:Higieno]] jh0ycdvup1d85g1bfzk5ack4eaop5jr 0 945015 9455023 9384492 2026-08-16T18:21:58Z Kani 670 /* Regado */ 9455023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' ([[Merido (Hispanio)|Merido]], 19a de januaro [[1948]]) estis hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSOE en grupo de studentoj en [[Sevilo]] en 1969 kaj 1970 kaj aliĝis al la partio en junio 1976, post kio partoprenis en la reorganizado de la socialisma partio en [[Ekstremaduro]]. Li kandidatiĝis al ĝenerala balotado de 15a de junio [[1977]] kun PSOE de Badajoz, kaj li estis elektita deputito. Li partoprenis aktive en la antaŭaŭtonomiga procezo de Ekstremaduro kiel Konsilisto pri Sansistemo de la unua antaŭaŭtonomia registaro en 1978 ĝis 1979, krom partopreno en la redaktado de la Statuto pri Aŭtonomeco. En 1979 li kandidatiĝis en la ĝenerala balotado de la 1a de marto, kaj li estis reelektita deputita por la [[provinco Badajoz]]. La 20a de decembro 1982 li estis elektita prezidanto de la tiam nomita ''Junta Regional de Extremadura'' kaj dum lia regado oni aprobis la 25an de februaro 1983 la [https://www.boe.es/biblioteca_juridica/publicacion.php?id=PUB-PB-2019-132 ''Estatuto de Autonomía para Extremadura'']. ==Regado== La 8an de majo 1983 la socialisma partio akiris [[Absoluta majoritato|absolutan majoritaton]], kaj tiukadre li estis elektita fare de la [[Parlamento de Ekstremaduro]] kiel unua Prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] la 13an de junio samjare. En majo 1984 li plifortigis la regionan identecon estrante la popolan kontraŭstaron kontraŭ la malfermo de la planita kaj duonkonstruita [[Atomcentralo]] de [[Valdecaballeros]]. En 1987, en 1991 kaj en 1995 li estis reelektita kiel deputito kaj kiel regiona prezidanto. En 1999 li estis reelektita deputito kaj kiel regiona prezidanto jam en koalicio kun aliaj maldekstraj organizoj. En 2003 li estis reelektita regiona prezidanto por la sesa fojo. En 2007 li jam ne kandidatiĝis kaj revenis al instruado. En 2008 li lasis ankaŭ estrecon en la regiona socialisma partio. En tiuj jaroj li ricevis plurajn honorojn kaj dedediĉis sin al verkado ([[ĵurnalismo]] kaj kompilado). == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Carlos Rodríguez Ibarra}} * [https://blog.rodriguezibarra.es/ Blogo de Rodríguez Ibarra] {{Trad|es|Juan Carlos Rodríguez Ibarra|172944745}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rodríguez Ibarra, Juan Carlos}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] hxd1vyecgopnjl3qkxzjpoah6cgx3xf 0 946031 9455020 9403758 2026-08-16T18:18:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Elfriede SEMOTAN''' (naskiĝinta la {{daton|25|7|1941}} en [[Wels]], mortinta la {{Daton|6|6|2026}} en [[Jennersdorf]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] fotistino. ==Vivo kaj agado== En 1960 Elfie Semotan finstudis en la moda faklernejo de [[meidling|Hetzendorf (Meidling)]]; volinte dizajni sakaĵon ŝi laboris kelkajn monatojn por la modokreantino Gertrud Höchsmann. Ĉar la perspektivoj en la moda fako en Vieno tiam ne estis esperigaj, ŝi transloĝiĝis en 1961 al [[Parizo]] kaj perlaboris tie sian monon unue kiel fotomodelo. Dum la tempo en Parizo ŝi ekkonis la fotiston [[John Cook]] kaj la du fariĝis paro. De Cook ŝi lernis la fotadon, kiu interesis ŝin pli ol stari antaŭ la kamerao.<ref>[https://co-berlin.org/de/programm/ausstellungen/elfie-semotan pri ŝi ĉe ''co-berlin.org'']</ref> Semotan amikiĝis ankaŭ kun [[Sarah Moon]], kiu samtempe komencis fotadi. En 1971 Semotan revenis kune kun Cook al Vieno, kie ŝia kariero kiel fotistino komencis plikonkretiĝi. Semotan kaj Cook kunlaboris ĉe la filmo de Cook ''Ich schaff's einfach nimmer''. Plia kunlaboro por filmo kun la provizora titolo ''Portrait eines Modells'' ne plu realiĝis, ĉar la du disiĝis. Ekde 1976 Semotan fotis kaj filmis reklamkampanjojn. Konataj estas interalie ŝiaj laboroj por la firmoj ''Palmers'' ([[ekscitvesto]]j) kaj ''Römerquelle'' (mineralakvo). Ŝiaj unuaj afiŝoj por ''Palmers'' kaŭzis en 1981 feminisman proteston, la tiel nomatan Vienan Tolaĵ-Militon. Ekde 1985 ŝi laboris kiel portretfotistino por internaciaj revuoj kiel "Vogue", "Elle", "Esquire", "Marie Claire", "Harper's Bazaar" kaj "The New Yorker". Krome ŝi estis komisiita pri vojaĝdokumentadoj kaj artistaj portretoj. Ekde 1986 Semotan kunlaboris kun [[Helmut Lang]]. Post la morto de [[Kurt Kocherscheidt]] en 1992, Semotan transloĝiĝis al [[Novjorko]] kaj de tiam aktivis tie kiel reklama kaj moda fakfotistino. Al ŝiaj komisiantoj viciĝis la renomiĝintaj magazinoj "Interview", "Esquire", "Harper's Bazaar" kaj "i-D Magazine". Kune kun sia dua edzo [[Martin Kippenberger]] ŝi konceptis la verkon ''Floß der Medusa'' kaj fotis lin por lia verko ''Frieda für alle''. En 2003 Semotan ricevis gastprofesorecon ĉe la Universitato de Aplikitaj Artoj en Vieno. En ĉi kadro ŝi entreprenis studvojaĝon al [[Libio]]. La dokumenta filmo ''Elfie Semotan, Photographer'' reĝisorita de Joerg Burger pri la laboro de Semotan mem, videblis ekde 2019. Jen estas la preciza traduko de la teksto en Esperanton: Semotan estas agnoskita pro sia kapablo kunfandi realecon kaj fikcion kaj malklarigi la limojn inter arthistorio, modo kaj la ordinara vivo. La modofotaĵoj de Semotan elstaras pro sia teatra karaktero. Uzante enscenigon kiel formalan strategion, ŝi ofte rompas kun tradiciaj ilo-uzo profitante el arthistorio kaj elementoj de la ĉiutaga vivo. Ĉe Semotan la scenaroj intertempe ŝajnas esti nekongruaj kun la persono bildigata. ==Privataĵoj== *En 1973 Semotan edzigis la artiston Kurt Kocherscheidt (1943–1992). Iliaj filoj Ivo kaj August naskiĝis en 1974 kaj 1982. *En 1996 ŝi edizigis la artiston Martin Kippenberger (1953–1997), kiu mortis jam jaron poste. *Elfie Semotan lasttempe vivis en Novjorko, Vieno kaj Jennersdorf (Suda [[Burgenlando]]); ŝi forposis naĝante pro kormalfunkcio.<ref>[https://orf.at/stories/3432572/ "Elfie Semotan ist tot"] - ĉe: ''orf.at,'' 6.6.2026 (kun nekrologo)</ref> == Honoroj == * 1998: Preis der Stadt Wien für Bildende Kunst (fare de la urbo Vieno) * 2004: Goldenes Verdienstzeichen des Landes Wien<ref>[https://presse.wien.gv.at/presse/2004/06/24/lisl-ponger-und-elfie-semotan-von-land-wien-ausgezeichnet "Lisl Ponger und Elfie Semotan von Land Wien"] - cxe: ''presse.wien.gv.at,'' 24.6.2004</ref> * 2011: Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst (fare de la Respubliko Aŭstrujo) * 2024: Großer Kulturpreis des Landes Oberösterreich für Fotografie<ref>[https://www.nachrichten.at/kultur/grosser-landespreis-fuer-kultur-an-elfie-semotan-und-elfi-aichinger;art16,3997263 "Großer Landespreis für Kultur an Elfie Semotan und Elfi Aichinger"] - ĉe: ''nachrichten.at,'' 4.11.2024</ref> (fare de Supra Aŭstrujo) == Ekspozicioj == * 2005: ''Elfie Semotan.'' ''© Elfie Semotan'' - en [[Graz]]<ref>[https://www.museum-joanneum.at/museum-fuer-geschichte/ausstellungen/ausstellungen/events/event/9992/elfie-semotan ''museum-joanneum.at'']</ref> * 2013: ''Elfie Semotan.'' ''Werkschau'' - en [[Krems]] * 2019: ''Elfie Semotan.'' ''Contradiction'' - en [[Berlino]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.co-berlin.org/elfie-semotan |titolo=''co-berlin.org'' |alirdato=2026-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210123132949/https://www.co-berlin.org/elfie-semotan |arkivdato=2021-01-23 }}</ref> * 2021: ''Elfie Semotan. Haltung und Pose'' - en Vieno <ref>[https://www.derstandard.de/story/2000126382981/elfie-semotan-im-kunst-haus-wegwerffotos-fuer-die-ewigkeit ''Haus der Kunst'']</ref> * 2022: ''All personal'' - en [[Salcburgo]]<ref>[https://www.derstandard.at/story/2000138369100/einer-fehlt-auf-der-klassenfahrt-elfie-semotan-im-salzburger-fotohof ''Fotohof Salzburg'']</ref> * 2024: ''Inspiration comes from Everyday Life'' - kune kun [[Nina Hollein]] ĉe [[Aŭstria Kulturforumo de Novjorko]]<ref>[https://brooklynrail.org/2024/09/artseen/elfie-semotan-and-nina-hollein-inspiration-comes-from-everyday-life/ ''brooklynrail.org'']</ref> * 2025: ''Behind the Camera'' - en [[Dornbirn]] == Verkoj (elekto) == * ''Eine andere Art von Schönheit''. Kolektis Ute Woltron. Brandstätter, Wien 2016, ISBN 978-3-85033-926-1<ref>Johanna Adorján: [https://www.faz.net/aktuell/stil/mode-design/interview-mit-elfie-semotan-das-ist-nicht-so-mode-mode-bei-mir-14121014.html "Das ist nicht so Mode-Mode bei mir"] - cxe: ''FAZ,'' 24.3.2016</ref> * ''Haltung und Pose''. Fotohof Edition, Salzburg 2021, ISBN 978-3-903334-20-5. * ''All Personal''. Fotohof Edition, Salzburg 2023, ISBN 978-3-903334-53-3.<ref>[https://www.3sat.de/kultur/kulturzeit/buchtipp-elfie-semotan-all-personal-100.html "Buchtipp: Elfie Semotan. All personal"] - cxe: ''3sat.de, , 28.8.2023</ref> == Aktoreco == * ''Mit einem Tiger schlafen''. Aktorfilmo, Aŭstrujo 2024, 107 min.; scenaro kaj reĝisorado de Anja Salomonowitz. Elfie Semotan ludas la rolon de ŝi mem. == Literaturo == * Felix Hoffmann, C/O Berlin Foundation (eld.): ''Elfie Semotan: Contradiction'', Ausstellungskatalog, Hatje und Cantz Verlag, Berlin 2019, ISBN 978-3-7757-4607-6 * Michael Omasta, Olaf Möller: ''John Cook – Viennese by Choice, Filmemacher von Beruf''. Synema Publikationen, Wien 2006, ISBN 3-901644-17-2 * ''From Louis Bourgeois to Jeff Wall. Portraits & Studio Stills by Elfie Semotan.'' Hirmer Verlag, München 2010, ISBN 978-3-7774-3291-5. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|129969311}} * [https://www.semotan.com/ hejmpaĝo] * [https://www.mediathek.at/atom/13876376-2F2-00096-00000724-1386AA37 radio-portreto pri Semotan] - ene de la [[Österreich 1|Ö1]]-serio ''Chronisten, Reporter, Aufklärer'' (2003) == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Semotan, Elfie}} [[Kategorio:Fotistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1941]] [[Kategorio:Mortintoj en 2026]] [[kategorio:Aŭstroj]] j4fipdqa8b4qtznfbqej0jrbrw0ix2b 0 946089 9455044 9403759 2026-08-16T19:03:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455044 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[File:Grab Emil Rädlein 3.jpg|thumb|tombo de Emil Rädlein en Koburgo]] [[File:Emil-Rädlein-Weg.jpg|thumb|ŝildo por ''Emil-Rädlein-Weg'', Mönchröden]] '''Emil RÄDLEIN''' (naskiĝinta la {{Daton|5|11|1855}} en [[coburg|Koburgo]], mortinta la {{daton|8|2|1925}} samloke) estis [[germanio|germana]] instruisto, sportfunkciulo kaj turisma peranto. Estante filo de tajloristo li pasigis la junulajn jarojn ĉirkaŭ la [[preĝejo Sankta Maŭrico (Koburgo)|Maŭrico-kirko]] urbocentre. Li frekventis la ''Koburgan Albertan porinstruistan seminarion'' kaj deĵoris dum unu jaro en [[Greiz]]. Sed jam en 1874 li revenis Koburgon kie li ĝis la pensiiĝo instruistis. Jam en la jaro 1874-a li iĝis membro de la sportoligo ''Turngenossenschaft''. Inter 1877 kaj 1901 li estis ĉefa respektive vica sportgardanto. En 1883 li estis ekzamenita en [[Berlino]] por rajti instruadi gimnastikon al lernantoj. Inter 1909-19 li estris la menciitan sportkamaradaron. Tiel li ankaŭ ebenigis la vojon al sukcesa agado de la postanta organizo ''Coburger Turnerschaft''. Rädlein ankaŭ kreis plurajn sportajn ronddancojn, kiuj ĉirkaŭ la 1900 modis kaj prezentiĝis okaze de publikaj demonstraj gimnastikadoj. La kanton ''Wohlauf die Luft'' (la t.n. ''Himnon de la frankoj'') li dancigis. La tekstoverkisto [[Joseph Viktor von Scheffel]] bonvenigis tion kaj verkis kompense versaĵeton honorae la Rädlein. La sportkamaradoj igis lin honoran membron kaj honoran porparolanton. La municipo komisiis lin en 1915 pri la gvidado de la enlernejaj sportumadoj.<ref>[https://www.landesbibliothek-coburg.de/discovery/fulldisplay?docid=alma991003584938008306&context=L&vid=49BVB_RSB:LCO_VU1&lang=de&search_scope=LCO_PERIODIKA_PLUS_SCOPE&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=LibraryCatalog&query=sub,contains,Sport%20%2F%20Geschichte,AND&mode=advanced&offset=0 ''Entwicklung und Stand der Leibesübungen Turnen, Spielen, Schwimmen in Stadt und Land Coburg'']{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Riemann, Koburgo 1897 (kun G. Leutheußer kaj F. Hahn)fakverko de Rädlein k.a. pri la stato de sportumado 1897)</ref> Dum la lastajn vivojarojn, Rädlein pli kaj pli dediĉis sin al la marŝado: instigo venis certe ankaŭ pro la fondo de loka filio de [[Thüringerwald-Verein]] en 1907. Rädlein tuj iĝis ano de la estrarano kaj migradis kun samisdeanoj ne nur ĉirkaŭ la urbo Koburgo sed ankaŭ tra Suda Turingujo, la Frankonia Arbaro kaj la montaro [[Frankonia Ĵuraso]] kaj ''Hassberge''. Rave li priskribis multajn marŝojn en la duvoluma libro ''Im Umkreis der fränkischen Krone'': (Lichtenfels 1923 kaj 1924)<ref>[https://antiquariat-voelkel.de/en/details/356643/im-umkreis-der-fraenkischen-krone-fraenkisch-thueringisches-wanderbuch-2-baende-1-bd-coburg-s oferto ĉebrokantista]</ref> enplektis li tie ankaŭ multon sciindon pri la regiona historio, monumentoj kaj moroj. Ankaŭ versoj taŭgaj por la plibonigo de la etoso ene troveblas. Altvaloraj estas ankaŭ liaj desegnoj faritaj dum la marŝado: ekz. pri turoj, muelejoj, preĝejoj, pejzaĝeroj. Kelkajn retransprenis poste lia artista filino Änni. La distancoj de la migradoj estis longegan, inter 30 kaj 50 km. Rädlein ankaŭ ĉiam pretis klerigadi scivolemajn fremdulojn. Sur la monto ''Muppberg'' en [[Neustadt bei Coburg|Neŭstadt]] estis starigita memorŝtono por li nome ''Rädleinstein''. Maje anoj de ''Thüringerwald-Verein'' okazigas publikan marŝon ''Emil-Rädlein-Gedächtnis-Wanderung''. Menciindas ankaŭ la portretan platon de li sur la koburga tombejo. Malsupre de ĝi estis muntita memorilo por Wolfgang Süße kiu aktivis inter 1981 kaj 2004. Marŝpado de 40 km disde Koburgo (kruciĝo Festungshof/Weinstraße) al la stacidomo de [[Rödental|Mönchröden (Rödental)]] portas lian nomon.<ref>[https://willkommen.coburg-rennsteig.de/de/coburg-rennsteig/streaming/detail/Tour/6546428A07BB7B59B8C0DAD3C30C54B7/emil-raedlein-weg voja priskribo] - ĉe: ''willkommen.coburg-rennsteig.de''</ref> ==Fonto== [http://www.coburg-magazin-forum.de/t507378f11793363-Der-Turner-und-Wandersmann-Emil-Raedlein-Beitrag-vom.html "Der Turner und Wandersmann Emil Rädlein"] - ĉe: ''Coburg- Magazin-Forum,'' septembro 2010 (serio pri koburgaj elstaruloj) ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Radlein, Emil}} [[kategorio:Germanaj instruistoj]] [[kategorio:Montogrimpistoj]] [[kategorio:Germanaj trejnistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1855]] [[kategorio:Mortintoj en 1925]] [[kategorio:Vojaĝliteraturo]] [[kategorio:Dancinstruistoj]] {{Unua}} lacxtdk8y269qqdss10aaa9s0q4t3o1 0 946237 9455074 9396130 2026-08-16T20:36:31Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Anna Ancher-Interior With The Painter's Daughter Helga Sewing.jpg]] → [[File:Anna Ancher, Interiør med datteren Helga ved sytøjet.png]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Anna Ancher, Interiør med datteren Helga ved sytøjet.png]] 9455074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Anna Kirstine Brøndum ANCHER''' (denaske ''Brøndum''; naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1859 en Skagen - mortis la 15-an de aprilo 1935 samloke) estis dana [[Impresionismo|impresionisma]] pentristino. Ŝi estis asociita kun la Skagen-pentristoj ([[d:Q726483]]), artista kolonio ĉe la norda punkto de [[Jutlando]], [[Danio]]. Ŝi estas konsiderata unu el la plej grandaj bildartistoj de Danio. [[Dosiero:Anna_Ancher,_self-portrait,_c._1877–78.jpg|maldekstra|eta|Anna Ancher, memportreto, {{Ĉirkaŭ|1877}}]] [[Dosiero:Anna_Ancher_-_Sunlight_in_the_blue_room_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Sunlumo en la Blua Ĉambro'' (''Solskin i den blå stue''), la plej fama pentraĵo de Ancher]] [[Dosiero:Karl_Madsen_-_Anna_Ancher_ved_Staffeliet_-_1883.jpg|dekstra|eta|Anna Ancher pentraĵo ĉe ŝia [[pentrostablo]], pentrita fare de Karl Madsen]] == Kreivo == Precipe rimarkinda aspekto de la pentraĵoj de Ancher estas ŝia majstra uzo de koloroj en sunplenaj internoj. Komencante de [[naturalismo]] kaj inspirita de [[Impresionismo|impresionismaj]] pentroteknikoj, Anna Ancher evoluigis distingan [[Vida lingvaĵo|vidan lingvon]]. Dum ŝiaj viraj kolegoj pentris en ''plein air'', Ancher preferis internajn scenojn. Ŝiaj oftaj temoj estas [[Virino|virinoj]] okupiĝantaj pri ĉiutagaj agadoj en siaj simplaj [[Kuirejo|kuirejoj]], loĝĉambroj kaj [[Laborejo|laborejoj]]: plumŝirantaj kokojn, mamnutrantaj bebojn, kudrantaj aŭ introspektive sidantaj en [[brakseĝo]], kiel en ''"Blinda'' ''virino en sia ĉambro"'', same kiel [[Fiŝkaptisto|fiŝkaptistoj]], [[Metiisto|metiistoj]] kaj [[Farmisto|farmistoj]]. En multaj verkoj, ŝi prezentas la [[Ombro|ombrojn]] ĵetitajn de fenestroj, iliaj muntoj, fenestrostangoj kaj kadroj, kaj de [[Ĉambroplanto|ĉambroplantoj]] kaj [[Floro|floroj]], sunlumigitaj de la matena aŭ vespera [[lumo]], falante sur la murojn, [[Planko|plankon]] aŭ [[Tablotuko|tablotukojn]]. Per siaj sentemaj portretadoj de lumo kaj ombro, Ancher emfazas la paseman naturon de la sceno kaj pruntedonas poezian radiancon al la ĉiutaga sekularo. Ĉi tiu unika [[sintezo]] de naturalismo kaj [[simbolismo]] kreas bildigojn de la vivo, kiuj, en ŝia tendenco al [[abstraktado]] kaj pliiĝo de kolorintenseco, atingas spiritan esprimivon, kiu igis Ancher unu el la plej novigaj pentristoj de ŝia generacio. == Famaj pentraĵoj == * "La filino de la kudranta fiŝkaptisto" (''Sygende fiskerpige'', ĉ. 1890) * "Je tagmezo" (''I middagsstunden'', ĉ. 1914) * "Juna knabino faranta bukedon" (''En ung pige ordner blomster'', ĉ. 1885) * "La edzino de la maljuna fiŝkaptisto" (''Gammel fiskerkone'', 1892) * "Sinjorino Brøndum" (''Fru Brøndum'', 1890) * "Geedziĝo en Skagen" (''Bryllup i Skagen'', 1914) * "La misia kunveno" (''Et missionsmøde'', 1903) * "Viro flikanta ŝtrumpojn" (''En mand, der stopper strømper'', ĉ. 1900-1910) * "Sunlumo en la ĉambro" (''Solskin i stuen'', 1921). == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Anna_Ancher_Pigen_i_koekkenet_1883-86.jpg|alternative=Pigen i køkkenet (Girl in the Kitchen c. 1886)| ''Pigen i køkkenet'' (''Knabino en la Kuirejo'' {{Ĉirkaŭ|1886}}) Dosiero:Young_Girl_Before_a_Lit_Lamp_(Anna_Ancher).jpg|alternative=Young Girl Before a Lit Lamp, 1887| ''Juna knabino antaŭ ŝaltita lampo'', 1887 Dosiero:Evening_Prayer_(Anna_Ancher).jpg|alternative=Evening Prayer, 1888| ''Vespera Preĝo'', 1888 Dosiero:Anna Ancher, Interiør med datteren Helga ved sytøjet.png|alternative=Interior With The Painter's Daughter Helga Sewing, 1890| ''Interno kun la filino de la pentristo Helga Sewing'', 1890 Dosiero:Syende_fiskerpige.jpeg|alternative=Syende fiskerpige (Sewing Fishergirl, 1890)| ''Syende fiskerpige'' (''Kudranta fiŝkaptistino'', 1890) Dosiero:Anna_Ancher_-_A_Funeral_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=A Funeral, 1891| ''Entombigo'', 1891 Dosiero:Anna_Ancher_-_Harvesters_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Harvesters, 1905| ''Rikoltistoj'', 1905 Dosiero:PluckingTheGeese_AnnaAncher.jpg|alternative=Plucking the Christmas Goose, 1904| ''Plukante la Kristnaskan Anseron'', 1904 Dosiero:Anna_Ancher_-_Interieur_mit_Mohnblumen_und_lesender_Frau_(Lizzy_Hohlenberg)_1905.jpeg|alternative=Interiør med røde valmuer (Interior with poppies and reading woman, 1905)| ''Interiør med røde valmuer'' (''Interno kun papavoj kaj leganta virino'', 1905) Dosiero:Anna_Ancher3.jpg|alternative=Fru Ane Brøndum i den blå stue (Portrait of the Artist's Mother, 1913)| ''Fru Ane Brøndum i den blå stue'' (''Portreto de la Patrino de la Artisto'', 1913) Dosiero:Living_room_with_lilac_curtins_and_blue_Clematis.jpg|alternative=Stue med lyseblå gardiner og blå Clematis (Room with light blue curtains and Blue Clematis, 1913)| ''Stue med lyseblå gardiner og blå Clematis'' (''Ĉambro kun helbluaj kurtenoj kaj Blue Clematis'', 1913) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.brondumshotel.com/ Hotelo Brøndums] - la kunvenejo de la Skagen-pentristoj * [https://www.konstbilder.se/konsttryck/konstnaerer-anna-ancher.html La vivo kaj verko de Anna Ancher – Image & Data Resources SE] * [http://www.zeno.org/Kunstwerke/A/Ancher,+Anna Pentraĵoj kaj desegnaĵoj de Anna Ancher] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ancher, Anna}} [[Kategorio:Danaj pentristoj]] a3kiajglfe8pd3elkrlsu4oqvmnswvn 0 947670 9454844 9410193 2026-08-16T12:35:25Z Sj1mor 12103 9454844 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro|priskribo=}} '''Kevin McCARTHY''' (naskiĝis la 15-an de februaro 1914 en [[Seatlo]], [[Vaŝingtonio]] - mortis la 11-an de septembro 2010 en Hyannis, [[Masaĉuseco]]) estis usona teatra, filma kaj televida aktoro, memorata kiel la vira ĉefrolulo en la horora sciencfikcia filmo ''[[Invasion of the Body Snatchers]]'' (1956). <ref name="NYT0913102">{{cite news|title=Kevin McCarthy, Actor, Dies at 96|first=Anita|last=Gates|date=September 12, 2010|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2010/09/13/movies/13mccarthy.html|access-date=September 13, 2010}}</ref> Post pluraj televidaj gastaj roloj, McCarthy donis sian unuan agnoskitan filmaktoradon en ''Death of a Salesman'' (1951), portretante Biff Loman al Willy Loman de [[Fredric March]]. La rolo gajnis al li [[Premio Ora Globo|Premio Oran Globon]] <ref>{{cite web|title=Kevin McCarthy|url=https://www.goldenglobes.com/person/kevin-mccarthy|website=GoldenGlobes.com|publisher=[[Hollywood Foreign Press Association]]|access-date=December 18, 2017}}</ref> kaj nomumon por la Akademia Premio por Plej Bona Flankaktoro .<ref>{{cite web|title=THE 24TH ACADEMY AWARDS – 1952|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1952|website=Oscars.org|publisher=Academy of Motion Picture Arts & Sciences|access-date=December 18, 2017}}</ref><ref>{{cite book|title=Montgomery Clift: A Biography|first=Patricia|last=Bosworth|page=225|url=https://books.google.com/books?id=rNi9ksSb92sC&q=kevin+mccarthy|publisher=Harcourt Brace Jovanovich|edition=1st|date=March 1, 1978|isbn=978-0-15-162123-1}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.body-snatchers.com/ Oficiala retejo] (laste ĝisdatigita en 2007) * {{IBDB nomo}} * {{IMDb nomo|0002994|Kevin McCarthy}} {{Ĝermo|Aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McCarthy, Kevin}} [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] cfm40mbrd6yyplez74d3h5bprzs7hc4 0 948310 9455302 9417215 2026-08-17T08:29:17Z ThomasPusch 1869 9455302 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | administra unuo | <!-- kategorio = regiono --> | nomo = <small>{{paĝonomo}} · Oriental · {{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}</small> | lando = {{Maroko}} | mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} | regiono-ISO = MA | mapo1 lokumilo = iso | kodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P300}} | kodo tipo = [[ISO 3166-2]] | areo_kodo = | establita = en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} | establita tipo = Fondo | mapligilo = jes | zomo = 6 | loĝantaro denseco = auto | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} | ĉefulo tipo = Regionestro | horzono = [[UTC+01:00]] }} <!--[[dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|[[lumturo]] en [[x]]}}]]--> [[dosiero:Oujda.mosque et mairie.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la urbocentro de [[Uĝda]]}}]] '''{{paĝonomo}}''', {{l-fr|Oriental }}, {{l-ar|'''{{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}'''}} kaj en norma maroka [[tamaziĥta lingvo]] ⵜⴰ...ⵉⵎⴰ - estas unu el la 12 regionoj de la reĝlando [[Maroko]]. La administra centro estas la urbo {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} - kaj dua plej grava urbo estas la urbo [[Nador]]. La regiono kiel klare indikas la nomo okupas la orientan parton de la lando: norde ĝi havas vastan marbordon al la [[Mediteranea Maro]] kaj oriente limas je [[Alĝerio]]. La regiono en siaj nunaj limoj estis fondita en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }}. Laŭ la stato de la jaro [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la regiono vivis sume {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ la censo de {{#invoke:Wikidata|claim|P1538|qualifier=P585}} temis entute pri {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1538}}}} hejmoj. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Lokaj lingvoj == En la regiono parolatas la {{vikidatuma listo|p-kodo=P2936|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) <br/> {{Ĝermo|Maroko}} {{regionoj de Maroko}} {{DEFAŬLTORDIGO:O}} [[Kategorio:Regionoj de Maroko]] 0xdl0iptc9he5e5i7j01m7hj7l6y912 9455325 9455302 2026-08-17T08:57:44Z ThomasPusch 1869 /* Lokaj lingvoj */ 9455325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | administra unuo | <!-- kategorio = regiono --> | nomo = <small>{{paĝonomo}} · Oriental · {{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}</small> | lando = {{Maroko}} | mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} | regiono-ISO = MA | mapo1 lokumilo = iso | kodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P300}} | kodo tipo = [[ISO 3166-2]] | areo_kodo = | establita = en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} | establita tipo = Fondo | mapligilo = jes | zomo = 6 | loĝantaro denseco = auto | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} | ĉefulo tipo = Regionestro | horzono = [[UTC+01:00]] }} <!--[[dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|[[lumturo]] en [[x]]}}]]--> [[dosiero:Oujda.mosque et mairie.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la urbocentro de [[Uĝda]]}}]] '''{{paĝonomo}}''', {{l-fr|Oriental }}, {{l-ar|'''{{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}'''}} kaj en norma maroka [[tamaziĥta lingvo]] ⵜⴰ...ⵉⵎⴰ - estas unu el la 12 regionoj de la reĝlando [[Maroko]]. La administra centro estas la urbo {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} - kaj dua plej grava urbo estas la urbo [[Nador]]. La regiono kiel klare indikas la nomo okupas la orientan parton de la lando: norde ĝi havas vastan marbordon al la [[Mediteranea Maro]] kaj oriente limas je [[Alĝerio]]. La regiono en siaj nunaj limoj estis fondita en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }}. Laŭ la stato de la jaro [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la regiono vivis sume {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ la censo de {{#invoke:Wikidata|claim|P1538|qualifier=P585}} temis entute pri {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1538}}}} hejmoj. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Lokaj lingvoj == En la regiono parolatas la {{vikidatuma listo|p-kodo=P2936|modo=kaj}}. == Vidu ankaŭ == * {{Ras Kebdana]], [[kabo]] kaj komunumo * [[Ĉafarinoj]], tri rokaj insuloj 3,3 km norde de la kabo, ekde la mezo de la 19-a jarcento okupitaj de Hispanio == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) <br/> {{Ĝermo|Maroko}} {{regionoj de Maroko}} {{DEFAŬLTORDIGO:O}} [[Kategorio:Regionoj de Maroko]] mc78mgvq5hl25n3swyj3tyu32etwny8 9455328 9455325 2026-08-17T08:58:25Z ThomasPusch 1869 9455328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | administra unuo | <!-- kategorio = regiono --> | nomo = <small>{{paĝonomo}} · Oriental · {{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}</small> | lando = {{Maroko}} | mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} | regiono-ISO = MA | mapo1 lokumilo = iso | kodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P300}} | kodo tipo = [[ISO 3166-2]] | areo_kodo = | establita = en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} | establita tipo = Fondo | mapligilo = jes | zomo = 6 | loĝantaro denseco = auto | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} | ĉefulo tipo = Regionestro | horzono = [[UTC+01:00]] }} <!--[[dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|[[lumturo]] en [[x]]}}]]--> [[dosiero:Oujda.mosque et mairie.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la urbocentro de [[Uĝda]]}}]] '''{{paĝonomo}}''', {{l-fr|Oriental }}, {{l-ar|'''{{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}'''}} kaj en norma maroka [[tamaziĥta lingvo]] ⵜⴰ...ⵉⵎⴰ - estas unu el la 12 regionoj de la reĝlando [[Maroko]]. La administra centro estas la urbo {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} - kaj dua plej grava urbo estas la urbo [[Nador]]. La regiono kiel klare indikas la nomo okupas la orientan parton de la lando: norde ĝi havas vastan marbordon al la [[Mediteranea Maro]] kaj oriente limas je [[Alĝerio]]. La regiono en siaj nunaj limoj estis fondita en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }}. Laŭ la stato de la jaro [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la regiono vivis sume {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ la censo de {{#invoke:Wikidata|claim|P1538|qualifier=P585}} temis entute pri {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1538}}}} hejmoj. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Lokaj lingvoj == En la regiono parolatas la {{vikidatuma listo|p-kodo=P2936|modo=kaj}}. == Vidu ankaŭ == * {{Ras Kebdana]], [[kabo]] kaj komunumo * [[Ĉafarinoj]], tri rokaj insuloj 3,3 km norde de la kabo, ekde la mezo de la 19-a jarcento okupitaj de Hispanio == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) <br/> {{Ĝermo|Maroko}} {{regionoj de Maroko}} {{DEFAŬLTORDIGO:O}} [[Kategorio:Orienta Maroko| ]] [[Kategorio:Regionoj de Maroko]] lh4udipeip59vzodx9svyxby2isx2tk 9455329 9455328 2026-08-17T08:58:39Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9455329 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | administra unuo | <!-- kategorio = regiono --> | nomo = <small>{{paĝonomo}} · Oriental · {{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}</small> | lando = {{Maroko}} | mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} | regiono-ISO = MA | mapo1 lokumilo = iso | kodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P300}} | kodo tipo = [[ISO 3166-2]] | areo_kodo = | establita = en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} | establita tipo = Fondo | mapligilo = jes | zomo = 6 | loĝantaro denseco = auto | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} | ĉefulo tipo = Regionestro | horzono = [[UTC+01:00]] }} <!--[[dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|[[lumturo]] en [[x]]}}]]--> [[dosiero:Oujda.mosque et mairie.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la urbocentro de [[Uĝda]]}}]] '''{{paĝonomo}}''', {{l-fr|Oriental }}, {{l-ar|'''{{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}'''}} kaj en norma maroka [[tamaziĥta lingvo]] ⵜⴰ...ⵉⵎⴰ - estas unu el la 12 regionoj de la reĝlando [[Maroko]]. La administra centro estas la urbo {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} - kaj dua plej grava urbo estas la urbo [[Nador]]. La regiono kiel klare indikas la nomo okupas la orientan parton de la lando: norde ĝi havas vastan marbordon al la [[Mediteranea Maro]] kaj oriente limas je [[Alĝerio]]. La regiono en siaj nunaj limoj estis fondita en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }}. Laŭ la stato de la jaro [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la regiono vivis sume {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ la censo de {{#invoke:Wikidata|claim|P1538|qualifier=P585}} temis entute pri {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1538}}}} hejmoj. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Lokaj lingvoj == En la regiono parolatas la {{vikidatuma listo|p-kodo=P2936|modo=kaj}}. == Vidu ankaŭ == * [[Ras Kebdana]], [[kabo]] kaj komunumo * [[Ĉafarinoj]], tri rokaj insuloj 3,3 km norde de la kabo, ekde la mezo de la 19-a jarcento okupitaj de Hispanio == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) <br/> {{Ĝermo|Maroko}} {{regionoj de Maroko}} {{DEFAŬLTORDIGO:O}} [[Kategorio:Orienta Maroko| ]] [[Kategorio:Regionoj de Maroko]] 0614cmm350zs05yylbntduzbaslg7af 9455330 9455329 2026-08-17T08:59:34Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9455330 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | administra unuo | <!-- kategorio = regiono --> | nomo = <small>{{paĝonomo}} · Oriental · {{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}</small> | lando = {{Maroko}} | mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} | ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} | regiono-ISO = MA | mapo1 lokumilo = iso | kodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P300}} | kodo tipo = [[ISO 3166-2]] | areo_kodo = | establita = en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} | establita tipo = Fondo | mapligilo = jes | zomo = 6 | loĝantaro denseco = auto | ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} | ĉefulo tipo = Regionestro | horzono = [[UTC+01:00]] }} <!--[[dosiero:x|eta|maldekstra|240ra|{{centre|[[lumturo]] en [[x]]}}]]--> [[dosiero:Oujda.mosque et mairie.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la urbocentro de [[Uĝda]]}}]] '''{{paĝonomo}}''', {{l-fr|Oriental }}, {{l-ar|'''{{#invoke:Wikidata|claim|P1705}}'''}} kaj en norma maroka [[tamaziĥta lingvo]] ⵜⴰ...ⵉⵎⴰ - estas unu el la 12 regionoj de la reĝlando [[Maroko]]. La administra centro estas la urbo {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} - kaj dua plej grava urbo estas la urbo [[Nador]]. La regiono kiel klare indikas la nomo okupas la orientan parton de la lando: norde ĝi havas vastan marbordon al la [[Mediteranea Maro]] kaj oriente limas je [[Alĝerio]]. La regiono en siaj nunaj limoj estis fondita en {{daton|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }}. Laŭ la stato de la jaro [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la regiono vivis sume {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ la censo de {{#invoke:Wikidata|claim|P1538|qualifier=P585}} temis entute pri {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1538}}}} hejmoj. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Lokaj lingvoj == En la regiono parolatas la {{vikidatuma listo|p-kodo=P2936|modo=kaj}}. == Vidu ankaŭ == * [[Ras Kebdana]], [[kabo]] kaj komunumo, videble la plej norda punkto de la regiono * [[Ĉafarinoj]], tri rokaj insuloj 3,3 km norde de la kabo, ekde la mezo de la 19-a jarcento okupitaj de Hispanio == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) <br/> {{Ĝermo|Maroko}} {{regionoj de Maroko}} {{DEFAŬLTORDIGO:O}} [[Kategorio:Orienta Maroko| ]] [[Kategorio:Regionoj de Maroko]] rmmblbdmsbe4dl367zsjb7yeg8oi1th 0 948972 9455073 9439131 2026-08-16T20:31:56Z ~2026-44926-71 261955 Aldonita ligilo 9455073 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo |nomo = Anna Ramza-Kozioł |dato de naskiĝo = [[7-a de decembro]] [[1940]] |loko de naskiĝo = Kraków |dato de morto = [[27-a de junio]] [[2026]] |loĝloko = Kraków |civitaneco = pola |okupiganto = esperantistino |profesio = aktorino }} [[Dosiero:Anna Ramza Kozioł EspTagojDeKrakovo2020.jpg|eta|Anna Ramza-Kozioł prezentas la verkon "Doktoro Esperanto" dum la 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, la 11-an de septembro 2020]] '''Anna Ramza-Kozioł''' (antaŭe '''Anna Ramza-Radłowska'''), naskiĝis la 7-an de decembro 1940 en [[Krakovo]], mortis la 27-an de junio 2026 en [[Krakovo]]) estis pola dramaktorino, reĝisorino, estimata kultura aktivulo kaj esperantistino. == Vivo == En 1965 si diplomiĝis en Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna (PWST) im. Ludwika Solskiego w Krakowie (Ŝtata Supera Teatra Lernejo nomita laŭ Ludoviko Solski). En teatroj en [[Gniezno]], [[Ĉenstoĥovo]], [[Opole]], [[Radom]] kaj [[Krakovo]] ŝi aktoris en multaj teatraĵoj, reĝisoris kaj ankaŭ aktoris en filmo. Ŝi aktive partoprenis en kulturaj kaj edukaj projektoj, aranĝante renkontiĝojn por antaŭenigi teatron, literaturon kaj deklamadon inter diversaj grupoj. Dum multaj jaroj ŝi estis asociita kun la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Ŝi faris signifan kontribuon al la eventoj de Esperanto-komunumo, prezentante riĉan artan programon. Pro ŝia multjara servo al la disvolviĝo de kulturo, ŝi estis honorita per la insigno "Zasłużony Działacz Kultury" ("Eminenta Kultura Aktivulo"). == Ŝia esperantisteco == Jen ekzemploj de ŝia agado rilate al Esperanto: Ŝi kunlaboris kun ''Krakowskie Towarzystwo Esperanto'' ([[Krakova Societo ESPERANTO|Krakova Societo Esperanto]]) kaj kontribuis multflanke, interalie dum ''Esperantaj Tagoj de Krakovo'': * Prezentis teatraĵojn, interalie la verkon "Doktoro Esperanto", la monodramon "Mi Adoras Vin" pri [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]] kaj George Sand, "Ĝi komenciĝis kun Maria" - la prezentaĵon dediĉitan al la Nobel-premiito [[Maria Curie|Maria Skłodowska-Curie]]. * Piane akompanis al komuna kantado kaj artaj prezentaĵoj. * Recitis poemojn de nuntempaj kaj historiaj aŭtoroj, fragmentojn de "[[Sinjoro Tadeo]]" de [[Adam Mickiewicz]] okaze de la ekspozicio "Esperanto - lingvo sen limoj" en [[Jagelona Biblioteko]], poemojn de [[Bolesław Leśmian]], poemojn de [[Karol Wojtyła]] el "La Roma Triptiko", poemon "Sur la monto Ĉantoria…" de [[Eugeniusz Matkowski]] prezentitan okaze de jubilea [[Renkontiĝo sur Ĉantorio|ĉelima Esperanto-renkontiĝo]] sur la montopinto [[Granda Ĉantorio]], poemojn pri Krakovo. * Prelegis interalie je la temo "Koncize pri [[Krakovo]] kaj la [[Jagelona Universitato]]". <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://encyklopediateatru.pl/photos_repository/12409.jpg Foto publikigita en la Enciklopedio pri Teatro de la aktoroj Anna Ramza-Radłowska kaj Wiesław Ochmański dum la ludo 'Turoń' en Teatro de Adam Mickiewicz, Ĉenstoĥovo, premiero la 14-an de novembro 1970] {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ramza, Anna}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] gbo2aslewjofzw980v7bzheeajt32jd 0 949005 9454992 9433822 2026-08-16T17:11:09Z Naturamanto 198608 Aldonita informo pri la fontoj 9454992 wikitext text/x-wiki <!-- {{Alidirekto|UK}} --> {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = ETdK | plennome = Esperantaj Tagoj de Krakovo | regiono = [[Krakovo]] | periodo = majo / junio | organizanto = [[Krakova Societo ESPERANTO]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = [https://eventaservo.org/o/EO-Krakovo Eventoj de KSE] | urlfoto = [http://www.mallonge.net/etdk Archivo de la evento] }} <!-- {{Informkesto organizaĵo}} unu informkesto pli ol sufiĉas - eblas fojfoje kontroli, kiujn avantaĝojn havas ĉiu de la du alternativoj --> '''Esperantaj Tagoj de Krakovo''' estas la aranĝo de krakova esperantistaro kun abunda prelega kaj arta programo, kiu okazas en [[Krakovo]], iama reĝa ĉefurbo de Pollando. Ĝi estas la ĉefa evento de la [[Krakova Societo ESPERANTO]]. Vendrede kaj sabate oni renkontiĝas en la domo de la krakova kulturcentro "Centrum Kultury Podgórza" por partopreni diverstemajn programerojn: prelegojn, atelierojn, koncertojn. Dimanĉe, okazas ekskurso gvidata en Esperanto al vizitindaj lokoj en la regiono. [[File:36ETdK2025KrakovaEsperantoBulteno.jpg|eta|Prezento de la unua n-ro de Krakova Esperanto-Bulteno dum la 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo fare de estraranoj de la [[Krakova Societo ESPERANTO]]]] == Ĝeneralaĵoj == La evento nuntempe okazas ĉiu-jare. Tra la jaroj, la datoj de la evento kaj ĝia formo ŝanĝiĝis. Okazis, ke la evento estis organizita nur ĉiun duan jaron. Antaŭ jardekoj oni organizis ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' meze de decembro, okaze de la naskiĝdatreveno de la kreinto de Esperanto. Tamen, pro malfavora vintra vetero oni decidis plani ĝin dum pli varma sezono, printempe, fine de majo aŭ komence de junio, kiam la naturo verdiĝas. La alia kialo organizi la eventon tiam estis ke la 5-an de junio, 1257, surbaze de la magdeburga juro, la princo de Krakovo Boleslao la Ĉasta, eldonis la leĝon laŭ kiu oni lokigis la urbon. Okaze de la datreveno de la historia evento, la Urbodomo de Krakovo kunlabore kun multaj municipaj kulturaj institucioj, fondaĵoj kaj asocioj, organizas tiam ''Tagojn de Krakovo'', festadon dum kiu surstrate okazas koncertoj kaj la teamo de la Teatro Groteska prezentas la spektaklon "Granda Parado de Drakoj" sabate vespere super la rivero [[Vistulo]] apud la reĝa kastelo sur monteto [[Vavelo]]. Lokaj esperantistoj kutime samtempe organizas tiam ''Esperantajn Tagojn de Krakovo'' danke al kio partoprenantoj povas ĝui ambaŭ eventojn, la urban ĉefe vespere. Programo de la evento estas diverstema. Oni prezentas programerojn pri la arto, kulturo, literaturo sed ankaŭ pri Esperanto-agado, esperantistoj, kongresoj kaj aliaj Esperanto-eventoj, pri sciencoj kaj naturo. Ne mankas vojaĝraportoj kaj prezentaĵoj pri pasioj de samideanoj. Okazas koncertoj kaj foje oni spektas filmojn aŭ rigardas ekspoziciojn. Ĉiam okazas ekskurso al vizitindaj lokoj en la regiono ekzemple al la historia urbo, kastelo, salminejo, monaĥejo, nacia parko, praarbaro. == Historio == Laŭ la "Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo" verkita de Marian Kostecki okaze de jubileaj 20-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, en 2002: <blockquote> Sub la influo de bonsukcesintaj aranĝoj poresperantaj en Krakovo, nome koncertoj, baloj kaj spektakloj, venis la nova ideo – aranĝi laŭeble ĉiujare – la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO, atingeblaj ankaŭ por neesperantistoj – simpatiantoj de Esperanto kaj por daŭrigi promociadon de Esperanto postmilite en Krakovo kaj ties sudpollanda regiono, interligante la ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO kun zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. La 1-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 17.-18.12. 1977 j., lige al la 90-jara datreveno de Esperanto kaj 118-a naskiĝdatreveno de d-ro L. L. Za-menhof, en la „Debat-salonego” de Krakova Urba Konsilantaro. Inaŭguran paroladon plenumis Zbigniew Warmuz, porokazan prelegon faris [[Stanisław Świstak]]; nome de krakova Urbestraro bonvenigis la ĉeestantojn Barbara Guzik – vicprezidanto de la Urba Nacia Konsilantaro. Ŝi distingis samtempe – nome de Krakova Urbestraro – la plej aktivajn esperantistojn: Stanisława SEWERYN, Maria TOWPASZ, Maria WARMUZ kaj Józefa ZAMORSKA per oraj insignoj – „Pro Volontula Laboro al Urbo Krakovo”; d-ro [[Leszek Kordylewski|Leszek KORDYLEWSKI]] estis distingita per arĝenta insigno, kaj Stanisław ŚWISTAK estis distingita per arĝenta insigno „Pro Meritoj al la Krakova Vojevodio”. En la art-programo elpaŝis Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbiniew Warmuz, ankaŭ la dua Esperanta Koruso ORION sub gvidado de Leopold Brichta. [[Jadwiga Gibczyńska]] prezentis esperantlingve monodramon „Maria Curie” La II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO okazis 11-13.12. 1979 j., en la sidejo de Krakova Vojevodia Kulturdomo, ĉe la Urba Ĉefplaco 27, tute sendepende de aranĝita iom pli frue ESPERANTA FESTIVALO – OPERA ’79. En la programo de la II-aj ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO ektrovis sin tutsimile – informaj prelegoj pri Esperanto kaj movado, renkontiĝo kun itala verkis-tino kaj poetino Lina Gabrielli, rezultoj de Esperanto-instruado, muzikaj programeroj. [[Jadwiga Gibczyńska]] prezentis sian propran monodramon „Zamenhof”. Ankaŭ okazis tradicia interkonatiĝa vespero, ekspozicio de esperantaj libroj kaj libroservo, vizitado de malnova krakova urbocentro. En loka krakova gazetaro aperis porokaza informado. Krakova Vojevodia Kulturdomo fariĝis de tiam la konstanta sidejo por ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO (ETdK). Direktoro de Kulturdomo, mag. Tadeusz Starzec partoprenis regule niajn „TAGOJN”, reprezentante samtempe la urbajn aŭtoritatojn de Krakovo. Dum la tagoj 13-14.12.1980 j., en Vojevodia Kulturdomo okazis tradicia sole-naĵo memoriganta la 121-an naskiĝdatrevenon de d-ro L. L. Zamenhof. Gvidis ĝin [[Stanisław Świstak]]. La variigita programo ampleksis i.a. jenajn programerojn: * Fakaj seminarioj: „Organizado de Esperanto-instruado en PEA”, de Stefania Pękalska (Varsovio), „Programoj, lernolibroj kaj instrumetodoj”, de d-ro [[Leszek Kordylewski]] (Krakovo), „Instruado de Esperanto en lernejoj”, de Barbara Chmielewska (Varsovio),'' * prelego de mag. Jerzy Kossowski „Krakovo – la objekto de la tutmonda kultura movado”, * monodramo de Jadwiga Gibczyńska „Zamenhof”, * koncerto de Esperanta Koruso KAMEA sub gvidado de Zbigniew Warmuz, * Studenta Muzika Ensemblo sub gvidado de Tadeusz Szubicki (Krakovo), * Libroservo kaj aliaj. Tiu ĉi aranĝo estis konsiderata neoficiale kiel ESPERANTAJ TAGOJ pro ties riĉenhava programo; efektive ĝi estis proklamita kiel ZAMENOFAJ TAGOJ. Dum la tagoj 13.-14.04.1981 j. estis aranĝitaj eksperimente la PRINTEMPAJ ESPERANTO-TAGOJ de KRAKOVO, en Vojevodia Kulturdomo, prezentanta la tradician variigitan programon. Prelegis i.a. Zofia Banet-Fornalowa pri „Esperantista laborista movado”. Jadwiga Gibczyńska prezentis monodramon laŭ „Klechdy pol-skie” de Bolesław Leśmian, esperantigitan de Lidia Ligęza. Okazis ankaŭ lotumado de diversaj esperantaĵoj, libroservo k.a. Tiu ĉi nova ideo pri „Printempaj Tagoj...” ne povis esti akceptita ĝenerale, pro koliziaj iasence interrilatoj kun la aliaj esperantaj aranĝoj en la skalo tutlanda, dum la sama preskaŭ tempo-spaco. Pro tio oni decidis kontinui ESPERANTAJN TAGOJN de KRAKOVO dumvintre, lige al la zamenhofaj naskiĝdatrevenoj. Kaj tiukaze – * la III-a ETdK, 10 -12.12.1982 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la IV-a ETdK, 16 -18.12.1983 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la V-a ETdK, 13 -14.04.1985 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la VI-a ETdK, 12 -13.12.1987 j. – Vojevodia Kulturdomo, Ĉefplaco 27 * la VII-a ETdK, 9 -11.12.1988 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 * la VIII-a ETdK, 8 -10.12.1989 j. – Oficira Klubo, str. Zyblikiewicza 2 * la IX-a ETdK, 7 - 9.12.1990 j. – Vojevodia Kul-turdomo, Ĉefplaco 27 * la X-a ETdK, 13 -15.12.1991 j. – Krakova Filio de PEA, str. Łobzowska 20 * la XI-a ETdK, 10 -12.12.1993 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XII-a ETdK, 10 -11.12.1994 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIII-a ETdK, 10 -12.12.1995 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIV-a ETdK, 13 -15.12.1996 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XV-a ETdK, 12 -14.12.1997 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XVI-a ETdK, 11 -13.12.1998 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XVII-a ETdK, 10 -12.12.1999 j. – Kulturdomo „Podgórze” ul. I. Krasickiego 18-20 * la XVIII-a ETdK, 8 -10.12.2000 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XIX-a ETdK, 8 - 9.12.2001 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasickiego 18-20 * la XX-a ETdK, 12 - 15.12.2002 j. – Kulturdomo „Podgórze” str. I. Krasic-kiego 18-20 kiel la jubilea aranĝo en la vivo de krakova anaro. ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO, rezulte de multjaraj spertoj, akceptas iusence la festivalan formulon, prezentante la organizajn kaj soci-kulturajn atingaĵojn kaj avantaĝojn samtempe, ankaŭ la interligojn kun propra medio kaj partoprenon en la internacia esperantista movado. La ĉefa ideo de ESPERANTAJ TAGOJ de KRAKOVO motiviĝis ĉekomence enforme de societaj porokazaj vesperoj, amatoraj teatraĵoj, kabaredoj, poeziaj kaj muzikaj vesperoj, porokazaj ekspozicioj, danc-vesperoj, eĉ esperantaj baloj – alireblaj ankaŭ por simpatiantoj de Esperanto. Gravan rolon ludis en la organiza vivo de krakova esperantistaro la Jagelona Universitato, Krakova Komerca Akademio, Ekonomia Altlernejo, kiujn reprezentis en la krakova esperantista movado eminentaj sciencistoj-esperantistoj. </blockquote> [[Dosiero:33ETdK2022.jpg|eta|Partoprenantoj de la 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo]] La kulturdomo estis translokigita al la str. Sokolska 13, kiu poste fariĝis la kulturcentro, kunordiganta funkciadon de aliaj kulturdomoj en la urbo. Ĉiuj sube menciitaj eventoj okazis en la kulturcentro: * 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1–3.06.2012) * 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (30.05–1.06.2014) * 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05. 2015) * 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2016) * 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (1-3.06.2018) * 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (11-13.09.2020) * 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2022) * 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (2-4.06.2023) * 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (31.05–2.06.2024) * 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (6-8.06.2025) * 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (29-31.05.2026) En 2017, 2019, 2021 Esperantaj Tagoj de Krakovo ne okazis. En 2020 escepte okazis en septembro ĉar antaŭe la kulturcentro estis fermita pro la pandemio. Post la 1995 estis fondita nova asocio "Krakova Societo ESPERANTO", kiun gvidis [[Danuta Rymar]] signife kontribuante pri organizaj aferoj. En 1998 [[Lidia Ligęza]] fariĝis prezidanto la asocio kiu kunlabore kun Grażyna Porada, [[Andrzej Kołpanowicz]] kaj aliaj lokaj esperantistoj okupiĝis pri organizado de Esperantaj Tagoj de Krakovo. Post la 2005 al la krakova evento ekkontribuis interalie [[Magdalena Tatara]] kaj [[Adam Wilkus]], kiuj poste transprenis kaj daŭrigis la taskon organizi la eventon. Intertempe, la antaŭa asocio, pro la ŝanĝoj en la jura sistemo pri asocioj, estis fermita. En 2023 loka esperantistaro re-fondis la asocion kun novaj membroj, inter kiuj Tymoteusz Smoliński fariĝis ano de la organiza teamo kune kun la du supre menciitaj. La evento okazas danke al kontribuo de diverslandaj esperantistoj, kiuj prezentas interesajn kaj belajn programerojn. [[Dosiero:37ETdK2026ekskurso.jpg|eta|Ekskursantoj antaŭ la ŝakto de mezepoka salminejo dum la 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo]] Inter la kontribuantoj menciindas interalie: [[Anna Ramza]], [[Jadwiga Gibczyńska]], [[Stanisław Świstak]], [[Andrzej Kołpanowicz]], [[Leszek Kordylewski]], [[Włodzimierz Opoka]], [[Ilona Koutny]], [[Lidia Ligęza]], Grażyna Porada, [[Maria Majerczak]], [[Magdalena Tatara]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Robert Kamiński]], Adam Łomnicki, Bronisław Kieres, Edward Malewicz, Zbigniew Duda, [[Andrzej Sochacki]], [[Adam Wilkus]], Markéta Wilkus, [[Piotr Nosek]], Tymoteusz Słomiński, Tobiasz Kubisiowski, [[Tomasz Szymula]], Dawid Kubicki, [[Łukasz Żebrowski]], [[Natalia Żebrowska]], Dominik Bałaban, Grzegorz Słowiński, Ewa Katarzyna Corominas, Marta Michałowska, Wanda Jakubaszek, Bożena Kocyk, Marian Kocyk, [[Jerzy Antoni Walaszek]], [[Edward Kozyra]], Irek Bobrzak, [[Barbara Pietrzak]], [[Roman Dobrzyński]], [[Teresa Nemere]], Maria Pokrzywnicka, [[Tomasz Chmielik]], Elżbieta Karczewska , [[Urszula Zybura]], Danuta Bartosz, Alicja Sacha, Anastazja Dądela, Andrzej Feuer, [[Walter Żelazny]], Kazimierz Leja, Jerzy Żabowski, [[Krzysztof Śliwiński]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Stanisław Mandrak]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Aleksander Zdechlik]], Ewa Caban, Dariusz Caban, Krystyna Zgud, Kinga Gierula-Mirocha, Ewa Grochowska, Roman Gmyrek, Marcin Kołpanowicz, Michał Kołpanowicz, Mariusz Rado, Paweł Dzienis, [[Przemysław Paweł Grzybowski|Przemek Grzybowski]], Anna Cisło, [[Halina Kuropatnicka-Salamon]], Piotr Karcz, Halina Radoła, Roman Schodnicki, [[Świętosław Fortuna]], Danka Leyk, Yves Bellefeuille, Marlon C. Ribeiro, [[Pavol Petrík]], [[Ulrich Matthias]], [[Lode Van de Velde]], [[Ivo Schenkel]], Andrea Montagner, [[Mikaelo Lineckij]], Michael Farris, Fan Yang (Jujuba), István Kabók, Viviana Piccinini. Pri la arta programo, precipe koncertoj, kontribuis Zbigniew Warmuz kaj la koruso KAMEA, nuntempe gvidata de Marianna Ventura, Irena Urbańska, Jaga Wrońska, Jacek Bylica, [[Georgo Handzlik]], Joachim Kołpanowicz, Julia Kołpanowicz, Jadwiga Dzięgielewska, Zuzanna Kornicka, Wojtek Ławnikowicz, Danka Leyk kaj Teresa Pomorska kun dancteamo , Halina Różanek, Jadwiga Żebrok, Lidia Komar kaj la ensemblo E-Familio, Mikaelo Lineckij, Tetiana Kolomijec, Boris Arrate Veranes, Zsolt Benedet, Jolanta Kieres kaj la teatra grupo, Aleksandra kaj Julia Czajka. Pri la planotaj krakovaj eventoj oni sciigas en diversaj medioj, interalie en la retejo de [[Eventa Servo |https://eventaservo.org ]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Ulrich Matthias]]: ''Esperantaj Tagoj en du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj''. La Ondo de Esperanto: 20 Junio 2026 * [[Adam Wilkus]]: ''La krakovaj evento kaj renkontoj''. Krakova Esperanto-Bulteno: N-ro 2. 2026. * [[Magdaléna Feifičová]]: ''Trian fojon en Krakovo, Pollando.''. Antaŭen. Suplemento de Informilo 3/33: Septembro 2025 * [[Adam Wilkus]]: ''Krakova evento ĉi-junie''. Pola Esperantisto: 3/2025 * [[Ulrich Matthias]]: ''Krakovo valoris vojaĝon''. La Ondo de Esperanto: 11 Junio 2024 * [[Barbara Pietrzak]]: ''Radioelsendo de Pola Retradio'' 11 Junio 2024 * [[Irek Bobrzak]]: ''La 177a elsendo de Varsovia Vento'' 28 Junio 2024 * [[Małgorzata Komarnicka]]: ''Ni imitu la spertulojn''. Apudvistula Bulteno: 5/2016 * [[Adam Wilkus]]: ''Jubilea evento en Krakovo''. Pola Esperantisto: 4/2016 * [[Andrzej Kołpanowicz]]: ''28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo''. Apudvistula Bulteno: 4/2014 * [[Marian Kostecki]]: ''Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo''. 2002 == Vidu ankaŭ == * [[Krakova Societo ESPERANTO]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://mallonge.net/etdk2012 27-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2014 28-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2015 29-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2016 30-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2018 31-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2020 32-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2022 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2023 34-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2024 35-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2025krk 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] * [https://mallonge.net/etdk2026 37-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo] == Fontoj == * Marian Kostecki: Historio de Esperantaj Tagoj de Krakovo. 2002. Libreto eldonita okaze de la 20aj Esperantaj Tagoj de Krakovo. Haveblas en la katalogo de UEA-libroservo. {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] [[Kategorio:Krakovo]] 1awy3ugspgpnv4ocridjyfriarinqcz 0 949208 9455366 9444429 2026-08-17T10:51:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9455366 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Eric FONER''' / ˈf oʊn ər / (naskiĝis la 7-an de februaro 1943 en [[Novjorko]]) estas usona historiisto. Li verkas amplekse pri [[Historio de Usono|usona]] [[politika historio]], la historio de libereco, la frua historio de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]], [[Afrik-usonanoj|afrik-usona]] biografio, la [[Usona Enlanda Milito]], [[Rekonstrua Epoko|Rekonstruo]], kaj [[historiografio]], kaj estis membro de la fakultato ĉe la Historio-Departemento de [[Universitato Kolumbio]] ekde 1982. Li estas la aŭtoro de pluraj popularaj lernolibroj, kiel ekzemple la serio " ''Donu al mi Liberecon!"'' por mezlernejaj klasĉambroj. Laŭ la ''Open Syllabus Project'', Foner estas la plej ofte citita aŭtoro en universitataj instruplanoj por historiokursoj. <ref>[https://anatomyphysiologybank.com/?s=Eric+Foner&post_type=product List of all Testbank for Give Me Liberty! An American History] Open [https://anatomyphysiologybank.com anatomyphysiologybank].</ref> Foner publikigis plurajn librojn pri la Rekonstrua periodo, komencante per ''Rekonstruo: La Nefinita Revolucio de Ameriko, 1863–1877'' en 1988. <ref name="reconstruction732">Perman, Michael. "Eric Foner's Reconstruction: A Finished Revolution". ''Reviews in American History'', Vol. 17, No. 1. (March 1989), pp. 73–78.</ref> Liaj retaj kursoj pri "La Civita Milito kaj Rekonstruo", publikigitaj en 2014, estas haveblaj de Universitato Kolumbio ĉe ColumbiaX. <ref>{{cite web|title=The Civil War and Reconstruction|date=January 7, 2015|website=edX|url=https://www.edx.org/xseries/civil-war-reconstruction|access-date=June 8, 2016}}</ref> En 2011, la verko ''The Fiery Trial'' (2010) de Foner gajnis la Premion Pulitzer por Historio, la Premion Lincoln, kaj la Premion Bancroft.<ref>{{cite news|title=Prestigious Lincoln Prize goes to Eric Foner|newspaper=The Washington Post|url=http://voices.washingtonpost.com/house-divided/2011/02/prestigious_lincoln_prize_goes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519110731/http://voices.washingtonpost.com/house-divided/2011/02/prestigious_lincoln_prize_goes.html|archive-date=May 19, 2011}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121010163128/http://voices.washingtonpost.com/house-divided/2011/02/prestigious_lincoln_prize_goes.html |date=2012-10-10 }}</ref><ref>{{cite web|title=Historian Foner among 3 winners of Bancroft Prize|website=[[Sify]]|date=March 28, 2011|url=http://www.sify.com/movies/historian-foner-among-3-winners-of-bancroft-prize-news-hollywood-ld2dkndehfi.html|access-date=June 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020023530/http://www.sify.com/movies/historian-foner-among-3-winners-of-bancroft-prize-news-hollywood-ld2dkndehfi.html|archive-date=October 20, 2012}}</ref> Foner antaŭe gajnis la Premion Bancroft en 1989 por ''Rekonstruo'' . En 2000, li estis elektita prezidanto de la Usona Historia Asocio. <ref>{{cite web|title=Eric Foner|publisher=American Historical Association|url=http://www.historians.org/info/AHA_History/Efoner.htm|access-date=October 11, 2005|archive-date=August 29, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130829083018/http://www.historians.org/info/AHA_History/Efoner.htm|url-status=dead}}</ref> Li estis elektita al la [[Usona Filozofia Societo]] en 2018. <ref>{{cite web|title=Election of New Members at the 2018 Spring Meeting|publisher=American Philosophical Society|date=April 28, 2018|url=https://www.amphilsoc.org/blog/election-new-members-2018-spring-meeting}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.ericfoner.com/ EricFoner.com] - La hejmpaĝo de Profesoro Foner * [http://isbn.nu/aisbn/foner%20eric Libroj verkitaj de Eric Foner aŭ redaktitaj aŭ prezentitaj de li] * [http://www.historians.org/info/AHA_History/efonerbibliography.htm Amerika Historia Asocio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051204095716/http://www.historians.org/info/AHA_History/efonerbibliography.htm |date=2005-12-04 }} Archived – Bibliografio de la libroj de Foner * [https://web.archive.org/web/20060327155543/http://www.fathom.com/feature/121845/ Fathom Source for Online Learning Foner diskutas influajn historiolibrojn, kiujn li legis.] * [http://www.films42.com/feature/november_feature.asp Eltiraĵo el la eseo de Eric Foner] pri la filmo ''Matewan'' de John Sayles en la libro ''Past Imperfect: History According to the Movies,'' redaktita de historiisto Mark C. Carnes * [http://www.nationalreview.com/comment/comment-radosh071002.asp ''La Leono de la Maldekstro: La Historio de Eric Foner''] - de Ronald Radosh * [https://web.archive.org/web/20060829030100/http://www.vpcomm.umich.edu/admissions/legal/expert/foner.html Fakula raporto] de Eric Foner por kazoj de favora agado ĉe la Universitato de Miĉigano === Prelegoj === * Prelegoj el la kursserio "La Usona Enlanda Milito kaj Rekonstruo" (videoj): [https://www.youtube.com/playlist?list=PLSuwqsAnJMtyg3ROpOADVoW1NV5kmskFM 1850–1861], [https://www.youtube.com/playlist?list=PLSuwqsAnJMtxQzYD78gR_17YLH4A3wXHP 1861–1865], [https://www.youtube.com/playlist?list=PLSuwqsAnJMtypyVdc5V3dz9yWo6pIrGvT 1865–1890] * [http://www.kwls.org/podcasts/eric_foner_2009_who_owns_histo/ Prelego de Eric Foner "Kiu posedas historion?" el la Literatura Seminario de Key West en 2009 (aŭdioregistraĵo)] * [https://web.archive.org/web/20050525023336/http://mitworld.mit.edu/video/263/ ''"La Rakonto de Usona Libereco: 1776–2005"''] (video): Prelego de Eric Foner el la serio "Mitoj Pri Usono" sponsorita de MIT SPURS/Humphrey Program. === Intervjuoj === * Intervjuoj kun Foner ĉe ''Democracy Now!'' pri lia libro de 2015[http://books.wwnorton.com/books/Gateway-to-Freedom/ '', Enirejo al Libereco: La Kaŝita Historio de la Subtera Fervojo''] (k.a.): ** [http://www.democracynow.org/2015/3/11/gateway_to_freedom_historian_eric_foner parto 1], komenciĝas ~35:38 en [http://traffic.libsyn.com/democracynow/dn2015-0311-1.mp3 aŭdio] kaj [http://publish.dvlabs.com/democracynow/ipod/dn2015-0311.mp4 video] ** [http://www.democracynow.org/blog/2015/3/11/civil_war_historian_eric_foner_on parto 2] : [http://traffic.libsyn.com/democracynow/wx2015-0311_foner.mp3 aŭdio], [http://publish.dvlabs.com/democracynow/ipod/wx2015-0311_foner.mp4 video] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160109211229/http://publish.dvlabs.com/democracynow/ipod/wx2015-0311_foner.mp4 |date=2016-01-09 }} * [https://www.jacobinmag.com/2015/03/eric-foner-interview-reconstruction-slavery/ "La Dua Usona Revolucio: Historiisto Eric Foner pri sklaveco, libereco kaj nuntempa usona politiko"]. ''[[Jacobin (magazino)|Jacobin]]''. 28-a de marto 2015. * [https://www.youtube.com/watch?v=K9x50CH47FE Kontakte: Kreiva Forgeso kun Eric Foner] (intervjuita de Chris Hedges ). RT America ĉe YouTube, la 18-an de septembro 2017 {{Ĝermo|Verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Foner, Eric}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] e8gnmg2peai9n7d1rnxjz6ibz3mh2tm 0 950132 9454837 9442017 2026-08-16T12:26:33Z Naturamanto 198608 Aldonita ligilo pri la kontribuanto 9454837 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = Ĉantorio | plennome = Renkontiĝo sur Ĉantorio | regiono = [[Ostrava]] kaj [[Bielsko-Biała]] | periodo = tria dimanĉo de junio | organizanto = ĉeĥa, pola kaj slovaka esperantistaro | fondiĝodato = [[1927]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = http://mallonge.net/cxantorio }} [[File:Renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2013.jpg|eta|Partoprenintoj de la montara renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2013]] '''La Renkontiĝo sur Ĉantorio''' estas tradicia, ĉiujara esperantista renkontiĝo, kiu okazas sur la monto [[Granda Ĉantorio]] (ĉeĥe: Velká Čantoryje, pole: Czantoria Wielka) - kun pinto sur 995 m super marnivelo, kutime la trian dimanĉon de junio, dum la plej longa tago de jaro. Tiu ĉi monto situas en la [[Sileziaj Beskidoj]], rekte sur la landlimo inter [[Pollando]] kaj [[Ĉeĥio]], proksime al [[Slovakio]] (antaŭ 1993 ĝi estis landlimo de [[Ĉeĥoslovakio]]). == Ĝeneralaĵoj == Ĝi estas unutaga amika kuniĝo, kiu havas neformalan, turisman kaj amikan etoson. Fojfoje ĝi okazas dum la tuta semajnfino. La renkontiĝo celas kunigi esperantistojn el la limregionoj — ĉefe el Pollando, Ĉeĥio kaj Slovakio — kvankam venas ankaŭ gastoj el pli foraj landoj. La partoprenantoj supreniras la montonpinton piede, biciklante aŭ per telfero, renkontiĝas ĉe la supro, kie troviĝas panorama turo, budoj kun manĝaĵoj kaj venas al la ĉeĥa montara kabano konstruita en la jaro 1904 (ĉeĥe: Horska Chata Čantoryje) kie okazas la ĉefa renkontiĝo. Ili babilas en Esperanto, kantas, prezentas diversajn programerojn kaj kune pasigas la tempon en la naturo. Ĝi estas bonega ekzemplo de loka, landlima kunlaboro kaj tradicio, kiu daŭras jam multajn jarojn. La montopinto situas apud la ĉeĥa urbeto Nýdek en la regiono [[Ostrava]], pola urbeto Ustroń Polana en la regiono [[Bielsko-Biała]], proksime al [[Cieszyn]] kaj [[Český Těšín]]. Eblas atingi la pinton per telfero de Ustroń Polana. Alternative, oni povas supreniri perpiede de Ustroń je distanco 3 km (1 horo). Perpiede de Nýdek, Nýdečanka la vojo estas 5 km longa kaj oni bezonas supreniri dum ĉirkaŭ 2 horoj. La ĉeĥa montara kabano situas je distanco de 700 metroj horizontale de la montopinto. Ĉe la supra kablotramstacio oni povas viziti la ŝirmejon por rabobirdoj kaj vidi flugadon de trejnitaj falkoj, veturi per la somera sledvojo, admiri vivantan naturon, rigardi tabulojn pri bestoj kiuj vivas tie kaj pri arboj kreskantaj sur la monto. Ĉe ambaŭ flankoj de la landlimo estas naturrezervejoj, kreitaj por protekti kelkajn speciojn de la praarbaro. == Historio == [[File:En la ĉeĥa kabano dum la renkontiĝo en 2010.jpg|eta|En la ĉeĥa kabano dum la renkontiĝo en 2010 spektante filmon pri Esperanto-agado]] Laŭ la "Historio de la silezia Esperanto-movado" verkita de Edward T. Wojtakowski: <blockquote> La 8-an de majo 1927 okazis unua esperantista renkontiĝo sur la montpinto Ĉantorio en Sileziaj Beskidoj aranĝita de ĉeĥaj esperantistoj. Partoprenis ĝin 111 personoj: ĉeĥoj, germanoj, hungaroj, poloj kaj slovakoj. Kunvenon gvidis Ludwik Krysta. Ekde tiam esperantistoj renkontiĝadis ĉiujare ĝis 1938. Post la dua mondmilito oni renovigis la tradicion en 1948, sed dum stalinisma periodo senperaj interparoloj inter poloj kaj ĉeĥoj sur montpinto de Ĉantorio ne estis eblaj. </blockquote> En [[La Ondo de Esperanto]] No 8-9 eldonita en 2000 oni publikis jenan informon de [[Stanisław Mandrak]]: <blockquote> Ĉantorio. Kiel kutime la trian dimanĉon de junio esperantistoj renkontiĝis sur la pola-ĉeĥa lim-monto Ĉantorio. Tiuj tradiciaj renkontiĝoj okazas ĉiujare ekde la 1925a jaro. Ankaŭ 18 jun 2000 por festi la 75-jariĝon de la tradicio, venis esperantistoj el diversaj urboj de Pollando kaj Ĉeĥio, ankaŭ gastoj el Finnlando, Litovio kaj eĉ el fora Kalifornio. Entute 58 personoj. La renkontiĝo komenciĝis per komuna kanto de la Ĉantoria himno; kiun preparis kolego [[Vladimír Sládeček|Vlado Sladeĉek]] el Ostrava. Poste [[Stanisław Mandrak]] tralegis kelkajn fragmentojn el malnovaj gazetoj pri la unuaj renkontiĝoj Ĉantoriaj. Interese parolis pri la unuaj postmilitaj kunvenoj, unu el la veteranoj de la ĉeĥa E-movado, [[Drahomír Kočvara]] el Ostrava. Kortuŝis ĉiujn poemo de [[Eugeniusz Matkowski]] ''Sur la monto Ĉantoria'', kiun perfekte legis konata E-aktorino el Krakovo [[Anna Ramza|Anna Ramza-Radlowska]]. Kiel ĉiam babilado estis akompanata de bongusta ĉeĥa biero. </blockquote> [[File:Cxantorio 2019.jpg|eta|Antaŭ la kabano dum la renkontiĝo sur Ĉantorio en 2019]] La oficiala gazeto de ĈEA: Starto N-ro 2/2020 (275) aperigis la tekston "El historio de la movado en Ĉeĥoslovakio" de Vlastimil Kočvara en kiu oni mencias la unuan renkontiĝon sed la dato estas alia ol menciita supre: <blockquote> Baldaŭ tiuj delegitoj kaptis ideon pri komunaj renkontiĝoj cele solvi problemojn de efika kunlaboro en propagando de Esperanto, varbado de novaj esperantistoj kaj membrigo de ili en la asocion. La unua tia renkontiĝo okazis 9. 5. 1926 en Slezská Ostrava kun ĉeesto de naŭ delegitoj. Sekve la renkontiĝoj okazis preskaŭ ĉiumonate, kutime en iu el lokoj de sidejo de UEA delegito, sed ofte ankaŭ ekster ili. Mirege ankaŭ sur kelkaj montopintoj de proksima Beskida montaro, tuj la dua renkontiĝo okazis la 6-an de junio 1926 sur Ĉantorio, kaj ĝin oni povas opinii la bazon de tradicia, ĝis nun ĉiujare okaziĝanta esperantista renkontiĝo. La regulaj renkontiĝoj de delegitoj tre rapide ŝanĝiĝis en publikajn esperantistajn renkontiĝojn kun ĉeesto de dekoj eĉ centoj da samideanoj. Jam tiun unuan „Ĉantorion“ partoprenis 68 personoj, inter tiuj eĉ 27 esperantistoj el Pollando. La programoj de tiuj renkontiĝoj estis tre variaj, ili havis erojn seriozajn, sed ankaŭ sociajn kaj distrajn. Tiuj ĉi regulaj aktivaĵoj bone influis progreson de la movado, memkompreneble pleje en Ostrava–regiono. </blockquote> Lastatempe okazintaj: * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (15.06.2014) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (21.06.2015) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (19.06.2016) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (18.06.2017) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (17.06.2018) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (16.06.2019) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (20.06.2021) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (19.06.2022) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (18.06.2023) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (16.06.2024) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (15.06.2025) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (21.06.2026) [[File:Ĉantorio 2021.jpg|eta|Partoprenintoj de la renkontiĝo en 2021]] Dum la renkontiĝo en 1975 ludis la muzika grupo Trifolio. En 2005 okaze de la renkontiĝo oni fondis [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo|Ĉeĥan Esperanto-Junularon]], kiu daŭrigas la tradicion de organizita ĉeĥa junulara esperantista movado. En 2013 kunlabore kun anoj de Esperanto-klubo Ostrava Vítkovice, Verda Stacio kaj [[Varsovia Vento]] oni faris filmon pri la renkontiĝo. En 2020 ne okazis pro la pandemio. Al la renkontiĝo dum multaj jaroj kontribuas geesperantistoj el diversaj urboj, precipe el la Esperanto-kluboj Ostrava Vítkovice, Frýdek-Místek, Liptovský Mikuláš, Bielsko-Biała, Gliwice, Kraków. Inter la partoprenintoj menciindas interalie: [[Ludwig Krysta]], [[Karel Janouš]], [[Drahomír Kočvara]], [[Ludvík Chytil]], [[Vladimír Sládeček|Vlado Sladeĉek]], [[Petr Chrdle]], [[Stano Marček]], [[Ján Vajs]], Iveta Morgošová, Mária Minichová, Zdenko Misura, Mária Pilková, Peter Rybín, Renata Stanova, Michaela Vyhnalová, [[Jaroslav Suchánek (esperantisto)|Jaroslav Suchánek]], Irena Suchánková, Pavol Kaščák, Rostislav "Rostja", Zdeněk "Bicikleto", Zdeněk Slosarek, Zdeněk Heiser, Jan Richter, [[Libuše Dvořáková]], [[Jarmila Čejková]], [[Jana Melichárková]], Anička Gybasová, Jana Moláčková, [[Karel Vala]], Ladislav Němec, Monika Kimáková, Jana Kamenická, [[Léon Kamenický]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Stanisław Mandrak]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Aleksander Zdechlik]], [[Eugeniusz Matkowski]], [[Anna Ramza]], Zosia Kowalczyk, Henryk Kramarczyk, Dominika Krajniewska, [[Jerzy Antoni Walaszek]], Krystyna Zgud, Kinga Gierula-Mirocha, Mirka Kubicka, Ula Juran, Adam Ząbek, Zbigniew Jurasz, Anna Chrapek-Budacz, Irek Bobrzak, [[Marek Blahuš]], [[Dagmar Chvátalová]], [[Tomáš Břicháček]], [[Aleš Tomeček]],[[Daniel Mrázek]], [[Miroslav Hruška]], [[Adam Wilkus]], Markéta Wilkus, Ladislav Hakl, Petr Adam Dohnálek, [[Mariusz Rado]], Maciej Rączkowski, [[Piotr Nosek]], Marek Perkiel, Jerzy Stefański, Teresa Pomorska, Ewa Rewers, Kasia Wolny, Marian Wolny, Krystyna Grochocka, Natalia Grochocka, Ewa Domagała, Ewa Caban, Dariusz Caban, Jan Machniewski, [[Magdalena Tatara]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Robert Kamiński]], [[Andrzej Sochacki]], Kinga Kałamaga, Barbara Czarkowska, Zofia Tamioła, Marek Pavlovský. [[File:Renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2023.jpg|eta|Partoprenintoj de la renkontiĝo en 2023 antaŭ la ĉeĥa kabano]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> Nuntempe pri la renkontiĝo oni sciigas interalie en [[Eventa Servo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Granda Ĉantorio]] * [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]] * [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] * [[Pola Esperanto-Asocio]] * [[Slovakia Esperanta Federacio]] == Eksteraj ligiloj == <!-- {{projektoj}} --> * [https://prerov.esperanto.cz/kroniko-3.htm Tradicia Pola-Ĉeĥa-Slovaka Renkonto sur Ĉantorio en la jaro 1993 - kroniko de E-klubo en Přerov] * [https://esperanto-aeh.eu/eo/informilo-10-2005/ El E-renkontiĝo 19-6-2005 kaj kio estas Ĉantorio. (Informilo 10/2005) ] <!-- * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/renkontigo-sur-cantorio-1160.html Renkontiĝo sur Ĉantorio en retejo de ĈEA] --> <!-- * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/renkonti-o-je-antorio-713.html Renkontiĝo sur Ĉantorio en retejo de ĈEA] --> * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/tradicia-renkontigo-en-granda-cantorio-1322.html Tradicia Renkontiĝo en Granda Ĉantorio (en la retejo de ĈEA)] * [https://www.youtube.com/watch?v=pxk-XY9CfcM Filmo en Jutubo-spektejo: Granda Ĉantorio 2013] * [http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/ho_cxantorio.pdf Teksto de la kanto "Ho Ĉantorio"] *[http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/cxantorio_kantoj.pdf Tekstoj de aliaj kantoj kune kantataj] <!-- *[https://kantaro.ikso.net/marisxa_kisu_min Kanto "Mariŝa, kisu min"] --> *[http://esperanto.loiret.free.fr/1/data/medias/archives/stages/2019_02_24.pdf Kanto "Mariŝa, kisu min"] <!-- *[https://kantaro.ikso.net/bravaj_falkoj Kanto "Bravaj falkoj"] --> *[https://www.youtube.com/watch?v=5ZXWAJ5xeqI Kanto "Bravaj falkoj"] *[http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/sagulo.html Teksto de la kanto "Saĝulo - frenezulo"] *[http://www.esperanto.zanet.pl/cxantorio2013 Fotoj pri la renkontiĝo en 2013] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2014&co=cantoryja Čantoryja 2014 (en retejo pri Renkontiĝo de E-vojaĝantoj)] * [https://www.podkasto.net/2014/07/15/la-102a-elsendo/ La 102a elsendo de Varsovia Vento - intervjuo pri Ĉantorio] *[https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=info&kategorio=14&co=79 Supreniro sur Čantoryja 2016 (en retejo pri Renkontiĝo de E-vojaĝantoj)] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2018&co=cantorio Ĉantorio 2018 (en la retejo pri Poludnica - Renkontiĝo de E-Vojaĝantoj)] * [https://esperanto.pl/2018/06/17/renkontigxo-sur-cxantorio Renkontiĝo sur Ĉantorio (en la retejo de PEA)] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/JubileaCxantorio/index.html Jubilea renkonto sur Granda Ĉantorio (Pola Esperantisto 3/2018)] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/Cxantorio2015/index.html Historio de renkontoj sur Ĉantorio (Pola Esperantisto 5/2015)] * [http://partnerurboj.europonto.eu/sileo/historio_eo_pl.htm Historio de la silezia Esperanto-movado - pri la unua esperantista renkontiĝo sur la montpinto Ĉantorio] * [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/Starto/2018-2023/starto220.pdf El historio de la movado en Ĉeĥoslovakio (Starto 2/2020)] * [https://mallonge.net/26p Fotoj pri la renkontiĝo en 2018] * [https://eventaservo.org/e/88FELOrdD97lH063 Invito al la renkontiĝo en 2019] *[http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/Cxantorio2019/index.html Granda Ĉantorio 2019 (Pola Esperantisto 2/2020)] * [https://mallonge.net/17e Fotoj pri la renkontiĝo en 2021] * [https://mallonge.net/17f Fotoj pri la renkontiĝo en 2022] * [https://eventaservo.org/e/7824c5 Invito al la renkontiĝo en 2023] * [https://mallonge.net/17d Fotoj pri la renkontiĝo en 2023] * [https://eventaservo.org/e/b10902 Invito al la renkontiĝo en 2024] * [https://eventaservo.org/e/a858c3 Invito al la renkontiĝo en 2025] * [https://eventaservo.org/e/a1602b Invito al la renkontiĝo en 2026] * [https://esperantovitkovice.estranky.cz/fotoalbum/nia-klubo/ Fotaro de Esperanto-klubo Vítkovice] * [http://www.esperanto.zanet.pl/cxantorio Internacia Montara Renkonto sur Granda Ĉantorio] <!-- {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} --> [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] hdbypd9qjwgch8hd055h6br16b8bhyt 9454985 9454837 2026-08-16T17:02:15Z Naturamanto 198608 Aldonita informo pri la fontoj 9454985 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = Ĉantorio | plennome = Renkontiĝo sur Ĉantorio | regiono = [[Ostrava]] kaj [[Bielsko-Biała]] | periodo = tria dimanĉo de junio | organizanto = ĉeĥa, pola kaj slovaka esperantistaro | fondiĝodato = [[1927]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = http://mallonge.net/cxantorio }} [[File:Renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2013.jpg|eta|Partoprenintoj de la montara renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2013]] '''La Renkontiĝo sur Ĉantorio''' estas tradicia, ĉiujara esperantista renkontiĝo, kiu okazas sur la monto [[Granda Ĉantorio]] (ĉeĥe: Velká Čantoryje, pole: Czantoria Wielka) - kun pinto sur 995 m super marnivelo, kutime la trian dimanĉon de junio, dum la plej longa tago de jaro. Tiu ĉi monto situas en la [[Sileziaj Beskidoj]], rekte sur la landlimo inter [[Pollando]] kaj [[Ĉeĥio]], proksime al [[Slovakio]] (antaŭ 1993 ĝi estis landlimo de [[Ĉeĥoslovakio]]). == Ĝeneralaĵoj == Ĝi estas unutaga amika kuniĝo, kiu havas neformalan, turisman kaj amikan etoson. Fojfoje ĝi okazas dum la tuta semajnfino. La renkontiĝo celas kunigi esperantistojn el la limregionoj — ĉefe el Pollando, Ĉeĥio kaj Slovakio — kvankam venas ankaŭ gastoj el pli foraj landoj. La partoprenantoj supreniras la montonpinton piede, biciklante aŭ per telfero, renkontiĝas ĉe la supro, kie troviĝas panorama turo, budoj kun manĝaĵoj kaj venas al la ĉeĥa montara kabano konstruita en la jaro 1904 (ĉeĥe: Horska Chata Čantoryje) kie okazas la ĉefa renkontiĝo. Ili babilas en Esperanto, kantas, prezentas diversajn programerojn kaj kune pasigas la tempon en la naturo. Ĝi estas bonega ekzemplo de loka, landlima kunlaboro kaj tradicio, kiu daŭras jam multajn jarojn. La montopinto situas apud la ĉeĥa urbeto Nýdek en la regiono [[Ostrava]], pola urbeto Ustroń Polana en la regiono [[Bielsko-Biała]], proksime al [[Cieszyn]] kaj [[Český Těšín]]. Eblas atingi la pinton per telfero de Ustroń Polana. Alternative, oni povas supreniri perpiede de Ustroń je distanco 3 km (1 horo). Perpiede de Nýdek, Nýdečanka la vojo estas 5 km longa kaj oni bezonas supreniri dum ĉirkaŭ 2 horoj. La ĉeĥa montara kabano situas je distanco de 700 metroj horizontale de la montopinto. Ĉe la supra kablotramstacio oni povas viziti la ŝirmejon por rabobirdoj kaj vidi flugadon de trejnitaj falkoj, veturi per la somera sledvojo, admiri vivantan naturon, rigardi tabulojn pri bestoj kiuj vivas tie kaj pri arboj kreskantaj sur la monto. Ĉe ambaŭ flankoj de la landlimo estas naturrezervejoj, kreitaj por protekti kelkajn speciojn de la praarbaro. == Historio == [[File:En la ĉeĥa kabano dum la renkontiĝo en 2010.jpg|eta|En la ĉeĥa kabano dum la renkontiĝo en 2010 spektante filmon pri Esperanto-agado]] Laŭ la "Historio de la silezia Esperanto-movado" verkita de Edward T. Wojtakowski: <blockquote> La 8-an de majo 1927 okazis unua esperantista renkontiĝo sur la montpinto Ĉantorio en Sileziaj Beskidoj aranĝita de ĉeĥaj esperantistoj. Partoprenis ĝin 111 personoj: ĉeĥoj, germanoj, hungaroj, poloj kaj slovakoj. Kunvenon gvidis Ludwik Krysta. Ekde tiam esperantistoj renkontiĝadis ĉiujare ĝis 1938. Post la dua mondmilito oni renovigis la tradicion en 1948, sed dum stalinisma periodo senperaj interparoloj inter poloj kaj ĉeĥoj sur montpinto de Ĉantorio ne estis eblaj. </blockquote> En [[La Ondo de Esperanto]] No 8-9 eldonita en 2000 oni publikis jenan informon de [[Stanisław Mandrak]]: <blockquote> Ĉantorio. Kiel kutime la trian dimanĉon de junio esperantistoj renkontiĝis sur la pola-ĉeĥa lim-monto Ĉantorio. Tiuj tradiciaj renkontiĝoj okazas ĉiujare ekde la 1925a jaro. Ankaŭ 18 jun 2000 por festi la 75-jariĝon de la tradicio, venis esperantistoj el diversaj urboj de Pollando kaj Ĉeĥio, ankaŭ gastoj el Finnlando, Litovio kaj eĉ el fora Kalifornio. Entute 58 personoj. La renkontiĝo komenciĝis per komuna kanto de la Ĉantoria himno; kiun preparis kolego [[Vladimír Sládeček|Vlado Sladeĉek]] el Ostrava. Poste [[Stanisław Mandrak]] tralegis kelkajn fragmentojn el malnovaj gazetoj pri la unuaj renkontiĝoj Ĉantoriaj. Interese parolis pri la unuaj postmilitaj kunvenoj, unu el la veteranoj de la ĉeĥa E-movado, [[Drahomír Kočvara]] el Ostrava. Kortuŝis ĉiujn poemo de [[Eugeniusz Matkowski]] ''Sur la monto Ĉantoria'', kiun perfekte legis konata E-aktorino el Krakovo [[Anna Ramza|Anna Ramza-Radlowska]]. Kiel ĉiam babilado estis akompanata de bongusta ĉeĥa biero. </blockquote> [[File:Cxantorio 2019.jpg|eta|Antaŭ la kabano dum la renkontiĝo sur Ĉantorio en 2019]] La oficiala gazeto de ĈEA: Starto N-ro 2/2020 (275) aperigis la tekston "El historio de la movado en Ĉeĥoslovakio" de Vlastimil Kočvara en kiu oni mencias la unuan renkontiĝon sed la dato estas alia ol menciita supre: <blockquote> Baldaŭ tiuj delegitoj kaptis ideon pri komunaj renkontiĝoj cele solvi problemojn de efika kunlaboro en propagando de Esperanto, varbado de novaj esperantistoj kaj membrigo de ili en la asocion. La unua tia renkontiĝo okazis 9. 5. 1926 en Slezská Ostrava kun ĉeesto de naŭ delegitoj. Sekve la renkontiĝoj okazis preskaŭ ĉiumonate, kutime en iu el lokoj de sidejo de UEA delegito, sed ofte ankaŭ ekster ili. Mirege ankaŭ sur kelkaj montopintoj de proksima Beskida montaro, tuj la dua renkontiĝo okazis la 6-an de junio 1926 sur Ĉantorio, kaj ĝin oni povas opinii la bazon de tradicia, ĝis nun ĉiujare okaziĝanta esperantista renkontiĝo. La regulaj renkontiĝoj de delegitoj tre rapide ŝanĝiĝis en publikajn esperantistajn renkontiĝojn kun ĉeesto de dekoj eĉ centoj da samideanoj. Jam tiun unuan „Ĉantorion“ partoprenis 68 personoj, inter tiuj eĉ 27 esperantistoj el Pollando. La programoj de tiuj renkontiĝoj estis tre variaj, ili havis erojn seriozajn, sed ankaŭ sociajn kaj distrajn. Tiuj ĉi regulaj aktivaĵoj bone influis progreson de la movado, memkompreneble pleje en Ostrava–regiono. </blockquote> Lastatempe okazintaj: * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (15.06.2014) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (21.06.2015) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (19.06.2016) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (18.06.2017) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (17.06.2018) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (16.06.2019) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (20.06.2021) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (19.06.2022) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (18.06.2023) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (16.06.2024) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (15.06.2025) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (21.06.2026) [[File:Ĉantorio 2021.jpg|eta|Partoprenintoj de la renkontiĝo en 2021]] Dum la renkontiĝo en 1975 ludis la muzika grupo Trifolio. En 2005 okaze de la renkontiĝo oni fondis [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo|Ĉeĥan Esperanto-Junularon]], kiu daŭrigas la tradicion de organizita ĉeĥa junulara esperantista movado. En 2013 kunlabore kun anoj de Esperanto-klubo Ostrava Vítkovice, Verda Stacio kaj [[Varsovia Vento]] oni faris filmon pri la renkontiĝo. En 2020 ne okazis pro la pandemio. Al la renkontiĝo dum multaj jaroj kontribuas geesperantistoj el diversaj urboj, precipe el la Esperanto-kluboj Ostrava Vítkovice, Frýdek-Místek, Liptovský Mikuláš, Bielsko-Biała, Gliwice, Kraków. Inter la partoprenintoj menciindas interalie: [[Ludwig Krysta]], [[Karel Janouš]], [[Drahomír Kočvara]], [[Ludvík Chytil]], [[Vladimír Sládeček|Vlado Sladeĉek]], [[Petr Chrdle]], [[Stano Marček]], [[Ján Vajs]], Iveta Morgošová, Mária Minichová, Zdenko Misura, Mária Pilková, Peter Rybín, Renata Stanova, Michaela Vyhnalová, [[Jaroslav Suchánek (esperantisto)|Jaroslav Suchánek]], Irena Suchánková, Pavol Kaščák, Rostislav "Rostja", Zdeněk "Bicikleto", Zdeněk Slosarek, Zdeněk Heiser, Jan Richter, [[Libuše Dvořáková]], [[Jarmila Čejková]], [[Jana Melichárková]], Anička Gybasová, Jana Moláčková, [[Karel Vala]], Ladislav Němec, Monika Kimáková, Jana Kamenická, [[Léon Kamenický]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Stanisław Mandrak]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Aleksander Zdechlik]], [[Eugeniusz Matkowski]], [[Anna Ramza]], Zosia Kowalczyk, Henryk Kramarczyk, Dominika Krajniewska, [[Jerzy Antoni Walaszek]], Krystyna Zgud, Kinga Gierula-Mirocha, Mirka Kubicka, Ula Juran, Adam Ząbek, Zbigniew Jurasz, Anna Chrapek-Budacz, Irek Bobrzak, [[Marek Blahuš]], [[Dagmar Chvátalová]], [[Tomáš Břicháček]], [[Aleš Tomeček]],[[Daniel Mrázek]], [[Miroslav Hruška]], [[Adam Wilkus]], Markéta Wilkus, Ladislav Hakl, Petr Adam Dohnálek, [[Mariusz Rado]], Maciej Rączkowski, [[Piotr Nosek]], Marek Perkiel, Jerzy Stefański, Teresa Pomorska, Ewa Rewers, Kasia Wolny, Marian Wolny, Krystyna Grochocka, Natalia Grochocka, Ewa Domagała, Ewa Caban, Dariusz Caban, Jan Machniewski, [[Magdalena Tatara]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Robert Kamiński]], [[Andrzej Sochacki]], Kinga Kałamaga, Barbara Czarkowska, Zofia Tamioła, Marek Pavlovský. [[File:Renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2023.jpg|eta|Partoprenintoj de la renkontiĝo en 2023 antaŭ la ĉeĥa kabano]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> Nuntempe pri la renkontiĝo oni sciigas interalie en [[Eventa Servo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Granda Ĉantorio]] * [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]] * [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] * [[Pola Esperanto-Asocio]] * [[Slovakia Esperanta Federacio]] == Eksteraj ligiloj == <!-- {{projektoj}} --> * [https://prerov.esperanto.cz/kroniko-3.htm Tradicia Pola-Ĉeĥa-Slovaka Renkonto sur Ĉantorio en la jaro 1993 - kroniko de E-klubo en Přerov] * [https://esperanto-aeh.eu/eo/informilo-10-2005/ El E-renkontiĝo 19-6-2005 kaj kio estas Ĉantorio. (Informilo 10/2005) ] <!-- * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/renkontigo-sur-cantorio-1160.html Renkontiĝo sur Ĉantorio en retejo de ĈEA] --> <!-- * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/renkonti-o-je-antorio-713.html Renkontiĝo sur Ĉantorio en retejo de ĈEA] --> * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/tradicia-renkontigo-en-granda-cantorio-1322.html Tradicia Renkontiĝo en Granda Ĉantorio (en la retejo de ĈEA)] * [https://www.youtube.com/watch?v=pxk-XY9CfcM Filmo en Jutubo-spektejo: Granda Ĉantorio 2013] * [http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/ho_cxantorio.pdf Teksto de la kanto "Ho Ĉantorio"] *[http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/cxantorio_kantoj.pdf Tekstoj de aliaj kantoj kune kantataj] <!-- *[https://kantaro.ikso.net/marisxa_kisu_min Kanto "Mariŝa, kisu min"] --> *[http://esperanto.loiret.free.fr/1/data/medias/archives/stages/2019_02_24.pdf Kanto "Mariŝa, kisu min"] <!-- *[https://kantaro.ikso.net/bravaj_falkoj Kanto "Bravaj falkoj"] --> *[https://www.youtube.com/watch?v=5ZXWAJ5xeqI Kanto "Bravaj falkoj"] *[http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/sagulo.html Teksto de la kanto "Saĝulo - frenezulo"] *[http://www.esperanto.zanet.pl/cxantorio2013 Fotoj pri la renkontiĝo en 2013] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2014&co=cantoryja Čantoryja 2014 (en retejo pri Renkontiĝo de E-vojaĝantoj)] * [https://www.podkasto.net/2014/07/15/la-102a-elsendo/ La 102a elsendo de Varsovia Vento - intervjuo pri Ĉantorio] *[https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=info&kategorio=14&co=79 Supreniro sur Čantoryja 2016 (en retejo pri Renkontiĝo de E-vojaĝantoj)] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2018&co=cantorio Ĉantorio 2018 (en la retejo pri Poludnica - Renkontiĝo de E-Vojaĝantoj)] * [https://esperanto.pl/2018/06/17/renkontigxo-sur-cxantorio Renkontiĝo sur Ĉantorio (en la retejo de PEA)] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/JubileaCxantorio/index.html Jubilea renkonto sur Granda Ĉantorio (Pola Esperantisto 3/2018)] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/Cxantorio2015/index.html Historio de renkontoj sur Ĉantorio (Pola Esperantisto 5/2015)] * [http://partnerurboj.europonto.eu/sileo/historio_eo_pl.htm Historio de la silezia Esperanto-movado - pri la unua esperantista renkontiĝo sur la montpinto Ĉantorio] * [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/Starto/2018-2023/starto220.pdf El historio de la movado en Ĉeĥoslovakio (Starto 2/2020)] * [https://mallonge.net/26p Fotoj pri la renkontiĝo en 2018] * [https://eventaservo.org/e/88FELOrdD97lH063 Invito al la renkontiĝo en 2019] *[http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/Cxantorio2019/index.html Granda Ĉantorio 2019 (Pola Esperantisto 2/2020)] * [https://mallonge.net/17e Fotoj pri la renkontiĝo en 2021] * [https://mallonge.net/17f Fotoj pri la renkontiĝo en 2022] * [https://eventaservo.org/e/7824c5 Invito al la renkontiĝo en 2023] * [https://mallonge.net/17d Fotoj pri la renkontiĝo en 2023] * [https://eventaservo.org/e/b10902 Invito al la renkontiĝo en 2024] * [https://eventaservo.org/e/a858c3 Invito al la renkontiĝo en 2025] * [https://eventaservo.org/e/a1602b Invito al la renkontiĝo en 2026] * [https://esperantovitkovice.estranky.cz/fotoalbum/nia-klubo/ Fotaro de Esperanto-klubo Vítkovice] * [http://www.esperanto.zanet.pl/cxantorio Internacia Montara Renkonto sur Granda Ĉantorio] == Fontoj == * Pola Esperantisto 5/2015: Historio de renkontoj sur Ĉantorio <!-- {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} --> [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] mfbfp2k0kcy8vhtdd3guc2rnvepj8gj 0 951548 9455373 9450972 2026-08-17T11:08:16Z Kani 670 9455373 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} [[Dosiero:Member States of Pax Silica.svg|eta|280ra|Mapo de la ŝtatoj, kiuj membras al ''Pax Silica'']] '''''Pax Silica''''' estas internacia iniciato gvidata de [[Usono]], kiu celas sekurigi [[Provizoĉeno|provizajn ĉenojn]] por progresintaj teknologioj kiel [[Duonkonduktanto|duonkonduktaĵoj]], [[Artefarita intelekto|artefarita inteligenteco]] (AI) kaj [[Rara tero|raraj teraj elementoj]]. La iniciato implicite celas redukti la dependecon de [[Ĉinio]] kaj kontraŭbatali ĝian dominecon en ĉi tiuj kampoj.<ref>{{cite web|date=2026-01-09|title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative|url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/|access-date=2026-06-06|website=WP Intelligence|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=2025-12-13|title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India|url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414|access-date=2026-06-06|website=TimesNow|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Cytera|first=Christopher|date=2026-01-14|title=Pax Silica — Can it Stop China?|url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/|access-date=2026-06-06|website=CEPA|language=en-US}}</ref> La iniciaton kunordigas la [[Usona ministerio pri eksterlandaj aferoj|Usona Ŝtata Departemento]] kaj ĝi lanĉiĝis en decembro[[2025]] kune kun la subskribo de la nedeviga ''Pax Silica Deklaracio'' fare de komenca grupo de partneraj landoj. <ref name="StateFactSheet2">{{cite web|title=Pax Silica Summit (Fact Sheet)|publisher=United States Department of State|date=December 11, 2025|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/|access-date=January 13, 2026}}</ref><ref name="AusDeclaration2">{{cite web|title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025|publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources|date=December 13, 2025|url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025|access-date=13a de Januaro, 2026}}</ref> La nomo "Pax Silica" inspiriĝas de la latina termino '''''Pax''''' - termino priskribanta periodon de [[paco]], prospero kaj relativa stabileco en la [[Internacieco|internacia]] sistemo, inspirita de la terminoj ''[[Pax Americana]]'', ''[[Pax Romana]]'' de la [[Romia Imperio]], ''[[Pax Britannica]]'' de la [[Brita imperio|Brita Imperio]] kaj ''[[Mongola Paco|Pax Mongolica]]'' de la [[Mongola Imperio]] kaj nomita laŭ la romia diino de paco [[Pakso (mitologio)|Pakso]] (''Pax''), kaj de la kombinaĵo '''Silica''' ([[silicia dioksido]]) - kiu formas la bazon de silicio, la ĉefa [[krudmaterialo]] por [[Duonkonduktanto|duonkonduktaĵa]] teknologio, kiu ebligas la produktadon de [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] necesaj por la epoko de artefarita inteligenteco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.state.gov/pax-silica Plena teksto de Pax Silica] ĉe la retejo de la Usona Eksterafera Ministerio [[Kategorio:Usona Departmento de Ŝtato]] [[Kategorio:Interregistaraj organizaĵoj]] [[Kategorio:Loĝistiko]] 6yimr2m21k71fipz5aq4lqdzv20h8r2 9455374 9455373 2026-08-17T11:08:38Z Kani 670 9455374 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} [[Dosiero:Member States of Pax Silica.svg|eta|280ra|Mapo de la ŝtatoj, kiuj membras al ''Pax Silica'']] '''''Pax Silica''''' estas internacia iniciato gvidata de [[Usono]], kiu celas sekurigi [[Provizoĉeno|provizajn ĉenojn]] por progresintaj teknologioj kiel [[Duonkonduktanto|duonkonduktaĵoj]], [[Artefarita intelekto|artefarita inteligenteco]] (AI) kaj [[Rara tero|raraj teraj elementoj]]. La iniciato implicite celas redukti la dependecon de [[Ĉinio]] kaj kontraŭbatali ĝian dominecon en ĉi tiuj kampoj.<ref>{{cite web|date=2026-01-09|title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative|url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/|access-date=2026-06-06|website=WP Intelligence|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=2025-12-13|title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India|url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414|access-date=2026-06-06|website=TimesNow|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Cytera|first=Christopher|date=2026-01-14|title=Pax Silica — Can it Stop China?|url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/|access-date=2026-06-06|website=CEPA|language=en-US}}</ref> La iniciaton kunordigas la [[Usona ministerio pri eksterlandaj aferoj|Usona Ŝtata Departemento]] kaj ĝi lanĉiĝis en decembro[[2025]] kune kun la subskribo de la nedeviga ''Pax Silica Deklaracio'' fare de komenca grupo de partneraj landoj. <ref name="StateFactSheet2">{{cite web|title=Pax Silica Summit (Fact Sheet)|publisher=United States Department of State|date=December 11, 2025|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/|access-date=January 13, 2026}}</ref><ref name="AusDeclaration2">{{cite web|title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025|publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources|date=December 13, 2025|url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025|access-date=13a de Januaro, 2026}}</ref> La nomo "Pax Silica" inspiriĝas de la latina termino '''''Pax''''' - termino priskribanta periodon de [[paco]], prospero kaj relativa stabileco en la [[Internacieco|internacia]] sistemo, inspirita de la terminoj ''[[Pax Americana]]'', ''[[Pax Romana]]'' de la [[Romia Imperio]], ''[[Pax Britannica]]'' de la [[Brita imperio|Brita Imperio]] kaj ''[[Mongola Paco|Pax Mongolica]]'' de la [[Mongola Imperio]] kaj nomita laŭ la romia diino de paco [[Pakso (mitologio)|Pakso]] (''Pax''), kaj de la kombinaĵo '''''Silica''''' ([[silicia dioksido]]) - kiu formas la bazon de silicio, la ĉefa [[krudmaterialo]] por [[Duonkonduktanto|duonkonduktaĵa]] teknologio, kiu ebligas la produktadon de [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] necesaj por la epoko de artefarita inteligenteco. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.state.gov/pax-silica Plena teksto de Pax Silica] ĉe la retejo de la Usona Eksterafera Ministerio [[Kategorio:Usona Departmento de Ŝtato]] [[Kategorio:Interregistaraj organizaĵoj]] [[Kategorio:Loĝistiko]] kmle09gh6dyaqun6ibcl355m5qr9t1p 0 951551 9454924 9454781 2026-08-16T15:00:11Z RG72 11847 9454924 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:14, 10 aŭg. 2026 (UTC)}} {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo = Ribelo en Tjumeno (1919) |konflikto = [[Rusia Enlanda milito]] |bildo = Скульптурная группа.JPG |komento = Monumento omaĝe al la pereintaj ribeluloj. Tjumeno, 2015. |daŭro = {{daton|13|3|1919}} |loko = [[Tjumeno]], [[Tobolska gubernio]], [[Rusio]] |rezulto = malvenko de la ribeluloj |flanko1 = mobilizitoj |flanko2 = trupoj de la Kolĉak-armeo</br>milico |komandanto1 = mankis |komandanto2 = estro de la Tjumena garnizono kolonelo V. I. Zenkeviĉ |forto1 = mobilizitoj (ĝis 800) |forto2 = * suboficira infanteria lernejo kun helpo de oficira infanteria lernejo (ĝis 150 militistoj, 4 mitraloj);</br> * 2-a Baraba Regula Regimento (120 militistoj);</br> * taĉmento de rekrutejo ĉe la administracio de la Tjumena distrikta militestro; 60 militistoj);</br> * 2-a kavaleria ĉeĥoslovaka regimento (400 militistoj);</br> * 6-a Hanakia Infanteria Ĉeĥoslovaka Regimento (500 militistoj);</br> * diversaj militistoj (ĝis 50).</br> Sume: {{unuo|1300}} |perdoj1 = |perdoj2 = 1 milicano<ref name="Вебер69"/> }} '''Ribelo en Tjumeno''' okazis la {{daton|13|3|1919}} kiam rekrutoj de la Kolĉak-armeo ribelis kontraŭ deviga rekutado en [[Tjumeno]] ([[Tobolska gubernio]], [[Rusio]]). La ribelo estis kruele subpremita, pli ol ... pereis. Omaĝe al la pereintaj ribeluloj estis instalita monumento ĉe kruciĝo de la stratoj Kotelŝĉikov kaj Maksim Gorkij, kie troviĝis la rekruta tendaro. == Kaŭzoj == Post pluraj jaroj de la Unua mondmilito kaj la Rusia Enlanda milito la siberianoj laciĝis je la militado kaj maldeziris militservi. En 1918 la Provizora Siberia Registaro rekrutis nur junulojn, kiuj ne militservis antaŭe. Sed plua ofensivo direkte al Volgo postulis pli da soldatoj, do en marto 1919 en kelkaj gubernioj, inkluzive Tobolskan gubernion, komenciĝis remobilizado de viroj, rekrutitaj en 1914–1918, do veteranoj de la Unua mondmilito. La militservo devis daŭri 6 monatojn. La kamparanoj amase maldeziris militi, ankaŭ pro la blanka teroro kaj rabado, do ili postulis ĉe lokaj aŭtoritatoj (vilaĝestroj kaj subdistriktaj administracioj) dokumentojn, en kiuj estus skribite ke ili estas ne volontuloj, sed mobilizitoj. La aŭtoritatoj malpermesis doni tiajn paperojn pro la timo, ke la mobilizitoj uzos ilin por sekure transiri al la Ruĝa Armeo, des pli ke stabestro de la Supera Komendestro rekte malpermesis tion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–27, 54 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|12|3}} prezidantoj de la administracio de la Societo de Domposedantoj en Tjumeno Nikolaj Besedniĥ, vic-preizdanto de la Tjumena Borsa Komitato Miĥail Dementjev, prezidanto de la Tjumena Societo de Reciproka Asekuro N. Samotjosov, konsilano de la Societo de Domposedantoj Miĥail Ĉukomin kaj vic-prezidanto Nikolaj Orlov sendis al la ĉefministro de Rusio [[Pjotr Vologodskij]] leteron, en kiu reference al populareco de bolŝevista propagando kaj kaŭzita de ĝi malfideleco de la mobilizitoj ili proponis rekruti la armeanojn nur el fidindaj sociaj tavoloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Antaŭhistorio == La {{daton|7|3|1919}} en la apuda urbo [[Turinsko]] okazis tumultoj, dum kiuj 400 mobilizitoj aranĝis mitingon apud la rekrutejo, postulinte dokumentojn pri sia mobilizado kaj post alfronti rifuzon, kruele batis du milicanojn kaj sturmis kazernon por akiri armilojn. La tumulton subpremis roto da sturmistoj, haste veninta de Irbito. Dum sekvinta interpafado du ribeluloj estis mortigitaj, unu sturmisto vundita. La {{daton|14|3|1919}} kunsidis la milit-kampa juĝejo, kiu kondamnis 7 ribelintojn al mortopuno (ili estis ekzekutitaj samtage), 1 al malliberigo kaj 11 senkulpigis<ref name="Вебер69"/>. La mobilizitoj en la urbo estis lokitaj en la kazernoj, la noktejo, vendejo de Kuznecov kaj vendejo de Bardigin ({{l-ru|Бардыгин}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 55 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La aŭtoritatoj supozis ke povus okazi tumultoj, do jam la {{daton|8|3}} la estro de la Tjumena garnizono kolonelo V. I. Zenkeviĉ kunvenigis estrojn de la Tjumena distrikto, urba milico, kontraŭspiona servo kaj komandanton de la urbo por priparoli subtenon de la ordo dum la mobilizado. Oni interkonsentis ke la stratojn patrolos ĉevala milico kaj bataliono de la 49-a Siberia Pafista Regimento. Sekvajn du tagojn li kontaktis komandestron de la 2-a Ĉeĥoslovaka Kavaleria Regimento kolonelon Jaroslav Červinka ^{[[:cs:Jaroslav Červinka mladší|cs]]} por certiĝi ke li povus esperi pri ilia subteno kaze de bezono. Sed Jaroslav Červinka reference al specialaj ordonoj rifuzis la helpopeton, dirinte ke "jam tempas trakti la ĉeĥojn kiel aliancanojn". La {{daton|10|3}} Zenkeviĉ ordonis ĉesigi vendadon de la alkoholaĵoj, aktivigi spuradon de humoro de la mobilizitoj per sekretaj agentoj, doni pliajn armilojn kaj municiojn al la grdistaro. La {{daton|10|3}} kaj {{daton|11|3}} li ordonis ke kaze de alarmo ĉiuj trupoj venu al la kolektejo apud la cirko sur la Bazara placo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 43–44 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|11|3}} venis informoj ke mobilizitoj postulas dokumentojn, konfirmantajn ke ili estas mobilizitoj, ne volontuloj; ankaŭ ili postulis nutraĵojn por siaj familioj kaj uniformojn por si. Laŭ ordono de la garnizonestro Zenkeviĉ ordonis ili ricevis {{unuo|2500}} sortimentojn da varmaj vestoj. Samtempe li ordonis akumuli la venantajn mobilizitojn sur la militista kajo de la fervojstacio, nutri ilin samloke kaj post necesa kontrolado tuj fordoni al plenigotaj trupoj. Nokte de la {{dato|11|3}} al la {{dato|12|3}} estis fortigitaj patroloj kaj starigitaj kaŝitaj patroloj en domoj apud la metilernejo, kie troviĝis artileria stokejo. La {{daton|12|3}} Zenkeviĉ ricevis sciigon ke sekvan nokton je la 2-a okazos ribelo de bolŝevistoj kaj mobilizitoj, pro kio matene la {{daton|12|3}} ĉiuj estis jam batalpretaj. Li ordonis agi rezolute kaj ĉiujn armitajn ribelulojn mortpafi surloke<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 45 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La mobilizado estis organizita fuŝe. La {{daton|10|3}} trajno, transportonta la mobilizitojn al Tjumeno, venis al la fervojstacio Karmak je la 2-a nokte anstataŭ la 10-a matene, do 16 horojn la mobilizitoj atendis subĉiele, suferante je frosto, ĉar la staciaj konstruaĵoj estis detruitaj dum bataloj somere 1918. Ili preskaŭ ribelis, sed milico sukcesis trankviligi ilin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 129–130 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Oni raportis ankaŭ ke vicestro de Tjumena distrikto Ivan Udincev kaj distrikta kuracisto Aleksej Osokin ege krude traktis la mobilizitojn, kolerigante ilin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 138 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|13|3}} en Tjumeno akcepto de la mobilizitoj trapasontaj medicinan ekzamenadon devus komenciĝi je la distrikta milita administracio ({{l-ru|уездное воинское присутствие}}) je la 10-a matene, sed pro la eksplodinta ribelo parto de la aŭtoritatoj fuĝis, do la ekzamenotoj atendis ilian revenon surstrate ĝis la 2-a nokte. 250 mobilizoj estis lokitaj en la noktejo ({{l-ru|ночлежный дом}}), 120 en vendejo de Bardigin ({{l-ru|магазин Бардыгина}}). Ambaŭ grupoj havis nek oficirojn, nek gardistaron, okazis neniuj ekzercoj aŭ instruado, la eksteruloj (inkluzive de politikaj agitantoj) povus veni libere. == Ribelo == Ĉio komenciĝis spontanee, senprepare kaj okazis ĥaose. Dum kunveno en la noktejo oni decidis okupi stokejon de armiloj en la metilernejo en strato Sadovaja (nun Dzerĵinskij) kaj ekmarŝis tien. Proksimume je la 11-a matene (ĵurnalo "Siberia Folio" asertis ke je la 9-a, Konstantin Kopaĉelli — je la 10-a)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 64, 131 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kurante de stratoj Tomskaja (nun Komsomolskaja) kaj Sadovaja (nun Dzerĵinskij) la amaso atingis la metilernejon. Konstantin Kopaĉelli asertis ke nekonata virino avertis milicanojn en la metilernejo ke direkte al ili de strato Tjumenskaja (Tjumena) kuras amaso da mobilizitoj. Milicano elirinta por kontroli tion, ekvidis 300 soldatojn, sen fusiloj sed kelkaj kun revolveroj, kuri al li. Li sin ĵetis reen, sed 10–12 persekutantoj invadis la metilernejon preskaŭ tuj post li, forĵetis lin de telefono kaj vokis la lernejestron. Li prenis fusilon kun bajoneto kaj kuris kontraŭ ili, la amaso disiĝis, li eliris la korton, grimpis trans barilon, saltis al hazarde renkontita veturigisto kaj veturis al kancelario de la 1-a kvartalo por raporti pri la okazaĵo. De tie la informoj estis senditaj al la milica administracio, distriktestro kaj garnizonestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 130–131 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dume la ribeluloj senarmis la gardistaron (7 soldatoj kaj suboficiro), prenis la armilojn, kartoĉojn kaj pulvoron. Tio malmulte utilis, ĉar la fusiloj kaj kartoĉoj estis de malsama tipo ("japanaj fusiloj kaj [[Berdan-fusilo]]j ^{[[:ru:Berdan rifle|ru]]} dum la kartoĉoj triliniaj^{[[:en:7,62 × 54 мм R|en]]}"). Alvokita stokestro trovis 50 taŭgajn fusilojn kaj disdonis ilin al la ribeluloj. Laŭ iuj informoj ili kaptis tie ankaŭ haktranĉilojn ^{[[:en:Fascine knife|en]]} kaj pikstangojn ^{[[:en:Pike (weapon)|en]]}<ref name="Вебер68"/>. La milicestro ordonis al la estro de la 1-a kvartalo subleŭtenanto Miĥail Zabolockij iri kun milica taĉmento al la metilernejo. Zabolockij ekmarŝis kun 4 viculoj kaj 27–30 milicanoj. Ĉe kruciĝo de stratoj Sadovaja kaj Respubliko li renkontis taĉmenton de la oficira kaj suboficira lernejoj el 210 homoj, senditan de la gazrnizonestro al la metilernejo. Kiam ambaŭ taĉmentoj venis al metilerenjo, la ribeluloj jam foriris. Ankaŭ milicestro Vladimir Ostrovskij kun malgranda milica ĉevaltaĉmento marŝis al la metilernejo. Post ekscii ke ili jam foriris al la militkaptitejo, li decidis uzi sian etan taĉmenton por gardi la ordon en la urbocentro, ĉar li certe ne povus ataki la amason tiom grandan. Do li lasis sian viculon Aleksandron Lepeŝinskij kun 15 milicanoj gardi la milican administracion, trezorejon ({{l-ru|казначейство}}) kaj arestejon, fortigis gardadon de la banko, telegrafo, elektrocentralo, kaj kun alia viculo, leŭtenanto Pjotr Jemeljanov iris al la urbocentro. Ĉe kruciĝo de stratoj Sadovaja kaj Respubliko, Zabolockij uzis la telefonon N 141 por komunikiĝi kun la garnizonestro kaj komandanto, plu observante la situacion de tiu ĉi loko. Milico blokis apudan areon, forigante la publikon, kiu venis por scivole rigardi la okazaĵojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132–133 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Zenkeviĉ estis informita pri la atako per telefono, post kio li disdonis ordonojn al ĉiuj trupoj kaj ordonis malŝalti la telefonion en la urbo. Interalie li avertis la komandestron de la 2-a Ĉeĥoslovaka Kavaleria Regimento kolonelon Jaroslav Červinka ke kaze de ties rifuzo partopreni la subpremon de la ribelo, la tuta respondeco kuŝos sur li. La 3-a bataliono de la ferovja gardistaro estis sendita al la fervojstacio Tjumeno. La 6-a Hanakia Ĉeĥoslovaka Infanteria Regimento estis sendita por gardi alkoholan stokejon ({{l-ru|винный склад}}) kaj malliberejon. Al la suboficira lernejo estis ordonite marŝi laŭ strato Sadovaja al la metilernejo. Zenkeviĉ mem kune kun la komandanto de la urbo ekveturis al la metilernejo, kien li ordonis venigi ankaŭ roton de la 2-a Baraba Regula Regimento (parto de bataliono, ĵus veninta al Tjumeno)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la metilernejo oni diris al li ke la ribeluloj jam foriris al militkaptitejo, kien ilin postsekvis la suboficira infanteria lernejo, al kiu aldoniĝis ĝis 150 lernantoj de la oficira infanteria lernejo. Estro de la kontraŭspiona servo subleŭtenanto K. N. Borisov asertis ke de la metilernejo la ribeluloj marŝis al la haveno kaj al la muelejo de Gusev<ref name="Вебер56">{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 56 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ aliaj fontoj, la ribelintoj dividiĝis je tri grupoj: la unua devis iri al la prizono por liberigi la malliberulojn, la dua al la koncentrejo de militkaptitoj kun la sama celo, la tria al la fabrikoj por alvoki laboristojn aliĝi al la ribelo. Laŭvoje je strato Paroĥodskaja (Vaporŝipa) oni senarmis la gardistaron (unu soldato aliĝis al la ribelo), tiel akirinte pliajn 15 fusilojn kaj 24 ŝaŝkojn. Laŭvoje la ribeluloj estis pafantaj al la ĉielo, haltigantaj preterirantoj por proponi aliĝon al la ribelo, kio foje donis fruktojn. Post iri laŭ strato Tomskaja ĝis la fino, ili sin turnis al strato Paroĥodskaja (Vaporŝipa) kaj post parte senarmi la gardistaron ili disiĝis" unu grupo foriris al la haveno kaj de tie, sen eniri la militkaptitejon, al la fabriko de Maŝarov, la alia laŭ strato Ostrovskaja al la militkaptitejo. Proksimume je la 12-a ili venis al la militkaptitejo, kiu tute ne estis informita pri la okazaĵoj. La invadintoj tuj okupis la kancelarion, situintan centre de la tendaro, unu el la atakintoj metis fusilon kun bajoneto al la brusto de la vicestro. Iuj ribeluloj postulis tuj mortpafi la estraron, sed la militkaptitoj oponis tion, dirinte ke la administracio traktas ilin bone. La ribelintoj alvokis la militkaptitojn aliĝi al la ribelo, asertinte ke la ĉeĥoslovakaj taĉmentoj aliĝis al ili, ke de Omsko kaj Jekaterinburgo al Tjumeno veturas sovetiaj trupoj, sed vane. Post fiasko de siaj planoj, la amaso kun aliĝintaj al ĝi ruĝgvardianoj, foriris direkte al la muelejo de Guseva. Vespera revizio montris ke kun la tumultoj foriris nur 200 ruĝgvardianoj dum la aŭstroj kaj hungaroj restis en la tendaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 134–135 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La plej mallonga vojo de la militkaptitejo al la malliberejo iras tra la Kopilov-Stokejoj, preter la muelejo de Guseva. Laŭvoje parto de la muelistoj aliĝis al la tumultuloj, sed baldaŭ foriris. Post eniri la Kopilov-Stokejojn, la ribeluloj kuniĝis kun la grupo, kiu iris rekte al la Maŝarov-fabriko. Tiu unua grupo, post proksimiĝi al la Maŝarov-fabriko, ekvidis milicanon de la 4-a kvartalo Dmitrij Strjukov gardi ĝin kaj postulis de li armilojn. Li rifuzis kaj kuris al direkte al sia domo, oni persekutis kaj pafis lin al la dorso. Ili deziris finmortigi lin, sed edzino de la milicano petis lasi ŝin adiaŭi la mortantan edzon, do la persekutantoj revenis al la fabriko por agiti laboristojn. Kelkaj aliĝis al la tumulto, sed baldaŭ forlasis ĝin. Proksimume je la 2-a posttagmeze la ribeluloj ekmarŝis al la malliberejo laŭ plej mallonga vojo, do laŭlonge de la fervojlinio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 135–136 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En alia raporto oni diris ke parto de la ribeluloj okupis Kopilov-Stokejojn ({{l-ru|Копыловские Сараи}}) kaj de tie ekmarŝis al la malliberejo kaj la alkohola stokejo, do laŭlonge de la fervojlinio. Tie ili alfrontis reziston, do retiriĝis kaj halti en la Stokejoj kaj la muelejo de Guseva<ref name="Вебер68"/>. Zenkeviĉ diris ke li ekveturis kun la komandanto al la komandantejo ({{l-ru|комендантское управление}}), ordoninte starigi en la metilernejo oficiran gardistaron, meti tra la urbo militistajn postenojn kaj patrolojn de la 2-a Ĉeĥoslovaka Kavaleria Regimento. Laŭvoje oni informis lin ke en la Transriverejo okazas agitado de la laboristoj. Dum li estis en la metilernejo, venis du laboristoj kun notico, informanta ke ili estas kontaktuloj, do li arestis ilin kaj sendis al la komandantejo. Apud la komandantejo li eksciis ke la malliberejo ne estis okupita, sed subkapitano Veseluĥin kiel deĵorestro de la gardistaro, petas helpotrupojn, do li sendis tien taĉmenton de la 2-a Baraba Regula Regimento. Tiutempe al la komandantejo venis 40 rajdantoj de la Regula Malpeza Artileria Baterio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ raporto de Konstantin Kopaĉelli, milicestro Vladimir Ostrovskij ĝis la 12-a horo ne sukcesis eltrovi Zenkeviĉ kaj post trovi lin, konstatis ke li estas ekstreme embarasita, ne informita kaj malkapabla regi la aferon. Laŭ rekomendo de Ostrovskij, ili venis al la komandestro de la 2-a Ĉeĥoslovaka Kavaleria Regimento kolonelon Jaroslav Červinka, kiun ili trovis esplori la mapon kaj ricevi aktualajn informojn de siaj asistantoj, regule venantaj. Červinka klarigis al ili itinerojn de la ribeluloj kaj informis ke la rivero Turo, la militkaptitejo, la fervoja stacidomo, alkohola stokejo kaj la urborandoj estas gardataj de liaj trupoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 136 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiutempe en la dsitrikta militadministracio ({{l-ru|воинское присутствие}}) formiĝis taĉmento el 35 volontuloj (ĉefe intelektuloj), kiuj subestre de oficiro ekmarŝis por ricevi kartoĉojn. Laŭvoje pluraj foriris kaj nur 20 fine venis al la malliberejo por gardi ĝin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 138 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La malliberejo estis same forgesita, ĝia estro Vladimir Zolotarjov venis al la distriktestro post la 1-a horo posttagmeze pro oficaj aferoj kaj tiel hazarde eksciis pri la okazanta ribelo. Li tuj ekveturis reen kaj laŭvoje renkontis kolonelon Zenkeviĉ, kiu demandis lin kion li faris por rebati la venontan atakon, al kio li respondis ke li ĵus eksciis pri ĝi, do faros ĉion nun. En la prizono Zolotarjov ordonis voki al la malliberejo ĉiujn gardistojn kaj disdoni al ili armilojn kaj kartoĉojn, fermi ĉiujn arestitojn en la ĉeloj per duoblaj seruroj. Post kelkaj minutoj venis ĉiuj krom 3 gardistoj, kiuj estis en la urbo, do sume estis 27 gardistoj kaj 29 soldatoj, kiuj gardis ekstere. La militistoj havis nur po 35 Berdan-kartoĉojn, do li distribuis inter la gardistaro kaj soldataro ĉiujn 200 kartoĉojn el la prizona stokejo. Finfine li havis por la defendo 40 fusilojn kun po 5 kartoĉoj, kaj 16 gardistoj havis revolverojn [[Smith & Wesson]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 138–140 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li starigis observan postenon en sekejo de la vestolavejo kaj post kelkaj minutoj la observanta gardisto raportis ke de norda flanko proksimiĝas ĉeno de ribeluloj el 150–200 homoj. Post proksimiĝi al la malliberejo, ili ekpafis kaj post aliri legomejon de la prizono, proksimume 80 klaftojn (170 metrojn) for de la mallibereja ligna barilo ili ekkuŝis en raveno kaj komencis pafi pli aktive. En la malliberejo tiutage estis 500 malliberuloj. Orienta barilo havis lignan pordegon kaj tiu okcidenta havis lignan pordon, do Zolotarjov ordonis koncentri la fortojn ĉe la ĉefa pordego sen respondi al la pafado, kiucele li forigis la gardistaron de la norda flanko, lasinte la malliberulojn solaj en la seruritaj ĉeloj. Baldaŭ grupo el ĝis 40 atakintoj ekiris al la orienta pordego dum alia el 30 homoj ekmarŝis al la okcidenta pordo. Laŭvoje ili renkontis superan gardiston Grigorjev, kiu venis por deĵoro, forprenis de li revolveron [[Nagant M1895]] kaj ŝaŝkon, kaj priparolis lian eventualan murdon, sed li sukcesis forkuri, salti en preterveturantan koĉon kaj forveturi al policejo de la 4-a kvartalo. Dume daŭris pripafado de la norda flanko. Zolotarjov telefonis al la garnizonestro kaj distriktestro, kaj petis urĝan alsendon de trupoj. La garnizonestro respondis ke al li delonge estis sendita roto de la 2-a Baraba Regula Regimento, kio efektive ne okazis. La atakintoj postulis malfermi la pordegon kaj minacis fari tion perforte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 140–141 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine venis taĉmento de volontuloj-intelektuloj, kiu haltis je certa distanco, ĉar ankaŭ ĝi havis malmulte da kartoĉoj. Post vidi ĝin la ribeluloj foriris de la pordego al la okcidenta pordo. Tiutempe venis taĉmento de la 2-a Baraba Regula Regimento kaj, post rearanĝi la ĉenon, ili ekpafis. Poste oni alportis pli da kartoĉoj, do la taĉmentestro diris ke kaze de retreto li iros al la malliberejo. Poste venis la ĉeĥoj (general-leŭtenanto Veniamin Riĉkov ({{l-ru|Рычков}}) asertis ke pli frue venis suboficira lernejo) kaj la ribeluloj retiriĝis al la fervojlinio, post kiu ili ekkuŝis kaj ekpafis denove. Sed post mallonga tempo ili kuris denove por sin kaŝi en la Kopilov-Stokejoj, kie ili la lastan fojon provis rezisti, sed fine diskuris. La soldatoj eniris la kvartalon, mortpafante ĉiun kiun ili vidis kun armiloj enmane<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 141–142 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Proksimume je la 4-a posttagmeze la soldatoj kaj milico okazigis totalan razion en la Kopilov-Stokejoj, deteninte ĝis 500 homojn, senditajn al arestejo kaj la malliberejo. Ĝis la 7-a vespere la ribelo estis komplete subpremita. Je la 8-a ekvalidis fortigita militstato kun kompleta malpermeso de la trafiko. Laŭ aserto de Konstantin Kopaĉelli, plej multaj urbanoj eĉ ne sciis ke la ribelo okazis. Nombron de la perdoj flanke de la ribeluloj, li diris, ne eblas kalkuli precize, sed milico trovis surstrate 34 korpojn. Milicano Strjukov, laŭ liaj informoj, fartis jam pli bone kaj certe estis resaniĝonta. Cirkulas onidiroj pri pereinta ĉeĥa soldato, sed Jaroslav Červinka kategorie neas tion. Oni multe babilis pri mortigita ribelulo kun milica brakbendo kaj garnizonestro Korzun eĉ nomis la milicon "malfidinda" en telegramo al general-leŭtenanto Veniamin Riĉkov, sed poste evidentiĝis ke tio estis nekonata agitanto, uzinta la brakbendon kiel trompilon. Konstantin Kopaĉelli atentigis ke rilatoj de la kontraŭspiona servo kaj milico estas nenormalaj, ili tute ne fidas unu al la alia, kaj la distrikta milicestro vizitas la kontraŭspionan servon nur kun propra gardistaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 142–145 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la sama tago al la malliberejo komencis veni la arestitoj. Inter la plej grandaj grupoj venis subgarde de la estro de la suboficira lernejo subkolonelo A. M. Zaalov, el kiu estis prenitaj 5 homoj, tuj mortpafitaj en la prizona korto. Vespere estis venigitaj de la kontraŭspiona servo Avdejev, Dilevskaja, Jemeljanov kaj Kuzmin. Ilin akompanis dokumento de kontraŭspiona estro leŭtenanto Borisov, kiu preskribis transdoni ilin kaj Bazilevskaja, jam troviĝinta en la prizono, al estro de la ĉeĥa gardistaro. Tiu lasta prenis Jemeljanov, Kuzmin kaj Bazilevskaja kaj transdonis ilin al la deĵorinta oficiro-gardisto, kiu mortpafis ilin en la mallibereja korto. Je la 10-a aŭ 11-a nokte Zolotarjov transdonis Ĥolmskij, Zivert, Nakoseviĉ, Tupicin ({{l-ru|Тупицын}}), Avdejev kaj Dilevskaja al la veninta Zaalov, laŭe al la ordono de la estro de la kontraŭspiona servo. Sekvan tagon al la prizono revenis nur Avdejev, pafvundita ĉe la dekstra pojno kaj la dorso. La {{daton|14|3}} laŭ invito de Zolotarjov, venis milicanoj kaj forportis la kadavrojn el la mallibereja korto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 146–147 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la raporto de Kopaĉelli, Bazilevskaja estas nomata "malklara persono" ({{l-ru|темная личность}}) kun suspektinda pasinteco. Ŝi estis filino de prizona gardistino, servinta en la malliberejo pli ol 20 jarojn. Ŝi estis agento de la bolŝevista kontraŭspiona servo, poste laboris en la sama servo de la Kolĉak-reĝimo. Li diris ke la urbanoj traktis ŝian ekzekuton indiferente aŭ eĉ kun certe kontento<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 147 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Avdejev estas karakterizita en lia raporto kiel la instruisto de la Komerca lernejo de la fratoj Kolokolnikov, la "tre evoluinta, inteligenta homo, rekta, sincera kaj de malofta politika honesto". Li estis menŝevisto kaj plej verŝajne apartenis al la internaciista alo. Li estis tre populara inter laboristoj. La bolŝevistoj konsideris lin dekstra socialisto, la Kolĉak-reĝimo traktis kiel ekstreman maldekstrulon. Kopaĉelli nomis lin ĝisosta teoriisto, perdinta ligon al la realo kaj pro tio senkonscie subtenanta bolŝevistajn ideojn inter la laboristoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 147–148 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia neoficiala edzino Dilevskaja estas karakterizata kiel virino de rezoluta karaktero, influinta sentojn de la laboristaro. Li diris ke ŝi estis parenco de [[Jakov Sverdlov]], kun kiu ŝi korespondis per telegrafo, kaj tio detenis la bolŝevistojn je reprezalioj kontraŭ la paro. Post foriro de la bolŝevistoj tio estis uzita kontraŭ ŝi kiel akuzilo. Ŝi estis sekretario de la sindikato kaj gvidis la tutan sindikatan vivon en la urbo. Pro malapero de tiu ĉi paro la sindikata vivo haltis. Kopaĉelli menciis ke en decembro 1917 ili jam estis arestitaj, sed laŭ peto de Florinskij, subtenita de la distriktestro, estis liberigitaj. Li diris ke jam tiuteempe la kontraŭspiona servo avertis ilin ke kaze de ribelo en la urbo ili estos tuj mortpafitaj. Li asertis ke ili ne estis rektaj organizantoj aŭ inspirantoj de la ribelo, sed ilia laboro inter la laboristoj objektive stimulis ĝin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 148–152 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la marŝo de la metilernejo al la militkaptitejo la ribelinta amaso kreskis ĝis 800 homoj. Tie ili, sen alfronti reziston, ĉar ĉiuj 23 gardistojn kiuj tiutempe ekzercis surplace, forŝiris de ĝi la epoletojn, liberigis militkaptitajn ruĝarmeanojn. La koncentrejo estis okupita rapide, ĉar gardinta ĝin la Tjumena Gardista Taĉmento ({{l-ru|Тюменская конвойная команда}}) subiĝis al la ministerio pri justico kaj ne estis avertita pri la minaco. Ĝia komandestro kapitano A. P. Maksimov raportis ke je la 11-a lian kazernon invadis homamaso, kurinta de strato Ilinskaja (Elija, nun la 25-a de Oktobro) el proksimume 500 homoj, kiuj rapide okupis la kazernon, pafinte kelkfoje kaj postulinte transdoni al ili la armilojn kaj municion. La gardistaro rifuzis fari tion, klariginte ke ili mem bezonas la armilojn por gardi la arestitojn, do estis forkaptitaj nur unu fusilo kaj 24 ŝaŝkoj, stokitaj ĉe la enirejo. Li diris ke la soldatoj rifuzis aliĝi al la ribeluloj krom Andrej Kravĉenko, alsendita de la Irkutska Gardista Taĉmento, kaj forŝirinta de si la epoletojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La gardistoj havis nur Berdan-fusilojn sen bajonetoj, la kartoĉoj estis stokitaj aparte. Soldato Kaĉura rakontis poste ke li kondukis la ribelulojn tra diversaj stokejoj, sed montris tiun kie efektive troviĝis la kartoĉoj, do ili forkuris sen plu perdi la tempon. Poste la gardistoj rememoris ke ĉio daŭris kelkajn minutojn — la homamaso inundis la tendaron, tumultis, forŝiris la epoletojn de la gardistoj, kaj same rapide malaperis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 119–121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen estro de la Tjumena garnizono, komandestro de la Tjumena Regula Malpeza Baterio subkolonelo A. P. Korzun raportis la {{daton|15|3}} ke la ribeluloj forigis la gardistaron, pro kio fuĝis 206 militkaptitaj ruĝarmeanoj, el kiuj proksimume 30 estis kaptitaj<ref name="Вебер38–40">{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–40, 47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sume tie troviĝis ĝis {{unuo|2000}} militkaptitoj<ref name="Вебер68">{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 68 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalo "Siberia Folio" ({{l-ru|Сибирский листок}}) la {{daton|20|3}} asertis ke plejparto de la ruĝarmeanoj rifuzis aliĝi al ili kaj nur hungaroj grandparte faris tion<ref name="Вебер65">{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 65 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En alia raporto oni diras ke la militkaptitoj plejparte rifuzis partopreni la ribelon, sed 206 profitis ĝin por fuĝi<ref name="Вебер69">{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post tio ili disiĝis: plejparto iris al la laborista urboranda kvartalo Stokejoj ({{l-ru|Сараи}}), malpli granda grupo al la malliberejo. Ĵurnalo "Siberia Folio" asertis ke al la prizono venis 50 ĝis 60 homoj<ref name="Вебер65"/>. Tie ili alfrontis pafadon, do sin turnis al Stokejoj kaj kuris laŭlonge de la fervojo, kie ili ekkuŝis je maldensa ĉeno trans la fervojlinio<ref name="Вебер56"/>. Tiutempe al la fervojo venis loka taĉmento subestre de subleŭtenanto Pepiluk (l-ru|Пепилюк) unuflanke kaj trupoj de la 6-a Hanakia Ĉeĥoslovaka Infanteria Regimento flanke de la fervoja stacidomo, kaj ambaŭ venintaj trupoj, kune komandataj de Pepiluk, ekpafis. Je tiu tempo flanke de la militkaptitejo venis la suboficira infanteria lernejo, kiu rapide atakis la ribelulojn senpafe. La ribelintoj kuris dise al la Stokejoj, kie ili estis ĉirkaŭitaj, post kio ĉiuj kaptitaj kun armiloj enmane estis tuj mortigitaj, la aliaj estis arestitaj kaj senditaj al la malliberejo. La kadavroj estis transportitaj al malsanulejo por identigado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47–48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Borisov diris ke je la 4-a aŭ la 5-a ĉio jam trankviliĝis, sed poste venis informoj pri agitado de laboristoj en fabrikoj de Lomajev, Pliŝkin kaj Novosjolov en la Transriverejo. Senditaj tien agentoj trovis ke la agitado plejparte jam ĉesis kaj se okazis antaŭe, do ne en la fabrikoj mem, sed apude kaj respektivaj kunvenoj ne estis multnombraj. Dum tiu ĉi ekspedicio laŭ lia ordono, reference al agentaj raportoj, estis arestitaj Nikolaj Avdejev kaj Olga Dilevskaja kiel eventualaj agitantoj. La {{daton|15|3}} je la 4-a matene komenciĝis razio (evidente en la Transriverejo), kiun partoprenis 140 homoj. Ĝi daŭris ĝis la 8-a matene. Estis arestitaj 22 homoj, senditaj al la komandantejo. La {{daton|16|3}} je la 6-a matene komenciĝis totala razio en la Stokejoj, kiu daŭris ĝis la 11-a. La razio okazis samtempe en kelkaj lokoj, sume ĝin partoprenis ĝis {{unuo|1000}} homoj, en la fabriko de Nikolaj Maŝarov kaj la muelejo de Gusev laboris apartaj grupoj. "Necesas rimarkigi ke loĝantaro de la Stokejoj nek antaŭe, nek nun estigas iun ajn fidon al ĝi" ({{l-ru|население Сараев не внушало ранее и не внушает теперь абсолютно никакого доверия}}), mencias Borisov. Sekve de tiu ĉi razio estis konfiskitaj 31 Berdan-fusiloj, 2 Gras-fusiloj, revolveroj, ĉasfusiloj kaj bolŝevistaj eldonaĵoj. 30 homoj estis arestitaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 56–57, 82–83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. "Siberia Folio" asertis ke tiu ĉi razio celis speciale la fuĝintajn hungarajn militkaptitojn<ref name="Вебер65"/>. Je 8-30 vespere Zenkeviĉ kunvenigis la estrojn de la trupoj, milico, kontraŭspiona servo kaj ĉeĥoslovakaj trupoj. Oni decidis eldoni ordonon pri konfiskado de la armiloj ĉe la civiluloj kaj traserĉi tiucele la urbon, aresti la suspektindulojn, enkonduki elirmapermeson de la 8-a vespere ĝis la 7-a matene<ref name="Вебер48">{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis la {{dato|24|3}} estis arestitaj ĉirkaŭ 600 homoj<ref name="Вебер69"/>. Estro de la kontraŭspiona servo subleŭtenanto K. N. Borisov raportis la {{daton|18|3}}, ke en la tago de la ribelo liaj subuloj arestis "komisaron de la Tavrida palaco" Kuzmin, "ĝisostan malican komuniston" Jemeljanov, akuzitan esti bolŝevista spiono ene de la servo, Ludmila Bazilevskaja, same akuzita esti bolŝevista spiono en la kontraŭspiona servo. Ĉiuj tri arestitoj estis en la sama tago mortpafitaj laŭ ordono de la "ĉeĥa gardistaro de la malliberejo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 50 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|19|3}} li raportis ke la arestita "organizanto de la maldekstra-socialist-revolucia taĉmento kaj komisaro de la poŝtoj kaj telegrafo" Ĥolmskij ankaŭ estis aresstia en la tago de la ribelo, sed dum eskortado al la malliberejo li provis forŝiri de gardisto fusilon kaj fuĝis, pro kio li estis pafmortigita surloke<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Neniu militisto pereis dum la subpremado de la ribelo, sed unu milicano estis morte pafvundita ĉe la brusto, pri kio oni raportis jam la {{daton|24|3}}<ref name="Вебер69"/>. Krome estis hazarde pafvunditaj du civiluloj (virino kaj viro)<ref name="Вебер48"/>. Nokte al la {{dato|14|3}} taĉmento el 50 soldatoj kaj 2 oficiroj, al kiuj aldoniĝis centestro de la 2-a Kustanaja Ĉeval-Kirgiza Regimento Kiĉigin, estis sendita al vilaĝo [[Zavodouspenskoje]] por ĉesigi bolŝevistan propagandon inter laboristoj de la paperfabriko de Yates. 3 laboristoj estis mortpafitaj en la fabriko, 10 estis arestitaj kaj alportitaj al Tjumeno<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Fortoj == Estro de la Tjumena garnizono kolonelo V. I. Zenkeviĉ en sia raporto listigis jenajn trupojn, partoprenintajn la subpremadon de la ribelo: * suboficira infanteria lernejo kun helpo de oficira infanteria lernejo (ĝis 150 militistoj, 4 mitraloj); * 2-a Baraba Regula Regimento ({{l-ru|Барабинский кадровый полк}}; 120 militistoj); * taĉmento de rekrutejo ĉe la administracio de la Tjumena distrikta militestro ({{l-ru|управление Тюменского уездного воинского начальника}}; 60 militistoj); * 2-a kavaleria ĉeĥoslovaka regimento (400 militistoj); * 6-a Hanakia Infanteria Ĉeĥoslovaka Regimento (500 militistoj); * diversaj militistoj (ĝis 50). Do ribelulojn kontraŭstaris ĝis {{unuo|1300}} militistoj, al kiuj aldoniĝis ĝis 200 milicanoj. La ribeluloj nombris proksimume 800, sed nur parto de ili estis armitaj kaj ne ĉiuj partoprenis la militadon. La metilernejon sturmis proksimume 300 homoj, la prizonon 150 ĝis 200. Laŭ kalkuloj, sume ili akiris 296 fusilojn, 9 revolverojn, 191 bajonetojn kaj 24 ŝaŝkojn. Plej multaj pafiloj, kaptitaj en la stokejo, estis fuŝaj aŭ malnovaj, ĉar la Kolĉak-armeo spertis gravan malsufiĉan de armilaro, pro kio la plej bonaj armiloj estis sendataj al la fronto. Gardistaro de la prizono, ekzemple, havis nur Berdan-fusilojn kaj 35 kartoĉojn. La militestroj estis pretaj al la tumultoj. Matene la {{daton|12|3}} laŭ ordono de la estro de la Tjumena garnizono kolonelo V. I. Zenkeviĉ ĉiuj taĉmentoj estis transigitaj al batalpreta stato, la gardistaro estis fortigita, ĉe la telegrafo kaj la centra telefona stacio aperis oficiraj postenoj. Pro tio la ribeluloj sukcesis subigi nur unu trupon — la Tjumenan Gardistan Taĉmenton ({{l-ru|Тюменская конвойная команда}}), kiu subiĝis al la ministerio pri justico kaj ne estis avertita pri la minaco. Ĝia komandestro kapitano A. P. Maksimov estis malhonorita, senigita je oficira rango kaj subigita al la milit-kampa juĝejo, same kiel la soldato Kravĉenko. La provizora plenumanto devojn de la ĉefinspektoro pri transportado de arestitoj skribis la {{daton|19|3}} responde al lia "hontinda raporto" ({{l-ru|позорный рапорт}}): "vi kaj viaj soldatoj devis morti je sia posteno aŭ ne lasi la ribelulojn en la ejon" ({{l-ru|Вы и Ваши солдаты должны были или умереть на своем посту, или не допустить бунтовщиков в команду}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 62–63, 123–124 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tamen subkolonelo Miĥail Centiloviĉ, ekzameninta la gardistan teamon, en sia raporto al la ĉefinspektoro pri transportado de arestantoj general-majoro Nikolaj Sobolevskij skribis ke la gardistaro estas bone trejnita kaj politike fidinda, do ĝia malkapablo rezisti la atakon ne estas ĝia kulpo, ĉar la ejon subite invadis ĝis 200 soldatoj dum ili nombris ne pli ol 40 kaj havis nur Berdan-fusilojn sen bajonetoj. Krome kelkcent metrojn for troviĝas la komandantejo kun pli granda garnizono, do ili havis ĉiujn kialojn supozi ke la urbo estas jam komplete okupita de la ribeluloj, ĉar eĉ la komandantejo ne povis haltigi ilin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118–119 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Viktimoj == === Nombro === En la sovetia tempo oni parolis pri kelkcent mortigitaj ribeluloj. La {{daton|24|3}} ke surstrate estis trovitaj 28 korpoj. Flanke de la aŭtoritatoj nur unu milicano estis morte pafvundita<ref name="Вебер69"/>. Ĵurnalo "Siberia Folio" raportis pri ĝis 100 vunditaj kaj mortigitaj ribeluloj<ref name="Вебер65"/>. Dum kaj post la ribelo estis arestitaj 567 homoj, ĝis junio 1919 nombro de la arestitoj atingis proksimume 800. La aferon enketis speciala komisiono subestre de la eksa ĝendarma kapitano Vladimir Fjodoroviĉ Posnikov, transdoninta la pritraktotajn kazojn al la milit-kampa juĝejo de la Tjumena garnizono. Iuj mortoverdiktoj estis anstataŭigitaj je ĝismorta punlaboro laŭ ordono de la ĉefkomandestro de la Siberia Armeo general-leŭtenanto [[Radola Gajda]], kelkaj homoj estis senkulpigitaj. Ĉefkomandestro de la Siberia Armeo general-leŭtenanto [[Radola Gajda]] ordonis kruele subpremi la ribelon, motrpafante ĉiujn armitajn ribelulojn senjuĝe kaj surloke. Kontraŭspiona servo de loka garnizono profitis tion kaj la {{daton|13|3}} mortpafis plurajn malliberulojn, dirinte ke ili provis fuĝi dum efektive tio ne okazis kaj ili neniel rilatis al la ribelo. Inter la ekzekutitoj estis eksaj agentoj de la eks-estro de la loka kontraŭspiona servo, lokaj sindikataj aktivuloj (menŝevistoj) kaj eks-asistanto de la komandestro de la Petrograda Milita Distrikto [[Socialista Revolucia Partio|socialist-revoluciulo]] Andrej Kuzmin ^{[[:ru:Кузьмин, Андрей Илларионович|ru]]}. Evidente la reprezalioj pluis kaj foje havis karakteron tute arbitran, do ne eblas precize kalkuli nombron de la viktimoj. Loka politikisto Juvenalij Kuznecov informis Pjotr Vologodskij pri tia epizodo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Subleŭtenanto, organizinta taĉmenton de Krasilnikov en Tjumeno, fanfaronis antaŭ membroj de la urba administracio, ke li hodiaŭ traveturis la urborandojn, ĉio estis trankvile, ie kaj tie staris apartaj personoj, kiujn li pafis. "Oni forkuras" kaj plue ke li morthakis kun siaj subuloj ĝis 15 homojn hieraŭ. Al la demando "Kiun?" sekvis respondo: "Ni afero estas morthaki, kio ili estas — scii tion ne estas nia afero". |aŭtoro = Juvenalij Kuznecov |verko = Letero al Pjotr Vologodskij |origina teksto = Подпоручик, организовавший отряд Красильникова в Тюмени, похвалялся перед членами управы, что он сегодня проехался по окраинам, все тихо, кое-где стояли отдельные лица, в которых он и стрелял. «Убегают» и далее, что он зарубил со своими людьми до 15 человек за вчерашний день. На вопрос «Кого?» был ответ «Наше дело рубить, а кого — знать не наше дело». }} === Nikolaj Avdejev kaj Olga Dilevskaja === Tage estis arestitaj Nikolaj Nikolajeviĉ Avdejev ^{[[:ru:Авдеев, Николай Николаевич (историк)|ru]]} kaj lia edzino Olga Dilevskaja kiel eventualaj propagandistoj, antaŭe foje jam arestitaj de la kontraŭspiona servo, sed liberigitaj laŭ peto de la urbestro Aleksej Florinskij. Estro de la kontraŭspiona servo subleŭtenanto K. N. Borisov asertis ke ili servis al la sovetia potenco ĝis Tjumeno estis okupta de la Siberia Armeo kaj ekde tiam estis membroj de la komisiono ĉe la urba administracio, okupiĝinta pri klasifikado kaj solvado de la aferoj de la sovetia tempo. Li substrekis ke la urba administracio ĝenerale estas suspektinda, ĉar baloto okazis en la tempo de Kerenskij, ĝin partoprenis lokitaj en la urbo trupoj, do ĝiaj membroj estas plejparte socialistoj, grandparte [[Rusia Socialdemokrata Partio|social-demokratoj]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 58–62 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolaj Avdejev estis arestita je la 3-a posttagmeze en redakcio de ĵurnalo "Nia Vojo" ({{l-ru|Наш путь}}), kies redaktoro li fakte estis, en la tipografio de la Unio de la Konsumistaj Societoj, kien li iris post fari lecionojn en la metilernejo, kie li instruis la rusan kaj historion. Lin arestis ĉeĥo kaj kondukis al la kontraŭspiona servo, kie jam troviĝis Olga Dilevskaja, arestita je la 2-a en sia loĝejo. Je la 6-a vespere la kontraŭspiona servo metis ilin en la malliberejon sen ajna pridemandado. Je la 10-a vespere ili kaj 3 aliaj arestitoj estis kondukitaj al la kontraŭspiona servo kaj post pasigi tie sen ajna pridemandado plian horon, proksimume meznokte kondukitaj reen. Post pasi la grandan pesilon sur la Bazara placo (nun ties situas fontano sur la [[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]]), apud fiŝvendejo de negocisto Aleksandr Miĥalov ({{l-ru|возле рыбной торговли Михалева}}), gardistoj haltigis ilin, ordonis forigi la vestojn kaj pafis per fusiloj. La murditoj restis kuŝi surtere, la gardistoj forprenis iliajn vestojn kaj ŝuojn, kaj forkuris. Ĉion ĉi vidis gardisto de la vendejo de Miĥalov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 70–72, 78–79, 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Nikolaj Avdejev estis nur vundita, do li saviĝis ŝajniginte mortulon kaj post duonhoro revenis al sia domo en strato Bolŝaja Razjezdnaja ({{l-ru|Большая Разъездная}}; ekde 1928 — [[Nicola Sacco|Sacco]]). Je la 8-30 matene li veturis al la urbestro Aleksej Florinskij, loĝinta proksime en strato Serebrjakovskaja (nun Sovetskaja), kiu vokis por li kuraciston Vasilij Petroviĉ Arnoldov. Je la 3-a posttagmeze Florinskij transportis lin al mallibereja hospitalo subgarde de milicanoj. Li neis ĉiujn ajn komplicon al la bolŝevistoj, substrekinte opozician kaj humanisman karakteron de sia publika agado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 73–74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi estas membro de la partio de social-demokratoj menŝevistoj kaj estas eĉ prezidanto de komitato de tiu ĉi partio en Tjumeno, krome mi estas prezidanto de administracio de la Societo "Popola Domo". Estinte elektita kiel reprezentanto de la Instruissta ocieto de Tjumeno kaj starante sur platformo de la Tutrusia Instruista Unio, mi efektive estis membro de la sovdepo<ref>Soveto de Deputitoj.</ref> dum regado de la bolŝevistoj, sed ankaŭ tie mi okupis neniujn postenojn kaj ĉiuj miaj paroladoj havis opozician karakteron kaj ĉiuj miaj klopodoj estis direktitaj al forigado de arbitreco kaj kruelaĵoj kaj al plia legitimeco. Ĉion ĉi eblas konfirmi per dokumentaj datumoj. Interalie mi plurfoje estis indikanta al utopieco de la socialismo nuntempe, kiam eblas nur revi pri demokratismo. Pri la agitado mi okupiĝis nenia, kaj en la fabriko de Maŝarov mi estis nur unufoje — antaŭ baloto al la urba dumao. |aŭtoro = Nikolaj Avdejev |verko = Rakonto pri aresto kaj mortpafo [la {{dato|23|3|1919}}] |origina teksto = Я состою членом партии социал-демократов меньшевиков и даже председатель комитета этой партии в г. Тюмени, кроме того, состою председателем правления общества «Народный дом». Будучи избран представителем Учительского общества г. Тюмени и стоя на платформе Всероссийского Учительского союза, я действительно входил в состав совдепии при большевиках, но здесь я не занимал никаких должностей и все мои выступления носили оппозиционный характер и все усилия мои направлены [были] к устранению произвола и жестокостей и проявлению большей закономерности. Все это можно подтвердить документальными данными. Через все передовые статьи, помещаемые мною в газете «Наш путь», я проводил мысли, в которых ясно выражалось мое отрицательное отношение к большевизму. В частности же, я неоднократно указывал на утопичность социализма в настоящее время, когда можно только мечтать о демократизме. Агитацией я никогда не занимался и на заводе Машарова я был только один раз — это накануне выборов в городскую думу. }} Post alveno de la kuracisto, je 9-30 Florinskij foriris por informi pri la okazaĵo la urban administracion ({{l-ru|городская управа}}). La urba administracio kunsidis la {{daton|14|3}} je 12–42 kaj decidis ne publikigi vaste tiun ĉi aferon por eviti publikan ekscitiĝon, sed informi la civilajn kaj militajn aŭtoritatojn, kaj peti pluan sekurecon por Avdejev, kies senkulpecon kaj fidindecon ĝi garantiis. Poste li asertiss ke li ne estis informita pri malpermeso aranĝi la kunsidojn. Laŭ propono de Florinskij, la kunsido komenciĝis per ekstaro omaĝe al la militistoj, eventuale pereintaj dum subpremo de la ribelo. Atestoj de Nikolaj Avdejev kaŭzis skandalon kaj enketadon de la senjuĝaj ekzekutoj, montrinte kiom granda estis distanco inter militaj kaj civilaj aŭtoritatoj de la Provizora Siberia Registaro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–35, 76–79 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La saman tagon estro de la jura sekcio de la kontraŭspiona servo de la stabo de la Tjumena Milita Distrikto I. S. Ŝnejder okazigis priserĉadon en la domo de Aleksej Florinskij, sed malgraŭ veninta denunco trovis tie neniujn suspektindulojn. Aleksej Florinskij neis ke tie okazis kunveno aŭ venis kontraŭregistaraj personoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|19|3}} estro de la kontraŭspiona servo subleŭtenanto K. N. Borisov raportis al la gazrnizonestro subkolonelo A. P. Korzun, ke Avdejev kaj Dilevskaja estis arestitaj pro venintaj informoj ke ili okazigas kontraŭregistaran propagandon inter laboristoj en la Transriverejo, kio estis kredinda ĉar ili estis famaj sovetiaj aktivuloj. Vespere oni informis lin ke dum eskortado de la malliberejo por pridemandado, ili provis fuĝi kaj estis mortigitaj de gardistaro. Sekvan tagon oni diris ke Avdejev estis nur vundita kaj troviĝas en la malliberejo. Vespere la {{daton|14|3}} oni diris ke la urbestro Florinskij aranĝis pri tiu afero kunsidon de la urba administracio sen peti nepran tiukaze permeson, do li ordonis fari la traserĉadon, dum kiu la urbestro neis ĉion, sed li agnoskis ke li "absolute ne fidas al Florinskij"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52–53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Reprezalioj === La {{daton|13|3}} estis establita la milit-kampa juĝejo, kiu jam nokte de la {{dato|14|3}} al la la {{dato|15|3}} eldonis 3 mortoverdiktojn rilate mobilizitojn kaptitajn dum la ribelo — ili estis mortpafitaj tuj post la verdiktoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 42–43 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Pluraj akuzitoj estis senkulpigitaj aŭ alfrontis monpunojn kaj malliberigojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 115–117 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ ordono de la estro de la Tjumena Milita Distrikto estis fermita tjumena ĵurnalo "Nia Vojo" ({{l-ru|Наш путь}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La reprezalioj trafis plurajn lokajn politikistojn moderajn kaj/aŭ kontraŭbolŝevistajn, sekve de kio la Provizora Siberia Registaro perdis ankaŭ ilian subtenon. "Ĝenerale la etoso estas spiromanka kaj ne videblas la elirejo" ({{l-ru|В целом атмосфера удушливая и не видать выхода}}), skribis Juvenalij Kuznecov informis Pjotr Vologodskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En aprilo 1919 sekreta raporto konstatis ke lokaj laboristoj plu estas ekscititaj pro la ribelo, kiu "montris al ili kiel oni ne faru la ribelojn" kaj ke fervojistoj posedas armilojn. La ekzekuto de Avdejev kaj Dilevskaja kaŭzis indignon de la urbanoj, kiuj plendis ke "eĉ ĉe la bolŝevistoj tiaĵoj ne okazis"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Sekvoj == Vic-estro de Tobolska gubernio Konstantin Kopaĉelli en sia raporto al la estro Vasilij Pignatti konstatis surbaze de sia enketado komence de aprilo 1919 ke la ribelo ne estis neatendita afero nek por la militistoj, nek por la civilaj aŭtoritatoj. La mobilizitoj ekde komence estis malkontentaj kaj minacis ribelon, do ekde la {{dato|8|3}} milico fortigis la postenojn kaj spuradon. Tamen kunsido, organizita la {{daton|10|3}} de distriktestro kaj garnizonestro Zenkeviĉ, pasis ĥaose kaj ne donis necesan efekton. Same malbone li aranĝis la duan kunsidon, okazintan nokte al la {{dato|13|3}}, pro kio komandestro de la Ĉeĥosslovaka taĉmento foriris sen atendi la finon. La ribelo estis subpremita relative rapide kaj facile, tamen sekvintaj eventoj montris neefikecon de la mobilizado. La mobilizitoj estis nelojalaj kaj profitis ĉiun eblecon por dizerti aŭ transiri al la Ruĝa Armeo. La oficira kaj suboficira lernejoj fine de marto estis translokitaj al Jekaterinburgo kaj en aprilo iliaj oficiroj aliĝis al la 16-a Sarapula Pafista Divizio. En junio 1919 tiu ĉi divizio estis sendita al Kunguro por haltigi ofensivon de la Ruĝa Armeo, sed estis rapide malvenkita, montrinte tre malaltan batalpretecon. Komandestro de la 18-a Siberia Pafista Divizio Nikolaj Kazagrandi ^{[[:ru:Казагранди, Николай Николаевич|ru]]} raportis la {{daton|25|6}}, ke antaŭtage vespere komenciĝis ofensivo de la Ruĝa Armeo, kiun lia divizio rebatis dum la 16-a Sarapula Pafista Divizio diskuris komplete. Fine de junio restaĵoj de la 16-a Sarapula Pafista Divizio estis aldonitaj al la 15-a Votkinska Pafista Divizio. == Memoro == En 1922 la Ugrjumov-stokejoj ({{l-ru|Угрюмовские сараи}}), kie okazis la lasta batalo de la ribeluloj, estis alinomita je Marta Kvartalo ({{l-ru|Мартовская слободка}}). En ĝi aperis la stratoj 1-a kaj 2-a Marta. Ĝis la mezo de la 1920-aj unu el librejoj en Tjumeno estis nomita omaĝe al Olga Dilevskaja, edzino de Nikolaj Avdejev, mortpafita kune kun li. == Literaturo == * {{citaĵo el libro |titolo = Восстание в Тюмени 13 марта 1919 года. Сборник документов |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М.И. Вебер |aliaj = |url = https://www.academia.edu/77970448/Восстание_в_Тюмени_13_марта_1919_г |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = УрО РАН |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-7691-2553-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} == Vidu ankaŭ == * [[Ribelo en la Tobolska prizono (1919)]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} [[Kategorio:Historio de Tjumeno]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] [[Kategorio:Blanka teroro]] [[Kategorio:1919 en Rusio]] [[Kategorio:Masakroj en Rusio]] [[Kategorio:Masakroj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Ribeloj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Ribeloj dum la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Soldataj ribeloj]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1919]] n9a3b9x1g6r7alj7nclssz8jvvqms97 0 951555 9455153 9451084 2026-08-16T23:28:08Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] 9455153 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] rmp37pody1n8ad2xtihsi04mla64sw2 0 951561 9455376 9451306 2026-08-17T11:10:24Z Kani 670 9455376 wikitext text/x-wiki '''Kraŭlo''' aŭ rampnaĝado estas naĝmaniero kaj estas la plej rapida el la konataj naĝmanieroj. Ĝi estas pli rapida ol brustnaĝado, dorsonaĝado kaj [[Papilio (naĝostilo)|papilionaĝado]]. Pro sia rapideco la kraŭlo estas ofte uzata en konkursoj en libera stilo. Ankaŭ en [[naĝado]] en [[Malferma akva naĝado|malferma akvo]] kaj en la naĝfako de [[triatlono]] oni plej ofte uzas kraŭlon. Tio estas ĉar ĝi estas aparte taŭga por naĝi longajn distancojn. [[Dosiero:Fresh journey.jpg|eta|Kraŭlonaĝanto]] <gallery> File:Freestyle swimming.gif File:Freestyle swimming2.gif </gallery> [[Kategorio:Naĝado]] tfxelv4dar4d7n50qvvqrtwoiuglcbo 9455380 9455376 2026-08-17T11:13:57Z Kani 670 9455380 wikitext text/x-wiki '''Kraŭlo''' aŭ rampnaĝado estas naĝmaniero kaj estas la plej rapida el la konataj naĝmanieroj. Ĝi estas pli rapida ol brustnaĝado, dorsonaĝado kaj [[Papilio (naĝostilo)|papilionaĝado]]. Pro sia rapideco la kraŭlo estas ofte uzata en konkursoj en libera stilo. Ankaŭ en [[naĝado]] en [[Malferma akva naĝado|malferma akvo]] kaj en la naĝfako de [[triatlono]] oni plej ofte uzas kraŭlon. Tio estas ĉar ĝi estas aparte taŭga por naĝi longajn distancojn. [[Dosiero:Fresh journey.jpg|eta|Kraŭlonaĝanto]] Ĝi konsistas el antaŭeniro de unu brako, kaj ĝia sekva malantaŭenigo por peli akvon reen, dum oni antaŭenigas la malan brakon kaj oni ripetas la movon laŭvice. Dume oni skuas la piedojn por same forpeli akvon reen. <gallery> File:Freestyle swimming.gif File:Freestyle swimming2.gif </gallery> [[Kategorio:Naĝado]] k3aoapaao0a3h0hm11cmh4cebpb3y0x 0 951569 9455392 9454643 2026-08-17T11:34:57Z Kani 670 9455392 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Nihongo|'''Keigo HIGASHINO'''|東野 圭吾|Higaŝino Keigo|[[4-an de februaro]] [[1958]] – [[23-an de julio]] [[2026]]}} estis japana verkisto ĉefe konata pro sia mistera fikcio. Li laboris kiel la 13-a Prezidanto de la Japanaj Misterverkistoj de 2009 ĝis 2013. Higashino gajnis gravajn japanajn premiojn pro siaj libroj, el kiuj preskaŭ dudek estis transformitaj en filmojn kaj televidseriojn. ==Verkoj== *1985, Hōkago (放課後) Postlerneje * 1986, Hakuba Sansō Satsujin Jiken (白馬山荘殺人事件) Murdisto ĉe Hakuba ** Sotsugyō (卒業) * 1987, Gakusei-gai no Satsujin (学生街の殺人) Murdisto ĉe Urba Lernejo ** Jūichi Moji no Satsujin (11 文字の殺人) La kazo de 11 Leteroj * 1988, Makyū (魔球) Magia danco ** Uinku de Kampai (ウインクで乾杯) ** Naniwa Shōnen Tanteidan (浪花少年探偵団) * 1989, Jūji Yashiki no Piero (十字屋敷のピエロ) La klaŭno ĉe Juji ** Chōjin Keikaku (鳥人計画) ** Satsujin Genba wa Kumo no Ue (殺人現場は雲の上) Murdo nube ** Burūtasu no Shinzō (ブルータスの心臓) La koro de Brutus ** Nemuri no Mori (眠りの森) * 1990, Shukumei (宿命) ** Kamen Sansō Satsujin Jiken (仮面山荘殺人事件) ** Tantei Kurabu (探偵倶楽部) ** Hannin no Inai Satsujin no Yoru (犯人のいない殺人の夜) Murda nokto sen murdisto * 1991, Henshin (変身) Transformado ** Kairōtei Satsujin Jiken (回廊亭殺人事件) Murdo en Kairotei ** Kōtsū Keisatsu no Yoru (交通警察の夜) * 1992, Aru Tozasareta Yuki no Sansō de (ある閉ざされた雪の山荘で) En domego subneĝa ** Utsukushiki Kyōki (美しき凶器) Bela armilo * 1993, Dōkyūsei (同級生) Samklasano ** Bunshin (分身) Alter Ego ** Shinobu Sense ni Sayonara (しのぶセンセにサヨナラ) * 1994, Mukashi Boku ga Shinda Ie (むかし僕が死んだ家) ** Niji o Ayatsuru Shōnen (虹を操る少年) La junulo kiu kontrolis la ĉielarkon ** Ayashii Hitobito (怪しい人びと) Suspektinduloj * 1995, Parareru Wārudo Rabu Sutōrī (パラレルワールド・ラブストーリー) Paralelmonda amafero ** Tenkū no Hachi (天空の蜂) La abelo en la ĉielo ** Anogoro Bokuraha Ahodeshita (あの頃僕らはアホでした) esearo ** Kaishō Shōsetsu (怪笑小説) * 1996, Dochiraka ga Kanojo o Koroshita (どちらかが彼女を殺した) ** Akui (悪意) ** Meitantei no Okite (名探偵の掟) ** Meitantei no Jubaku (名探偵の呪縛) ** Dokushō Shōsetsu (毒笑小説) * 1998, Tantei Galileo (探偵ガリレオ) ** Himitsu (秘密) Naoko * 1999, Byakuyakō (白夜行) ** Watashi ga Kare o Koroshita (私が彼を殺した) Mi murdis lin * 2000, Uso o Mō Hitotsu Dake (嘘をもうひとつだけ) ** Yochimu (予知夢) * 2001, Kataomoi (片想い) Unuflanka amo ** Chō Satsujin Jiken: Suiri Sakka no Kunō (超・殺人事件 推理作家の苦悩) ** Santa no Obasan (サンタのおばさん) * 2002, Reikusaido (レイクサイド) Lagoborde ** Tokio (時生) Tokio ** Gēmu no Na wa Yūkai (ゲームの名は誘拐) * 2003, Manga HE∀DS ** Tegami (手紙) Letero ** Ore wa Hijōkin (おれは非情勤) ** Satsujin no Mon (殺人の門) Murdopordo * 2004, Gen'ya (幻夜) Mistera nokto ** Samayou Yaiba (さまよう刃) ** Charenji? (ちゃれんじ?) esearo * 2005, Yōgisha X no Kenshin (容疑者Xの献身) ** Sai Ensu? (さいえんす?) Scienco? ** Kokushō Shōsetsu (黒笑小説) * 2006, Shimei to Tamashii no Rimitto (使命と魂のリミット) ** Akai Yubi (赤い指) La ruĝa fingro ** Yume wa Torino o Kakemeguru (夢はトリノをかけめぐる) esearo * 2007 Novel Yoake no Machi de (夜明けの街で) The Street Where the Dawn Breaks Novel Daiingu Ai (ダイイング・アイ) Dying Eye Essay collection Tabun Saigo no Go Aisatsu (たぶん最後の御挨拶) Probably the Last Greeting * 2008 Short story collection Galileo no Kunō (ガリレオの苦悩) The Anguish of Galileo Galileo Novel Seijo no Kyūsai (聖女の救済) Salvation of a Saint Galileo Minotaur Books (2012) Novel Ryūsei no Kizuna (流星の絆) The Bonds of the Shooting Star * 2009 Novel Paradokkusu Sātīn (パラドックス13) Paradox 13 Novel Shinzanmono (新参者) Newcomer Kaga Minotaur Books (2018) * 2010 Novel Kakkō no Tamago wa Dare no Mono (カッコウの卵は誰のもの) Whose Cuckoo Eggs Novel Purachina Dēta (プラチナデータ) Platinum Data Novel Hakugin Jakku (白銀ジャック) Silver Jack Snow Mountain * 2011 Novel Manatsu no Hōteishiki (真夏の方程式) A Midsummer's Equation Galileo Minotaur Books (2015) Novel Kirin no Tsubasa (麒麟の翼) A Death in Tokyo Kaga Minotaur Books (2014) Novel Masukarēdo Hoteru (マスカレード・ホテル) Masquerade Hotel Masquerade Short story collection Ano Koro no Dareka (あの頃の誰か) Someone of Those Days * 2012 Short story collection Kyozō no Dōkeshi (虚像の道化師) The Virtual Clown Galileo Novel Namiya Zakkaten no Kiseki (ナミヤ雑貨店の奇蹟) The Miracles of the Namiya General Store Yen Press (2019) Short story collection Waishō Shōsetsu (歪笑小説) Crooked Laughs Novel Warai Shosetsu Short story collection Kindan no Majutsu (禁断の魔術) Forbidden Magic Galileo * 2013 Novel Mugen-bana (夢幻花) Dream Flower Novel Inori no Maku ga Oriru Toki (祈りの幕が下りる時) The Final Curtain Kaga Minotaur Books (2019) Novel Shippū Rondo (疾風ロンド) Whirlwind Rondo Snow Mountain * 2014 Novel Utsuro na Jūjika (虚ろな十字架) Hollow Cross Short story collection Masukarēdo Ibu (マスカレード・イブ) Masquerade Eve Masquerade * 2015 Novel Ningyo no Nemuru Ie (人魚の眠る家) The House Where the Mermaid Sleeps Novel Rapurasu no Majo (ラプラスの魔女) Laplace's Witch Laplace's Witch * 2016 Novel Kiken'na Bīnasu (危険なビーナス) Dangerous Venus Novel Sekien Chase (雪煙チェイス) Snow Chase Snow Mountain Short story collection Koi no Gondola (恋のゴンドラ) Love Gondola Snow Mountain * 2017 Novel Masukarēdo Naito (マスカレード・ナイト) Masquerade Night Masquerade * 2018 Novel Chinmoku no Parēdo (沈黙のパレード) Silent Parade Galileo Minotaur Books (2022) Short story collection Maryoku no Taidō (魔力の胎動) The Stirring of Magic Laplace's Witch * 2019 Novel Kibō no Ito (希望の糸) Thread of Hope Kaga * 2020 Novel Kusunoki no Bannin (クスノキの番人) The Keeper of the Camphor Tree Camphor Tree Abacus (2026) Novel Black Showman to Na mo Naki Machi no Satsujin (ブラック・ショーマンと名もなき町の殺人) Black Showman and the Murder in an Obscure Town Black Showman * 2021 Novel Tōmei na Rasen (透明な螺旋) Invisible Helix Galileo Minotaur Books (2024) Novel Hakuchō to Kōmori (白鳥とコウモリ) Guilt Detective Godai Minotaur Books (2025) * 2022 Novel Masukarēdo Gēmu (マスカレード・ゲーム) Masquerade Game Masquerade * 2023 Novel Majo to Sugoshita Nanokakan (魔女と過ごした七日間) Seven Days with the Witch Laplace's Witch Novel Anata ga Dareka o Koroshita (あなたが誰かを殺した) You Killed Someone Kaga * 2024 Audiobook Dareka ga Watashi o Koroshita (誰かが私を殺した) Someone Killed Me Kaga Short story collection Black Showman to Kakusei Suru Onna-tachi (ブラック・ショーマンと覚醒する女たち) Black Showman and the Awakening Women Black Showman Novel Kusunoki no Megami (クスノキの女神) The Goddess of the Camphor Tree Camphor Tree Novel Kakūhan (架空犯) Imaginary Criminal Detective Godai * 2025 Novel Masukarēdo Raifu (マスカレード・ライフ) Masquerade Life Masquerade * 2026 Short story collection Chiisana Koi no Monogatari (小さな故意の物語) Little Stories of Intentional Coincidence Novel Eien no Kioku (永遠の記憶) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Japanio]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] sk4p3kay4rgbstdw93xbabf4cy03283 9455393 9455392 2026-08-17T11:35:49Z Kani 670 9455393 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto homo}} {{Nihongo|'''Keigo HIGASHINO'''|東野 圭吾|Higaŝino Keigo|[[4-an de februaro]] [[1958]] – [[23-an de julio]] [[2026]]}} estis japana verkisto ĉefe konata pro sia mistera fikcio. Li laboris kiel la 13-a Prezidanto de la Japanaj Misterverkistoj de 2009 ĝis 2013. Higashino gajnis gravajn japanajn premiojn pro siaj libroj, el kiuj preskaŭ dudek estis transformitaj en filmojn kaj televidseriojn. ==Verkoj== *1985, Hōkago (放課後) Postlerneje * 1986, Hakuba Sansō Satsujin Jiken (白馬山荘殺人事件) Murdisto ĉe Hakuba ** Sotsugyō (卒業) * 1987, Gakusei-gai no Satsujin (学生街の殺人) Murdisto ĉe Urba Lernejo ** Jūichi Moji no Satsujin (11 文字の殺人) La kazo de 11 Leteroj * 1988, Makyū (魔球) Magia danco ** Uinku de Kampai (ウインクで乾杯) ** Naniwa Shōnen Tanteidan (浪花少年探偵団) * 1989, Jūji Yashiki no Piero (十字屋敷のピエロ) La klaŭno ĉe Juji ** Chōjin Keikaku (鳥人計画) ** Satsujin Genba wa Kumo no Ue (殺人現場は雲の上) Murdo nube ** Burūtasu no Shinzō (ブルータスの心臓) La koro de Brutus ** Nemuri no Mori (眠りの森) * 1990, Shukumei (宿命) ** Kamen Sansō Satsujin Jiken (仮面山荘殺人事件) ** Tantei Kurabu (探偵倶楽部) ** Hannin no Inai Satsujin no Yoru (犯人のいない殺人の夜) Murda nokto sen murdisto * 1991, Henshin (変身) Transformado ** Kairōtei Satsujin Jiken (回廊亭殺人事件) Murdo en Kairotei ** Kōtsū Keisatsu no Yoru (交通警察の夜) * 1992, Aru Tozasareta Yuki no Sansō de (ある閉ざされた雪の山荘で) En domego subneĝa ** Utsukushiki Kyōki (美しき凶器) Bela armilo * 1993, Dōkyūsei (同級生) Samklasano ** Bunshin (分身) Alter Ego ** Shinobu Sense ni Sayonara (しのぶセンセにサヨナラ) * 1994, Mukashi Boku ga Shinda Ie (むかし僕が死んだ家) ** Niji o Ayatsuru Shōnen (虹を操る少年) La junulo kiu kontrolis la ĉielarkon ** Ayashii Hitobito (怪しい人びと) Suspektinduloj * 1995, Parareru Wārudo Rabu Sutōrī (パラレルワールド・ラブストーリー) Paralelmonda amafero ** Tenkū no Hachi (天空の蜂) La abelo en la ĉielo ** Anogoro Bokuraha Ahodeshita (あの頃僕らはアホでした) esearo ** Kaishō Shōsetsu (怪笑小説) * 1996, Dochiraka ga Kanojo o Koroshita (どちらかが彼女を殺した) ** Akui (悪意) ** Meitantei no Okite (名探偵の掟) ** Meitantei no Jubaku (名探偵の呪縛) ** Dokushō Shōsetsu (毒笑小説) * 1998, Tantei Galileo (探偵ガリレオ) ** Himitsu (秘密) Naoko * 1999, Byakuyakō (白夜行) ** Watashi ga Kare o Koroshita (私が彼を殺した) Mi murdis lin * 2000, Uso o Mō Hitotsu Dake (嘘をもうひとつだけ) ** Yochimu (予知夢) * 2001, Kataomoi (片想い) Unuflanka amo ** Chō Satsujin Jiken: Suiri Sakka no Kunō (超・殺人事件 推理作家の苦悩) ** Santa no Obasan (サンタのおばさん) * 2002, Reikusaido (レイクサイド) Lagoborde ** Tokio (時生) Tokio ** Gēmu no Na wa Yūkai (ゲームの名は誘拐) * 2003, Manga HE∀DS ** Tegami (手紙) Letero ** Ore wa Hijōkin (おれは非情勤) ** Satsujin no Mon (殺人の門) Murdopordo * 2004, Gen'ya (幻夜) Mistera nokto ** Samayou Yaiba (さまよう刃) ** Charenji? (ちゃれんじ?) esearo * 2005, Yōgisha X no Kenshin (容疑者Xの献身) ** Sai Ensu? (さいえんす?) Scienco? ** Kokushō Shōsetsu (黒笑小説) * 2006, Shimei to Tamashii no Rimitto (使命と魂のリミット) ** Akai Yubi (赤い指) La ruĝa fingro ** Yume wa Torino o Kakemeguru (夢はトリノをかけめぐる) esearo * 2007 Novel Yoake no Machi de (夜明けの街で) The Street Where the Dawn Breaks Novel Daiingu Ai (ダイイング・アイ) Dying Eye Essay collection Tabun Saigo no Go Aisatsu (たぶん最後の御挨拶) Probably the Last Greeting * 2008 Short story collection Galileo no Kunō (ガリレオの苦悩) The Anguish of Galileo Galileo Novel Seijo no Kyūsai (聖女の救済) Salvation of a Saint Galileo Minotaur Books (2012) Novel Ryūsei no Kizuna (流星の絆) The Bonds of the Shooting Star * 2009 Novel Paradokkusu Sātīn (パラドックス13) Paradox 13 Novel Shinzanmono (新参者) Newcomer Kaga Minotaur Books (2018) * 2010 Novel Kakkō no Tamago wa Dare no Mono (カッコウの卵は誰のもの) Whose Cuckoo Eggs Novel Purachina Dēta (プラチナデータ) Platinum Data Novel Hakugin Jakku (白銀ジャック) Silver Jack Snow Mountain * 2011 Novel Manatsu no Hōteishiki (真夏の方程式) A Midsummer's Equation Galileo Minotaur Books (2015) Novel Kirin no Tsubasa (麒麟の翼) A Death in Tokyo Kaga Minotaur Books (2014) Novel Masukarēdo Hoteru (マスカレード・ホテル) Masquerade Hotel Masquerade Short story collection Ano Koro no Dareka (あの頃の誰か) Someone of Those Days * 2012 Short story collection Kyozō no Dōkeshi (虚像の道化師) The Virtual Clown Galileo Novel Namiya Zakkaten no Kiseki (ナミヤ雑貨店の奇蹟) The Miracles of the Namiya General Store Yen Press (2019) Short story collection Waishō Shōsetsu (歪笑小説) Crooked Laughs Novel Warai Shosetsu Short story collection Kindan no Majutsu (禁断の魔術) Forbidden Magic Galileo * 2013 Novel Mugen-bana (夢幻花) Dream Flower Novel Inori no Maku ga Oriru Toki (祈りの幕が下りる時) The Final Curtain Kaga Minotaur Books (2019) Novel Shippū Rondo (疾風ロンド) Whirlwind Rondo Snow Mountain * 2014 Novel Utsuro na Jūjika (虚ろな十字架) Hollow Cross Short story collection Masukarēdo Ibu (マスカレード・イブ) Masquerade Eve Masquerade * 2015 Novel Ningyo no Nemuru Ie (人魚の眠る家) The House Where the Mermaid Sleeps Novel Rapurasu no Majo (ラプラスの魔女) Laplace's Witch Laplace's Witch * 2016 Novel Kiken'na Bīnasu (危険なビーナス) Dangerous Venus Novel Sekien Chase (雪煙チェイス) Snow Chase Snow Mountain Short story collection Koi no Gondola (恋のゴンドラ) Love Gondola Snow Mountain * 2017 Novel Masukarēdo Naito (マスカレード・ナイト) Masquerade Night Masquerade * 2018 Novel Chinmoku no Parēdo (沈黙のパレード) Silent Parade Galileo Minotaur Books (2022) Short story collection Maryoku no Taidō (魔力の胎動) The Stirring of Magic Laplace's Witch * 2019 Novel Kibō no Ito (希望の糸) Thread of Hope Kaga * 2020 Novel Kusunoki no Bannin (クスノキの番人) The Keeper of the Camphor Tree Camphor Tree Abacus (2026) Novel Black Showman to Na mo Naki Machi no Satsujin (ブラック・ショーマンと名もなき町の殺人) Black Showman and the Murder in an Obscure Town Black Showman * 2021 Novel Tōmei na Rasen (透明な螺旋) Invisible Helix Galileo Minotaur Books (2024) Novel Hakuchō to Kōmori (白鳥とコウモリ) Guilt Detective Godai Minotaur Books (2025) * 2022 Novel Masukarēdo Gēmu (マスカレード・ゲーム) Masquerade Game Masquerade * 2023 Novel Majo to Sugoshita Nanokakan (魔女と過ごした七日間) Seven Days with the Witch Laplace's Witch Novel Anata ga Dareka o Koroshita (あなたが誰かを殺した) You Killed Someone Kaga * 2024 Audiobook Dareka ga Watashi o Koroshita (誰かが私を殺した) Someone Killed Me Kaga Short story collection Black Showman to Kakusei Suru Onna-tachi (ブラック・ショーマンと覚醒する女たち) Black Showman and the Awakening Women Black Showman Novel Kusunoki no Megami (クスノキの女神) The Goddess of the Camphor Tree Camphor Tree Novel Kakūhan (架空犯) Imaginary Criminal Detective Godai * 2025 Novel Masukarēdo Raifu (マスカレード・ライフ) Masquerade Life Masquerade * 2026 Short story collection Chiisana Koi no Monogatari (小さな故意の物語) Little Stories of Intentional Coincidence Novel Eien no Kioku (永遠の記憶) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Japanio]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] 9y33mg65zox3xlpate81538zcftbbq2 9455398 9455393 2026-08-17T11:48:39Z Kani 670 /* Verkoj */ 9455398 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto homo}} {{Nihongo|'''Keigo HIGASHINO'''|東野 圭吾|Higaŝino Keigo|[[4-an de februaro]] [[1958]] – [[23-an de julio]] [[2026]]}} estis japana verkisto ĉefe konata pro sia mistera fikcio. Li laboris kiel la 13-a Prezidanto de la Japanaj Misterverkistoj de 2009 ĝis 2013. Higashino gajnis gravajn japanajn premiojn pro siaj libroj, el kiuj preskaŭ dudek estis transformitaj en filmojn kaj televidseriojn. ==Verkoj== *1985, Hōkago (放課後) Postlerneje * 1986, Hakuba Sansō Satsujin Jiken (白馬山荘殺人事件) Murdisto ĉe Hakuba ** Sotsugyō (卒業) * 1987, Gakusei-gai no Satsujin (学生街の殺人) Murdisto ĉe Urba Lernejo ** Jūichi Moji no Satsujin (11 文字の殺人) La kazo de 11 Leteroj * 1988, Makyū (魔球) Magia danco ** Uinku de Kampai (ウインクで乾杯) ** Naniwa Shōnen Tanteidan (浪花少年探偵団) * 1989, Jūji Yashiki no Piero (十字屋敷のピエロ) La klaŭno ĉe Juji ** Chōjin Keikaku (鳥人計画) ** Satsujin Genba wa Kumo no Ue (殺人現場は雲の上) Murdo nube ** Burūtasu no Shinzō (ブルータスの心臓) La koro de Brutus ** Nemuri no Mori (眠りの森) * 1990, Shukumei (宿命) ** Kamen Sansō Satsujin Jiken (仮面山荘殺人事件) ** Tantei Kurabu (探偵倶楽部) ** Hannin no Inai Satsujin no Yoru (犯人のいない殺人の夜) Murda nokto sen murdisto * 1991, Henshin (変身) Transformado ** Kairōtei Satsujin Jiken (回廊亭殺人事件) Murdo en Kairotei ** Kōtsū Keisatsu no Yoru (交通警察の夜) * 1992, Aru Tozasareta Yuki no Sansō de (ある閉ざされた雪の山荘で) En domego subneĝa ** Utsukushiki Kyōki (美しき凶器) Bela armilo * 1993, Dōkyūsei (同級生) Samklasano ** Bunshin (分身) Alter Ego ** Shinobu Sense ni Sayonara (しのぶセンセにサヨナラ) * 1994, Mukashi Boku ga Shinda Ie (むかし僕が死んだ家) ** Niji o Ayatsuru Shōnen (虹を操る少年) La junulo kiu kontrolis la ĉielarkon ** Ayashii Hitobito (怪しい人びと) Suspektinduloj * 1995, Parareru Wārudo Rabu Sutōrī (パラレルワールド・ラブストーリー) Paralelmonda amafero ** Tenkū no Hachi (天空の蜂) La abelo en la ĉielo ** Anogoro Bokuraha Ahodeshita (あの頃僕らはアホでした) esearo ** Kaishō Shōsetsu (怪笑小説) * 1996, Dochiraka ga Kanojo o Koroshita (どちらかが彼女を殺した) ** Akui (悪意) ** Meitantei no Okite (名探偵の掟) ** Meitantei no Jubaku (名探偵の呪縛) ** Dokushō Shōsetsu (毒笑小説) * 1998, Tantei Galileo (探偵ガリレオ) ** Himitsu (秘密) Naoko * 1999, Byakuyakō (白夜行) ** Watashi ga Kare o Koroshita (私が彼を殺した) Mi murdis lin * 2000, Uso o Mō Hitotsu Dake (嘘をもうひとつだけ) ** Yochimu (予知夢) * 2001, Kataomoi (片想い) Unuflanka amo ** Chō Satsujin Jiken: Suiri Sakka no Kunō (超・殺人事件 推理作家の苦悩) ** Santa no Obasan (サンタのおばさん) * 2002, Reikusaido (レイクサイド) Lagoborde ** Tokio (時生) Tokio ** Gēmu no Na wa Yūkai (ゲームの名は誘拐) * 2003, Manga HE∀DS ** Tegami (手紙) Letero ** Ore wa Hijōkin (おれは非情勤) ** Satsujin no Mon (殺人の門) Murdopordo * 2004, Gen'ya (幻夜) Mistera nokto ** Samayou Yaiba (さまよう刃) ** Charenji? (ちゃれんじ?) esearo * 2005, Yōgisha X no Kenshin (容疑者Xの献身) ** Sai Ensu? (さいえんす?) Scienco? ** Kokushō Shōsetsu (黒笑小説) * 2006, Shimei to Tamashii no Rimitto (使命と魂のリミット) ** Akai Yubi (赤い指) La ruĝa fingro ** Yume wa Torino o Kakemeguru (夢はトリノをかけめぐる) esearo * 2007, Yoake no Machi de (夜明けの街で) ** Daiingu Ai (ダイイング・アイ) ** Tabun Saigo no Go Aisatsu (たぶん最後の御挨拶) esearo * 2008, Galileo no Kunō (ガリレオの苦悩) ** Seijo no Kyūsai (聖女の救済) Savo de Sanktulo ** Ryūsei no Kizuna (流星の絆) * 2009, Paradokkusu Sātīn (パラドックス13) Paradokso 13a ** Shinzanmono (新参者) Novulo * 2010, Kakkō no Tamago wa Dare no Mono (カッコウの卵は誰のもの) Kies estas la kukolovoj? ** Purachina Dēta (プラチナデータ) ** Hakugin Jakku (白銀ジャック) * 2011, Manatsu no Hōteishiki (真夏の方程式) ) ** Kirin no Tsubasa (麒麟の翼) Morto en Tokio ** Masukarēdo Hoteru (マスカレード・ホテル) ** Ano Koro no Dareka (あの頃の誰か) Iu el tiuj tagoj * 2012, Kyozō no Dōkeshi (虚像の道化師) ** Namiya Zakkaten no Kiseki (ナミヤ雑貨店の奇蹟) ** Waishō Shōsetsu (歪笑小説) ** Kindan no Majutsu (禁断の魔術) * 2013, Mugen-bana (夢幻花) ** Inori no Maku ga Oriru Toki (祈りの幕が下りる時) ** Shippū Rondo (疾風ロンド) * 2014, Utsuro na Jūjika (虚ろな十字架) ** Masukarēdo Ibu (マスカレード・イブ) * 2015, Ningyo no Nemuru Ie (人魚の眠る家) La domo kie dormas la servistino ** Rapurasu no Majo (ラプラスの魔女) * 2016, Kiken'na Bīnasu (危険なビーナス) Danĝera Venuso ** Sekien Chase (雪煙チェイス) ** Koi no Gondola (恋のゴンドラ) * 2017, Masukarēdo Naito (マスカレード・ナイト) * 2018, Chinmoku no Parēdo (沈黙のパレード) ** Maryoku no Taidō (魔力の胎動) * 2019, Kibō no Ito (希望の糸) * 2020, Kusunoki no Bannin (クスノキの番人) ** Black Showman to Na mo Naki Machi no Satsujin (ブラック・ショーマンと名もなき町の殺人) * 2021, Tōmei na Rasen (透明な螺旋) ** Hakuchō to Kōmori (白鳥とコウモリ) * 2022, Masukarēdo Gēmu (マスカレード・ゲーム) * 2023, Majo to Sugoshita Nanokakan (魔女と過ごした七日間) ** Anata ga Dareka o Koroshita (あなたが誰かを殺した) Vi murdis iun * 2024, Dareka ga Watashi o Koroshita (誰かが私を殺した) ** Black Showman to Kakusei Suru Onna-tachi (ブラック・ショーマンと覚醒する女たち) ** Kusunoki no Megami (クスノキの女神) ** Kakūhan (架空犯) * 2025, Masukarēdo Raifu (マスカレード・ライフ) * 2026, Chiisana Koi no Monogatari (小さな故意の物語) ** Eien no Kioku (永遠の記憶) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Japanio]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] qh13zfrmc7bp1jtsll59sxrdhj2lr2p 9455400 9455398 2026-08-17T11:49:01Z Kani 670 9455400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Nihongo|'''Keigo HIGASHINO'''|東野 圭吾|Higaŝino Keigo|[[4-an de februaro]] [[1958]] – [[23-an de julio]] [[2026]]}} estis japana verkisto ĉefe konata pro sia mistera fikcio. Li laboris kiel la 13-a Prezidanto de la Japanaj Misterverkistoj de 2009 ĝis 2013. Higashino gajnis gravajn japanajn premiojn pro siaj libroj, el kiuj preskaŭ dudek estis transformitaj en filmojn kaj televidseriojn. ==Verkoj== *1985, Hōkago (放課後) Postlerneje * 1986, Hakuba Sansō Satsujin Jiken (白馬山荘殺人事件) Murdisto ĉe Hakuba ** Sotsugyō (卒業) * 1987, Gakusei-gai no Satsujin (学生街の殺人) Murdisto ĉe Urba Lernejo ** Jūichi Moji no Satsujin (11 文字の殺人) La kazo de 11 Leteroj * 1988, Makyū (魔球) Magia danco ** Uinku de Kampai (ウインクで乾杯) ** Naniwa Shōnen Tanteidan (浪花少年探偵団) * 1989, Jūji Yashiki no Piero (十字屋敷のピエロ) La klaŭno ĉe Juji ** Chōjin Keikaku (鳥人計画) ** Satsujin Genba wa Kumo no Ue (殺人現場は雲の上) Murdo nube ** Burūtasu no Shinzō (ブルータスの心臓) La koro de Brutus ** Nemuri no Mori (眠りの森) * 1990, Shukumei (宿命) ** Kamen Sansō Satsujin Jiken (仮面山荘殺人事件) ** Tantei Kurabu (探偵倶楽部) ** Hannin no Inai Satsujin no Yoru (犯人のいない殺人の夜) Murda nokto sen murdisto * 1991, Henshin (変身) Transformado ** Kairōtei Satsujin Jiken (回廊亭殺人事件) Murdo en Kairotei ** Kōtsū Keisatsu no Yoru (交通警察の夜) * 1992, Aru Tozasareta Yuki no Sansō de (ある閉ざされた雪の山荘で) En domego subneĝa ** Utsukushiki Kyōki (美しき凶器) Bela armilo * 1993, Dōkyūsei (同級生) Samklasano ** Bunshin (分身) Alter Ego ** Shinobu Sense ni Sayonara (しのぶセンセにサヨナラ) * 1994, Mukashi Boku ga Shinda Ie (むかし僕が死んだ家) ** Niji o Ayatsuru Shōnen (虹を操る少年) La junulo kiu kontrolis la ĉielarkon ** Ayashii Hitobito (怪しい人びと) Suspektinduloj * 1995, Parareru Wārudo Rabu Sutōrī (パラレルワールド・ラブストーリー) Paralelmonda amafero ** Tenkū no Hachi (天空の蜂) La abelo en la ĉielo ** Anogoro Bokuraha Ahodeshita (あの頃僕らはアホでした) esearo ** Kaishō Shōsetsu (怪笑小説) * 1996, Dochiraka ga Kanojo o Koroshita (どちらかが彼女を殺した) ** Akui (悪意) ** Meitantei no Okite (名探偵の掟) ** Meitantei no Jubaku (名探偵の呪縛) ** Dokushō Shōsetsu (毒笑小説) * 1998, Tantei Galileo (探偵ガリレオ) ** Himitsu (秘密) Naoko * 1999, Byakuyakō (白夜行) ** Watashi ga Kare o Koroshita (私が彼を殺した) Mi murdis lin * 2000, Uso o Mō Hitotsu Dake (嘘をもうひとつだけ) ** Yochimu (予知夢) * 2001, Kataomoi (片想い) Unuflanka amo ** Chō Satsujin Jiken: Suiri Sakka no Kunō (超・殺人事件 推理作家の苦悩) ** Santa no Obasan (サンタのおばさん) * 2002, Reikusaido (レイクサイド) Lagoborde ** Tokio (時生) Tokio ** Gēmu no Na wa Yūkai (ゲームの名は誘拐) * 2003, Manga HE∀DS ** Tegami (手紙) Letero ** Ore wa Hijōkin (おれは非情勤) ** Satsujin no Mon (殺人の門) Murdopordo * 2004, Gen'ya (幻夜) Mistera nokto ** Samayou Yaiba (さまよう刃) ** Charenji? (ちゃれんじ?) esearo * 2005, Yōgisha X no Kenshin (容疑者Xの献身) ** Sai Ensu? (さいえんす?) Scienco? ** Kokushō Shōsetsu (黒笑小説) * 2006, Shimei to Tamashii no Rimitto (使命と魂のリミット) ** Akai Yubi (赤い指) La ruĝa fingro ** Yume wa Torino o Kakemeguru (夢はトリノをかけめぐる) esearo * 2007, Yoake no Machi de (夜明けの街で) ** Daiingu Ai (ダイイング・アイ) ** Tabun Saigo no Go Aisatsu (たぶん最後の御挨拶) esearo * 2008, Galileo no Kunō (ガリレオの苦悩) ** Seijo no Kyūsai (聖女の救済) Savo de Sanktulo ** Ryūsei no Kizuna (流星の絆) * 2009, Paradokkusu Sātīn (パラドックス13) Paradokso 13a ** Shinzanmono (新参者) Novulo * 2010, Kakkō no Tamago wa Dare no Mono (カッコウの卵は誰のもの) Kies estas la kukolovoj? ** Purachina Dēta (プラチナデータ) ** Hakugin Jakku (白銀ジャック) * 2011, Manatsu no Hōteishiki (真夏の方程式) ) ** Kirin no Tsubasa (麒麟の翼) Morto en Tokio ** Masukarēdo Hoteru (マスカレード・ホテル) ** Ano Koro no Dareka (あの頃の誰か) Iu el tiuj tagoj * 2012, Kyozō no Dōkeshi (虚像の道化師) ** Namiya Zakkaten no Kiseki (ナミヤ雑貨店の奇蹟) ** Waishō Shōsetsu (歪笑小説) ** Kindan no Majutsu (禁断の魔術) * 2013, Mugen-bana (夢幻花) ** Inori no Maku ga Oriru Toki (祈りの幕が下りる時) ** Shippū Rondo (疾風ロンド) * 2014, Utsuro na Jūjika (虚ろな十字架) ** Masukarēdo Ibu (マスカレード・イブ) * 2015, Ningyo no Nemuru Ie (人魚の眠る家) La domo kie dormas la servistino ** Rapurasu no Majo (ラプラスの魔女) * 2016, Kiken'na Bīnasu (危険なビーナス) Danĝera Venuso ** Sekien Chase (雪煙チェイス) ** Koi no Gondola (恋のゴンドラ) * 2017, Masukarēdo Naito (マスカレード・ナイト) * 2018, Chinmoku no Parēdo (沈黙のパレード) ** Maryoku no Taidō (魔力の胎動) * 2019, Kibō no Ito (希望の糸) * 2020, Kusunoki no Bannin (クスノキの番人) ** Black Showman to Na mo Naki Machi no Satsujin (ブラック・ショーマンと名もなき町の殺人) * 2021, Tōmei na Rasen (透明な螺旋) ** Hakuchō to Kōmori (白鳥とコウモリ) * 2022, Masukarēdo Gēmu (マスカレード・ゲーム) * 2023, Majo to Sugoshita Nanokakan (魔女と過ごした七日間) ** Anata ga Dareka o Koroshita (あなたが誰かを殺した) Vi murdis iun * 2024, Dareka ga Watashi o Koroshita (誰かが私を殺した) ** Black Showman to Kakusei Suru Onna-tachi (ブラック・ショーマンと覚醒する女たち) ** Kusunoki no Megami (クスノキの女神) ** Kakūhan (架空犯) * 2025, Masukarēdo Raifu (マスカレード・ライフ) * 2026, Chiisana Koi no Monogatari (小さな故意の物語) ** Eien no Kioku (永遠の記憶) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Japanio]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] n9brfb5lif5xrokx79q8x7zlvqaj290 0 951577 9455403 9452116 2026-08-17T11:52:26Z Kani 670 9455403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Simon Matthaeus KNÉFACZ''' (naskiĝinta la {{daton|23|2|1752}} en [[Devínska Nová Ves]], mortinta la {{daton|3|7|1819}} en [[Klingenbach]]) estis [[burgenlando|burgenlanda]] [[franciskanoj|franciskano]] kaj verkisto. En 1771 li iĝis frokulo ĉe la Katerina Monaĥejo apud [[Dechtice]]. Lia ordinacio estis en 1775 en [[Močenok]]. Dum kelka tempo estis li predikisto en [[Eisenstadt]]. Knéfacz vivis ankaŭ en [[Güssing]] kaj [[Parndorf]]. Kiam li estis kapelano en Parndorf (1788) lia klostro estis jam neniigita laŭ ordono de imperiestro [[jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 2-a]]. De 1789 li estis paroĥa administranto por [[Sigleß]] por tri jaroj.<ref>Stjepan Krpan: [https://bl.lzmk.hr/clanak/kniefac-simon "Kniefac, Šimon"] - ĉe: ''Hrvatski biografski leksikon'' (2009)</ref> Tiutempe estis eldonita lia unua preĝolibro ''Vrata nebeska''). De 1801 estis li paroĥestro en Klingenbach, kie li konstruigis inter 1804-06 la Jakoban Kirkon kaj eldonis la duan preĝadlibron ''Marijansko cveće''. Skribis li du preĝlibrojn kaj [[evangelistaro]]n. Liaj verkoj iĝis fundamento por la skriba [[burgenlandkroata lingvo]]. Tiaj religiaj verkoj estis akceptitaj dankeme fare de kroatlingvanoj en Uesta Hungarujo. == Verkoj == * Lapat evangeliumszki, 1798 * Marianszko czvéche, 1803 (edifa libro, origine de [[Jeremijaš Šoštarić]]) * Vrata nebészka, 1804 == Literaturo == *P. J. Šafařík: ''Geschichte der illirischen und kroatischen Literatur,'' Prago 1865, p. 372 ([http://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-N574LVV7/?query=%27keywords%3dgeschichte+der+s%C3%BCdslawischen%27&pageSize=25 PDF]) *F. Sedenik: ''Naši pišci i književnost,'' Sopron 1912, p. 88-89. *L. Hadrovics: ''Schrifttum und Sprache der burgenländischen Kroaten im 18. und 19. Jahrhundert,'' Budapeŝto kaj Vieno 1974, p. 30 *''Die burgenländischen Kroaten im Wandel der Zeiten,'' Vieno 1986, p. 67, 83, 309 *L. Kuzmich: ''Kulturhistorische Aspekte der burgenlandkroatischen Druckwerke bis 1921 mit einer primären Bibliographie,'' Eisenstadt 1992 ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Knefacz, Simon}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Kroataj verkistoj]] [[Kategorio:Katolikaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1752]] [[Kategorio:Mortintoj en 1819]] [[kategorio:Franciskanoj]] [[kategorio:Romkatolikaj pastroj]] h8tu8drj9xbixlo9nhoyjzuw9v3dhgw 0 951611 9455407 9451847 2026-08-17T11:55:53Z Kani 670 9455407 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto libro}} '''Anidros''' estas libro originale eldonita en [[Okcidentalo]] de [[Vicente Costalago]] en 2022. Ĝi estis tradukita kaj eldonita en [[Interlingvao]] de la sama aŭtoro en 2026. Dave MacLeod reviziis la tekston en Okcidentalo kaj [[Martin Lavallée]] tiun en Interlingvao. {{ĝermo}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/anidros/paperback/product-4p69v7.html?q=anidros&page=1&pageSize=4 Libro en Okcidentalo] * [https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/anidros/paperback/product-kvge78p.html?q=anidros&page=1&pageSize=4 Libro en Interlingvao] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj de Vicente Costalago]] [[Kategorio:Interlingvao]] [[Kategorio:Okcidentalo]] te3h0ey6kdlsffns5a6lug0jfa684km 9455408 9455407 2026-08-17T11:56:22Z Kani 670 9455408 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''''Anidros''''' estas libro originale eldonita en [[Okcidentalo]] de [[Vicente Costalago]] en 2022. Ĝi estis tradukita kaj eldonita en [[Interlingvao]] de la sama aŭtoro en 2026. Dave MacLeod reviziis la tekston en Okcidentalo kaj [[Martin Lavallée]] tiun en Interlingvao. {{ĝermo}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/anidros/paperback/product-4p69v7.html?q=anidros&page=1&pageSize=4 Libro en Okcidentalo] * [https://www.lulu.com/shop/vicente-costalago-vazquez/anidros/paperback/product-kvge78p.html?q=anidros&page=1&pageSize=4 Libro en Interlingvao] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj de Vicente Costalago]] [[Kategorio:Interlingvao]] [[Kategorio:Okcidentalo]] lktwyv2lqp65oj19nbuvo28p8cvp5w4 0 951620 9454853 9452846 2026-08-16T12:36:40Z Kani 670 9454853 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Makuldorsa bukono |koloro = pink |dosiero= Nystalus maculatus 109686740.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''N. m. maculatus'' |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Bukonedoj]] ''Bucconidae'' |genro = ''[[Nystalus]]'' |genro aŭtoritato = |specio = '''Makuldorsa bukono''' ''N. maculatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Nystalus maculatus'' |article-number=e.T22682270A263734283 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22682270A263734283.en}}</ref> |dunomo = ''Nystalus maculatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1788) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= ''Alcedo maculata'' (pranomo) |mapo de vivoteritorioj = Nystalus maculatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Makuldorsa bukono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nystalus maculatus'') estas [[Neotropiso|neotropisa]] [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Bukonedoj]] kaj unu el la kvin specioj de la genro ''[[Nystalus]]''. Ĝi troviĝas eble en plej orienta [[Bolivio]], kaj ĉefe en centra [[Brazilo]].La Makuldorsa bukono estis foje disigita en du specioj, nome la Kaatinga bukono kaj la [[Ĉakoa bukono]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Makuldorsan bukonon priskribis en 1648 la germana natursciencisto [[Georg Marcgrave]] en sia ''[[Historia Naturalis Brasiliae]]''. En sia [[Latina]] teksto Marcgrave uzis la nomon ''Matuitui'' kiu estis la loka nomo por la birdo en la [[Tupia lingvo]].<ref>{{ cite book | last=Marcgrave | first=Georg | author-link=Georg Marcgrave | year=1648 | title=Historia Naturalis Brasiliae: Liber Quintus: Qui agit de Avibus | language=Latin | location=Lugdun and Batavorum (London and Leiden) | publisher=Franciscum Hackium and Elzevirium | page=217 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/289310 }}</ref> Serio de postaj ornitologoj bazis siajn proprajn priskribojn sur tiu de Marcgrave. Inter tiuj estis [[Francis Willughby]] en 1678,<ref>{{ cite book | last=Willughby | first=Francis | author-link=Francis Willughby | editor-last=Ray | editor-first=John | editor-link=John Ray | year=1678 | title=The Ornithology of Francis Willughby of Middleton in the County of Warwick | location=London | publisher=John Martyn | page=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/41441996 199]; Plate [https://www.biodiversitylibrary.org/page/41442322 38] }}</ref> [[John Ray]] en 1713,<ref>{{ cite book | last=Ray | first=John | author-link=John Ray | year=1713 | title=Synopsis methodica avium & piscium | volume=Avium | language=Latin | location=London | publisher=William Innys | page=165, No. 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/6355431 }}</ref> [[Mathurin Jacques Brisson|Mathurin Brisson]] en 1760,<ref>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes & leurs Variétés | volume=4 | language=French, Latin | pages=524–525 | location=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/289310 }} Foresto de du steloj (**) en la komenco de la fako indikas, ke Brisson ne ekzamenis specimenon.</ref> la [[Georges-Louis Leclerc|Grafo de Buffon]] en 1780,<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=7 | location=Paris | publisher=De l'Imprimerie Royale | pages=212–213 | chapter=Le Matuitui | language=French | chapter-url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1069720s/f256.item }}</ref> kaj [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] in 1782.<ref>{{cite book| last=Latham | first=John | year=1782 | author-link=John Latham (ornitologo) | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | page=640, No. 28 | location=London | publisher= Printed for Benj. White | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727280 }}</ref> Kiam la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] reviziis kaj pliigis la verkon de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]'' en 1788 li inkludis la Makuldorsan bukonon kaj citis priskribojn de la pli fruaj ornitologoj. Li metis ĝin kun la alcionoj en la [[genro]]n ''[[Alcedo]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Alcedo maculata''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=451 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897051 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=14 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477447 }}</ref> La [[specia epiteto]] estas [[Latina]] kun la signifo "punkteca" aŭ "makuleteca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=236 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n236/mode/1up }}</ref> En 1807 la Makuldorsa bukono estis taŭge priskribita kaj ilustrita el specimeno en la Pariza muzeo fare de la franca natursciencisto [[François Levaillant]].<ref>{{ cite book | last=Levaillant | first=François | author-link=François Levaillant | date=1807 | title=Histoire Naturelle des Promerops, et des Guêpiers: Faisant Suite à Celle des Oiseaux de Paradis | chapter=Supplément aux Differents Genres D'Oiseaux Décrit Dans Les Deaux Premiers Volumes | location=Paris | publisher=Chez Denné le Jeune | page=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/47773868 44], Plate [https://www.biodiversitylibrary.org/page/47773871 F] }}</ref> La Makuldorsa bukono estas nun unu el kvin specioj metitaj en la genron ''[[Nystalus]]'', kiun enkondukis en 1863 [[Jean Cabanis]] kaj [[Ferdinand Heine]].<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=18a de Marto 2025 }}</ref> Oni agnoskis du [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''N. m. maculatus'' ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1788) – nordorienta, centra Brazilo * ''N. m. striatipectus'' ([[Philip Sclater|Sclater, PL]], 1854) – orienta Bolivio ĝis centra suda Brazilo, suden tra okcidenta Paragvajo ĝis centra Argentino La Makuldorsa bukono foje estis dividita en du speciojn: la subspecio ''N. m. maculatus'', konata kiel Kaatinga bukono, kaj la subspecio ''N. m. striatipectus'', konata kiel la Ĉakoa bukono.<ref name=ioc/><ref>{{ cite journal | last=Silva | first=J.M.C. | date=1991 | title=Sistemática e biogeografia da superespécie ''Nystalus maculatus'' (Piciformes: Bucconidae) | language=Portuguese | journal=Ararajuba | volume=2 | pages=75–79 | url=https://www.researchgate.net/publication/277062809 }}</ref> ==Aspekto== La Makuldorsa bukono longas 18 ĝis 19 cm kaj pezas 32 ĝis 38 g. Ĝi havas malhelbrunan kronon kun rimarkindaj sablokoloraj makuletoj kaj palrufan kolumon ĉe la nuko. Ĝiaj supraj partoj kaj flugilkovriloj estas malhelbrunaj kun sablokoloraj makuletoj kaj strioj. La longa, mallarĝa vosto havas larĝajn nigrajn kaj mallarĝajn sablokolorajn striojn. La vizaĝo estas plejparte blankeca kun malhelaj strietoj, kiuj iĝas pli malhelaj malantaŭe; ĝi havas sablokoloran [[superokulo|superokulan]] strion. La mentono estas blanka, kaj la gorĝo, supra brusto kaj flankoj de la kolo estas oranĝruĝaj. La ceteraj subaj partoj estas blankaj kun rimarkindaj nigraj makuloj sur la supra brusto kaj nigraj strioj sur la flankoj. La beko estas plejparte ruĝa, la okulo palflava, kaj la piedoj brunec-olivkoloraj.<ref name=SBPU-BOW>Rasmussen, P. C. kaj N. Collar (2020). Spot-backed Puffbird (''Nystalus maculatus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spbpuf1.01] Alirita la 2an de Novembro, 2021</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Makuldorsa bukono troviĝas en nordorienta kaj centra Brazilo, etendiĝante suden ĝis nordokcidenta Argentino. Ĝi estas birdo de malaltaĵaj kaj montet-bazaj regionoj de ''cerrado'', ''caatinga'' kaj ''campo''. Ĝi loĝas en diversaj duonmalfermaj pejzaĝoj, inkluzive de la interno kaj randoj de falfoliaj arbaroj, [[savano]]j, palmarejoj, arbustaroj kaj paŝtejoj. Oni supozas, ke ĝi estas tutjara loĝanto, kvankam eble okazas iom da laŭsezona migrado en partoj de ĝia teritorio.<ref name=SBPU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Makuldorsa bukono ĉasas per ekflugo de malalta ripozejo por kapti predon surgrunde aŭ inter foliaro. Ĝia dieto konsistas ĉefe el insektoj, inkluzive de [[raŭpo]]j.<ref name=SBPU-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] de la Makuldorsa bukono ne estas plene dokumentita. Ĝi nestas en kavaĵo kovrita per folioj, situanta en terbordo aŭ sur ebena grundo. La ovokvanto estas de du aŭ tri ovoj.<ref name=SBPU-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikas la makuldorsan bukonon kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas tre vastan arealon, kaj kvankam ĝia populacio ne estas kvantigita, oni kredas ĝin stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Nystalus maculatus'' |article-number=e.T22682270A263734283 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22682270A263734283.en}}</ref> Ĝi ŝajne estas ofta tra sia tuta arealo.<ref name=SBPU-BOW/> == Bildaro == <gallery> File:Nystalus maculatus 33007156.jpg|Loko de la nesto de Kaatinga bukono File:Nystalus maculatus 33007190.jpg|Nesto de Kaatinga bukono File:Nystalus maculatus 109686829.jpg|Kaatinga bukono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Nystalus maculatus}} {{Wikispecies|Nystalus maculatus}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Bukonedoj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] de89gcxfp3lx6hvztpd0ane02q52kmc 0 951633 9455025 9454652 2026-08-16T18:34:04Z Tirolischleioans 254019 9455025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Adolf Friedrich STENZLER''' (naskiĝinta la {{daton|9|7|1807}} en [[Wolgast]], mortinta la {{daton|27|2|1887}} en [[Vroclavo]]) estis [[germanio|germana]] sanskritisto. Post doktoriĝo Berline en 1829, li iris [[Parizo]]n. Tie li sekvis prelegoj de [[Antoine-Léonard de Chézy]] kaj [[Antoine-Isaac Silvestre de Sacy]]. Sekvis deĵoro bibliotekista ĝis 1833 en [[Londono]] ĉe la biblioteko de ''East-India-House''. Samjare li fariĝis profesoro pri orientalaj lingvoj ĉe la [[universitato de Vroclavo]]. Vroclave li estis krome ĝis 1872 vicĉefbibliotekisto (ĉe la altlerneja biblioteko). Liaj ĉefaj verkoj estas elodnoj (parte kun latina traduko) de poeziaĵoj de [[Kalidaso]] kaj de la dramo ''Mrittschhakatikâ''. Li krome publikigis tekstojn pri la juro kaj la moroj de Hindujo: ''Yâjnavalkyas Gesetzbuch'' (kun germana traduko, Berlino 1849), ''Indische Hausregeln'' (kun germana traduko, parto I: ''Âsvalâyana'', Leipzig 1864–65; parto II: ''Pâraskara'', Leipzig 1876–78). Treege uzata estas - kun eldonoj apenaŭ prilaboritaj - lia sanskrit-lernolibro ''Elementarbuch der Sanskritsprache''. Mire ĉar didaktike temas, ekz. laŭ [[Ulrich Stiehl]], pri malfacila digesteblaĵo.<ref>''Bei der Konzeption dieses Anfängerlehrbuches wurde daher unterstellt, daß es besser ist, dem Lernenden zunächst nur einen Teilbereich der Formenlehre vollständig mit einer Fülle von Mustersätzen zu vermitteln als die gesamte Formenlehre in Stenzler-Manier völlig ohne Übungsbeispiele, denn ein Lehrbuch ist etwas anderes als ein Schnelldurchgang durch die Formenlehre.'' [= Ĉe la elfaro de tiu ĉi elementa lernolibro estis supozita, ke estas pli bone unue prezenti al la lernanto nur partan kampon de la morfologio kun abundo da modelaj frazoj, ol tuj la tutan morfologion laŭ la Stenzler-maniero tute sen ekzercaj ekzemploj; ĉar lernolibro estu io alia ol rapida trairo tra la morfologio!] - El la antaŭparolo al la unua eldono de la stiehl-a lernolibro ''Sanskrit-Kompendium'' (Heidelberg 1990, ISBN 3-7785-2222-1, p. 7).</ref> ==Eksteraj ligiloj== *[https://de.wikisource.org/wiki/Adolf_Friedrich_Stenzler Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117272485 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117272485 "Stenzler"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 18, Leipzig 1909, p. 934 ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stenzler, Adolf}} [[kategorio:Germanaj filologoj]] [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Mortintoj en Vroclavo]] [[kategorio:Vroclavo]] [[kategorio:Germanaj hindologoj]] [[kategorio:Sanskrito]] {{Ĝermo|filologoj}} eh2xfjbv30il04xv5546m1m2b2zsgfj 0 951800 9455032 9454446 2026-08-16T18:37:16Z Kani 670 9455032 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Monasa'' |koloro = pink |dosiero = Monasa leofleck.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Bukonedoj]] ''Bucconidae'' |genro = '''''Monasa''''' |genro aŭtoritato = [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Monasa''''' estas unu el la dek genroj de bukonoj aŭ gonflobirdoj, nome birdospecioj de la familio [[Bukonedoj]] (''Bucconidae''). Birdoj de tiu genro estas indiĝenaj de Sudameriko kaj Centrameriko. La genro enhavas kvar speciojn. Ili estas konataj kiel [[monaĥinoj]]. La tipa specio estis la ''[[Nigra bukono|Cuculus ater]]''<ref name=HM4>{{cite web |url= https://www.aviansystematics.org/4th-edition-checklist?viewfamilies=96 |title= Picidae |author=<!--Not stated--> |date= |website= aviansystematics.org |publisher= The Trust for Avian Systematics |access-date= 2023-07-26}}</ref> (Boddaert, 1783). La genron priskribis la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] en 1816 kun la [[Nigra bukono]] (''Monasa atra'') kiel la [[tipa specio]].<ref>{{cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1816 | title=Analyse d'une Nouvelle Ornithologie Élémentaire | publisher=Deterville/self | location=Paris | page = 27 | language=French| url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9745205x/f33.image }}<!--BHL has a scan of an 1883 reprint - same pagination http://biodiversitylibrary.org/page/12830237 --></ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=21 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477454 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Antikva greka|greka]] ''monas'' kun la signifo "solema".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n259 259] }}</ref> ==Specioj== La genro enhavas kvar [[specio]]jn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Jacamars, puffbirds, toucans, barbets, honeyguides | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=24a de Julio 2019 }}</ref> * Genro: ''Monasa'' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' (Boddaert, 1783) Nord-centra Sud-Ameriko en la Gujanoj — Gujano, Surinamo kaj Franca Gujano — inkluzive de la Gujana Ŝildo; ankaŭ orienta kaj sudorienta Venezuelo en la orienta baseno de la rivero [[Orinoko]], kaj la [[Amazona Baseno]] de nordorienta Brazilo en la nord-centraj kaj nordorientaj partoj. LC ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' (Strickland, 1850) Bolivio, Brazilo, Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. LC ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' (Hahn & Küster, 1823) Brazilo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo kaj Venezuelo; en suda Mezameriko en Honduro, Nikaragvo, Kostariko kaj Panamo. LC *** ''M. m. grandior'', PL Sclater & Salvin, 1868 *** ''M. m. fidelis'', Nelson, 1912 *** ''M. m. pallescens'', Cassin, 1860 *** ''M. m. sclateri'', Ridgway, 1912 *** ''M. m. peruana'', PL Sclater, 1856 *** ''M. m. rikeri'', Ridgway, 1912 *** ''M. m. morphoeus'', (Hahn & Küster, 1823) ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' (Spix, 1824) Bolivio, Brazilo, Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. LC *** ''M. n. nigrifrons'' *** ''M. n. canescens'' ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bukonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] 59uh07miml5qiw6s9mhcdx5o9v3q1p3 0 951814 9455049 9454588 2026-08-16T19:26:00Z Kani 670 9455049 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Hirunda bukono |koloro = pink |dosiero= Chelidoptera tenebrosa Swallow-wing.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Bukonedoj]] ''Bucconidae'' |genro = ''[[Chelidoptera]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1837 |specio = '''Hirunda bukono''' ''C. tenebrosa'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22682337/92941971 |title=Swallow-winged Puffbird ''Chelidoptera tenebrosa'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2016 |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Chelidoptera tenebrosa'' |dunomo aŭtoritato = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1782) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chelidoptera tenebrosa map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hirunda bukono'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chelidoptera tenebrosa'') estas [[Neotropiso|neotropisa]] [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Bukonedoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Chelidoptera]]''. Ĝi troviĝas en [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]], [[Gujanoj]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Bolivio]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== Ĝi estas la nura membro de sia genro. Ĝi havas jenajn tri subspeciojn, nome la nomiga ''C. t. tenebrosa'', ''C. t. brasiliensis'', kaj ''C. t. pallida''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=IOC11.2/> [[File:Chelidoptera tenebrosa 1841.jpg|140px|left|thumb|''Chelidoptera tenebrosa'' ilustraĵo de [[William Swainson|Swainson]], 1841]] ==Aspekto== La Hirunda bukono longas 14 ĝis 15 cm kaj pezas 30 ĝis 41,5 g. La nomiga subspecio havas fulgonigrajn suprajn partojn kun iom da blueta [[irizeco]]. La malsupra dorso kaj la pugo estas blankaj. Ĝia vosto estas mallonga kaj nigra, kun blankaj pintoj ĉe la plumoj, kiuj rapide eluziĝas. La flugiloj estas longaj kaj pintaj. La mentono estas blankeca, la gorĝo grizeca, kaj la brusto fulgonigra, transiranta al grizo en sia malsupra parto. Ĝia ventro estas oranĝ-kaŝtanbruna. La beko estas nigra, la okuloj malhelbrunaj, kaj la piedoj malhelgrizaj aŭ nigraj. ''C. t. brasiliensis'' estas pli granda ol la nomiga subspecio; la malsupraj partoj havas blankecan strion, kiu apartigas la grizan malsupran bruston de la ventro, kiu estas pli okra ol tiu de la nomiga subspecio. ''C. t. pallida'' havas pli helajn malsuprajn partojn ol la nomiga subspecio, kun klare videbla blanka strio apartiganta la grizan malsupran bruston de la kaŝtanbruno de la ventro.<ref name=SWPU-BOW>Rasmussen, P. C. kaj N. Collar (2020). Swallow-winged Puffbird (''Chelidoptera tenebrosa''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.swwpuf1.01] Alirita la 12an de Novembro, 2021</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Hirunda bukono troviĝas tra la tuta [[Amazona Baseno]] ĝis la montetaro de [[Andoj]] okcidente, kaj sude tra centra Brazilo. Ĝi havas ankaŭ populacion laŭlonge de la sudorienta brazila marbordo. La nomiga subspecio estas senkompare la plej disvastigita; ĝi troviĝas en la plejparto de Venezuelo, sude tra orienta Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo ĝis norda Bolivio, kaj oriente tra la [[Gujanoj]] kaj granda parto de la brazila interno ĝis ties nordokcidenta marbordo. ''C. t. brasiliensis'' troviĝas en la [[Atlantika Arbaro]] de sudorienta Brazilo, proksimume de [[Rio Grande do Norte]] suden ĝis [[Espírito Santo]]. ''C. t. pallida'' troviĝas nur en la plej nordokcidenta ŝtato de Venezuelo, nome [[Zulia]].<ref name=IOC11.2/><ref name=SWPU-BOW/> La Hirunda bukono loĝas en diversaj malfermaj kaj duonmalfermaj pejzaĝoj. Ĝi ŝajnas preferi malfermajn areojn kun disaj arbustoj sur sablaj grundoj ene de ĝenerale arbarkovritaj regionoj. Ĝi ankaŭ estis observita en [[savano]]; ĉe la randoj de transiraj, sekundaraj kaj falfoliaj arbaroj; en inundebenaĵaj arbaroj (''várzea'') kaj ĉeriveraj arbaroj. Koncerne altecon, ĝi plejparte troviĝas inter marnivelo kaj 1 000 m, sed loke ĝi povas aperi ĝis alteco de 1 750 m.<ref name=SWPU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Hirunda bukono ĉasas per elflugoj de elstara ripozejo. Ĝia dieto konsistas ĉefe el flugantaj insektoj, kiujn ĝi kaptas dumfluge kaj manĝas dumfluge.<ref name=SWPU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Hirunda bukono varias tra ĝia vasta arealo. Ĝi fosas nestotunelon en ebena sabla grundo aŭ terbordo (inkluzive de homfaritaj bordoj, kiaj tiuj ĉe vojtranĉoj). La ovaro konsistas el unu aŭ du blankecaj ovoj.<ref name=SWPU-BOW/> {{birdsong|url=https://www.xeno-canto.org/species/Chelidoptera-tenebrosa |species=Hirunda bukono}} ===Voĉo=== La Hirunda bukono havas "trilan kanton, ofte elsendatan dumfluge". Ĝiaj vokoj inkluzivas "'ci-ci-ci' kaj altan, klaran 'dí-didi dí-didi dí-didi…'."<ref name=SWPU-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Hirundan bukonon kiel specion "[[malplej zorgiga]]n". Ĝi havas ege vastan arealon, kaj kvankam ĝia populacio ne estas precize nombrita, oni kredas, ke ĝi kreskas.<ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22682337/92941971 |title=Swallow-winged Puffbird ''Chelidoptera tenebrosa'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2016 |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas "ĝenerale karakterizata kiel loke ofta... depende de la disponeblo de vivejo." Ĝi eĉ povus profiti el homaj agoj, kiel ekzemple la transformo de arbaro al paŝtejo kaj la konstruado de vojoj.<ref name=SWPU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Chelidoptera tenebrosa}} {{Wikispecies|Chelidoptera tenebrosa}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Scientific&KEYWORDS=chelidoptera+tenebrosa&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170404220914/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Scientific&KEYWORDS=chelidoptera+tenebrosa&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2017-04-04 }} VIREO *[http://monacoeye.com/birds/index_files/chelidoptera_tenebrosa_swallow_winged_puffbird.php Swallow-winged puffbird and nest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303213437/http://monacoeye.com/birds/index_files/chelidoptera_tenebrosa_swallow_winged_puffbird.php |date=2016-03-03 }} fotoj {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Bukonedoj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 9reg62qq4eqmdry3um54xe9ell2elts 0 951819 9454833 9454648 2026-08-16T12:18:43Z Kani 670 9454833 wikitext text/x-wiki {{Unua}} <!-- {{informkesto homo |dosiero=Mariusz Rado.jpg }} --> '''Mariusz RADO''' (naskiĝis en 1975) estas pola [[esperantisto]] el [[Mielec]]. Li finstudis ĉe la Agrikultura Universitato en [[Krakovo]]. Lia hobio estas [[astronomio]]. [[dosiero:Cxantorio 2019.jpg|eta|Mariusz Rado portas la Esperanto-flagon en la komuna foto antaŭ la ĉeĥa kabano dum la renkontiĝo sur Ĉantorio en 2019]] [[dosiero:MariuszRadoPriAstronomioETdK2022.jpg|eta|Mariusz Rado prelegas pri Titano dum Esperantaj Tagoj de Krakovo en 2022]] [[dosiero:MariuszRadoPriAstronomioETdK2025.jpg|eta|Mariusz Rado prelegas pri Venuso dum Esperantaj Tagoj de Krakovo en 2025]] ==Esperanta agado== Li kontribuas al Esperanto-eventoj kaj renkontiĝoj, interalie: [[Esperantaj Tagoj de Krakovo]], [[Renkontiĝo sur Ĉantorio]]. ==Referencoj== * Krakova Esperanto-Bulteno n-ro 1/2025: "Titano - la luno kiu povus esti planedo" ==Eksteraj ligiloj== * 33-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (3-5.06.2022) Mariusz Rado: "Pri Titano - la plej granda luno de Saturno" [http://www.esperantujo.cba.pl/etagoj/ETdK2022eo.pdf] * 36-aj Esperantaj Tagoj de Krakovo (6-8.06.2025) Mariusz Rado: "Planedo Venuso – fratino de Tero" [http://www.esperantujo.cba.pl/etagoj/ETdK2025eo.pdf] <!-- == Fontoj == --> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Rado, Mariusz}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] orbwc0z49p2ip4e7tgzoeekfc9iky1i 1 951827 9454831 9454787 2026-08-16T12:16:08Z Kani 670 /* */ Respondo 9454831 wikitext text/x-wiki {{re|Tonyo|Kani}} Ĉu eblas aldoni esperantlingvan ekstervikipedian referencon pri uzo de la esperantlingva vorto "Kortesoj"? Aparte, estas iuj vikipediaj paĝoj kiuj uzas la vorton singulare, do "Korteso", por unu parlamento, ekz. la paĝo [[parlamento de Kastilio-Manĉo]], ankaŭ en vikidarumoj, kaj oni ankaŭ povus kompreni la terminon [[Kortesa Palaco]] kiel "palaco de la korteso" singulare. Klaras ke la hispana vorto Cortes jam havas la informon pri pluralo en la finaĵo -es, sed se esperanta formo uzas tiun fremdlingvan pluralan silabon meze de la vorto "Kortesoj", vere interkonsentindas ĉu sencas aldoni pluan, ĉi-foje vere esperantan pluralan finaĵon -j aldone. Komparu la vorton [[Nederlando]] kiu en multegaj naciaj lingvoj de Eŭropo (inkl. de la hispana) estas "Nederlandoj", sed en Esperanto estas en singularo. '''Ĉion eblas interkonsenti''', kun aŭtoritata ekstervikipedia referenco pri la esperantlingva termino, sed tiu ekstera referenco ankoraŭ mankas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:34, 16 aŭg. 2026 (UTC) :La Vortaro hispan-Esperanto de De Diego referencas Kortesoj. Mi komprenas [[Kortesa Palaco]] tute ĝusta. La deveno de la hispana vorto "cortes" rilatas al la vorto "corte", [[kortego]] de nobeloj ĉirkaŭ reĝo. Poste tiuj gravuloj iĝis kvazaŭ parlamento, kaj tiu nova koncepto iĝis "cortes". Fakte ne temas pri pure gramatika pluralo, sed pri nova koncepto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 16 aŭg. 2026 (UTC) 5vstwj9xpqnhrbdm0bjecwx3htstvva 0 951832 9454830 9454814 2026-08-16T12:13:01Z ThomasPusch 1869 + [[Kategorio:Barcelono]] 9454830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-CT |mapo lokumilo = Barcelono |zomo = 14 }} La '''parlamento de Katalunio''' - {{l-ca|parlament de Catalunya}}, {{l-oc|parlament de Catalonha}}, {{l-es|parlamento de Cataluña}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Katalunio]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Katalunio]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Barcelono]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la <!--[[Prezidento de Katalunio|prezidenton de Katalunio]].-->prezidanton de la [[Generalitato de Katalunio]]. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la ok [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Katalunion en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{ca}} kaj {{es}}) {{Ĝermo|Katalunio}} [[Kategorio:politiko de Katalunio]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Barcelono]] h9d7hxl2upq9u11e8nsl4ufez51rdqq 9454934 9454830 2026-08-16T15:12:15Z ThomasPusch 1869 9454934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-CT |mapo lokumilo = Barcelono |zomo = 14 }} La '''parlamento de Katalunio''' - {{l-ca|parlament de Catalunya}}, {{l-oc|parlament de Catalonha}}, {{l-es|parlamento de Cataluña}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Katalunio]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Katalunio]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Barcelono]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la <!--[[Prezidento de Katalunio|prezidenton de Katalunio]].-->prezidanton de la [[Generalitato de Katalunio]]. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la ok [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Katalunion en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{ca}} kaj {{es}}) {{Ĝermo|Katalunio}} [[Kategorio:politiko de Katalunio]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Katalunio]] [[Kategorio:Barcelono]] p3knam3832y1yo5wz7mer4shi898fmr 0 951835 9454820 2026-08-16T11:59:16Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun " '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en [[Thénezay]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li est..." 9454820 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en [[Thénezay]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Judith Henriette Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizone li verkis ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; la filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] 0kfncpo3lir5gcqn1mxh6q9lcahbuqc 9454822 9454820 2026-08-16T12:04:40Z Tirolischleioans 254019 9454822 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Judith Henriette Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizone li verkis ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; la filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] fv1adbcq9fqbyimyl3sqbb2oqbkh1kt 9454823 9454822 2026-08-16T12:05:05Z Tirolischleioans 254019 9454823 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Judith Henriette Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizone li verkis ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; la filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] hphh3zcq8ufyuw6s3ur8r111ac0gy0f 9454824 9454823 2026-08-16T12:06:15Z Tirolischleioans 254019 /* Fontoj */ 9454824 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Judith Henriette Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizone li verkis ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; la filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] kdq1a9nf4an2h2o1xwu5i8r46jx0zy8 9454827 9454824 2026-08-16T12:08:54Z Tirolischleioans 254019 9454827 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizone li verkis ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; la filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] tj2b3x80r0eizvujkteu23jo16socda 9454828 9454827 2026-08-16T12:09:46Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9454828 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizone li verkis ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] ry2u443nxtwx3sgjslxs9dqsg9er9qg 9454873 9454828 2026-08-16T13:06:26Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9454873 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean-d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizone li verkis ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] taidjlddlgu2d57tofrh57y70pp66ob 9454876 9454873 2026-08-16T13:07:11Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9454876 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean-d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizonaj li verkis ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] 9s8otz1cs29ji8mb8wi19bcw1gbv9x6 9454878 9454876 2026-08-16T13:08:24Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9454878 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean-d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizonaj li verkis ironiante ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] 1h4tf6qs9upk2mqd6ridsc9fnr9a7ja 9454879 9454878 2026-08-16T13:10:25Z Tirolischleioans 254019 9454879 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean-d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 post la eksplodo de la [[Unua Mondmilito|Granda Milito]] li rifuzis servadon por al Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizonaj li verkis ironiante ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] o21b6she15q22vi23u8b6h23xduvazp 9454880 9454879 2026-08-16T13:10:46Z Tirolischleioans 254019 9454880 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean-d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 post la eksplodo de la [[Unua Mondmilito|Granda Milito]] li rifuzis servadon por la Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizonaj li verkis ironiante ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] hkcdsita50mcx3i8afwvwe8blenktbe 9454946 9454880 2026-08-16T15:32:30Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9454946 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean-d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 post la eksplodo de la [[Unua Mondmilito|Granda Milito]] li rifuzis servadon por la Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizonaj li verkis ironiante ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Homoj el Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] q8fylrir8oqvsdm12303egn7xhr19td 9455000 9454946 2026-08-16T17:24:28Z Tirolischleioans 254019 /* Fontoj */ 9455000 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean-d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 post la eksplodo de la [[Unua Mondmilito|Granda Milito]] li rifuzis servadon por la Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizonaj li verkis ironiante ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== *Šisma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. *Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Homoj el Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] s5cs3dq0gt0tifo2fei9gryl0rbm20z 9455001 9455000 2026-08-16T17:24:57Z Tirolischleioans 254019 /* Fontoj */ 9455001 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean-d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 post la eksplodo de la [[Unua Mondmilito|Granda Milito]] li rifuzis servadon por la Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizonaj li verkis ironiante ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''. Liaj lernmetodiloj estis modernaj: la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis rapidlernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa , studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== *Šišma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. *Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Homoj el Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] irrcrdfosoragcrd2lhckihan9m9b1q 9455003 9455001 2026-08-16T17:26:54Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo kaj agado */ 9455003 wikitext text/x-wiki '''Eugène Gabriel BILLAUDEAU''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1883}} en Thénezay / [[Deux-Sèvres]], mortinta la {{Daton|17|2|1953}} je [[Toronto]]) estis [[francio|franca]] instruisto, estro de la [[berlitz Kompanio|Berlitz]]-lernejo je [[brno|Brunno]] kaj kultura ambasadoro de Franclando en [[Moravio]]. Inter 1913 kaj 1948 li deĵoris ĉe la Brunna Teknika Altlernejo kaj mallonge eĉ ĉe la universitato. Verkis li lernolibrojn helpite de sia edzino. Inter oktobro 1914 kaj februaro 1915 li estis prizonulo en [[Špilberk]] kaj [[Vieno]]. En majo 1913 edzigis lin Jarmila Frenzlová (naskonta unu filon). [[File:Narrations et compositions françaises (Eugène Billaudeau).jpg|thumb|''Narrations et compositions françaises'' de Billaudeau (eldono de 1933 por germanlingvanoj)]] ==Vivo kaj agado== Estante filo de ŝufabrikanto li deĵoris inter 1902-03 kiel helpinstruistoj je liceoj de Saintes, [[Saint-Jean-d'Angély]] kaj [[Parthenay]]. La armean rekrutiĝon de 1902 li ne sekvis fuĝante.<ref>Eĉ en aŭgusto 1914 post la eksplodo de la [[Unua Mondmilito|Granda Milito]] li rifuzis servadon por la Franca Armeo.</ref> Intertempe vivis li ankaŭ en [[Prago]], almenaŭ de 1913 en Brunno. Brunne li estris la Berlitz-lernejon kaj iĝis en 1914 instruisto de la franca lingvo ĉe la Teknika Altlernejo (je ''Mendelovo náměstí''). Pro laŭdira ofendo de ŝtataj aŭtoritatoj li estis arestita. Pri la spertoj enprizonaj li verkis ironiante ''A Špilberk et à Vienne (1914–1915)''.<ref>En tiu ĉi libreto troviĝas ankaŭ membiografiaj detaloj.</ref> Liaj lernmetodiloj estis progresemaj kaj ekzakte taŭgigitaj laŭ celgrupo; la politikaj cirkonstancoj (ekz. du mondmilitoj) ankaŭ postulis efikajn (rapid)lernilojn, etgramatikojn kaj praktikajn konversaci-kajerojn. Politike li flegis kontaktojn kun brunnaj [[ĉeĥoslovakaj legioj|legianoj]] kaj anoj de la ĉeĥoslovaka rezistado. Vojtěch Luža kaj Bonifác Káňa, studintoj ĉe la Teknika Altlernejo de Brunno, havis poste altajn armerangojn dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko de Ĉeĥoslovakujo]]. Post la potencakiro de la komunistoj en februaro 1948 la Billaudeau-oj forlasis Moravion; filo René restis en Francujo, dume la gepatroj iris [[Kanado]]n. ==Fontoj== *Šišma, Pavel: ''Učitelé na německé technice v Brně 1849–1945.'' Unua eldono en Prago 2004 (Společnost pro dějiny věd a techniky; sv. 2). ISBN 80-239-3279-9. *Štemberková, Marie: ''Praktická výuka románskýĉ jazyků na české univerzitě v Praze do konce první světové války'' (=Historia Universitatis Carolinae Pragensis), 2003, XLII/1–2, p. 85–103, ISSN 0323-0562 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Billaudeau, Eugene}} [[kategorio:Francaj instruistoj]] [[kategorio:Homoj el Brno]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] [[kategorio:Mortintoj en 1953]] [[kategorio:Lernejestroj]] hp1811cjadifbcczsgq8kht06vanp3t 0 951836 9454829 2026-08-16T12:12:25Z ThomasPusch 1869 l 9454829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-CL |mapo lokumilo = Valadolido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Kastilio kaj Leono''' - aŭ historie ''[[Korteso]] de Kastilio kaj Leono'', {{l-es|Cortes de Castilla y León}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Kastilio kaj Leono]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Kastilio kaj Leono]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo ekde 2007 situas en la konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Valadolido]], antaŭe ĝi inter 1983 kaj 2007 situis en la historia kastelo ''Fuensaldaña''. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Kastilio kaj Leono. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la ok [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Kastilion kaj Leonon en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) {{Ĝermo|Kastilio kaj Leono}} [[Kategorio:politiko de Kastilio kaj Leono]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Valadolido]] t9dotlf2ag3edxrzrcgbzzoh74mhkm1 9454832 9454829 2026-08-16T12:18:40Z ThomasPusch 1869 + retejo https://www.ccyl.es/ por vikidatumoj 9454832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-CL |mapo lokumilo = Valadolido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Kastilio kaj Leono''' - aŭ historie ''[[Korteso]] de Kastilio kaj Leono'', {{l-es|Cortes de Castilla y León}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Kastilio kaj Leono]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Kastilio kaj Leono]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo ekde 2007 situas en la konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Valadolido]], antaŭe ĝi inter 1983 kaj 2007 situis en la historia kastelo ''Fuensaldaña''. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Kastilio kaj Leono. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la ok [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Kastilion kaj Leonon en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://www.ccyl.es}} ({{es}}) {{Ĝermo|Kastilio kaj Leono}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Kastilio kaj Leono]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Valadolido]] ro569ad3jomlgwkdo5ocezb0spfjpx1 9454834 9454832 2026-08-16T12:19:02Z ThomasPusch 1869 /* Funkcioj */ 9454834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-CL |mapo lokumilo = Valadolido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Kastilio kaj Leono''' - aŭ historie ''[[Korteso]] de Kastilio kaj Leono'', {{l-es|Cortes de Castilla y León}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Kastilio kaj Leono]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Kastilio kaj Leono]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo ekde 2007 situas en la konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Valadolido]], antaŭe ĝi inter 1983 kaj 2007 situis en la historia kastelo ''Fuensaldaña''. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Kastilio kaj Leono. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la tri [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Kastilion kaj Leonon en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://www.ccyl.es}} ({{es}}) {{Ĝermo|Kastilio kaj Leono}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Kastilio kaj Leono]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Valadolido]] 98nm6m9zm9vl1q2i9j3pfs7g09j4rjn 9454937 9454834 2026-08-16T15:12:57Z ThomasPusch 1869 9454937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-CL |mapo lokumilo = Valadolido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Kastilio kaj Leono''' - aŭ historie ''[[Korteso]] de Kastilio kaj Leono'', {{l-es|Cortes de Castilla y León}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Kastilio kaj Leono]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Kastilio kaj Leono]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo ekde 2007 situas en la konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Valadolido]], antaŭe ĝi inter 1983 kaj 2007 situis en la historia kastelo ''Fuensaldaña''. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Kastilio kaj Leono. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la tri [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Kastilion kaj Leonon en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://www.ccyl.es}} ({{es}}) {{Ĝermo|Kastilio kaj Leono}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Kastilio kaj Leono]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Kastilio kaj Leono]] [[Kategorio:Valadolido]] mpd1ncu0v02v6vrvhcl13nnoa7x4e9r 0 951837 9454838 2026-08-16T12:26:42Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Ekstremaduro''' aŭ tute formale - '''Asembleo de Ekstremaduro''' {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas forma..." 9454838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Ekstremaduro''' aŭ tute formale - '''Asembleo de Ekstremaduro''' {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) {{Ĝermo|Katalunio}} [[Kategorio:politiko de Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] 4842uac0qhei7ycux4wt6uggbqxu5d2 9454839 9454838 2026-08-16T12:27:04Z ThomasPusch 1869 9454839 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''Asembleo de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) {{Ĝermo|Katalunio}} [[Kategorio:politiko de Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] me0217kteve162cf2tmr5zhbdf733d5 9454840 9454839 2026-08-16T12:30:35Z ThomasPusch 1869 + retejo https://www.asambleaex.es por vikidatumoj 9454840 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''Asembleo de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) {{Ĝermo|Katalunio}} [[Kategorio:politiko de Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] rafoviao0vj2lutj284cckmt5a2b1yl 9454845 9454840 2026-08-16T12:35:43Z ThomasPusch 1869 9454845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''Asembleo de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] dmis4mcqxp6xox5in6zv5k6vor1eaqy 9454851 9454845 2026-08-16T12:36:09Z ThomasPusch 1869 9454851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''parlamento de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''Asembleo de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] p6gnl751pdxs1sew1h0vlzccewsxhjl 9454854 9454851 2026-08-16T12:36:44Z ThomasPusch 1869 9454854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de {{#invoke:Wikidata|claim|P1342}} [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] f1w7r1pide2z4fawshj898sohq2kyu7 9454855 9454854 2026-08-16T12:37:54Z ThomasPusch 1869 9454855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo {{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}} en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] i1glmzoong2u89dolc86qz61vpn87js 9454857 9454855 2026-08-16T12:39:55Z ThomasPusch 1869 9454857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] itki59156vc4wysdm8k7lkihbntn4n1 9454891 9454857 2026-08-16T13:42:53Z ThomasPusch 1869 9454891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la [[asambleo de Ekstremaduro]]}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] c9wv2qwxfv6xdm0r3arvvt6dgn8vosa 9454897 9454891 2026-08-16T13:50:53Z ThomasPusch 1869 Nuligis la lastan version - senintenca savo... 9454897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}} - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] itki59156vc4wysdm8k7lkihbntn4n1 9454906 9454897 2026-08-16T14:06:11Z ThomasPusch 1869 9454906 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}}, [[ekstermadure]] ''Assambrea d'Estremaúra'' - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] auyvu3yj7py92bvbdn0az9e8ayeiobj 9454907 9454906 2026-08-16T14:06:25Z ThomasPusch 1869 9454907 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}}, [[ekstremadure]] ''Assambrea d'Estremaúra'' - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro. * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] 5qfa8a2elnbmj1nzy9lgig43a1ywly8 9454910 9454907 2026-08-16T14:09:34Z ThomasPusch 1869 /* Funkcioj */ 9454910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}}, [[ekstremadure]] ''Assambrea d'Estremaúra'' - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]). * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido]] nklk93cjd0ke7lgdcotqfrdrnm27xmk 9454932 9454910 2026-08-16T15:10:53Z ThomasPusch 1869 9454932 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}}, [[ekstremadure]] ''Assambrea d'Estremaúra'' - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]). * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Ekstremaduro]] [[Kategorio:Merido]] f7931gmtgv9u0vj9rv2mkeulrbxpr04 9454942 9454932 2026-08-16T15:28:46Z ThomasPusch 1869 9454942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}}, [[ekstremadure]] ''Assambrea d'Estremaúra'' - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido (Hispanio)|Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]). * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Ekstremaduro]] [[Kategorio:Merido]] 3ef872bm8anc7u7f14rdsqq2j32g0zt 9454975 9454942 2026-08-16T16:32:39Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9454975 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}}, [[ekstremadure]] ''Assambrea d'Estremaúra'' - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido (Hispanio)|Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]). * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Vidu ankaŭ == Ekstremaduro en [[horloĝa direkto]] norde kaj nordoriente limas al [[Kastilio kaj Leono]], oriente al [[Kastilio-Manĉo]], sudoriente kaj sude al [[Andaluzio]], kaj krome okcidente havas vastan limon al [[Portugalio]]. Koresponde, la najbaraj regionaj parlamentoj en la federacia sistemo de [[Hispanio]] estas: * norde la [[parlamento de Kastilio kaj Leono]], * oriente la [[parlamento de Kastilio-Manĉo]] kaj * sude la [[parlamento de Andaluzio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Ekstremaduro]] [[Kategorio:Merido]] aer56fql3pu3hban15uwq0bzd2z7gzq 9455002 9454975 2026-08-16T17:25:40Z ThomasPusch 1869 9455002 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO = ES-EX |mapo lokumilo = Merido |zomo = 14 }} La '''[[parlamento]] de Ekstremaduro''' aŭ tute formale '''[[asembleo]] de Ekstremaduro''' - {{l-es|Asamblea de Extremadura}}, [[ekstremadure]] ''Assambrea d'Estremaúra'' - estas la leĝofara instanco de la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] (regiono) [[Ekstremaduro]] de [[Hispanio]]. Ĝi estas unu el la tri instancoj kiuj kunformas la tuton de la regiona registaro de [[Ekstremaduro]], kaj estas formata de 65<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P1342}}--> [[deputito]]j. La parlamenta sidejo situas en la historia konstruaĵo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P159|parameter=link}}'' en [[Merido (Hispanio)|Merido]]. Parlamenta prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Funkcioj == Inter la funkcioj de la regiona parlamento elstaras la jenaj: * Elekti la prezidanton de Ekstremaduro ([[d:Q3049413]]). * Aprobi la leĝaron prilaboritan de la aŭtonoma registaro kaj sendi leĝoprojektojn al la [[Hispana Registaro|nacia registaro]]. * Elekti la du [[Senato|senatanojn]] kiuj reprezentas Ekstremaduron en la [[senato de Hispanio]]. == Vidu ankaŭ == Ekstremaduro en [[horloĝa direkto]] norde kaj nordoriente limas al [[Kastilio kaj Leono]], oriente al [[Kastilio-Manĉo]], sudoriente kaj sude al [[Andaluzio]], kaj krome okcidente havas vastan limon al [[Portugalio]]. Koresponde, la najbaraj regionaj parlamentoj en la [[Administra divido de Hispanio|federacia sistemo]] de [[Hispanio]] estas: * norde la [[parlamento de Kastilio kaj Leono]], * oriente la [[parlamento de Kastilio-Manĉo]] kaj * sude la [[parlamento de Andaluzio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.asambleaex.es}} ({{es}}) [[dosiero:Asamblea de Extremadura.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ekstera fasado de la parlamentejo}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Ekstremaduro}} [[Kategorio:<!--politiko de--> Ekstremaduro]] [[Kategorio:Parlamentoj de Hispanio|Ekstremaduro]] [[Kategorio:Merido]] lqkkzdqwoo10rk3oxakno8t8trzvlq2 0 951838 9454841 2026-08-16T12:33:35Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1365403397|Invasion of the Body Snatchers]]" 9454841 wikitext text/x-wiki '''''Invado de la Kadavroŝtelantoj''''' aŭ '''''Kadavrorabistoj''''' estas usona [[Sciencfikcia filmo|sciencfikcia]] [[horora filmo]] el 1956, reĝisorita de Don Siegel kaj produktita de Walter Wanger. Ĝin adaptis Daniel Mainwaring laŭ [[Sciencfikcio|la sciencfikcia]] romano de Jack Finney el 1954, ''The Body Snatchers,'' origine seriigita en [[Collier's|la revuo ''Collier's'']]. Ĝi ĉefroligas [[Kevin McCarthy]] kaj Dana Wynter, kun subtenaj roloj luditaj de Larry Gates, King Donovan, Carolyn Jones, Jean Willes kaj Ralph Dumke. La intrigo de la filmo temas pri [[Ekstertera intelekto|eksterteran]] [[Eksterterula invado|invadon]] kiu komenciĝas en la fikcia kalifornia urbo Santa Mira. Fremdaj plantosporoj falis el la kosmo kaj kreskis en grandajn semujojn, ĉiu kapabla produkti vide identan kopion de homo. Kiam ĉiu kapsulo atingas plenan disvolviĝon, ĝi asimilas la fizikajn trajtojn, memorojn kaj personecojn de ĉiu dormanta persono metita apud ĝi ĝis nur la anstataŭanto restas; ĉi tiuj duplikatoj, tamen, estas senigitaj de ĉia homa emocio. Iom post iom, loka kuracisto malkovras ĉi tiun "kvietan" invadon kaj provas haltigi ĝin. La [[Nigrablanka arto|nigrablanka]] filmo estis ekspoziciita en 2.00:1 Superskopo kaj filmita en la [[Nigra filmo|film-noir]] stilo. Daniel Mainwaring adaptis la [[Scenaro|scenaron]]. La filmo estis [[Sendependa filmo|sendependa produktado]] <ref name="postwartalenttakeover2">[https://www.google.com/books/edition/Hollywood_Independents/0mPWE4Ysa0wC?hl=en&gbpv=1&bsq=snatchers Hollywood Independents: The Postwar Talent Takeover - Google Books (pg.5)]</ref> sed distribuita de Allied Artists Pictures kiel duobla filmo kun la brita sciencfikcia filmo ''The Atom Man'' (kaj en iuj merkatoj kun ''Indestructible Man''). <ref>McGee, Mark Thomas; Robertson, R.J. (2013).</ref> La filmo premieris la 5-an de februaro 1956. Plejparte ignorita de kritikistoj ĉe sia publikigo, ĝi pruvis esti financa sukceso kaj estis retrospektive laŭdata kiel unu el la plej bonaj kaj plej influaj sciencfikciaj filmoj de la 1950-aj jaroj, generante plurajn refilmigojn kaj aliajn derivaĵajn verkojn. <ref name=":02">[https://rottentomatoes.com/m/1010678-invasion_of_the_body_snatchers/ "Movie Reviews, Pictures: 'Invasion of the Body Snatchers'."]</ref> La slanga esprimo " pod people " (poduloj), kiu aperis en la usona kulturo de la fino de la 20-a jarcento, rilatas al la senemociaj duplikatoj viditaj en la filmo. ''La filmo Invasion of the Body Snatchers'' estis elektita en 1994 por konservado en la Usona [[National Film Registry|Nacia Filmregistro]] fare de la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] pro esti "kulture, historie aŭ estetike signifa."<ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing|url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite news|date=1994-11-15|title=25 Films Added to National Registry|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1994/11/15/movies/25-films-added-to-national-registry.html|access-date=2020-06-30|issn=0362-4331}}</ref> * {{IMDb titolo|id=0049366|title=Invasion of the Body Snatchers (1956)}} * [https://www.allmovie.com/movie/invasion-of-the-body-snatchers-am23510 ''Invasion of the Body Snatchers'' ĉe AllMovie] * {{TCMDb titolo|id=79341}} * {{AFI titolo|51874}} * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Robert Sklar ĉe [[National Film Registry]] [https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/invasion_body.pdf] * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Daniel Eagan in America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 {{ISBN|0826429777}}, pages 512-513 [https://books.google.com/books?id=deq3xI8OmCkC] * {{Retarkivo filmo|id=invasionofthebodysnatchers1956_201911}} * {{Rotten Tomatoes titolo|id=1010678-invasion_of_the_body_snatchers}} * [http://rutherford.org/publications_resources/john_whiteheads_commentary/invasion_of_the_body_snatchers_a_tale_for_our_times "''Invasion of the Body Snatchers'': A Tale for Our Times"], by John W. Whitehead, ''Gadfly Online,'' November 26, 2001; discusses the political themes of the original film * [http://www.jacknilan.com/senatorjoe McCarthyism and the Movies] * [https://www.denofgeek.com/movies/invasion-of-the-body-snatchers-how-philip-kaufmans-remake-improved-on-the-original/ Comparison of novel to the first three film adaptations] * Ann Hornaday, [https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2020/01/23/34-best-political-movies-ever-made/ "The 34 best political movies ever made"] ''The Washington Post'' Jan. 23, 2020, ranked #17 [[Kategorio:Kultaj filmoj]] [[Kategorio:Apokalipsaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1956]] [[Kategorio:Eksterteranaj invadoj en filmoj]] 9r3tql1tur78jcmip5a44dmi16zg5wz 9454842 9454841 2026-08-16T12:34:25Z Sj1mor 12103 9454842 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Invado de la Kadavroŝtelantoj''''' aŭ '''''Kadavrorabistoj''''' ({{l-en|Invasion of the Body Snatchers}}) estas usona [[Sciencfikcia filmo|sciencfikcia]] [[horora filmo]] el 1956, reĝisorita de Don Siegel kaj produktita de Walter Wanger. Ĝin adaptis Daniel Mainwaring laŭ [[Sciencfikcio|la sciencfikcia]] romano de Jack Finney el 1954, ''The Body Snatchers,'' origine seriigita en [[Collier's|la revuo ''Collier's'']]. Ĝi ĉefroligas [[Kevin McCarthy]] kaj Dana Wynter, kun subtenaj roloj luditaj de Larry Gates, King Donovan, Carolyn Jones, Jean Willes kaj Ralph Dumke. La intrigo de la filmo temas pri [[Ekstertera intelekto|eksterteran]] [[Eksterterula invado|invadon]] kiu komenciĝas en la fikcia kalifornia urbo Santa Mira. Fremdaj plantosporoj falis el la kosmo kaj kreskis en grandajn semujojn, ĉiu kapabla produkti vide identan kopion de homo. Kiam ĉiu kapsulo atingas plenan disvolviĝon, ĝi asimilas la fizikajn trajtojn, memorojn kaj personecojn de ĉiu dormanta persono metita apud ĝi ĝis nur la anstataŭanto restas; ĉi tiuj duplikatoj, tamen, estas senigitaj de ĉia homa emocio. Iom post iom, loka kuracisto malkovras ĉi tiun "kvietan" invadon kaj provas haltigi ĝin. La [[Nigrablanka arto|nigrablanka]] filmo estis ekspoziciita en 2.00:1 Superskopo kaj filmita en la [[Nigra filmo|film-noir]] stilo. Daniel Mainwaring adaptis la [[Scenaro|scenaron]]. La filmo estis [[Sendependa filmo|sendependa produktado]] <ref name="postwartalenttakeover2">[https://www.google.com/books/edition/Hollywood_Independents/0mPWE4Ysa0wC?hl=en&gbpv=1&bsq=snatchers Hollywood Independents: The Postwar Talent Takeover - Google Books (pg.5)]</ref> sed distribuita de Allied Artists Pictures kiel duobla filmo kun la brita sciencfikcia filmo ''The Atom Man'' (kaj en iuj merkatoj kun ''Indestructible Man''). <ref>McGee, Mark Thomas; Robertson, R.J. (2013).</ref> La filmo premieris la 5-an de februaro 1956. Plejparte ignorita de kritikistoj ĉe sia publikigo, ĝi pruvis esti financa sukceso kaj estis retrospektive laŭdata kiel unu el la plej bonaj kaj plej influaj sciencfikciaj filmoj de la 1950-aj jaroj, generante plurajn refilmigojn kaj aliajn derivaĵajn verkojn. <ref name=":02">[https://rottentomatoes.com/m/1010678-invasion_of_the_body_snatchers/ "Movie Reviews, Pictures: 'Invasion of the Body Snatchers'."]</ref> La slanga esprimo " pod people " (poduloj), kiu aperis en la usona kulturo de la fino de la 20-a jarcento, rilatas al la senemociaj duplikatoj viditaj en la filmo. ''La filmo Invasion of the Body Snatchers'' estis elektita en 1994 por konservado en la Usona [[National Film Registry|Nacia Filmregistro]] fare de la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] pro esti "kulture, historie aŭ estetike signifa."<ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing|url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite news|date=1994-11-15|title=25 Films Added to National Registry|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1994/11/15/movies/25-films-added-to-national-registry.html|access-date=2020-06-30|issn=0362-4331}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb titolo|id=0049366|title=Invasion of the Body Snatchers (1956)}} * [https://www.allmovie.com/movie/invasion-of-the-body-snatchers-am23510 ''Invasion of the Body Snatchers'' ĉe AllMovie] * {{TCMDb titolo|id=79341}} * {{AFI titolo|51874}} * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Robert Sklar ĉe [[National Film Registry]] [https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/invasion_body.pdf] * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Daniel Eagan in America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 {{ISBN|0826429777}}, pages 512-513 [https://books.google.com/books?id=deq3xI8OmCkC] * {{Retarkivo filmo|id=invasionofthebodysnatchers1956_201911}} * {{Rotten Tomatoes titolo|id=1010678-invasion_of_the_body_snatchers}} * [http://rutherford.org/publications_resources/john_whiteheads_commentary/invasion_of_the_body_snatchers_a_tale_for_our_times "''Invasion of the Body Snatchers'': A Tale for Our Times"], by John W. Whitehead, ''Gadfly Online,'' November 26, 2001; discusses the political themes of the original film * [http://www.jacknilan.com/senatorjoe McCarthyism and the Movies] * [https://www.denofgeek.com/movies/invasion-of-the-body-snatchers-how-philip-kaufmans-remake-improved-on-the-original/ Comparison of novel to the first three film adaptations] * Ann Hornaday, [https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2020/01/23/34-best-political-movies-ever-made/ "The 34 best political movies ever made"] ''The Washington Post'' Jan. 23, 2020, ranked #17 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kultaj filmoj]] [[Kategorio:Apokalipsaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1956]] [[Kategorio:Eksterteranaj invadoj en filmoj]] 0tyd3i3ub4yv388r9bsy92ar0kk43z4 9454856 9454842 2026-08-16T12:38:47Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9454856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Invado de la Kadavroŝtelantoj''''' aŭ '''''Kadavrorabistoj''''' ({{l-en|Invasion of the Body Snatchers}}) estas usona [[Sciencfikcia filmo|sciencfikcia]] [[horora filmo]] el 1956, reĝisorita de Don Siegel kaj produktita de Walter Wanger. Ĝin adaptis Daniel Mainwaring laŭ [[Sciencfikcio|la sciencfikcia]] romano de Jack Finney el 1954, ''The Body Snatchers,'' origine seriigita en [[Collier's|la revuo ''Collier's'']]. Ĝi ĉefroligas [[Kevin McCarthy]] kaj Dana Wynter, kun subtenaj roloj luditaj de Larry Gates, King Donovan, Carolyn Jones, Jean Willes kaj Ralph Dumke. La intrigo de la filmo temas pri [[Ekstertera intelekto|eksterteran]] [[Eksterterula invado|invadon]] kiu komenciĝas en la fikcia kalifornia urbo Santa Mira. Fremdaj plantosporoj falis el la kosmo kaj kreskis en grandajn semujojn, ĉiu kapabla produkti vide identan kopion de homo. Kiam ĉiu kapsulo atingas plenan disvolviĝon, ĝi asimilas la fizikajn trajtojn, memorojn kaj personecojn de ĉiu dormanta persono metita apud ĝi ĝis nur la anstataŭanto restas; ĉi tiuj duplikatoj, tamen, estas senigitaj de ĉia homa emocio. Iom post iom, loka kuracisto malkovras ĉi tiun "kvietan" invadon kaj provas haltigi ĝin. La [[Nigrablanka arto|nigrablanka]] filmo estis ekspoziciita en 2.00:1 Superskopo kaj filmita en la [[Nigra filmo|film-noir]] stilo. Daniel Mainwaring adaptis la [[Scenaro|scenaron]]. La filmo estis [[Sendependa filmo|sendependa produktado]] <ref name="postwartalenttakeover2">[https://www.google.com/books/edition/Hollywood_Independents/0mPWE4Ysa0wC?hl=en&gbpv=1&bsq=snatchers Hollywood Independents: The Postwar Talent Takeover - Google Books (pg.5)]</ref> sed distribuita de Allied Artists Pictures kiel duobla filmo kun la brita sciencfikcia filmo ''The Atom Man'' (kaj en iuj merkatoj kun ''Indestructible Man''). <ref>McGee, Mark Thomas; Robertson, R.J. (2013).</ref> La filmo premieris la 5-an de februaro 1956. Plejparte ignorita de kritikistoj ĉe sia publikigo, ĝi pruvis esti financa sukceso kaj estis retrospektive laŭdata kiel unu el la plej bonaj kaj plej influaj sciencfikciaj filmoj de la 1950-aj jaroj, generante plurajn refilmigojn kaj aliajn derivaĵajn verkojn. <ref name=":02">[https://rottentomatoes.com/m/1010678-invasion_of_the_body_snatchers/ "Movie Reviews, Pictures: 'Invasion of the Body Snatchers'."]</ref> La slanga esprimo " pod people " (poduloj), kiu aperis en la usona kulturo de la fino de la 20-a jarcento, rilatas al la senemociaj duplikatoj viditaj en la filmo. ''La filmo Invasion of the Body Snatchers'' estis elektita en 1994 por konservado en la Usona [[National Film Registry|Nacia Filmregistro]] fare de la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] pro esti "kulture, historie aŭ estetike signifa."<ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing|url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite news|date=1994-11-15|title=25 Films Added to National Registry|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1994/11/15/movies/25-films-added-to-national-registry.html|access-date=2020-06-30|issn=0362-4331}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb titolo|id=0049366|title=Invasion of the Body Snatchers (1956)}} * [https://www.allmovie.com/movie/invasion-of-the-body-snatchers-am23510 ''Invasion of the Body Snatchers'' ĉe AllMovie] * {{TCMDb titolo|id=79341}} * {{AFI titolo|51874}} * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Robert Sklar ĉe [[National Film Registry]] [https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/invasion_body.pdf] * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Daniel Eagan in America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 {{ISBN|0826429777}}, pages 512-513 [https://books.google.com/books?id=deq3xI8OmCkC] * {{Retarkivo filmo|id=invasionofthebodysnatchers1956_201911}} * {{Rotten Tomatoes titolo|id=1010678-invasion_of_the_body_snatchers}} * [http://rutherford.org/publications_resources/john_whiteheads_commentary/invasion_of_the_body_snatchers_a_tale_for_our_times "''Invasion of the Body Snatchers'': A Tale for Our Times"], de John W. Whitehead, ''Gadfly Online,'' la 26-an de novembro 2001; diskutas la politikajn temojn de la originala filmo * [http://www.jacknilan.com/senatorjoe Makartiismo kaj filmoj] ({{En}}) * [https://www.denofgeek.com/movies/invasion-of-the-body-snatchers-how-philip-kaufmans-remake-improved-on-the-original/ Komparo de la romano kun la unuaj tri filmadaptigoj] ({{En}}) * Ann Hornaday, [https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2020/01/23/34-best-political-movies-ever-made/ "The 34 best political movies ever made"] ''The Washington Post'' la 23-an de januaro 2020, rangigita #17 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kultaj filmoj]] [[Kategorio:Apokalipsaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1956]] [[Kategorio:Eksterteranaj invadoj en filmoj]] 1nmgfjtd4p7sq7tezs6e2i8usejf9k8 9454858 9454856 2026-08-16T12:40:40Z Sj1mor 12103 9454858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} [[Dosiero:Invasion_of_the_body_snatchers.jpg|dekstra|eta|280x280ra|Afiŝo por la filmo "Invado de la Kadavroŝtelistoj"]] '''''Invado de la Kadavroŝtelantoj''''' aŭ '''''Kadavrorabistoj''''' ({{l-en|Invasion of the Body Snatchers}}) estas usona [[Sciencfikcia filmo|sciencfikcia]] [[horora filmo]] el 1956, reĝisorita de Don Siegel kaj produktita de Walter Wanger. Ĝin adaptis Daniel Mainwaring laŭ [[Sciencfikcio|la sciencfikcia]] romano de Jack Finney el 1954, ''The Body Snatchers,'' origine seriigita en [[Collier's|la revuo ''Collier's'']]. Ĝi ĉefroligas [[Kevin McCarthy]] kaj Dana Wynter, kun subtenaj roloj luditaj de Larry Gates, King Donovan, Carolyn Jones, Jean Willes kaj Ralph Dumke. La intrigo de la filmo temas pri [[Ekstertera intelekto|eksterteran]] [[Eksterterula invado|invadon]] kiu komenciĝas en la fikcia kalifornia urbo Santa Mira. Fremdaj plantosporoj falis el la kosmo kaj kreskis en grandajn semujojn, ĉiu kapabla produkti vide identan kopion de homo. Kiam ĉiu kapsulo atingas plenan disvolviĝon, ĝi asimilas la fizikajn trajtojn, memorojn kaj personecojn de ĉiu dormanta persono metita apud ĝi ĝis nur la anstataŭanto restas; ĉi tiuj duplikatoj, tamen, estas senigitaj de ĉia homa emocio. Iom post iom, loka kuracisto malkovras ĉi tiun "kvietan" invadon kaj provas haltigi ĝin. La [[Nigrablanka arto|nigrablanka]] filmo estis ekspoziciita en 2.00:1 Superskopo kaj filmita en la [[Nigra filmo|film-noir]] stilo. Daniel Mainwaring adaptis la [[Scenaro|scenaron]]. La filmo estis [[Sendependa filmo|sendependa produktado]] <ref name="postwartalenttakeover2">[https://www.google.com/books/edition/Hollywood_Independents/0mPWE4Ysa0wC?hl=en&gbpv=1&bsq=snatchers Hollywood Independents: The Postwar Talent Takeover - Google Books (pg.5)]</ref> sed distribuita de Allied Artists Pictures kiel duobla filmo kun la brita sciencfikcia filmo ''The Atom Man'' (kaj en iuj merkatoj kun ''Indestructible Man''). <ref>McGee, Mark Thomas; Robertson, R.J. (2013).</ref> La filmo premieris la 5-an de februaro 1956. Plejparte ignorita de kritikistoj ĉe sia publikigo, ĝi pruvis esti financa sukceso kaj estis retrospektive laŭdata kiel unu el la plej bonaj kaj plej influaj sciencfikciaj filmoj de la 1950-aj jaroj, generante plurajn refilmigojn kaj aliajn derivaĵajn verkojn. <ref name=":02">[https://rottentomatoes.com/m/1010678-invasion_of_the_body_snatchers/ "Movie Reviews, Pictures: 'Invasion of the Body Snatchers'."]</ref> La slanga esprimo " pod people " (poduloj), kiu aperis en la usona kulturo de la fino de la 20-a jarcento, rilatas al la senemociaj duplikatoj viditaj en la filmo. ''La filmo Invasion of the Body Snatchers'' estis elektita en 1994 por konservado en la Usona [[National Film Registry|Nacia Filmregistro]] fare de la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] pro esti "kulture, historie aŭ estetike signifa."<ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing|url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite news|date=1994-11-15|title=25 Films Added to National Registry|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1994/11/15/movies/25-films-added-to-national-registry.html|access-date=2020-06-30|issn=0362-4331}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb titolo|id=0049366|title=Invasion of the Body Snatchers (1956)}} * [https://www.allmovie.com/movie/invasion-of-the-body-snatchers-am23510 ''Invasion of the Body Snatchers'' ĉe AllMovie] * {{TCMDb titolo|id=79341}} * {{AFI titolo|51874}} * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Robert Sklar ĉe [[National Film Registry]] [https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/invasion_body.pdf] * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Daniel Eagan in America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 {{ISBN|0826429777}}, pages 512-513 [https://books.google.com/books?id=deq3xI8OmCkC] * {{Retarkivo filmo|id=invasionofthebodysnatchers1956_201911}} * {{Rotten Tomatoes titolo|id=1010678-invasion_of_the_body_snatchers}} * [http://rutherford.org/publications_resources/john_whiteheads_commentary/invasion_of_the_body_snatchers_a_tale_for_our_times "''Invasion of the Body Snatchers'': A Tale for Our Times"], de John W. Whitehead, ''Gadfly Online,'' la 26-an de novembro 2001; diskutas la politikajn temojn de la originala filmo * [http://www.jacknilan.com/senatorjoe Makartiismo kaj filmoj] ({{En}}) * [https://www.denofgeek.com/movies/invasion-of-the-body-snatchers-how-philip-kaufmans-remake-improved-on-the-original/ Komparo de la romano kun la unuaj tri filmadaptigoj] ({{En}}) * Ann Hornaday, [https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2020/01/23/34-best-political-movies-ever-made/ "The 34 best political movies ever made"] ''The Washington Post'' la 23-an de januaro 2020, rangigita #17 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kultaj filmoj]] [[Kategorio:Apokalipsaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1956]] [[Kategorio:Eksterteranaj invadoj en filmoj]] jje7p4uzbg707gvwtl5z1uop8wgav92 9454859 9454858 2026-08-16T12:40:53Z Sj1mor 12103 Nuligis version 9454858 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]]) 9454859 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Invado de la Kadavroŝtelantoj''''' aŭ '''''Kadavrorabistoj''''' ({{l-en|Invasion of the Body Snatchers}}) estas usona [[Sciencfikcia filmo|sciencfikcia]] [[horora filmo]] el 1956, reĝisorita de Don Siegel kaj produktita de Walter Wanger. Ĝin adaptis Daniel Mainwaring laŭ [[Sciencfikcio|la sciencfikcia]] romano de Jack Finney el 1954, ''The Body Snatchers,'' origine seriigita en [[Collier's|la revuo ''Collier's'']]. Ĝi ĉefroligas [[Kevin McCarthy]] kaj Dana Wynter, kun subtenaj roloj luditaj de Larry Gates, King Donovan, Carolyn Jones, Jean Willes kaj Ralph Dumke. La intrigo de la filmo temas pri [[Ekstertera intelekto|eksterteran]] [[Eksterterula invado|invadon]] kiu komenciĝas en la fikcia kalifornia urbo Santa Mira. Fremdaj plantosporoj falis el la kosmo kaj kreskis en grandajn semujojn, ĉiu kapabla produkti vide identan kopion de homo. Kiam ĉiu kapsulo atingas plenan disvolviĝon, ĝi asimilas la fizikajn trajtojn, memorojn kaj personecojn de ĉiu dormanta persono metita apud ĝi ĝis nur la anstataŭanto restas; ĉi tiuj duplikatoj, tamen, estas senigitaj de ĉia homa emocio. Iom post iom, loka kuracisto malkovras ĉi tiun "kvietan" invadon kaj provas haltigi ĝin. La [[Nigrablanka arto|nigrablanka]] filmo estis ekspoziciita en 2.00:1 Superskopo kaj filmita en la [[Nigra filmo|film-noir]] stilo. Daniel Mainwaring adaptis la [[Scenaro|scenaron]]. La filmo estis [[Sendependa filmo|sendependa produktado]] <ref name="postwartalenttakeover2">[https://www.google.com/books/edition/Hollywood_Independents/0mPWE4Ysa0wC?hl=en&gbpv=1&bsq=snatchers Hollywood Independents: The Postwar Talent Takeover - Google Books (pg.5)]</ref> sed distribuita de Allied Artists Pictures kiel duobla filmo kun la brita sciencfikcia filmo ''The Atom Man'' (kaj en iuj merkatoj kun ''Indestructible Man''). <ref>McGee, Mark Thomas; Robertson, R.J. (2013).</ref> La filmo premieris la 5-an de februaro 1956. Plejparte ignorita de kritikistoj ĉe sia publikigo, ĝi pruvis esti financa sukceso kaj estis retrospektive laŭdata kiel unu el la plej bonaj kaj plej influaj sciencfikciaj filmoj de la 1950-aj jaroj, generante plurajn refilmigojn kaj aliajn derivaĵajn verkojn. <ref name=":02">[https://rottentomatoes.com/m/1010678-invasion_of_the_body_snatchers/ "Movie Reviews, Pictures: 'Invasion of the Body Snatchers'."]</ref> La slanga esprimo " pod people " (poduloj), kiu aperis en la usona kulturo de la fino de la 20-a jarcento, rilatas al la senemociaj duplikatoj viditaj en la filmo. ''La filmo Invasion of the Body Snatchers'' estis elektita en 1994 por konservado en la Usona [[National Film Registry|Nacia Filmregistro]] fare de la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] pro esti "kulture, historie aŭ estetike signifa."<ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing|url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite news|date=1994-11-15|title=25 Films Added to National Registry|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1994/11/15/movies/25-films-added-to-national-registry.html|access-date=2020-06-30|issn=0362-4331}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb titolo|id=0049366|title=Invasion of the Body Snatchers (1956)}} * [https://www.allmovie.com/movie/invasion-of-the-body-snatchers-am23510 ''Invasion of the Body Snatchers'' ĉe AllMovie] * {{TCMDb titolo|id=79341}} * {{AFI titolo|51874}} * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Robert Sklar ĉe [[National Film Registry]] [https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/invasion_body.pdf] * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Daniel Eagan in America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 {{ISBN|0826429777}}, pages 512-513 [https://books.google.com/books?id=deq3xI8OmCkC] * {{Retarkivo filmo|id=invasionofthebodysnatchers1956_201911}} * {{Rotten Tomatoes titolo|id=1010678-invasion_of_the_body_snatchers}} * [http://rutherford.org/publications_resources/john_whiteheads_commentary/invasion_of_the_body_snatchers_a_tale_for_our_times "''Invasion of the Body Snatchers'': A Tale for Our Times"], de John W. Whitehead, ''Gadfly Online,'' la 26-an de novembro 2001; diskutas la politikajn temojn de la originala filmo * [http://www.jacknilan.com/senatorjoe Makartiismo kaj filmoj] ({{En}}) * [https://www.denofgeek.com/movies/invasion-of-the-body-snatchers-how-philip-kaufmans-remake-improved-on-the-original/ Komparo de la romano kun la unuaj tri filmadaptigoj] ({{En}}) * Ann Hornaday, [https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2020/01/23/34-best-political-movies-ever-made/ "The 34 best political movies ever made"] ''The Washington Post'' la 23-an de januaro 2020, rangigita #17 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kultaj filmoj]] [[Kategorio:Apokalipsaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1956]] [[Kategorio:Eksterteranaj invadoj en filmoj]] 1nmgfjtd4p7sq7tezs6e2i8usejf9k8 9454860 9454859 2026-08-16T12:43:35Z Sj1mor 12103 9454860 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Invado de la Kadavroŝtelantoj''''' aŭ '''''Kadavrorabistoj''''' ({{l-en|Invasion of the Body Snatchers}}) estas usona [[Sciencfikcia filmo|sciencfikcia]] [[horora filmo]] el 1956, reĝisorita de Don Siegel kaj produktita de Walter Wanger. Ĝin adaptis Daniel Mainwaring laŭ [[Sciencfikcio|la sciencfikcia]] romano de Jack Finney el 1954, ''The Body Snatchers,'' origine seriigita en [[Collier's|la revuo ''Collier's'']]. Ĝi ĉefroligas [[Kevin McCarthy]] kaj Dana Wynter, kun subtenaj roloj luditaj de Larry Gates, King Donovan, Carolyn Jones, Jean Willes kaj Ralph Dumke. La intrigo de la filmo temas pri [[Ekstertera intelekto|eksterteran]] [[Eksterterula invado|invadon]] kiu komenciĝas en la fikcia kalifornia urbo Santa Mira. Fremdaj plantosporoj falis el la kosmo kaj kreskis en grandajn semujojn, ĉiu kapabla produkti vide identan kopion de homo. Kiam ĉiu kapsulo atingas plenan disvolviĝon, ĝi asimilas la fizikajn trajtojn, memorojn kaj personecojn de ĉiu dormanta persono metita apud ĝi ĝis nur la anstataŭanto restas; ĉi tiuj duplikatoj, tamen, estas senigitaj de ĉia homa emocio. Iom post iom, loka kuracisto malkovras ĉi tiun "kvietan" invadon kaj provas haltigi ĝin. La [[Nigrablanka arto|nigrablanka]] filmo estis ekspoziciita en 2.00:1 Superskopo kaj filmita en la [[Nigra filmo|film-noir]] stilo. Daniel Mainwaring adaptis la [[Scenaro|scenaron]]. La filmo estis [[Sendependa filmo|sendependa produktado]] <ref name="postwartalenttakeover2">[https://www.google.com/books/edition/Hollywood_Independents/0mPWE4Ysa0wC?hl=en&gbpv=1&bsq=snatchers Hollywood Independents: The Postwar Talent Takeover - Google Books (pg.5)]</ref> sed distribuita de Allied Artists Pictures kiel duobla filmo kun la brita sciencfikcia filmo ''The Atom Man'' (kaj en iuj merkatoj kun ''Indestructible Man''). <ref>McGee, Mark Thomas; Robertson, R.J. (2013).</ref> La filmo premieris la 5-an de februaro 1956. Plejparte ignorita de kritikistoj ĉe sia publikigo, ĝi pruvis esti financa sukceso kaj estis retrospektive laŭdata kiel unu el la plej bonaj kaj plej influaj sciencfikciaj filmoj de la 1950-aj jaroj, generante plurajn refilmigojn kaj aliajn derivaĵajn verkojn. <ref name=":02">[https://rottentomatoes.com/m/1010678-invasion_of_the_body_snatchers/ "Movie Reviews, Pictures: 'Invasion of the Body Snatchers'."]</ref> La slanga esprimo " pod people " (poduloj), kiu aperis en la usona kulturo de la fino de la 20-a jarcento, rilatas al la senemociaj duplikatoj viditaj en la filmo. ''La filmo Invasion of the Body Snatchers'' estis elektita en 1994 por konservado en la Usona [[National Film Registry|Nacia Filmregistro]] fare de la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de la Kongreso]] pro esti "kulture, historie aŭ estetike signifa."<ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing|url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite news|date=1994-11-15|title=25 Films Added to National Registry|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1994/11/15/movies/25-films-added-to-national-registry.html|access-date=2020-06-30|issn=0362-4331}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb titolo|id=0049366|title=Invasion of the Body Snatchers (1956)}} * [https://www.allmovie.com/movie/invasion-of-the-body-snatchers-am23510 ''Invasion of the Body Snatchers'' ĉe AllMovie] * {{TCMDb titolo|id=79341}} * {{AFI titolo|51874}} * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Robert Sklar ĉe [[National Film Registry]] [https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/invasion_body.pdf] * ''Invasion of the Body Snatchers'' essay by Daniel Eagan in America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 {{ISBN|0826429777}}, pages 512-513 [https://books.google.com/books?id=deq3xI8OmCkC] * {{Retarkivo filmo|id=invasionofthebodysnatchers1956_201911}} * {{Rotten Tomatoes titolo|id=1010678-invasion_of_the_body_snatchers}} * [http://rutherford.org/publications_resources/john_whiteheads_commentary/invasion_of_the_body_snatchers_a_tale_for_our_times "''Invasion of the Body Snatchers'': A Tale for Our Times"], de John W. Whitehead, ''Gadfly Online,'' la 26-an de novembro 2001; diskutas la politikajn temojn de la originala filmo * [http://www.jacknilan.com/senatorjoe Makartiismo kaj filmoj] ({{En}}) * [https://www.denofgeek.com/movies/invasion-of-the-body-snatchers-how-philip-kaufmans-remake-improved-on-the-original/ Komparo de la romano kun la unuaj tri filmadaptigoj] ({{En}}) * Ann Hornaday, [https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2020/01/23/34-best-political-movies-ever-made/ "The 34 best political movies ever made"] ''The Washington Post'' la 23-an de januaro 2020, rangigita #17 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kultaj filmoj]] [[Kategorio:Apokalipsaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1956]] [[Kategorio:Eksterteranaj invadoj en filmoj]] 6idcgtwi37gkac73wfp0u2ew8jk7ocg 0 951839 9454843 2026-08-16T12:34:47Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Invado de la Kadavroŝtelantoj]] 9454843 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Invado de la Kadavroŝtelantoj]] l81gkdlnccg7d36wnwe27yiwrfwhleq 0 951840 9454852 2026-08-16T12:36:29Z Kani 670 Alidirektigis al [[Makuldorsa bukono]] 9454852 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Makuldorsa bukono]] ctjvsueh3ewyb6ne552x7sdl92i60ud 1 951841 9454861 2026-08-16T12:46:37Z Sj1mor 12103 /* rangigita, ne rangita */ nova sekcio 9454861 wikitext text/x-wiki == rangigita, ne rangita == La PIV difino: "'''rangi''' (<abbr>ntr</abbr>) Okupi iun rangon: ''li rangas kiel duaklasa ambasadoro''." [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:46, 16 aŭg. 2026 (UTC) eylwx5fwaetvcsduip7plnsbotze4ll 0 951842 9454864 2026-08-16T12:48:34Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = ''Galbuli'' |koloro = pink |dosiero = Nystalus-radiatus-001.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |subordo = ''Galbuli'' |subordo aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = familioj |subdivizio2 = *[..." 9454864 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = ''Galbuli'' |koloro = pink |dosiero = Nystalus-radiatus-001.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |subordo = ''Galbuli'' |subordo aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = familioj |subdivizio2 = *[[Bucconidae]] *[[Galbulidae]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Galbuli''' estas unu el la du subordoj de la ordo [[Pegoformaj]]. Ĝi inkludas du familiojn, nome [[Bukonedoj]] (bukonoj) kaj [[Galbuledoj]] (jakamaroj), ambaŭ limigitaj al [[Neotropiso]] (kontraste kun la pli disvastigita subordo ''[[Pici]]''). ==Sistematiko== It was thought the jacamars and puffbirds were not closely related to toucans and woodpeckers, but instead related to the order [[Coraciiformes]].<ref>[[Charles Sibley|Sibley, Charles Gald]] & [[Jon Edward Ahlquist|Ahlquist, Jon Edward]] (1990): ''Phylogeny and classification of birds''. Yale University Press, New Haven, Conn.</ref><ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> However, analysis of [[nuclear DNA]] in a 2003 study placed them as [[sister group]] to Pici, also showing that the groups had developed [[Dactyly#Zygodactyly|zygodactyl feet]] (two toes facing forward and two aft) before separating.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S.|author2=Ericson, Per G.P.|title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185|access-date=2015-01-08|archive-date=2018-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004210235/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|url-status=dead}}</ref> Per Ericson and colleagues, in analysing [[genomic DNA]], confirmed that puffbirds and jacamars were sister groups and their place in Piciformes.<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> The lineage is sometimes elevated to order level as '''Galbuliformes''',<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author1=Hans Winkler |author2=David A. Christie |author3=David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT23&dq=puffbird+taxonomy}}</ref> first proposed by Sibley and Ahlquist in 1990.<ref name="Feduccia"/> == Specioj == ;FAMILIO BUKONEDOJ * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' ;FAMILIO: GALBULEDOJ * '''Genro: ''[[Galbalcyrhynchus]]''''' ** [[Blankorela jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus leucotis'' ** [[Kaŝtana jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus purusianus'' * '''Genro: ''[[Brachygalba]]''''' ** [[Malheldorsa jakamaro]], ''Brachygalba salmoni'' ** [[Palkapa jakamaro]], ''Brachygalba goeringi'' ** [[Bruna jakamaro]], ''Brachygalba lugubris'' ** [[Blankagorĝa jakamaro]], ''Brachygalba albogularis'' * '''Genro: ''Jacamaralcyon''''' ** [[Trifingra jakamaro]], ''Jacamaralcyon tridactyla'' * '''Genro: ''[[Galbula]]''''' aŭ [[Galbuloj]] ** [[Flavbeka galbulo]], ''Galbula albirostris'' ** [[Bluvanga galbulo]], ''Galbula cyanicollis'' ** [[Ruĝvosta galbulo]], ''Galbula ruficauda'' ** [[Verdavosta galbulo]], ''Galbula galbula'' ** [[Kuprobrusta galbulo]], ''Galbula pastazae'' ** [[Blufrunta galbulo]], ''Galbula cyanescens'' ** [[Tombogalbulo]], ''Galbula tombacea'' ** [[Purpurgalbulo]], ''Galbula chalcothorax'' ** [[Bronza galbulo]], ''Galbula leucogastra'' ** [[Digalbulo]], ''Galbula dea'' * '''Genro: ''Jacamerops''''' ** [[Granda jakamaro]], ''Jacamerops aureus'' == Referencoj == * Tobias, J.; Züchner T. & T.A. de Melo Júnior (2002) "Family Galbulidae (Jacamars)". in del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (2002). ''Handbook of the Birds of the World. Volume '''7''': Jacamars to Woodpeckers''. Lynx Edicions. ISBN 84-87334-37-7 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=galbul1}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=98 Filmoj de jakamaraoj] ĉe Interreta Birdokolekto [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] g3xc9s1374hh47d3jhq38ztohzu4ndb 9454865 9454864 2026-08-16T12:49:38Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9454865 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = ''Galbuli'' |koloro = pink |dosiero = Nystalus-radiatus-001.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |subordo = ''Galbuli'' |subordo aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = familioj |subdivizio2 = *[[Bucconidae]] *[[Galbulidae]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Galbuli''' estas unu el la du subordoj de la ordo [[Pegoformaj]]. Ĝi inkludas du familiojn, nome [[Bukonedoj]] (bukonoj) kaj [[Galbuledoj]] (jakamaroj), ambaŭ limigitaj al [[Neotropiso]] (kontraste kun la pli disvastigita subordo ''[[Pici]]''). ==Sistematiko== It was thought the jacamars and puffbirds were not closely related to toucans and woodpeckers, but instead related to the order [[Coraciiformes]].<ref>[[Charles Sibley|Sibley, Charles Gald]] & [[Jon Edward Ahlquist|Ahlquist, Jon Edward]] (1990): ''Phylogeny and classification of birds''. Yale University Press, New Haven, Conn.</ref><ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> However, analysis of [[nuclear DNA]] in a 2003 study placed them as [[sister group]] to Pici, also showing that the groups had developed [[Dactyly#Zygodactyly|zygodactyl feet]] (two toes facing forward and two aft) before separating.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S.|author2=Ericson, Per G.P.|title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185|access-date=2015-01-08|archive-date=2018-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004210235/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|url-status=dead}}</ref> Per Ericson and colleagues, in analysing [[genomic DNA]], confirmed that puffbirds and jacamars were sister groups and their place in Piciformes.<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> The lineage is sometimes elevated to order level as '''Galbuliformes''',<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author1=Hans Winkler |author2=David A. Christie |author3=David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT23&dq=puffbird+taxonomy}}</ref> first proposed by Sibley and Ahlquist in 1990.<ref name="Feduccia"/> == Specioj == ;FAMILIO BUKONEDOJ * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' ;FAMILIO: GALBULEDOJ * '''Genro: ''[[Galbalcyrhynchus]]''''' ** [[Blankorela jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus leucotis'' ** [[Kaŝtana jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus purusianus'' * '''Genro: ''[[Brachygalba]]''''' ** [[Malheldorsa jakamaro]], ''Brachygalba salmoni'' ** [[Palkapa jakamaro]], ''Brachygalba goeringi'' ** [[Bruna jakamaro]], ''Brachygalba lugubris'' ** [[Blankagorĝa jakamaro]], ''Brachygalba albogularis'' * '''Genro: ''Jacamaralcyon''''' ** [[Trifingra jakamaro]], ''Jacamaralcyon tridactyla'' * '''Genro: ''[[Galbula]]''''' aŭ [[Galbuloj]] ** [[Flavbeka galbulo]], ''Galbula albirostris'' ** [[Bluvanga galbulo]], ''Galbula cyanicollis'' ** [[Ruĝvosta galbulo]], ''Galbula ruficauda'' ** [[Verdavosta galbulo]], ''Galbula galbula'' ** [[Kuprobrusta galbulo]], ''Galbula pastazae'' ** [[Blufrunta galbulo]], ''Galbula cyanescens'' ** [[Tombogalbulo]], ''Galbula tombacea'' ** [[Purpurgalbulo]], ''Galbula chalcothorax'' ** [[Bronza galbulo]], ''Galbula leucogastra'' ** [[Digalbulo]], ''Galbula dea'' * '''Genro: ''Jacamerops''''' ** [[Granda jakamaro]], ''Jacamerops aureus'' == Referencoj == * Tobias, J.; Züchner T. & T.A. de Melo Júnior (2002) "Family Galbulidae (Jacamars)". in del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (2002). ''Handbook of the Birds of the World. Volume '''7''': Jacamars to Woodpeckers''. Lynx Edicions. ISBN 84-87334-37-7 ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://tolweb.org/Piciformes/26411 Arbo de Pegoformaj] * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=98 Filmoj de jakamaraoj] ĉe Interreta Birdokolekto [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] gqtkup959fbyzhmd5b8gii42r3vnonx 9454866 9454865 2026-08-16T12:49:55Z Kani 670 /* Referencoj */ 9454866 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = ''Galbuli'' |koloro = pink |dosiero = Nystalus-radiatus-001.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |subordo = ''Galbuli'' |subordo aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = familioj |subdivizio2 = *[[Bucconidae]] *[[Galbulidae]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Galbuli''' estas unu el la du subordoj de la ordo [[Pegoformaj]]. Ĝi inkludas du familiojn, nome [[Bukonedoj]] (bukonoj) kaj [[Galbuledoj]] (jakamaroj), ambaŭ limigitaj al [[Neotropiso]] (kontraste kun la pli disvastigita subordo ''[[Pici]]''). ==Sistematiko== It was thought the jacamars and puffbirds were not closely related to toucans and woodpeckers, but instead related to the order [[Coraciiformes]].<ref>[[Charles Sibley|Sibley, Charles Gald]] & [[Jon Edward Ahlquist|Ahlquist, Jon Edward]] (1990): ''Phylogeny and classification of birds''. Yale University Press, New Haven, Conn.</ref><ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> However, analysis of [[nuclear DNA]] in a 2003 study placed them as [[sister group]] to Pici, also showing that the groups had developed [[Dactyly#Zygodactyly|zygodactyl feet]] (two toes facing forward and two aft) before separating.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S.|author2=Ericson, Per G.P.|title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185|access-date=2015-01-08|archive-date=2018-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004210235/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|url-status=dead}}</ref> Per Ericson and colleagues, in analysing [[genomic DNA]], confirmed that puffbirds and jacamars were sister groups and their place in Piciformes.<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> The lineage is sometimes elevated to order level as '''Galbuliformes''',<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author1=Hans Winkler |author2=David A. Christie |author3=David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT23&dq=puffbird+taxonomy}}</ref> first proposed by Sibley and Ahlquist in 1990.<ref name="Feduccia"/> == Specioj == ;FAMILIO BUKONEDOJ * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' ;FAMILIO: GALBULEDOJ * '''Genro: ''[[Galbalcyrhynchus]]''''' ** [[Blankorela jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus leucotis'' ** [[Kaŝtana jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus purusianus'' * '''Genro: ''[[Brachygalba]]''''' ** [[Malheldorsa jakamaro]], ''Brachygalba salmoni'' ** [[Palkapa jakamaro]], ''Brachygalba goeringi'' ** [[Bruna jakamaro]], ''Brachygalba lugubris'' ** [[Blankagorĝa jakamaro]], ''Brachygalba albogularis'' * '''Genro: ''Jacamaralcyon''''' ** [[Trifingra jakamaro]], ''Jacamaralcyon tridactyla'' * '''Genro: ''[[Galbula]]''''' aŭ [[Galbuloj]] ** [[Flavbeka galbulo]], ''Galbula albirostris'' ** [[Bluvanga galbulo]], ''Galbula cyanicollis'' ** [[Ruĝvosta galbulo]], ''Galbula ruficauda'' ** [[Verdavosta galbulo]], ''Galbula galbula'' ** [[Kuprobrusta galbulo]], ''Galbula pastazae'' ** [[Blufrunta galbulo]], ''Galbula cyanescens'' ** [[Tombogalbulo]], ''Galbula tombacea'' ** [[Purpurgalbulo]], ''Galbula chalcothorax'' ** [[Bronza galbulo]], ''Galbula leucogastra'' ** [[Digalbulo]], ''Galbula dea'' * '''Genro: ''Jacamerops''''' ** [[Granda jakamaro]], ''Jacamerops aureus'' == Referencoj == * Tobias, J.; Züchner T. & T.A. de Melo Júnior (2002) "Family Galbulidae (Jacamars)". in del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (2002). ''Handbook of the Birds of the World. Volume '''7''': Jacamars to Woodpeckers''. Lynx Edicions. ISBN 84-87334-37-7 == Eksteraj ligiloj == * [http://tolweb.org/Piciformes/26411 Arbo de Pegoformaj] * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=98 Filmoj de jakamaraoj] ĉe Interreta Birdokolekto [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] kwxcrvj91b8758ebjobc1b2598kxubl 9454867 9454866 2026-08-16T12:50:16Z Kani 670 /* Referencoj */ 9454867 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = ''Galbuli'' |koloro = pink |dosiero = Nystalus-radiatus-001.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |subordo = ''Galbuli'' |subordo aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = familioj |subdivizio2 = *[[Bucconidae]] *[[Galbulidae]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Galbuli''' estas unu el la du subordoj de la ordo [[Pegoformaj]]. Ĝi inkludas du familiojn, nome [[Bukonedoj]] (bukonoj) kaj [[Galbuledoj]] (jakamaroj), ambaŭ limigitaj al [[Neotropiso]] (kontraste kun la pli disvastigita subordo ''[[Pici]]''). ==Sistematiko== It was thought the jacamars and puffbirds were not closely related to toucans and woodpeckers, but instead related to the order [[Coraciiformes]].<ref>[[Charles Sibley|Sibley, Charles Gald]] & [[Jon Edward Ahlquist|Ahlquist, Jon Edward]] (1990): ''Phylogeny and classification of birds''. Yale University Press, New Haven, Conn.</ref><ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> However, analysis of [[nuclear DNA]] in a 2003 study placed them as [[sister group]] to Pici, also showing that the groups had developed [[Dactyly#Zygodactyly|zygodactyl feet]] (two toes facing forward and two aft) before separating.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S.|author2=Ericson, Per G.P.|title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185|access-date=2015-01-08|archive-date=2018-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004210235/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|url-status=dead}}</ref> Per Ericson and colleagues, in analysing [[genomic DNA]], confirmed that puffbirds and jacamars were sister groups and their place in Piciformes.<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> The lineage is sometimes elevated to order level as '''Galbuliformes''',<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author1=Hans Winkler |author2=David A. Christie |author3=David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT23&dq=puffbird+taxonomy}}</ref> first proposed by Sibley and Ahlquist in 1990.<ref name="Feduccia"/> == Specioj == ;FAMILIO BUKONEDOJ * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' ;FAMILIO: GALBULEDOJ * '''Genro: ''[[Galbalcyrhynchus]]''''' ** [[Blankorela jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus leucotis'' ** [[Kaŝtana jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus purusianus'' * '''Genro: ''[[Brachygalba]]''''' ** [[Malheldorsa jakamaro]], ''Brachygalba salmoni'' ** [[Palkapa jakamaro]], ''Brachygalba goeringi'' ** [[Bruna jakamaro]], ''Brachygalba lugubris'' ** [[Blankagorĝa jakamaro]], ''Brachygalba albogularis'' * '''Genro: ''Jacamaralcyon''''' ** [[Trifingra jakamaro]], ''Jacamaralcyon tridactyla'' * '''Genro: ''[[Galbula]]''''' aŭ [[Galbuloj]] ** [[Flavbeka galbulo]], ''Galbula albirostris'' ** [[Bluvanga galbulo]], ''Galbula cyanicollis'' ** [[Ruĝvosta galbulo]], ''Galbula ruficauda'' ** [[Verdavosta galbulo]], ''Galbula galbula'' ** [[Kuprobrusta galbulo]], ''Galbula pastazae'' ** [[Blufrunta galbulo]], ''Galbula cyanescens'' ** [[Tombogalbulo]], ''Galbula tombacea'' ** [[Purpurgalbulo]], ''Galbula chalcothorax'' ** [[Bronza galbulo]], ''Galbula leucogastra'' ** [[Digalbulo]], ''Galbula dea'' * '''Genro: ''Jacamerops''''' ** [[Granda jakamaro]], ''Jacamerops aureus'' == Referencoj == {{Referencoj}} * Tobias, J.; Züchner T. & T.A. de Melo Júnior (2002) "Family Galbulidae (Jacamars)". in del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (2002). ''Handbook of the Birds of the World. Volume '''7''': Jacamars to Woodpeckers''. Lynx Edicions. ISBN 84-87334-37-7 == Eksteraj ligiloj == * [http://tolweb.org/Piciformes/26411 Arbo de Pegoformaj] * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=98 Filmoj de jakamaraoj] ĉe Interreta Birdokolekto [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] deba44o03rpqe6izs6cpio267tpx76l 9454868 9454867 2026-08-16T12:59:30Z Kani 670 9454868 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Galbuli'' |koloro = pink |dosiero = Nystalus-radiatus-001.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |subordo = ''Galbuli'' |subordo aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = familioj |subdivizio2 = *[[Bucconidae]] *[[Galbulidae]] |vikispecio = |komunejo = }} '''''Galbuli''''' estas unu el la du subordoj de la ordo [[Pegoformaj]]. Ĝi inkludas du familiojn, nome [[Bukonedoj]] (bukonoj) kaj [[Galbuledoj]] (jakamaroj), ambaŭ limigitaj al [[Neotropiso]] (kontraste kun la pli disvastigita subordo ''[[Pici]]''). ==Sistematiko== Oni opiniis, ke jakamaroj kaj bukonoj ne estas proksime parencaj al tukanoj kaj pegoj, sed anstataŭe parencaj al la ordo [[Koracioformaj]] (''Coraciiformes'').<ref>[[Charles Sibley|Sibley, Charles Gald]] & [[Jon Edward Ahlquist|Ahlquist, Jon Edward]] (1990): ''Phylogeny and classification of birds''. Yale University Press, New Haven, Conn.</ref><ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> Tamen, analizo de nuklea [[DNA]] en studo de 2003 lokis ilin kiel fratan grupon al la ''Pici'', samtempe montrante, ke la grupoj evoluigis zigodaktilajn piedojn (du piedfingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen) antaŭ sia disiĝo.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S.|author2=Ericson, Per G.P.|title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185|access-date=2015-01-08|archive-date=2018-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004210235/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|url-status=dead}}</ref> Ericson kaj kolegoj, analizante genoman [[DNA]], konfirmis, ke bukonoj kaj jakamaroj estas frataj grupoj kaj apartenas al la ordo [[Pegoformaj]] (''Piciformes'').<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> Tiu genlinio foje estas altigita al la nivelo de ordo sub la nomo Galbuloformaj (''Galbuliformes''),<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author1=Hans Winkler |author2=David A. Christie |author3=David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT23&dq=puffbird+taxonomy}}</ref> unue proponite de Sibley kaj Ahlquist en 1990.<ref name="Feduccia"/> == Specioj == ;FAMILIO BUKONEDOJ * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' ;FAMILIO: GALBULEDOJ * '''Genro: ''[[Galbalcyrhynchus]]''''' ** [[Blankorela jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus leucotis'' ** [[Kaŝtana jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus purusianus'' * '''Genro: ''[[Brachygalba]]''''' ** [[Malheldorsa jakamaro]], ''Brachygalba salmoni'' ** [[Palkapa jakamaro]], ''Brachygalba goeringi'' ** [[Bruna jakamaro]], ''Brachygalba lugubris'' ** [[Blankagorĝa jakamaro]], ''Brachygalba albogularis'' * '''Genro: ''Jacamaralcyon''''' ** [[Trifingra jakamaro]], ''Jacamaralcyon tridactyla'' * '''Genro: ''[[Galbula]]''''' aŭ [[Galbuloj]] ** [[Flavbeka galbulo]], ''Galbula albirostris'' ** [[Bluvanga galbulo]], ''Galbula cyanicollis'' ** [[Ruĝvosta galbulo]], ''Galbula ruficauda'' ** [[Verdavosta galbulo]], ''Galbula galbula'' ** [[Kuprobrusta galbulo]], ''Galbula pastazae'' ** [[Blufrunta galbulo]], ''Galbula cyanescens'' ** [[Tombogalbulo]], ''Galbula tombacea'' ** [[Purpurgalbulo]], ''Galbula chalcothorax'' ** [[Bronza galbulo]], ''Galbula leucogastra'' ** [[Digalbulo]], ''Galbula dea'' * '''Genro: ''Jacamerops''''' ** [[Granda jakamaro]], ''Jacamerops aureus'' == Referencoj == {{Referencoj}} * Tobias, J.; Züchner T. & T.A. de Melo Júnior (2002) "Family Galbulidae (Jacamars)". in del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (2002). ''Handbook of the Birds of the World. Volume '''7''': Jacamars to Woodpeckers''. Lynx Edicions. ISBN 84-87334-37-7 == Eksteraj ligiloj == * [http://tolweb.org/Piciformes/26411 Arbo de Pegoformaj] * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=98 Filmoj de jakamaraoj] ĉe Interreta Birdokolekto [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] n0d7j70ls6es00pu3x7jlwgzea9ur01 9454870 9454868 2026-08-16T13:01:00Z Kani 670 9454870 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Galbuli'' |koloro = pink |dosiero = Nystalus-radiatus-001.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |subordo = ''Galbuli'' |subordo aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = familioj |subdivizio2 = *[[Bucconidae]] *[[Galbulidae]] |vikispecio = |komunejo = }} '''''Galbuli''''' estas unu el la du subordoj de la ordo [[Pegoformaj]]. Ĝi inkludas du familiojn, nome [[Bukonedoj]] (bukonoj) kaj [[Galbuledoj]] (jakamaroj), ambaŭ limigitaj al [[Neotropiso]] (kontraste kun la pli disvastigita subordo ''[[Pici]]''). ==Sistematiko== Oni opiniis, ke jakamaroj kaj bukonoj ne estas proksime parencaj al tukanoj kaj pegoj, sed anstataŭe parencaj al la ordo [[Koracioformaj]] (''Coraciiformes'').<ref>[[Charles Sibley|Sibley, Charles Gald]] & [[Jon Edward Ahlquist|Ahlquist, Jon Edward]] (1990): ''Phylogeny and classification of birds''. Yale University Press, New Haven, Conn.</ref><ref name="Feduccia">{{cite book|last=Feduccia|first=Alan|title=The Origin and Evolution of Birds|publisher=Yale University Press|date=1999|page=341|isbn=9780300078619|url=https://books.google.com/books?id=8QRKV7eSqmIC&pg=PA341}}</ref> Tamen, analizo de nuklea [[DNA]] en studo de 2003 lokis ilin kiel fratan grupon al la ''Pici'', samtempe montrante, ke la grupoj evoluigis zigodaktilajn piedojn (du piedfingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen) antaŭ sia disiĝo.<ref name=Johansson>{{cite journal|author1=Johansson, Ulf S.|author2=Ericson, Per G.P.|title=Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes ''sensu'' Wetmore 1960|doi=10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|year=2003|journal=Journal of Avian Biology|volume=34|issue=2|page=185|access-date=2015-01-08|archive-date=2018-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004210235/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520%26%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf|url-status=dead}}</ref> Ericson kaj kolegoj, analizante genoman [[DNA]], konfirmis, ke bukonoj kaj jakamaroj estas frataj grupoj kaj apartenas al la ordo [[Pegoformaj]] (''Piciformes'').<ref name=ericson2006a>{{Cite journal | last1 = Ericson | first1 = P. G. P. | last2 = Anderson | first2 = C. L. | last3 = Britton | first3 = T.| last4 = Elzanowski | first4 = A. | last5 = Johansson | first5 = U. S. | last6 = Källersjö | first6 = M. | last7 = Ohlson | first7 = J. I. | last8 = Parsons | first8 = T. J. | last9 = Zuccon | first9 = D. | doi = 10.1098/rsbl.2006.0523 | last10 = Mayr | first10 = G. | title = Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils | journal = Biology Letters | volume = 2 | issue = 4 | pages = 543–547 | year = 2006 | pmid = 17148284| pmc =1834003 }}</ref> Tiu genlinio foje estas altigita al la nivelo de ordo sub la nomo Galbuloformaj (''Galbuliformes''),<ref name="Winkler">{{cite book| title=Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World |author1=Hans Winkler |author2=David A. Christie |author3=David Nurney |publisher=A&C Black |year=2010 | isbn=9781408135044|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT23&dq=puffbird+taxonomy}}</ref> unue proponite de Sibley kaj Ahlquist en 1990.<ref name="Feduccia"/> == Specioj == ;FAMILIO BUKONEDOJ * '''Genro: ''[[Notharchus]]''''' ** [[Gujana bukono]], ''Notharchus macrorhynchos'' ** [[Blankakola bukono]], ''Notharchus hyperrynchus'' ** [[Nigrabrusta bukono]], ''Notharchus pectoralis'' ** [[Brunbrusta bukono]], ''Notharchus ordii'' ** [[Nigrablanka bukono]], ''Notharchus tectus'' ** [[Okraventra bukono]], ''Notharchus swainsoni'' * '''Genro: ''[[Bucco]]''''' ** [[Brunĉapa bukono]], ''Bucco macrodactylus'' ** [[Makula bukono]], ''Bucco tamatia'' ** [[Fulgoĉapa bukono]], ''Bucco noanamae'' ** [[Koluma bukono]], ''Bucco capensis'' * '''Genro: ''[[Nystalus]]''''' ** [[Tigrostria bukono]], ''Nystalus radiatus'' ** [[Streka bukono]], ''Nystalus obamai'' ** [[Blankorela bukono]], ''Nystalus chacuru'' ** [[Strieta bukono]], ''Nystalus striolatus'' ** [[Makuldorsa bukono]], ''Nystalus maculatus'' * '''Genro: ''[[Hypnelus]]''''' ** [[Rufgorĝa bukono]], ''Hypnelus ruficollis'' ** [[Dustria bukono]], ''Hypnelus bicinctus'' * '''Genro: ''[[Malacoptila]]''''' ** [[Blankbrusta bukono]], ''Malacoptila fusca'' ** [[Duonkoluma bukono]], ''Malacoptila semicincta'' ** [[Lunarka bukono]], ''Malacoptila striata'' ** [[Okragorĝa bukono]], ''Malacoptila fulvogularis'' ** [[Rufkola bukono]], ''Malacoptila rufa'' ** [[Blankliphara bukono]], ''Malacoptila panamensis'' ** [[Liphara bukono]], ''Malacoptila mystacalis'' * '''Genro: ''Micromonacha''''' ** [[Lanca bukono]], ''Micromonacha lanceolata'' * '''Genro: ''Nonnula''''' - aŭ [[monaĥinoj]] ** [[Rufmentona bukono]], ''Nonnula sclateri'' ** [[Rufbrusta bukono]], ''Nonnula rubecula'' ** [[Bruna bukono]], ''Nonnula brunnea'' <ref> Endemia specio en la [[napaj humidaj arbaroj]] </ref> ** [[Grizvanga bukono]], ''Nonnula frontalis'' ** [[Rufĉapa bukono]], ''Nonnula ruficapilla'' ** [[Kaŝtankapa bukono]], ''Nonnula amaurocephala'' * '''Genro: ''Hapaloptila''''' ** [[Blankmaska bukono]], ''Hapaloptila castanea'' * '''Genro: ''[[Monasa]]''''' ** [[Nigra bukono]], ''Monasa atra'' ** [[Nigrafrunta bukono]], ''Monasa nigrifrons'' ** [[Blankafrunta bukono]], ''Monasa morphoeus'' ** [[Flavbeka bukono]], ''Monasa flavirostris'' * '''Genro: ''Chelidoptera''''' ** [[Hirunda bukono]], ''Chelidoptera tenebrosa'' ;FAMILIO: GALBULEDOJ * '''Genro: ''[[Galbalcyrhynchus]]''''' ** [[Blankorela jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus leucotis'' ** [[Kaŝtana jakamaro]], ''Galbalcyrhynchus purusianus'' * '''Genro: ''[[Brachygalba]]''''' ** [[Malheldorsa jakamaro]], ''Brachygalba salmoni'' ** [[Palkapa jakamaro]], ''Brachygalba goeringi'' ** [[Bruna jakamaro]], ''Brachygalba lugubris'' ** [[Blankagorĝa jakamaro]], ''Brachygalba albogularis'' * '''Genro: ''Jacamaralcyon''''' ** [[Trifingra jakamaro]], ''Jacamaralcyon tridactyla'' * '''Genro: ''[[Galbula]]''''' aŭ [[Galbuloj]] ** [[Flavbeka galbulo]], ''Galbula albirostris'' ** [[Bluvanga galbulo]], ''Galbula cyanicollis'' ** [[Ruĝvosta galbulo]], ''Galbula ruficauda'' ** [[Verdavosta galbulo]], ''Galbula galbula'' ** [[Kuprobrusta galbulo]], ''Galbula pastazae'' ** [[Blufrunta galbulo]], ''Galbula cyanescens'' ** [[Tombogalbulo]], ''Galbula tombacea'' ** [[Purpurgalbulo]], ''Galbula chalcothorax'' ** [[Bronza galbulo]], ''Galbula leucogastra'' ** [[Digalbulo]], ''Galbula dea'' * '''Genro: ''Jacamerops''''' ** [[Granda jakamaro]], ''Jacamerops aureus'' == Referencoj == {{Referencoj}} * Tobias, J.; Züchner T. & T.A. de Melo Júnior (2002) "Family Galbulidae (Jacamars)". in del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (2002). ''Handbook of the Birds of the World. Volume '''7''': Jacamars to Woodpeckers''. Lynx Edicions. ISBN 84-87334-37-7 == Eksteraj ligiloj == * [http://tolweb.org/Piciformes/26411 Arbo de Pegoformaj] * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=98 Filmoj de jakamaraoj] ĉe Interreta Birdokolekto [[Kategorio:Pegoformaj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 788crp7ubnhanqik2nte8r7nl2xaj7r 14 951843 9454874 2026-08-16T13:06:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "Mielindikantoj [[Kategorio:Pegoformaj]]" 9454874 wikitext text/x-wiki Mielindikantoj [[Kategorio:Pegoformaj]] nudmp0857i2e8i8nrmoe8ub71hkz8hn 0 951844 9454900 2026-08-16T13:53:02Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Parlamento de Ekstremaduro]] 9454900 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[parlamento de Ekstremaduro]] avjsucxzgbv2ri51ws3j54fus29co7p 0 951845 9454901 2026-08-16T13:53:47Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Parlamento de Ekstremaduro]] 9454901 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[parlamento de Ekstremaduro]] avjsucxzgbv2ri51ws3j54fus29co7p 0 951846 9454908 2026-08-16T14:07:19Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ekstremadura lingvovario]] 9454908 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ekstremadura lingvovario]] 6l0i7gnudpttwy76f3bv4656468plmo 0 951847 9454909 2026-08-16T14:07:33Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ekstremadura lingvovario]] 9454909 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ekstremadura lingvovario]] 6l0i7gnudpttwy76f3bv4656468plmo 1 951848 9454938 2026-08-16T15:15:09Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Mi tute konscias ke la ĵus farita teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}}. Mi hodiaŭ vespere ankoraŭ iom interligos ĝin. Sed se iu alia havas ideon, de kiu paĝo eblas ligi la novan artikolan ĝermon - bonvolu! ~~~~" 9454938 wikitext text/x-wiki Mi tute konscias ke la ĵus farita teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}}. Mi hodiaŭ vespere ankoraŭ iom interligos ĝin. Sed se iu alia havas ideon, de kiu paĝo eblas ligi la novan artikolan ĝermon - bonvolu! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:15, 16 aŭg. 2026 (UTC) 9val6whcezveyyfcdaxotvbfvgeup0u 0 951849 9454962 2026-08-16T15:55:01Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Kieva Regno]] 9454962 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kieva Regno]] jjx3nrdwhbz30jthcz4sk39jaykwmdh 0 951850 9454965 2026-08-16T15:57:22Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Kieva Regno]] 9454965 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kieva Regno]] jjx3nrdwhbz30jthcz4sk39jaykwmdh 0 951851 9454968 2026-08-16T16:00:01Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Kieva Regno]] 9454968 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kieva Regno]] jjx3nrdwhbz30jthcz4sk39jaykwmdh 0 951852 9454988 2026-08-16T17:05:53Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Real Sociedad]] 9454988 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Real Sociedad]] 7a74c7hkaowhckoi1xu8e9ri6fps64n 0 951853 9454989 2026-08-16T17:06:41Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Real Sociedad]] 9454989 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Real Sociedad]] 7a74c7hkaowhckoi1xu8e9ri6fps64n 0 951854 9455008 2026-08-16T17:36:21Z Thierry Saladin 1459 Kreado de la artikolo. Atentu, la titolo 'Interdits d'enfants" signifas en la franca: " la franca leĝo malpermesas al vi la metodon per kiu vi naskis infanojn". Pro tio mi proponis kiel tradukon en la franca "InfanojN nerajtigeblaJ" 9455008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''Interdits d'enfants''' (Eo: Infanojn nerajtigeblaj) estas longdaŭra televida filmo (2013) far la franca reĝisoro [[Jacques Renard]]. Tiu filmo traktas pri [[lupatrino]], pli precize pri "gravediĝo por aliulo". Ĝi baziĝas sur vera rakonto far la paro [[Sylvie kaj Dominique Mennesson]], kiu devis batali kontraŭ la franca ŝtato inter la jaro 2000 (kiam naskigis liaj du ĝemelinoj) ĝis oktobro 2019, kiam la franca [[Kasacia Kortumo (Francio)|Kasacia Kortumo]] eldonis definitivan juĝon, kiu tute agnoskis la gepatro-infanan rilaton inter la ĝemeloj kaj ilia biologia patro kaj ankaŭ ilia intencita patrino, tiel finante tiun mejloŝtonan kazon. Plimulto de landoj ne permesas lupatrinecon (ekz. 15 el 27 EU-landoj), sed do permesas kelkaj grandaj, gravaj landoj, inter kiuj kelkaj ŝtatoj de [[Usono]]. == Temo de la filmo== La paro Antoine kaj Elodie deziras infanojn. Sed ili rapide ekscios, ke Elodie ne havas uteron pro la tiel nomata [[sindromo MRKH]] (Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser). Ili tamen trovas solvon en [[Kalifornio]], kie gravediĝo por aliulo estas laŭleĝa. Sed, tuj post la reveno en Francio komenciĝas por la paro grava kaj longdaŭra batalo kontraŭ la franca justic-sistemo, kiu ne permesas gravediĝon por aliulo. ==Teĥnikaĵoj== * Titolo: ''Interdits d'enfants'' * Reĝisoro: [[Jacques Renard]] * Scenaro : Jacques Renard, Prune Berge ==Ĉefaj rolantoj== [[Agathe Dronne]] : Elodie [[Pierre Cassignard]] : Antoine Lisa Manili : Nitya Delvoye Alain Rimoux : Edmond (la patro de Antoine) Clara Borras : Madeleine (la patrino de Antoine) Christiane Rorato :Sofia Charlotte van Kemmel Daphné [[Stéphanie Fatout]] : Inès Boutet (la advokatino) [[Sophie-Charlotte Husson]] : La juĝistino Delphine Serina : La Vic-konsulino ==Notoj== Je la 1h04'05" oni aŭdas la edzon diri al sia edzino tri frazojn en Esperanto. hdfepprfp90we2nclqb75gxwjfl49ut 0 951855 9455016 2026-08-16T17:59:10Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Rusenoj]] 9455016 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Rusenoj]] svepykw3jzll8jrk0ukdycg8i3q7uhu 0 951856 9455036 2026-08-16T18:43:46Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Indicator'' |koloro = pink |dosiero = Indicator minor 1838.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Indicator''''' |genro aŭtoritato = James Francis Stephens..." 9455036 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Indicator'' |koloro = pink |dosiero = Indicator minor 1838.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Indicator''''' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Indicator''''' estas unu el la kvar genroj de mielindikantoj, nome birdospecioj de la familio [[Indikatoredoj]] (''Indicatoridae''). La nomo rilatas al la konduto de iuj specioj, precipe de la [[granda mielindikanto]], kiuj kondukas homojn al abelkolonioj por ke ili povu partopreni en la akiro de [[vakso]] kaj [[insektoj]], kiam la nesto estas malfermita. La mielindikantoj estas nestoparazitoj, kiuj demetas ovojn en la neston de alia specio – entute ĉirkaŭ kvin ovojn dum periodo de kvin ĝis sep tagoj. Plej ofte ili elektas speciojn nestantajn en kavoj, precipe parencajn [[Libiedoj|barbulojn]] kaj [[pegoj]]n. Oni scias, ke la idoj fizike elĵetas la idojn de la gastiganto el la nesto; krome, ili havas hokojn ĉe la beko, per kiuj ili traboras la ovojn de la gastiganto aŭ mortigas ties idojn – ĉu per mortiga pikego, ĉu per ripetaj vundigaj pikoj. ==Taxonomy== The genus ''Indicator'' was introduced in 1815 by the English naturalist [[James Francis Stephens]] with the [[type species]], by [[tautonymy]], as ''Indicator sparrmanii'' Stephens, a [[junior synonym]] of ''Cuculus indicator'' [[Anders Sparrman|Sparrman]], the [[greater honeyguide]].<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologist) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=131-138 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392251 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=65 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477498 }}</ref> The genus name is from [[Latin]] ''indicator'', ''indicatoris'' meaning "guide" or "one that points out".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=indicator | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=indicator | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=25 October 2025 }}</ref> ==Species== The genus contains ten species:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26 October 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Image !! Scientific name !! Common name !! Distribution |- |||''Indicator maculatus''||[[Spotted honeyguide]] || Angola, Benin, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Mali, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, South Sudan, Togo, and Uganda. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg|120px]]||''Indicator variegatus''||[[Scaly-throated honeyguide]] || Angola, Burundi, DRC, Eswatini, Ethiopia, Kenya, Malawi, Mozambique, Rwanda, Somalia, South Africa, South Sudan, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe. |- |[[File:Greater Honeyguide, Gambia.jpg|120px]]||''Indicator indicator''|| [[Greater honeyguide]] || sub-Saharan Africa |- |[[File:Indicator archipelagicus 1838, crop.jpg|120px]] ||''Indicator archipelagicus''||[[Malaysian honeyguide]] || western Thailand, Peninsular Malaysia, Borneo and the island of Sumatra. |- |[[File:2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator minor''||[[Lesser honeyguide]] || Widely distributed across [[sub-Saharan Africa]] |- |||''Indicator willcocksi''|| [[Willcocks's honeyguide]] || Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Ghana, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Rwanda, Sierra Leone, and Uganda. |- |||''Indicator exilis''|| [[Least honeyguide]] || Angola, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Kenya, Liberia, Nigeria, Rwanda, Sierra Leone, South Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, and Zambia. |- |||''Indicator pumilio''|| [[Dwarf honeyguide]] || Democratic Republic of the Congo, Rwanda, Uganda, and possibly Burundi. |- |[[File:Pallid Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator meliphilus''|| [[Pallid honeyguide]] || Angola, Democratic Republic of the Congo, Kenya, Malawi, Mozambique, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe. |- |[[File:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|120px]]||''Indicator xanthonotus''|| [[Yellow-rumped honeyguide]] || Nepal, Sikkim, Arunachal Pradesh and Bhutan |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Cite book | author = Barlow, Clive | author2 = Tim Wacher | author3 = Tony Disley | name-list-style = amp | year = 1997 | title = A Field Guide to the Birds of the Gambia and Senegal | publisher = A. & C. Black (Publishers) Ltd. | isbn = 1-873403-32-1}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] n79wr7h7wl3qriz7ej07f2a3u86q1so 9455037 9455036 2026-08-16T18:44:29Z Kani 670 9455037 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Indicator'' |koloro = pink |dosiero = Indicator minor 1838.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Indicator''''' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Indicator''''' estas unu el la kvar genroj de mielindikantoj, nome birdospecioj de la familio [[Indikatoredoj]] (''Indicatoridae''). ==Konduto== La nomo rilatas al la konduto de iuj specioj, precipe de la [[granda mielindikanto]], kiuj kondukas homojn al abelkolonioj por ke ili povu partopreni en la akiro de [[vakso]] kaj [[insektoj]], kiam la nesto estas malfermita. La mielindikantoj estas nestoparazitoj, kiuj demetas ovojn en la neston de alia specio – entute ĉirkaŭ kvin ovojn dum periodo de kvin ĝis sep tagoj. Plej ofte ili elektas speciojn nestantajn en kavoj, precipe parencajn [[Libiedoj|barbulojn]] kaj [[pegoj]]n. Oni scias, ke la idoj fizike elĵetas la idojn de la gastiganto el la nesto; krome, ili havas hokojn ĉe la beko, per kiuj ili traboras la ovojn de la gastiganto aŭ mortigas ties idojn – ĉu per mortiga pikego, ĉu per ripetaj vundigaj pikoj. ==Taxonomy== The genus ''Indicator'' was introduced in 1815 by the English naturalist [[James Francis Stephens]] with the [[type species]], by [[tautonymy]], as ''Indicator sparrmanii'' Stephens, a [[junior synonym]] of ''Cuculus indicator'' [[Anders Sparrman|Sparrman]], the [[greater honeyguide]].<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologist) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=131-138 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392251 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=65 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477498 }}</ref> The genus name is from [[Latin]] ''indicator'', ''indicatoris'' meaning "guide" or "one that points out".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=indicator | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=indicator | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=25 October 2025 }}</ref> ==Species== The genus contains ten species:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26 October 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Image !! Scientific name !! Common name !! Distribution |- |||''Indicator maculatus''||[[Spotted honeyguide]] || Angola, Benin, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Mali, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, South Sudan, Togo, and Uganda. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg|120px]]||''Indicator variegatus''||[[Scaly-throated honeyguide]] || Angola, Burundi, DRC, Eswatini, Ethiopia, Kenya, Malawi, Mozambique, Rwanda, Somalia, South Africa, South Sudan, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe. |- |[[File:Greater Honeyguide, Gambia.jpg|120px]]||''Indicator indicator''|| [[Greater honeyguide]] || sub-Saharan Africa |- |[[File:Indicator archipelagicus 1838, crop.jpg|120px]] ||''Indicator archipelagicus''||[[Malaysian honeyguide]] || western Thailand, Peninsular Malaysia, Borneo and the island of Sumatra. |- |[[File:2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator minor''||[[Lesser honeyguide]] || Widely distributed across [[sub-Saharan Africa]] |- |||''Indicator willcocksi''|| [[Willcocks's honeyguide]] || Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Ghana, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Rwanda, Sierra Leone, and Uganda. |- |||''Indicator exilis''|| [[Least honeyguide]] || Angola, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Kenya, Liberia, Nigeria, Rwanda, Sierra Leone, South Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, and Zambia. |- |||''Indicator pumilio''|| [[Dwarf honeyguide]] || Democratic Republic of the Congo, Rwanda, Uganda, and possibly Burundi. |- |[[File:Pallid Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator meliphilus''|| [[Pallid honeyguide]] || Angola, Democratic Republic of the Congo, Kenya, Malawi, Mozambique, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe. |- |[[File:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|120px]]||''Indicator xanthonotus''|| [[Yellow-rumped honeyguide]] || Nepal, Sikkim, Arunachal Pradesh and Bhutan |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Cite book | author = Barlow, Clive | author2 = Tim Wacher | author3 = Tony Disley | name-list-style = amp | year = 1997 | title = A Field Guide to the Birds of the Gambia and Senegal | publisher = A. & C. Black (Publishers) Ltd. | isbn = 1-873403-32-1}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] n1zhye9yyjfggf18mf3z8tmr5gg58zp 9455039 9455037 2026-08-16T18:49:22Z Kani 670 /* Taxonomy */ 9455039 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Indicator'' |koloro = pink |dosiero = Indicator minor 1838.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Indicator''''' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Indicator''''' estas unu el la kvar genroj de mielindikantoj, nome birdospecioj de la familio [[Indikatoredoj]] (''Indicatoridae''). ==Konduto== La nomo rilatas al la konduto de iuj specioj, precipe de la [[granda mielindikanto]], kiuj kondukas homojn al abelkolonioj por ke ili povu partopreni en la akiro de [[vakso]] kaj [[insektoj]], kiam la nesto estas malfermita. La mielindikantoj estas nestoparazitoj, kiuj demetas ovojn en la neston de alia specio – entute ĉirkaŭ kvin ovojn dum periodo de kvin ĝis sep tagoj. Plej ofte ili elektas speciojn nestantajn en kavoj, precipe parencajn [[Libiedoj|barbulojn]] kaj [[pegoj]]n. Oni scias, ke la idoj fizike elĵetas la idojn de la gastiganto el la nesto; krome, ili havas hokojn ĉe la beko, per kiuj ili traboras la ovojn de la gastiganto aŭ mortigas ties idojn – ĉu per mortiga pikego, ĉu per ripetaj vundigaj pikoj. ==Taksonomio== La genron ''Indicator'' enkondukis en 1815 la angla natursciencisto [[James Francis Stephens]] kun la [[tipa specio]] — per taŭtonimio — ''Indicator sparrmanii'' Stephens, kio estas pli posta sinonimo de ''Cuculus indicator'' Sparrman, nome la [[granda mielindikanto]].<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologist) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=131-138 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392251 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=65 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477498 }}</ref> La genronomo devenas de la latina ''indicator, indicatoris'', kio signifas "gvidanto" aŭ "tiu, kiu indikas".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=indicator | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=indicator | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=25a de Oktobro 2025 }}</ref> ==Species== The genus contains ten species:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26 October 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Image !! Scientific name !! Common name !! Distribution |- |||''Indicator maculatus''||[[Spotted honeyguide]] || Angola, Benin, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Mali, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, South Sudan, Togo, and Uganda. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg|120px]]||''Indicator variegatus''||[[Scaly-throated honeyguide]] || Angola, Burundi, DRC, Eswatini, Ethiopia, Kenya, Malawi, Mozambique, Rwanda, Somalia, South Africa, South Sudan, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe. |- |[[File:Greater Honeyguide, Gambia.jpg|120px]]||''Indicator indicator''|| [[Greater honeyguide]] || sub-Saharan Africa |- |[[File:Indicator archipelagicus 1838, crop.jpg|120px]] ||''Indicator archipelagicus''||[[Malaysian honeyguide]] || western Thailand, Peninsular Malaysia, Borneo and the island of Sumatra. |- |[[File:2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator minor''||[[Lesser honeyguide]] || Widely distributed across [[sub-Saharan Africa]] |- |||''Indicator willcocksi''|| [[Willcocks's honeyguide]] || Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Ghana, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Rwanda, Sierra Leone, and Uganda. |- |||''Indicator exilis''|| [[Least honeyguide]] || Angola, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Kenya, Liberia, Nigeria, Rwanda, Sierra Leone, South Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, and Zambia. |- |||''Indicator pumilio''|| [[Dwarf honeyguide]] || Democratic Republic of the Congo, Rwanda, Uganda, and possibly Burundi. |- |[[File:Pallid Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator meliphilus''|| [[Pallid honeyguide]] || Angola, Democratic Republic of the Congo, Kenya, Malawi, Mozambique, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe. |- |[[File:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|120px]]||''Indicator xanthonotus''|| [[Yellow-rumped honeyguide]] || Nepal, Sikkim, Arunachal Pradesh and Bhutan |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Cite book | author = Barlow, Clive | author2 = Tim Wacher | author3 = Tony Disley | name-list-style = amp | year = 1997 | title = A Field Guide to the Birds of the Gambia and Senegal | publisher = A. & C. Black (Publishers) Ltd. | isbn = 1-873403-32-1}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] ieeu7467whlqdurocde3ynuw17j3jub 9455042 9455039 2026-08-16T18:58:07Z Kani 670 /* Species */ 9455042 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Indicator'' |koloro = pink |dosiero = Indicator minor 1838.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Indicator''''' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Indicator''''' estas unu el la kvar genroj de mielindikantoj, nome birdospecioj de la familio [[Indikatoredoj]] (''Indicatoridae''). ==Konduto== La nomo rilatas al la konduto de iuj specioj, precipe de la [[granda mielindikanto]], kiuj kondukas homojn al abelkolonioj por ke ili povu partopreni en la akiro de [[vakso]] kaj [[insektoj]], kiam la nesto estas malfermita. La mielindikantoj estas nestoparazitoj, kiuj demetas ovojn en la neston de alia specio – entute ĉirkaŭ kvin ovojn dum periodo de kvin ĝis sep tagoj. Plej ofte ili elektas speciojn nestantajn en kavoj, precipe parencajn [[Libiedoj|barbulojn]] kaj [[pegoj]]n. Oni scias, ke la idoj fizike elĵetas la idojn de la gastiganto el la nesto; krome, ili havas hokojn ĉe la beko, per kiuj ili traboras la ovojn de la gastiganto aŭ mortigas ties idojn – ĉu per mortiga pikego, ĉu per ripetaj vundigaj pikoj. ==Taksonomio== La genron ''Indicator'' enkondukis en 1815 la angla natursciencisto [[James Francis Stephens]] kun la [[tipa specio]] — per taŭtonimio — ''Indicator sparrmanii'' Stephens, kio estas pli posta sinonimo de ''Cuculus indicator'' Sparrman, nome la [[granda mielindikanto]].<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologist) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=131-138 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392251 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=65 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477498 }}</ref> La genronomo devenas de la latina ''indicator, indicatoris'', kio signifas "gvidanto" aŭ "tiu, kiu indikas".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=indicator | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=indicator | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=25a de Oktobro 2025 }}</ref> ==Specioj== La genro enhavas la jenajn dek speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26a de Oktobro 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |||''Indicator maculatus''||[[Makula mielindikanto]] || Angolo, Benino, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Malio, Niĝerio, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Togolando kaj Ugando. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg|120px]]||''Indicator variegatus''||[[Skvamgorĝa mielindikanto]] || Angolo, Burundo, DRK, Svazilando, Etiopio, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Ruando, Somalio, Sudafriko, Suda Sudano, Tanzanio, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo. |- |[[File:Greater Honeyguide, Gambia.jpg|120px]]||''Indicator indicator''|| [[Granda mielindikanto]] || sub-Sahara Afriko |- |[[File:Indicator archipelagicus 1838, crop.jpg|120px]] ||''Indicator archipelagicus''||[[Malajzia mielindikanto]] || okcidenta Tajlando, Duoninsula Malajzio, Borneo kaj la insulo Sumatro. |- |[[File:2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator minor''||[[Eta mielindikanto]] || Vaste distribuata tra [[sub-Sahara Afriko]] |- |||''Indicator willcocksi''|| [[Vilkoksa mielindikanto]] || Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono kaj Ugando. |- |||''Indicator exilis''|| [[Minora mielindikanto]] || Angolo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono, Suda Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio. |- |||''Indicator pumilio''|| [[Nana mielindikanto]] || Demokratia Respubliko Kongo, Ruando, Ugando kaj eble Burundo. |- |[[File:Pallid Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator meliphilus''|| [[Pala mielindikanto]] || Angolo, Demokratia Respubliko Kongo, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Tanzanio, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo. |- |[[File:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|120px]]||''Indicator xanthonotus''|| [[Flavpuga mielindikanto]] || Nepalo, Sikimo, Arunaĉal-Pradeŝo kaj Butano |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Cite book | author = Barlow, Clive | author2 = Tim Wacher | author3 = Tony Disley | name-list-style = amp | year = 1997 | title = A Field Guide to the Birds of the Gambia and Senegal | publisher = A. & C. Black (Publishers) Ltd. | isbn = 1-873403-32-1}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] 7f83fo3r34jd0hkeieg0798ichoa92i 9455069 9455042 2026-08-16T20:24:59Z Kani 670 9455069 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Indicator'' |koloro = pink |dosiero = Indicator minor 1838.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Indicator''''' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Indicator''''' estas unu el la kvar genroj de mielindikantoj, nome birdospecioj de la familio [[Indikatoredoj]] (''Indicatoridae''). Ili nomiĝas ankaŭ '''indikatoroj'''. ==Konduto== La nomo rilatas al la konduto de iuj specioj, precipe de la [[granda mielindikanto]], kiuj kondukas homojn al abelkolonioj por ke ili povu partopreni en la akiro de [[vakso]] kaj [[insektoj]], kiam la nesto estas malfermita. La mielindikantoj estas nestoparazitoj, kiuj demetas ovojn en la neston de alia specio – entute ĉirkaŭ kvin ovojn dum periodo de kvin ĝis sep tagoj. Plej ofte ili elektas speciojn nestantajn en kavoj, precipe parencajn [[Libiedoj|barbulojn]] kaj [[pegoj]]n. Oni scias, ke la idoj fizike elĵetas la idojn de la gastiganto el la nesto; krome, ili havas hokojn ĉe la beko, per kiuj ili traboras la ovojn de la gastiganto aŭ mortigas ties idojn – ĉu per mortiga pikego, ĉu per ripetaj vundigaj pikoj. ==Taksonomio== La genron ''Indicator'' enkondukis en 1815 la angla natursciencisto [[James Francis Stephens]] kun la [[tipa specio]] — per taŭtonimio — ''Indicator sparrmanii'' Stephens, kio estas pli posta sinonimo de ''Cuculus indicator'' Sparrman, nome la [[granda mielindikanto]].<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologist) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=131-138 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392251 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=65 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477498 }}</ref> La genronomo devenas de la latina ''indicator, indicatoris'', kio signifas "gvidanto" aŭ "tiu, kiu indikas".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=indicator | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=indicator | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=25a de Oktobro 2025 }}</ref> ==Specioj== La genro enhavas la jenajn dek speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26a de Oktobro 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |||''Indicator maculatus''||[[Makula mielindikanto]] || Angolo, Benino, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Malio, Niĝerio, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Togolando kaj Ugando. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg|120px]]||''Indicator variegatus''||[[Skvamgorĝa mielindikanto]] || Angolo, Burundo, DRK, Svazilando, Etiopio, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Ruando, Somalio, Sudafriko, Suda Sudano, Tanzanio, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo. |- |[[File:Greater Honeyguide, Gambia.jpg|120px]]||''Indicator indicator''|| [[Granda mielindikanto]] || sub-Sahara Afriko |- |[[File:Indicator archipelagicus 1838, crop.jpg|120px]] ||''Indicator archipelagicus''||[[Malajzia mielindikanto]] || okcidenta Tajlando, Duoninsula Malajzio, Borneo kaj la insulo Sumatro. |- |[[File:2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator minor''||[[Eta mielindikanto]] || Vaste distribuata tra [[sub-Sahara Afriko]] |- |||''Indicator willcocksi''|| [[Vilkoksa mielindikanto]] || Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono kaj Ugando. |- |||''Indicator exilis''|| [[Minora mielindikanto]] || Angolo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono, Suda Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio. |- |||''Indicator pumilio''|| [[Nana mielindikanto]] || Demokratia Respubliko Kongo, Ruando, Ugando kaj eble Burundo. |- |[[File:Pallid Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator meliphilus''|| [[Pala mielindikanto]] || Angolo, Demokratia Respubliko Kongo, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Tanzanio, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo. |- |[[File:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|120px]]||''Indicator xanthonotus''|| [[Flavpuga mielindikanto]] || Nepalo, Sikimo, Arunaĉal-Pradeŝo kaj Butano |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Cite book | author = Barlow, Clive | author2 = Tim Wacher | author3 = Tony Disley | name-list-style = amp | year = 1997 | title = A Field Guide to the Birds of the Gambia and Senegal | publisher = A. & C. Black (Publishers) Ltd. | isbn = 1-873403-32-1}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] f0mjq02is3ng29h9u61yi7xghv0czsf 9455354 9455069 2026-08-17T10:11:40Z Kani 670 9455354 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Indicator'' |koloro = pink |dosiero = Indicator minor 1838.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Eta mielindikanto]], ''Indicator minor'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Indicator''''' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Indicator''''' estas unu el la kvar genroj de mielindikantoj, nome birdospecioj de la familio [[Indikatoredoj]] (''Indicatoridae''). Ili nomiĝas ankaŭ '''indikatoroj'''. ==Konduto== La nomo rilatas al la konduto de iuj specioj, precipe de la [[granda mielindikanto]], kiuj kondukas homojn al abelkolonioj por ke ili povu partopreni en la akiro de [[vakso]] kaj [[insektoj]], kiam la nesto estas malfermita. La mielindikantoj estas nestoparazitoj, kiuj demetas ovojn en la neston de alia specio – entute ĉirkaŭ kvin ovojn dum periodo de kvin ĝis sep tagoj. Plej ofte ili elektas speciojn nestantajn en kavoj, precipe parencajn [[Libiedoj|barbulojn]] kaj [[pegoj]]n. Oni scias, ke la idoj fizike elĵetas la idojn de la gastiganto el la nesto; krome, ili havas hokojn ĉe la beko, per kiuj ili traboras la ovojn de la gastiganto aŭ mortigas ties idojn – ĉu per mortiga pikego, ĉu per ripetaj vundigaj pikoj. ==Taksonomio== La genron ''Indicator'' enkondukis en 1815 la angla natursciencisto [[James Francis Stephens]] kun la [[tipa specio]] — per taŭtonimio — ''Indicator sparrmanii'' Stephens, kio estas pli posta sinonimo de ''Cuculus indicator'' Sparrman, nome la [[granda mielindikanto]].<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologist) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=131-138 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392251 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=65 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477498 }}</ref> La genronomo devenas de la latina ''indicator, indicatoris'', kio signifas "gvidanto" aŭ "tiu, kiu indikas".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=indicator | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=indicator | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=25a de Oktobro 2025 }}</ref> ==Specioj== La genro enhavas la jenajn dek speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26a de Oktobro 2025 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |||''Indicator maculatus''||[[Makula mielindikanto]] || Angolo, Benino, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Malio, Niĝerio, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Togolando kaj Ugando. |- |[[File:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg|120px]]||''Indicator variegatus''||[[Skvamgorĝa mielindikanto]] || Angolo, Burundo, DRK, Svazilando, Etiopio, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Ruando, Somalio, Sudafriko, Suda Sudano, Tanzanio, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo. |- |[[File:Greater Honeyguide, Gambia.jpg|120px]]||''Indicator indicator''|| [[Granda mielindikanto]] || sub-Sahara Afriko |- |[[File:Indicator archipelagicus 1838, crop.jpg|120px]] ||''Indicator archipelagicus''||[[Malajzia mielindikanto]] || okcidenta Tajlando, Duoninsula Malajzio, Borneo kaj la insulo Sumatro. |- |[[File:2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator minor''||[[Eta mielindikanto]] || Vaste distribuata tra [[sub-Sahara Afriko]] |- |||''Indicator willcocksi''|| [[Vilkoksa mielindikanto]] || Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono kaj Ugando. |- |||''Indicator exilis''|| [[Minora mielindikanto]] || Angolo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono, Suda Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio. |- |||''Indicator pumilio''|| [[Nana mielindikanto]] || Demokratia Respubliko Kongo, Ruando, Ugando kaj eble Burundo. |- |[[File:Pallid Honeyguide.jpg|120px]]||''Indicator meliphilus''|| [[Pala mielindikanto]] || Angolo, Demokratia Respubliko Kongo, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Tanzanio, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo. |- |[[File:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|120px]]||''Indicator xanthonotus''|| [[Flavpuga mielindikanto]] || Nepalo, Sikimo, Arunaĉal-Pradeŝo kaj Butano |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Cite book | author = Barlow, Clive | author2 = Tim Wacher | author3 = Tony Disley | name-list-style = amp | year = 1997 | title = A Field Guide to the Birds of the Gambia and Senegal | publisher = A. & C. Black (Publishers) Ltd. | isbn = 1-873403-32-1}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] gszboin41vk6xaiyr06vayy3b4vmcxo 0 951857 9455038 2026-08-16T18:45:32Z Kani 670 Alidirektigis al [[Indicator]] 9455038 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Indicator]] 1gjvxaqmhppwj6a2cemtqaz6kpopbvb 0 951858 9455052 2026-08-16T19:38:03Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Makula mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Spotted Honeyguide (Indicator maculatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato..." 9455052 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Makula mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Spotted Honeyguide (Indicator maculatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Makula mielindikanto''' ''I. maculatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 2024">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Indicator maculatus'' |article-number=e.T22680608A264023152 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22680608A264023152.en}}</ref> |dunomo = ''Indicator maculatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|Gray, GR]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Makula mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator maculatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi troviĝas en granda parto de Centra Afriko, nome en [[Angolo]], [[Benino]], [[Kameruno]], [[Centrafrikan Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], [[Gambio]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Gvineo Bisaŭa]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Senegalo]], [[Sieraleono]], [[Suda Sudano]], [[Togolando]], kaj [[Ugando]]. Ĝi estas nestoparazito, kiel la ceteraj samgenranoj. Ĝi havas brunan kapon kun malhelaj okuloj kaj nigra dika mallonga beko (iom pli hela ĉe bazo de mandiblo). La dorso esta griza kun verdaj nuancoj. La flugiloj estas helverdaj kun brunaj makuletoj kaj la malsupraj partoj estas blankecaj kun same brunaj makuletoj, kio nomas la specion en la ordinara kaj scienca nomoj. La vosto estas grizbruna kun blankaj eksteraj plumoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] qfga79xt4uzeytginejnyxhij1r0zng 9455053 9455052 2026-08-16T19:38:19Z Kani 670 9455053 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Makula mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Spotted Honeyguide (Indicator maculatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Makula mielindikanto''' ''I. maculatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 2024">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Indicator maculatus'' |article-number=e.T22680608A264023152 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22680608A264023152.en}}</ref> |dunomo = ''Indicator maculatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|Gray, GR]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Makula mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator maculatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi troviĝas en granda parto de Centra Afriko, nome en [[Angolo]], [[Benino]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], [[Gambio]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Gvineo Bisaŭa]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Senegalo]], [[Sieraleono]], [[Suda Sudano]], [[Togolando]], kaj [[Ugando]]. Ĝi estas nestoparazito, kiel la ceteraj samgenranoj. Ĝi havas brunan kapon kun malhelaj okuloj kaj nigra dika mallonga beko (iom pli hela ĉe bazo de mandiblo). La dorso esta griza kun verdaj nuancoj. La flugiloj estas helverdaj kun brunaj makuletoj kaj la malsupraj partoj estas blankecaj kun same brunaj makuletoj, kio nomas la specion en la ordinara kaj scienca nomoj. La vosto estas grizbruna kun blankaj eksteraj plumoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 0gtv2hecepcvranzzfahjp0f62wfmnw 9455058 9455053 2026-08-16T19:51:08Z Kani 670 9455058 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Makula mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Spotted Honeyguide (Indicator maculatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Makula mielindikanto''' ''I. maculatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 2024">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Indicator maculatus'' |article-number=e.T22680608A264023152 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22680608A264023152.en}}</ref> |dunomo = ''Indicator maculatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|Gray, GR]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Makula mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator maculatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi troviĝas en granda parto de Centra Afriko, nome en [[Angolo]], [[Benino]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], [[Gambio]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Gvineo Bisaŭa]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Senegalo]], [[Sieraleono]], [[Suda Sudano]], [[Togolando]], kaj [[Ugando]]. Ĝi estas nestoparazito, kiel la ceteraj samgenranoj. Ĝi havas brunan kapon kun malhelaj okuloj kaj nigra dika mallonga beko (iom pli hela ĉe bazo de mandiblo). La dorso esta griza kun verdaj nuancoj. La flugiloj estas helverdaj kun brunaj makuletoj kaj la malsupraj partoj estas blankecaj kun same brunaj makuletoj ĉefe ĉe gorĝo kaj supra brusto, kio nomas la specion en la ordinara kaj scienca nomoj. La vosto estas grizbruna kun blankaj eksteraj plumoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] q4biqkrych702pa2p5jhed8uk3kdq4l 9455063 9455058 2026-08-16T20:07:38Z Kani 670 9455063 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Makula mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Spotted Honeyguide (Indicator maculatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Makula mielindikanto''' ''I. maculatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 2024">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Indicator maculatus'' |article-number=e.T22680608A264023152 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22680608A264023152.en}}</ref> |dunomo = ''Indicator maculatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|Gray, GR]], 1847) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Makula mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator maculatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi troviĝas en granda parto de Centra Afriko, nome en [[Angolo]], [[Benino]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], [[Gambio]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Gvineo Bisaŭa]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Senegalo]], [[Sieraleono]], [[Suda Sudano]], [[Togolando]], kaj [[Ugando]]. Ĝi estas nestoparazito, kiel la ceteraj samgenranoj. Ĝi havas brunan kapon kun malhelaj okuloj kaj nigra dika mallonga beko (iom pli hela ĉe bazo de mandiblo). La dorso esta griza kun verdaj nuancoj. La flugiloj estas helverdaj kun brunaj makuletoj kaj la malsupraj partoj estas blankecaj kun same brunaj makuletoj ĉefe ĉe gorĝo kaj supra brusto, kio nomas la specion en la ordinara kaj scienca nomoj. La vosto estas grizbruna kun blankaj eksteraj plumoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] hgm8q7xh1gnqmyepzuwnu478dbvttxn 0 951859 9455054 2026-08-16T19:39:28Z Kani 670 Alidirektigis al [[Makula mielindikanto]] 9455054 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Makula mielindikanto]] q10e5ns8ibnyyla6gzk9mnx34xz2ujl 0 951860 9455059 2026-08-16T19:55:57Z Kani 670 Alidirektigis al [[Dukolora mielvorulo]] 9455059 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Dukolora mielvorulo]] 9a2zb9i5897jrsgu9x6tgeer1d6rdy6 0 951861 9455061 2026-08-16T19:58:58Z Kani 670 Alidirektigis al [[Miksita kunmanĝantaro]] 9455061 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Miksita kunmanĝantaro]] bfh07jd9xpjb20nw7niuwj67hg5bqqs 0 951862 9455064 2026-08-16T20:20:40Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = Indikatore..." 9455064 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == The scaly-throated honeyguide is closely related to the [[spotted honeyguide]] (''Indicator maculatus''), of which it shares part of its range.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> The two species are sympatric in South Sudan and Southwest Uganda.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Scaly-throated honeyguides from Southern Somalia to Northeast Tanzania were previously regarded as a separate race (''jubaensis).<ref name=":0" />'' However, the species is currently regarded as monotypic, with no subspecies.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Mature scaly-throated honeyguides range between {{Convert|18 and 19|cm|in}} and typically weigh around {{Convert|34 to 55|g|lbs}}, occasionally reaching up to {{Convert|61|g|lb}}.<ref name=":1" /> Males are larger than females, with recorded weights of males ranging from {{Convert|50 to 56|g|lb}} and weights of females generally ranging from {{Convert|36.6 to 55|g|lb}}.<ref name=":1" /> However, male birds in Uganda have been reported to weigh as low as {{Convert|31|g|lb}} and females, up to {{Convert|60.5|g|lb}}.<ref name=":1" /> The scaly-throated honeyguide appears olive with a white or buffy yellow tinge that is more clearly seen on its middle and lower breast.<ref name=":1" /> Its throat and breast also varies between a scaly to streaky olive-gray and white.<ref name=":1" /> These markings on its breast differentiate the species from other honeyguide except for the spotted honeyguide, which it is distinguished from by less green, browner upperparts, paler and grayer underparts, and less spotting.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Stripes are present on its face and crown, sometimes reaching its nape.<ref name=":1" /> It exhibits an olive-brown upper back, which becomes more greenish towards the mid-back.<ref name=":0" /> Its rump is also yellow-green,<ref name=":1" /> while its tail displays a black-tipped white outer pattern with short outermost feathers.<ref name=":0" /> Its legs and feet are typically a greenish-gray or yellowish-olive.<ref name=":1" /> Eye colors range from hazel to gray brown or deep brown.<ref name=":1" /> Immature has a greener throat and breast, which is also marked with broader and blacker spots.<ref name=":1" /> Its cheeks and the top of its head are darker.<ref name=":1" /> Its head is also more finely streaked<ref name=":1" /> and its tail is nearly all white.<ref name=":0" /> Males have a black gape, while females have a pink-gape with some dusky gray that becomes more apparent in older females.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsal view, Arabuko-Sokoke Forest, coastal Kenya]] It is found in [[Angola]], [[Burundi]], [[Democratic Republic of the Congo|DRC]], [[Eswatini]], [[Ethiopia]], [[Kenya]], [[Malawi]], [[Mozambique]], [[Rwanda]], [[Somalia]], [[South Africa]], [[South Sudan]], [[Tanzania]], [[Uganda]], [[Zambia]], and [[Zimbabwe]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Scaly-throated honeyguides are found in dense woodland, thickets, forest,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> overgrown plantations, and bamboo,<ref name=":0" /> usually only identifiable by their high-pitched, trill-like ascending call. Regarding size, they are 18–19&nbsp;cm in length, weighing 34–55 g and rarely up to 61 g. [https://ebird.org/species/scthon1] It is typically found in below {{Convert|2200|m|ft}}, but has been observed at elevations up to {{Convert|3350|m|ft}} on [[Mount Elgon|Mt. Elgon]]. == Kutimaro == === Reproduktado === The species is territorial, with males maintaining traditional song sites (often a particular tree or bush),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> which can be help for up to eight years or may change more frequently, even during a season.<ref name=":0" /> Song sites may be as close together as {{Convert|200 to 250|m|ft}}.<ref name=":1" /> In the tropics, birds sing throughout the year<ref name=":0" /> and may sing in long bursts after intervals of silence.<ref name=":1" /> Additionally, they may pause their song to chase off approaching birds with shrieks.<ref name=":1" /> In some areas inhabited by females there are no known singing sites.<ref name=":1" /> Males will typically find one or more females and copulate away from their song posts.<ref name=":1" /> They typically first breed at 3 or more years (or sometimes two). Females may breed primarily with one male or with several starting at two years old.<ref name=":0" /> Birds typically breed in wooded areas,<ref name=":1" /> sometimes around October,<ref name=":6" /> although eggs are laid throughout August to February in South Africa,<ref name=":0" /> May to August in Kenya, September to October in Malawi, October in Zambia, and September to January in Zimbabwe.<ref name=":1" /> Egg incubation occurs for approximately 18<ref name=":0" /> or 19<ref name=":1" /> days. === Nestoparazitado === The scaly-throated honeyguide is a [[Brood parasitism|brood parasite]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Known hosts include the [[green barbet]],<ref name=":0" /> [[black-collared barbet]]'','' [[Whyte's barbet]], [[yellow-rumped tinkerbird]], [[Nubian woodpecker]], [[golden-tailed woodpecker]], [[African grey woodpecker]], and [[cardinal woodpecker]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Additionally, scaly-throated honeyguides have been observed parasitizing [[olive woodpecker]]s.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Females lay three to five eggs per series, with several series in each clutch.<ref name=":0" /> Occasionally, more than one egg is deposited into a host nest, and while scaly-throat honeyguide fledglings do not always remove or destroy hosts' eggs, they have been observed doing so.<ref name=":1" /> They are born with fully-developed transparent bill hooks that may help them destroy the eggs or kill the young of the hosts.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> Young scaly-throated honeyguides can be fed up to 45 times in eight hours by hosts,<ref name=":1" /> and fledging occurs in 27 to 35 days.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Its typical diet includes beeswax,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> honey, insects (bees and their grubs, aphids, ants, flies, termites, beetles, caterpillars), arthropods, and sometimes, seeds and fruits (especially figs).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> It competes with other wax-eating species, such as the [[greater honeyguide]].<ref name=":7" /> It may join mixed-species foraging flocks<ref name=":0" /><ref name=":1" /> or flychatch from perches.<ref name=":1" /> Birds will tear at honeycomb or wax with their bill and hold the wax between their legs while consuming it.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Since wax is a major part of their diet, honeyguides have a specialized digestive system with a prolonged gut transit time and greater levels of lipase and other enzymes.<ref name=":5" /> Nestlings will eat the food of their hosts.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == The scaly-throated honeyguide have been observed guiding humans and [[honey badger]]s to bee hives, although this is not particularly common, possibly because of the species' secretive habitat locations.<ref name=":1" /> To locate bee hives, they often watch for guiding greater honeyguides and other activity that may indicate honey harvesting.<ref name=":1" /> As with other honeyguides, they wait for a hive to be ransacked and then eat what remains, including bee larvae.<ref name=":2" /> Generally, the species is regarded as mostly unobtrusive, except for when they are at beeswax sources and where they are singing.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] gkzhg9fukmfi8k3ecvmyqa0oyn65ikr 9455071 9455064 2026-08-16T20:26:46Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9455071 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Mature scaly-throated honeyguides range between {{Convert|18 and 19|cm|in}} and typically weigh around {{Convert|34 to 55|g|lbs}}, occasionally reaching up to {{Convert|61|g|lb}}.<ref name=":1" /> Males are larger than females, with recorded weights of males ranging from {{Convert|50 to 56|g|lb}} and weights of females generally ranging from {{Convert|36.6 to 55|g|lb}}.<ref name=":1" /> However, male birds in Uganda have been reported to weigh as low as {{Convert|31|g|lb}} and females, up to {{Convert|60.5|g|lb}}.<ref name=":1" /> The scaly-throated honeyguide appears olive with a white or buffy yellow tinge that is more clearly seen on its middle and lower breast.<ref name=":1" /> Its throat and breast also varies between a scaly to streaky olive-gray and white.<ref name=":1" /> These markings on its breast differentiate the species from other honeyguide except for the spotted honeyguide, which it is distinguished from by less green, browner upperparts, paler and grayer underparts, and less spotting.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Stripes are present on its face and crown, sometimes reaching its nape.<ref name=":1" /> It exhibits an olive-brown upper back, which becomes more greenish towards the mid-back.<ref name=":0" /> Its rump is also yellow-green,<ref name=":1" /> while its tail displays a black-tipped white outer pattern with short outermost feathers.<ref name=":0" /> Its legs and feet are typically a greenish-gray or yellowish-olive.<ref name=":1" /> Eye colors range from hazel to gray brown or deep brown.<ref name=":1" /> Immature has a greener throat and breast, which is also marked with broader and blacker spots.<ref name=":1" /> Its cheeks and the top of its head are darker.<ref name=":1" /> Its head is also more finely streaked<ref name=":1" /> and its tail is nearly all white.<ref name=":0" /> Males have a black gape, while females have a pink-gape with some dusky gray that becomes more apparent in older females.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsal view, Arabuko-Sokoke Forest, coastal Kenya]] It is found in [[Angola]], [[Burundi]], [[Democratic Republic of the Congo|DRC]], [[Eswatini]], [[Ethiopia]], [[Kenya]], [[Malawi]], [[Mozambique]], [[Rwanda]], [[Somalia]], [[South Africa]], [[South Sudan]], [[Tanzania]], [[Uganda]], [[Zambia]], and [[Zimbabwe]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Scaly-throated honeyguides are found in dense woodland, thickets, forest,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> overgrown plantations, and bamboo,<ref name=":0" /> usually only identifiable by their high-pitched, trill-like ascending call. Regarding size, they are 18–19&nbsp;cm in length, weighing 34–55 g and rarely up to 61 g. [https://ebird.org/species/scthon1] It is typically found in below {{Convert|2200|m|ft}}, but has been observed at elevations up to {{Convert|3350|m|ft}} on [[Mount Elgon|Mt. Elgon]]. == Kutimaro == === Reproduktado === The species is territorial, with males maintaining traditional song sites (often a particular tree or bush),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> which can be help for up to eight years or may change more frequently, even during a season.<ref name=":0" /> Song sites may be as close together as {{Convert|200 to 250|m|ft}}.<ref name=":1" /> In the tropics, birds sing throughout the year<ref name=":0" /> and may sing in long bursts after intervals of silence.<ref name=":1" /> Additionally, they may pause their song to chase off approaching birds with shrieks.<ref name=":1" /> In some areas inhabited by females there are no known singing sites.<ref name=":1" /> Males will typically find one or more females and copulate away from their song posts.<ref name=":1" /> They typically first breed at 3 or more years (or sometimes two). Females may breed primarily with one male or with several starting at two years old.<ref name=":0" /> Birds typically breed in wooded areas,<ref name=":1" /> sometimes around October,<ref name=":6" /> although eggs are laid throughout August to February in South Africa,<ref name=":0" /> May to August in Kenya, September to October in Malawi, October in Zambia, and September to January in Zimbabwe.<ref name=":1" /> Egg incubation occurs for approximately 18<ref name=":0" /> or 19<ref name=":1" /> days. === Nestoparazitado === The scaly-throated honeyguide is a [[Brood parasitism|brood parasite]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Known hosts include the [[green barbet]],<ref name=":0" /> [[black-collared barbet]]'','' [[Whyte's barbet]], [[yellow-rumped tinkerbird]], [[Nubian woodpecker]], [[golden-tailed woodpecker]], [[African grey woodpecker]], and [[cardinal woodpecker]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Additionally, scaly-throated honeyguides have been observed parasitizing [[olive woodpecker]]s.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Females lay three to five eggs per series, with several series in each clutch.<ref name=":0" /> Occasionally, more than one egg is deposited into a host nest, and while scaly-throat honeyguide fledglings do not always remove or destroy hosts' eggs, they have been observed doing so.<ref name=":1" /> They are born with fully-developed transparent bill hooks that may help them destroy the eggs or kill the young of the hosts.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> Young scaly-throated honeyguides can be fed up to 45 times in eight hours by hosts,<ref name=":1" /> and fledging occurs in 27 to 35 days.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Its typical diet includes beeswax,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> honey, insects (bees and their grubs, aphids, ants, flies, termites, beetles, caterpillars), arthropods, and sometimes, seeds and fruits (especially figs).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> It competes with other wax-eating species, such as the [[greater honeyguide]].<ref name=":7" /> It may join mixed-species foraging flocks<ref name=":0" /><ref name=":1" /> or flychatch from perches.<ref name=":1" /> Birds will tear at honeycomb or wax with their bill and hold the wax between their legs while consuming it.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Since wax is a major part of their diet, honeyguides have a specialized digestive system with a prolonged gut transit time and greater levels of lipase and other enzymes.<ref name=":5" /> Nestlings will eat the food of their hosts.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == The scaly-throated honeyguide have been observed guiding humans and [[honey badger]]s to bee hives, although this is not particularly common, possibly because of the species' secretive habitat locations.<ref name=":1" /> To locate bee hives, they often watch for guiding greater honeyguides and other activity that may indicate honey harvesting.<ref name=":1" /> As with other honeyguides, they wait for a hive to be ransacked and then eat what remains, including bee larvae.<ref name=":2" /> Generally, the species is regarded as mostly unobtrusive, except for when they are at beeswax sources and where they are singing.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] d0ulpf3114zd0s5pfh2t2ybginon37l 9455075 9455071 2026-08-16T20:39:23Z Kani 670 /* Aspekto */ 9455075 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsal view, Arabuko-Sokoke Forest, coastal Kenya]] It is found in [[Angola]], [[Burundi]], [[Democratic Republic of the Congo|DRC]], [[Eswatini]], [[Ethiopia]], [[Kenya]], [[Malawi]], [[Mozambique]], [[Rwanda]], [[Somalia]], [[South Africa]], [[South Sudan]], [[Tanzania]], [[Uganda]], [[Zambia]], and [[Zimbabwe]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Scaly-throated honeyguides are found in dense woodland, thickets, forest,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> overgrown plantations, and bamboo,<ref name=":0" /> usually only identifiable by their high-pitched, trill-like ascending call. Regarding size, they are 18–19&nbsp;cm in length, weighing 34–55 g and rarely up to 61 g. [https://ebird.org/species/scthon1] It is typically found in below {{Convert|2200|m|ft}}, but has been observed at elevations up to {{Convert|3350|m|ft}} on [[Mount Elgon|Mt. Elgon]]. == Kutimaro == === Reproduktado === The species is territorial, with males maintaining traditional song sites (often a particular tree or bush),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> which can be help for up to eight years or may change more frequently, even during a season.<ref name=":0" /> Song sites may be as close together as {{Convert|200 to 250|m|ft}}.<ref name=":1" /> In the tropics, birds sing throughout the year<ref name=":0" /> and may sing in long bursts after intervals of silence.<ref name=":1" /> Additionally, they may pause their song to chase off approaching birds with shrieks.<ref name=":1" /> In some areas inhabited by females there are no known singing sites.<ref name=":1" /> Males will typically find one or more females and copulate away from their song posts.<ref name=":1" /> They typically first breed at 3 or more years (or sometimes two). Females may breed primarily with one male or with several starting at two years old.<ref name=":0" /> Birds typically breed in wooded areas,<ref name=":1" /> sometimes around October,<ref name=":6" /> although eggs are laid throughout August to February in South Africa,<ref name=":0" /> May to August in Kenya, September to October in Malawi, October in Zambia, and September to January in Zimbabwe.<ref name=":1" /> Egg incubation occurs for approximately 18<ref name=":0" /> or 19<ref name=":1" /> days. === Nestoparazitado === The scaly-throated honeyguide is a [[Brood parasitism|brood parasite]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Known hosts include the [[green barbet]],<ref name=":0" /> [[black-collared barbet]]'','' [[Whyte's barbet]], [[yellow-rumped tinkerbird]], [[Nubian woodpecker]], [[golden-tailed woodpecker]], [[African grey woodpecker]], and [[cardinal woodpecker]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Additionally, scaly-throated honeyguides have been observed parasitizing [[olive woodpecker]]s.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Females lay three to five eggs per series, with several series in each clutch.<ref name=":0" /> Occasionally, more than one egg is deposited into a host nest, and while scaly-throat honeyguide fledglings do not always remove or destroy hosts' eggs, they have been observed doing so.<ref name=":1" /> They are born with fully-developed transparent bill hooks that may help them destroy the eggs or kill the young of the hosts.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> Young scaly-throated honeyguides can be fed up to 45 times in eight hours by hosts,<ref name=":1" /> and fledging occurs in 27 to 35 days.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Its typical diet includes beeswax,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> honey, insects (bees and their grubs, aphids, ants, flies, termites, beetles, caterpillars), arthropods, and sometimes, seeds and fruits (especially figs).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> It competes with other wax-eating species, such as the [[greater honeyguide]].<ref name=":7" /> It may join mixed-species foraging flocks<ref name=":0" /><ref name=":1" /> or flychatch from perches.<ref name=":1" /> Birds will tear at honeycomb or wax with their bill and hold the wax between their legs while consuming it.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Since wax is a major part of their diet, honeyguides have a specialized digestive system with a prolonged gut transit time and greater levels of lipase and other enzymes.<ref name=":5" /> Nestlings will eat the food of their hosts.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == The scaly-throated honeyguide have been observed guiding humans and [[honey badger]]s to bee hives, although this is not particularly common, possibly because of the species' secretive habitat locations.<ref name=":1" /> To locate bee hives, they often watch for guiding greater honeyguides and other activity that may indicate honey harvesting.<ref name=":1" /> As with other honeyguides, they wait for a hive to be ransacked and then eat what remains, including bee larvae.<ref name=":2" /> Generally, the species is regarded as mostly unobtrusive, except for when they are at beeswax sources and where they are singing.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] fty5iynjy9bj75mi5yv6fncvc2gw873 9455078 9455075 2026-08-16T20:49:00Z Kani 670 /* Teritorio */ 9455078 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavo]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Scaly-throated honeyguides are found in dense woodland, thickets, forest,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> overgrown plantations, and bamboo,<ref name=":0" /> usually only identifiable by their high-pitched, trill-like ascending call. Regarding size, they are 18–19&nbsp;cm in length, weighing 34–55 g and rarely up to 61 g. [https://ebird.org/species/scthon1] It is typically found in below {{Convert|2200|m|ft}}, but has been observed at elevations up to {{Convert|3350|m|ft}} on [[Mount Elgon|Mt. Elgon]]. == Kutimaro == === Reproduktado === The species is territorial, with males maintaining traditional song sites (often a particular tree or bush),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> which can be help for up to eight years or may change more frequently, even during a season.<ref name=":0" /> Song sites may be as close together as {{Convert|200 to 250|m|ft}}.<ref name=":1" /> In the tropics, birds sing throughout the year<ref name=":0" /> and may sing in long bursts after intervals of silence.<ref name=":1" /> Additionally, they may pause their song to chase off approaching birds with shrieks.<ref name=":1" /> In some areas inhabited by females there are no known singing sites.<ref name=":1" /> Males will typically find one or more females and copulate away from their song posts.<ref name=":1" /> They typically first breed at 3 or more years (or sometimes two). Females may breed primarily with one male or with several starting at two years old.<ref name=":0" /> Birds typically breed in wooded areas,<ref name=":1" /> sometimes around October,<ref name=":6" /> although eggs are laid throughout August to February in South Africa,<ref name=":0" /> May to August in Kenya, September to October in Malawi, October in Zambia, and September to January in Zimbabwe.<ref name=":1" /> Egg incubation occurs for approximately 18<ref name=":0" /> or 19<ref name=":1" /> days. === Nestoparazitado === The scaly-throated honeyguide is a [[Brood parasitism|brood parasite]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Known hosts include the [[green barbet]],<ref name=":0" /> [[black-collared barbet]]'','' [[Whyte's barbet]], [[yellow-rumped tinkerbird]], [[Nubian woodpecker]], [[golden-tailed woodpecker]], [[African grey woodpecker]], and [[cardinal woodpecker]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Additionally, scaly-throated honeyguides have been observed parasitizing [[olive woodpecker]]s.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Females lay three to five eggs per series, with several series in each clutch.<ref name=":0" /> Occasionally, more than one egg is deposited into a host nest, and while scaly-throat honeyguide fledglings do not always remove or destroy hosts' eggs, they have been observed doing so.<ref name=":1" /> They are born with fully-developed transparent bill hooks that may help them destroy the eggs or kill the young of the hosts.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> Young scaly-throated honeyguides can be fed up to 45 times in eight hours by hosts,<ref name=":1" /> and fledging occurs in 27 to 35 days.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Its typical diet includes beeswax,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> honey, insects (bees and their grubs, aphids, ants, flies, termites, beetles, caterpillars), arthropods, and sometimes, seeds and fruits (especially figs).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> It competes with other wax-eating species, such as the [[greater honeyguide]].<ref name=":7" /> It may join mixed-species foraging flocks<ref name=":0" /><ref name=":1" /> or flychatch from perches.<ref name=":1" /> Birds will tear at honeycomb or wax with their bill and hold the wax between their legs while consuming it.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Since wax is a major part of their diet, honeyguides have a specialized digestive system with a prolonged gut transit time and greater levels of lipase and other enzymes.<ref name=":5" /> Nestlings will eat the food of their hosts.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == The scaly-throated honeyguide have been observed guiding humans and [[honey badger]]s to bee hives, although this is not particularly common, possibly because of the species' secretive habitat locations.<ref name=":1" /> To locate bee hives, they often watch for guiding greater honeyguides and other activity that may indicate honey harvesting.<ref name=":1" /> As with other honeyguides, they wait for a hive to be ransacked and then eat what remains, including bee larvae.<ref name=":2" /> Generally, the species is regarded as mostly unobtrusive, except for when they are at beeswax sources and where they are singing.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 8u0keuvfnvx9gq7c6auj9tto0ejdn6o 9455079 9455078 2026-08-16T20:49:32Z Kani 670 /* Teritorio */ 9455079 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Scaly-throated honeyguides are found in dense woodland, thickets, forest,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> overgrown plantations, and bamboo,<ref name=":0" /> usually only identifiable by their high-pitched, trill-like ascending call. Regarding size, they are 18–19&nbsp;cm in length, weighing 34–55 g and rarely up to 61 g. [https://ebird.org/species/scthon1] It is typically found in below {{Convert|2200|m|ft}}, but has been observed at elevations up to {{Convert|3350|m|ft}} on [[Mount Elgon|Mt. Elgon]]. == Kutimaro == === Reproduktado === The species is territorial, with males maintaining traditional song sites (often a particular tree or bush),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> which can be help for up to eight years or may change more frequently, even during a season.<ref name=":0" /> Song sites may be as close together as {{Convert|200 to 250|m|ft}}.<ref name=":1" /> In the tropics, birds sing throughout the year<ref name=":0" /> and may sing in long bursts after intervals of silence.<ref name=":1" /> Additionally, they may pause their song to chase off approaching birds with shrieks.<ref name=":1" /> In some areas inhabited by females there are no known singing sites.<ref name=":1" /> Males will typically find one or more females and copulate away from their song posts.<ref name=":1" /> They typically first breed at 3 or more years (or sometimes two). Females may breed primarily with one male or with several starting at two years old.<ref name=":0" /> Birds typically breed in wooded areas,<ref name=":1" /> sometimes around October,<ref name=":6" /> although eggs are laid throughout August to February in South Africa,<ref name=":0" /> May to August in Kenya, September to October in Malawi, October in Zambia, and September to January in Zimbabwe.<ref name=":1" /> Egg incubation occurs for approximately 18<ref name=":0" /> or 19<ref name=":1" /> days. === Nestoparazitado === The scaly-throated honeyguide is a [[Brood parasitism|brood parasite]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Known hosts include the [[green barbet]],<ref name=":0" /> [[black-collared barbet]]'','' [[Whyte's barbet]], [[yellow-rumped tinkerbird]], [[Nubian woodpecker]], [[golden-tailed woodpecker]], [[African grey woodpecker]], and [[cardinal woodpecker]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Additionally, scaly-throated honeyguides have been observed parasitizing [[olive woodpecker]]s.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Females lay three to five eggs per series, with several series in each clutch.<ref name=":0" /> Occasionally, more than one egg is deposited into a host nest, and while scaly-throat honeyguide fledglings do not always remove or destroy hosts' eggs, they have been observed doing so.<ref name=":1" /> They are born with fully-developed transparent bill hooks that may help them destroy the eggs or kill the young of the hosts.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> Young scaly-throated honeyguides can be fed up to 45 times in eight hours by hosts,<ref name=":1" /> and fledging occurs in 27 to 35 days.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Its typical diet includes beeswax,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> honey, insects (bees and their grubs, aphids, ants, flies, termites, beetles, caterpillars), arthropods, and sometimes, seeds and fruits (especially figs).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> It competes with other wax-eating species, such as the [[greater honeyguide]].<ref name=":7" /> It may join mixed-species foraging flocks<ref name=":0" /><ref name=":1" /> or flychatch from perches.<ref name=":1" /> Birds will tear at honeycomb or wax with their bill and hold the wax between their legs while consuming it.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Since wax is a major part of their diet, honeyguides have a specialized digestive system with a prolonged gut transit time and greater levels of lipase and other enzymes.<ref name=":5" /> Nestlings will eat the food of their hosts.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == The scaly-throated honeyguide have been observed guiding humans and [[honey badger]]s to bee hives, although this is not particularly common, possibly because of the species' secretive habitat locations.<ref name=":1" /> To locate bee hives, they often watch for guiding greater honeyguides and other activity that may indicate honey harvesting.<ref name=":1" /> As with other honeyguides, they wait for a hive to be ransacked and then eat what remains, including bee larvae.<ref name=":2" /> Generally, the species is regarded as mostly unobtrusive, except for when they are at beeswax sources and where they are singing.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 02de25qxwn6nmu04kiz0ew4zn6zco8l 9455080 9455079 2026-08-16T20:51:42Z Kani 670 /* Habitato */ 9455080 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Skvamgorĝaj mielindikantoj troviĝas en densaj arbaroj, arbustaroj,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> superkreskitaj plantejoj kaj bambuejoj;<ref name=":0" /> oni kutime rekonas ilin nur per ilia altatona, tril-simila kaj supreniranta alvoko. Ili kutime vivas sub alteco de 2 200 metroj, sed oni observis ilin ĉe altecoj ĝis 3 350 metroj sur Monto Elgon. == Kutimaro == === Reproduktado === The species is territorial, with males maintaining traditional song sites (often a particular tree or bush),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> which can be help for up to eight years or may change more frequently, even during a season.<ref name=":0" /> Song sites may be as close together as {{Convert|200 to 250|m|ft}}.<ref name=":1" /> In the tropics, birds sing throughout the year<ref name=":0" /> and may sing in long bursts after intervals of silence.<ref name=":1" /> Additionally, they may pause their song to chase off approaching birds with shrieks.<ref name=":1" /> In some areas inhabited by females there are no known singing sites.<ref name=":1" /> Males will typically find one or more females and copulate away from their song posts.<ref name=":1" /> They typically first breed at 3 or more years (or sometimes two). Females may breed primarily with one male or with several starting at two years old.<ref name=":0" /> Birds typically breed in wooded areas,<ref name=":1" /> sometimes around October,<ref name=":6" /> although eggs are laid throughout August to February in South Africa,<ref name=":0" /> May to August in Kenya, September to October in Malawi, October in Zambia, and September to January in Zimbabwe.<ref name=":1" /> Egg incubation occurs for approximately 18<ref name=":0" /> or 19<ref name=":1" /> days. === Nestoparazitado === The scaly-throated honeyguide is a [[Brood parasitism|brood parasite]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Known hosts include the [[green barbet]],<ref name=":0" /> [[black-collared barbet]]'','' [[Whyte's barbet]], [[yellow-rumped tinkerbird]], [[Nubian woodpecker]], [[golden-tailed woodpecker]], [[African grey woodpecker]], and [[cardinal woodpecker]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Additionally, scaly-throated honeyguides have been observed parasitizing [[olive woodpecker]]s.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Females lay three to five eggs per series, with several series in each clutch.<ref name=":0" /> Occasionally, more than one egg is deposited into a host nest, and while scaly-throat honeyguide fledglings do not always remove or destroy hosts' eggs, they have been observed doing so.<ref name=":1" /> They are born with fully-developed transparent bill hooks that may help them destroy the eggs or kill the young of the hosts.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> Young scaly-throated honeyguides can be fed up to 45 times in eight hours by hosts,<ref name=":1" /> and fledging occurs in 27 to 35 days.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Its typical diet includes beeswax,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> honey, insects (bees and their grubs, aphids, ants, flies, termites, beetles, caterpillars), arthropods, and sometimes, seeds and fruits (especially figs).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> It competes with other wax-eating species, such as the [[greater honeyguide]].<ref name=":7" /> It may join mixed-species foraging flocks<ref name=":0" /><ref name=":1" /> or flychatch from perches.<ref name=":1" /> Birds will tear at honeycomb or wax with their bill and hold the wax between their legs while consuming it.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Since wax is a major part of their diet, honeyguides have a specialized digestive system with a prolonged gut transit time and greater levels of lipase and other enzymes.<ref name=":5" /> Nestlings will eat the food of their hosts.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == The scaly-throated honeyguide have been observed guiding humans and [[honey badger]]s to bee hives, although this is not particularly common, possibly because of the species' secretive habitat locations.<ref name=":1" /> To locate bee hives, they often watch for guiding greater honeyguides and other activity that may indicate honey harvesting.<ref name=":1" /> As with other honeyguides, they wait for a hive to be ransacked and then eat what remains, including bee larvae.<ref name=":2" /> Generally, the species is regarded as mostly unobtrusive, except for when they are at beeswax sources and where they are singing.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ri1i9omm1oc9dq69iziltfim8zld62e 9455082 9455080 2026-08-16T20:59:12Z Kani 670 /* Reproduktado */ 9455082 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Skvamgorĝaj mielindikantoj troviĝas en densaj arbaroj, arbustaroj,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> superkreskitaj plantejoj kaj bambuejoj;<ref name=":0" /> oni kutime rekonas ilin nur per ilia altatona, tril-simila kaj supreniranta alvoko. Ili kutime vivas sub alteco de 2 200 metroj, sed oni observis ilin ĉe altecoj ĝis 3 350 metroj sur Monto Elgon. == Kutimaro == === Reproduktado === La specio estas teritoriema; la maskloj tenas tradiciajn kantolokojn (ofte apartan arbon aŭ arbuston),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kiujn ili povas okupi dum ĝis ok jaroj aŭ ŝanĝi pli ofte, eĉ ene de unu sezono.<ref name=":0" /> Kantolokoj povas situi je distanco de nur 200 ĝis 250 metroj unu disde la alia.<ref name=":1" /> En tropikaj regionoj, la birdoj kantas tutjare<ref name=":0" /> kaj povas kanti per longaj serioj post periodoj de silento.<ref name=":1" /> Krome, ili povas interrompi sian kanton por forpeli alproksimiĝantajn birdojn per krioj.<ref name=":1" /> En iuj areoj loĝataj de inoj, oni ne konas specifajn kantolokojn.<ref name=":1" /> Maskloj tipe trovas unu aŭ plurajn inojn kaj kopulacias for de siaj kantolokoj.<ref name=":1" /> Ili tipe ekreproduktiĝas en la aĝo de tri jaroj aŭ pli (aŭ foje du). Inoj povas reproduktiĝi ĉefe kun unu masklo aŭ kun pluraj, ekde la aĝo de du jaroj.<ref name=":0" /> La birdoj tipe reproduktiĝas en arbarkovritaj areoj,<ref name=":1" /> foje ĉirkaŭ oktobro,<ref name=":6" /> kvankam ovoj estas demetataj inter aŭgusto kaj februaro en Sud-Afriko,<ref name=":0" /> inter majo kaj aŭgusto en Kenjo, inter septembro kaj oktobro en Malavio, en oktobro en Zambio, kaj inter septembro kaj januaro en Zimbabvo.<ref name=":1" /> La ovokovado daŭras proksimume 18<ref name=":0" /> aŭ 19<ref name=":1" /> tagojn. === Nestoparazitado === The scaly-throated honeyguide is a [[Brood parasitism|brood parasite]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Known hosts include the [[green barbet]],<ref name=":0" /> [[black-collared barbet]]'','' [[Whyte's barbet]], [[yellow-rumped tinkerbird]], [[Nubian woodpecker]], [[golden-tailed woodpecker]], [[African grey woodpecker]], and [[cardinal woodpecker]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Additionally, scaly-throated honeyguides have been observed parasitizing [[olive woodpecker]]s.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Females lay three to five eggs per series, with several series in each clutch.<ref name=":0" /> Occasionally, more than one egg is deposited into a host nest, and while scaly-throat honeyguide fledglings do not always remove or destroy hosts' eggs, they have been observed doing so.<ref name=":1" /> They are born with fully-developed transparent bill hooks that may help them destroy the eggs or kill the young of the hosts.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> Young scaly-throated honeyguides can be fed up to 45 times in eight hours by hosts,<ref name=":1" /> and fledging occurs in 27 to 35 days.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Its typical diet includes beeswax,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> honey, insects (bees and their grubs, aphids, ants, flies, termites, beetles, caterpillars), arthropods, and sometimes, seeds and fruits (especially figs).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> It competes with other wax-eating species, such as the [[greater honeyguide]].<ref name=":7" /> It may join mixed-species foraging flocks<ref name=":0" /><ref name=":1" /> or flychatch from perches.<ref name=":1" /> Birds will tear at honeycomb or wax with their bill and hold the wax between their legs while consuming it.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Since wax is a major part of their diet, honeyguides have a specialized digestive system with a prolonged gut transit time and greater levels of lipase and other enzymes.<ref name=":5" /> Nestlings will eat the food of their hosts.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == The scaly-throated honeyguide have been observed guiding humans and [[honey badger]]s to bee hives, although this is not particularly common, possibly because of the species' secretive habitat locations.<ref name=":1" /> To locate bee hives, they often watch for guiding greater honeyguides and other activity that may indicate honey harvesting.<ref name=":1" /> As with other honeyguides, they wait for a hive to be ransacked and then eat what remains, including bee larvae.<ref name=":2" /> Generally, the species is regarded as mostly unobtrusive, except for when they are at beeswax sources and where they are singing.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] jpfxevmn95zkkl8kctp91jhbtvaouuh 9455089 9455082 2026-08-16T21:14:34Z Kani 670 /* Nestoparazitado */ 9455089 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Skvamgorĝaj mielindikantoj troviĝas en densaj arbaroj, arbustaroj,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> superkreskitaj plantejoj kaj bambuejoj;<ref name=":0" /> oni kutime rekonas ilin nur per ilia altatona, tril-simila kaj supreniranta alvoko. Ili kutime vivas sub alteco de 2 200 metroj, sed oni observis ilin ĉe altecoj ĝis 3 350 metroj sur Monto Elgon. == Kutimaro == === Reproduktado === La specio estas teritoriema; la maskloj tenas tradiciajn kantolokojn (ofte apartan arbon aŭ arbuston),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kiujn ili povas okupi dum ĝis ok jaroj aŭ ŝanĝi pli ofte, eĉ ene de unu sezono.<ref name=":0" /> Kantolokoj povas situi je distanco de nur 200 ĝis 250 metroj unu disde la alia.<ref name=":1" /> En tropikaj regionoj, la birdoj kantas tutjare<ref name=":0" /> kaj povas kanti per longaj serioj post periodoj de silento.<ref name=":1" /> Krome, ili povas interrompi sian kanton por forpeli alproksimiĝantajn birdojn per krioj.<ref name=":1" /> En iuj areoj loĝataj de inoj, oni ne konas specifajn kantolokojn.<ref name=":1" /> Maskloj tipe trovas unu aŭ plurajn inojn kaj kopulacias for de siaj kantolokoj.<ref name=":1" /> Ili tipe ekreproduktiĝas en la aĝo de tri jaroj aŭ pli (aŭ foje du). Inoj povas reproduktiĝi ĉefe kun unu masklo aŭ kun pluraj, ekde la aĝo de du jaroj.<ref name=":0" /> La birdoj tipe reproduktiĝas en arbarkovritaj areoj,<ref name=":1" /> foje ĉirkaŭ oktobro,<ref name=":6" /> kvankam ovoj estas demetataj inter aŭgusto kaj februaro en Sud-Afriko,<ref name=":0" /> inter majo kaj aŭgusto en Kenjo, inter septembro kaj oktobro en Malavio, en oktobro en Zambio, kaj inter septembro kaj januaro en Zimbabvo.<ref name=":1" /> La ovokovado daŭras proksimume 18<ref name=":0" /> aŭ 19<ref name=":1" /> tagojn. === Nestoparazitado === La Skvamgorĝa mielindikanto estas [[Nestoparazitado|nestoparazito]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Inter la konataj gastigantoj estas la [[oliveca barbulo]],<ref name=":0" /> la [[nigrakoluma barbulo]], la [[blankflugila barbulo]], la [[flavpuga barbuleto]], la [[nubia pego]], la [[orvosta pego]], la afrika [[griza pego]] kaj la [[kardinala pego]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, oni observis, ke skvamgorĝaj mielindikantoj parazitas [[oliveca pego|olivecajn pegojn]].<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Inoj demetas po tri ĝis kvin ovojn por serio, kun pluraj serioj en ĉiu ovaro.<ref name=":0" /> Foje oni demetas pli ol unu ovon en la neston de gastiganto; kvankam la idoj de la skvamgorĝa mielindikanto ne ĉiam forigas aŭ detruas la ovojn de la gastiganto, oni observis, ke ili ja faras tion.<ref name=":1" /> Ili naskiĝas kun tute evoluintaj travideblaj hokoj ĉe la beko, kiuj eble helpas ilin detrui la ovojn aŭ mortigi la idojn de la gastiganto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> La gastigantoj povas nutri la idojn de la skvamgorĝa mielindikanto ĝis 45 fojojn dum ok horoj,<ref name=":1" /> kaj la [[elnestiĝo]] okazas post 27 ĝis 35 tagoj.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Its typical diet includes beeswax,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> honey, insects (bees and their grubs, aphids, ants, flies, termites, beetles, caterpillars), arthropods, and sometimes, seeds and fruits (especially figs).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> It competes with other wax-eating species, such as the [[greater honeyguide]].<ref name=":7" /> It may join mixed-species foraging flocks<ref name=":0" /><ref name=":1" /> or flychatch from perches.<ref name=":1" /> Birds will tear at honeycomb or wax with their bill and hold the wax between their legs while consuming it.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Since wax is a major part of their diet, honeyguides have a specialized digestive system with a prolonged gut transit time and greater levels of lipase and other enzymes.<ref name=":5" /> Nestlings will eat the food of their hosts.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == The scaly-throated honeyguide have been observed guiding humans and [[honey badger]]s to bee hives, although this is not particularly common, possibly because of the species' secretive habitat locations.<ref name=":1" /> To locate bee hives, they often watch for guiding greater honeyguides and other activity that may indicate honey harvesting.<ref name=":1" /> As with other honeyguides, they wait for a hive to be ransacked and then eat what remains, including bee larvae.<ref name=":2" /> Generally, the species is regarded as mostly unobtrusive, except for when they are at beeswax sources and where they are singing.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] jtolbiwamp09z9viwbfgn9x835co4kp 9455091 9455089 2026-08-16T21:22:18Z Kani 670 /* Manĝado */ 9455091 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Skvamgorĝaj mielindikantoj troviĝas en densaj arbaroj, arbustaroj,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> superkreskitaj plantejoj kaj bambuejoj;<ref name=":0" /> oni kutime rekonas ilin nur per ilia altatona, tril-simila kaj supreniranta alvoko. Ili kutime vivas sub alteco de 2 200 metroj, sed oni observis ilin ĉe altecoj ĝis 3 350 metroj sur Monto Elgon. == Kutimaro == === Reproduktado === La specio estas teritoriema; la maskloj tenas tradiciajn kantolokojn (ofte apartan arbon aŭ arbuston),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kiujn ili povas okupi dum ĝis ok jaroj aŭ ŝanĝi pli ofte, eĉ ene de unu sezono.<ref name=":0" /> Kantolokoj povas situi je distanco de nur 200 ĝis 250 metroj unu disde la alia.<ref name=":1" /> En tropikaj regionoj, la birdoj kantas tutjare<ref name=":0" /> kaj povas kanti per longaj serioj post periodoj de silento.<ref name=":1" /> Krome, ili povas interrompi sian kanton por forpeli alproksimiĝantajn birdojn per krioj.<ref name=":1" /> En iuj areoj loĝataj de inoj, oni ne konas specifajn kantolokojn.<ref name=":1" /> Maskloj tipe trovas unu aŭ plurajn inojn kaj kopulacias for de siaj kantolokoj.<ref name=":1" /> Ili tipe ekreproduktiĝas en la aĝo de tri jaroj aŭ pli (aŭ foje du). Inoj povas reproduktiĝi ĉefe kun unu masklo aŭ kun pluraj, ekde la aĝo de du jaroj.<ref name=":0" /> La birdoj tipe reproduktiĝas en arbarkovritaj areoj,<ref name=":1" /> foje ĉirkaŭ oktobro,<ref name=":6" /> kvankam ovoj estas demetataj inter aŭgusto kaj februaro en Sud-Afriko,<ref name=":0" /> inter majo kaj aŭgusto en Kenjo, inter septembro kaj oktobro en Malavio, en oktobro en Zambio, kaj inter septembro kaj januaro en Zimbabvo.<ref name=":1" /> La ovokovado daŭras proksimume 18<ref name=":0" /> aŭ 19<ref name=":1" /> tagojn. === Nestoparazitado === La Skvamgorĝa mielindikanto estas [[Nestoparazitado|nestoparazito]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Inter la konataj gastigantoj estas la [[oliveca barbulo]],<ref name=":0" /> la [[nigrakoluma barbulo]], la [[blankflugila barbulo]], la [[flavpuga barbuleto]], la [[nubia pego]], la [[orvosta pego]], la afrika [[griza pego]] kaj la [[kardinala pego]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, oni observis, ke skvamgorĝaj mielindikantoj parazitas [[oliveca pego|olivecajn pegojn]].<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Inoj demetas po tri ĝis kvin ovojn por serio, kun pluraj serioj en ĉiu ovaro.<ref name=":0" /> Foje oni demetas pli ol unu ovon en la neston de gastiganto; kvankam la idoj de la skvamgorĝa mielindikanto ne ĉiam forigas aŭ detruas la ovojn de la gastiganto, oni observis, ke ili ja faras tion.<ref name=":1" /> Ili naskiĝas kun tute evoluintaj travideblaj hokoj ĉe la beko, kiuj eble helpas ilin detrui la ovojn aŭ mortigi la idojn de la gastiganto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> La gastigantoj povas nutri la idojn de la skvamgorĝa mielindikanto ĝis 45 fojojn dum ok horoj,<ref name=":1" /> kaj la [[elnestiĝo]] okazas post 27 ĝis 35 tagoj.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Ĝia tipa dieto inkluzivas abelvakson,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> [[mielo]]n, insektojn ([[abelo]]jn kaj iliajn [[larvo]]jn, [[afido]]jn, [[formiko]]jn, [[muŝo]]jn, [[termito]]jn, [[skarabo]]jn, [[raŭpo]]jn), [[artropodo]]jn kaj foje semojn kaj fruktojn (precipe [[figo]]jn).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĝi konkurencas kun aliaj vakso-manĝantaj specioj, kiel ekzemple la [[granda mielindikanto]].<ref name=":7" /> Ĝi povas aliĝi al miksspeciaj kunmanĝantaroj]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> aŭ kapti insektojn dumfluge, ekirante de ripozlokoj.<ref name=":1" /> La birdoj disŝiras la mielĉelaron aŭ [[vakso]]n per sia beko kaj tenas la vakson inter la kruroj dum ili konsumas ĝin.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĉar vakso estas grava parto de ilia dieto, mielindikantoj havas specialigitan digestan sistemon kun pli longa trairtempo tra la intesto kaj pli altaj niveloj de lipazo kaj aliaj enzimoj.<ref name=":5" /> Nestidoj manĝas la manĝaĵon de siaj gastigantoj.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == The scaly-throated honeyguide have been observed guiding humans and [[honey badger]]s to bee hives, although this is not particularly common, possibly because of the species' secretive habitat locations.<ref name=":1" /> To locate bee hives, they often watch for guiding greater honeyguides and other activity that may indicate honey harvesting.<ref name=":1" /> As with other honeyguides, they wait for a hive to be ransacked and then eat what remains, including bee larvae.<ref name=":2" /> Generally, the species is regarded as mostly unobtrusive, except for when they are at beeswax sources and where they are singing.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] bkr6u6ie7dni64o0rkemnzwbxc1nyg4 9455093 9455091 2026-08-16T21:26:19Z Kani 670 /* Rilato kun homoj */ 9455093 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Skvamgorĝaj mielindikantoj troviĝas en densaj arbaroj, arbustaroj,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> superkreskitaj plantejoj kaj bambuejoj;<ref name=":0" /> oni kutime rekonas ilin nur per ilia altatona, tril-simila kaj supreniranta alvoko. Ili kutime vivas sub alteco de 2 200 metroj, sed oni observis ilin ĉe altecoj ĝis 3 350 metroj sur Monto Elgon. == Kutimaro == === Reproduktado === La specio estas teritoriema; la maskloj tenas tradiciajn kantolokojn (ofte apartan arbon aŭ arbuston),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kiujn ili povas okupi dum ĝis ok jaroj aŭ ŝanĝi pli ofte, eĉ ene de unu sezono.<ref name=":0" /> Kantolokoj povas situi je distanco de nur 200 ĝis 250 metroj unu disde la alia.<ref name=":1" /> En tropikaj regionoj, la birdoj kantas tutjare<ref name=":0" /> kaj povas kanti per longaj serioj post periodoj de silento.<ref name=":1" /> Krome, ili povas interrompi sian kanton por forpeli alproksimiĝantajn birdojn per krioj.<ref name=":1" /> En iuj areoj loĝataj de inoj, oni ne konas specifajn kantolokojn.<ref name=":1" /> Maskloj tipe trovas unu aŭ plurajn inojn kaj kopulacias for de siaj kantolokoj.<ref name=":1" /> Ili tipe ekreproduktiĝas en la aĝo de tri jaroj aŭ pli (aŭ foje du). Inoj povas reproduktiĝi ĉefe kun unu masklo aŭ kun pluraj, ekde la aĝo de du jaroj.<ref name=":0" /> La birdoj tipe reproduktiĝas en arbarkovritaj areoj,<ref name=":1" /> foje ĉirkaŭ oktobro,<ref name=":6" /> kvankam ovoj estas demetataj inter aŭgusto kaj februaro en Sud-Afriko,<ref name=":0" /> inter majo kaj aŭgusto en Kenjo, inter septembro kaj oktobro en Malavio, en oktobro en Zambio, kaj inter septembro kaj januaro en Zimbabvo.<ref name=":1" /> La ovokovado daŭras proksimume 18<ref name=":0" /> aŭ 19<ref name=":1" /> tagojn. === Nestoparazitado === La Skvamgorĝa mielindikanto estas [[Nestoparazitado|nestoparazito]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Inter la konataj gastigantoj estas la [[oliveca barbulo]],<ref name=":0" /> la [[nigrakoluma barbulo]], la [[blankflugila barbulo]], la [[flavpuga barbuleto]], la [[nubia pego]], la [[orvosta pego]], la afrika [[griza pego]] kaj la [[kardinala pego]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, oni observis, ke skvamgorĝaj mielindikantoj parazitas [[oliveca pego|olivecajn pegojn]].<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Inoj demetas po tri ĝis kvin ovojn por serio, kun pluraj serioj en ĉiu ovaro.<ref name=":0" /> Foje oni demetas pli ol unu ovon en la neston de gastiganto; kvankam la idoj de la skvamgorĝa mielindikanto ne ĉiam forigas aŭ detruas la ovojn de la gastiganto, oni observis, ke ili ja faras tion.<ref name=":1" /> Ili naskiĝas kun tute evoluintaj travideblaj hokoj ĉe la beko, kiuj eble helpas ilin detrui la ovojn aŭ mortigi la idojn de la gastiganto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> La gastigantoj povas nutri la idojn de la skvamgorĝa mielindikanto ĝis 45 fojojn dum ok horoj,<ref name=":1" /> kaj la [[elnestiĝo]] okazas post 27 ĝis 35 tagoj.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Ĝia tipa dieto inkluzivas abelvakson,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> [[mielo]]n, insektojn ([[abelo]]jn kaj iliajn [[larvo]]jn, [[afido]]jn, [[formiko]]jn, [[muŝo]]jn, [[termito]]jn, [[skarabo]]jn, [[raŭpo]]jn), [[artropodo]]jn kaj foje semojn kaj fruktojn (precipe [[figo]]jn).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĝi konkurencas kun aliaj vakso-manĝantaj specioj, kiel ekzemple la [[granda mielindikanto]].<ref name=":7" /> Ĝi povas aliĝi al miksspeciaj kunmanĝantaroj]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> aŭ kapti insektojn dumfluge, ekirante de ripozlokoj.<ref name=":1" /> La birdoj disŝiras la mielĉelaron aŭ [[vakso]]n per sia beko kaj tenas la vakson inter la kruroj dum ili konsumas ĝin.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĉar vakso estas grava parto de ilia dieto, mielindikantoj havas specialigitan digestan sistemon kun pli longa trairtempo tra la intesto kaj pli altaj niveloj de lipazo kaj aliaj enzimoj.<ref name=":5" /> Nestidoj manĝas la manĝaĵon de siaj gastigantoj.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == Oni observis, ke la skvamgorĝa mielindikanto gvidas homojn kaj [[Dukolora mielvorulo|mielvorulojn]] al abelujoj, kvankam tio ne estas aparte ofta, eble pro la kaŝemaj vivejoj de la specio.<ref name=":1" /> Por trovi abelujojn, ili ofte atentas pri gvidantaj grandaj mielindikantoj kaj aliaj agadoj, kiuj povas indiki la kolektadon de mielo.<ref name=":1" /> Kiel ĉe aliaj mielindikantoj, ili atendas, ke oni prirabu [[abelujo]]n, kaj poste manĝas la restaĵojn, inkluzive de abellarvoj.<ref name=":2" /> Ĝenerale, la specio estas konsiderata plejparte diskreta, krom kiam ili troviĝas ĉe fontoj de abelvakso aŭ kiam ili kantas.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] oldsilmgisw3m9om7z3fa7wkb4x02xa 9455096 9455093 2026-08-16T21:28:25Z Kani 670 /* Nestoparazitado */ 9455096 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Skvamgorĝaj mielindikantoj troviĝas en densaj arbaroj, arbustaroj,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> superkreskitaj plantejoj kaj bambuejoj;<ref name=":0" /> oni kutime rekonas ilin nur per ilia altatona, tril-simila kaj supreniranta alvoko. Ili kutime vivas sub alteco de 2 200 metroj, sed oni observis ilin ĉe altecoj ĝis 3 350 metroj sur Monto Elgon. == Kutimaro == === Reproduktado === La specio estas teritoriema; la maskloj tenas tradiciajn kantolokojn (ofte apartan arbon aŭ arbuston),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kiujn ili povas okupi dum ĝis ok jaroj aŭ ŝanĝi pli ofte, eĉ ene de unu sezono.<ref name=":0" /> Kantolokoj povas situi je distanco de nur 200 ĝis 250 metroj unu disde la alia.<ref name=":1" /> En tropikaj regionoj, la birdoj kantas tutjare<ref name=":0" /> kaj povas kanti per longaj serioj post periodoj de silento.<ref name=":1" /> Krome, ili povas interrompi sian kanton por forpeli alproksimiĝantajn birdojn per krioj.<ref name=":1" /> En iuj areoj loĝataj de inoj, oni ne konas specifajn kantolokojn.<ref name=":1" /> Maskloj tipe trovas unu aŭ plurajn inojn kaj kopulacias for de siaj kantolokoj.<ref name=":1" /> Ili tipe ekreproduktiĝas en la aĝo de tri jaroj aŭ pli (aŭ foje du). Inoj povas reproduktiĝi ĉefe kun unu masklo aŭ kun pluraj, ekde la aĝo de du jaroj.<ref name=":0" /> La birdoj tipe reproduktiĝas en arbarkovritaj areoj,<ref name=":1" /> foje ĉirkaŭ oktobro,<ref name=":6" /> kvankam ovoj estas demetataj inter aŭgusto kaj februaro en Sud-Afriko,<ref name=":0" /> inter majo kaj aŭgusto en Kenjo, inter septembro kaj oktobro en Malavio, en oktobro en Zambio, kaj inter septembro kaj januaro en Zimbabvo.<ref name=":1" /> La ovokovado daŭras proksimume 18<ref name=":0" /> aŭ 19<ref name=":1" /> tagojn. === Nestoparazitado === La Skvamgorĝa mielindikanto estas [[Nestoparazitado|nestoparazito]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Inter la konataj gastigantoj estas la [[oliveca barbulo]],<ref name=":0" /> la [[nigrakoluma barbulo]], la [[blankflugila barbulo]], la [[flavpuga barbuleto]], la [[nubia pego]], la [[orvosta pego]], la afrika [[griza pego]] kaj la [[kardinala pego]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, oni observis, ke skvamgorĝaj mielindikantoj parazitas [[oliveca pego|olivecajn pegojn]].<ref name=":1" /><ref name=":3" > Dowsett-Lemaire, Francoise (2006). ''A Contribution to the Ornithology of Malawi''. Tauraco Research Report 8. Tauraco Press. p. 32.</ref><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Inoj demetas po tri ĝis kvin ovojn por serio, kun pluraj serioj en ĉiu ovaro.<ref name=":0" /> Foje oni demetas pli ol unu ovon en la neston de gastiganto; kvankam la idoj de la skvamgorĝa mielindikanto ne ĉiam forigas aŭ detruas la ovojn de la gastiganto, oni observis, ke ili ja faras tion.<ref name=":1" /> Ili naskiĝas kun tute evoluintaj travideblaj hokoj ĉe la beko, kiuj eble helpas ilin detrui la ovojn aŭ mortigi la idojn de la gastiganto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> La gastigantoj povas nutri la idojn de la skvamgorĝa mielindikanto ĝis 45 fojojn dum ok horoj,<ref name=":1" /> kaj la [[elnestiĝo]] okazas post 27 ĝis 35 tagoj.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Ĝia tipa dieto inkluzivas abelvakson,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> [[mielo]]n, insektojn ([[abelo]]jn kaj iliajn [[larvo]]jn, [[afido]]jn, [[formiko]]jn, [[muŝo]]jn, [[termito]]jn, [[skarabo]]jn, [[raŭpo]]jn), [[artropodo]]jn kaj foje semojn kaj fruktojn (precipe [[figo]]jn).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĝi konkurencas kun aliaj vakso-manĝantaj specioj, kiel ekzemple la [[granda mielindikanto]].<ref name=":7" /> Ĝi povas aliĝi al miksspeciaj kunmanĝantaroj]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> aŭ kapti insektojn dumfluge, ekirante de ripozlokoj.<ref name=":1" /> La birdoj disŝiras la mielĉelaron aŭ [[vakso]]n per sia beko kaj tenas la vakson inter la kruroj dum ili konsumas ĝin.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĉar vakso estas grava parto de ilia dieto, mielindikantoj havas specialigitan digestan sistemon kun pli longa trairtempo tra la intesto kaj pli altaj niveloj de lipazo kaj aliaj enzimoj.<ref name=":5" /> Nestidoj manĝas la manĝaĵon de siaj gastigantoj.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == Oni observis, ke la skvamgorĝa mielindikanto gvidas homojn kaj [[Dukolora mielvorulo|mielvorulojn]] al abelujoj, kvankam tio ne estas aparte ofta, eble pro la kaŝemaj vivejoj de la specio.<ref name=":1" /> Por trovi abelujojn, ili ofte atentas pri gvidantaj grandaj mielindikantoj kaj aliaj agadoj, kiuj povas indiki la kolektadon de mielo.<ref name=":1" /> Kiel ĉe aliaj mielindikantoj, ili atendas, ke oni prirabu [[abelujo]]n, kaj poste manĝas la restaĵojn, inkluzive de abellarvoj.<ref name=":2" /> Ĝenerale, la specio estas konsiderata plejparte diskreta, krom kiam ili troviĝas ĉe fontoj de abelvakso aŭ kiam ili kantas.<ref name=":0" /> == Statuso == The species is fairly common and widespread, namely in the Ngoye Forest of South Africa, and is not globally threatened.<ref name=":0" /> However, it is somewhat uncommon in Somalia, Kenya, and Tanzania.<ref name=":0" /> Scaly-throated honeyguides may be common in the Ngoye Forest due to the high population of Green Barbets, which it is known to parasitize. No specific threats towards its population have been identified.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] r3wwrv7nm0ifpk36kuzu67tahdzgtrs 9455101 9455096 2026-08-16T21:30:53Z Kani 670 /* Statuso */ 9455101 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Skvamgorĝaj mielindikantoj troviĝas en densaj arbaroj, arbustaroj,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> superkreskitaj plantejoj kaj bambuejoj;<ref name=":0" /> oni kutime rekonas ilin nur per ilia altatona, tril-simila kaj supreniranta alvoko. Ili kutime vivas sub alteco de 2 200 metroj, sed oni observis ilin ĉe altecoj ĝis 3 350 metroj sur Monto Elgon. == Kutimaro == === Reproduktado === La specio estas teritoriema; la maskloj tenas tradiciajn kantolokojn (ofte apartan arbon aŭ arbuston),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kiujn ili povas okupi dum ĝis ok jaroj aŭ ŝanĝi pli ofte, eĉ ene de unu sezono.<ref name=":0" /> Kantolokoj povas situi je distanco de nur 200 ĝis 250 metroj unu disde la alia.<ref name=":1" /> En tropikaj regionoj, la birdoj kantas tutjare<ref name=":0" /> kaj povas kanti per longaj serioj post periodoj de silento.<ref name=":1" /> Krome, ili povas interrompi sian kanton por forpeli alproksimiĝantajn birdojn per krioj.<ref name=":1" /> En iuj areoj loĝataj de inoj, oni ne konas specifajn kantolokojn.<ref name=":1" /> Maskloj tipe trovas unu aŭ plurajn inojn kaj kopulacias for de siaj kantolokoj.<ref name=":1" /> Ili tipe ekreproduktiĝas en la aĝo de tri jaroj aŭ pli (aŭ foje du). Inoj povas reproduktiĝi ĉefe kun unu masklo aŭ kun pluraj, ekde la aĝo de du jaroj.<ref name=":0" /> La birdoj tipe reproduktiĝas en arbarkovritaj areoj,<ref name=":1" /> foje ĉirkaŭ oktobro,<ref name=":6" /> kvankam ovoj estas demetataj inter aŭgusto kaj februaro en Sud-Afriko,<ref name=":0" /> inter majo kaj aŭgusto en Kenjo, inter septembro kaj oktobro en Malavio, en oktobro en Zambio, kaj inter septembro kaj januaro en Zimbabvo.<ref name=":1" /> La ovokovado daŭras proksimume 18<ref name=":0" /> aŭ 19<ref name=":1" /> tagojn. === Nestoparazitado === La Skvamgorĝa mielindikanto estas [[Nestoparazitado|nestoparazito]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Inter la konataj gastigantoj estas la [[oliveca barbulo]],<ref name=":0" /> la [[nigrakoluma barbulo]], la [[blankflugila barbulo]], la [[flavpuga barbuleto]], la [[nubia pego]], la [[orvosta pego]], la afrika [[griza pego]] kaj la [[kardinala pego]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, oni observis, ke skvamgorĝaj mielindikantoj parazitas [[oliveca pego|olivecajn pegojn]].<ref name=":1" /><ref name=":3" > Dowsett-Lemaire, Francoise (2006). ''A Contribution to the Ornithology of Malawi''. Tauraco Research Report 8. Tauraco Press. p. 32.</ref><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Inoj demetas po tri ĝis kvin ovojn por serio, kun pluraj serioj en ĉiu ovaro.<ref name=":0" /> Foje oni demetas pli ol unu ovon en la neston de gastiganto; kvankam la idoj de la skvamgorĝa mielindikanto ne ĉiam forigas aŭ detruas la ovojn de la gastiganto, oni observis, ke ili ja faras tion.<ref name=":1" /> Ili naskiĝas kun tute evoluintaj travideblaj hokoj ĉe la beko, kiuj eble helpas ilin detrui la ovojn aŭ mortigi la idojn de la gastiganto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> La gastigantoj povas nutri la idojn de la skvamgorĝa mielindikanto ĝis 45 fojojn dum ok horoj,<ref name=":1" /> kaj la [[elnestiĝo]] okazas post 27 ĝis 35 tagoj.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Ĝia tipa dieto inkluzivas abelvakson,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> [[mielo]]n, insektojn ([[abelo]]jn kaj iliajn [[larvo]]jn, [[afido]]jn, [[formiko]]jn, [[muŝo]]jn, [[termito]]jn, [[skarabo]]jn, [[raŭpo]]jn), [[artropodo]]jn kaj foje semojn kaj fruktojn (precipe [[figo]]jn).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĝi konkurencas kun aliaj vakso-manĝantaj specioj, kiel ekzemple la [[granda mielindikanto]].<ref name=":7" /> Ĝi povas aliĝi al miksspeciaj kunmanĝantaroj]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> aŭ kapti insektojn dumfluge, ekirante de ripozlokoj.<ref name=":1" /> La birdoj disŝiras la mielĉelaron aŭ [[vakso]]n per sia beko kaj tenas la vakson inter la kruroj dum ili konsumas ĝin.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĉar vakso estas grava parto de ilia dieto, mielindikantoj havas specialigitan digestan sistemon kun pli longa trairtempo tra la intesto kaj pli altaj niveloj de lipazo kaj aliaj enzimoj.<ref name=":5" /> Nestidoj manĝas la manĝaĵon de siaj gastigantoj.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == Oni observis, ke la skvamgorĝa mielindikanto gvidas homojn kaj [[Dukolora mielvorulo|mielvorulojn]] al abelujoj, kvankam tio ne estas aparte ofta, eble pro la kaŝemaj vivejoj de la specio.<ref name=":1" /> Por trovi abelujojn, ili ofte atentas pri gvidantaj grandaj mielindikantoj kaj aliaj agadoj, kiuj povas indiki la kolektadon de mielo.<ref name=":1" /> Kiel ĉe aliaj mielindikantoj, ili atendas, ke oni prirabu [[abelujo]]n, kaj poste manĝas la restaĵojn, inkluzive de abellarvoj.<ref name=":2" /> Ĝenerale, la specio estas konsiderata plejparte diskreta, krom kiam ili troviĝas ĉe fontoj de abelvakso aŭ kiam ili kantas.<ref name=":0" /> == Statuso == La specio estas sufiĉe ofta kaj vaste disvastiĝinta, precipe en la Arbaro Ngoye en Sud-Afriko, kaj ne estas tutmonde minacata.<ref name=":0" /> Tamen, ĝi estas iom malofta en Somalio, Kenjo kaj Tanzanio.<ref name=":0" /> Skvamgorĝaj mielindikantoj eble estas oftaj en la Arbaro Ngoye pro la granda populacio de Verdaj barbuloj, kies nestojn ili laŭscie parazitas. Oni ne identigis specifajn minacojn kontraŭ ĝia populacio.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] cazdvvm00bsr9elc0omv8i30hnvqds2 9455102 9455101 2026-08-16T21:37:25Z Kani 670 9455102 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Skvamgorĝa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus).jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = En [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]] |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Skvamgorĝa mielindikanto''' ''I. variegatus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680612A92868347 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680612A92868347.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvamgorĝa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator variegatus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ili havas mutualisman rilaton kun homoj, en kiu ili allogas abelistojn al abelnestoj kaj poste manĝas la restaĵojn, precipe larvojn.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Floris |first1=Ignazio |last2=Pusceddu |first2=Michelina |last3=Satta |first3=Alberto |date=2020 |title=Birds and honey bees: A brief overview on this antagonistic relationship and its potential impact on beekeeping |url= |journal=Redia |volume=103 |pages=65–67 |doi=10.19263/redia-103.20.11 |issn=0370-4327 |doi-access=free}}</ref> == Taksonomio == La Skvamgorĝa mielindikanto estas proksime parenca al la [[Makula mielindikanto]] (''Indicator maculatus''), kun kiu ĝi kunhavas parton de sia arealo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/scthon1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.scthon1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La du specioj estas simpatriaj en Suda Sudano kaj sudokcidenta Ugando.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last1=Urban |first1=Emil K. |title=The Birds of Africa |last2=Fry |first2=C. Hilary |last3=Keith |first3=Stuart |date=1988 |publisher=Academic Press Limited |isbn=978-1-4081-9054-8 |volume=III |pages=498–500}}</ref> Skvamgorĝaj mielindikantoj el suda Somalio ĝis nordorienta Tanzanio estis antaŭe konsiderataj aparta raso (''jubaensis'').<ref name=":0" /> Tamen, la specio estas nuntempe konsiderata [[monotipa]], sen subspecioj.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite book |title=The Birds of Zambia |date=1971 |publisher=Collins |isbn=978-0-00-211097-6 |editor-last=Benson |editor-first=Constantine Walter |location=London}}</ref> == Aspekto == Plenkreskaj skvamgorĝaj mielindikantoj longas inter 18 kaj 19 centimetroj kaj tipe pezas inter 34 kaj 55 gramoj, foje atingante ĝis 61 gramojn.<ref name=":1" /> Maskloj estas pli grandaj ol inoj; registritaj pezoj de maskloj varias inter 50 kaj 56 gramoj, dum tiuj de inoj ĝenerale varias inter 36,6 kaj 55 gramoj.<ref name=":1" /> Tamen, oni raportis pri maskloj en Ugando pezantaj nur 31 gramojn kaj pri inoj pezantaj ĝis 60,5 gramojn.<ref name=":1" /> La Skvamgorĝa mielindikanto aspektas oliveckolora kun nuanco blanka aŭ sabloflava, kiu estas pli klare videbla sur la meza kaj malsupra partoj de la brusto.<ref name=":1" /> Ĝiaj gorĝo kaj brusto ankaŭ varias inter olivecgriza kaj blanka koloroj, kun aspekto de skvamoj aŭ strioj.<ref name=":1" /> Tiuj markoj sur la brusto distingas la specion de aliaj mielindikantoj, krom la [[Makula mielindikanto]]; de tiu ĉi ĝi diferenciĝas per malpli verdaj kaj pli brunaj supraj partoj, pli palaj kaj grizaj subaj partoj, kaj malpli da makuletoj.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Strioj videblas sur la vizaĝo kaj la krono, foje etendiĝante ĝis la nuko.<ref name=":1" /> Ĝi havas olivecbrunan supran dorson, kiu iĝas pli verdeta direkte al la meza dorso.<ref name=":0" /> Ankaŭ ĝia pugo estas flavecverda,<ref name=":1" /> dum la vosto montras blankan eksteran bildon kun nigraj pintoj kaj mallongaj plej eksteraj plumoj. Ĝiaj kruroj kaj piedoj estas tipe verdetgrizaj aŭ flavolivkoloraj.<ref name=":1" /> La okulkoloroj varias de avelbruna ĝis grizbruna aŭ malhelbruna.<ref name=":1" /> La nematura birdo havas pli verdajn gorĝon kaj bruston, kiuj ankaŭ estas markitaj per pli larĝaj kaj pli nigraj makuletoj.<ref name=":1" /> Ĝiaj vangoj kaj la supro de la kapo estas pli malhelaj.<ref name=":1" /> Ĝia kapo ankaŭ havas pli fajnajn striojn<ref name=":1" /> kaj ĝia vosto estas preskaŭ tute blanka.<ref name=":0" /> Maskloj havas nigran buŝangulon, dum inoj havas rozkoloran buŝangulon kun iom da malhelgriza koloro, kiu fariĝas pli videbla ĉe pli maljunaj inoj.<ref name=":0" /> ==Teritorio== [[image:Flickr - Rainbirder - Scaly-throated Honeyguide (Indicator variegatus) (1).jpg |thumb|left |200px |Dorsa vidaĵo, en [[Nacia Parko Arabuko Sokoke]], marborda Kenjo]] Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Burundo]], [[Demokrata Respubliko Kongo|DRK]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Habitato == Skvamgorĝaj mielindikantoj troviĝas en densaj arbaroj, arbustaroj,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> superkreskitaj plantejoj kaj bambuejoj;<ref name=":0" /> oni kutime rekonas ilin nur per ilia altatona, tril-simila kaj supreniranta alvoko. Ili kutime vivas sub alteco de 2 200 metroj, sed oni observis ilin ĉe altecoj ĝis 3 350 metroj sur Monto Elgon. == Kutimaro == === Reproduktado === La specio estas teritoriema; la maskloj tenas tradiciajn kantolokojn (ofte apartan arbon aŭ arbuston),<ref name=":0" /><ref name=":1" /> kiujn ili povas okupi dum ĝis ok jaroj aŭ ŝanĝi pli ofte, eĉ ene de unu sezono.<ref name=":0" /> Kantolokoj povas situi je distanco de nur 200 ĝis 250 metroj unu disde la alia.<ref name=":1" /> En tropikaj regionoj, la birdoj kantas tutjare<ref name=":0" /> kaj povas kanti per longaj serioj post periodoj de silento.<ref name=":1" /> Krome, ili povas interrompi sian kanton por forpeli alproksimiĝantajn birdojn per krioj.<ref name=":1" /> En iuj areoj loĝataj de inoj, oni ne konas specifajn kantolokojn.<ref name=":1" /> Maskloj tipe trovas unu aŭ plurajn inojn kaj kopulacias for de siaj kantolokoj.<ref name=":1" /> Ili tipe ekreproduktiĝas en la aĝo de tri jaroj aŭ pli (aŭ foje du). Inoj povas reproduktiĝi ĉefe kun unu masklo aŭ kun pluraj, ekde la aĝo de du jaroj.<ref name=":0" /> La birdoj tipe reproduktiĝas en arbarkovritaj areoj,<ref name=":1" /> foje ĉirkaŭ oktobro,<ref name=":6" /> kvankam ovoj estas demetataj inter aŭgusto kaj februaro en Sud-Afriko,<ref name=":0" /> inter majo kaj aŭgusto en Kenjo, inter septembro kaj oktobro en Malavio, en oktobro en Zambio, kaj inter septembro kaj januaro en Zimbabvo.<ref name=":1" /> La ovokovado daŭras proksimume 18<ref name=":0" /> aŭ 19<ref name=":1" /> tagojn. === Nestoparazitado === La Skvamgorĝa mielindikanto estas [[Nestoparazitado|nestoparazito]].<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite journal |last1=Corfield |first1=Jeremy R. |last2=Birkhead |first2=Tim R. |last3=Spottiswoode |first3=Claire N. |last4=Iwaniuk |first4=Andrew N. |last5=Boogert |first5=Neeltje J. |last6=Gutiérrez-Ibáñez |first6=Cristian |last7=Overington |first7=Sarah E. |last8=Wylie |first8=Douglas R. |last9=Lefebvre |first9=Louis |date=2013-04-24 |title=Brain Size and Morphology of the Brood-Parasitic and Cerophagous Honeyguides (Aves: Piciformes) |url=https://karger.com/bbe/article-abstract/81/3/170/326402/Brain-Size-and-Morphology-of-the-Brood-Parasitic |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=81 |issue=3 |pages=170–186 |doi=10.1159/000348834 |pmid=23615026 |issn=0006-8977|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last=Mann |first=Clive F. |chapter=A taxonomic review of obligate and facultative interspecific avian brood parasitism |date=2017 |title=Avian Brood Parasitism: Behaviour, Ecology, Evolution and Coevolution |series=Fascinating Life Sciences |pages=61–92 |editor-last=Soler |editor-first=Manuel |chapter-url= |place= |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-73138-4_4 |isbn=978-3-319-73138-4}}</ref> Inter la konataj gastigantoj estas la [[oliveca barbulo]],<ref name=":0" /> la [[nigrakoluma barbulo]], la [[blankflugila barbulo]], la [[flavpuga barbuleto]], la [[nubia pego]], la [[orvosta pego]], la afrika [[griza pego]] kaj la [[kardinala pego]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, oni observis, ke skvamgorĝaj mielindikantoj parazitas [[oliveca pego|olivecajn pegojn]].<ref name=":1" /><ref name=":3" > Dowsett-Lemaire, Francoise (2006). ''A Contribution to the Ornithology of Malawi''. Tauraco Research Report 8. Tauraco Press. p. 32.</ref><ref name=":4">{{Cite journal |last=Dowsett-Lemaire |first=Francoise |date=1983 |title=Scaly-throated Honeyguide Indicator Variegatus parasitizing Olive Woodpeckers Dendropicos griseocephalus in Malawi |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=103 |pages=71–75}}</ref> Inoj demetas po tri ĝis kvin ovojn por serio, kun pluraj serioj en ĉiu ovaro.<ref name=":0" /> Foje oni demetas pli ol unu ovon en la neston de gastiganto; kvankam la idoj de la skvamgorĝa mielindikanto ne ĉiam forigas aŭ detruas la ovojn de la gastiganto, oni observis, ke ili ja faras tion.<ref name=":1" /> Ili naskiĝas kun tute evoluintaj travideblaj hokoj ĉe la beko, kiuj eble helpas ilin detrui la ovojn aŭ mortigi la idojn de la gastiganto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> La gastigantoj povas nutri la idojn de la skvamgorĝa mielindikanto ĝis 45 fojojn dum ok horoj,<ref name=":1" /> kaj la [[elnestiĝo]] okazas post 27 ĝis 35 tagoj.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> === Manĝado === Ĝia tipa dieto inkluzivas abelvakson,<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Lloyd-Jones |first1=David J. |last2=St Clair |first2=James J. H. |last3=Cram |first3=Dominic L. |last4=Yassene |first4=Orlando |last5=van der Wal |first5=Jessica E. M. |last6=Spottiswoode |first6=Claire N. |date=2022 |title=When wax wanes: Competitors for beeswax stabilize rather than jeopardize the honeyguide–human mutualism |url= |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=289 |issue=1987 |doi=10.1098/rspb.2022.1443 |issn=0962-8452 |pmc=9709655 |pmid=36448420}}</ref> [[mielo]]n, insektojn ([[abelo]]jn kaj iliajn [[larvo]]jn, [[afido]]jn, [[formiko]]jn, [[muŝo]]jn, [[termito]]jn, [[skarabo]]jn, [[raŭpo]]jn), [[artropodo]]jn kaj foje semojn kaj fruktojn (precipe [[figo]]jn).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĝi konkurencas kun aliaj vakso-manĝantaj specioj, kiel ekzemple la [[granda mielindikanto]].<ref name=":7" /> Ĝi povas aliĝi al miksspeciaj kunmanĝantaroj]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> aŭ kapti insektojn dumfluge, ekirante de ripozlokoj.<ref name=":1" /> La birdoj disŝiras la mielĉelaron aŭ [[vakso]]n per sia beko kaj tenas la vakson inter la kruroj dum ili konsumas ĝin.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ĉar vakso estas grava parto de ilia dieto, mielindikantoj havas specialigitan digestan sistemon kun pli longa trairtempo tra la intesto kaj pli altaj niveloj de lipazo kaj aliaj enzimoj.<ref name=":5" /> Nestidoj manĝas la manĝaĵon de siaj gastigantoj.<ref name=":0" /> == Rilato kun homoj == Oni observis, ke la skvamgorĝa mielindikanto gvidas homojn kaj [[Dukolora mielvorulo|mielvorulojn]] al abelujoj, kvankam tio ne estas aparte ofta, eble pro la kaŝemaj vivejoj de la specio.<ref name=":1" /> Por trovi abelujojn, ili ofte atentas pri gvidantaj grandaj mielindikantoj kaj aliaj agadoj, kiuj povas indiki la kolektadon de mielo.<ref name=":1" /> Kiel ĉe aliaj mielindikantoj, ili atendas, ke oni prirabu [[abelujo]]n, kaj poste manĝas la restaĵojn, inkluzive de abellarvoj.<ref name=":2" /> Ĝenerale, la specio estas konsiderata plejparte diskreta, krom kiam ili troviĝas ĉe fontoj de abelvakso aŭ kiam ili kantas.<ref name=":0" /> == Statuso == La specio estas sufiĉe ofta kaj vaste disvastiĝinta, precipe en la Arbaro Ngoye en Sud-Afriko, kaj ne estas tutmonde minacata.<ref name=":0" /> Tamen, ĝi estas iom malofta en Somalio, Kenjo kaj Tanzanio.<ref name=":0" /> Skvamgorĝaj mielindikantoj eble estas oftaj en la Arbaro Ngoye pro la granda populacio de Verdaj barbuloj, kies nestojn ili laŭscie parazitas. Oni ne identigis specifajn minacojn kontraŭ ĝia populacio.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator maculatus}} {{Wikispecies|Indicator maculatus}} * [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/475.pdf Skvamgorĝa mielindikanto], speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds'' * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_variegatus.jpg/view.html foto], ''ADW'' * [https://www.theguardian.com/science/punctuated-equilibrium/2010/nov/06/3 Mystery bird: Scaly-throated honeyguide, Indicator variegatus], ''Guardian Online'' {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 3634y1rs1v7p1lm450z1qo1btgftaqz 0 951863 9455067 2026-08-16T20:23:23Z Kani 670 Alidirektigis al [[Skvamgorĝa mielindikanto]] 9455067 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Skvamgorĝa mielindikanto]] tu04eipvil7n9fb2ocsr6dlx9rnbyin 0 951864 9455072 2026-08-16T20:26:47Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Hellín]] 9455072 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Hellín]] q253xkkwhiz31zx7m4ux551sjjbkuvg 0 951865 9455076 2026-08-16T20:42:35Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Riópar]] 9455076 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Riópar]] hqtbmm40kuf6hfjca1qhf2pmmnqrrj5 1 951866 9455103 2026-08-16T21:39:35Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La loĝloko tie ĉi kaj en aliaj vikipediaj paĝoj estis nomita "vilaĝo", kaj samtempe ĉi tie estis ĝusta indiko ke la nombro de loĝantoj "igis ĝin la dua plej loĝata municipo en la provinco." Sume: tute ne temas pri "vilaĝo". Ne misprezentu faktojn. Aŭ se vi konvinkiĝas ke temas pri 'vilaĝo', prezentu viajn argumentojn tie ĉi, kun kontroleblaj ekstervikipediaj referencoj, kaj varbu almenaŭ kvin administrantojn plus iujn aliajn redaktantojn sur tiun disk..." 9455103 wikitext text/x-wiki La loĝloko tie ĉi kaj en aliaj vikipediaj paĝoj estis nomita "vilaĝo", kaj samtempe ĉi tie estis ĝusta indiko ke la nombro de loĝantoj "igis ĝin la dua plej loĝata municipo en la provinco." Sume: tute ne temas pri "vilaĝo". Ne misprezentu faktojn. Aŭ se vi konvinkiĝas ke temas pri 'vilaĝo', prezentu viajn argumentojn tie ĉi, kun kontroleblaj ekstervikipediaj referencoj, kaj varbu almenaŭ kvin administrantojn plus iujn aliajn redaktantojn sur tiun diskutpaĝon por konvinki ilin pri via argumentado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:39, 16 aŭg. 2026 (UTC) e5fukneei6dg266zjc4e5f0yx4hm5n7 0 951867 9455105 2026-08-16T21:41:02Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Malajzia mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator archipelagicus - Ian Dugdale - 546786989.jpeg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genr..." 9455105 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Malajzia mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator archipelagicus - Ian Dugdale - 546786989.jpeg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Malajzia mielindikanto''' ''I. archipelagicus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2022 |title=''Indicator archipelagicus'' |volume=2022 |article-number=e.T22680620A220010505 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22680620A220010505.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator archipelagicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Malajzia mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator archipelagicus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Sudorienta Azio]]. ==Aspekto== It is a medium-sized, up to 18&nbsp;cm long, olive-brown [[honeyguide]] with greenish streaks, reddish [[Iris (anatomy)|iris]], thick grey [[Beak|bill]] and greyish white below. The male has a yellow patch on the shoulder, while the female has none. The young resembles the female with streaked underparts. ==Habitato kaj teritorio== The Malaysian honeyguide occurs throughout lowland broadleaved forests of western [[Thailand]], [[Peninsular Malaysia]], [[Borneo]] and the island of [[Sumatra]]. ==Kutimoj== The call of the Malaysian honeyguide is a cat-like "[[Cat communication|meow]]", followed by a rattling sound. The diet consists mainly of insects, especially wild [[bee]]s and [[wasp]]s. It nests in [[tree hollow]]s. ==Statuso== Due to ongoing habitat loss, local and sparse population, the Malaysian honeyguide is evaluated as [[Near Threatened]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator archipelagicus}} {{Wikispecies|Indicator archipelagicus}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=524&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_archipelagicus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudorienta Azio]] re5jsjyaa2rbgbwt714yrlryyul82fp 9455106 9455105 2026-08-16T21:41:27Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9455106 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Malajzia mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator archipelagicus - Ian Dugdale - 546786989.jpeg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Malajzia mielindikanto''' ''I. archipelagicus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2022 |title=''Indicator archipelagicus'' |volume=2022 |article-number=e.T22680620A220010505 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22680620A220010505.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator archipelagicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Malajzia mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator archipelagicus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Sudorienta Azio]]. ==Aspekto== It is a medium-sized, up to 18&nbsp;cm long, olive-brown [[honeyguide]] with greenish streaks, reddish [[Iris (anatomy)|iris]], thick grey [[Beak|bill]] and greyish white below. The male has a yellow patch on the shoulder, while the female has none. The young resembles the female with streaked underparts. ==Habitato kaj teritorio== The Malaysian honeyguide occurs throughout lowland broadleaved forests of western [[Thailand]], [[Peninsular Malaysia]], [[Borneo]] and the island of [[Sumatra]]. ==Kutimoj== The call of the Malaysian honeyguide is a cat-like "[[Cat communication|meow]]", followed by a rattling sound. The diet consists mainly of insects, especially wild [[bee]]s and [[wasp]]s. It nests in [[tree hollow]]s. ==Statuso== Due to ongoing habitat loss, local and sparse population, the Malaysian honeyguide is evaluated as [[Near Threatened]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator archipelagicus}} {{Wikispecies|Indicator archipelagicus}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=524&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_archipelagicus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio]] as70ec673cdgbfhp9g69k32xfd3vemv 9455109 9455106 2026-08-16T21:45:21Z Kani 670 /* Aspekto */ 9455109 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Malajzia mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator archipelagicus - Ian Dugdale - 546786989.jpeg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Malajzia mielindikanto''' ''I. archipelagicus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2022 |title=''Indicator archipelagicus'' |volume=2022 |article-number=e.T22680620A220010505 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22680620A220010505.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator archipelagicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Malajzia mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator archipelagicus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Sudorienta Azio]]. ==Aspekto== Ĝi estas mezgranda mielindikanto — ĝis 18 cm longa — kun olivecbrunaj supraj partoj kaj verdetaj strioj, ruĝetaj irisoj, dika griza beko kaj grizblanka suba flanko. La masklo havas flavan makulon ĉe la ŝultro, dum la ino ne havas tion. La ido similas al la ino, havante striecajn subajn partojn. ==Habitato kaj teritorio== The Malaysian honeyguide occurs throughout lowland broadleaved forests of western [[Thailand]], [[Peninsular Malaysia]], [[Borneo]] and the island of [[Sumatra]]. ==Kutimoj== The call of the Malaysian honeyguide is a cat-like "[[Cat communication|meow]]", followed by a rattling sound. The diet consists mainly of insects, especially wild [[bee]]s and [[wasp]]s. It nests in [[tree hollow]]s. ==Statuso== Due to ongoing habitat loss, local and sparse population, the Malaysian honeyguide is evaluated as [[Near Threatened]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator archipelagicus}} {{Wikispecies|Indicator archipelagicus}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=524&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_archipelagicus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio]] amw0sv5pssl72p0b5oqea1iwo9b2ciu 9455110 9455109 2026-08-16T21:46:26Z Kani 670 /* Habitato kaj teritorio */ 9455110 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Malajzia mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator archipelagicus - Ian Dugdale - 546786989.jpeg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Malajzia mielindikanto''' ''I. archipelagicus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2022 |title=''Indicator archipelagicus'' |volume=2022 |article-number=e.T22680620A220010505 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22680620A220010505.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator archipelagicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Malajzia mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator archipelagicus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Sudorienta Azio]]. ==Aspekto== Ĝi estas mezgranda mielindikanto — ĝis 18 cm longa — kun olivecbrunaj supraj partoj kaj verdetaj strioj, ruĝetaj irisoj, dika griza beko kaj grizblanka suba flanko. La masklo havas flavan makulon ĉe la ŝultro, dum la ino ne havas tion. La ido similas al la ino, havante striecajn subajn partojn. ==Habitato kaj teritorio== La malajzia mielindikanto troviĝas tra la malaltaĵaj foliarbaroj de okcidenta [[Tajlando]], [[Duoninsula Malajzio]], [[Borneo]] kaj la insulo [[Sumatro]]. ==Kutimoj== The call of the Malaysian honeyguide is a cat-like "[[Cat communication|meow]]", followed by a rattling sound. The diet consists mainly of insects, especially wild [[bee]]s and [[wasp]]s. It nests in [[tree hollow]]s. ==Statuso== Due to ongoing habitat loss, local and sparse population, the Malaysian honeyguide is evaluated as [[Near Threatened]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator archipelagicus}} {{Wikispecies|Indicator archipelagicus}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=524&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_archipelagicus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio]] q8b7hid2scll2blcj0wl81b22cna6g9 9455111 9455110 2026-08-16T21:47:47Z Kani 670 /* Kutimoj */ 9455111 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Malajzia mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator archipelagicus - Ian Dugdale - 546786989.jpeg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Malajzia mielindikanto''' ''I. archipelagicus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2022 |title=''Indicator archipelagicus'' |volume=2022 |article-number=e.T22680620A220010505 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22680620A220010505.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator archipelagicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Malajzia mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator archipelagicus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Sudorienta Azio]]. ==Aspekto== Ĝi estas mezgranda mielindikanto — ĝis 18 cm longa — kun olivecbrunaj supraj partoj kaj verdetaj strioj, ruĝetaj irisoj, dika griza beko kaj grizblanka suba flanko. La masklo havas flavan makulon ĉe la ŝultro, dum la ino ne havas tion. La ido similas al la ino, havante striecajn subajn partojn. ==Habitato kaj teritorio== La malajzia mielindikanto troviĝas tra la malaltaĵaj foliarbaroj de okcidenta [[Tajlando]], [[Duoninsula Malajzio]], [[Borneo]] kaj la insulo [[Sumatro]]. ==Kutimoj== La voĉo de la malajzia mielindikanto estas kat-simila "miaŭo", sekvata de kraketa sono. Ĝia dieto konsistas ĉefe el insektoj, precipe el sovaĝaj [[abelo]]j kaj [[vespo]]j. Ĝi nestas en arbotruoj. ==Statuso== Due to ongoing habitat loss, local and sparse population, the Malaysian honeyguide is evaluated as [[Near Threatened]] on the [[IUCN Red List]] of Threatened Species. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator archipelagicus}} {{Wikispecies|Indicator archipelagicus}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=524&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_archipelagicus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio]] duvofg37futcamusgeutqvbbtowgb4g 9455112 9455111 2026-08-16T21:48:52Z Kani 670 /* Statuso */ 9455112 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Malajzia mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator archipelagicus - Ian Dugdale - 546786989.jpeg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Malajzia mielindikanto''' ''I. archipelagicus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2022 |title=''Indicator archipelagicus'' |volume=2022 |article-number=e.T22680620A220010505 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22680620A220010505.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator archipelagicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Malajzia mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator archipelagicus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Sudorienta Azio]]. ==Aspekto== Ĝi estas mezgranda mielindikanto — ĝis 18 cm longa — kun olivecbrunaj supraj partoj kaj verdetaj strioj, ruĝetaj irisoj, dika griza beko kaj grizblanka suba flanko. La masklo havas flavan makulon ĉe la ŝultro, dum la ino ne havas tion. La ido similas al la ino, havante striecajn subajn partojn. ==Habitato kaj teritorio== La malajzia mielindikanto troviĝas tra la malaltaĵaj foliarbaroj de okcidenta [[Tajlando]], [[Duoninsula Malajzio]], [[Borneo]] kaj la insulo [[Sumatro]]. ==Kutimoj== La voĉo de la malajzia mielindikanto estas kat-simila "miaŭo", sekvata de kraketa sono. Ĝia dieto konsistas ĉefe el insektoj, precipe el sovaĝaj [[abelo]]j kaj [[vespo]]j. Ĝi nestas en arbotruoj. ==Statuso== Pro la daŭra perdo de vivejo kaj la loka kaj maldensa populacio, la malajzia mielindikanto estas taksata kiel "[[preskaŭ minacata]]" en la [[Ruĝa Listo de Minacataj Specioj de IUCN]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator archipelagicus}} {{Wikispecies|Indicator archipelagicus}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=524&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_archipelagicus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio]] 8pyh9aluz568lrf8kg3gr9d4gj53bxj 9455119 9455112 2026-08-16T22:12:56Z Kani 670 9455119 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Malajzia mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator archipelagicus - Ian Dugdale - 546786989.jpeg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Malajzia mielindikanto''' ''I. archipelagicus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2022 |title=''Indicator archipelagicus'' |volume=2022 |article-number=e.T22680620A220010505 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22680620A220010505.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator archipelagicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Malajzia mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator archipelagicus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Sudorienta Azio]]. ==Aspekto== Ĝi estas mezgranda mielindikanto — ĝis 18 cm longa — kun olivecbrunaj supraj partoj kaj verdetaj strioj, ruĝetaj irisoj, dika griza beko kaj grizblanka suba flanko. La masklo havas flavan makulon ĉe la ŝultro, dum la ino ne havas tion. La ido similas al la ino, havante striecajn subajn partojn. ==Habitato kaj teritorio== La malajzia mielindikanto troviĝas tra la malaltaĵaj foliarbaroj de okcidenta [[Tajlando]], [[Duoninsula Malajzio]], [[Borneo]] kaj la insulo [[Sumatro]]. ==Kutimoj== La voĉo de la malajzia mielindikanto estas kat-simila "miaŭo", sekvata de kraketa sono. Ĝia dieto konsistas ĉefe el insektoj, precipe el sovaĝaj [[abelo]]j kaj [[vespo]]j. Ĝi nestas en arbotruoj. ==Statuso== Pro la daŭra perdo de vivejo kaj la loka kaj maldensa populacio, la malajzia mielindikanto estas taksata kiel "[[preskaŭ minacata]]" en la [[Ruĝa Listo de Minacataj Specioj de IUCN]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator archipelagicus}} {{Wikispecies|Indicator archipelagicus}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=524&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_archipelagicus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio]] qv2horvqcf1n46zfjeikn0afpd17wwp 9455120 9455119 2026-08-16T22:14:25Z Kani 670 9455120 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Malajzia mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator archipelagicus - Ian Dugdale - 546786989.jpeg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Malajzia mielindikanto''' ''I. archipelagicus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2022 |title=''Indicator archipelagicus'' |volume=2022 |article-number=e.T22680620A220010505 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22680620A220010505.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator archipelagicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Malajzia mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator archipelagicus'') estas azia [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Sudorienta Azio]]. ==Aspekto== Ĝi estas mezgranda mielindikanto — ĝis 18 cm longa — kun olivecbrunaj supraj partoj kaj verdetaj strioj, ruĝetaj irisoj, dika griza beko kaj grizblanka suba flanko. La masklo havas flavan makulon ĉe la ŝultro, dum la ino ne havas tion. La ido similas al la ino, havante striecajn subajn partojn. ==Habitato kaj teritorio== La malajzia mielindikanto troviĝas tra la malaltaĵaj foliarbaroj de okcidenta [[Tajlando]], [[Duoninsula Malajzio]], [[Borneo]] kaj la insulo [[Sumatro]]. ==Kutimoj== La voĉo de la malajzia mielindikanto estas kat-simila "miaŭo", sekvata de kraketa sono. Ĝia dieto konsistas ĉefe el insektoj, precipe el sovaĝaj [[abelo]]j kaj [[vespo]]j. Ĝi nestas en arbotruoj. ==Statuso== Pro la daŭra perdo de vivejo kaj la loka kaj maldensa populacio, la malajzia mielindikanto estas taksata kiel "[[preskaŭ minacata]]" en la [[Ruĝa Listo de Minacataj Specioj de IUCN]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator archipelagicus}} {{Wikispecies|Indicator archipelagicus}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=524&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Indicator_archipelagicus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio]] 3el4435oenx8zw0ums0vq3xcopn0lwh 0 951868 9455107 2026-08-16T21:42:55Z Kani 670 Alidirektigis al [[Malajzia mielindikanto]] 9455107 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Malajzia mielindikanto]] 18qs300bmlh82kb09vjtwb9jw5gqgzu 1 951869 9455108 2026-08-16T21:45:04Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La sekva frazo estas idiotisma: ::Estas pruvaĵoj kiuj montras ke, eble, la fama verkisto de [[Kiĥoto|Don Kiĥoto el La Manĉo]], [[Miguel de Cervantes]], naskiĝis en tiu ĉi urbo. Aŭ estas "pruvaĵoj kiuj montras ke" tutcerte li naskiĝis ĉi-tie. Aŭ nur eble li naskiĝis tie, sed tiam ne estas pruvoj. Mi proponas "Estas indikoj ke, eble, la fama verkisto ... naskiĝis en tiu ĉi urbo." Ĉu bone? ~~~~" 9455108 wikitext text/x-wiki La sekva frazo estas idiotisma: ::Estas pruvaĵoj kiuj montras ke, eble, la fama verkisto de [[Kiĥoto|Don Kiĥoto el La Manĉo]], [[Miguel de Cervantes]], naskiĝis en tiu ĉi urbo. Aŭ estas "pruvaĵoj kiuj montras ke" tutcerte li naskiĝis ĉi-tie. Aŭ nur eble li naskiĝis tie, sed tiam ne estas pruvoj. Mi proponas "Estas indikoj ke, eble, la fama verkisto ... naskiĝis en tiu ĉi urbo." Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 16 aŭg. 2026 (UTC) g0fewpbfu29i4da0fppwo5kh2kfvjfu 10 951870 9455115 2026-08-16T21:56:02Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Kastilio-Manĉo]]" 9455115 wikitext text/x-wiki [[Kastilio-Manĉo]] 07wltc79i4fyccpum4afpc2s9xhgrfk 9455116 9455115 2026-08-16T21:56:38Z ThomasPusch 1869 9455116 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bandera Castilla-La Mancha.svg|20ra]] [[Kastilio-Manĉo]] aspbzsxz0h79c19qnjbttyxs0zhmb98 9455117 9455116 2026-08-16T21:56:51Z ThomasPusch 1869 9455117 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bandera Castilla-La Mancha.svg|20ra|kadra]] [[Kastilio-Manĉo]] 0b7gspd4cntwiepa1aukrjcqs4gubvm 9455118 9455117 2026-08-16T21:58:09Z ThomasPusch 1869 9455118 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Arms of Castile-La Mancha.svg|20ra|kadra]] [[Kastilio-Manĉo]] iieucga9igrc6oqtaxa5q9upzowu47o 9455138 9455118 2026-08-16T23:12:47Z ThomasPusch 1869 9455138 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Arms of Castile-La Mancha.svg|20ra|kadra]] [[Kastilio-Manĉo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Hispanio]] </noinclude> b6vurnf0mfvi0v1vfrixfvc25il30ch 9455139 9455138 2026-08-16T23:13:40Z ThomasPusch 1869 9455139 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Arms of Castile-La Mancha.svg|14ra|kadra]] [[Kastilio-Manĉo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Hispanio]] </noinclude> 6i143onxzqwkrgozc89px0822ownrgn 0 951871 9455121 2026-08-16T22:21:17Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Eta mielindikanto |koloro = pink |dosiero= 2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = James Fran..." 9455121 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Eta mielindikanto |koloro = pink |dosiero= 2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Eta mielindikanto''' ''I. minor'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator minor'' |volume=2016 |article-number=e.T22680623A92869355 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680623A92869355.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator minor'' |dunomo aŭtoritato = ([[James Francis Stephens|Stephens]], 1815) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Eta mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator minor'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. Kiel aliaj mielindikantoj, ĝi estas [[nestoparazitado|nestoparazito]], kiu demetas ovojn plej ofte en la nestojn de afrikaj barbuloj, sed foje uzas ankaŭ la nestojn de aliaj birdoj, kiel ekzemple [[sturnoj]] kaj [[pegoj]].<ref>[https://web.archive.org/web/20180903122837/http://www.biodiversityexplorer.org/birds/indicatoridae/indicator_minor.htm]</ref> ==Taksonomio== The lesser honeyguide was [[species description|formally described]] in 1815 by the English naturalist [[James Francis Stephens]] under the [[binomial name]] ''Indicator minor''.<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologist) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=140-141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392262 }}</ref> Stephens based his account on "Le petit indicator" that had been described and illustrated in 1806 by the French naturalist [[François Levaillant]] based on specimens collected near the [[Swartkops River]] in the [[Eastern Cape]] province of [[South Africa]].<ref>{{cite book | last=Levaillant | first=François | author-link=François Levaillant | year=1806 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux d'Afrique | volume=5 | pages=137-139, Plate 242 | location=Paris | publisher=Delachauchée | language=French | url=http://biodiversitylibrary.org/page/41414781 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477500 }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Grant | first1=C.H.B. | author1-link=Claude H. B. Grant | last2=Mackworth-Praed | first2=C.W. | author2-link=Cyril Mackworth-Praed | date=1938 | title=Seven notes | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=58 | pages=140-147 [144] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40513400 }}</ref> Eight subspecies are recognised:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15. | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26 October 2025 }}</ref> * ''I. m. conirostris'' ([[John Cassin|Cassin]], 1856) – Nigeria to west Kenya, DR Congo and west Angola * ''I. m. senegalensis'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1908 – Senegal and Gambia to north Cameroon, Chad and west Sudan * ''I. m. riggenbachi'' [[Otto Eduard Graf von Zedlitz und Trützschler|Zedlitz]], 1915 – central Cameroon to southwest Sudan and west Uganda * ''I. m. diadematus'' [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1837 – central Sudan, Ethiopia and north Somalia * ''I. m. teitensis'' Neumann, 1900 – southeast Sudan and Somalia to Zimbabwe and central Mozambique * ''I. m. damarensis'' ([[Austin Roberts (zoologist)|Roberts]], 1928) – south Angola to central Namibia * ''I. m. minor'' [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 – south Namibia, south Botswana and south Mozambique to South Africa ==Teritorio== The lesser honeyguide is widely distributed across [[sub-Saharan Africa]]. ==Bildaro== <gallery> File:Lybius torquatus01.jpg|The brood parasite nestling, here peeking from the nest of a [[black-collared barbet]], waiting to be fed </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator minor}} {{Wikispecies|Indicator minor}} * Eta mielindikanto - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/476.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://www.youtube.com/watch?v=JTXKeBx0I_8 YouTube Video: Eta mielindikanto (Indicator minor)] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 80yjec5l9ms3aqeopnl0ryx65q45rx4 9455123 9455121 2026-08-16T22:31:48Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9455123 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Eta mielindikanto |koloro = pink |dosiero= 2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Eta mielindikanto''' ''I. minor'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator minor'' |volume=2016 |article-number=e.T22680623A92869355 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680623A92869355.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator minor'' |dunomo aŭtoritato = ([[James Francis Stephens|Stephens]], 1815) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Eta mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator minor'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. Kiel aliaj mielindikantoj, ĝi estas [[nestoparazitado|nestoparazito]], kiu demetas ovojn plej ofte en la nestojn de afrikaj barbuloj, sed foje uzas ankaŭ la nestojn de aliaj birdoj, kiel ekzemple [[sturnoj]] kaj [[pegoj]].<ref>[https://web.archive.org/web/20180903122837/http://www.biodiversityexplorer.org/birds/indicatoridae/indicator_minor.htm]</ref> ==Taksonomio== La Etan mielindikanton [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1815 la angla natursciencisto [[James Francis Stephens]] kun la [[dunoma nomo]] ''Indicator minor''.<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologo) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=140-141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392262 }}</ref> Stephens bazis sian priskribon sur "Le petit indicator" kiun estis priskribinta kaj ilustrinta en 1806 la franca natursciencisto [[François Levaillant]] baze sur specimenoj kolektitaj paud la rivero Swartkops en la provinco [[Orienta Kablando]] de [[Sudafriko]].<ref>{{cite book | last=Levaillant | first=François | author-link=François Levaillant | year=1806 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux d'Afrique | volume=5 | pages=137-139, Plate 242 | location=Paris | publisher=Delachauchée | language=French | url=http://biodiversitylibrary.org/page/41414781 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477500 }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Grant | first1=C.H.B. | author1-link=Claude H. B. Grant | last2=Mackworth-Praed | first2=C.W. | author2-link=Cyril Mackworth-Praed | date=1938 | title=Seven notes | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=58 | pages=140-147 [144] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40513400 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ok subspeciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15. | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26a de Oktobro 2025 }}</ref> * ''I. m. conirostris'' ([[John Cassin|Cassin]], 1856) – Niĝerio ĝis okcidenta Kenjo, DR Kongo kaj okcidenta Angolo * ''I. m. senegalensis'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1908 – Senegalo kaj Gambio ĝis norda Kameruno, Ĉado kaj okcidenta Sudano * ''I. m. riggenbachi'' [[Otto Eduard Graf von Zedlitz und Trützschler|Zedlitz]], 1915 – centra Kameruno ĝis sudokcidenta Sudano kaj okcidenta Ugando * ''I. m. diadematus'' [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1837 – centra Sudano, Etiopio kaj norda Somalio * ''I. m. teitensis'' Neumann, 1900 – sudorienta Sudano kaj Somalio ĝis Zimbabvo kaj centra Mozambiko * ''I. m. damarensis'' ([[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1928) – suda Angolo ĝis centra Namibio * ''I. m. minor'' [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 – suda Namibio, suda Bocvano kaj suda Mozambiko ĝis Sudafriko ==Teritorio== The lesser honeyguide is widely distributed across [[sub-Saharan Africa]]. ==Bildaro== <gallery> File:Lybius torquatus01.jpg|The brood parasite nestling, here peeking from the nest of a [[black-collared barbet]], waiting to be fed </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator minor}} {{Wikispecies|Indicator minor}} * Eta mielindikanto - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/476.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://www.youtube.com/watch?v=JTXKeBx0I_8 YouTube Video: Eta mielindikanto (Indicator minor)] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 7v29qrc16j99n6fqtfzu4oviz0xz2oh 9455124 9455123 2026-08-16T22:32:40Z Kani 670 /* Teritorio */ 9455124 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Eta mielindikanto |koloro = pink |dosiero= 2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Eta mielindikanto''' ''I. minor'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator minor'' |volume=2016 |article-number=e.T22680623A92869355 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680623A92869355.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator minor'' |dunomo aŭtoritato = ([[James Francis Stephens|Stephens]], 1815) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Eta mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator minor'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. Kiel aliaj mielindikantoj, ĝi estas [[nestoparazitado|nestoparazito]], kiu demetas ovojn plej ofte en la nestojn de afrikaj barbuloj, sed foje uzas ankaŭ la nestojn de aliaj birdoj, kiel ekzemple [[sturnoj]] kaj [[pegoj]].<ref>[https://web.archive.org/web/20180903122837/http://www.biodiversityexplorer.org/birds/indicatoridae/indicator_minor.htm]</ref> ==Taksonomio== La Etan mielindikanton [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1815 la angla natursciencisto [[James Francis Stephens]] kun la [[dunoma nomo]] ''Indicator minor''.<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologo) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=140-141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392262 }}</ref> Stephens bazis sian priskribon sur "Le petit indicator" kiun estis priskribinta kaj ilustrinta en 1806 la franca natursciencisto [[François Levaillant]] baze sur specimenoj kolektitaj paud la rivero Swartkops en la provinco [[Orienta Kablando]] de [[Sudafriko]].<ref>{{cite book | last=Levaillant | first=François | author-link=François Levaillant | year=1806 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux d'Afrique | volume=5 | pages=137-139, Plate 242 | location=Paris | publisher=Delachauchée | language=French | url=http://biodiversitylibrary.org/page/41414781 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477500 }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Grant | first1=C.H.B. | author1-link=Claude H. B. Grant | last2=Mackworth-Praed | first2=C.W. | author2-link=Cyril Mackworth-Praed | date=1938 | title=Seven notes | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=58 | pages=140-147 [144] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40513400 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ok subspeciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15. | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26a de Oktobro 2025 }}</ref> * ''I. m. conirostris'' ([[John Cassin|Cassin]], 1856) – Niĝerio ĝis okcidenta Kenjo, DR Kongo kaj okcidenta Angolo * ''I. m. senegalensis'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1908 – Senegalo kaj Gambio ĝis norda Kameruno, Ĉado kaj okcidenta Sudano * ''I. m. riggenbachi'' [[Otto Eduard Graf von Zedlitz und Trützschler|Zedlitz]], 1915 – centra Kameruno ĝis sudokcidenta Sudano kaj okcidenta Ugando * ''I. m. diadematus'' [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1837 – centra Sudano, Etiopio kaj norda Somalio * ''I. m. teitensis'' Neumann, 1900 – sudorienta Sudano kaj Somalio ĝis Zimbabvo kaj centra Mozambiko * ''I. m. damarensis'' ([[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1928) – suda Angolo ĝis centra Namibio * ''I. m. minor'' [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 – suda Namibio, suda Bocvano kaj suda Mozambiko ĝis Sudafriko ==Teritorio== La Eta mielindikanto ests vaste distribuata tra [[sub-Sahara Afriko]]. ==Bildaro== <gallery> File:Lybius torquatus01.jpg|The brood parasite nestling, here peeking from the nest of a [[black-collared barbet]], waiting to be fed </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator minor}} {{Wikispecies|Indicator minor}} * Eta mielindikanto - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/476.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://www.youtube.com/watch?v=JTXKeBx0I_8 YouTube Video: Eta mielindikanto (Indicator minor)] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] det15eciehxmefzh77elqql59hnpici 9455125 9455124 2026-08-16T22:34:05Z Kani 670 /* Bildaro */ 9455125 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Eta mielindikanto |koloro = pink |dosiero= 2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Eta mielindikanto''' ''I. minor'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator minor'' |volume=2016 |article-number=e.T22680623A92869355 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680623A92869355.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator minor'' |dunomo aŭtoritato = ([[James Francis Stephens|Stephens]], 1815) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Eta mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator minor'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. Kiel aliaj mielindikantoj, ĝi estas [[nestoparazitado|nestoparazito]], kiu demetas ovojn plej ofte en la nestojn de afrikaj barbuloj, sed foje uzas ankaŭ la nestojn de aliaj birdoj, kiel ekzemple [[sturnoj]] kaj [[pegoj]].<ref>[https://web.archive.org/web/20180903122837/http://www.biodiversityexplorer.org/birds/indicatoridae/indicator_minor.htm]</ref> ==Taksonomio== La Etan mielindikanton [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1815 la angla natursciencisto [[James Francis Stephens]] kun la [[dunoma nomo]] ''Indicator minor''.<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologo) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=140-141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392262 }}</ref> Stephens bazis sian priskribon sur "Le petit indicator" kiun estis priskribinta kaj ilustrinta en 1806 la franca natursciencisto [[François Levaillant]] baze sur specimenoj kolektitaj paud la rivero Swartkops en la provinco [[Orienta Kablando]] de [[Sudafriko]].<ref>{{cite book | last=Levaillant | first=François | author-link=François Levaillant | year=1806 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux d'Afrique | volume=5 | pages=137-139, Plate 242 | location=Paris | publisher=Delachauchée | language=French | url=http://biodiversitylibrary.org/page/41414781 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477500 }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Grant | first1=C.H.B. | author1-link=Claude H. B. Grant | last2=Mackworth-Praed | first2=C.W. | author2-link=Cyril Mackworth-Praed | date=1938 | title=Seven notes | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=58 | pages=140-147 [144] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40513400 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ok subspeciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15. | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26a de Oktobro 2025 }}</ref> * ''I. m. conirostris'' ([[John Cassin|Cassin]], 1856) – Niĝerio ĝis okcidenta Kenjo, DR Kongo kaj okcidenta Angolo * ''I. m. senegalensis'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1908 – Senegalo kaj Gambio ĝis norda Kameruno, Ĉado kaj okcidenta Sudano * ''I. m. riggenbachi'' [[Otto Eduard Graf von Zedlitz und Trützschler|Zedlitz]], 1915 – centra Kameruno ĝis sudokcidenta Sudano kaj okcidenta Ugando * ''I. m. diadematus'' [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1837 – centra Sudano, Etiopio kaj norda Somalio * ''I. m. teitensis'' Neumann, 1900 – sudorienta Sudano kaj Somalio ĝis Zimbabvo kaj centra Mozambiko * ''I. m. damarensis'' ([[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1928) – suda Angolo ĝis centra Namibio * ''I. m. minor'' [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 – suda Namibio, suda Bocvano kaj suda Mozambiko ĝis Sudafriko ==Teritorio== La Eta mielindikanto ests vaste distribuata tra [[sub-Sahara Afriko]]. ==Bildaro== <gallery> File:Lybius torquatus01.jpg|La nestoparazita ido, ĉi tie elrigardanta el la nesto de [[Nigrakoluma barbulo]], atendante esti manĝigata. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator minor}} {{Wikispecies|Indicator minor}} * Eta mielindikanto - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/476.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://www.youtube.com/watch?v=JTXKeBx0I_8 YouTube Video: Eta mielindikanto (Indicator minor)] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] bdulip8wvtv6msyyn5gf14qt7bj5b4z 9455126 9455125 2026-08-16T22:36:37Z Kani 670 9455126 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Eta mielindikanto |koloro = pink |dosiero= 2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Eta mielindikanto''' ''I. minor'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator minor'' |volume=2016 |article-number=e.T22680623A92869355 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680623A92869355.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator minor'' |dunomo aŭtoritato = ([[James Francis Stephens|Stephens]], 1815) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Eta mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator minor'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. Kiel aliaj mielindikantoj, ĝi estas [[nestoparazitado|nestoparazito]], kiu demetas ovojn plej ofte en la nestojn de afrikaj barbuloj, sed foje uzas ankaŭ la nestojn de aliaj birdoj, kiel ekzemple [[sturnoj]] kaj [[pegoj]].<ref>[https://web.archive.org/web/20180903122837/http://www.biodiversityexplorer.org/birds/indicatoridae/indicator_minor.htm]</ref> ==Taksonomio== La Etan mielindikanton [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1815 la angla natursciencisto [[James Francis Stephens]] kun la [[dunoma nomo]] ''Indicator minor''.<ref>{{ cite book | last=Stephens | first=James Francis | author-link=James Francis Stephens | editor-last=Shaw | editor-first=George | editor-link=George Shaw (biologo) | year=1826 | title=General Zoology, or Systematic Natural History | volume=9, Part 1 | location=London | publisher=Kearsley et al. | pages=140-141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46392262 }}</ref> Stephens bazis sian priskribon sur "Le petit indicator" kiun estis priskribinta kaj ilustrinta en 1806 la franca natursciencisto [[François Levaillant]] baze sur specimenoj kolektitaj paud la rivero Swartkops en la provinco [[Orienta Kablando]] de [[Sudafriko]].<ref>{{cite book | last=Levaillant | first=François | author-link=François Levaillant | year=1806 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux d'Afrique | volume=5 | pages=137-139, Plate 242 | location=Paris | publisher=Delachauchée | language=French | url=http://biodiversitylibrary.org/page/41414781 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477500 }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Grant | first1=C.H.B. | author1-link=Claude H. B. Grant | last2=Mackworth-Praed | first2=C.W. | author2-link=Cyril Mackworth-Praed | date=1938 | title=Seven notes | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=58 | pages=140-147 [144] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40513400 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ok subspeciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Jacamars, puffbirds, barbets, toucans, honeyguides | work=IOC World Bird List Version 15. | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/jacamars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=26a de Oktobro 2025 }}</ref> * ''I. m. conirostris'' ([[John Cassin|Cassin]], 1856) – Niĝerio ĝis okcidenta Kenjo, DR Kongo kaj okcidenta Angolo * ''I. m. senegalensis'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1908 – Senegalo kaj Gambio ĝis norda Kameruno, Ĉado kaj okcidenta Sudano * ''I. m. riggenbachi'' [[Otto Eduard Graf von Zedlitz und Trützschler|Zedlitz]], 1915 – centra Kameruno ĝis sudokcidenta Sudano kaj okcidenta Ugando * ''I. m. diadematus'' [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1837 – centra Sudano, Etiopio kaj norda Somalio * ''I. m. teitensis'' Neumann, 1900 – sudorienta Sudano kaj Somalio ĝis Zimbabvo kaj centra Mozambiko * ''I. m. damarensis'' ([[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1928) – suda Angolo ĝis centra Namibio * ''I. m. minor'' [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 – suda Namibio, suda Bocvano kaj suda Mozambiko ĝis Sudafriko ==Teritorio== La Eta mielindikanto ests vaste distribuata tra [[sub-Sahara Afriko]]. ==Bildaro== <gallery> File:Lybius torquatus01.jpg|La nestoparazita ido, ĉi tie elrigardanta el la nesto de [[Nigrakoluma barbulo]], atendante esti manĝigata. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator minor}} {{Wikispecies|Indicator minor}} * Eta mielindikanto - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/476.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. * [https://www.youtube.com/watch?v=JTXKeBx0I_8 YouTube Video: Eta mielindikanto (Indicator minor)] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 1lg4ox6fk3b2o81d9y19q9ob581s1n1 0 951872 9455122 2026-08-16T22:22:42Z Kani 670 Alidirektigis al [[Eta mielindikanto]] 9455122 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Eta mielindikanto]] lo0d6f7otv457v6yntgrcydgk3ag529 0 951873 9455127 2026-08-16T22:40:47Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Vilkoksa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= 2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = James..." 9455127 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Vilkoksa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= 2007 09 22 Lesser Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Vilkoksa mielindikanto''' ''I. willcocksi'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator minor'' |volume=2016 |article-number=e.T22680623A92869355 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680623A92869355.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator willcocksi'' |dunomo aŭtoritato = ([[James Francis Stephens|Stephens]], 1815) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Vilkoksa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator willcocksi'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de tropika [[pluvarbaro]] de [[Subsahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono kaj Ugando. Kiel aliaj mielindikantoj, ĝi estas [[nestoparazitado|nestoparazito]], kiu demetas ovojn plej ofte en la nestojn de afrikaj barbuloj. La ordinara nomo kaj la latina [[specia epiteto]] honoras la generalon Sir James Willcocks.<ref> Beolens, Bo; Watkins, Michael (2003). ''Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds''. London: Christopher Helm. p. 367.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator willcocksi}} {{Wikispecies|Indicator willcocksi}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] eayhqxmutp272ttlvcjl06124gsbs8r 9455128 9455127 2026-08-16T22:42:54Z Kani 670 9455128 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Vilkoksa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator willcocksi.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Vilkoksa mielindikanto''' ''I. willcocksi'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Indicator willcocksi'' |volume=2017 |article-number=e.T22680634A111733104 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22680634A111733104.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator willcocksi'' |dunomo aŭtoritato = [[Boyd Alexander|Alexander]], 1901<ref>Alexander, B, 1901. ''Indicator willcocksi'' (protonym). Bull. Brit. Orn. Club, 12, p. 11. [https://www.biodiversitylibrary.org/item/114181#page/267/mode/1up BHL]</ref> |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Vilkoksa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator willcocksi'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de tropika [[pluvarbaro]] de [[Subsahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono kaj Ugando. [[File:Indicator willcocksi - Zac Peterson - 555846104.jpeg|left|thumb|Surbranĉe]] Kiel aliaj mielindikantoj, ĝi estas [[nestoparazitado|nestoparazito]], kiu demetas ovojn plej ofte en la nestojn de afrikaj barbuloj. La ordinara nomo kaj la latina [[specia epiteto]] honoras la generalon Sir James Willcocks.<ref> Beolens, Bo; Watkins, Michael (2003). ''Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds''. London: Christopher Helm. p. 367.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator willcocksi}} {{Wikispecies|Indicator willcocksi}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ngebvqhxqvmtqnblzxd6zqa81ddsumc 9455134 9455128 2026-08-16T22:49:34Z Kani 670 9455134 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Vilkoksa mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator willcocksi.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Vilkoksa mielindikanto''' ''I. willcocksi'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Indicator willcocksi'' |volume=2017 |article-number=e.T22680634A111733104 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22680634A111733104.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator willcocksi'' |dunomo aŭtoritato = [[Boyd Alexander|Alexander]], 1901<ref>Alexander, B, 1901. ''Indicator willcocksi'' (protonym). Bull. Brit. Orn. Club, 12, p. 11. [https://www.biodiversitylibrary.org/item/114181#page/267/mode/1up BHL]</ref> |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Vilkoksa mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator willcocksi'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de tropika [[pluvarbaro]] de [[Subsahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono kaj Ugando. [[File:Indicator willcocksi - Zac Peterson - 555846104.jpeg|left|thumb|Surbranĉe]] Kiel aliaj mielindikantoj, ĝi estas [[nestoparazitado|nestoparazito]], kiu demetas ovojn plej ofte en la nestojn de afrikaj barbuloj. La ordinara nomo kaj la latina [[specia epiteto]] honoras la generalon Sir James Willcocks.<ref> Beolens, Bo; Watkins, Michael (2003). ''Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds''. London: Christopher Helm. p. 367.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator willcocksi}} {{Wikispecies|Indicator willcocksi}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 6i0xfnnbvq4cecwqdfmd39ozyp1u468 0 951874 9455131 2026-08-16T22:47:02Z Kani 670 Alidirektigis al [[Vilkoksa mielindikanto]] 9455131 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Vilkoksa mielindikanto]] 26ipznv4ixe07fmeg632qowb85jnptq 0 951875 9455133 2026-08-16T22:48:00Z Kani 670 Alidirektigis al [[Vilkoksa mielindikanto]] 9455133 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Vilkoksa mielindikanto]] 26ipznv4ixe07fmeg632qowb85jnptq 0 951876 9455135 2026-08-16T22:54:56Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = James Francis Steph..." 9455135 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Minora mielindikanto''' ''I. exilis'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator exilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Minora mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator exilis'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. == Aspekto == The '''least honeyguide''' ('''''Indicator exilis''''') is a small member of the family Indicatoridae. The plumage of the adult least honeyguide is an olive brown, with dark grey colouration on its underside and face. Pale spots are visible above the bill as well as on the tail when in flight.<ref name=":0">{{Cite web |title=Least Honeyguide - eBird |url=https://ebird.org/species/leahon2 |access-date=2023-09-04 |website=ebird.org |language=en}}</ref> A narrow white line from the front of the eye to near the nostril can be seen on adult birds and a malar stripe can be seen stretching from the mandible to the birds [[Ear covert|ear-coverts]].<ref name=":1" /> A small bird, the least honey guide measures about 14&nbsp;cm and weighs anywhere between 12 and 23 g.<ref>{{Cite web |last=Oiseaux.net |title=Indicateur menu - Indicator exilis - Least Honeyguide |url=https://www.oiseaux.net/birds/least.honeyguide.html |access-date=2023-09-04 |website=www.oiseaux.net |language=en}}</ref> Males of the species tend to be noticeably larger in size than the females.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chapin |first=James P. |date=2008-06-28 |title=Sibling Species of Small African Honey-Guides |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x |journal=Ibis |language=en |volume=104 |issue=1 |pages=40–44 |doi=10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x|url-access=subscription }}</ref> === Subspecioj === The subspecies of ''I. exilis'' have often been confused for other closely related species.<ref name=":3" /> There are four known subspecies of ''I. exilis'' : ''I.e. exilis'', ''I.e.poensis'', ''I.e. cerophagus'' and ''I.e. pachyrhychus''.<ref name=":3" /> These subspecies were initially thought to be the same as each other, however it came to researchers attention that they were in-fact separate. Even now there is some inconsistencies about the distribution and division of the subspecies. Known slight physical differences between the subspecies are as follows: ''I.e. exilis'' - Wings edged in part with a slightly more bronze colouration than those of ''I.e. cerophagus''<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Phillips |first1=Anna J. |last2=Oosthuizen |first2=J.H. |last3=Siddall |first3=Mark E. |date=April 2011 |title=Redescription, Phylogenetic Placement, and Taxonomic Reassignment of''Mesobdella lineata''(Sciacchitano, 1959) (Hirudinida: Arhynchobdellida) |journal=American Museum Novitates |issue=3711 |pages=1–11 |doi=10.1206/3711.2 |s2cid=83725817 |issn=0003-0082|hdl=2263/17775 |hdl-access=free }}</ref> ''I.e. cerophagus'' - paler and more yellow in colour than ''I.e. exilis,'' and wings have edged parts in a more yellow hue <ref name=":8" /> ''I.e. parchyrhychus'' - darker neck and back than ''I.e. cerophagus'' <ref name=":8" /> == Teritorio kaj habitato == ''Indicator exilis'' is most commonly found in forested areas, including tree plantations, primary and secondary forests, and forest shrub mosaics throughout its range in sub-Saharan Africa.<ref name=":3" /> It is found from Guinea-Bissau to South Sudan and southwards to Angola and Zambia.<ref name=":1" /> This species is often found in close proximity to bee's nests.<ref name=":3" /> The species has been found at elevations up to 1600m.<ref>{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) :: xeno-canto |url=https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis |access-date=2023-10-02 |website=xeno-canto.org}}</ref> In total, ''I. exilis'' can be found in Angola; Burundi; Cameroon; Central African Republic, the Congo, The Democratic Republic of the Côte d'Ivoire, Equatorial Guinea, Gabon, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Kenya, Liberia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, South Sudan, Sudan, Tanzania, United Republic of Togo, Uganda and Zambia.<ref name=":7" /> [[File:Indicator exilis range map.png|thumb|GBIF generated mapped occurrences of ''I. exilis'' retrieved from gbif.org on October 1st 2023]] == Kutimaro kaj komunikado == The call of the least honeyguide is a repeated "chreeya" like sound.<ref name=":0" /> This recordings of this call can be found in the database Xeno-Canto[https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis]. Honeyguides are named for the few species in the ''Indicator'' family that have been seen to lead humans to bee hives.<ref>{{Citation |last1=Short |first1=Lester L. |title=Greater Honeyguide (Indicator indicator) |date=2020-03-04 |work=Birds of the World |publisher=Cornell Lab of Ornithology |last2=Horne |first2=Jennifer F.M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |doi=10.2173/bow.grehon2.01 |s2cid=216417239 }}</ref> While the least honeyguide has not been recorded displaying this behaviour, it does eat bee's wax and larvae like its human-guiding relatives.<ref name=":3" /> == Manĝado == The least honeyguide's diet is widely varied. This small bird will eat bees wax, bee and fly eggs and larva, as well as particular insects and fruit.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Least Honeyguide (Indicator exilis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/leahon2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.leahon2.01 |s2cid=216378170 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> The species spends approximately 66 minutes at a time feeding, with several individuals feeding together at times.<ref name=":3" /> == Reproduktado == Timing of the breeding season if the least honeyguide is impacted by the region it is found in. birds located in Liberia tend to mate August through March, February through May in Cameroon, and January through June in Zaire.<ref name=":3" /> The birds are territorial and defend their singing territories.<ref name=":3" /> Members of the family Indicatoridae are known to be [[nest parasite]]s, leaving their eggs in the nests of other species to be raised.<ref name=":2">{{Cite web |title=Indicatoridae - honeyguides {{!}} Wildlife Journal Junior |url=https://nhpbs.org/wild/Indicatoridae.asp#:~:text=Honeyguides%20eat%20beeswax%20and%20insects,a%20better%20chance%20of%20survival |access-date=2023-09-04 |website=nhpbs.org}}</ref> At times the female honeyguide will destroy any other eggs in that nest to give her own offspring the best chance of care from the nest parents.<ref name=":2" /> == Konservostatuso == The Least honey guide has been classified in 2016 as "Least Concern" by the IUCN Red List of Threatened Species.<ref name=":7">{{Cite web |date=October 1, 2023 |title=IUCN Redlist - Least Honeyguide |url=https://www.iucnredlist.org/species/22680638/92870066#taxonomy |access-date=October 1, 2023 |website=IUCN Redlist}}</ref> Population trends for the species are unknown, and little is known about the species population details though it is not believed to be declining rapidly.<ref name=":5">{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680638 |access-date=2023-10-01 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ''I. exilis'' has a very large range and does not appear vulnerable under the range size criterion.<ref name=":5" /> It has been called "widespread, but not common" throughout its range.<ref name=":3" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator exilis}} {{Wikispecies|Indicator exilis}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 3fn75cewn7lclk4miw27jf34vhzy7cu 9455137 9455135 2026-08-16T23:07:57Z Kani 670 /* Aspekto */ 9455137 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Minora mielindikanto''' ''I. exilis'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator exilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Minora mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator exilis'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. == Aspekto == La plumaro de la plenkreska Minora mielindikanto estas olivecbruna, kun malhelgriza koloro ĉe la suba flanko kaj la vizaĝo. Palaj makuloj videblas super la beko kaj ankaŭ sur la vosto dumfluge.<ref name=":0">{{Cite web |title=Least Honeyguide - eBird |url=https://ebird.org/species/leahon2 |access-date=2023-09-04 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Mallarĝa blanka linio etendiĝanta de la antaŭa parto de la okulo ĝis proksime de la naztruo videblas ĉe plenkreskaj birdoj, kaj ankaŭ vangostrio videblas etendiĝanta de la malsupra makzelo ĝis la orelkovriloj.<ref name=":1" /> La Minora mielindikanto, eta birdo, estas ĉirkaŭ 14 cm longa kaj pezas inter 12 kaj 23 g.<ref>{{Cite web |last=Oiseaux.net |title=Indicateur menu - Indicator exilis - Least Honeyguide |url=https://www.oiseaux.net/birds/least.honeyguide.html |access-date=2023-09-04 |website=www.oiseaux.net |language=en}}</ref> La maskloj de la specio tendencas esti rimarkeble pli grandaj ol la inoj.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chapin |first=James P. |date=2008-06-28 |title=Sibling Species of Small African Honey-Guides |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x |journal=Ibis |language=en |volume=104 |issue=1 |pages=40–44 |doi=10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x|url-access=subscription }}</ref> === Subspecioj === La subspecioj de ''I. exilis'' estis ofte konfuzataj kun aliaj proksime rilataj specioj.<ref name=":3" /> Estas kvar konataj subspecioj de ''I. exilis'': nome ''I.e. exilis'', ''I.e. poensis'', ''I.e. cerophagus'' kaj ''I.e. pachyrhychus''.<ref name=":3" /> Tiuj subspecioj estis dekomence konsideritaj kiel la sama unu respekte la alia, tamen, atentis esploristoj, ke ili fakte estas apartaj. Eĉ nun ekzistas iuj malkongruoj koncerne la disvastiĝon kaj dividon de la subspecioj. La konataj etaj fizikaj diferencoj inter la subspecioj estas jenaj: ''I.e. exilis'' - flugiloj parte kun bordoj de iom pli bronza koloro ol tiuj de ''I.e. cerophagus''<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Phillips |first1=Anna J. |last2=Oosthuizen |first2=J.H. |last3=Siddall |first3=Mark E. |date=April 2011 |title=Redescription, Phylogenetic Placement, and Taxonomic Reassignment of''Mesobdella lineata''(Sciacchitano, 1959) (Hirudinida: Arhynchobdellida) |journal=American Museum Novitates |issue=3711 |pages=1–11 |doi=10.1206/3711.2 |s2cid=83725817 |issn=0003-0082|hdl=2263/17775 |hdl-access=free }}</ref> ''I.e. cerophagus'' - pli pala kaj pli flava ol ''I.e. exilis'', kaj la flugiloj havas randajn partojn en pli flava nuanco<ref name=":8" /> ''I.e. parchyrhychus'' - pli malhelaj kolo kaj dorso ol ''I.e. cerophagus'' <ref name=":8" /> == Teritorio kaj habitato == ''Indicator exilis'' is most commonly found in forested areas, including tree plantations, primary and secondary forests, and forest shrub mosaics throughout its range in sub-Saharan Africa.<ref name=":3" /> It is found from Guinea-Bissau to South Sudan and southwards to Angola and Zambia.<ref name=":1" /> This species is often found in close proximity to bee's nests.<ref name=":3" /> The species has been found at elevations up to 1600m.<ref>{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) :: xeno-canto |url=https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis |access-date=2023-10-02 |website=xeno-canto.org}}</ref> In total, ''I. exilis'' can be found in Angola; Burundi; Cameroon; Central African Republic, the Congo, The Democratic Republic of the Côte d'Ivoire, Equatorial Guinea, Gabon, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Kenya, Liberia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, South Sudan, Sudan, Tanzania, United Republic of Togo, Uganda and Zambia.<ref name=":7" /> [[File:Indicator exilis range map.png|thumb|GBIF generated mapped occurrences of ''I. exilis'' retrieved from gbif.org on October 1st 2023]] == Kutimaro kaj komunikado == The call of the least honeyguide is a repeated "chreeya" like sound.<ref name=":0" /> This recordings of this call can be found in the database Xeno-Canto[https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis]. Honeyguides are named for the few species in the ''Indicator'' family that have been seen to lead humans to bee hives.<ref>{{Citation |last1=Short |first1=Lester L. |title=Greater Honeyguide (Indicator indicator) |date=2020-03-04 |work=Birds of the World |publisher=Cornell Lab of Ornithology |last2=Horne |first2=Jennifer F.M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |doi=10.2173/bow.grehon2.01 |s2cid=216417239 }}</ref> While the least honeyguide has not been recorded displaying this behaviour, it does eat bee's wax and larvae like its human-guiding relatives.<ref name=":3" /> == Manĝado == The least honeyguide's diet is widely varied. This small bird will eat bees wax, bee and fly eggs and larva, as well as particular insects and fruit.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Least Honeyguide (Indicator exilis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/leahon2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.leahon2.01 |s2cid=216378170 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> The species spends approximately 66 minutes at a time feeding, with several individuals feeding together at times.<ref name=":3" /> == Reproduktado == Timing of the breeding season if the least honeyguide is impacted by the region it is found in. birds located in Liberia tend to mate August through March, February through May in Cameroon, and January through June in Zaire.<ref name=":3" /> The birds are territorial and defend their singing territories.<ref name=":3" /> Members of the family Indicatoridae are known to be [[nest parasite]]s, leaving their eggs in the nests of other species to be raised.<ref name=":2">{{Cite web |title=Indicatoridae - honeyguides {{!}} Wildlife Journal Junior |url=https://nhpbs.org/wild/Indicatoridae.asp#:~:text=Honeyguides%20eat%20beeswax%20and%20insects,a%20better%20chance%20of%20survival |access-date=2023-09-04 |website=nhpbs.org}}</ref> At times the female honeyguide will destroy any other eggs in that nest to give her own offspring the best chance of care from the nest parents.<ref name=":2" /> == Konservostatuso == The Least honey guide has been classified in 2016 as "Least Concern" by the IUCN Red List of Threatened Species.<ref name=":7">{{Cite web |date=October 1, 2023 |title=IUCN Redlist - Least Honeyguide |url=https://www.iucnredlist.org/species/22680638/92870066#taxonomy |access-date=October 1, 2023 |website=IUCN Redlist}}</ref> Population trends for the species are unknown, and little is known about the species population details though it is not believed to be declining rapidly.<ref name=":5">{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680638 |access-date=2023-10-01 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ''I. exilis'' has a very large range and does not appear vulnerable under the range size criterion.<ref name=":5" /> It has been called "widespread, but not common" throughout its range.<ref name=":3" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator exilis}} {{Wikispecies|Indicator exilis}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] omi6m5qflf5tm4uun0dtnc70s4hw1kp 9455140 9455137 2026-08-16T23:13:44Z Kani 670 /* Teritorio kaj habitato */ 9455140 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Minora mielindikanto''' ''I. exilis'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator exilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Minora mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator exilis'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. == Aspekto == La plumaro de la plenkreska Minora mielindikanto estas olivecbruna, kun malhelgriza koloro ĉe la suba flanko kaj la vizaĝo. Palaj makuloj videblas super la beko kaj ankaŭ sur la vosto dumfluge.<ref name=":0">{{Cite web |title=Least Honeyguide - eBird |url=https://ebird.org/species/leahon2 |access-date=2023-09-04 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Mallarĝa blanka linio etendiĝanta de la antaŭa parto de la okulo ĝis proksime de la naztruo videblas ĉe plenkreskaj birdoj, kaj ankaŭ vangostrio videblas etendiĝanta de la malsupra makzelo ĝis la orelkovriloj.<ref name=":1" /> La Minora mielindikanto, eta birdo, estas ĉirkaŭ 14 cm longa kaj pezas inter 12 kaj 23 g.<ref>{{Cite web |last=Oiseaux.net |title=Indicateur menu - Indicator exilis - Least Honeyguide |url=https://www.oiseaux.net/birds/least.honeyguide.html |access-date=2023-09-04 |website=www.oiseaux.net |language=en}}</ref> La maskloj de la specio tendencas esti rimarkeble pli grandaj ol la inoj.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chapin |first=James P. |date=2008-06-28 |title=Sibling Species of Small African Honey-Guides |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x |journal=Ibis |language=en |volume=104 |issue=1 |pages=40–44 |doi=10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x|url-access=subscription }}</ref> === Subspecioj === La subspecioj de ''I. exilis'' estis ofte konfuzataj kun aliaj proksime rilataj specioj.<ref name=":3" /> Estas kvar konataj subspecioj de ''I. exilis'': nome ''I.e. exilis'', ''I.e. poensis'', ''I.e. cerophagus'' kaj ''I.e. pachyrhychus''.<ref name=":3" /> Tiuj subspecioj estis dekomence konsideritaj kiel la sama unu respekte la alia, tamen, atentis esploristoj, ke ili fakte estas apartaj. Eĉ nun ekzistas iuj malkongruoj koncerne la disvastiĝon kaj dividon de la subspecioj. La konataj etaj fizikaj diferencoj inter la subspecioj estas jenaj: ''I.e. exilis'' - flugiloj parte kun bordoj de iom pli bronza koloro ol tiuj de ''I.e. cerophagus''<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Phillips |first1=Anna J. |last2=Oosthuizen |first2=J.H. |last3=Siddall |first3=Mark E. |date=April 2011 |title=Redescription, Phylogenetic Placement, and Taxonomic Reassignment of''Mesobdella lineata''(Sciacchitano, 1959) (Hirudinida: Arhynchobdellida) |journal=American Museum Novitates |issue=3711 |pages=1–11 |doi=10.1206/3711.2 |s2cid=83725817 |issn=0003-0082|hdl=2263/17775 |hdl-access=free }}</ref> ''I.e. cerophagus'' - pli pala kaj pli flava ol ''I.e. exilis'', kaj la flugiloj havas randajn partojn en pli flava nuanco<ref name=":8" /> ''I.e. parchyrhychus'' - pli malhelaj kolo kaj dorso ol ''I.e. cerophagus'' <ref name=":8" /> == Teritorio kaj habitato == ''Indicator exilis'' estas plej ofte trovebla en arbaraj areoj, inkluzive de arboplantejoj, [[praarbaro]]j kaj duarangaj arbaroj, kaj mozaikoj el arbaro kaj arbustaro tra sia disvastiĝa areo en subsahara Afriko.<ref name=":3" /> Ĝi troviĝas de Gvineo-Bisaŭo ĝis Sud-Sudano kaj suden ĝis Angolo kaj Zambio.<ref name=":1" /> Tiu specio ofte troviĝas proksime de [[abelujo]]j.<ref name=":3" /> La specio estis trovita ĉe altoj ĝis 1600 m.<ref>{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) :: xeno-canto |url=https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis |access-date=2023-10-02 |website=xeno-canto.org}}</ref> Entute ''I. exilis'' troviĝas en Angolo, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Kongo, Eburbordo, Demokratia Respubliko Kogo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio.<ref name=":7" /> [[File:Indicator exilis range map.png|thumb|Lokoj mapitaj de GBIF kun ekzisto de ''I. exilis'' elŝutita el gbif.org la 1an de Oktobro 2023]] == Kutimaro kaj komunikado == The call of the least honeyguide is a repeated "chreeya" like sound.<ref name=":0" /> This recordings of this call can be found in the database Xeno-Canto[https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis]. Honeyguides are named for the few species in the ''Indicator'' family that have been seen to lead humans to bee hives.<ref>{{Citation |last1=Short |first1=Lester L. |title=Greater Honeyguide (Indicator indicator) |date=2020-03-04 |work=Birds of the World |publisher=Cornell Lab of Ornithology |last2=Horne |first2=Jennifer F.M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |doi=10.2173/bow.grehon2.01 |s2cid=216417239 }}</ref> While the least honeyguide has not been recorded displaying this behaviour, it does eat bee's wax and larvae like its human-guiding relatives.<ref name=":3" /> == Manĝado == The least honeyguide's diet is widely varied. This small bird will eat bees wax, bee and fly eggs and larva, as well as particular insects and fruit.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Least Honeyguide (Indicator exilis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/leahon2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.leahon2.01 |s2cid=216378170 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> The species spends approximately 66 minutes at a time feeding, with several individuals feeding together at times.<ref name=":3" /> == Reproduktado == Timing of the breeding season if the least honeyguide is impacted by the region it is found in. birds located in Liberia tend to mate August through March, February through May in Cameroon, and January through June in Zaire.<ref name=":3" /> The birds are territorial and defend their singing territories.<ref name=":3" /> Members of the family Indicatoridae are known to be [[nest parasite]]s, leaving their eggs in the nests of other species to be raised.<ref name=":2">{{Cite web |title=Indicatoridae - honeyguides {{!}} Wildlife Journal Junior |url=https://nhpbs.org/wild/Indicatoridae.asp#:~:text=Honeyguides%20eat%20beeswax%20and%20insects,a%20better%20chance%20of%20survival |access-date=2023-09-04 |website=nhpbs.org}}</ref> At times the female honeyguide will destroy any other eggs in that nest to give her own offspring the best chance of care from the nest parents.<ref name=":2" /> == Konservostatuso == The Least honey guide has been classified in 2016 as "Least Concern" by the IUCN Red List of Threatened Species.<ref name=":7">{{Cite web |date=October 1, 2023 |title=IUCN Redlist - Least Honeyguide |url=https://www.iucnredlist.org/species/22680638/92870066#taxonomy |access-date=October 1, 2023 |website=IUCN Redlist}}</ref> Population trends for the species are unknown, and little is known about the species population details though it is not believed to be declining rapidly.<ref name=":5">{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680638 |access-date=2023-10-01 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ''I. exilis'' has a very large range and does not appear vulnerable under the range size criterion.<ref name=":5" /> It has been called "widespread, but not common" throughout its range.<ref name=":3" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator exilis}} {{Wikispecies|Indicator exilis}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] auj96i09xpg2yg5u219n7nwlq4r0mfa 9455142 9455140 2026-08-16T23:16:30Z Kani 670 /* Teritorio kaj habitato */ 9455142 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Minora mielindikanto''' ''I. exilis'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator exilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Minora mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator exilis'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. == Aspekto == La plumaro de la plenkreska Minora mielindikanto estas olivecbruna, kun malhelgriza koloro ĉe la suba flanko kaj la vizaĝo. Palaj makuloj videblas super la beko kaj ankaŭ sur la vosto dumfluge.<ref name=":0">{{Cite web |title=Least Honeyguide - eBird |url=https://ebird.org/species/leahon2 |access-date=2023-09-04 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Mallarĝa blanka linio etendiĝanta de la antaŭa parto de la okulo ĝis proksime de la naztruo videblas ĉe plenkreskaj birdoj, kaj ankaŭ vangostrio videblas etendiĝanta de la malsupra makzelo ĝis la orelkovriloj.<ref name=":1" /> La Minora mielindikanto, eta birdo, estas ĉirkaŭ 14 cm longa kaj pezas inter 12 kaj 23 g.<ref>{{Cite web |last=Oiseaux.net |title=Indicateur menu - Indicator exilis - Least Honeyguide |url=https://www.oiseaux.net/birds/least.honeyguide.html |access-date=2023-09-04 |website=www.oiseaux.net |language=en}}</ref> La maskloj de la specio tendencas esti rimarkeble pli grandaj ol la inoj.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chapin |first=James P. |date=2008-06-28 |title=Sibling Species of Small African Honey-Guides |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x |journal=Ibis |language=en |volume=104 |issue=1 |pages=40–44 |doi=10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x|url-access=subscription }}</ref> === Subspecioj === La subspecioj de ''I. exilis'' estis ofte konfuzataj kun aliaj proksime rilataj specioj.<ref name=":3" /> Estas kvar konataj subspecioj de ''I. exilis'': nome ''I.e. exilis'', ''I.e. poensis'', ''I.e. cerophagus'' kaj ''I.e. pachyrhychus''.<ref name=":3" /> Tiuj subspecioj estis dekomence konsideritaj kiel la sama unu respekte la alia, tamen, atentis esploristoj, ke ili fakte estas apartaj. Eĉ nun ekzistas iuj malkongruoj koncerne la disvastiĝon kaj dividon de la subspecioj. La konataj etaj fizikaj diferencoj inter la subspecioj estas jenaj: ''I.e. exilis'' - flugiloj parte kun bordoj de iom pli bronza koloro ol tiuj de ''I.e. cerophagus''<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Phillips |first1=Anna J. |last2=Oosthuizen |first2=J.H. |last3=Siddall |first3=Mark E. |date=April 2011 |title=Redescription, Phylogenetic Placement, and Taxonomic Reassignment of''Mesobdella lineata''(Sciacchitano, 1959) (Hirudinida: Arhynchobdellida) |journal=American Museum Novitates |issue=3711 |pages=1–11 |doi=10.1206/3711.2 |s2cid=83725817 |issn=0003-0082|hdl=2263/17775 |hdl-access=free }}</ref> ''I.e. cerophagus'' - pli pala kaj pli flava ol ''I.e. exilis'', kaj la flugiloj havas randajn partojn en pli flava nuanco<ref name=":8" /> ''I.e. parchyrhychus'' - pli malhelaj kolo kaj dorso ol ''I.e. cerophagus'' <ref name=":8" /> == Teritorio kaj habitato == ''Indicator exilis'' estas plej ofte trovebla en arbaraj areoj, inkluzive de arboplantejoj, [[praarbaro]]j kaj duarangaj arbaroj, kaj mozaikoj el arbaro kaj arbustaro tra sia disvastiĝa areo en subsahara Afriko.<ref name=":3" /> Ĝi troviĝas de Gvineo-Bisaŭo ĝis Sud-Sudano kaj suden ĝis Angolo kaj Zambio.<ref name=":1" /> Tiu specio ofte troviĝas proksime de [[abelujo]]j.<ref name=":3" /> La specio estis trovita ĉe altoj ĝis 1600 m.<ref>{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) :: xeno-canto |url=https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis |access-date=2023-10-02 |website=xeno-canto.org}}</ref> Entute ''I. exilis'' troviĝas en Angolo, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Kongo, Eburbordo, Demokratia Respubliko Kogo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio.<ref name=":7" /> [[File:Indicator exilis range map.png|thumb|300ra|Lokoj mapitaj de GBIF kun ekzisto de ''I. exilis'' elŝutita el gbif.org la 1an de Oktobro 2023]] == Kutimaro kaj komunikado == The call of the least honeyguide is a repeated "chreeya" like sound.<ref name=":0" /> This recordings of this call can be found in the database Xeno-Canto[https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis]. Honeyguides are named for the few species in the ''Indicator'' family that have been seen to lead humans to bee hives.<ref>{{Citation |last1=Short |first1=Lester L. |title=Greater Honeyguide (Indicator indicator) |date=2020-03-04 |work=Birds of the World |publisher=Cornell Lab of Ornithology |last2=Horne |first2=Jennifer F.M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |doi=10.2173/bow.grehon2.01 |s2cid=216417239 }}</ref> While the least honeyguide has not been recorded displaying this behaviour, it does eat bee's wax and larvae like its human-guiding relatives.<ref name=":3" /> == Manĝado == The least honeyguide's diet is widely varied. This small bird will eat bees wax, bee and fly eggs and larva, as well as particular insects and fruit.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Least Honeyguide (Indicator exilis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/leahon2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.leahon2.01 |s2cid=216378170 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> The species spends approximately 66 minutes at a time feeding, with several individuals feeding together at times.<ref name=":3" /> == Reproduktado == Timing of the breeding season if the least honeyguide is impacted by the region it is found in. birds located in Liberia tend to mate August through March, February through May in Cameroon, and January through June in Zaire.<ref name=":3" /> The birds are territorial and defend their singing territories.<ref name=":3" /> Members of the family Indicatoridae are known to be [[nest parasite]]s, leaving their eggs in the nests of other species to be raised.<ref name=":2">{{Cite web |title=Indicatoridae - honeyguides {{!}} Wildlife Journal Junior |url=https://nhpbs.org/wild/Indicatoridae.asp#:~:text=Honeyguides%20eat%20beeswax%20and%20insects,a%20better%20chance%20of%20survival |access-date=2023-09-04 |website=nhpbs.org}}</ref> At times the female honeyguide will destroy any other eggs in that nest to give her own offspring the best chance of care from the nest parents.<ref name=":2" /> == Konservostatuso == The Least honey guide has been classified in 2016 as "Least Concern" by the IUCN Red List of Threatened Species.<ref name=":7">{{Cite web |date=October 1, 2023 |title=IUCN Redlist - Least Honeyguide |url=https://www.iucnredlist.org/species/22680638/92870066#taxonomy |access-date=October 1, 2023 |website=IUCN Redlist}}</ref> Population trends for the species are unknown, and little is known about the species population details though it is not believed to be declining rapidly.<ref name=":5">{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680638 |access-date=2023-10-01 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ''I. exilis'' has a very large range and does not appear vulnerable under the range size criterion.<ref name=":5" /> It has been called "widespread, but not common" throughout its range.<ref name=":3" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator exilis}} {{Wikispecies|Indicator exilis}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 6626xl7awip7my642mrkxiii8w50jcw 9455144 9455142 2026-08-16T23:20:50Z Kani 670 /* Kutimaro kaj komunikado */ 9455144 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Minora mielindikanto''' ''I. exilis'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator exilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Minora mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator exilis'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. == Aspekto == La plumaro de la plenkreska Minora mielindikanto estas olivecbruna, kun malhelgriza koloro ĉe la suba flanko kaj la vizaĝo. Palaj makuloj videblas super la beko kaj ankaŭ sur la vosto dumfluge.<ref name=":0">{{Cite web |title=Least Honeyguide - eBird |url=https://ebird.org/species/leahon2 |access-date=2023-09-04 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Mallarĝa blanka linio etendiĝanta de la antaŭa parto de la okulo ĝis proksime de la naztruo videblas ĉe plenkreskaj birdoj, kaj ankaŭ vangostrio videblas etendiĝanta de la malsupra makzelo ĝis la orelkovriloj.<ref name=":1" /> La Minora mielindikanto, eta birdo, estas ĉirkaŭ 14 cm longa kaj pezas inter 12 kaj 23 g.<ref>{{Cite web |last=Oiseaux.net |title=Indicateur menu - Indicator exilis - Least Honeyguide |url=https://www.oiseaux.net/birds/least.honeyguide.html |access-date=2023-09-04 |website=www.oiseaux.net |language=en}}</ref> La maskloj de la specio tendencas esti rimarkeble pli grandaj ol la inoj.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chapin |first=James P. |date=2008-06-28 |title=Sibling Species of Small African Honey-Guides |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x |journal=Ibis |language=en |volume=104 |issue=1 |pages=40–44 |doi=10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x|url-access=subscription }}</ref> === Subspecioj === La subspecioj de ''I. exilis'' estis ofte konfuzataj kun aliaj proksime rilataj specioj.<ref name=":3" /> Estas kvar konataj subspecioj de ''I. exilis'': nome ''I.e. exilis'', ''I.e. poensis'', ''I.e. cerophagus'' kaj ''I.e. pachyrhychus''.<ref name=":3" /> Tiuj subspecioj estis dekomence konsideritaj kiel la sama unu respekte la alia, tamen, atentis esploristoj, ke ili fakte estas apartaj. Eĉ nun ekzistas iuj malkongruoj koncerne la disvastiĝon kaj dividon de la subspecioj. La konataj etaj fizikaj diferencoj inter la subspecioj estas jenaj: ''I.e. exilis'' - flugiloj parte kun bordoj de iom pli bronza koloro ol tiuj de ''I.e. cerophagus''<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Phillips |first1=Anna J. |last2=Oosthuizen |first2=J.H. |last3=Siddall |first3=Mark E. |date=April 2011 |title=Redescription, Phylogenetic Placement, and Taxonomic Reassignment of''Mesobdella lineata''(Sciacchitano, 1959) (Hirudinida: Arhynchobdellida) |journal=American Museum Novitates |issue=3711 |pages=1–11 |doi=10.1206/3711.2 |s2cid=83725817 |issn=0003-0082|hdl=2263/17775 |hdl-access=free }}</ref> ''I.e. cerophagus'' - pli pala kaj pli flava ol ''I.e. exilis'', kaj la flugiloj havas randajn partojn en pli flava nuanco<ref name=":8" /> ''I.e. parchyrhychus'' - pli malhelaj kolo kaj dorso ol ''I.e. cerophagus'' <ref name=":8" /> == Teritorio kaj habitato == ''Indicator exilis'' estas plej ofte trovebla en arbaraj areoj, inkluzive de arboplantejoj, [[praarbaro]]j kaj duarangaj arbaroj, kaj mozaikoj el arbaro kaj arbustaro tra sia disvastiĝa areo en subsahara Afriko.<ref name=":3" /> Ĝi troviĝas de Gvineo-Bisaŭo ĝis Sud-Sudano kaj suden ĝis Angolo kaj Zambio.<ref name=":1" /> Tiu specio ofte troviĝas proksime de [[abelujo]]j.<ref name=":3" /> La specio estis trovita ĉe altoj ĝis 1600 m.<ref>{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) :: xeno-canto |url=https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis |access-date=2023-10-02 |website=xeno-canto.org}}</ref> Entute ''I. exilis'' troviĝas en Angolo, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Kongo, Eburbordo, Demokratia Respubliko Kogo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio.<ref name=":7" /> [[File:Indicator exilis range map.png|thumb|300ra|Lokoj mapitaj de GBIF kun ekzisto de ''I. exilis'' elŝutita el gbif.org la 1an de Oktobro 2023]] == Kutimaro kaj komunikado == La voĉo de la Minora mielindikanto estas ripeta sono simila al "ĉrija".<ref name=":0" /> Registraĵoj de tiu voĉo troveblas en la datumbazo Xeno-Canto [https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis]. La nomo de la mielindikantoj devenas de la malmultaj specioj en la familio Indikatoredoj, kiujn oni observis gvidantajn homojn al abelujoj.<ref>{{Citation |last1=Short |first1=Lester L. |title=Greater Honeyguide (Indicator indicator) |date=2020-03-04 |work=Birds of the World |publisher=Cornell Lab of Ornithology |last2=Horne |first2=Jennifer F.M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |doi=10.2173/bow.grehon2.01 |s2cid=216417239 }}</ref> Kvankam oni ne registris tian konduton ĉe la Minora mielindikanto, ĝi ja manĝas abelvakson kaj larvojn, same kiel siaj parencoj, kiuj gvidas homojn.<ref name=":3" /> == Manĝado == The least honeyguide's diet is widely varied. This small bird will eat bees wax, bee and fly eggs and larva, as well as particular insects and fruit.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Least Honeyguide (Indicator exilis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/leahon2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.leahon2.01 |s2cid=216378170 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> The species spends approximately 66 minutes at a time feeding, with several individuals feeding together at times.<ref name=":3" /> == Reproduktado == Timing of the breeding season if the least honeyguide is impacted by the region it is found in. birds located in Liberia tend to mate August through March, February through May in Cameroon, and January through June in Zaire.<ref name=":3" /> The birds are territorial and defend their singing territories.<ref name=":3" /> Members of the family Indicatoridae are known to be [[nest parasite]]s, leaving their eggs in the nests of other species to be raised.<ref name=":2">{{Cite web |title=Indicatoridae - honeyguides {{!}} Wildlife Journal Junior |url=https://nhpbs.org/wild/Indicatoridae.asp#:~:text=Honeyguides%20eat%20beeswax%20and%20insects,a%20better%20chance%20of%20survival |access-date=2023-09-04 |website=nhpbs.org}}</ref> At times the female honeyguide will destroy any other eggs in that nest to give her own offspring the best chance of care from the nest parents.<ref name=":2" /> == Konservostatuso == The Least honey guide has been classified in 2016 as "Least Concern" by the IUCN Red List of Threatened Species.<ref name=":7">{{Cite web |date=October 1, 2023 |title=IUCN Redlist - Least Honeyguide |url=https://www.iucnredlist.org/species/22680638/92870066#taxonomy |access-date=October 1, 2023 |website=IUCN Redlist}}</ref> Population trends for the species are unknown, and little is known about the species population details though it is not believed to be declining rapidly.<ref name=":5">{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680638 |access-date=2023-10-01 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ''I. exilis'' has a very large range and does not appear vulnerable under the range size criterion.<ref name=":5" /> It has been called "widespread, but not common" throughout its range.<ref name=":3" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator exilis}} {{Wikispecies|Indicator exilis}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] s4oqw2ixeq8djitmayyzcnepnzmtbk8 9455146 9455144 2026-08-16T23:22:36Z Kani 670 /* Manĝado */ 9455146 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Minora mielindikanto''' ''I. exilis'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator exilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Minora mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator exilis'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. == Aspekto == La plumaro de la plenkreska Minora mielindikanto estas olivecbruna, kun malhelgriza koloro ĉe la suba flanko kaj la vizaĝo. Palaj makuloj videblas super la beko kaj ankaŭ sur la vosto dumfluge.<ref name=":0">{{Cite web |title=Least Honeyguide - eBird |url=https://ebird.org/species/leahon2 |access-date=2023-09-04 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Mallarĝa blanka linio etendiĝanta de la antaŭa parto de la okulo ĝis proksime de la naztruo videblas ĉe plenkreskaj birdoj, kaj ankaŭ vangostrio videblas etendiĝanta de la malsupra makzelo ĝis la orelkovriloj.<ref name=":1" /> La Minora mielindikanto, eta birdo, estas ĉirkaŭ 14 cm longa kaj pezas inter 12 kaj 23 g.<ref>{{Cite web |last=Oiseaux.net |title=Indicateur menu - Indicator exilis - Least Honeyguide |url=https://www.oiseaux.net/birds/least.honeyguide.html |access-date=2023-09-04 |website=www.oiseaux.net |language=en}}</ref> La maskloj de la specio tendencas esti rimarkeble pli grandaj ol la inoj.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chapin |first=James P. |date=2008-06-28 |title=Sibling Species of Small African Honey-Guides |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x |journal=Ibis |language=en |volume=104 |issue=1 |pages=40–44 |doi=10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x|url-access=subscription }}</ref> === Subspecioj === La subspecioj de ''I. exilis'' estis ofte konfuzataj kun aliaj proksime rilataj specioj.<ref name=":3" /> Estas kvar konataj subspecioj de ''I. exilis'': nome ''I.e. exilis'', ''I.e. poensis'', ''I.e. cerophagus'' kaj ''I.e. pachyrhychus''.<ref name=":3" /> Tiuj subspecioj estis dekomence konsideritaj kiel la sama unu respekte la alia, tamen, atentis esploristoj, ke ili fakte estas apartaj. Eĉ nun ekzistas iuj malkongruoj koncerne la disvastiĝon kaj dividon de la subspecioj. La konataj etaj fizikaj diferencoj inter la subspecioj estas jenaj: ''I.e. exilis'' - flugiloj parte kun bordoj de iom pli bronza koloro ol tiuj de ''I.e. cerophagus''<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Phillips |first1=Anna J. |last2=Oosthuizen |first2=J.H. |last3=Siddall |first3=Mark E. |date=April 2011 |title=Redescription, Phylogenetic Placement, and Taxonomic Reassignment of''Mesobdella lineata''(Sciacchitano, 1959) (Hirudinida: Arhynchobdellida) |journal=American Museum Novitates |issue=3711 |pages=1–11 |doi=10.1206/3711.2 |s2cid=83725817 |issn=0003-0082|hdl=2263/17775 |hdl-access=free }}</ref> ''I.e. cerophagus'' - pli pala kaj pli flava ol ''I.e. exilis'', kaj la flugiloj havas randajn partojn en pli flava nuanco<ref name=":8" /> ''I.e. parchyrhychus'' - pli malhelaj kolo kaj dorso ol ''I.e. cerophagus'' <ref name=":8" /> == Teritorio kaj habitato == ''Indicator exilis'' estas plej ofte trovebla en arbaraj areoj, inkluzive de arboplantejoj, [[praarbaro]]j kaj duarangaj arbaroj, kaj mozaikoj el arbaro kaj arbustaro tra sia disvastiĝa areo en subsahara Afriko.<ref name=":3" /> Ĝi troviĝas de Gvineo-Bisaŭo ĝis Sud-Sudano kaj suden ĝis Angolo kaj Zambio.<ref name=":1" /> Tiu specio ofte troviĝas proksime de [[abelujo]]j.<ref name=":3" /> La specio estis trovita ĉe altoj ĝis 1600 m.<ref>{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) :: xeno-canto |url=https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis |access-date=2023-10-02 |website=xeno-canto.org}}</ref> Entute ''I. exilis'' troviĝas en Angolo, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Kongo, Eburbordo, Demokratia Respubliko Kogo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio.<ref name=":7" /> [[File:Indicator exilis range map.png|thumb|300ra|Lokoj mapitaj de GBIF kun ekzisto de ''I. exilis'' elŝutita el gbif.org la 1an de Oktobro 2023]] == Kutimaro kaj komunikado == La voĉo de la Minora mielindikanto estas ripeta sono simila al "ĉrija".<ref name=":0" /> Registraĵoj de tiu voĉo troveblas en la datumbazo Xeno-Canto [https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis]. La nomo de la mielindikantoj devenas de la malmultaj specioj en la familio Indikatoredoj, kiujn oni observis gvidantajn homojn al abelujoj.<ref>{{Citation |last1=Short |first1=Lester L. |title=Greater Honeyguide (Indicator indicator) |date=2020-03-04 |work=Birds of the World |publisher=Cornell Lab of Ornithology |last2=Horne |first2=Jennifer F.M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |doi=10.2173/bow.grehon2.01 |s2cid=216417239 }}</ref> Kvankam oni ne registris tian konduton ĉe la Minora mielindikanto, ĝi ja manĝas abelvakson kaj larvojn, same kiel siaj parencoj, kiuj gvidas homojn.<ref name=":3" /> == Manĝado == La dieto de la Minora mielindikanto estas tre varia. Tiu eta birdo manĝas abelvakson, ovojn kaj larvojn de abeloj kaj muŝoj, kaj ankaŭ specifajn insektojn kaj fruktojn.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Least Honeyguide (Indicator exilis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/leahon2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.leahon2.01 |s2cid=216378170 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La specio pasigas proksimume 66 minutojn samtempe manĝante, kaj foje pluraj individuoj manĝas kune.<ref name=":3" /> == Reproduktado == Timing of the breeding season if the least honeyguide is impacted by the region it is found in. birds located in Liberia tend to mate August through March, February through May in Cameroon, and January through June in Zaire.<ref name=":3" /> The birds are territorial and defend their singing territories.<ref name=":3" /> Members of the family Indicatoridae are known to be [[nest parasite]]s, leaving their eggs in the nests of other species to be raised.<ref name=":2">{{Cite web |title=Indicatoridae - honeyguides {{!}} Wildlife Journal Junior |url=https://nhpbs.org/wild/Indicatoridae.asp#:~:text=Honeyguides%20eat%20beeswax%20and%20insects,a%20better%20chance%20of%20survival |access-date=2023-09-04 |website=nhpbs.org}}</ref> At times the female honeyguide will destroy any other eggs in that nest to give her own offspring the best chance of care from the nest parents.<ref name=":2" /> == Konservostatuso == The Least honey guide has been classified in 2016 as "Least Concern" by the IUCN Red List of Threatened Species.<ref name=":7">{{Cite web |date=October 1, 2023 |title=IUCN Redlist - Least Honeyguide |url=https://www.iucnredlist.org/species/22680638/92870066#taxonomy |access-date=October 1, 2023 |website=IUCN Redlist}}</ref> Population trends for the species are unknown, and little is known about the species population details though it is not believed to be declining rapidly.<ref name=":5">{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680638 |access-date=2023-10-01 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ''I. exilis'' has a very large range and does not appear vulnerable under the range size criterion.<ref name=":5" /> It has been called "widespread, but not common" throughout its range.<ref name=":3" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator exilis}} {{Wikispecies|Indicator exilis}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] lgopw68ptrp0mnwjdtmlvcd5oij3k0d 9455150 9455146 2026-08-16T23:25:59Z Kani 670 /* Reproduktado */ 9455150 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Minora mielindikanto''' ''I. exilis'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator exilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Minora mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator exilis'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. == Aspekto == La plumaro de la plenkreska Minora mielindikanto estas olivecbruna, kun malhelgriza koloro ĉe la suba flanko kaj la vizaĝo. Palaj makuloj videblas super la beko kaj ankaŭ sur la vosto dumfluge.<ref name=":0">{{Cite web |title=Least Honeyguide - eBird |url=https://ebird.org/species/leahon2 |access-date=2023-09-04 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Mallarĝa blanka linio etendiĝanta de la antaŭa parto de la okulo ĝis proksime de la naztruo videblas ĉe plenkreskaj birdoj, kaj ankaŭ vangostrio videblas etendiĝanta de la malsupra makzelo ĝis la orelkovriloj.<ref name=":1" /> La Minora mielindikanto, eta birdo, estas ĉirkaŭ 14 cm longa kaj pezas inter 12 kaj 23 g.<ref>{{Cite web |last=Oiseaux.net |title=Indicateur menu - Indicator exilis - Least Honeyguide |url=https://www.oiseaux.net/birds/least.honeyguide.html |access-date=2023-09-04 |website=www.oiseaux.net |language=en}}</ref> La maskloj de la specio tendencas esti rimarkeble pli grandaj ol la inoj.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chapin |first=James P. |date=2008-06-28 |title=Sibling Species of Small African Honey-Guides |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x |journal=Ibis |language=en |volume=104 |issue=1 |pages=40–44 |doi=10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x|url-access=subscription }}</ref> === Subspecioj === La subspecioj de ''I. exilis'' estis ofte konfuzataj kun aliaj proksime rilataj specioj.<ref name=":3" /> Estas kvar konataj subspecioj de ''I. exilis'': nome ''I.e. exilis'', ''I.e. poensis'', ''I.e. cerophagus'' kaj ''I.e. pachyrhychus''.<ref name=":3" /> Tiuj subspecioj estis dekomence konsideritaj kiel la sama unu respekte la alia, tamen, atentis esploristoj, ke ili fakte estas apartaj. Eĉ nun ekzistas iuj malkongruoj koncerne la disvastiĝon kaj dividon de la subspecioj. La konataj etaj fizikaj diferencoj inter la subspecioj estas jenaj: ''I.e. exilis'' - flugiloj parte kun bordoj de iom pli bronza koloro ol tiuj de ''I.e. cerophagus''<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Phillips |first1=Anna J. |last2=Oosthuizen |first2=J.H. |last3=Siddall |first3=Mark E. |date=April 2011 |title=Redescription, Phylogenetic Placement, and Taxonomic Reassignment of''Mesobdella lineata''(Sciacchitano, 1959) (Hirudinida: Arhynchobdellida) |journal=American Museum Novitates |issue=3711 |pages=1–11 |doi=10.1206/3711.2 |s2cid=83725817 |issn=0003-0082|hdl=2263/17775 |hdl-access=free }}</ref> ''I.e. cerophagus'' - pli pala kaj pli flava ol ''I.e. exilis'', kaj la flugiloj havas randajn partojn en pli flava nuanco<ref name=":8" /> ''I.e. parchyrhychus'' - pli malhelaj kolo kaj dorso ol ''I.e. cerophagus'' <ref name=":8" /> == Teritorio kaj habitato == ''Indicator exilis'' estas plej ofte trovebla en arbaraj areoj, inkluzive de arboplantejoj, [[praarbaro]]j kaj duarangaj arbaroj, kaj mozaikoj el arbaro kaj arbustaro tra sia disvastiĝa areo en subsahara Afriko.<ref name=":3" /> Ĝi troviĝas de Gvineo-Bisaŭo ĝis Sud-Sudano kaj suden ĝis Angolo kaj Zambio.<ref name=":1" /> Tiu specio ofte troviĝas proksime de [[abelujo]]j.<ref name=":3" /> La specio estis trovita ĉe altoj ĝis 1600 m.<ref>{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) :: xeno-canto |url=https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis |access-date=2023-10-02 |website=xeno-canto.org}}</ref> Entute ''I. exilis'' troviĝas en Angolo, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Kongo, Eburbordo, Demokratia Respubliko Kogo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio.<ref name=":7" /> [[File:Indicator exilis range map.png|thumb|300ra|Lokoj mapitaj de GBIF kun ekzisto de ''I. exilis'' elŝutita el gbif.org la 1an de Oktobro 2023]] == Kutimaro kaj komunikado == La voĉo de la Minora mielindikanto estas ripeta sono simila al "ĉrija".<ref name=":0" /> Registraĵoj de tiu voĉo troveblas en la datumbazo Xeno-Canto [https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis]. La nomo de la mielindikantoj devenas de la malmultaj specioj en la familio Indikatoredoj, kiujn oni observis gvidantajn homojn al abelujoj.<ref>{{Citation |last1=Short |first1=Lester L. |title=Greater Honeyguide (Indicator indicator) |date=2020-03-04 |work=Birds of the World |publisher=Cornell Lab of Ornithology |last2=Horne |first2=Jennifer F.M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |doi=10.2173/bow.grehon2.01 |s2cid=216417239 }}</ref> Kvankam oni ne registris tian konduton ĉe la Minora mielindikanto, ĝi ja manĝas abelvakson kaj larvojn, same kiel siaj parencoj, kiuj gvidas homojn.<ref name=":3" /> == Manĝado == La dieto de la Minora mielindikanto estas tre varia. Tiu eta birdo manĝas abelvakson, ovojn kaj larvojn de abeloj kaj muŝoj, kaj ankaŭ specifajn insektojn kaj fruktojn.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Least Honeyguide (Indicator exilis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/leahon2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.leahon2.01 |s2cid=216378170 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La specio pasigas proksimume 66 minutojn samtempe manĝante, kaj foje pluraj individuoj manĝas kune.<ref name=":3" /> == Reproduktado == La tempo de la [[reprodukta sezono]] de la Minora mielindikanto dependas de la regiono, kie ĝi troviĝas: birdoj en Liberio tendencas pariĝi de aŭgusto ĝis marto, tiuj en Kameruno de februaro ĝis majo, kaj tiuj en Kongo de januaro ĝis junio.<ref name=":3" /> La birdoj estas teritoriemaj kaj defendas siajn kantoteritoriojn.<ref name=":3" /> Membroj de la familio Indikatoredoj estas konataj kiel [[nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj lasas siajn ovojn en la nestoj de aliaj specioj por ke ili estu vartataj.<ref name=":2">{{Cite web |title=Indicatoridae - honeyguides {{!}} Wildlife Journal Junior |url=https://nhpbs.org/wild/Indicatoridae.asp#:~:text=Honeyguides%20eat%20beeswax%20and%20insects,a%20better%20chance%20of%20survival |access-date=2023-09-04 |website=nhpbs.org}}</ref> Foje la ino de la mielindikanto detruas aliajn ovojn en la nesto por doni al siaj propraj idoj la plej bonan ŝancon ricevi zorgon de la nestoparentoj.<ref name=":2" /> == Konservostatuso == The Least honey guide has been classified in 2016 as "Least Concern" by the IUCN Red List of Threatened Species.<ref name=":7">{{Cite web |date=October 1, 2023 |title=IUCN Redlist - Least Honeyguide |url=https://www.iucnredlist.org/species/22680638/92870066#taxonomy |access-date=October 1, 2023 |website=IUCN Redlist}}</ref> Population trends for the species are unknown, and little is known about the species population details though it is not believed to be declining rapidly.<ref name=":5">{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680638 |access-date=2023-10-01 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ''I. exilis'' has a very large range and does not appear vulnerable under the range size criterion.<ref name=":5" /> It has been called "widespread, but not common" throughout its range.<ref name=":3" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator exilis}} {{Wikispecies|Indicator exilis}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ht7bjrfr5wgxaor09oiqhlkfrdcitso 9455160 9455150 2026-08-16T23:30:47Z Kani 670 /* Konservostatuso */ 9455160 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Minora mielindikanto''' ''I. exilis'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator exilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Minora mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator exilis'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. == Aspekto == La plumaro de la plenkreska Minora mielindikanto estas olivecbruna, kun malhelgriza koloro ĉe la suba flanko kaj la vizaĝo. Palaj makuloj videblas super la beko kaj ankaŭ sur la vosto dumfluge.<ref name=":0">{{Cite web |title=Least Honeyguide - eBird |url=https://ebird.org/species/leahon2 |access-date=2023-09-04 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Mallarĝa blanka linio etendiĝanta de la antaŭa parto de la okulo ĝis proksime de la naztruo videblas ĉe plenkreskaj birdoj, kaj ankaŭ vangostrio videblas etendiĝanta de la malsupra makzelo ĝis la orelkovriloj.<ref name=":1" /> La Minora mielindikanto, eta birdo, estas ĉirkaŭ 14 cm longa kaj pezas inter 12 kaj 23 g.<ref>{{Cite web |last=Oiseaux.net |title=Indicateur menu - Indicator exilis - Least Honeyguide |url=https://www.oiseaux.net/birds/least.honeyguide.html |access-date=2023-09-04 |website=www.oiseaux.net |language=en}}</ref> La maskloj de la specio tendencas esti rimarkeble pli grandaj ol la inoj.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chapin |first=James P. |date=2008-06-28 |title=Sibling Species of Small African Honey-Guides |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x |journal=Ibis |language=en |volume=104 |issue=1 |pages=40–44 |doi=10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x|url-access=subscription }}</ref> === Subspecioj === La subspecioj de ''I. exilis'' estis ofte konfuzataj kun aliaj proksime rilataj specioj.<ref name=":3" /> Estas kvar konataj subspecioj de ''I. exilis'': nome ''I.e. exilis'', ''I.e. poensis'', ''I.e. cerophagus'' kaj ''I.e. pachyrhychus''.<ref name=":3" /> Tiuj subspecioj estis dekomence konsideritaj kiel la sama unu respekte la alia, tamen, atentis esploristoj, ke ili fakte estas apartaj. Eĉ nun ekzistas iuj malkongruoj koncerne la disvastiĝon kaj dividon de la subspecioj. La konataj etaj fizikaj diferencoj inter la subspecioj estas jenaj: ''I.e. exilis'' - flugiloj parte kun bordoj de iom pli bronza koloro ol tiuj de ''I.e. cerophagus''<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Phillips |first1=Anna J. |last2=Oosthuizen |first2=J.H. |last3=Siddall |first3=Mark E. |date=April 2011 |title=Redescription, Phylogenetic Placement, and Taxonomic Reassignment of''Mesobdella lineata''(Sciacchitano, 1959) (Hirudinida: Arhynchobdellida) |journal=American Museum Novitates |issue=3711 |pages=1–11 |doi=10.1206/3711.2 |s2cid=83725817 |issn=0003-0082|hdl=2263/17775 |hdl-access=free }}</ref> ''I.e. cerophagus'' - pli pala kaj pli flava ol ''I.e. exilis'', kaj la flugiloj havas randajn partojn en pli flava nuanco<ref name=":8" /> ''I.e. parchyrhychus'' - pli malhelaj kolo kaj dorso ol ''I.e. cerophagus'' <ref name=":8" /> == Teritorio kaj habitato == ''Indicator exilis'' estas plej ofte trovebla en arbaraj areoj, inkluzive de arboplantejoj, [[praarbaro]]j kaj duarangaj arbaroj, kaj mozaikoj el arbaro kaj arbustaro tra sia disvastiĝa areo en subsahara Afriko.<ref name=":3" /> Ĝi troviĝas de Gvineo-Bisaŭo ĝis Sud-Sudano kaj suden ĝis Angolo kaj Zambio.<ref name=":1" /> Tiu specio ofte troviĝas proksime de [[abelujo]]j.<ref name=":3" /> La specio estis trovita ĉe altoj ĝis 1600 m.<ref>{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) :: xeno-canto |url=https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis |access-date=2023-10-02 |website=xeno-canto.org}}</ref> Entute ''I. exilis'' troviĝas en Angolo, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Kongo, Eburbordo, Demokratia Respubliko Kogo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio.<ref name=":7" /> [[File:Indicator exilis range map.png|thumb|300ra|Lokoj mapitaj de GBIF kun ekzisto de ''I. exilis'' elŝutita el gbif.org la 1an de Oktobro 2023]] == Kutimaro kaj komunikado == La voĉo de la Minora mielindikanto estas ripeta sono simila al "ĉrija".<ref name=":0" /> Registraĵoj de tiu voĉo troveblas en la datumbazo Xeno-Canto [https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis]. La nomo de la mielindikantoj devenas de la malmultaj specioj en la familio Indikatoredoj, kiujn oni observis gvidantajn homojn al abelujoj.<ref>{{Citation |last1=Short |first1=Lester L. |title=Greater Honeyguide (Indicator indicator) |date=2020-03-04 |work=Birds of the World |publisher=Cornell Lab of Ornithology |last2=Horne |first2=Jennifer F.M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |doi=10.2173/bow.grehon2.01 |s2cid=216417239 }}</ref> Kvankam oni ne registris tian konduton ĉe la Minora mielindikanto, ĝi ja manĝas abelvakson kaj larvojn, same kiel siaj parencoj, kiuj gvidas homojn.<ref name=":3" /> == Manĝado == La dieto de la Minora mielindikanto estas tre varia. Tiu eta birdo manĝas abelvakson, ovojn kaj larvojn de abeloj kaj muŝoj, kaj ankaŭ specifajn insektojn kaj fruktojn.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Least Honeyguide (Indicator exilis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/leahon2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.leahon2.01 |s2cid=216378170 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La specio pasigas proksimume 66 minutojn samtempe manĝante, kaj foje pluraj individuoj manĝas kune.<ref name=":3" /> == Reproduktado == La tempo de la [[reprodukta sezono]] de la Minora mielindikanto dependas de la regiono, kie ĝi troviĝas: birdoj en Liberio tendencas pariĝi de aŭgusto ĝis marto, tiuj en Kameruno de februaro ĝis majo, kaj tiuj en Kongo de januaro ĝis junio.<ref name=":3" /> La birdoj estas teritoriemaj kaj defendas siajn kantoteritoriojn.<ref name=":3" /> Membroj de la familio Indikatoredoj estas konataj kiel [[nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj lasas siajn ovojn en la nestoj de aliaj specioj por ke ili estu vartataj.<ref name=":2">{{Cite web |title=Indicatoridae - honeyguides {{!}} Wildlife Journal Junior |url=https://nhpbs.org/wild/Indicatoridae.asp#:~:text=Honeyguides%20eat%20beeswax%20and%20insects,a%20better%20chance%20of%20survival |access-date=2023-09-04 |website=nhpbs.org}}</ref> Foje la ino de la mielindikanto detruas aliajn ovojn en la nesto por doni al siaj propraj idoj la plej bonan ŝancon ricevi zorgon de la nestoparentoj.<ref name=":2" /> == Konservostatuso == La Minora mielindikanto estis klasifikita en 2016 kiel specio "[[malplej zorgiga]]" en la [[Ruĝa Listo de Minacataj Specioj de IUCN]].<ref name=":7">{{Cite web |date=1a de Oktobro, 2023 |title=IUCN Redlist - Least Honeyguide |url=https://www.iucnredlist.org/species/22680638/92870066#taxonomy |access-date=1a de Oktobro, 2023 |website=IUCN Redlist}}</ref> La tendencoj de la populacio de tiu specio estas nekonataj, kaj oni scias malmulton pri la detaloj de ĝia populacio, kvankam oni ne kredas, ke ĝi rapide malpliiĝas.<ref name=":5">{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680638 |access-date=2023-10-01 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ''I. exilis'' havas tre vastan arealon kaj ne ŝajnas vundebla laŭ la kriterio pri la amplekso de la arealo.<ref name=":5" /> Ĝi estas priskribita kiel "disvastigita, sed ne ofta" tra sia tuta arealo.<ref name=":3" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator exilis}} {{Wikispecies|Indicator exilis}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 2pqg29kg1q8ax0qskz63uqxrthbwyou 9455166 9455160 2026-08-16T23:39:14Z Kani 670 9455166 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Minora mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Minora mielindikanto''' ''I. exilis'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator exilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Minora mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator exilis'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Subsahara Afriko]]. == Aspekto == La plumaro de la plenkreska Minora mielindikanto estas olivecbruna, kun malhelgriza koloro ĉe la suba flanko kaj la vizaĝo. Palaj makuloj videblas super la beko kaj ankaŭ sur la vosto dumfluge.<ref name=":0">{{Cite web |title=Least Honeyguide - eBird |url=https://ebird.org/species/leahon2 |access-date=2023-09-04 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Mallarĝa blanka linio etendiĝanta de la antaŭa parto de la okulo ĝis proksime de la naztruo videblas ĉe plenkreskaj birdoj, kaj ankaŭ vangostrio videblas etendiĝanta de la malsupra makzelo ĝis la orelkovriloj.<ref name=":1" /> La Minora mielindikanto, eta birdo, estas ĉirkaŭ 14 cm longa kaj pezas inter 12 kaj 23 g.<ref>{{Cite web |last=Oiseaux.net |title=Indicateur menu - Indicator exilis - Least Honeyguide |url=https://www.oiseaux.net/birds/least.honeyguide.html |access-date=2023-09-04 |website=www.oiseaux.net |language=en}}</ref> La maskloj de la specio tendencas esti rimarkeble pli grandaj ol la inoj.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chapin |first=James P. |date=2008-06-28 |title=Sibling Species of Small African Honey-Guides |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x |journal=Ibis |language=en |volume=104 |issue=1 |pages=40–44 |doi=10.1111/j.1474-919X.1962.tb08626.x|url-access=subscription }}</ref> === Subspecioj === La subspecioj de ''I. exilis'' estis ofte konfuzataj kun aliaj proksime rilataj specioj.<ref name=":3" /> Estas kvar konataj subspecioj de ''I. exilis'': nome ''I.e. exilis'', ''I.e. poensis'', ''I.e. cerophagus'' kaj ''I.e. pachyrhychus''.<ref name=":3" /> Tiuj subspecioj estis dekomence konsideritaj kiel la sama unu respekte la alia, tamen, atentis esploristoj, ke ili fakte estas apartaj. Eĉ nun ekzistas iuj malkongruoj koncerne la disvastiĝon kaj dividon de la subspecioj. La konataj etaj fizikaj diferencoj inter la subspecioj estas jenaj: ''I.e. exilis'' - flugiloj parte kun bordoj de iom pli bronza koloro ol tiuj de ''I.e. cerophagus''<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Phillips |first1=Anna J. |last2=Oosthuizen |first2=J.H. |last3=Siddall |first3=Mark E. |date=April 2011 |title=Redescription, Phylogenetic Placement, and Taxonomic Reassignment of''Mesobdella lineata''(Sciacchitano, 1959) (Hirudinida: Arhynchobdellida) |journal=American Museum Novitates |issue=3711 |pages=1–11 |doi=10.1206/3711.2 |s2cid=83725817 |issn=0003-0082|hdl=2263/17775 |hdl-access=free }}</ref> ''I.e. cerophagus'' - pli pala kaj pli flava ol ''I.e. exilis'', kaj la flugiloj havas randajn partojn en pli flava nuanco<ref name=":8" /> ''I.e. parchyrhychus'' - pli malhelaj kolo kaj dorso ol ''I.e. cerophagus'' <ref name=":8" /> == Teritorio kaj habitato == ''Indicator exilis'' estas plej ofte trovebla en arbaraj areoj, inkluzive de arboplantejoj, [[praarbaro]]j kaj duarangaj arbaroj, kaj mozaikoj el arbaro kaj arbustaro tra sia disvastiĝa areo en subsahara Afriko.<ref name=":3" /> Ĝi troviĝas de Gvineo-Bisaŭo ĝis Sud-Sudano kaj suden ĝis Angolo kaj Zambio.<ref name=":1" /> Tiu specio ofte troviĝas proksime de [[abelujo]]j.<ref name=":3" /> La specio estis trovita ĉe altoj ĝis 1600 m.<ref>{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) :: xeno-canto |url=https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis |access-date=2023-10-02 |website=xeno-canto.org}}</ref> Entute ''I. exilis'' troviĝas en Angolo, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Kongo, Eburbordo, Demokratia Respubliko Kogo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio.<ref name=":7" /> [[File:Indicator exilis range map.png|thumb|300ra|Lokoj mapitaj de GBIF kun ekzisto de ''I. exilis'' elŝutita el gbif.org la 1an de Oktobro 2023]] == Kutimaro kaj komunikado == La voĉo de la Minora mielindikanto estas ripeta sono simila al "ĉrija".<ref name=":0" /> Registraĵoj de tiu voĉo troveblas en la datumbazo Xeno-Canto [https://xeno-canto.org/species/Indicator-exilis]. La nomo de la mielindikantoj devenas de la malmultaj specioj en la familio Indikatoredoj, kiujn oni observis gvidantajn homojn al abelujoj.<ref>{{Citation |last1=Short |first1=Lester L. |title=Greater Honeyguide (Indicator indicator) |date=2020-03-04 |work=Birds of the World |publisher=Cornell Lab of Ornithology |last2=Horne |first2=Jennifer F.M.|editor-first1=Josep |editor-first2=Andrew |editor-first3=Jordi |editor-first4=David |editor-first5=Eduardo |editor-last1=Del Hoyo |editor-last2=Elliott |editor-last3=Sargatal |editor-last4=Christie |editor-last5=De Juana |doi=10.2173/bow.grehon2.01 |s2cid=216417239 }}</ref> Kvankam oni ne registris tian konduton ĉe la Minora mielindikanto, ĝi ja manĝas abelvakson kaj larvojn, same kiel siaj parencoj, kiuj gvidas homojn.<ref name=":3" /> == Manĝado == La dieto de la Minora mielindikanto estas tre varia. Tiu eta birdo manĝas abelvakson, ovojn kaj larvojn de abeloj kaj muŝoj, kaj ankaŭ specifajn insektojn kaj fruktojn.<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Short |first1=Lester L. |last2=Horne |first2=Jennifer F. M. |date=2020 |title=Least Honeyguide (Indicator exilis), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/leahon2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.leahon2.01 |s2cid=216378170 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> La specio pasigas proksimume 66 minutojn samtempe manĝante, kaj foje pluraj individuoj manĝas kune.<ref name=":3" /> == Reproduktado == La tempo de la [[reprodukta sezono]] de la Minora mielindikanto dependas de la regiono, kie ĝi troviĝas: birdoj en Liberio tendencas pariĝi de aŭgusto ĝis marto, tiuj en Kameruno de februaro ĝis majo, kaj tiuj en Kongo de januaro ĝis junio.<ref name=":3" /> La birdoj estas teritoriemaj kaj defendas siajn kantoteritoriojn.<ref name=":3" /> Membroj de la familio Indikatoredoj estas konataj kiel [[nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj lasas siajn ovojn en la nestoj de aliaj specioj por ke ili estu vartataj.<ref name=":2">{{Cite web |title=Indicatoridae - honeyguides {{!}} Wildlife Journal Junior |url=https://nhpbs.org/wild/Indicatoridae.asp#:~:text=Honeyguides%20eat%20beeswax%20and%20insects,a%20better%20chance%20of%20survival |access-date=2023-09-04 |website=nhpbs.org}}</ref> Foje la ino de la mielindikanto detruas aliajn ovojn en la nesto por doni al siaj propraj idoj la plej bonan ŝancon ricevi zorgon de la nestoparentoj.<ref name=":2" /> == Konservostatuso == La Minora mielindikanto estis klasifikita en 2016 kiel specio "[[malplej zorgiga]]" en la [[Ruĝa Listo de Minacataj Specioj de IUCN]].<ref name=":7">{{Cite web |date=1a de Oktobro, 2023 |title=IUCN Redlist - Least Honeyguide |url=https://www.iucnredlist.org/species/22680638/92870066#taxonomy |access-date=1a de Oktobro, 2023 |website=IUCN Redlist}}</ref> La tendencoj de la populacio de tiu specio estas nekonataj, kaj oni scias malmulton pri la detaloj de ĝia populacio, kvankam oni ne kredas, ke ĝi rapide malpliiĝas.<ref name=":5">{{Cite web |title=Least Honeyguide (Indicator exilis) - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680638 |access-date=2023-10-01 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ''I. exilis'' havas tre vastan arealon kaj ne ŝajnas vundebla laŭ la kriterio pri la amplekso de la arealo.<ref name=":5" /> Ĝi estas priskribita kiel "disvastigita, sed ne ofta" tra sia tuta arealo.<ref name=":3" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator exilis}} {{Wikispecies|Indicator exilis}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 9zy1w3641d1cqgkbzun74g0d9u3xflm 0 951877 9455136 2026-08-16T22:56:10Z Kani 670 Alidirektigis al [[Minora mielindikanto]] 9455136 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Minora mielindikanto]] 2wnj3ry58jrx0qhy02urtxajo51vb8r 0 951878 9455158 2026-08-16T23:28:44Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Universitato de Alakanto]] 9455158 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Universitato de Alakanto]] trc3lwvb849p78f4m3y0ntnfwm827rc 0 951879 9455162 2026-08-16T23:32:56Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Rieden am Forggensee]] 9455162 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rieden am Forggensee]] rikto7wu36fxqphaxxg541gjy61cmvs 0 951880 9455167 2026-08-16T23:43:44Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nana mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = James Francis Stephen..." 9455167 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nana mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Nana mielindikanto''' ''I. pumilio'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator pumilio'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nana mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator pumilio'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de la [[Albert-riftaj montarbaroj]]. Ĝi troviĝas en [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ruando]], [[Ugando]] kaj eble [[Burundo]]. Ĝi estas minacata pro [[habitatoperdo]]. Same kiel aliaj mielindikantoj, ĉi tiu specio estas [[nestoparazitado|nestoparazito]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator pumilio}} {{Wikispecies|Indicator pumilio}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] bhjl3fxl4jhy6vlfnuw12vtocek3lop 9455179 9455167 2026-08-17T00:13:51Z Kani 670 9455179 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nana mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Indicator exilis.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Nana mielindikanto''' ''I. pumilio'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator exilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22680638A92870066 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680638A92870066.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator pumilio'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1856) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nana mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator pumilio'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de la [[Albert-riftaj montarbaroj]]. Ĝi troviĝas en [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ruando]], [[Ugando]] kaj eble [[Burundo]]. Ĝi estas minacata pro [[habitatoperdo]]. Same kiel aliaj mielindikantoj, ĉi tiu specio estas [[nestoparazitado|nestoparazito]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator pumilio}} {{Wikispecies|Indicator pumilio}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] c2s8rrnqafm3vt8sohnmwfmvrwrm4zz 0 951881 9455168 2026-08-16T23:44:28Z Kani 670 Alidirektigis al [[Nana mielindikanto]] 9455168 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nana mielindikanto]] 7ed2vlzbq1qeou1c0lkh7sp6kmzk7ol 0 951882 9455177 2026-08-17T00:08:18Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pala mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Pallid Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = James Francis Stephe..." 9455177 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pala mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Pallid Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Pala mielindikanto''' ''I. meliphilus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Indicator meliphilus'' |volume=2018 |article-number=e.T22680647A130027350 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680647A130027350.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator meliphilus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Harry Church Oberholser|Oberholser]], 1905) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pala mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator meliphilus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi estas konata ankaŭ kiel ''Orienta pala mielindikanto''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Angolo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== The species is very closely related to [[Willcocks's honeyguide]], and the two species are very similar in size, and this species will even respond to recordings of the Willcocks's honeyguide's voice. Another species, ''Indicator narokensis'' has been described from the border of Kenya and Tanzania, this appears to been described from a juvenile pallid honeyeater and is not accepted as a valid species.<ref name="HBW" >Short, L.L., Horne, J.F.M. & Kirwan, G.M. (2017). Pallid Honeyguide (''Indicator meliphilus''). In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. (retrieved from http://www.hbw.com/node/56111 on 26 March 2017).</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator meliphilus}} {{Wikispecies|Indicator meliphilus}} * (Eastern honeyguide =) Pallid honeyguide - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/477.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 85irplf7u8xgwxeank3dkb3xhsb0dce 9455185 9455177 2026-08-17T00:17:43Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9455185 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Pala mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Pallid Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Pala mielindikanto''' ''I. meliphilus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Indicator meliphilus'' |volume=2018 |article-number=e.T22680647A130027350 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680647A130027350.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator meliphilus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Harry Church Oberholser|Oberholser]], 1905) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pala mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator meliphilus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi estas konata ankaŭ kiel ''Orienta pala mielindikanto''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Angolo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La specio estas tre proksime parenca al la [[mielindikanto de Willcocks]]; ambaŭ specioj estas tre similaj laŭ grando, kaj ĉi tiu specio eĉ respondas al registraĵoj de la voĉo de la mielindikanto de Willcocks. Alia specio, ''Indicator narokensis'', estis priskribita surbaze de specimenoj el la limo inter Kenjo kaj Tanzanio; ŝajnas, ke ĝi estis priskribita surbaze de junula ekzemplero de la pala mielindikanto, kaj ĝi ne estas agnoskata kiel valida specio.<ref name="HBW" >Short, L.L., Horne, J.F.M. & Kirwan, G.M. (2017). Pallid Honeyguide (''Indicator meliphilus''). In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. (alirita el [http://www.hbw.com/node/56111] la 26an de Marto 2017).</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator meliphilus}} {{Wikispecies|Indicator meliphilus}} * (Eastern honeyguide =) Pallid honeyguide - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/477.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] bdlnfladee97jptzv59agf6w6lf8cdo 9455188 9455185 2026-08-17T00:25:13Z Kani 670 9455188 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pala mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Pallid Honeyguide.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Pala mielindikanto''' ''I. meliphilus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Indicator meliphilus'' |volume=2018 |article-number=e.T22680647A130027350 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680647A130027350.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator meliphilus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Harry Church Oberholser|Oberholser]], 1905) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pala mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator meliphilus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi estas konata ankaŭ kiel ''Orienta pala mielindikanto''. Tiu ĉi specio estas indiĝena de [[Angolo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La specio estas tre proksime parenca al la [[mielindikanto de Willcocks]]; ambaŭ specioj estas tre similaj laŭ grando, kaj ĉi tiu specio eĉ respondas al registraĵoj de la voĉo de la mielindikanto de Willcocks. Alia specio, ''Indicator narokensis'', estis priskribita surbaze de specimenoj el la limo inter Kenjo kaj Tanzanio; ŝajnas, ke ĝi estis priskribita surbaze de junula ekzemplero de la pala mielindikanto, kaj ĝi ne estas agnoskata kiel valida specio.<ref name="HBW" >Short, L.L., Horne, J.F.M. & Kirwan, G.M. (2017). Pallid Honeyguide (''Indicator meliphilus''). In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. (alirita el [http://www.hbw.com/node/56111] la 26an de Marto 2017).</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator meliphilus}} {{Wikispecies|Indicator meliphilus}} * (Eastern honeyguide =) Pallid honeyguide - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/477.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds]. {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 1oxod8e2ex14smqoea3es2aq0vqk75j 0 951883 9455180 2026-08-17T00:14:18Z Kani 670 Alidirektigis al [[Pala mielindikanto]] 9455180 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Pala mielindikanto]] ls9spbcpqph3l6h0akwqvr96dsqp4z9 0 951884 9455191 2026-08-17T00:33:06Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavpuga mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Yellow-rumped Honeyguide from Eaglenest Wildlife Sanctuary in Arunachal Pradesh, crop.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = El Aglonesto Naturrezervejo en Aruĉanal Pradeŝo |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciforme..." 9455191 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavpuga mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Yellow-rumped Honeyguide from Eaglenest Wildlife Sanctuary in Arunachal Pradesh, crop.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = El Aglonesto Naturrezervejo en Aruĉanal Pradeŝo |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Flavpuga mielindikanto''' ''I. xanthonotus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator xanthonotus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680652A92870873 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680652A92870873.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator xanthonotus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Blyth|Blyth]], 1842) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavpuga mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator xanthonotus'') estas azia [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi estas pasergranda birdo kiu troviĝas en [[Azio]], ĉefe en montararbaroj laŭlonge de [[Himalajo]]. Ili estas tre similaj al [[fringoj]] sed la piedoj estas fortaj kaj [[daktileco|zigodaktilaj]], kun du piedoj antaŭen kaj du malantaŭen. Ili ripozas sur [[mielĉelaro]]j kaj manĝas [[vakso]]n. Maskloj tendencas esti teritoriemaj kaj restas proksime de mielĉelaroj, dum inoj kaj junuloj vaste serĉas manĝaĵon. Ili estas [[nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj demetas siajn ovojn en la nestojn de birdoj nestantaj en arbotruoj, eble barbuloj. ==Aspekto== [[File:Yellow-rumped Honeyguide Pabyuk-Naitam Sikkim March 2019, crop.jpg|thumb|left|From Pabyuk-Naitam, [[East Sikkim]], [[India]].]]The yellow-rumped honeyguide is sparrow sized and has a stout finch-like bill. The plumage is largely dusky olive and the forehead and lores are orange. There is a streaked appearance to the wing feathers. The rump is deep orange and extends into the back grading to sulphur yellow. The chin and throat are yellowish while the lower plumage is pale grey with dark streaks. The bill is yellow but dark towards the tip. Females have less extensive yellow on the face and the rump is yellow and lacks the orange. [[Allan Octavian Hume]] described the subspecies ''radcliffi'' (after Colonel E. Delmé-Radcliffe<ref>{{cite journal|author=Jerdon, TC |year=1872| title= Supplementary notes to "The Birds of India"| journal= Ibis |series=3rd Series |volume=2 |issue=5 |pages=1–22 |url= https://archive.org/stream/ibis23brit#page/10/mode/1up/}}</ref>) based on specimens from [[Hazara region|Hazara]] but no specimens or information from the region have subsequently been obtained putting it in some doubt. The species was described by [[Edward Blyth|Blyth]] based on specimens from near [[Darjeeling]]. Ripley described specimens from the [[Naga Hills]] as subspecies ''fulvus'' (not always recognized), said to be smaller and darker, with the streaking on the abdomen reduced and the yellow on the forehead restricted to the anterior.<ref>{{cite journal|author=Ripley, SD |year=1951| title= Notes on Indian birds: IV|journal=Postilla |volume=6|pages=1–7 | url=https://archive.org/stream/postilla150peab#page/n57/mode/1up/}}</ref> This population may be identical to the nominate of the eastern Himalayas.<ref name=sah/><ref name=pcr>{{cite book |author1= Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005| title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|page=280}}</ref> They have twelve tail feathers and nine primaries. The wing is long and pointed.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S. |author2= S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1983|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 4 |publisher=Oxford University Press|edition=2nd|pages=165–167}}</ref><ref>{{cite book|url= https://archive.org/stream/faunaofbritishin03oate#page/81/mode/1up/|pages=81–82|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 3|year=1895|publisher=Taylor and Francis, London |author= Blanford WT}}</ref> ==Kutimaro kaj ekologio== A chipping call is produced in flight and when agitated. The flight is straight (may sometimes be undulating<ref name=pcr/>) and direct, sometimes in flocks of 20 to 30 birds. At deserted honeycombs, the bird clings tight and presses its tail on the surface of the comb. They feed mainly on the foundation wax of ''[[Apis laboriosa]]'' that attach the comb to rocks. They feed on active beehives without disturbing the bees much.<ref name=sah>{{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1983 |title= Some notes on the ecology and the status of the Orangerumped Honeyguide ''Indicator xanthonotus'' in the Himalayas| journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=80| issue=3|pages= 564–574|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48744194}}</ref> They have been observed to make use of the attacks of ''[[Vespa mandarinia]]'' on ''Apis laboriosa'' colonies.<ref>{{cite journal |author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1979|title= Beehive predation by Wasps (Genus ''Vespa'') and its possible benefit to Honeyguides (Indicatoridae) in Bhutan|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.| volume=76|issue=1|pages= 157–159|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48240518|author-link1=S. A. Hussain|author-link2=Salim Ali}}</ref>[[image:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|thumb|right|220px|Adult photographed in [[West Sikkim]], [[India]]]]A [[Display (zoology)|display]] of a male involved fluffing its feathers, holding the bill high and flicking wings while swaying from side to side. A female was observed flicking its tail and pressing it down with wings drooped before being mounted by a male.<ref name="sah" /> They are [[brood parasite]]s, laying their eggs in the nest of host species. The [[Host (biology)|host]] species for the yellow-rumped honeyguide are as yet unknown and undocumented. Young birds of honeyguide species have bill-hooks with which they destroy the eggs and chicks of the host.<ref name="pcr" /> Adult males of this species defend exclusive, 3-dimensional territories around a bee nest or nests that hang from cliff faces. Males are [[Polygyny in animals|polygynous]], and they allow only the females with whom they had mated and their young to forge on the defended bee nests; other males and non-mate females are excluded from territories. This [[mating system]] is termed "resource-based, non-harem polygyny".<ref>{{cite journal|author1=Cronin, E. W. |author2=P. W. Sherman |name-list-style=amp |year=1976 | title= A resource-based mating system: the Orange-rumped Honeyguide|journal=Living Bird |volume=15 |pages= 5–32}}</ref> Unlike other [[honeyguides]], this species has not been observed to lead humans and bears to bee hives.<ref name="pcr" /> ==Distribuo kaj habitato== The species has been recorded from northern Pakistan ([[Hazara region|Hazara]] and [[Murree|Murree Hills]]<ref>{{cite journal |author= Magrath, HAF |year=1909| title= Bird notes from Murree and the Galis|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=19| issue=1|pages=142–156|url= https://archive.org/stream/journalofbombayn19abomb#page/153/mode/1up/}}</ref>) but the population here may have been extirpated<ref name=pcr/> and then in the Himalayan regions of India from western [[Uttar Pradesh]] and [[Himachal Pradesh]] extending into [[Nepal]], [[Sikkim]], [[Arunachal Pradesh]] and [[Bhutan]] (where it is relatively common). It is also found in southeastern [[Tibet]] and northern [[Myanmar]].<ref name=pcr/> It is found in coniferous and dry-deciduous forest with rocky boulders and cliffs. May make altitudinal movements seasonally.<ref name=hbk/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator xanthonotus}} {{Wikispecies|Indicator xanthonotus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/yellow-rumped-honeyguide-indicator-xanthonotus Flavpuga mielindikanto] * [http://www.xeno-canto.org/asia/species.php?query=sp:8950.00 Voĉo] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] hah2edfl04cddapgk4h578gwnvkrwzn 9455336 9455191 2026-08-17T09:18:03Z Kani 670 /* Aspekto */ 9455336 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavpuga mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Yellow-rumped Honeyguide from Eaglenest Wildlife Sanctuary in Arunachal Pradesh, crop.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = El Aglonesto Naturrezervejo en Aruĉanal Pradeŝo |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Flavpuga mielindikanto''' ''I. xanthonotus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator xanthonotus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680652A92870873 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680652A92870873.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator xanthonotus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Blyth|Blyth]], 1842) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavpuga mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator xanthonotus'') estas azia [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi estas pasergranda birdo kiu troviĝas en [[Azio]], ĉefe en montararbaroj laŭlonge de [[Himalajo]]. Ili estas tre similaj al [[fringoj]] sed la piedoj estas fortaj kaj [[daktileco|zigodaktilaj]], kun du piedoj antaŭen kaj du malantaŭen. Ili ripozas sur [[mielĉelaro]]j kaj manĝas [[vakso]]n. Maskloj tendencas esti teritoriemaj kaj restas proksime de mielĉelaroj, dum inoj kaj junuloj vaste serĉas manĝaĵon. Ili estas [[nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj demetas siajn ovojn en la nestojn de birdoj nestantaj en arbotruoj, eble barbuloj. ==Aspekto== [[File:Yellow-rumped Honeyguide Pabyuk-Naitam Sikkim March 2019, crop.jpg|thumb|left|El Pabyuk-Naitam, Orienta [[Sikimo]], [[Barato]].]] La Flavpuga mielindikanto havas la grandon de pasero kaj fortikan, fringo-similan bekon. Ĝia plumaro estas plejparte malhel-oliveca, dum la frunto kaj la areo inter la beko kaj la okuloj (bridoj) estas oranĝkoloraj. La flugilplumoj havas striecan aspekton. La pugo estas profunde oranĝkolora kaj transiras al la dorso, iom post iom ŝanĝiĝante al sulfur-flava koloro. La mentono kaj gorĝo estas flavecaj, dum la suba plumaro estas palgriza kun malhelaj strioj. La beko estas flava, sed malhela ĉe la pinto. Ĉe inoj, la flava koloro sur la vizaĝo estas malpli vasta, kaj la pugo estas flava sen la oranĝa nuanco. [[Allan Octavian Hume]] priskribis la subspecion ''radcliffi'' (nomitan laŭ kolonelo E. Delmé-Radcliffe<ref>{{cite journal|author=Jerdon, TC |year=1872| title= Supplementary notes to "The Birds of India"| journal= Ibis |series=3rd Series |volume=2 |issue=5 |pages=1–22 |url= https://archive.org/stream/ibis23brit#page/10/mode/1up/}}</ref>) surbaze de specimenoj el Hazara, Pakistano, sed poste oni ne akiris pliajn specimenojn aŭ informojn el tiu regiono, kio igas ĝian ekziston iom dubinda. La specion priskribis [[Edward Blyth|Blyth]] surbaze de specimenoj el la ĉirkaŭaĵo de [[Darĝilingo]]. Ripley priskribis specimenojn el la Naga-Montetoj kiel subspecion ''fulvus'' (ne ĉiam agnoskatan); oni diras, ke ĝi estas pli malgranda kaj malhela, kun malpli da strioj sur la abdomeno kaj flava koloro sur la frunto limigita al la antaŭa parto.<ref>{{cite journal|author=Ripley, SD |year=1951| title= Notes on Indian birds: IV|journal=Postilla |volume=6|pages=1–7 | url=https://archive.org/stream/postilla150peab#page/n57/mode/1up/}}</ref> Tiu populacio eble identas al la nomiga subspecio de la orienta Himalajo.<ref name=sah/><ref name=pcr>{{cite book |author1= Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005| title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|page=280}}</ref> Ili havas dek du vostoplumojn kaj naŭ unuarangajn flugilplumojn. La flugilo estas longa kaj pinteca.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S. |author2= S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1983|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 4 |publisher=Oxford University Press|edition=2nd|pages=165–167}}</ref><ref>{{cite book|url= https://archive.org/stream/faunaofbritishin03oate#page/81/mode/1up/|pages=81–82|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 3|year=1895|publisher=Taylor and Francis, London |author= Blanford WT}}</ref> ==Kutimaro kaj ekologio== A chipping call is produced in flight and when agitated. The flight is straight (may sometimes be undulating<ref name=pcr/>) and direct, sometimes in flocks of 20 to 30 birds. At deserted honeycombs, the bird clings tight and presses its tail on the surface of the comb. They feed mainly on the foundation wax of ''[[Apis laboriosa]]'' that attach the comb to rocks. They feed on active beehives without disturbing the bees much.<ref name=sah>{{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1983 |title= Some notes on the ecology and the status of the Orangerumped Honeyguide ''Indicator xanthonotus'' in the Himalayas| journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=80| issue=3|pages= 564–574|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48744194}}</ref> They have been observed to make use of the attacks of ''[[Vespa mandarinia]]'' on ''Apis laboriosa'' colonies.<ref>{{cite journal |author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1979|title= Beehive predation by Wasps (Genus ''Vespa'') and its possible benefit to Honeyguides (Indicatoridae) in Bhutan|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.| volume=76|issue=1|pages= 157–159|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48240518|author-link1=S. A. Hussain|author-link2=Salim Ali}}</ref>[[image:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|thumb|right|220px|Adult photographed in [[West Sikkim]], [[India]]]]A [[Display (zoology)|display]] of a male involved fluffing its feathers, holding the bill high and flicking wings while swaying from side to side. A female was observed flicking its tail and pressing it down with wings drooped before being mounted by a male.<ref name="sah" /> They are [[brood parasite]]s, laying their eggs in the nest of host species. The [[Host (biology)|host]] species for the yellow-rumped honeyguide are as yet unknown and undocumented. Young birds of honeyguide species have bill-hooks with which they destroy the eggs and chicks of the host.<ref name="pcr" /> Adult males of this species defend exclusive, 3-dimensional territories around a bee nest or nests that hang from cliff faces. Males are [[Polygyny in animals|polygynous]], and they allow only the females with whom they had mated and their young to forge on the defended bee nests; other males and non-mate females are excluded from territories. This [[mating system]] is termed "resource-based, non-harem polygyny".<ref>{{cite journal|author1=Cronin, E. W. |author2=P. W. Sherman |name-list-style=amp |year=1976 | title= A resource-based mating system: the Orange-rumped Honeyguide|journal=Living Bird |volume=15 |pages= 5–32}}</ref> Unlike other [[honeyguides]], this species has not been observed to lead humans and bears to bee hives.<ref name="pcr" /> ==Distribuo kaj habitato== The species has been recorded from northern Pakistan ([[Hazara region|Hazara]] and [[Murree|Murree Hills]]<ref>{{cite journal |author= Magrath, HAF |year=1909| title= Bird notes from Murree and the Galis|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=19| issue=1|pages=142–156|url= https://archive.org/stream/journalofbombayn19abomb#page/153/mode/1up/}}</ref>) but the population here may have been extirpated<ref name=pcr/> and then in the Himalayan regions of India from western [[Uttar Pradesh]] and [[Himachal Pradesh]] extending into [[Nepal]], [[Sikkim]], [[Arunachal Pradesh]] and [[Bhutan]] (where it is relatively common). It is also found in southeastern [[Tibet]] and northern [[Myanmar]].<ref name=pcr/> It is found in coniferous and dry-deciduous forest with rocky boulders and cliffs. May make altitudinal movements seasonally.<ref name=hbk/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator xanthonotus}} {{Wikispecies|Indicator xanthonotus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/yellow-rumped-honeyguide-indicator-xanthonotus Flavpuga mielindikanto] * [http://www.xeno-canto.org/asia/species.php?query=sp:8950.00 Voĉo] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] kv2833btus65l0tz7y32utb246hr826 9455346 9455336 2026-08-17T09:52:38Z Kani 670 /* Kutimaro kaj ekologio */ 9455346 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavpuga mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Yellow-rumped Honeyguide from Eaglenest Wildlife Sanctuary in Arunachal Pradesh, crop.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = El Aglonesto Naturrezervejo en Aruĉanal Pradeŝo |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Flavpuga mielindikanto''' ''I. xanthonotus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator xanthonotus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680652A92870873 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680652A92870873.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator xanthonotus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Blyth|Blyth]], 1842) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavpuga mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator xanthonotus'') estas azia [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi estas pasergranda birdo kiu troviĝas en [[Azio]], ĉefe en montararbaroj laŭlonge de [[Himalajo]]. Ili estas tre similaj al [[fringoj]] sed la piedoj estas fortaj kaj [[daktileco|zigodaktilaj]], kun du piedoj antaŭen kaj du malantaŭen. Ili ripozas sur [[mielĉelaro]]j kaj manĝas [[vakso]]n. Maskloj tendencas esti teritoriemaj kaj restas proksime de mielĉelaroj, dum inoj kaj junuloj vaste serĉas manĝaĵon. Ili estas [[nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj demetas siajn ovojn en la nestojn de birdoj nestantaj en arbotruoj, eble barbuloj. ==Aspekto== [[File:Yellow-rumped Honeyguide Pabyuk-Naitam Sikkim March 2019, crop.jpg|thumb|left|El Pabyuk-Naitam, Orienta [[Sikimo]], [[Barato]].]] La Flavpuga mielindikanto havas la grandon de pasero kaj fortikan, fringo-similan bekon. Ĝia plumaro estas plejparte malhel-oliveca, dum la frunto kaj la areo inter la beko kaj la okuloj (bridoj) estas oranĝkoloraj. La flugilplumoj havas striecan aspekton. La pugo estas profunde oranĝkolora kaj transiras al la dorso, iom post iom ŝanĝiĝante al sulfur-flava koloro. La mentono kaj gorĝo estas flavecaj, dum la suba plumaro estas palgriza kun malhelaj strioj. La beko estas flava, sed malhela ĉe la pinto. Ĉe inoj, la flava koloro sur la vizaĝo estas malpli vasta, kaj la pugo estas flava sen la oranĝa nuanco. [[Allan Octavian Hume]] priskribis la subspecion ''radcliffi'' (nomitan laŭ kolonelo E. Delmé-Radcliffe<ref>{{cite journal|author=Jerdon, TC |year=1872| title= Supplementary notes to "The Birds of India"| journal= Ibis |series=3rd Series |volume=2 |issue=5 |pages=1–22 |url= https://archive.org/stream/ibis23brit#page/10/mode/1up/}}</ref>) surbaze de specimenoj el Hazara, Pakistano, sed poste oni ne akiris pliajn specimenojn aŭ informojn el tiu regiono, kio igas ĝian ekziston iom dubinda. La specion priskribis [[Edward Blyth|Blyth]] surbaze de specimenoj el la ĉirkaŭaĵo de [[Darĝilingo]]. Ripley priskribis specimenojn el la Naga-Montetoj kiel subspecion ''fulvus'' (ne ĉiam agnoskatan); oni diras, ke ĝi estas pli malgranda kaj malhela, kun malpli da strioj sur la abdomeno kaj flava koloro sur la frunto limigita al la antaŭa parto.<ref>{{cite journal|author=Ripley, SD |year=1951| title= Notes on Indian birds: IV|journal=Postilla |volume=6|pages=1–7 | url=https://archive.org/stream/postilla150peab#page/n57/mode/1up/}}</ref> Tiu populacio eble identas al la nomiga subspecio de la orienta Himalajo.<ref name=sah/><ref name=pcr>{{cite book |author1= Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005| title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|page=280}}</ref> Ili havas dek du vostoplumojn kaj naŭ unuarangajn flugilplumojn. La flugilo estas longa kaj pinteca.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S. |author2= S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1983|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 4 |publisher=Oxford University Press|edition=2nd|pages=165–167}}</ref><ref>{{cite book|url= https://archive.org/stream/faunaofbritishin03oate#page/81/mode/1up/|pages=81–82|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 3|year=1895|publisher=Taylor and Francis, London |author= Blanford WT}}</ref> ==Kutimaro kaj ekologio== Dumfluge kaj kiam ĝi estas agitita, la birdo elsendas mallongan, akran kriadon. Ĝia flugo estas rekta (foje undeca<ref name=pcr/>) kaj celorientita; ĝi ofte flugas en aroj de 20 ĝis 30 birdoj. Ĉe forlasitaj mielĉelaroj, la birdo firme alkroĉiĝas kaj premas sian voston kontraŭ la surfacon de la ĉelaro. Ĝi manĝas ĉefe la [[vakso]]n, per kiu la abelspecio ''Apis laboriosa'' ligas sian ĉelaron al rokoj. Ĝi manĝas ĉe aktivaj abelujoj sen multe ĝeni la abelojn.<ref name=sah>{{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1983 |title= Some notes on the ecology and the status of the Orangerumped Honeyguide ''Indicator xanthonotus'' in the Himalayas| journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=80| issue=3|pages= 564–574|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48744194}}</ref> Oni observis, ke ĝi profitas de la atakoj de la vespo ''[[Vespa mandarinia]]'' kontraŭ kolonioj de ''Apis laboriosa''.<ref>{{cite journal |author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1979|title= Beehive predation by Wasps (Genus ''Vespa'') and its possible benefit to Honeyguides (Indicatoridae) in Bhutan|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.| volume=76|issue=1|pages= 157–159|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48240518|author-link1=S. A. Hussain|author-link2=Salim Ali}}</ref> [[image:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|thumb|right|220px|Plenkreskulo fotita en Okcidenta [[Sikimo]], [[Barato]]]] [[Montriĝo (zoologio)|Montriĝa]] konduto de masklo inkluzivis la pufigon de plumoj, la tenadon de la beko alte kaj la skuetadon de la flugiloj dum balanciĝo de flanko al flanko. Oni observis inon skuetantan sian voston kaj premantan ĝin malsupren kun mallevitaj flugiloj, antaŭ ol masklo surgrimpis ĝin por kopulacio.<ref name="sah" /> Ili estas [[Nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj demetas siajn ovojn en la nestojn de gastigantaj specioj. La gastigantaj specioj por la Flavpuga mielindikanto estas ĝis nun nekonataj kaj nedokumentitaj. Junuloj de mielindikantaj specioj havas bekohokojn, per kiuj ili detruas la ovojn kaj idojn de la gastiganto.<ref name="pcr" /> Plenkreskaj maskloj de tiu specio defendas ekskluzivajn, tridimensiajn teritoriojn ĉirkaŭ abel-nesto aŭ aliaj nestoj pendantaj de klifaj muroj. La maskloj estas poliginiaj kaj permesas nur al la inoj, kun kiuj ili pariĝis, kaj al ties idoj serĉi manĝaĵon ĉe la defendataj abelnestoj; aliaj maskloj kaj inoj, kun kiuj ili ne pariĝis, estas forpelataj el la teritorioj. Tiu pariĝa sistemo estas nomata "rimed-bazita poliginio sen haremo".<ref>{{cite journal|author1=Cronin, E. W. |author2=P. W. Sherman |name-list-style=amp |year=1976 | title= A resource-based mating system: the Orange-rumped Honeyguide|journal=Living Bird |volume=15 |pages= 5–32}}</ref> Male al aliaj [[mielindikantoj]], oni ne observis, ke tiu ĉi specio kondukas homojn nek ursojn al [[abelujo]]j.<ref name="pcr" /> ==Distribuo kaj habitato== The species has been recorded from northern Pakistan ([[Hazara region|Hazara]] and [[Murree|Murree Hills]]<ref>{{cite journal |author= Magrath, HAF |year=1909| title= Bird notes from Murree and the Galis|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=19| issue=1|pages=142–156|url= https://archive.org/stream/journalofbombayn19abomb#page/153/mode/1up/}}</ref>) but the population here may have been extirpated<ref name=pcr/> and then in the Himalayan regions of India from western [[Uttar Pradesh]] and [[Himachal Pradesh]] extending into [[Nepal]], [[Sikkim]], [[Arunachal Pradesh]] and [[Bhutan]] (where it is relatively common). It is also found in southeastern [[Tibet]] and northern [[Myanmar]].<ref name=pcr/> It is found in coniferous and dry-deciduous forest with rocky boulders and cliffs. May make altitudinal movements seasonally.<ref name=hbk/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator xanthonotus}} {{Wikispecies|Indicator xanthonotus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/yellow-rumped-honeyguide-indicator-xanthonotus Flavpuga mielindikanto] * [http://www.xeno-canto.org/asia/species.php?query=sp:8950.00 Voĉo] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] smeb9rxvrrz1g8khx68gnlq5ehbxyo8 9455348 9455346 2026-08-17T09:56:34Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9455348 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavpuga mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Yellow-rumped Honeyguide from Eaglenest Wildlife Sanctuary in Arunachal Pradesh, crop.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = El Aglonesto Naturrezervejo en Aruĉanal Pradeŝo |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Flavpuga mielindikanto''' ''I. xanthonotus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator xanthonotus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680652A92870873 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680652A92870873.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator xanthonotus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Blyth|Blyth]], 1842) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavpuga mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator xanthonotus'') estas azia [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi estas pasergranda birdo kiu troviĝas en [[Azio]], ĉefe en montararbaroj laŭlonge de [[Himalajo]]. Ili estas tre similaj al [[fringoj]] sed la piedoj estas fortaj kaj [[daktileco|zigodaktilaj]], kun du piedoj antaŭen kaj du malantaŭen. Ili ripozas sur [[mielĉelaro]]j kaj manĝas [[vakso]]n. Maskloj tendencas esti teritoriemaj kaj restas proksime de mielĉelaroj, dum inoj kaj junuloj vaste serĉas manĝaĵon. Ili estas [[nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj demetas siajn ovojn en la nestojn de birdoj nestantaj en arbotruoj, eble barbuloj. ==Aspekto== [[File:Yellow-rumped Honeyguide Pabyuk-Naitam Sikkim March 2019, crop.jpg|thumb|left|El Pabyuk-Naitam, Orienta [[Sikimo]], [[Barato]].]] La Flavpuga mielindikanto havas la grandon de pasero kaj fortikan, fringo-similan bekon. Ĝia plumaro estas plejparte malhel-oliveca, dum la frunto kaj la areo inter la beko kaj la okuloj (bridoj) estas oranĝkoloraj. La flugilplumoj havas striecan aspekton. La pugo estas profunde oranĝkolora kaj transiras al la dorso, iom post iom ŝanĝiĝante al sulfur-flava koloro. La mentono kaj gorĝo estas flavecaj, dum la suba plumaro estas palgriza kun malhelaj strioj. La beko estas flava, sed malhela ĉe la pinto. Ĉe inoj, la flava koloro sur la vizaĝo estas malpli vasta, kaj la pugo estas flava sen la oranĝa nuanco. [[Allan Octavian Hume]] priskribis la subspecion ''radcliffi'' (nomitan laŭ kolonelo E. Delmé-Radcliffe<ref>{{cite journal|author=Jerdon, TC |year=1872| title= Supplementary notes to "The Birds of India"| journal= Ibis |series=3rd Series |volume=2 |issue=5 |pages=1–22 |url= https://archive.org/stream/ibis23brit#page/10/mode/1up/}}</ref>) surbaze de specimenoj el Hazara, Pakistano, sed poste oni ne akiris pliajn specimenojn aŭ informojn el tiu regiono, kio igas ĝian ekziston iom dubinda. La specion priskribis [[Edward Blyth|Blyth]] surbaze de specimenoj el la ĉirkaŭaĵo de [[Darĝilingo]]. Ripley priskribis specimenojn el la Naga-Montetoj kiel subspecion ''fulvus'' (ne ĉiam agnoskatan); oni diras, ke ĝi estas pli malgranda kaj malhela, kun malpli da strioj sur la abdomeno kaj flava koloro sur la frunto limigita al la antaŭa parto.<ref>{{cite journal|author=Ripley, SD |year=1951| title= Notes on Indian birds: IV|journal=Postilla |volume=6|pages=1–7 | url=https://archive.org/stream/postilla150peab#page/n57/mode/1up/}}</ref> Tiu populacio eble identas al la nomiga subspecio de la orienta Himalajo.<ref name=sah/><ref name=pcr>{{cite book |author1= Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005| title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|page=280}}</ref> Ili havas dek du vostoplumojn kaj naŭ unuarangajn flugilplumojn. La flugilo estas longa kaj pinteca.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S. |author2= S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1983|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 4 |publisher=Oxford University Press|edition=2nd|pages=165–167}}</ref><ref>{{cite book|url= https://archive.org/stream/faunaofbritishin03oate#page/81/mode/1up/|pages=81–82|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 3|year=1895|publisher=Taylor and Francis, London |author= Blanford WT}}</ref> ==Kutimaro kaj ekologio== Dumfluge kaj kiam ĝi estas agitita, la birdo elsendas mallongan, akran kriadon. Ĝia flugo estas rekta (foje undeca<ref name=pcr/>) kaj celorientita; ĝi ofte flugas en aroj de 20 ĝis 30 birdoj. Ĉe forlasitaj mielĉelaroj, la birdo firme alkroĉiĝas kaj premas sian voston kontraŭ la surfacon de la ĉelaro. Ĝi manĝas ĉefe la [[vakso]]n, per kiu la abelspecio ''Apis laboriosa'' ligas sian ĉelaron al rokoj. Ĝi manĝas ĉe aktivaj abelujoj sen multe ĝeni la abelojn.<ref name=sah>{{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1983 |title= Some notes on the ecology and the status of the Orangerumped Honeyguide ''Indicator xanthonotus'' in the Himalayas| journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=80| issue=3|pages= 564–574|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48744194}}</ref> Oni observis, ke ĝi profitas de la atakoj de la vespo ''[[Vespa mandarinia]]'' kontraŭ kolonioj de ''Apis laboriosa''.<ref>{{cite journal |author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1979|title= Beehive predation by Wasps (Genus ''Vespa'') and its possible benefit to Honeyguides (Indicatoridae) in Bhutan|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.| volume=76|issue=1|pages= 157–159|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48240518|author-link1=S. A. Hussain|author-link2=Salim Ali}}</ref> [[image:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|thumb|right|220px|Plenkreskulo fotita en Okcidenta [[Sikimo]], [[Barato]]]] [[Montriĝo (zoologio)|Montriĝa]] konduto de masklo inkluzivis la pufigon de plumoj, la tenadon de la beko alte kaj la skuetadon de la flugiloj dum balanciĝo de flanko al flanko. Oni observis inon skuetantan sian voston kaj premantan ĝin malsupren kun mallevitaj flugiloj, antaŭ ol masklo surgrimpis ĝin por kopulacio.<ref name="sah" /> Ili estas [[Nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj demetas siajn ovojn en la nestojn de gastigantaj specioj. La gastigantaj specioj por la Flavpuga mielindikanto estas ĝis nun nekonataj kaj nedokumentitaj. Junuloj de mielindikantaj specioj havas bekohokojn, per kiuj ili detruas la ovojn kaj idojn de la gastiganto.<ref name="pcr" /> Plenkreskaj maskloj de tiu specio defendas ekskluzivajn, tridimensiajn teritoriojn ĉirkaŭ abel-nesto aŭ aliaj nestoj pendantaj de klifaj muroj. La maskloj estas poliginiaj kaj permesas nur al la inoj, kun kiuj ili pariĝis, kaj al ties idoj serĉi manĝaĵon ĉe la defendataj abelnestoj; aliaj maskloj kaj inoj, kun kiuj ili ne pariĝis, estas forpelataj el la teritorioj. Tiu pariĝa sistemo estas nomata "rimed-bazita poliginio sen haremo".<ref>{{cite journal|author1=Cronin, E. W. |author2=P. W. Sherman |name-list-style=amp |year=1976 | title= A resource-based mating system: the Orange-rumped Honeyguide|journal=Living Bird |volume=15 |pages= 5–32}}</ref> Male al aliaj [[mielindikantoj]], oni ne observis, ke tiu ĉi specio kondukas homojn nek ursojn al [[abelujo]]j.<ref name="pcr" /> ==Distribuo kaj habitato== Tiu ĉi specio estis registrita en norda Pakistano (montetoj Hazara kaj Murree<ref>{{cite journal |author= Magrath, HAF |year=1909| title= Bird notes from Murree and the Galis|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=19| issue=1|pages=142–156|url= https://archive.org/stream/journalofbombayn19abomb#page/153/mode/1up/}}</ref>), sed la tiea populacio eble jam formortis<ref name=pcr/>; krome, ĝi troviĝas en la himalajaj regionoj de [[Barato]] – de okcidenta [[Utar-Pradeŝo]] kaj [[Himaĉal-Pradeŝo]] ĝis [[Nepalo]], [[Sikimo]], [[Arunaĉal-Pradeŝo]] kaj [[Butano]] (kie ĝi estas relative ofta). Ĝi ankaŭ troviĝas en sudorienta [[Tibeto]] kaj norda [[Birmo]].<ref name=pcr/> Ĝi vivas en koniferaj kaj sekaj falfoliaj arbaroj kun rokblokoj kaj klifoj. Ĝi povas fari laŭsezonajn moviĝojn inter malsamaj altitudoj.<ref name=hbk/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator xanthonotus}} {{Wikispecies|Indicator xanthonotus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/yellow-rumped-honeyguide-indicator-xanthonotus Flavpuga mielindikanto] * [http://www.xeno-canto.org/asia/species.php?query=sp:8950.00 Voĉo] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] n6pe89f5qakjf1ydi0xa1ajdpt9sym3 9455349 9455348 2026-08-17T10:01:08Z Kani 670 9455349 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavpuga mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Yellow-rumped Honeyguide from Eaglenest Wildlife Sanctuary in Arunachal Pradesh, crop.jpg |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = El Aglonesto Naturrezervejo en Aruĉanal Pradeŝo |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Indicator]]'' |genro aŭtoritato = [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |specio = '''Flavpuga mielindikanto''' ''I. xanthonotus'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Indicator xanthonotus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680652A92870873 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680652A92870873.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Indicator xanthonotus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Blyth|Blyth]], 1842) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavpuga mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Indicator xanthonotus'') estas azia [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el la dek specioj de la genro ''[[Indicator]]''. Ĝi estas pasergranda birdo kiu troviĝas en [[Azio]], ĉefe en montararbaroj laŭlonge de [[Himalajo]]. Ili estas tre similaj al [[fringoj]] sed la piedoj estas fortaj kaj [[daktileco|zigodaktilaj]], kun du piedoj antaŭen kaj du malantaŭen. Ili ripozas sur [[mielĉelaro]]j kaj manĝas [[vakso]]n. Maskloj tendencas esti teritoriemaj kaj restas proksime de mielĉelaroj, dum inoj kaj junuloj vaste serĉas manĝaĵon. Ili estas [[nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj demetas siajn ovojn en la nestojn de birdoj nestantaj en arbotruoj, eble barbuloj. ==Aspekto== [[File:Yellow-rumped Honeyguide Pabyuk-Naitam Sikkim March 2019, crop.jpg|thumb|left|El Pabyuk-Naitam, Orienta [[Sikimo]], [[Barato]].]] La Flavpuga mielindikanto havas la grandon de pasero kaj fortikan, fringo-similan bekon. Ĝia plumaro estas plejparte malhel-oliveca, dum la frunto kaj la areo inter la beko kaj la okuloj (bridoj) estas oranĝkoloraj. La flugilplumoj havas striecan aspekton. La pugo estas profunde oranĝkolora kaj transiras al la dorso, iom post iom ŝanĝiĝante al sulfur-flava koloro. La mentono kaj gorĝo estas flavecaj, dum la suba plumaro estas palgriza kun malhelaj strioj. La beko estas flava, sed malhela ĉe la pinto. Ĉe inoj, la flava koloro sur la vizaĝo estas malpli vasta, kaj la pugo estas flava sen la oranĝa nuanco. [[Allan Octavian Hume]] priskribis la subspecion ''radcliffi'' (nomitan laŭ kolonelo E. Delmé-Radcliffe<ref>{{cite journal|author=Jerdon, TC |year=1872| title= Supplementary notes to "The Birds of India"| journal= Ibis |series=3rd Series |volume=2 |issue=5 |pages=1–22 |url= https://archive.org/stream/ibis23brit#page/10/mode/1up/}}</ref>) surbaze de specimenoj el Hazara, Pakistano, sed poste oni ne akiris pliajn specimenojn aŭ informojn el tiu regiono, kio igas ĝian ekziston iom dubinda. La specion priskribis [[Edward Blyth|Blyth]] surbaze de specimenoj el la ĉirkaŭaĵo de [[Darĝilingo]]. Ripley priskribis specimenojn el la Naga-Montetoj kiel subspecion ''fulvus'' (ne ĉiam agnoskatan); oni diras, ke ĝi estas pli malgranda kaj malhela, kun malpli da strioj sur la abdomeno kaj flava koloro sur la frunto limigita al la antaŭa parto.<ref>{{cite journal|author=Ripley, SD |year=1951| title= Notes on Indian birds: IV|journal=Postilla |volume=6|pages=1–7 | url=https://archive.org/stream/postilla150peab#page/n57/mode/1up/}}</ref> Tiu populacio eble identas al la nomiga subspecio de la orienta Himalajo.<ref name=sah/><ref name=pcr>{{cite book |author1= Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005| title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|page=280}}</ref> Ili havas dek du vostoplumojn kaj naŭ unuarangajn flugilplumojn. La flugilo estas longa kaj pinteca.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S. |author2= S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1983|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 4 |publisher=Oxford University Press|edition=2nd|pages=165–167}}</ref><ref>{{cite book|url= https://archive.org/stream/faunaofbritishin03oate#page/81/mode/1up/|pages=81–82|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 3|year=1895|publisher=Taylor and Francis, London |author= Blanford WT}}</ref> ==Kutimaro kaj ekologio== Dumfluge kaj kiam ĝi estas agitita, la birdo elsendas mallongan, akran kriadon. Ĝia flugo estas rekta (foje undeca<ref name=pcr/>) kaj celorientita; ĝi ofte flugas en aroj de 20 ĝis 30 birdoj. Ĉe forlasitaj mielĉelaroj, la birdo firme alkroĉiĝas kaj premas sian voston kontraŭ la surfacon de la ĉelaro. Ĝi manĝas ĉefe la [[vakso]]n, per kiu la abelspecio ''Apis laboriosa'' ligas sian ĉelaron al rokoj. Ĝi manĝas ĉe aktivaj abelujoj sen multe ĝeni la abelojn.<ref name=sah>{{cite journal|author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1983 |title= Some notes on the ecology and the status of the Orangerumped Honeyguide ''Indicator xanthonotus'' in the Himalayas| journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=80| issue=3|pages= 564–574|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48744194}}</ref> Oni observis, ke ĝi profitas de la atakoj de la vespo ''[[Vespa mandarinia]]'' kontraŭ kolonioj de ''Apis laboriosa''.<ref>{{cite journal |author1=Hussain, SA |author2=Ali, Salim |year=1979|title= Beehive predation by Wasps (Genus ''Vespa'') and its possible benefit to Honeyguides (Indicatoridae) in Bhutan|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.| volume=76|issue=1|pages= 157–159|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/48240518|author-link1=S. A. Hussain|author-link2=Salim Ali}}</ref> [[image:Yellow-rumped Honeyguide Khangchendzonga National Park West Sikkim Sikkim India 17.02.2016, crop.jpg|thumb|right|220px|Plenkreskulo fotita en Okcidenta [[Sikimo]], [[Barato]]]] [[Montriĝo (zoologio)|Montriĝa]] konduto de masklo inkluzivis la pufigon de plumoj, la tenadon de la beko alte kaj la skuetadon de la flugiloj dum balanciĝo de flanko al flanko. Oni observis inon skuetantan sian voston kaj premantan ĝin malsupren kun mallevitaj flugiloj, antaŭ ol masklo surgrimpis ĝin por kopulacio.<ref name="sah" /> Ili estas [[Nestoparazitado|nestoparazitoj]], kiuj demetas siajn ovojn en la nestojn de gastigantaj specioj. La gastigantaj specioj por la Flavpuga mielindikanto estas ĝis nun nekonataj kaj nedokumentitaj. Junuloj de mielindikantaj specioj havas bekohokojn, per kiuj ili detruas la ovojn kaj idojn de la gastiganto.<ref name="pcr" /> Plenkreskaj maskloj de tiu specio defendas ekskluzivajn, tridimensiajn teritoriojn ĉirkaŭ abel-nesto aŭ aliaj nestoj pendantaj de klifaj muroj. La maskloj estas poliginiaj kaj permesas nur al la inoj, kun kiuj ili pariĝis, kaj al ties idoj serĉi manĝaĵon ĉe la defendataj abelnestoj; aliaj maskloj kaj inoj, kun kiuj ili ne pariĝis, estas forpelataj el la teritorioj. Tiu pariĝa sistemo estas nomata "rimed-bazita poliginio sen haremo".<ref>{{cite journal|author1=Cronin, E. W. |author2=P. W. Sherman |name-list-style=amp |year=1976 | title= A resource-based mating system: the Orange-rumped Honeyguide|journal=Living Bird |volume=15 |pages= 5–32}}</ref> Male al aliaj [[mielindikantoj]], oni ne observis, ke tiu ĉi specio kondukas homojn nek ursojn al [[abelujo]]j.<ref name="pcr" /> ==Distribuo kaj habitato== Tiu ĉi specio estis registrita en norda Pakistano (montetoj Hazara kaj Murree<ref>{{cite journal |author= Magrath, HAF |year=1909| title= Bird notes from Murree and the Galis|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=19| issue=1|pages=142–156|url= https://archive.org/stream/journalofbombayn19abomb#page/153/mode/1up/}}</ref>), sed la tiea populacio eble jam formortis<ref name=pcr/>; krome, ĝi troviĝas en la himalajaj regionoj de [[Barato]] – de okcidenta [[Utar-Pradeŝo]] kaj [[Himaĉal-Pradeŝo]] ĝis [[Nepalo]], [[Sikimo]], [[Arunaĉal-Pradeŝo]] kaj [[Butano]] (kie ĝi estas relative ofta). Ĝi ankaŭ troviĝas en sudorienta [[Tibeto]] kaj norda [[Birmo]].<ref name=pcr/> Ĝi vivas en koniferaj kaj sekaj falfoliaj arbaroj kun rokblokoj kaj klifoj. Ĝi povas fari laŭsezonajn moviĝojn inter malsamaj altitudoj.<ref name=hbk/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Indicator xanthonotus}} {{Wikispecies|Indicator xanthonotus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/yellow-rumped-honeyguide-indicator-xanthonotus Flavpuga mielindikanto] * [http://www.xeno-canto.org/asia/species.php?query=sp:8950.00 Voĉo] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] i70ewhbdrdansg0sa1v1tchz6aoxbyh 0 951885 9455192 2026-08-17T00:34:24Z Kani 670 Alidirektigis al [[Flavpuga mielindikanto]] 9455192 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Flavpuga mielindikanto]] icl8h32pjg84j9vsmimfxyuyeosow9e 0 951886 9455199 2026-08-17T04:57:19Z Sergio 46486 kreo 9455199 wikitext text/x-wiki '''Malperfektivo''' <ref>[[ReVo]], «[https://www.reta-vortaro.de/revo/art/perfektiv.html#perfektiv.mal0o «malperfektivo»].</ref> aŭ '''imperfektivo'''<ref>[[PIV2]], [https://vortaro.net/#imperfektivo_kd «imperfektivo»]. </ref> estas [[Aspekto (lingvoscienco)|verba aspekto]] per kiu oni prezentas agon en ĝia evoluo, kiel daŭran aŭ ripetan, ekz‑e: : En la ĉambro ''sidis'' nur kelke da homoj ([[FE]] §32). : el tiu puto oni ''trinkigadis'' la gregojn ([[Genezo]] 29:2). : Vi devas resti apud mi, … kiam mi ''estos mortanta'' ([[La Rabistoj]] 2:2). Malperfektivo prezentas sian procezon «el interne», el la mezo de ĝia evoluo aŭ de iam aktuala stato. Tiel en la ĉi-supraj ekzemploj la malperfektivoj esprimas la agon aŭ la staton ''dum ĝia okazado''. Kontraste al tio, [[perfektivo]]j esprimas la staton ''postfaran''. == Manieroj esprimi malperfektivon en Esperanto == === La as-tenso === En as-tenso ĉiuj verboj estas malperfektivaj. [[Kaloĉajo]] eĉ asertas, ke la as-tenso estas ne tiom «verba tempo», kiom maniero esprimi la malperfektivan aspekton: : La [[prezenco]] do ne estas tempo, sed aspekto: aspekto de komenciteco-nefiniteco.<ref name="KK">[[Kalocsay]]. Vojaĝo inter la tempoj — gramatika studo. La Laguna: Régulo 1966. P. 40.</ref> Interalie kiam oni diras, ke «la Tero ''rondiras'' ĉirkaŭ la Suno», aŭ ke «duoble du ''estas'' kvar», oni esprimas statojn aŭ procezojn kiuj okazis, okazas kaj okazos ''ĉiam'', ankaŭ inte kaj onte. Tio koncernas ne nur statverbojn, sed ankaŭ agverbojn, kiel en la jenaj ekzemploj el la «[[Proverbaro]]»: : Afabla vorto pli ''atingas'' ol forto. : Avarulo ''pagas'' duoble. : Ĉiu ''kreas'' sian forton, ĉiu ''forĝas'' sian sorton. : De edziĝo tro malfrua orfoj ''naskiĝas''. : Eĉ kiu plej bone ''pafas'', tamen iam ''maltrafas''. : Kiu donacon ''prenas'', tiu sin ''katenas''. : Ne ''falas'' frukto malproksime de l' arbo. : Okazo ''kreas'' ŝteliston. : Por hundon dronigi, oni ''nomas'' ĝin rabia. : Post la fasto ''venas'' festo. : Se malriĉulo ''sukcesas'', li ĉiujn ''forgesas''. : Unueco ''donas'' fortecon. Ankaŭ konkretaj frazoj, kia «Mi ''verkas'' artikolon» evidente priskribas agadon komencitan kaj nefinitan, do malperfektivan. === La a(n)t-participoj === Ĉar en la serio de la simplaj tensoj ''‑is, ‑as, ‑os'' la malperfektivon markas A, tial estas tute kohera, ke en la participoj la sama A markas la participojn malperfektivajn: ''‑at, ‑ant''. : En Thule reĝo tronis : fidela ĝis la fin’. : ''Mortante'' al li donis : orpokalon amatin’. [[Goeto]]‑[[Kaloĉajo]] Ĉi tie la mortado de la amatino estas inta procezo fona, kiu jam antaŭe komenciĝis sed ankoraŭ ne finiĝis (en la rakonta tempo de la epizodo). === Preterite kaj future === Logike ''la daŭrverboj'' esprimas daŭron, tial ankaŭ ilia is-tenso estas malperfektiva: : Profesoro ''staris'' antaŭ la fajro. Li ''rigardis'' ovon, kiun li ''tenis'' en la mano. En kaserolo sur la fajro ''estis'' lia poŝhorloĝo.<ref>Montagu C. Butler: [https://www.scribd.com/document/152285676/Step-by-Step-in-Esperanto-Montagu-c-Butler Step by Step in Esperanto]. [[ELNA]], 1991. ISBN 0-93975-01-3.</ref> Male, ''la [[rezultverbo]]j'' is-tense esprimas [[perfektivo]]n. Por igi rezultverbon esprimi ties [[Verbokonsisto|daŭran elementon]], por ĝin malperfektivigi, oni povas uzi la kompleksan ant-tenson, kiel en la ekzemploj el ''Marta'': : Kiam la homo, kiun mi amis, ''estis mortanta'', mi pensis, ke… : Jam ''estis finiĝanta'' monato de post tiu tago, en kiu la juna vidvino la unuan fojon eniris en la belan loĝejon… Same en la os-tenso: : Mi staros ĉe via lito, kiam vi ''estos mortanta'' («[[La rabistoj]]», tr. Zamenhof) Ankaŭ la pasivaj at-participoj povas esprimi malperfektivon: : Laŭ la projekto de la inĝenieroj tiu ĉi fervojo estas konstruota en la daŭro de du jaroj; sed mi pensas, ke ĝi ''estos konstruata'' pli ol tri jarojn ([[Ekzercaro]], §25) Ripetan malperfektivigon eblas esprimi per la sufikso ‑ad: : li almoze ''elpetadis'' al si panon antaŭ la pordoj («[[La rabistoj]]», tr. Zamenhof) == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * [[Kalocsay]]. Vojaĝo inter la tempoj — gramatika studo. La Laguna: Régulo 1966. * [[Sergio Pokrovskij]]: [https://kovro.heliohost.org/eo/artikoloj/aspektoj/lasp.html Aspektoj]. [[LOdE]], 2019:3, n‑ro 293. {{ReVo|perfektiv.mal0o|malperfektivo}} == Vidu ankaŭ == * [[Aspekto (lingvoscienco)]] * [[Daŭrverbo]] * [[Imperfekto]] * [[Perfektivo]] * [[Verbokonsisto]] {{ReVo|perfektiv.mal0o|malperfektivo}} [[Kategorio: Gramatiko]] 1pwjia2frwwx8lr6zq0i2zhpypa2do1 10 951887 9455206 2026-08-17T06:27:23Z Interlingvisto 261976 Kreis novan paĝon kun "{{Navigilo2 |bildo = |titolo = [[Nova Lingvafrankao]] |nomo = Nova Lingvafrankao |state = collapsed |bodyclass = hlist | grupo1 = Lingvo | listo1 = [[Nova Lingvafrankao|Historio]] {{·}} [[Gramatiko]] {{·}} [[Literaturo de Lingua Franca Nova|Literaturo]] ]] | grupo2 = Personoj | listo2 = [[C. George Boeree]] • [[Simon Davies]] {{·}} [[Vicente Costalago]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Lingvoj| ]] </noinclude>" 9455206 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo = |titolo = [[Nova Lingvafrankao]] |nomo = Nova Lingvafrankao |state = collapsed |bodyclass = hlist | grupo1 = Lingvo | listo1 = [[Nova Lingvafrankao|Historio]] {{·}} [[Gramatiko]] {{·}} [[Literaturo de Lingua Franca Nova|Literaturo]] ]] | grupo2 = Personoj | listo2 = [[C. George Boeree]] • [[Simon Davies]] {{·}} [[Vicente Costalago]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Lingvoj| ]] </noinclude> i7sm9phd8kg3gr6ds3e4rtw0r051a3s 9455207 9455206 2026-08-17T06:27:38Z Interlingvisto 261976 9455207 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo = |titolo = [[Nova Lingvafrankao]] |nomo = Nova Lingvafrankao |state = collapsed |bodyclass = hlist | grupo1 = Lingvo | listo1 = [[Nova Lingvafrankao|Historio]] {{·}} [[Gramatiko]] {{·}} [[Literaturo de Lingua Franca Nova|Literaturo]] ]] | grupo2 = Personoj | listo2 = [[C. George Boeree]] {{·}} [[Simon Davies]] {{·}} [[Vicente Costalago]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Lingvoj| ]] </noinclude> 0ib9q4bmcc69dv4zm4puonhpa8ttqjj 9455208 9455207 2026-08-17T06:35:40Z Interlingvisto 261976 9455208 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo = |titolo = [[Nova Lingvafrankao]] |nomo = Nova Lingvafrankao |state = collapsed |bodyclass = hlist | grupo1 = Lingvo | listo1 = [[Nova Lingvafrankao|Historio]] · [[Gramatiko]] · [[Literaturo de Lingua Franca Nova|Literaturo]] ]] | grupo2 = Personoj | listo2 = [[C. George Boeree]] · [[Simon Davies]] · [[Vicente Costalago]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Lingvoj| ]] </noinclude> oudenw1iwri6s52mpevdfisri7guoxv 9455209 9455208 2026-08-17T06:35:59Z Interlingvisto 261976 9455209 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo = |titolo = [[Nova Lingvafrankao]] |nomo = Nova Lingvafrankao |state = collapsed |bodyclass = hlist | grupo1 = Lingvo | listo1 = [[Nova Lingvafrankao|Historio]] · [[Gramatiko]] · [[Literaturo de Lingua Franca Nova|Literaturo]] | grupo2 = Personoj | listo2 = [[C. George Boeree]] · [[Simon Davies]] · [[Vicente Costalago]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Lingvoj| ]] </noinclude> 4i0dbv0t22u7gyekra1n91oconhk9tg 9455214 9455209 2026-08-17T06:38:01Z Interlingvisto 261976 9455214 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo = |titolo = [[Nova Lingvafrankao]] |nomo = Nova Lingvafrankao |state = collapsed |bodyclass = hlist | grupo1 = Lingvo | listo1 = [[Nova Lingvafrankao|Historio]] · [[Gramatiko]] · [[Literaturo de Lingua Franca Nova|Literaturo]] | grupo2 = Elefenistoj | listo2 = [[C. George Boeree]] · [[Simon Davies]] · [[Vicente Costalago]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Lingvoj| ]] </noinclude> ljfbnpjy0gm4kcc6m3ldqp7snds2ls5 0 951888 9455218 2026-08-17T06:53:58Z StarDeg 50254 Kreis novan paĝon kun "'''Jean Paul Casimir-Perier''' (8-a de novembro 1847 - 11-a de marto 1907) estis franca bankisto kaj ŝtatisto, la sesa Prezidento de Francio dum la Tria Respubliko. Lia sesmonata (203 tagoj) regado en 1894–1895 estis la plej mallonga en la historio de la lando." 9455218 wikitext text/x-wiki '''Jean Paul Casimir-Perier''' (8-a de novembro 1847 - 11-a de marto 1907) estis franca bankisto kaj ŝtatisto, la sesa Prezidento de Francio dum la Tria Respubliko. Lia sesmonata (203 tagoj) regado en 1894–1895 estis la plej mallonga en la historio de la lando. 3k0tn3ox7m99xbz6zk8rwiu49kl1tev 9455219 9455218 2026-08-17T06:56:55Z StarDeg 50254 9455219 wikitext text/x-wiki '''Jean Paul Casimir-Perier''' (8-a de novembro 1847 - 11-a de marto 1907) estis franca bankisto kaj ŝtatisto, la sesa Prezidento de Francio dum la Tria Respubliko. Lia sesmonata (203 tagoj) regado en 1894–1895 estis la plej mallonga en la historio de la lando. {{Ligiltabelo Prezidantoj de la Franca Respubliko}} a5q4jybgup9eilglz3qr1g6ge4jcw53 9455220 9455219 2026-08-17T06:57:30Z StarDeg 50254 9455220 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Jean Paul Casimir-Perier''' (8-a de novembro 1847 - 11-a de marto 1907) estis franca bankisto kaj ŝtatisto, la sesa Prezidento de Francio dum la Tria Respubliko. Lia sesmonata (203 tagoj) regado en 1894–1895 estis la plej mallonga en la historio de la lando. {{Ligiltabelo Prezidantoj de la Franca Respubliko}} 03cw3feqjduy6r2bqpe9w3607ppptbt 9455221 9455220 2026-08-17T06:58:51Z StarDeg 50254 9455221 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Jean Paul Casimir-Perier''' ([[8-a de novembro]] [[1847]] - [[11-a de marto]] [[1907]]) estis franca bankisto kaj ŝtatisto, la sesa Prezidento de Francio dum la Tria Respubliko. Lia sesmonata (203 tagoj) regado en 1894–1895 estis la plej mallonga en la historio de la lando. {{Ligiltabelo Prezidantoj de la Franca Respubliko}} a0pi3qbx3kzzunfw5lbwmgo42d7t58m 9455222 9455221 2026-08-17T07:01:20Z StarDeg 50254 9455222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Jean Paul Casimir-Perier''' ([[8-a de novembro]] [[1847]] - [[11-a de marto]] [[1907]]) estis franca bankisto kaj ŝtatisto, la sesa Prezidento de Francio dum la Tria Respubliko. Lia sesmonata (203 tagoj) regado en 1894–1895 estis la plej mallonga en la historio de la lando. La 27-an de junio 1894, post la atenco kontraŭ prezidanto Carnot, Périer estis elektita prezidanto de la respubliko per 453 voĉoj kontraŭ 292, iĝante la plej juna prezidanto de la lando ekde Louis Bonaparte. Périer ne sukcesis certigi kunlaboron kun sia propra kabineto kaj trovis sin efike flankenlasita. Rezulte, kaj Périer kaj ĉefministro Dupuis demisiis en januaro 1895. Dum la prezidanteco de Périer, [[Alfred Dreyfus]] estis kondamnita por la unua fojo en decembro 1894. {{Ligiltabelo Prezidantoj de la Franca Respubliko}} kti0mqx9tobynvbj4r18xc218hs58ni 9455223 9455222 2026-08-17T07:02:09Z StarDeg 50254 9455223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Jean Paul Casimir-Perier''' ([[8-a de novembro]] [[1847]] - [[11-a de marto]] [[1907]]) estis franca bankisto kaj ŝtatisto, la sesa Prezidento de Francio dum la Tria Respubliko. Lia sesmonata (203 tagoj) regado en 1894–1895 estis la plej mallonga en la historio de la lando. La 27-an de junio 1894, post la atenco kontraŭ prezidanto Carnot, Périer estis elektita prezidanto de la respubliko per 453 voĉoj kontraŭ 292, iĝante la plej juna prezidanto de la lando ekde Louis Bonaparte. Périer ne sukcesis certigi kunlaboron kun sia propra kabineto kaj trovis sin efike flankenlasita. Rezulte, kaj Périer kaj ĉefministro Dupuis demisiis en januaro 1895. Dum la prezidanteco de Périer, [[Alfred Dreyfus]] estis kondamnita por la unua fojo en decembro 1894. {{Ligiltabelo Prezidantoj de la Franca Respubliko}} [[Kategorio:Prezidantoj de Francio]] 2h003iikgo7bna9dlh63qi3ww6wbsjv 9455225 9455223 2026-08-17T07:10:44Z StarDeg 50254 9455225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Jean Paul Casimir-Perier''' ([[8-a de novembro]] [[1847]] - [[11-a de marto]] [[1907]]) estis franca bankisto kaj ŝtatisto, la sesa Prezidento de Francio dum la Tria Respubliko. Lia sesmonata (203 tagoj) regado en 1894–1895 estis la plej mallonga en la historio de la lando. La 27-an de junio 1894, post la atenco kontraŭ prezidanto Carnot, Périer estis elektita prezidanto de la respubliko per 453 voĉoj kontraŭ 292, iĝante la plej juna prezidanto de la lando ekde Louis Bonaparte. Périer ne sukcesis certigi kunlaboron kun sia propra kabineto kaj trovis sin efike flankenlasita. Rezulte, kaj Périer kaj ĉefministro Dupuis demisiis en januaro 1895. Dum la prezidanteco de Périer, [[Alfred Dreyfus]] estis kondamnita por la unua fojo en decembro 1894. {{Ligiltabelo Prezidantoj de la Franca Respubliko}} [[Kategorio:Prezidantoj de Francio]] {{Vivtempo|Casimir-Perier, Jean}} r46oh18l35s5omaxybd5z98msoui1ln 9455226 9455225 2026-08-17T07:11:34Z StarDeg 50254 9455226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Jean Paul Casimir-Perier''' ([[8-a de novembro]] [[1847]] - [[11-a de marto]] [[1907]]) estis franca bankisto kaj ŝtatisto, la sesa Prezidento de Francio dum la Tria Respubliko. Lia sesmonata (203 tagoj) regado en 1894–1895 estis la plej mallonga en la historio de la lando. La 27-an de junio 1894, post la atenco kontraŭ prezidanto Carnot, Périer estis elektita prezidanto de la respubliko per 453 voĉoj kontraŭ 292, iĝante la plej juna prezidanto de la lando ekde Louis Bonaparte. Périer ne sukcesis certigi kunlaboron kun sia propra kabineto kaj trovis sin efike flankenlasita. Rezulte, kaj Périer kaj ĉefministro Dupuis demisiis en januaro 1895. Dum la prezidanteco de Périer, [[Alfred Dreyfus]] estis kondamnita por la unua fojo en decembro 1894. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Ligiltabelo Prezidantoj de la Franca Respubliko}} [[Kategorio:Prezidantoj de Francio]] {{Vivtempo|Casimir-Perier, Jean}} 7zpbie404g2oowwc3jkgwa6iqxff1a3 0 951889 9455251 2026-08-17T07:40:32Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Multfakulo]] 9455251 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Multfakulo]] h6snh3vhs5j60mabu2gb4ri4chace1i 1 951890 9455270 2026-08-17T07:56:16Z Sj1mor 12103 /* aldona informkesto */ nova sekcio 9455270 wikitext text/x-wiki == aldona informkesto == x [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:56, 17 aŭg. 2026 (UTC) s4q24f1f9mz3w3utbetdpinwbajx3m1 9455271 9455270 2026-08-17T07:56:32Z Sj1mor 12103 /* aldona informkesto */ 9455271 wikitext text/x-wiki == aldona informkesto == {{Infobox settlement|regiono-ISO=MM| <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->|name=Shan State|official_name=|native_name={{nobold|{{lang-my-Mymr|ရှမ်းပြည်နယ်}}}}|native_name_lang=my<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. -->|settlement_type=[[Administrative divisions of Myanmar|State]]|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|image_flag=Flag of Shan State.svg|flag_alt=|nickname=|motto=|image_map=Shan State in Myanmar.svg|mapsize=200px|map_alt=|map_caption=Location of Shan State in Myanmar|pushpin_map=<!-- Burma -->|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|coordinates={{Koord|21|30|N|98|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[List of sovereign states|Country]]|subdivision_name=Myanmar|subdivision_type1=Region|subdivision_name1=East central|established_title=|established_date=|seat_type=Capital|seat=[[Taunggyi]]|government_footnotes=|leader_party=[[National League for Democracy|NLD]]|leader_title=Chief Minister|leader_name=[[Linn Htut]]|leader_title1=Cabinet|leader_name1=[[Shan State Government]]|leader_title3=Judiciary|leader_name3=Shan State High Court|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=<ref name=cp>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2008-12-25 | publisher=City Population}}</ref>|area_total_km2=155801.3|area_rank=[[List of administrative divisions of Burma by area|1st]]|area_note=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_total=5,824,432|population_as_of=[[2014 Burma Census|2014]]|population_footnotes=<ref name="census-2014">{{Cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref>|population_density_km2=auto|population_rank=[[List of administrative divisions of Burma by population|4th]]|population_demonym=Shan|population_note=|demographics_type1=Demographics|demographics1_footnotes=<!-- for references: use <ref> tags -->|demographics1_title1=Ethnicities|timezone1=[[Myanmar Standard Time|MMT]]|utc_offset1=+06:30|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|area_code_type=|iso_code=|website={{url|www.shanstate.gov.mm}}|footnotes=|translit_lang1=[[MLC Transcription System|Myanma]]|translit_lang1_type1=[[Burmese language|Burmese]]|translit_lang1_info1={{lang|my-Latn|hram: prany nai}}|translit_lang1_type2=[[Shan language|Shan]]|translit_lang1_info2={{lang|shn|ၸိုင်ႈတႆး}}|translit_lang1_type3=[[Thai Language|Thai]]|translit_lang1_info3=|unemployment_rate=|leader_title2=Legislature|leader_name2=[[Shan State Hluttaw]]|demographics1_info1=[[Shan people|Shan]], [[Bamar]], [[Burmese Chinese|Han-Chinese]], [[Kachin people|Kachin]], [[Wa people|Wa]], [[Lisu people|Lisu]], [[Danu people|Danu]], [[Intha people|Intha]], [[Akha people|Akha]], [[Lahu people|Lahu]], [[Palaung people|Ta'ang]], [[Pa-O]], [[Taungyo]], [[Burmese Indians|Indians]], [[Burmese Gurkha|Gurkha]]|demographics1_title2=Religions|demographics1_info2=[[Buddhism]] 80.70%, [[Christianity]] 9.80%, [[Animism]] 6.60%, [[Islam]] 1.00%, [[Hinduism]] 0.01%, No Religion 1.40%, and Others 0.50%|blank_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2017)|blank_info_sec2=0.480<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br />{{color|#900|low}} · [[List of administrative divisions of Myanmar by Human Development Index|14th]]}} [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:56, 17 aŭg. 2026 (UTC) je5hqctg716et8fnyvxkjdzlfclttdt 0 951891 9455289 2026-08-17T08:08:21Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Ĉafarinoj]] 9455289 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉafarinoj]] n5ry8du2u957oylpka6jjabgt4dhjej 0 951892 9455290 2026-08-17T08:08:38Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Ĉafarinoj]] 9455290 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉafarinoj]] n5ry8du2u957oylpka6jjabgt4dhjej 0 951893 9455292 2026-08-17T08:10:56Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Ĉafarinoj]] 9455292 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉafarinoj]] n5ry8du2u957oylpka6jjabgt4dhjej 0 951894 9455293 2026-08-17T08:11:03Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Ĉafarinoj]] 9455293 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉafarinoj]] n5ry8du2u957oylpka6jjabgt4dhjej 0 951895 9455294 2026-08-17T08:11:13Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Ĉafarinoj]] 9455294 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉafarinoj]] n5ry8du2u957oylpka6jjabgt4dhjej 0 951896 9455295 2026-08-17T08:15:27Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} '''Kabo Akvo''' - ''Ras El Ma'' - estas [[kabo]] ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kabo (Afriko)]]" 9455295 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} '''Kabo Akvo''' - ''Ras El Ma'' - estas [[kabo]] ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kabo (Afriko)]] 47xl21nrupj2qj7apk0dd7d89ad2dwi 9455298 9455295 2026-08-17T08:17:52Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] 9455298 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} '''Kabo Akvo''' - ''Ras El Ma'' - estas [[kabo]] ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] hq9avi5j05xw3j7mljjjbrz8phjdipx 9455300 9455298 2026-08-17T08:24:04Z ThomasPusch 1869 9455300 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} '''Kabo Akvo''' - ''Ras El Ma'', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}} - estas [[kabo]] ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]]. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] e47b6hx112bx0qdczrj7nwnroxvlz5d 9455301 9455300 2026-08-17T08:26:22Z ThomasPusch 1869 9455301 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} '''Kabo Akvo''' - ''Ras El Ma'', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'' - estas [[kabo]] ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]]. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] 0fy3kl5e6xc6h2prhy7bvps5nf1fboq 9455303 9455301 2026-08-17T08:31:35Z ThomasPusch 1869 9455303 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |dosiero = Ras El Ma Maroc 001.JPG |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} '''Kabo Akvo''' - ''Ras El Ma'', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'' - estas [[kabo]] ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]]. Ĝi estas parto de samnoma komunumo ''Ras El Ma'' en provinco nomata laŭ la urbo [[Nador]] de la regiono [[Orienta Maroko]]. Iom pli ol 3 kilometroj norde en la [[Mediteranea Maro]] situas tri etaj rokaj insuloj, la [[Ĉafarinoj]], kiuj estas teritorio de [[Hispanio]] ekde [[1866]]. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] kphc3g04i9lcgcyrp8bggvrh7cconap 9455306 9455303 2026-08-17T08:43:28Z ThomasPusch 1869 9455306 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |dosiero = Ras El Ma Maroc 001.JPG |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} '''Ras Kebdana''' aŭ '''Ras El Ma''', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, do '''Kabo Akvo''', [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'', estas [[kabo]] kaj samnoma komunumo ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]]. Ĝi estas parto de provinco nomata laŭ la urbo [[Nador]] de la regiono [[Orienta Maroko]]. Iom pli ol 3 kilometroj norde en la [[Mediteranea Maro]] situas tri etaj rokaj insuloj, la [[Ĉafarinoj]], kiuj estas teritorio de [[Hispanio]] formale ekde [[1866]], fakte jam ekde 1847. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] bklev7bi9c9gf5payri5znjuox37f9y 9455307 9455306 2026-08-17T08:43:44Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Kabo Akvo]] al [[Ras Kebdana]] 9455306 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |dosiero = Ras El Ma Maroc 001.JPG |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MR |mapo lokumilo = iso }} '''Ras Kebdana''' aŭ '''Ras El Ma''', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, do '''Kabo Akvo''', [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'', estas [[kabo]] kaj samnoma komunumo ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]]. Ĝi estas parto de provinco nomata laŭ la urbo [[Nador]] de la regiono [[Orienta Maroko]]. Iom pli ol 3 kilometroj norde en la [[Mediteranea Maro]] situas tri etaj rokaj insuloj, la [[Ĉafarinoj]], kiuj estas teritorio de [[Hispanio]] formale ekde [[1866]], fakte jam ekde 1847. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] bklev7bi9c9gf5payri5znjuox37f9y 9455315 9455307 2026-08-17T08:47:02Z ThomasPusch 1869 9455315 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |dosiero = Ras El Ma Maroc 001.JPG |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MA |mapo lokumilo = iso }} '''Ras Kebdana''' aŭ '''Ras El Ma''', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, do '''Kabo Akvo''', [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'', estas [[kabo]] kaj samnoma komunumo ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]]. Ĝi estas parto de provinco nomata laŭ la urbo [[Nador]] de la regiono [[Orienta Maroko]]. Iom pli ol 3 kilometroj norde en la [[Mediteranea Maro]] situas tri etaj rokaj insuloj, la [[Ĉafarinoj]], kiuj estas teritorio de [[Hispanio]] formale ekde [[1866]], fakte jam ekde 1847. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] 38kx5v4w5yovx7ee3lpjkz7mn71dcdu 9455317 9455315 2026-08-17T08:47:39Z ThomasPusch 1869 9455317 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |dosiero = Ras El Ma Maroc 001.JPG |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MA |mapo lokumilo = iso }} '''Ras Kebdana''' aŭ '''Ras El Ma''', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, do '''Kabo Akvo''', [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'', estas [[kabo]] kaj samnoma komunumo ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]], proksime de la limo al [[Alĝerio]]. Ĝi estas parto de provinco nomata laŭ la urbo [[Nador]] de la regiono [[Orienta Maroko]]. Iom pli ol 3 kilometroj norde en la [[Mediteranea Maro]] situas tri etaj rokaj insuloj, la [[Ĉafarinoj]], kiuj estas teritorio de [[Hispanio]] formale ekde [[1866]], fakte jam ekde 1847. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermeto|Afriko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] ag7xm1ik7zrq3ywm8nhds0k51mgsl2v 9455318 9455317 2026-08-17T08:47:58Z ThomasPusch 1869 9455318 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |dosiero = Ras El Ma Maroc 001.JPG |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MA |mapo lokumilo = iso }} '''Ras Kebdana''' aŭ '''Ras El Ma''', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, do '''Kabo Akvo''', [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'', estas [[kabo]] kaj samnoma komunumo ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]], proksime de la limo al [[Alĝerio]]. Ĝi estas parto de provinco nomata laŭ la urbo [[Nador]] de la regiono [[Orienta Maroko]]. Iom pli ol 3 kilometroj norde en la [[Mediteranea Maro]] situas tri etaj rokaj insuloj, la [[Ĉafarinoj]], kiuj estas teritorio de [[Hispanio]] formale ekde [[1866]], fakte jam ekde 1847. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermo|Maroko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] lv0bam0nznmukup89rb2y49wy3mj4lv 9455322 9455318 2026-08-17T08:53:26Z ThomasPusch 1869 9455322 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |dosiero = Ras El Ma Maroc 001.JPG |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MA |mapo lokumilo = iso }} '''Ras Kebdana''' , {{l-ar|رأس كبدانة}} ([[berbere]] ⵉⵅⴼ ⵉⴽⴻⴱⴷⴰⵏⴻⵏ, Iĥef aŭ ''Ikhef Ikebdanen'') aŭ '''Ras El Ma''', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, do '''Kabo Akvo''', [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'', estas [[kabo]] kaj samnoma komunumo ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]], proksime de la limo al [[Alĝerio]] (22 kilometrojn okcidente de ĝi). Ĝi estas parto de provinco nomata laŭ la urbo [[Nador]] de la regiono [[Orienta Maroko]]. Iom pli ol 3 kilometroj norde en la [[Mediteranea Maro]] situas tri etaj rokaj insuloj, la [[Ĉafarinoj]], kiuj estas teritorio de [[Hispanio]] formale ekde [[1866]], fakte jam ekde 1847. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermo|Maroko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] jgcshdixva751vqubalxv4rqfmlos5h 9455323 9455322 2026-08-17T08:54:17Z ThomasPusch 1869 9455323 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |dosiero = Ras El Ma Maroc 001.JPG |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MA |mapo lokumilo = iso }} '''Ras Kebdana''' , {{l-ar|رأس كبدانة}} ([[berbere]] ⵉⵅⴼ ⵉⴽⴻⴱⴷⴰⵏⴻⵏ, Iĥef aŭ ''Ikhef Ikebdanen''), ankaŭ nomata '''Ras El Ma''', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, do '''Kabo Akvo''', [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'', estas [[kabo]] kaj samnoma komunumo ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]], proksime de la limo al [[Alĝerio]] (22 kilometrojn okcidente de ĝi). Ĝi estas parto de provinco nomata laŭ la urbo [[Nador]] de la regiono [[Orienta Maroko]]. Iom pli ol 3 kilometroj norde en la [[Mediteranea Maro]] situas tri etaj rokaj insuloj, la [[Ĉafarinoj]], kiuj estas teritorio de [[Hispanio]] formale ekde [[1866]], fakte jam ekde 1847. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermo|Maroko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] fxflb8za0ro0hmqbwd2ijf0mw2oz7l1 9455324 9455323 2026-08-17T08:54:54Z ThomasPusch 1869 9455324 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|duoninsulo |dosiero = Ras El Ma Maroc 001.JPG |situo = [[Maroko]] |regiono-ISO = MA |mapo lokumilo = iso }} '''Ras Kebdana''' , {{l-ar|رأس كبدانة}} ([[berbere]] ⵉⵅⴼ ⵉⴽⴻⴱⴷⴰⵏⴻⵏ, Iĥef aŭ ''Ikhef Ikebdanen''), ankaŭ nomata '''Ras El Ma''', {{l-ar|رأس الماء}}, laŭ [[sistemo DMG]] ''Raʾs al-Māʾ'', {{l-fr|Cap de l'eau}}, {{l-es|Cabo de Agua}}, do '''Kabo Akvo''', [[berbere]] ⴽⴰⴱⵓⵢⴰⵡⴰ: ''Qaboyawa'', estas [[kabo]] kaj samnoma komunumo ĉe la marbordo de norda [[Maroko]], en la [[Mediteranea Maro]], proksime de la limo al [[Alĝerio]] (22 kilometrojn okcidente de ĝi). Ĝi estas parto de provinco nomata laŭ la urbo [[Nador]] de la regiono [[Orienta Maroko]]. Iom pli ol 3 kilometroj norde en la [[Mediteranea Maro]] situas tri etaj rokaj insuloj, la [[Ĉafarinoj]], kiuj estas teritorio de [[Hispanio]] formale ekde [[1866]], fakte jam ekde 1847. {{bibliotekoj}} {{Projektoj}} {{ĝermo|Maroko}} [[Kategorio:Geografio de Maroko]] [[Kategorio:Orienta Maroko]] [[Kategorio:Kaboj en Afriko]] 9hwixs8jmarck0mwdit45spofkxh4w4 0 951897 9455304 2026-08-17T08:34:02Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Ĉafarinoj]] 9455304 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉafarinoj]] n5ry8du2u957oylpka6jjabgt4dhjej 0 951898 9455308 2026-08-17T08:43:44Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Kabo Akvo]] al [[Ras Kebdana]] 9455308 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ras Kebdana]] 1qfhjp0nszds2urrrkemq5syerbtglr 0 951899 9455309 2026-08-17T08:44:09Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ras Kebdana]] 9455309 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ras Kebdana]] 1qfhjp0nszds2urrrkemq5syerbtglr 0 951900 9455310 2026-08-17T08:44:15Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1366776512|Wizkid]]" 9455310 wikitext text/x-wiki '''Ayodeji Ibrahim Balogun''' ( {{Aŭdigo|Ayodeji_Ibrahim_Balogun.wav|aŭdu}} ; naskiĝis la 16-an de julio 1990 en Surulere , [[Lagoso]]), konata profesie kiel '''Wizkid''', <ref>{{Cite news|date=8 October 2018|title=Wizkid honoured by Minnesota governor in U. S.|url=https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|location=Lagos, Nigeria|access-date=23 February 2022|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|archive-date=23 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223111703/https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|url-status=live}}</ref> estas niĝeria kantisto kaj kantverkisto. Naskita en la antaŭurbo Ojuelegba de [[Surulere]], Lagoso, Wizkid estas voĉo en la emerĝanta [[Afrobeats|Afrobeats-]] movado. <ref>{{cite web|date=18 July 2023|title=Afrobeats pioneer Wizkid on his success: "I want to feed people with the finest music"|url=https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|website=NME|access-date=12 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212171041/https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|url-status=live}}</ref> Lia muziko estas miksaĵo de afrobeato, <ref name="Grammy.com 12">{{cite web|last1=Enos|first1=Morgan|title=For The Record: How Wizkid Elevated Nigeria & Propelled The Ascent Of Afrobeats With His Star-Studded Album 'Made In Lagos'|url=https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|publisher=Grammy.com|access-date=17 March 2024|date=24 March 2022|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601184958/https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|url-status=live}}</ref> afropop, <ref>{{cite web|last1=Adegoke|first1=Yomi|title=Afropop star Wizkid on ego, alter egos and elections: 'with my guy jayI make a lot of club records but I feel like a pastor|url=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|work=The Guardian|access-date=17 March 2024|date=4 November 2022|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013120902/https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|url-status=live}}</ref> [[Ritmenbluso|R&B]], <ref>{{cite web|title=Wizkid: Spotlight on Africa's record breaking artist|url=https://www.trtafrika.com/lifestyle/wizkid-spotlight-on-africas-record-breaking-artist-17018398|publisher=TRT Afrika|date=17 February 2024}}</ref> [[Afrobito|afrobeato]], <ref name="Guarduan Life 9092">{{Cite news|last1=Kareem|first1=Itunu|title=33 Things To Know About Wizkid As He Clocks 33|url=https://guardian.ng/life/33-things-to-know-about-wizkid-as-he-clocks-33/|location=Lagos, Nigeria|access-date=30 March 2024|date=18 July 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref> [[regeo]], <ref name="Guarduan Life 9092" /> dancehalo, <ref name="Guarduan Life 9092" /> kaj [[Pop-muziko|popmuziko]].<ref name="Guarduan Life 9092" /> * {{Oficiala retejo|https://www.wizkidofficial.com/}} [[Kategorio:Niĝeriaj kantistoj]] [[Kategorio:Kantverkistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] 5vyz26tom74f8vmv7fzlqzuheohhbbb 9455312 9455310 2026-08-17T08:45:16Z Sj1mor 12103 9455312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} {{Informkesto kantisto}} '''Ayodeji Ibrahim Balogun''' ( {{Aŭdigo|Ayodeji_Ibrahim_Balogun.wav|aŭdu}} ; naskiĝis la 16-an de julio 1990 en Surulere , [[Lagoso]]), konata profesie kiel '''Wizkid''', <ref>{{Cite news|date=8 October 2018|title=Wizkid honoured by Minnesota governor in U. S.|url=https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|location=Lagos, Nigeria|access-date=23 February 2022|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|archive-date=23 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223111703/https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|url-status=live}}</ref> estas niĝeria kantisto kaj kantverkisto. Naskita en la antaŭurbo Ojuelegba de [[Surulere]], Lagoso, Wizkid estas voĉo en la emerĝanta [[Afrobeats|Afrobeats-]] movado. <ref>{{cite web|date=18 July 2023|title=Afrobeats pioneer Wizkid on his success: "I want to feed people with the finest music"|url=https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|website=NME|access-date=12 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212171041/https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|url-status=live}}</ref> Lia muziko estas miksaĵo de afrobeato, <ref name="Grammy.com 12">{{cite web|last1=Enos|first1=Morgan|title=For The Record: How Wizkid Elevated Nigeria & Propelled The Ascent Of Afrobeats With His Star-Studded Album 'Made In Lagos'|url=https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|publisher=Grammy.com|access-date=17 March 2024|date=24 March 2022|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601184958/https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|url-status=live}}</ref> afropop, <ref>{{cite web|last1=Adegoke|first1=Yomi|title=Afropop star Wizkid on ego, alter egos and elections: 'with my guy jayI make a lot of club records but I feel like a pastor|url=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|work=The Guardian|access-date=17 March 2024|date=4 November 2022|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013120902/https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|url-status=live}}</ref> [[Ritmenbluso|R&B]], <ref>{{cite web|title=Wizkid: Spotlight on Africa's record breaking artist|url=https://www.trtafrika.com/lifestyle/wizkid-spotlight-on-africas-record-breaking-artist-17018398|publisher=TRT Afrika|date=17 February 2024}}</ref> [[Afrobito|afrobeato]], <ref name="Guarduan Life 9092">{{Cite news|last1=Kareem|first1=Itunu|title=33 Things To Know About Wizkid As He Clocks 33|url=https://guardian.ng/life/33-things-to-know-about-wizkid-as-he-clocks-33/|location=Lagos, Nigeria|access-date=30 March 2024|date=18 July 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref> [[regeo]], <ref name="Guarduan Life 9092" /> dancehalo, <ref name="Guarduan Life 9092" /> kaj [[Pop-muziko|popmuziko]].<ref name="Guarduan Life 9092" /> Li komencis registri muzikon en la aĝo de 11 jaroj kaj publikigis kunlaboran albumon kun la Glorious Five, grupo kiun li kaj kelkaj el liaj preĝejaj amikoj formis. En 2009, Wizkid subskribis diskokontrakton kun [[Empire Mates Entertainment]] (EME) de [[Banky W.]] Li akiris rekonon post la publikigo de " [[Holla at Your Boy]] ", la ĉefa unuopaĵo de lia debuta studialbumo, ''[[Superstar (Wizkid album)|Superstar]]'' (2011), kiu ankaŭ generis la unuopaĵojn " [[Tease Me/Bad Guys]] " kaj " [[Don't Dull]] ". == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.wizkidofficial.com/}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Niĝeriaj kantistoj]] [[Kategorio:Kantverkistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] tcqm6pqq67jswcfokf6akkb87gh4p0x 9455314 9455312 2026-08-17T08:46:39Z Sj1mor 12103 9455314 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} {{Informkesto kantisto}} '''Ayodeji Ibrahim BALOGUN''' ({{Aŭdigo|Ayodeji_Ibrahim_Balogun.wav|aŭdu}} ; naskiĝis la 16-an de julio 1990 en Surulere , [[Lagoso]]), konata profesie kiel '''Wizkid''', <ref>{{Cite news|date=8 October 2018|title=Wizkid honoured by Minnesota governor in U. S.|url=https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|location=Lagos, Nigeria|access-date=23 February 2022|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|archive-date=23 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223111703/https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|url-status=live}}</ref> estas niĝeria kantisto kaj kantverkisto. Naskita en la antaŭurbo Ojuelegba de [[Surulere]], Lagoso, Wizkid estas voĉo en la emerĝanta [[Afrobeats|Afrobeats-]] movado. <ref>{{cite web|date=18 July 2023|title=Afrobeats pioneer Wizkid on his success: "I want to feed people with the finest music"|url=https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|website=NME|access-date=12 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212171041/https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|url-status=live}}</ref> Lia muziko estas miksaĵo de afrobeato, <ref name="Grammy.com 12">{{cite web|last1=Enos|first1=Morgan|title=For The Record: How Wizkid Elevated Nigeria & Propelled The Ascent Of Afrobeats With His Star-Studded Album 'Made In Lagos'|url=https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|publisher=Grammy.com|access-date=17 March 2024|date=24 March 2022|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601184958/https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|url-status=live}}</ref> afropop, <ref>{{cite web|last1=Adegoke|first1=Yomi|title=Afropop star Wizkid on ego, alter egos and elections: 'with my guy jayI make a lot of club records but I feel like a pastor|url=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|work=The Guardian|access-date=17 March 2024|date=4 November 2022|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013120902/https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|url-status=live}}</ref> [[Ritmenbluso|R&B]], <ref>{{cite web|title=Wizkid: Spotlight on Africa's record breaking artist|url=https://www.trtafrika.com/lifestyle/wizkid-spotlight-on-africas-record-breaking-artist-17018398|publisher=TRT Afrika|date=17 February 2024}}</ref> [[Afrobito|afrobeato]], <ref name="Guarduan Life 9092">{{Cite news|last1=Kareem|first1=Itunu|title=33 Things To Know About Wizkid As He Clocks 33|url=https://guardian.ng/life/33-things-to-know-about-wizkid-as-he-clocks-33/|location=Lagos, Nigeria|access-date=30 March 2024|date=18 July 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref> [[regeo]], <ref name="Guarduan Life 9092" /> dancehalo, <ref name="Guarduan Life 9092" /> kaj [[Pop-muziko|popmuziko]].<ref name="Guarduan Life 9092" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.wizkidofficial.com/}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Niĝeriaj kantistoj]] [[Kategorio:Kantverkistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] ctmnaaiqcn251oyrqeta6qk0misw438 9455320 9455314 2026-08-17T08:51:47Z Sj1mor 12103 9455320 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} {{Informkesto kantisto}} '''Ayodeji Ibrahim BALOGUN''' ({{Aŭdigo|Ayodeji_Ibrahim_Balogun.wav|aŭdu}} ; naskiĝis la 16-an de julio 1990 en Surulere, [[Lagoso]]), konata profesie kiel '''Wizkid''', <ref>{{Cite news|date=8 October 2018|title=Wizkid honoured by Minnesota governor in U. S.|url=https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|location=Lagos, Nigeria|access-date=23 February 2022|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|archive-date=23 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223111703/https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|url-status=live}}</ref> estas niĝeria kantisto kaj kantverkisto. Naskita en la antaŭurbo Ojuelegba de [[Surulere]], Lagoso, Wizkid estas voĉo en la emerĝanta [[Afrobeats|Afrobeats-]] movado. <ref>{{cite web|date=18 July 2023|title=Afrobeats pioneer Wizkid on his success: "I want to feed people with the finest music"|url=https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|website=NME|access-date=12 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212171041/https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|url-status=live}}</ref> Lia muziko estas miksaĵo de afrobeato, <ref name="Grammy.com 12">{{cite web|last1=Enos|first1=Morgan|title=For The Record: How Wizkid Elevated Nigeria & Propelled The Ascent Of Afrobeats With His Star-Studded Album 'Made In Lagos'|url=https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|publisher=Grammy.com|access-date=17 March 2024|date=24 March 2022|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601184958/https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|url-status=live}}</ref> afropop, <ref>{{cite web|last1=Adegoke|first1=Yomi|title=Afropop star Wizkid on ego, alter egos and elections: 'with my guy jayI make a lot of club records but I feel like a pastor|url=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|work=The Guardian|access-date=17 March 2024|date=4 November 2022|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013120902/https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|url-status=live}}</ref> [[Ritmenbluso|R&B]], <ref>{{cite web|title=Wizkid: Spotlight on Africa's record breaking artist|url=https://www.trtafrika.com/lifestyle/wizkid-spotlight-on-africas-record-breaking-artist-17018398|publisher=TRT Afrika|date=17 February 2024}}</ref> [[Afrobito|afrobeato]], <ref name="Guarduan Life 9092">{{Cite news|last1=Kareem|first1=Itunu|title=33 Things To Know About Wizkid As He Clocks 33|url=https://guardian.ng/life/33-things-to-know-about-wizkid-as-he-clocks-33/|location=Lagos, Nigeria|access-date=30 March 2024|date=18 July 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref> [[regeo]], <ref name="Guarduan Life 9092" /> dancehalo, <ref name="Guarduan Life 9092" /> kaj [[Pop-muziko|popmuziko]].<ref name="Guarduan Life 9092" /> Komence de la 2010-aj jaroj, li atingis famon tra Afriko per furoraĵoj kiel ''Pakuromo'', ''Azonto'', kaj ''Show Me the Money''. Tutmonda rekono sekvis per lia kanto ''One Dance'', kunlaboro kun [[Drake (muzikisto)|Drake]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.wizkidofficial.com/}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Niĝeriaj kantistoj]] [[Kategorio:Kantverkistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] dlt1hlrm1msn3vgiwxsck0bqknlxg0h 9455321 9455320 2026-08-17T08:52:45Z Sj1mor 12103 9455321 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} {{Informkesto kantisto}} '''Ayodeji Ibrahim BALOGUN''' ({{Aŭdigo|Ayodeji_Ibrahim_Balogun.wav|aŭdu}} ; naskiĝis la 16-an de julio 1990 en Surulere, [[Lagoso]]), konata profesie kiel '''Wizkid''', <ref>{{Cite news|date=8 October 2018|title=Wizkid honoured by Minnesota governor in U. S.|url=https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|location=Lagos, Nigeria|access-date=23 February 2022|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|archive-date=23 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223111703/https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|url-status=live}}</ref> estas niĝeria kantisto kaj kantverkisto. Naskita en la antaŭurbo Ojuelegba de [[Surulere]], Lagoso, Wizkid estas voĉo en la emerĝanta [[Afrobeats|Afrobeats-]] movado. <ref>{{cite web|date=18 July 2023|title=Afrobeats pioneer Wizkid on his success: "I want to feed people with the finest music"|url=https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|website=NME|access-date=12 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212171041/https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|url-status=live}}</ref> Lia muziko estas miksaĵo de afrobeato, <ref name="Grammy.com 12">{{cite web|last1=Enos|first1=Morgan|title=For The Record: How Wizkid Elevated Nigeria & Propelled The Ascent Of Afrobeats With His Star-Studded Album 'Made In Lagos'|url=https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|publisher=Grammy.com|access-date=17 March 2024|date=24 March 2022|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601184958/https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|url-status=live}}</ref> afropop, <ref>{{cite web|last1=Adegoke|first1=Yomi|title=Afropop star Wizkid on ego, alter egos and elections: 'with my guy jayI make a lot of club records but I feel like a pastor|url=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|work=The Guardian|access-date=17 March 2024|date=4 November 2022|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013120902/https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|url-status=live}}</ref> [[Ritmenbluso|R&B]], <ref>{{cite web|title=Wizkid: Spotlight on Africa's record breaking artist|url=https://www.trtafrika.com/lifestyle/wizkid-spotlight-on-africas-record-breaking-artist-17018398|publisher=TRT Afrika|date=17 February 2024}}</ref> [[Afrobito|afrobeato]], <ref name="Guarduan Life 9092">{{Cite news|last1=Kareem|first1=Itunu|title=33 Things To Know About Wizkid As He Clocks 33|url=https://guardian.ng/life/33-things-to-know-about-wizkid-as-he-clocks-33/|location=Lagos, Nigeria|access-date=30 March 2024|date=18 July 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref> [[regeo]], <ref name="Guarduan Life 9092" /> dancehalo, <ref name="Guarduan Life 9092" /> kaj [[Pop-muziko|popmuziko]].<ref name="Guarduan Life 9092" /> Komence de la 2010-aj jaroj, li atingis famon tra Afriko per furoraĵoj kiel ''Pakuromo'', ''Azonto'', kaj ''Show Me the Money''. Tutmonda rekono sekvis per lia kanto ''One Dance'', kunlaboro kun [[Drake (muzikisto)|Drake]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.wizkidofficial.com/}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Niĝeriaj muzikistoj]] [[Kategorio:Kantistoj]] [[Kategorio:Kantverkistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] 8lem55bgimxg9khcen8p1782kh3mxx3 9455326 9455321 2026-08-17T08:57:59Z Sj1mor 12103 9455326 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} {{Informkesto kantisto}} '''Ayodeji Ibrahim BALOGUN''' ({{Aŭdigo|Ayodeji_Ibrahim_Balogun.wav|aŭdu}} ; naskiĝis la 16-an de julio 1990 en Surulere, [[Lagoso]]), konata profesie kiel '''Wizkid''', <ref>{{Cite news|date=8 October 2018|title=Wizkid honoured by Minnesota governor in U. S.|url=https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|location=Lagos, Nigeria|access-date=23 February 2022|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|archive-date=23 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223111703/https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|url-status=live}}</ref> estas niĝeria kantisto kaj kantverkisto. Naskita en la antaŭurbo Ojuelegba de [[Surulere]], Lagoso, Wizkid estas voĉo en la emerĝanta [[Afrobeats|Afrobeats-]] movado. <ref>{{cite web|date=18 July 2023|title=Afrobeats pioneer Wizkid on his success: "I want to feed people with the finest music"|url=https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|website=NME|access-date=12 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212171041/https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|url-status=live}}</ref> Lia muziko estas miksaĵo de afrobeato, <ref name="Grammy.com 12">{{cite web|last1=Enos|first1=Morgan|title=For The Record: How Wizkid Elevated Nigeria & Propelled The Ascent Of Afrobeats With His Star-Studded Album 'Made In Lagos'|url=https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|publisher=Grammy.com|access-date=17 March 2024|date=24 March 2022|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601184958/https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|url-status=live}}</ref> afropop, <ref>{{cite web|last1=Adegoke|first1=Yomi|title=Afropop star Wizkid on ego, alter egos and elections: 'with my guy jayI make a lot of club records but I feel like a pastor|url=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|work=The Guardian|access-date=17 March 2024|date=4 November 2022|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013120902/https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|url-status=live}}</ref> [[Ritmenbluso|R&B]], <ref>{{cite web|title=Wizkid: Spotlight on Africa's record breaking artist|url=https://www.trtafrika.com/lifestyle/wizkid-spotlight-on-africas-record-breaking-artist-17018398|publisher=TRT Afrika|date=17 February 2024}}</ref> [[Afrobito|afrobeato]], <ref name="Guarduan Life 9092">{{Cite news|last1=Kareem|first1=Itunu|title=33 Things To Know About Wizkid As He Clocks 33|url=https://guardian.ng/life/33-things-to-know-about-wizkid-as-he-clocks-33/|location=Lagos, Nigeria|access-date=30 March 2024|date=18 July 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref> [[regeo]], <ref name="Guarduan Life 9092" /> dancehalo, <ref name="Guarduan Life 9092" /> kaj [[Pop-muziko|popmuziko]].<ref name="Guarduan Life 9092" /> Komence de la 2010-aj jaroj, li atingis famon tra Afriko per furoraĵoj kiel ''Pakuromo'', ''Azonto'', kaj ''Show Me the Money''. Tutmonda rekono sekvis per lia kanto ''One Dance'', kunlaboro kun [[Drake (muzikisto)|Drake]]. En oktobro 2020, lia kvara albumo, ''Made in Lagos (Farita en Lagoso''), estis publikigita, kiu ricevis komercan sukceson kaj kritikistaplaŭdon, <ref>{{cite web|date=15 February 2021|title=Top 10 Most Streamed Nigerian Artistes of all-time on Spotify|url=https://www.mp3bullet.ng/top-10-most-streamed-nigerian-artistes-of-all-time-on-spotify/|access-date=17 February 2021|publisher=Mp3bullet}}</ref> kaj atingis la unuan lokon en la [[Billboard (revuo)|Billboard]] World Albums Chart (Monda Albumfurorlisto de Billboard).<ref name="pitchfork.com2">{{cite web|title=Listen to WizKid's new album Made in Lagos|url=https://pitchfork.com/news/listen-to-wizkids-new-album-made-in-lagos/|access-date=30 October 2020|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-24|title=Wizkid's 'Made in Lagos' hits No. 1 on Billboard world album chart|url=https://punchng.com/wizkids-made-in-lagos-hits-no-1-on-billboard-world-album-chart/|access-date=2021-08-28|website=Punch Newspapers}}</ref> El la albumo publikiĝis la unuopaĵo "[[:he:Essence|Essence]]" ([[Essence|Esenco]]) partoprenante de [[Tems|Tams]]. En 2021, danke al [[רמיקס|remiksaĵo]] kun la kanada kantisto [[Justin Bieber]], ĝi atingis la naŭan lokon en la [[Billboard Hot 100]], iĝante lia dua kanto en la furordeko. <ref name="Billboard">{{cite web|date=15 July 2021|title=Wizkid's 'Essence' Enters Hot 100|url=https://www.billboard.com/pro/wizkid-essence-enters-hot-100|access-date=18 July 2021|work=Billboard}}</ref> La kanto eĉ estis nomumita por [[Grammy Award|Grammy-premio]] en la kategorio "Plej Bona Mondmuzika Prezentado". == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.wizkidofficial.com/}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Niĝeriaj muzikistoj]] [[Kategorio:Kantistoj]] [[Kategorio:Kantverkistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] 89uxn0g7xgagelbw9oxlllkepjq0afg 9455327 9455326 2026-08-17T08:58:24Z Sj1mor 12103 9455327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} {{Informkesto kantisto}} '''Ayodeji Ibrahim BALOGUN''' ({{Aŭdigo|Ayodeji_Ibrahim_Balogun.wav|aŭdu}} ; naskiĝis la 16-an de julio 1990 en Surulere, [[Lagoso]]), konata profesie kiel '''Wizkid''', <ref>{{Cite news|date=8 October 2018|title=Wizkid honoured by Minnesota governor in U. S.|url=https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|location=Lagos, Nigeria|access-date=23 February 2022|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|archive-date=23 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223111703/https://www.sunnewsonline.com/wizkid-honoured-by-minnesota-governor-in-u-s/|url-status=live}}</ref> estas niĝeria kantisto kaj kantverkisto. Naskita en la antaŭurbo Ojuelegba de [[Surulere]], Lagoso, Wizkid estas voĉo en la emerĝanta [[Afrobeats|Afrobeats-]] movado. <ref>{{cite web|date=18 July 2023|title=Afrobeats pioneer Wizkid on his success: "I want to feed people with the finest music"|url=https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|website=NME|access-date=12 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212171041/https://www.nme.com/features/music-interviews/wizkid-afrobeats-interview-spurs-stadium-3469896|url-status=live}}</ref> Lia muziko estas miksaĵo de afrobeato, <ref name="Grammy.com 12">{{cite web|last1=Enos|first1=Morgan|title=For The Record: How Wizkid Elevated Nigeria & Propelled The Ascent Of Afrobeats With His Star-Studded Album 'Made In Lagos'|url=https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|publisher=Grammy.com|access-date=17 March 2024|date=24 March 2022|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601184958/https://www.grammy.com/news/wizkid-made-in-lagos-essence-for-the-record-justin-bieber-remix-her-video-afrobeats-nigeria|url-status=live}}</ref> afropop, <ref>{{cite web|last1=Adegoke|first1=Yomi|title=Afropop star Wizkid on ego, alter egos and elections: 'with my guy jayI make a lot of club records but I feel like a pastor|url=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|work=The Guardian|access-date=17 March 2024|date=4 November 2022|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013120902/https://www.theguardian.com/music/2022/nov/04/afropop-star-wizkid-on-ego-alter-egos-and-elections-i-make-a-lot-of-club-records-but-i-feel-like-a-pastor|url-status=live}}</ref> [[Ritmenbluso|R&B]], <ref>{{cite web|title=Wizkid: Spotlight on Africa's record breaking artist|url=https://www.trtafrika.com/lifestyle/wizkid-spotlight-on-africas-record-breaking-artist-17018398|publisher=TRT Afrika|date=17 February 2024}}</ref> [[Afrobito|afrobeato]], <ref name="Guarduan Life 9092">{{Cite news|last1=Kareem|first1=Itunu|title=33 Things To Know About Wizkid As He Clocks 33|url=https://guardian.ng/life/33-things-to-know-about-wizkid-as-he-clocks-33/|location=Lagos, Nigeria|access-date=30 March 2024|date=18 July 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref> [[regeo]], <ref name="Guarduan Life 9092" /> dancehalo, <ref name="Guarduan Life 9092" /> kaj [[Pop-muziko|popmuziko]].<ref name="Guarduan Life 9092" /> Komence de la 2010-aj jaroj, li atingis famon tra Afriko per furoraĵoj kiel ''Pakuromo'', ''Azonto'', kaj ''Show Me the Money''. Tutmonda rekono sekvis per lia kanto ''One Dance'', kunlaboro kun [[Drake (muzikisto)|Drake]]. En oktobro 2020, lia kvara albumo, ''Made in Lagos (Farita en Lagoso''), estis publikigita, kiu ricevis komercan sukceson kaj kritikistaplaŭdon, <ref>{{cite web|date=15 February 2021|title=Top 10 Most Streamed Nigerian Artistes of all-time on Spotify|url=https://www.mp3bullet.ng/top-10-most-streamed-nigerian-artistes-of-all-time-on-spotify/|access-date=17 February 2021|publisher=Mp3bullet}}</ref> kaj atingis la unuan lokon en la [[Billboard (revuo)|Billboard]] World Albums Chart (Monda Albumfurorlisto de Billboard).<ref name="pitchfork.com2">{{cite web|title=Listen to WizKid's new album Made in Lagos|url=https://pitchfork.com/news/listen-to-wizkids-new-album-made-in-lagos/|access-date=30 October 2020|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-24|title=Wizkid's 'Made in Lagos' hits No. 1 on Billboard world album chart|url=https://punchng.com/wizkids-made-in-lagos-hits-no-1-on-billboard-world-album-chart/|access-date=2021-08-28|website=Punch Newspapers}}</ref> El la albumo publikiĝis la unuopaĵo "[[:he:Essence|Essence]]" (Esenco) partoprenante de Tems. En 2021, danke al remiksaĵo kun la kanada kantisto [[Justin Bieber]], ĝi atingis la naŭan lokon en la Billboard Hot 100, iĝante lia dua kanto en la furordeko. <ref name="Billboard">{{cite web|date=15 July 2021|title=Wizkid's 'Essence' Enters Hot 100|url=https://www.billboard.com/pro/wizkid-essence-enters-hot-100|access-date=18 July 2021|work=Billboard}}</ref> La kanto eĉ estis nomumita por [[Grammy Award|Grammy-premio]] en la kategorio "Plej Bona Mondmuzika Prezentado". == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.wizkidofficial.com/}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Niĝeriaj muzikistoj]] [[Kategorio:Kantistoj]] [[Kategorio:Kantverkistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] ie15uotogdt36zcaqktfrdddr6tj2ah 14 951901 9455331 2026-08-17T09:00:20Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} {{PliPri}} [[Kategorio:Regionoj de Maroko]]" 9455331 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} {{PliPri}} [[Kategorio:Regionoj de Maroko]] 40wmenulbjd7wbatbgsxc05wh1kmczh 0 951902 9455337 2026-08-17T09:18:54Z Kani 670 Alidirektigis al [[Darĝiling]] 9455337 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Darĝiling]] jjxr8k45dobvl3obbcdvfuqfxktx6ny 1 951903 9455338 2026-08-17T09:27:00Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La listo estas tute ĥaosa kaj farita en iu ajn nacia lingvo, probable la angla kun fortaj pruntoj de la franca, tute ne en Esperanto. Ekzemple la laŭdira ligilo al la regiono [[L'Oriental]] estas verdire la esperanta artikolo [[Orienta Maroko]]. Pri la provincoj tio ne faras grandan diferencon, ĉar ĉiukaze provincaj tekstoj ĝis nun ankoraŭn e fariĝis, do estas same ruĝaj fremdlingva ligilo [[Azilal Province]] kiel esperantlingva ligilo [[provinco Azilal]], s..." 9455338 wikitext text/x-wiki La listo estas tute ĥaosa kaj farita en iu ajn nacia lingvo, probable la angla kun fortaj pruntoj de la franca, tute ne en Esperanto. Ekzemple la laŭdira ligilo al la regiono [[L'Oriental]] estas verdire la esperanta artikolo [[Orienta Maroko]]. Pri la provincoj tio ne faras grandan diferencon, ĉar ĉiukaze provincaj tekstoj ĝis nun ankoraŭn e fariĝis, do estas same ruĝaj fremdlingva ligilo [[Azilal Province]] kiel esperantlingva ligilo [[provinco Azilal]], sed pri la 12 regionoj de Maroko tio jes kreas ĝenojn, ĉar la ruĝaj ligiloj estas indikoj ke esperantaj tekstoj pri la regionoj ne jam ekpretiĝis kaj oni simple povus sekvi la anglajn-francajn titolojn por ekfari esperantan tekston pri la arabaj regionoj je tiu anglaj-francaj titoloj. Sed tio tute malĝustas: je bonaj esperantaj titoloj tekstoj jes ekzistas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) 4kd0t6oyli6ulumrbowuuwjwy2ns1am 9455339 9455338 2026-08-17T09:29:22Z ThomasPusch 1869 9455339 wikitext text/x-wiki La listo estas tute ĥaosa kaj farita en iu ajn nacia lingvo, probable la angla kun fortaj pruntoj de la franca, tute ne en Esperanto. Ekzemple la laŭdira ligilo al la regiono [[L'Oriental]] aŭ [[Oriental (Morocco)]] estas verdire la esperanta artikolo [[Orienta Maroko]]. Pri la provincoj tio ne faras grandan diferencon, ĉar ĉiukaze provincaj tekstoj ĝis nun ankoraŭ ne fariĝis, do estas same ruĝaj fremdlingva ligilo [[Azilal Province]] kiel esperantlingva ligilo [[provinco Azilal]], sed pri la 12 regionoj de Maroko tio jes kreas ĝenojn, ĉar la ruĝaj ligiloj estas indikoj ke esperantaj tekstoj pri la regionoj ne jam ekpretiĝis kaj oni simple povus sekvi la anglajn-francajn titolojn por ekfari esperantan tekston pri la arabaj regionoj je tiu anglaj-francaj titoloj. Sed tio tute malĝustas: je bonaj esperantaj titoloj tekstoj jes ekzistas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) ::PS: Kio je Ludoviko Lazaro damne estu la esperantlingvaj indikoj "EH-partial"??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:29, 17 aŭg. 2026 (UTC) g5i29oy1kis6cn1y7o72j59dwhbij94 0 951904 9455340 2026-08-17T09:30:56Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1323611316|Helmar Lerski]]" 9455340 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Portrait_of_Helmar_Lerski.jpg|eta|221x221ra| Portreto de Helmar Lerski, 1946]] [[Dosiero:Larski_Human_hand's_001.jpg|eta| ''Laborantaj manoj'' (1933-1940)]] [[Dosiero:Helmar_Lerski01.jpg|eta| el la serio ''Judaj soldatoj'' (1942-1943)]] '''Helmar Lerski''' (18-a de februaro 1871, en [[Strasburgo]] – 19-a de septembro 1956, en [[Zuriko]] ) estis fotisto kiu metis kelkajn el la fundamentoj de moderna [[fotografio]]. Liaj verkoj estas ekspoziciataj en Usono, Germanio, Israelo kaj Svislando. Li fokusiĝis ĉefe al portretoj kaj la tekniko de fotado per speguloj. Lia naskiĝnomo estis '''Israel Schmuklerski''' . En 1876, la familio translokiĝis al Zuriko, [[Svislando]], kie la familio estis naturigita. En 1888, Lerski elmigris al [[Usono]], kie li laboris kiel aktoro. Ĉirkaŭ 1910, li komencis foti. En 1915, li revenis al Eŭropo kaj laboris kiel kameraisto kaj fakulo pri specialefektoj por multaj filmoj, inkluzive de ''[[Metropolis]]'' de [[Fritz Lang]]. Fine de la 1920-aj jaroj, li famiĝis kiel avangarda portretfotisto. En 1932, li elmigris kun sia dua edzino al Mandato Palestino, kie li daŭre laboris kiel fotisto, kameraisto kaj filmreĝisoro. La 22an de marto 1948, ili forlasis tion, kio tiam estis [[Israelo]], kaj denove ekloĝis en Zuriko. * {{IMDb nomo|id=0503814}} *  [http://www.fotostiftung.ch/index.php?id=31 Helmar Lerski: Metamorphose] ({{De}}). * [https://web.archive.org/web/20071031035048/http://www.museum-folkwang.de/index.php?id=3339 Museum Folkwang], [[Essen]], [[Germanio|Germany]]. ({{De}}). * [https://web.archive.org/web/20110718025105/http://www.art-magazin.de/div/heftarchiv/2002/4/OGOWTEGWPPWPRPOGOTPCSGAASCCGWTRWPPPT/Das-Gesicht-als-Landschaft Article about ''Metamorphosen''], Art Magazin, 2002. * [https://web.archive.org/web/20010114065400/http://www.geh.org/fm/mismis/htmlsrc7/lerski_sld00001.html Some images from ''Köpfe des Alltags''] ĉe la [[Muzeo George Eastman|George Eastman House]]. * [http://www.mahj.org Exhibit in Museum of Art and Jewish History in Paris]. france kaj angle. [[Kategorio:Svisaj fotistoj]] [[Kategorio:Usonaj kameraistoj]] 4oj8usbrfhbku1l6f5zdy5rsjwxm0r8 9455341 9455340 2026-08-17T09:32:00Z Sj1mor 12103 9455341 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Helmar Lerski, 1946}} <!--[[Dosiero:Portrait_of_Helmar_Lerski.jpg|eta|221x221ra|]]--> [[Dosiero:Larski_Human_hand's_001.jpg|eta| ''Laborantaj manoj'' (1933-1940)]] [[Dosiero:Helmar_Lerski01.jpg|eta| el la serio ''Judaj soldatoj'' (1942-1943)]] '''Helmar LERSKI''' (18-a de februaro 1871, en [[Strasburgo]] – 19-a de septembro 1956, en [[Zuriko]] ) estis fotisto kiu metis kelkajn el la fundamentoj de moderna [[fotografio]]. Liaj verkoj estas ekspoziciataj en Usono, Germanio, Israelo kaj Svislando. Li fokusiĝis ĉefe al portretoj kaj la tekniko de fotado per speguloj. Lia naskiĝnomo estis '''Israel Schmuklerski''' . En 1876, la familio translokiĝis al Zuriko, [[Svislando]], kie la familio estis naturigita. En 1888, Lerski elmigris al [[Usono]], kie li laboris kiel aktoro. Ĉirkaŭ 1910, li komencis foti. En 1915, li revenis al Eŭropo kaj laboris kiel kameraisto kaj fakulo pri specialefektoj por multaj filmoj, inkluzive de ''[[Metropolis]]'' de [[Fritz Lang]]. Fine de la 1920-aj jaroj, li famiĝis kiel avangarda portretfotisto. En 1932, li elmigris kun sia dua edzino al Mandato Palestino, kie li daŭre laboris kiel fotisto, kameraisto kaj filmreĝisoro. La 22an de marto 1948, ili forlasis tion, kio tiam estis [[Israelo]], kaj denove ekloĝis en Zuriko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0503814}} *  [http://www.fotostiftung.ch/index.php?id=31 Helmar Lerski: Metamorphose] ({{De}}). * [https://web.archive.org/web/20071031035048/http://www.museum-folkwang.de/index.php?id=3339 Museum Folkwang], [[Essen]], [[Germanio|Germany]]. ({{De}}). * [https://web.archive.org/web/20110718025105/http://www.art-magazin.de/div/heftarchiv/2002/4/OGOWTEGWPPWPRPOGOTPCSGAASCCGWTRWPPPT/Das-Gesicht-als-Landschaft Article about ''Metamorphosen''], Art Magazin, 2002. * [https://web.archive.org/web/20010114065400/http://www.geh.org/fm/mismis/htmlsrc7/lerski_sld00001.html Some images from ''Köpfe des Alltags''] ĉe la [[Muzeo George Eastman|George Eastman House]]. * [http://www.mahj.org Exhibit in Museum of Art and Jewish History in Paris]. france kaj angle. {{Ĝermo|Fotisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lerski, Helmar}} [[Kategorio:Svisaj fotistoj]] [[Kategorio:Usonaj kameraistoj]] 5sfw8dwv4iatq6atbivwkz2ywiyr5uv 9455342 9455341 2026-08-17T09:35:51Z Sj1mor 12103 9455342 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Helmar Lerski, 1946}} <!--[[Dosiero:Portrait_of_Helmar_Lerski.jpg|eta|221x221ra|]]--> [[Dosiero:Larski_Human_hand's_001.jpg|eta| ''Laborantaj manoj'' (1933-1940)]] [[Dosiero:Helmar_Lerski01.jpg|eta| el la serio ''Judaj soldatoj'' (1942-1943)]] '''Helmar LERSKI''' (18-a de februaro 1871, en [[Strasburgo]] – 19-a de septembro 1956, en [[Zuriko]] ) estis fotisto kiu metis kelkajn el la fundamentoj de moderna [[fotografio]]. Liaj verkoj estas ekspoziciataj en Usono, Germanio, Israelo kaj Svislando. Li fokusiĝis ĉefe al portretoj kaj la tekniko de fotado per speguloj. Lia naskiĝnomo estis '''Israel Schmuklerski''' . En 1876, la familio translokiĝis al Zuriko, [[Svislando]], kie la familio estis naturigita. En 1888, Lerski elmigris al [[Usono]], kie li laboris kiel aktoro. Ĉirkaŭ 1910, li komencis foti. En 1915, li revenis al Eŭropo kaj laboris kiel kameraisto kaj fakulo pri specialefektoj por multaj filmoj, inkluzive de ''[[Metropolis]]'' de [[Fritz Lang]]. Fine de la 1920-aj jaroj, li famiĝis kiel avangarda portretfotisto. En 1932, li elmigris kun sia dua edzino al Mandato Palestino, kie li daŭre laboris kiel fotisto, kameraisto kaj filmreĝisoro. En [[1936]], li kreis la fotoserion "La Metamorfozo de Lumo", kiu enhavis 160 fotojn de stratpurigisto. De 1937 ĝis 1939, Larsky pasigis tempon en Eŭropo kaj loĝis en Londono kaj Parizo. La 22an de marto 1948, ili forlasis tion, kio tiam estis [[Israelo]], kaj denove ekloĝis en Zuriko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0503814}} *  [http://www.fotostiftung.ch/index.php?id=31 Helmar Lerski: Metamorphose] ({{De}}). * [https://web.archive.org/web/20071031035048/http://www.museum-folkwang.de/index.php?id=3339 Museum Folkwang], [[Essen]], [[Germanio|Germany]]. ({{De}}). * [https://web.archive.org/web/20110718025105/http://www.art-magazin.de/div/heftarchiv/2002/4/OGOWTEGWPPWPRPOGOTPCSGAASCCGWTRWPPPT/Das-Gesicht-als-Landschaft Article about ''Metamorphosen''], Art Magazin, 2002. * [https://web.archive.org/web/20010114065400/http://www.geh.org/fm/mismis/htmlsrc7/lerski_sld00001.html Some images from ''Köpfe des Alltags''] ĉe la [[Muzeo George Eastman|George Eastman House]]. * [http://www.mahj.org Exhibit in Museum of Art and Jewish History in Paris]. france kaj angle. {{Ĝermo|Fotisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lerski, Helmar}} [[Kategorio:Svisaj fotistoj]] [[Kategorio:Usonaj kameraistoj]] ke7oljx56qkxfwrpuzpfmo4x0ip2ud7 0 951905 9455347 2026-08-17T09:53:41Z Kani 670 Alidirektigis al [[Mandarena vespo]] 9455347 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mandarena vespo]] 5s7uyp6oddx45tq30qb3oadfp41l1aw 0 951906 9455350 2026-08-17T10:07:28Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Lirvosta mielindikanto |koloro = pink |dosiero= |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melichneutes]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1910..." 9455350 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Lirvosta mielindikanto |koloro = pink |dosiero= |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melichneutes]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1910 |specio = '''Lirvosta mielindikanto''' ''M. robustus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status">{{cite iucn |author1=BirdLife International |date=2024 |title=''Melichneutes robustus'' |article-number=e.T22680655A264017619 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22680655A264017619.en}}</ref> |dunomo = ''Melichneutes robustus'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Latimer Bates|Bates]], 1909) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Lirvosta mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Melichneutes robustus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Melichneutes]]''.<ref>F. Gill, M. Wright D. & Donsker (2013) - [http://www.worldbirdnames.org/ IOC World Bird Names (version 3.3)]</ref> Ĝi troviĝas en tropikaj [[pluvarbaro]]j de [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], [[Niĝerio]], [[Ugando]] kaj okcidento de la Dahomeja Vakuo en [[Gvineo]], [[Sieraleono]], [[Liberio]], [[Eburbordo]] kaj [[Ganao]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melichneutes robustus}} {{Wikispecies|Melichneutes robustus}} * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Melichneutes_robustus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ip6mb7esw674ijs9wdck3l8ew04t84n 9455357 9455350 2026-08-17T10:33:03Z Kani 670 9455357 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lirvosta mielindikanto |koloro = pink |dosiero= |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melichneutes]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1910 |specio = '''Lirvosta mielindikanto''' ''M. robustus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status">{{cite iucn |author1=BirdLife International |date=2024 |title=''Melichneutes robustus'' |article-number=e.T22680655A264017619 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22680655A264017619.en}}</ref> |dunomo = ''Melichneutes robustus'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Latimer Bates|Bates]], 1909) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Lirvosta mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Melichneutes robustus'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Melichneutes]]''.<ref>F. Gill, M. Wright D. & Donsker (2013) - [http://www.worldbirdnames.org/ IOC World Bird Names (version 3.3)]</ref> Ĝi troviĝas en tropikaj [[pluvarbaro]]j de [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], [[Niĝerio]], [[Ugando]] kaj okcidento de la Dahomeja Vakuo en [[Gvineo]], [[Sieraleono]], [[Liberio]], [[Eburbordo]] kaj [[Ganao]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melichneutes robustus}} {{Wikispecies|Melichneutes robustus}} * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/grzimek_birds/Indicatordae/Melichneutes_robustus.jpg/view.html Foto ĉe ADW] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] tm6k8lllu8su7aa6uzuspbtfwen43jk 0 951907 9455352 2026-08-17T10:09:25Z Kani 670 Alidirektigis al [[Lirvosta mielindikanto]] 9455352 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Lirvosta mielindikanto]] bbcvthxqr7ujc6nbqpcqvo03bl41x2v 0 951908 9455353 2026-08-17T10:09:34Z Kani 670 Alidirektigis al [[Lirvosta mielindikanto]] 9455353 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Lirvosta mielindikanto]] bbcvthxqr7ujc6nbqpcqvo03bl41x2v 0 951909 9455355 2026-08-17T10:24:01Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Melignomon'' |koloro = pink |dosiero = Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Melignomon''''' |genro aŭtoritato..." 9455355 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Melignomon'' |koloro = pink |dosiero = Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Melignomon''''' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Melignomon''''' estas unu el la kvar genroj de mielindikantoj, nome birdospecioj de la familio [[Indikatoredoj]] (''Indicatoridae''). Ili vivas en [[Subsahara Afriko]]. La tipa specio estas la [[Zenkera mielindikanto]], ''Melignomon zenkeri'' (Reichenow, 1898).<ref name=HM4>{{cite web |url= https://www.aviansystematics.org/4th-edition-checklist?viewfamilies=96 |title= Picidae |author=<!--Not stated--> |date= |website= aviansystematics.org |publisher= The Trust for Avian Systematics |access-date= 2023-07-26}}</ref> La genro enhavas la jenajn du speciojn: * '''Genro: ''[[Melignomon]]''''' ** [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' ** [[Zenkera mielindikanto]], ''Melignomon zenkeri'' ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Cite book | author = Barlow, Clive | author2 = Tim Wacher | author3 = Tony Disley | name-list-style = amp | year = 1997 | title = A Field Guide to the Birds of the Gambia and Senegal | publisher = A. & C. Black (Publishers) Ltd. | isbn = 1-873403-32-1}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] oixs0f1leckgy5154ljiru1pq74dks7 9455356 9455355 2026-08-17T10:32:18Z Kani 670 9455356 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Melignomon'' |koloro = pink |dosiero = Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = '''''Melignomon''''' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Melignomon''''' estas unu el la kvar genroj de mielindikantoj, nome birdospecioj de la familio [[Indikatoredoj]] (''Indicatoridae''). Ili vivas en [[Subsahara Afriko]]. La tipa specio estas la [[Zenkera mielindikanto]], ''Melignomon zenkeri'' (Reichenow, 1898).<ref name=HM4>{{cite web |url= https://www.aviansystematics.org/4th-edition-checklist?viewfamilies=96 |title= Picidae |author=<!--Not stated--> |date= |website= aviansystematics.org |publisher= The Trust for Avian Systematics |access-date= 2023-07-26}}</ref> La genro enhavas la jenajn du speciojn: * Genro: '''''Melignomon''''' ** [[Flavkrura mielindikanto]], ''Melignomon eisentrauti'' ** [[Zenkera mielindikanto]], ''Melignomon zenkeri'' ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Cite book | author = Barlow, Clive | author2 = Tim Wacher | author3 = Tony Disley | name-list-style = amp | year = 1997 | title = A Field Guide to the Birds of the Gambia and Senegal | publisher = A. & C. Black (Publishers) Ltd. | isbn = 1-873403-32-1}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 4o7as3pvg080t8f0iatrgewgi3qg5ru 0 951910 9455358 2026-08-17T10:38:32Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavkrura mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [..." 9455358 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavkrura mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |specio = '''Flavkrura mielindikanto''' ''M. eisentrauti'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melignomon eisentrauti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Michel Louette|Louette]], 1981) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavkrura mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Melignomon eisentrauti'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Melichneutes]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Sieraleono]], [[Eburbordo]], [[Ganao]] kaj [[Niĝerio]]. Ĝia natura vivejo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro la perdo de sia arbara vivejo. ==Aspekto== This small, unobtrusive bird grows to a length of about {{convert|18|cm|in|0|abbr=on}}.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> The sexes are similar in this species but females are slightly smaller than males. The head and upper parts are olive green, with the back rather yellower than the head. The flight feathers of the wings and the two central feathers of the tail are brownish-black, as are the bases of the outer four pairs of feathers, the remainder being white, with dark tips. The chin, throat, breast and front of the belly are pale grey, while the rear belly and the under-tail [[Covert feather|coverts]] are pure white. The [[beak]] is yellowish, the orbital ring greenish-yellow and the [[Iris (anatomy)|iris]] brown. The legs and feet are yellow.<ref name=Short>{{cite book|author1=Short, Lester |author2=Horne, Jennifer |author3=Horne, Jennifer F.M.|title=Toucans, Barbets, and Honeyguides: Ramphastidae, Capitonidae and Indicatoridae|url=https://books.google.com/books?id=EMEKaTlR3qcC&pg=PA442 |year=2001 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854666-5 |pages=442–443}}</ref> The voice is a sequence of about a dozen clear notes, each rising in pitch, the whole series gradually slowing and descending.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Distribuo== The yellow-footed honeyguide is native to tropical West Africa where it has been recorded in Sierra Leone, Liberia, Guinea, Ghana, Ivory Coast, Nigeria and Cameroon. It is known from lowland forest at altitudes of up to {{convert|750|m|ft|-2|abbr=on}}.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Ekologio== This bird feeds on insects, fruits and seeds, and probably on beeswax as evidenced by a waxy yellow material being found among the stomach contents. Little is known of its breeding behaviour.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/species/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti|title=Yellow-footed Honeyguide (''Melignomon eisentrauti'') |author=Short, L.L. |author2=Horne, J.F.M. |author3=Kirwan, G.M. |author4=Sharpe, C.J. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |location=Barcelona |publisher=Lynx Edicions |access-date=13 June 2019}}</ref> ==Konservostatuso== The yellow-footed honeyguide occupies a total area of around {{convert|485000|km2|mi2|abbr=on}} and is described as being rare, although this may be because it is an unobtrusive bird. It is threatened by [[habitat destruction]], as the forests where it is found are being degraded or cleared, but it is tolerant of some degree of habitat disturbance. For these reasons, the [[International Union for Conservation of Nature]] suspects that its population is slowly declining and has assessed the species as having a "[[Near-threatened species|near threatened]]" [[conservation status]].<ref>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti |title=Species factsheet: Yellow-footed Honeyguide ''Melignomon eisentrauti'' |work=Data Zone |publisher=BirdLife International |access-date=8 June 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melignomon eisentrauti}} {{Wikispecies|Melignomon eisentrauti}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 8w6hpkbi60iwkjykuji2judf78rtr2z 9455360 9455358 2026-08-17T10:43:06Z Kani 670 /* Aspekto */ 9455360 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavkrura mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |specio = '''Flavkrura mielindikanto''' ''M. eisentrauti'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melignomon eisentrauti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Michel Louette|Louette]], 1981) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavkrura mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Melignomon eisentrauti'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Melichneutes]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Sieraleono]], [[Eburbordo]], [[Ganao]] kaj [[Niĝerio]]. Ĝia natura vivejo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro la perdo de sia arbara vivejo. ==Aspekto== Ĉi tiu malgranda, neokulfrapa birdo atingas longon de ĉirkaŭ 18 cm.<ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> Ĉe ĉi tiu specio ambaŭ seksoj similas, sed la inoj estas iomete pli malgrandaj ol la maskloj. La kapo kaj la supraj partoj estas olivecverdaj, dum la dorso estas iom pli flava ol la kapo. La flugplumoj kaj la du centraj vostoplumoj estas brunnigraj, same kiel la bazoj de la kvar eksteraj paroj da vostoplumoj; la ceteraj plumoj estas blankaj kun malhelaj pintoj. La mentono, gorĝo, brusto kaj antaŭa parto de la ventro estas helgrizaj, dum la malantaŭa parto de la ventro kaj la subvostaj kovriloj estas pure blankaj. La beko estas flaveca, la okulringoj verdflavaj kaj la irisoj brunaj. La kruroj kaj piedoj estas flavaj.<ref name=Short>{{cite book|author1=Short, Lester |author2=Horne, Jennifer |author3=Horne, Jennifer F.M.|title=Toucans, Barbets, and Honeyguides: Ramphastidae, Capitonidae and Indicatoridae|url=https://books.google.com/books?id=EMEKaTlR3qcC&pg=PA442 |year=2001 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854666-5 |pages=442–443}}</ref> La voĉo konsistas el serio de ĉirkaŭ dek du klaraj notoj, el kiuj ĉiu altiĝas laŭ tono, dum la tuta serio iom post iom malrapidiĝas kaj malaltiĝas.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Distribuo== The yellow-footed honeyguide is native to tropical West Africa where it has been recorded in Sierra Leone, Liberia, Guinea, Ghana, Ivory Coast, Nigeria and Cameroon. It is known from lowland forest at altitudes of up to {{convert|750|m|ft|-2|abbr=on}}.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Ekologio== This bird feeds on insects, fruits and seeds, and probably on beeswax as evidenced by a waxy yellow material being found among the stomach contents. Little is known of its breeding behaviour.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/species/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti|title=Yellow-footed Honeyguide (''Melignomon eisentrauti'') |author=Short, L.L. |author2=Horne, J.F.M. |author3=Kirwan, G.M. |author4=Sharpe, C.J. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |location=Barcelona |publisher=Lynx Edicions |access-date=13 June 2019}}</ref> ==Konservostatuso== The yellow-footed honeyguide occupies a total area of around {{convert|485000|km2|mi2|abbr=on}} and is described as being rare, although this may be because it is an unobtrusive bird. It is threatened by [[habitat destruction]], as the forests where it is found are being degraded or cleared, but it is tolerant of some degree of habitat disturbance. For these reasons, the [[International Union for Conservation of Nature]] suspects that its population is slowly declining and has assessed the species as having a "[[Near-threatened species|near threatened]]" [[conservation status]].<ref>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti |title=Species factsheet: Yellow-footed Honeyguide ''Melignomon eisentrauti'' |work=Data Zone |publisher=BirdLife International |access-date=8 June 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melignomon eisentrauti}} {{Wikispecies|Melignomon eisentrauti}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] j9lbkisv4yxi0zoy83awqjahh06if16 9455361 9455360 2026-08-17T10:44:54Z Kani 670 /* Distribuo */ 9455361 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavkrura mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |specio = '''Flavkrura mielindikanto''' ''M. eisentrauti'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melignomon eisentrauti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Michel Louette|Louette]], 1981) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavkrura mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Melignomon eisentrauti'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Melichneutes]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Sieraleono]], [[Eburbordo]], [[Ganao]] kaj [[Niĝerio]]. Ĝia natura vivejo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro la perdo de sia arbara vivejo. ==Aspekto== Ĉi tiu malgranda, neokulfrapa birdo atingas longon de ĉirkaŭ 18 cm.<ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> Ĉe ĉi tiu specio ambaŭ seksoj similas, sed la inoj estas iomete pli malgrandaj ol la maskloj. La kapo kaj la supraj partoj estas olivecverdaj, dum la dorso estas iom pli flava ol la kapo. La flugplumoj kaj la du centraj vostoplumoj estas brunnigraj, same kiel la bazoj de la kvar eksteraj paroj da vostoplumoj; la ceteraj plumoj estas blankaj kun malhelaj pintoj. La mentono, gorĝo, brusto kaj antaŭa parto de la ventro estas helgrizaj, dum la malantaŭa parto de la ventro kaj la subvostaj kovriloj estas pure blankaj. La beko estas flaveca, la okulringoj verdflavaj kaj la irisoj brunaj. La kruroj kaj piedoj estas flavaj.<ref name=Short>{{cite book|author1=Short, Lester |author2=Horne, Jennifer |author3=Horne, Jennifer F.M.|title=Toucans, Barbets, and Honeyguides: Ramphastidae, Capitonidae and Indicatoridae|url=https://books.google.com/books?id=EMEKaTlR3qcC&pg=PA442 |year=2001 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854666-5 |pages=442–443}}</ref> La voĉo konsistas el serio de ĉirkaŭ dek du klaraj notoj, el kiuj ĉiu altiĝas laŭ tono, dum la tuta serio iom post iom malrapidiĝas kaj malaltiĝas.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Distribuo== La Flavkrura mielindikanto estas indiĝena en tropika [[Okcidenta Afriko]], kie ĝi estis registrita en Sieraleono, Liberio, Gvineo, Ganao, Eburbordo, Niĝerio kaj Kameruno. Ĝi estas konata el arbaroj de malaltaj teroj je altoj de ĝis 750 m.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Ekologio== This bird feeds on insects, fruits and seeds, and probably on beeswax as evidenced by a waxy yellow material being found among the stomach contents. Little is known of its breeding behaviour.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/species/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti|title=Yellow-footed Honeyguide (''Melignomon eisentrauti'') |author=Short, L.L. |author2=Horne, J.F.M. |author3=Kirwan, G.M. |author4=Sharpe, C.J. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |location=Barcelona |publisher=Lynx Edicions |access-date=13 June 2019}}</ref> ==Konservostatuso== The yellow-footed honeyguide occupies a total area of around {{convert|485000|km2|mi2|abbr=on}} and is described as being rare, although this may be because it is an unobtrusive bird. It is threatened by [[habitat destruction]], as the forests where it is found are being degraded or cleared, but it is tolerant of some degree of habitat disturbance. For these reasons, the [[International Union for Conservation of Nature]] suspects that its population is slowly declining and has assessed the species as having a "[[Near-threatened species|near threatened]]" [[conservation status]].<ref>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti |title=Species factsheet: Yellow-footed Honeyguide ''Melignomon eisentrauti'' |work=Data Zone |publisher=BirdLife International |access-date=8 June 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melignomon eisentrauti}} {{Wikispecies|Melignomon eisentrauti}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 1nbhra091udh70iq2zdib3q4aog873i 9455362 9455361 2026-08-17T10:45:44Z Kani 670 /* Ekologio */ 9455362 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavkrura mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |specio = '''Flavkrura mielindikanto''' ''M. eisentrauti'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melignomon eisentrauti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Michel Louette|Louette]], 1981) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavkrura mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Melignomon eisentrauti'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Melichneutes]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Sieraleono]], [[Eburbordo]], [[Ganao]] kaj [[Niĝerio]]. Ĝia natura vivejo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro la perdo de sia arbara vivejo. ==Aspekto== Ĉi tiu malgranda, neokulfrapa birdo atingas longon de ĉirkaŭ 18 cm.<ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> Ĉe ĉi tiu specio ambaŭ seksoj similas, sed la inoj estas iomete pli malgrandaj ol la maskloj. La kapo kaj la supraj partoj estas olivecverdaj, dum la dorso estas iom pli flava ol la kapo. La flugplumoj kaj la du centraj vostoplumoj estas brunnigraj, same kiel la bazoj de la kvar eksteraj paroj da vostoplumoj; la ceteraj plumoj estas blankaj kun malhelaj pintoj. La mentono, gorĝo, brusto kaj antaŭa parto de la ventro estas helgrizaj, dum la malantaŭa parto de la ventro kaj la subvostaj kovriloj estas pure blankaj. La beko estas flaveca, la okulringoj verdflavaj kaj la irisoj brunaj. La kruroj kaj piedoj estas flavaj.<ref name=Short>{{cite book|author1=Short, Lester |author2=Horne, Jennifer |author3=Horne, Jennifer F.M.|title=Toucans, Barbets, and Honeyguides: Ramphastidae, Capitonidae and Indicatoridae|url=https://books.google.com/books?id=EMEKaTlR3qcC&pg=PA442 |year=2001 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854666-5 |pages=442–443}}</ref> La voĉo konsistas el serio de ĉirkaŭ dek du klaraj notoj, el kiuj ĉiu altiĝas laŭ tono, dum la tuta serio iom post iom malrapidiĝas kaj malaltiĝas.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Distribuo== La Flavkrura mielindikanto estas indiĝena en tropika [[Okcidenta Afriko]], kie ĝi estis registrita en Sieraleono, Liberio, Gvineo, Ganao, Eburbordo, Niĝerio kaj Kameruno. Ĝi estas konata el arbaroj de malaltaj teroj je altoj de ĝis 750 m.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Ekologio== Ĉi tiu birdo manĝas insektojn, fruktojn kaj semojn, kaj verŝajne ankaŭ abelvakson, kiel pruvas vakseca flava substanco trovita inter la stomaka enhavo. Oni scias malmulton pri ĝia reprodukta konduto.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/species/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti|title=Yellow-footed Honeyguide (''Melignomon eisentrauti'') |author=Short, L.L. |author2=Horne, J.F.M. |author3=Kirwan, G.M. |author4=Sharpe, C.J. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |location=Barcelona |publisher=Lynx Edicions |access-date=13a de Junio 2019}}</ref> ==Konservostatuso== The yellow-footed honeyguide occupies a total area of around {{convert|485000|km2|mi2|abbr=on}} and is described as being rare, although this may be because it is an unobtrusive bird. It is threatened by [[habitat destruction]], as the forests where it is found are being degraded or cleared, but it is tolerant of some degree of habitat disturbance. For these reasons, the [[International Union for Conservation of Nature]] suspects that its population is slowly declining and has assessed the species as having a "[[Near-threatened species|near threatened]]" [[conservation status]].<ref>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti |title=Species factsheet: Yellow-footed Honeyguide ''Melignomon eisentrauti'' |work=Data Zone |publisher=BirdLife International |access-date=8 June 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melignomon eisentrauti}} {{Wikispecies|Melignomon eisentrauti}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 9j1kmf8u43wf3or112dxom3fjgg5mtm 9455363 9455362 2026-08-17T10:46:58Z Kani 670 9455363 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavkrura mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |specio = '''Flavkrura mielindikanto''' ''M. eisentrauti'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melignomon eisentrauti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Michel Louette|Louette]], 1981) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavkrura mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> aŭ '''Flavpieda mielindikanto''' (''Melignomon eisentrauti'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Melichneutes]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Sieraleono]], [[Eburbordo]], [[Ganao]] kaj [[Niĝerio]]. Ĝia natura vivejo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro la perdo de sia arbara vivejo. ==Aspekto== Ĉi tiu malgranda, neokulfrapa birdo atingas longon de ĉirkaŭ 18 cm.<ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> Ĉe ĉi tiu specio ambaŭ seksoj similas, sed la inoj estas iomete pli malgrandaj ol la maskloj. La kapo kaj la supraj partoj estas olivecverdaj, dum la dorso estas iom pli flava ol la kapo. La flugplumoj kaj la du centraj vostoplumoj estas brunnigraj, same kiel la bazoj de la kvar eksteraj paroj da vostoplumoj; la ceteraj plumoj estas blankaj kun malhelaj pintoj. La mentono, gorĝo, brusto kaj antaŭa parto de la ventro estas helgrizaj, dum la malantaŭa parto de la ventro kaj la subvostaj kovriloj estas pure blankaj. La beko estas flaveca, la okulringoj verdflavaj kaj la irisoj brunaj. La kruroj kaj piedoj estas flavaj.<ref name=Short>{{cite book|author1=Short, Lester |author2=Horne, Jennifer |author3=Horne, Jennifer F.M.|title=Toucans, Barbets, and Honeyguides: Ramphastidae, Capitonidae and Indicatoridae|url=https://books.google.com/books?id=EMEKaTlR3qcC&pg=PA442 |year=2001 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854666-5 |pages=442–443}}</ref> La voĉo konsistas el serio de ĉirkaŭ dek du klaraj notoj, el kiuj ĉiu altiĝas laŭ tono, dum la tuta serio iom post iom malrapidiĝas kaj malaltiĝas.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Distribuo== La Flavkrura mielindikanto estas indiĝena en tropika [[Okcidenta Afriko]], kie ĝi estis registrita en Sieraleono, Liberio, Gvineo, Ganao, Eburbordo, Niĝerio kaj Kameruno. Ĝi estas konata el arbaroj de malaltaj teroj je altoj de ĝis 750 m.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Ekologio== Ĉi tiu birdo manĝas insektojn, fruktojn kaj semojn, kaj verŝajne ankaŭ abelvakson, kiel pruvas vakseca flava substanco trovita inter la stomaka enhavo. Oni scias malmulton pri ĝia reprodukta konduto.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/species/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti|title=Yellow-footed Honeyguide (''Melignomon eisentrauti'') |author=Short, L.L. |author2=Horne, J.F.M. |author3=Kirwan, G.M. |author4=Sharpe, C.J. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |location=Barcelona |publisher=Lynx Edicions |access-date=13a de Junio 2019}}</ref> ==Konservostatuso== The yellow-footed honeyguide occupies a total area of around {{convert|485000|km2|mi2|abbr=on}} and is described as being rare, although this may be because it is an unobtrusive bird. It is threatened by [[habitat destruction]], as the forests where it is found are being degraded or cleared, but it is tolerant of some degree of habitat disturbance. For these reasons, the [[International Union for Conservation of Nature]] suspects that its population is slowly declining and has assessed the species as having a "[[Near-threatened species|near threatened]]" [[conservation status]].<ref>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti |title=Species factsheet: Yellow-footed Honeyguide ''Melignomon eisentrauti'' |work=Data Zone |publisher=BirdLife International |access-date=8 June 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melignomon eisentrauti}} {{Wikispecies|Melignomon eisentrauti}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 7w05rm35nn8iz02jqd3m4p05qw04dsv 9455364 9455363 2026-08-17T10:48:35Z Kani 670 /* Konservostatuso */ 9455364 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flavkrura mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |specio = '''Flavkrura mielindikanto''' ''M. eisentrauti'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melignomon eisentrauti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Michel Louette|Louette]], 1981) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavkrura mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> aŭ '''Flavpieda mielindikanto''' (''Melignomon eisentrauti'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Melichneutes]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Sieraleono]], [[Eburbordo]], [[Ganao]] kaj [[Niĝerio]]. Ĝia natura vivejo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro la perdo de sia arbara vivejo. ==Aspekto== Ĉi tiu malgranda, neokulfrapa birdo atingas longon de ĉirkaŭ 18 cm.<ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> Ĉe ĉi tiu specio ambaŭ seksoj similas, sed la inoj estas iomete pli malgrandaj ol la maskloj. La kapo kaj la supraj partoj estas olivecverdaj, dum la dorso estas iom pli flava ol la kapo. La flugplumoj kaj la du centraj vostoplumoj estas brunnigraj, same kiel la bazoj de la kvar eksteraj paroj da vostoplumoj; la ceteraj plumoj estas blankaj kun malhelaj pintoj. La mentono, gorĝo, brusto kaj antaŭa parto de la ventro estas helgrizaj, dum la malantaŭa parto de la ventro kaj la subvostaj kovriloj estas pure blankaj. La beko estas flaveca, la okulringoj verdflavaj kaj la irisoj brunaj. La kruroj kaj piedoj estas flavaj.<ref name=Short>{{cite book|author1=Short, Lester |author2=Horne, Jennifer |author3=Horne, Jennifer F.M.|title=Toucans, Barbets, and Honeyguides: Ramphastidae, Capitonidae and Indicatoridae|url=https://books.google.com/books?id=EMEKaTlR3qcC&pg=PA442 |year=2001 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854666-5 |pages=442–443}}</ref> La voĉo konsistas el serio de ĉirkaŭ dek du klaraj notoj, el kiuj ĉiu altiĝas laŭ tono, dum la tuta serio iom post iom malrapidiĝas kaj malaltiĝas.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Distribuo== La Flavkrura mielindikanto estas indiĝena en tropika [[Okcidenta Afriko]], kie ĝi estis registrita en Sieraleono, Liberio, Gvineo, Ganao, Eburbordo, Niĝerio kaj Kameruno. Ĝi estas konata el arbaroj de malaltaj teroj je altoj de ĝis 750 m.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Ekologio== Ĉi tiu birdo manĝas insektojn, fruktojn kaj semojn, kaj verŝajne ankaŭ abelvakson, kiel pruvas vakseca flava substanco trovita inter la stomaka enhavo. Oni scias malmulton pri ĝia reprodukta konduto.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/species/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti|title=Yellow-footed Honeyguide (''Melignomon eisentrauti'') |author=Short, L.L. |author2=Horne, J.F.M. |author3=Kirwan, G.M. |author4=Sharpe, C.J. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |location=Barcelona |publisher=Lynx Edicions |access-date=13a de Junio 2019}}</ref> ==Konservostatuso== La Flavkrura mielindikanto okupas tutan areon de ĉirkaŭ 485 000 km² kaj estas priskribita kiel malofta, kvankam tio eble ŝuldiĝas al tio, ke ĝi estas diskreta birdo. Ĝi estas minacata pro detruo de vivejo, ĉar la arbaroj, kie ĝi troviĝas, estas degradataj aŭ [[senarbarigo|senarbarigataj]], sed ĝi toleras ioman perturbon de sia vivejo. Pro tiuj kialoj, la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] supozas, ke ĝia populacio malrapide malkreskas, kaj klasifikis la specion kiel "[[preskaŭ minacata]]n" laŭ ĝia konservostato.<ref>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti |title=Species factsheet: Yellow-footed Honeyguide ''Melignomon eisentrauti'' |work=Data Zone |publisher=BirdLife International |access-date=8a de Junio 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melignomon eisentrauti}} {{Wikispecies|Melignomon eisentrauti}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] i8xnsyh1wgxf4kbx2bvls75cnkljbgl 9455368 9455364 2026-08-17T10:55:19Z Kani 670 9455368 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavkrura mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |specio = '''Flavkrura mielindikanto''' ''M. eisentrauti'' |statuso = NT |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Melignomon eisentrauti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Michel Louette|Louette]], 1981) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavkrura mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> aŭ '''Flavpieda mielindikanto''' (''Melignomon eisentrauti'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Melichneutes]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Sieraleono]], [[Eburbordo]], [[Ganao]] kaj [[Niĝerio]]. Ĝia natura vivejo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro la perdo de sia arbara vivejo. ==Aspekto== Ĉi tiu malgranda, neokulfrapa birdo atingas longon de ĉirkaŭ 18 cm.<ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Melignomon eisentrauti'' |volume=2021 |article-number=e.T22680659A177622929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22680659A177622929.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> Ĉe ĉi tiu specio ambaŭ seksoj similas, sed la inoj estas iomete pli malgrandaj ol la maskloj. La kapo kaj la supraj partoj estas olivecverdaj, dum la dorso estas iom pli flava ol la kapo. La flugplumoj kaj la du centraj vostoplumoj estas brunnigraj, same kiel la bazoj de la kvar eksteraj paroj da vostoplumoj; la ceteraj plumoj estas blankaj kun malhelaj pintoj. La mentono, gorĝo, brusto kaj antaŭa parto de la ventro estas helgrizaj, dum la malantaŭa parto de la ventro kaj la subvostaj kovriloj estas pure blankaj. La beko estas flaveca, la okulringoj verdflavaj kaj la irisoj brunaj. La kruroj kaj piedoj estas flavaj.<ref name=Short>{{cite book|author1=Short, Lester |author2=Horne, Jennifer |author3=Horne, Jennifer F.M.|title=Toucans, Barbets, and Honeyguides: Ramphastidae, Capitonidae and Indicatoridae|url=https://books.google.com/books?id=EMEKaTlR3qcC&pg=PA442 |year=2001 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854666-5 |pages=442–443}}</ref> La voĉo konsistas el serio de ĉirkaŭ dek du klaraj notoj, el kiuj ĉiu altiĝas laŭ tono, dum la tuta serio iom post iom malrapidiĝas kaj malaltiĝas.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Distribuo== La Flavkrura mielindikanto estas indiĝena en tropika [[Okcidenta Afriko]], kie ĝi estis registrita en Sieraleono, Liberio, Gvineo, Ganao, Eburbordo, Niĝerio kaj Kameruno. Ĝi estas konata el arbaroj de malaltaj teroj je altoj de ĝis 750 m.<ref name="iucn status 16 November 2021" /> ==Ekologio== Ĉi tiu birdo manĝas insektojn, fruktojn kaj semojn, kaj verŝajne ankaŭ abelvakson, kiel pruvas vakseca flava substanco trovita inter la stomaka enhavo. Oni scias malmulton pri ĝia reprodukta konduto.<ref>{{cite web |url=https://www.hbw.com/species/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti|title=Yellow-footed Honeyguide (''Melignomon eisentrauti'') |author=Short, L.L. |author2=Horne, J.F.M. |author3=Kirwan, G.M. |author4=Sharpe, C.J. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |location=Barcelona |publisher=Lynx Edicions |access-date=13a de Junio 2019}}</ref> ==Konservostatuso== La Flavkrura mielindikanto okupas tutan areon de ĉirkaŭ 485 000 km² kaj estas priskribita kiel malofta, kvankam tio eble ŝuldiĝas al tio, ke ĝi estas diskreta birdo. Ĝi estas minacata pro detruo de vivejo, ĉar la arbaroj, kie ĝi troviĝas, estas degradataj aŭ [[senarbarigo|senarbarigataj]], sed ĝi toleras ioman perturbon de sia vivejo. Pro tiuj kialoj, la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] supozas, ke ĝia populacio malrapide malkreskas, kaj klasifikis la specion kiel "[[preskaŭ minacata]]n" laŭ ĝia konservostato.<ref>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-honeyguide-melignomon-eisentrauti |title=Species factsheet: Yellow-footed Honeyguide ''Melignomon eisentrauti'' |work=Data Zone |publisher=BirdLife International |access-date=8a de Junio 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melignomon eisentrauti}} {{Wikispecies|Melignomon eisentrauti}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] lpmu95gsqcm4ghk4ao7e5ywwv4bjoap 0 951911 9455359 2026-08-17T10:40:25Z Kani 670 Alidirektigis al [[Flavkrura mielindikanto]] 9455359 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Flavkrura mielindikanto]] gwcmg2ga5196jxgc6fazupcb56k5tdu 0 951912 9455365 2026-08-17T10:51:14Z Kani 670 Alidirektigis al [[Skvamgorĝa mielindikanto]] 9455365 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Skvamgorĝa mielindikanto]] tu04eipvil7n9fb2ocsr6dlx9rnbyin 0 951913 9455369 2026-08-17T10:59:53Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Zenkera mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = A..." 9455369 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Zenkera mielindikanto |koloro = pink |dosiero= Melignomon eisentrauti 354990502.png |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |specio = '''Zenkera mielindikanto''' ''M. zenkeri'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 2024">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Melignomon zenkeri'' |article-number=e.T22680663A264016866 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22680663A264016866.en}}</ref> |dunomo = ''Melignomon zenkeri'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Melignomon zenkeri map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Zenkera mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> aŭ '''mielindikanto de Zenker''' (''Melignomon zenkeri'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Melichneutes]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], kaj [[Ugando]]. La [[ordinara nomo]] kaj la [[specia epiteto]] estas omaĝo al la germana botanikisto Georg August Zenker.<ref>{{cite book|last=Beolens|first=Bo|title=Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds|year=2003|publisher=Christopher Helm|location=London|page=377|author2=Watkins, Michael }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melignomon zenkeri}} {{Wikispecies|Melignomon zenkeri}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 1bmlxi6woi72cv2gpykd1g711muasp5 9455370 9455369 2026-08-17T11:00:30Z Kani 670 9455370 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Zenkera mielindikanto |koloro = pink |dosiero= |dosiero2 = |dosiero larĝo = 240px |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Indikatoredoj]] ''Indicatoridae'' |genro = ''[[Melignomon]]'' |genro aŭtoritato = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898 |specio = '''Zenkera mielindikanto''' ''M. zenkeri'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 2024">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Melignomon zenkeri'' |article-number=e.T22680663A264016866 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22680663A264016866.en}}</ref> |dunomo = ''Melignomon zenkeri'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1898) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Melignomon zenkeri map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Zenkera mielindikanto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> aŭ '''mielindikanto de Zenker''' (''Melignomon zenkeri'') estas afrika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Indikatoredoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Melichneutes]]''. Ĝi troviĝas en [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], kaj [[Ugando]]. La [[ordinara nomo]] kaj la [[specia epiteto]] estas omaĝo al la germana botanikisto Georg August Zenker.<ref>{{cite book|last=Beolens|first=Bo|title=Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds|year=2003|publisher=Christopher Helm|location=London|page=377|author2=Watkins, Michael }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Melignomon zenkeri}} {{Wikispecies|Melignomon zenkeri}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Mielindikantoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] mzqljuanwol2bo6epkjsmymdzuzyvwd 0 951914 9455371 2026-08-17T11:00:53Z Kani 670 Alidirektigis al [[Zenkera mielindikanto]] 9455371 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Zenkera mielindikanto]] g7x8mlwgf9j8mgm6ldt3pmtnhfmuod8 0 951915 9455375 2026-08-17T11:09:17Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1369580389|Masculinity]]" 9455375 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:0_Statue_de_Mars_(Pyrrhus)_-_Musei_Capitolini_-_MC0058_(2).JPG|eta| En la romia mitologio, [[Marso (dio)|Marso]] estis la dio de milito, agado asociita kun vireco. Lia ina ekvivalento estis [[Minerva]].]] '''Vireco''' estas aro de atributoj, [[Konduto|kondutoj]] kaj roloj ĝenerale asociitaj kun [[Viro|viroj]] kaj [[Knabo|knaboj]]. Vireco povas esti teorie komprenata kiel socie konstruita, <ref name="shehan2">{{cite book|last1=Shehan|first1=Constance L.|url=https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|title=Gale Researcher Guide for: The Continuing Significance of Gender|date=2018|publisher=Gale, Cengage Learning|isbn=978-1-5358-6117-5|pages=1–5|language=en|access-date=26 October 2019|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> kaj ekzistas ankaŭ indikoj, ke iuj kondutoj konsiderataj viraj estas influitaj de kaj [[Kulturo|kulturaj]] faktoroj kaj biologiaj faktoroj. <ref name="shehan2" /><ref name="MartinFinn2">{{cite book|last1=Martin|first1=Hale|last2=Finn|first2=Stephen E.|title=Masculinity and Femininity in the MMPI-2 and MMPI-A|date=2010|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-2444-7|pages=5–13|url=https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|url-status=live}}</ref><ref name="Lippa2">{{cite book|last1=Lippa|first1=Richard A.|title=Gender, Nature, and Nurture|date=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-60425-7|edition=2nd|pages=153–154, 218–225|url=https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|url-status=live}}</ref><ref name="Wharton2">{{cite book|last=Wharton|first=Amy S.|title=The Sociology of Gender: An Introduction to Theory and Research|date=2005|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-514343-1|pages=29–31|url=https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|url-status=live}}</ref> Ĝis kia grado vireco estas biologie aŭ socie influita estas diskutata.<ref name="MartinFinn2" /><ref name="Lippa2" /><ref name="Wharton2" /> Ĝi diferencas de la difino de la [[Vira sekso|biologia vira sekso]],<ref name="Ferrante">{{cite book|last=Ferrante|first=Joan|title=Sociology: A Global Perspective|publisher=Thomson Wadsworth|location=Belmont, CA|isbn=978-0-8400-3204-1|edition=7th|pages=269–272|date=January 2010}}</ref><ref name="WHO">{{cite web|title=What do we mean by 'sex' and 'gender'?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908003355/http://www.who.int/gender/whatisgender/en/|archive-date=8 September 2014|url=https://www.who.int/gender/whatisgender/en/|publisher=World Health Organization}}</ref> ĉar ĉiu ajn povas montri virajn trajtojn.<ref>{{cite book|author=Halberstam, Judith|editor1-last=Kimmel|editor1-first=Michael S.|editor2-last=Aronson|editor2-first=Amy|title=Men and Masculinities: A Social, Cultural, and Historical Encyclopedia, Volume 1|date=2004|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=978-1-57-607774-0|pages=294–5|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|chapter='Female masculinity'|access-date=7 March 2018|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211642/https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|url-status=live}}</ref> Normoj de vireco varias laŭ malsamaj kulturoj kaj historiaj periodoj. En okcidentaj kulturoj, ĝia signifo estas tradicie derivita de komparo kun [[virineco]]. [[Dosiero:Lewis_Hine_Power_house_mechanic_working_on_steam_pump.jpg|eta| Foto de [[Lewis Hine]] pri mekanikisto de elektrocentralo laboranta pri vaporpumpilo]] [[Kategorio:Vireco]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Socia sekso]] 18ob79z64si5v86xazuwwyvrcd7amk0 9455379 9455375 2026-08-17T11:13:52Z Sj1mor 12103 9455379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:0_Statue_de_Mars_(Pyrrhus)_-_Musei_Capitolini_-_MC0058_(2).JPG|eta| En la romia mitologio, [[Marso (dio)|Marso]] estis la dio de milito, agado asociita kun vireco. Lia ina ekvivalento estis [[Minerva]].]] '''Vireco''' estas aro de atributoj, [[Konduto|kondutoj]] kaj roloj ĝenerale asociitaj kun [[Viro|viroj]] kaj [[Knabo|knaboj]]. Vireco povas esti teorie komprenata kiel socie konstruita, <ref name="shehan2">{{cite book|last1=Shehan|first1=Constance L.|url=https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|title=Gale Researcher Guide for: The Continuing Significance of Gender|date=2018|publisher=Gale, Cengage Learning|isbn=978-1-5358-6117-5|pages=1–5|language=en|access-date=26 October 2019|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> kaj ekzistas ankaŭ indikoj, ke iuj kondutoj konsiderataj viraj estas influitaj de kaj [[Kulturo|kulturaj]] faktoroj kaj biologiaj faktoroj. <ref name="shehan2" /><ref name="MartinFinn2">{{cite book|last1=Martin|first1=Hale|last2=Finn|first2=Stephen E.|title=Masculinity and Femininity in the MMPI-2 and MMPI-A|date=2010|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-2444-7|pages=5–13|url=https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|url-status=live}}</ref><ref name="Lippa2">{{cite book|last1=Lippa|first1=Richard A.|title=Gender, Nature, and Nurture|date=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-60425-7|edition=2nd|pages=153–154, 218–225|url=https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|url-status=live}}</ref><ref name="Wharton2">{{cite book|last=Wharton|first=Amy S.|title=The Sociology of Gender: An Introduction to Theory and Research|date=2005|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-514343-1|pages=29–31|url=https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|url-status=live}}</ref> Ĝis kia grado vireco estas biologie aŭ socie influita estas diskutata.<ref name="MartinFinn2" /><ref name="Lippa2" /><ref name="Wharton2" /> Ĝi diferencas de la difino de la [[Vira sekso|biologia vira sekso]],<ref name="Ferrante">{{cite book|last=Ferrante|first=Joan|title=Sociology: A Global Perspective|publisher=Thomson Wadsworth|location=Belmont, CA|isbn=978-0-8400-3204-1|edition=7th|pages=269–272|date=January 2010}}</ref><ref name="WHO">{{cite web|title=What do we mean by 'sex' and 'gender'?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908003355/http://www.who.int/gender/whatisgender/en/|archive-date=8 September 2014|url=https://www.who.int/gender/whatisgender/en/|publisher=World Health Organization}}</ref> ĉar ĉiu ajn povas montri virajn trajtojn.<ref>{{cite book|author=Halberstam, Judith|editor1-last=Kimmel|editor1-first=Michael S.|editor2-last=Aronson|editor2-first=Amy|title=Men and Masculinities: A Social, Cultural, and Historical Encyclopedia, Volume 1|date=2004|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=978-1-57-607774-0|pages=294–5|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|chapter='Female masculinity'|access-date=7 March 2018|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211642/https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|url-status=live}}</ref> Normoj de vireco varias laŭ malsamaj kulturoj kaj historiaj periodoj. En okcidentaj kulturoj, ĝia signifo estas tradicie derivita de komparo kun [[virineco]]. [[Dosiero:Lewis_Hine_Power_house_mechanic_working_on_steam_pump.jpg|eta| Foto de [[Lewis Hine]] pri mekanikisto de elektrocentralo laboranta pri vaporpumpilo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vireco]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Socia sekso]] ktvu0hsjq4c7khocji2ojeufat5oasz 9455384 9455379 2026-08-17T11:18:21Z Sj1mor 12103 9455384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:0_Statue_de_Mars_(Pyrrhus)_-_Musei_Capitolini_-_MC0058_(2).JPG|eta| En la romia mitologio, [[Marso (dio)|Marso]] estis la dio de milito, agado asociita kun vireco. Lia ina ekvivalento estis [[Minerva]].]] [[Dosiero:Lewis_Hine_Power_house_mechanic_working_on_steam_pump.jpg|eta| Foto de [[Lewis Hine]] pri mekanikisto de elektrocentralo laboranta pri vaporpumpilo]] [[Dosiero:PalmercarpenterA.jpg|eta|[[konstruisto|Konstrulaboristo]] reprezentas la klasikan modelon de vireco: forta, fortika, kuraĝa viro, kiu laboras en inĝeniera mana laboro, konstruas aferojn kaj zorgas pri sia familio.]] [[Dosiero:Louis_XIV_of_France.jpg|dekstra|eta|Vireco estas termino dependa de tempo kaj loko: [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], la simbolo de vireco kaj potenco de sia tempo, en oficiala portreto el [[1701]] (pentristo: [[Hyacinth Rigaud]]): portante longan [[Peruko|fremdan perukon]], mallongan [[Robo|robon]] ornamitan per [[punto]], [[kalsonŝtrumpoj]]n kun [[ĝartero]], [[altkalkanuma ŝuo|altajn kalkanumojn]] - ĝenerala aspekto kiu nuntempe simbolas [[virineco]]n]] '''Vireco''' estas aro de atributoj, [[Konduto|kondutoj]] kaj roloj ĝenerale asociitaj kun [[Viro|viroj]] kaj [[Knabo|knaboj]]. Vireco povas esti teorie komprenata kiel socie konstruita, <ref name="shehan2">{{cite book|last1=Shehan|first1=Constance L.|url=https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|title=Gale Researcher Guide for: The Continuing Significance of Gender|date=2018|publisher=Gale, Cengage Learning|isbn=978-1-5358-6117-5|pages=1–5|language=en|access-date=26 October 2019|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> kaj ekzistas ankaŭ indikoj, ke iuj kondutoj konsiderataj viraj estas influitaj de kaj [[Kulturo|kulturaj]] faktoroj kaj biologiaj faktoroj. <ref name="shehan2" /><ref name="MartinFinn2">{{cite book|last1=Martin|first1=Hale|last2=Finn|first2=Stephen E.|title=Masculinity and Femininity in the MMPI-2 and MMPI-A|date=2010|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-2444-7|pages=5–13|url=https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|url-status=live}}</ref><ref name="Lippa2">{{cite book|last1=Lippa|first1=Richard A.|title=Gender, Nature, and Nurture|date=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-60425-7|edition=2nd|pages=153–154, 218–225|url=https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|url-status=live}}</ref><ref name="Wharton2">{{cite book|last=Wharton|first=Amy S.|title=The Sociology of Gender: An Introduction to Theory and Research|date=2005|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-514343-1|pages=29–31|url=https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|url-status=live}}</ref> Ĝis kia grado vireco estas biologie aŭ socie influita estas diskutata.<ref name="MartinFinn2" /><ref name="Lippa2" /><ref name="Wharton2" /> Ĝi diferencas de la difino de la [[Vira sekso|biologia vira sekso]],<ref name="Ferrante">{{cite book|last=Ferrante|first=Joan|title=Sociology: A Global Perspective|publisher=Thomson Wadsworth|location=Belmont, CA|isbn=978-0-8400-3204-1|edition=7th|pages=269–272|date=January 2010}}</ref><ref name="WHO">{{cite web|title=What do we mean by 'sex' and 'gender'?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908003355/http://www.who.int/gender/whatisgender/en/|archive-date=8 September 2014|url=https://www.who.int/gender/whatisgender/en/|publisher=World Health Organization}}</ref> ĉar ĉiu ajn povas montri virajn trajtojn.<ref>{{cite book|author=Halberstam, Judith|editor1-last=Kimmel|editor1-first=Michael S.|editor2-last=Aronson|editor2-first=Amy|title=Men and Masculinities: A Social, Cultural, and Historical Encyclopedia, Volume 1|date=2004|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=978-1-57-607774-0|pages=294–5|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|chapter='Female masculinity'|access-date=7 March 2018|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211642/https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|url-status=live}}</ref> Normoj de vireco varias laŭ malsamaj kulturoj kaj historiaj periodoj. En okcidentaj kulturoj, ĝia signifo estas tradicie derivita de komparo kun [[virineco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vireco]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Socia sekso]] 1f8rw9rhz3fi82lbvlazysqqbfcq95u 9455386 9455384 2026-08-17T11:20:03Z Sj1mor 12103 9455386 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:0_Statue_de_Mars_(Pyrrhus)_-_Musei_Capitolini_-_MC0058_(2).JPG|eta| En la romia mitologio, [[Marso (dio)|Marso]] estis la dio de milito, agado asociita kun vireco. Lia ina ekvivalento estis [[Minerva]].]] [[Dosiero:Lewis_Hine_Power_house_mechanic_working_on_steam_pump.jpg|eta| Foto de [[Lewis Hine]] pri mekanikisto de elektrocentralo laboranta pri vaporpumpilo]] [[Dosiero:PalmercarpenterA.jpg|eta|[[konstruisto|Konstrulaboristo]] reprezentas la klasikan modelon de vireco: forta, fortika, kuraĝa viro, kiu laboras en inĝeniera mana laboro, konstruas aferojn kaj zorgas pri sia familio.]] [[Dosiero:Louis_XIV_of_France.jpg|dekstra|eta|Vireco estas termino dependa de tempo kaj loko: [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], la simbolo de vireco kaj potenco de sia tempo, en oficiala portreto el [[1701]] (pentristo: [[Hyacinth Rigaud]]): portante longan [[peruko]]n, mallongan [[robo]]n ornamitan per [[punto]], [[kalsonŝtrumpoj]]n kun [[ĝartero]], [[altkalkanuma ŝuo|altajn kalkanumojn]] - ĝenerala aspekto kiu nuntempe simbolas [[virineco]]n]] '''Vireco''' estas aro de atributoj, [[Konduto|kondutoj]] kaj roloj ĝenerale asociitaj kun [[Viro|viroj]] kaj [[Knabo|knaboj]]. Vireco povas esti teorie komprenata kiel socie konstruita, <ref name="shehan2">{{cite book|last1=Shehan|first1=Constance L.|url=https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|title=Gale Researcher Guide for: The Continuing Significance of Gender|date=2018|publisher=Gale, Cengage Learning|isbn=978-1-5358-6117-5|pages=1–5|language=en|access-date=26 October 2019|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> kaj ekzistas ankaŭ indikoj, ke iuj kondutoj konsiderataj viraj estas influitaj de kaj [[Kulturo|kulturaj]] faktoroj kaj biologiaj faktoroj. <ref name="shehan2" /><ref name="MartinFinn2">{{cite book|last1=Martin|first1=Hale|last2=Finn|first2=Stephen E.|title=Masculinity and Femininity in the MMPI-2 and MMPI-A|date=2010|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-2444-7|pages=5–13|url=https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|url-status=live}}</ref><ref name="Lippa2">{{cite book|last1=Lippa|first1=Richard A.|title=Gender, Nature, and Nurture|date=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-60425-7|edition=2nd|pages=153–154, 218–225|url=https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|url-status=live}}</ref><ref name="Wharton2">{{cite book|last=Wharton|first=Amy S.|title=The Sociology of Gender: An Introduction to Theory and Research|date=2005|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-514343-1|pages=29–31|url=https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|url-status=live}}</ref> Ĝis kia grado vireco estas biologie aŭ socie influita estas diskutata.<ref name="MartinFinn2" /><ref name="Lippa2" /><ref name="Wharton2" /> Ĝi diferencas de la difino de la [[Vira sekso|biologia vira sekso]],<ref name="Ferrante">{{cite book|last=Ferrante|first=Joan|title=Sociology: A Global Perspective|publisher=Thomson Wadsworth|location=Belmont, CA|isbn=978-0-8400-3204-1|edition=7th|pages=269–272|date=January 2010}}</ref><ref name="WHO">{{cite web|title=What do we mean by 'sex' and 'gender'?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908003355/http://www.who.int/gender/whatisgender/en/|archive-date=8 September 2014|url=https://www.who.int/gender/whatisgender/en/|publisher=World Health Organization}}</ref> ĉar ĉiu ajn povas montri virajn trajtojn.<ref>{{cite book|author=Halberstam, Judith|editor1-last=Kimmel|editor1-first=Michael S.|editor2-last=Aronson|editor2-first=Amy|title=Men and Masculinities: A Social, Cultural, and Historical Encyclopedia, Volume 1|date=2004|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=978-1-57-607774-0|pages=294–5|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|chapter='Female masculinity'|access-date=7 March 2018|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211642/https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|url-status=live}}</ref> Normoj de vireco varias laŭ malsamaj kulturoj kaj historiaj periodoj. En okcidentaj kulturoj, ĝia signifo estas tradicie derivita de komparo kun [[virineco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vireco]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Socia sekso]] pnfo9cyee3jquss4te0wlcztn28476z 9455387 9455386 2026-08-17T11:27:43Z Sj1mor 12103 Priskribo el la hebrea 9455387 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:0_Statue_de_Mars_(Pyrrhus)_-_Musei_Capitolini_-_MC0058_(2).JPG|eta| En la romia mitologio, [[Marso (dio)|Marso]] estis la dio de milito, agado asociita kun vireco. Lia ina ekvivalento estis [[Minerva]].]] [[Dosiero:Lewis_Hine_Power_house_mechanic_working_on_steam_pump.jpg|eta| Foto de [[Lewis Hine]] pri mekanikisto de elektrocentralo laboranta pri vaporpumpilo]] [[Dosiero:PalmercarpenterA.jpg|eta|[[konstruisto|Konstrulaboristo]] reprezentas la klasikan modelon de vireco: forta, fortika, kuraĝa viro, kiu laboras en inĝeniera [[manlaboro]], konstruas aferojn kaj zorgas pri sia familio.]] [[Dosiero:Louis_XIV_of_France.jpg|dekstra|eta|Vireco estas termino dependa de tempo kaj loko: [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], la simbolo de vireco kaj potenco de sia tempo, en oficiala portreto el [[1701]] (pentristo: [[Hyacinth Rigaud]]): portante longan [[peruko]]n, mallongan [[robo]]n ornamitan per [[punto]], [[kalsonŝtrumpoj]]n kun [[ĝartero]], [[altkalkanuma ŝuo|altajn kalkanumojn]] - ĝenerala aspekto kiu nuntempe simbolas [[virineco]]n]] '''Vireco''' estas aro de atributoj, [[Konduto|kondutoj]] kaj roloj ĝenerale asociitaj kun [[Viro|viroj]] kaj [[Knabo|knaboj]]. Vireco povas esti teorie komprenata kiel socie konstruita, <ref name="shehan2">{{cite book|last1=Shehan|first1=Constance L.|url=https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|title=Gale Researcher Guide for: The Continuing Significance of Gender|date=2018|publisher=Gale, Cengage Learning|isbn=978-1-5358-6117-5|pages=1–5|language=en|access-date=26 October 2019|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> kaj ekzistas ankaŭ indikoj, ke iuj kondutoj konsiderataj viraj estas influitaj de kaj [[Kulturo|kulturaj]] faktoroj kaj biologiaj faktoroj. <ref name="shehan2" /><ref name="MartinFinn2">{{cite book|last1=Martin|first1=Hale|last2=Finn|first2=Stephen E.|title=Masculinity and Femininity in the MMPI-2 and MMPI-A|date=2010|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-2444-7|pages=5–13|url=https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|url-status=live}}</ref><ref name="Lippa2">{{cite book|last1=Lippa|first1=Richard A.|title=Gender, Nature, and Nurture|date=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-60425-7|edition=2nd|pages=153–154, 218–225|url=https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|url-status=live}}</ref><ref name="Wharton2">{{cite book|last=Wharton|first=Amy S.|title=The Sociology of Gender: An Introduction to Theory and Research|date=2005|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-514343-1|pages=29–31|url=https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|url-status=live}}</ref> Ĝis kia grado vireco estas biologie aŭ socie influita estas diskutata.<ref name="MartinFinn2" /><ref name="Lippa2" /><ref name="Wharton2" /> Ĝi diferencas de la difino de la [[Vira sekso|biologia vira sekso]],<ref name="Ferrante">{{cite book|last=Ferrante|first=Joan|title=Sociology: A Global Perspective|publisher=Thomson Wadsworth|location=Belmont, CA|isbn=978-0-8400-3204-1|edition=7th|pages=269–272|date=January 2010}}</ref><ref name="WHO">{{cite web|title=What do we mean by 'sex' and 'gender'?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908003355/http://www.who.int/gender/whatisgender/en/|archive-date=8 September 2014|url=https://www.who.int/gender/whatisgender/en/|publisher=World Health Organization}}</ref> ĉar ĉiu ajn povas montri virajn trajtojn.<ref>{{cite book|author=Halberstam, Judith|editor1-last=Kimmel|editor1-first=Michael S.|editor2-last=Aronson|editor2-first=Amy|title=Men and Masculinities: A Social, Cultural, and Historical Encyclopedia, Volume 1|date=2004|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=978-1-57-607774-0|pages=294–5|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|chapter='Female masculinity'|access-date=7 March 2018|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211642/https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|url-status=live}}</ref> Normoj de vireco varias laŭ malsamaj kulturoj kaj historiaj periodoj. En okcidentaj kulturoj, ĝia signifo estas tradicie derivita de komparo kun [[virineco]]. == Priskribo == Vireco kiel [[koncepto]] priskribas la aron de [[Konduto|kondutoj]] konsiderataj tipaj (laŭnaturaj), aŭ taŭgaj, por [[viro]]. La koncepto [[Relativismo|ne estas fiksa]], kaj dependas de tempo kaj loko (malsamaj kulturoj havas malsamajn sintenojn pri la esenco de ĉi tiu koncepto). Vireco ne estas nur [[Fiziologio|fiziologia]], sed baziĝas sur la diferencoj, kiuj ekzistas inter la [[Virino|ina]] kaj vira [[Sekso|seksoj]]. La tradicia aliro vidas virecon kiel identecon kreitan kontraste al virineca identeco kaj [[virineco]]. Kulturo, kiu ne vidas virinojn kaj virojn kiel du kontraŭajn personeco-tipojn, havos malfacilaĵojn enhavi la koncepton de vireco en la senco ĝenerala en moderna [[okcidenta kulturo]]. Esti vira aŭ virineca signifas plenumi aron da atendoj asociitaj kun difinita sekso. En ĉiu kultura kunteksto, ekzistas du genraj roloj: vira kaj virina. Tielmaniere, vireco kaj virineco estas interpretataj kiel [[Socia sekso|genraj]] roloj, kiuj estas produktoj de lernita scio kaj [[socialigo|socianiĝoprocezoj]], kiujn persono spertas. Tamen, pli novaj kaj pli kritikaj aliroj, precipe tiu de Raewyn Connell (2009), observas la ekziston de pluraj specoj de vireco, kiuj ekzistas hierarkie. "Hegemonia vireco" estas ĉe la pinto de la seksa hierarkio kaj kreiĝas per la opozicio kaj subigo de aliaj virinoj kaj viroj. Moderna hegemonia vireco estis identigita ĉefe kun la blanka, kristana, [[Aliseksemo|aliseksema]], [[Meza klaso|mezaklasa]] viro, kiu staras super aliaj grupoj: [[Virino|virinoj]], [[Samseksemo|samseksemuloj]], [[Laborista klaso|laboristaj]], [[Kristanismo|nekristanaj]] kaj [[Blankulo|neblankuloj]]. Viroj, kiuj ne apartenas al hegemonia vireco, estas ĝenerale perceptitaj kiel neviraj. Fakte, plej multaj viroj ne konformas al la idealo de "hegemonia vireco". [[Maĉismo|Maĉisma]] vireco, foje nomata "hipervireco", estas vidata kiel io eneca en la vira korpo, kiu instigas virojn konduti laŭ certaj manieroj. Tiel, ekzemple, ni trovas la percepton, ke viroj estas pli agresemaj, ne estas tiuj, kiuj devus zorgi pri beboj, kaj tiel plu. [[Antropologio|Antropologiaj]] studoj trovis, ke vireco mem havas [[Socia statuso|socian statuson]] same kiel [[Riĉo|riĉeco]], [[raso]] kaj [[socia klaso]]. Krome, en multaj kulturoj, montri karakterajn trajtojn, kiuj ne "taŭgas" al la sekso, al kiu persono apartenas, povas krei socian problemon por la individuo. Inter viroj, iuj kondutoj povas esti konsiderataj signo de [[samseksemo]]. Kvankam vireco povas esti rigardata malsame trans kulturoj, ekzistas ankaŭ multaj komunaj aspektoj inter malsamaj kulturoj. En iuj kazoj, la frazo "hegemonia vireco" estas uzata por distingi inter la komuna formo de vireco kaj la aliaj. Vireco ne estas nur persona identeco sed estas ankrita en organizitaj sociaj rilatoj, kiel ekzemple la familia ekonomio. En moderna lando oni ricevas {{Klarigu}} Renoviĝinta rakonto ĉirkaŭ la divido de roloj inter viroj kaj virinoj, kun viroj vidataj kiel respondecaj pri sekureco. La armeo estas unu el la centraj kulturaj lokoj kie formiĝas hegemonia vireco. Warren Farrell, genra fakulo kaj aŭtoro de " [[מיתוס הכוח הזכרי|La Mito de Vira Potenco]] ", defias la kredon, ke viroj havas la potencon, parte defiante la difinon mem de potenco. Farrell difinis potencon kiel "kontrolon super persono super sia propra vivo." Li skribis, ke "en la pasinteco, nek sekso havis potencon; ambaŭ seksoj havis rolojn: la rolo de virinoj estis kreskigi infanojn; la rolo de viroj estis kolekti monon." <ref>Warren Farrell, '''The Myth of Male Power''', N.Y: (Simon & Schuster), 1993</ref> Farrell dokumentis kiel, trans [[Kulturo|kulturoj]], la sentoj [[חוסר אונים|de senpoveco]] de viroj estis ligitaj al la manieroj, laŭ kiuj ili sentis sin socie programitaj, eĉ kiel junaj knaboj, por esti " [[:en:Male_expendability|la forĵetebla sekso]] ". Li argumentis, ke ĉiu [[socio]], kiu pluvivis, faris tion trejnante siajn filojn por esti oferaj, en [[milito]] kaj en [[laboro]]. La [[paradokso]] de vireco, li sugestis, estas ke la sama [[Tradicio|tradicia]] [[trejnado]] kiu kreis sanan socion, kreis nesanajn knabojn kaj virojn. En la epoko de la [[Feminismo|feminisma movado,]] la ĉefa ŝanĝo verŝajne kuŝas en la fakto, ke vira domineco jam ne trudas sin tiel definitive kiel memkompreneblaĵo, aŭ almenaŭ en certaj areoj de la socia spaco, la feminisma movado sukcesis rompi la ĝeneralan ciklon de povigo. Unu el la gravaj ŝanĝoj: plivastigi la aliron de virinoj al edukado kaj, sekve, al [[financa sendependeco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vireco]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Socia sekso]] fs0b5m9uxupkmbw0mbr283phbmlfyls 9455389 9455387 2026-08-17T11:29:42Z Sj1mor 12103 9455389 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:0_Statue_de_Mars_(Pyrrhus)_-_Musei_Capitolini_-_MC0058_(2).JPG|eta| En la romia mitologio, [[Marso (dio)|Marso]] estis la dio de milito, agado asociita kun vireco. Lia ina ekvivalento estis [[Minerva]].]] [[Dosiero:Lewis_Hine_Power_house_mechanic_working_on_steam_pump.jpg|eta| Foto de [[Lewis Hine]] pri mekanikisto de elektrocentralo laboranta pri vaporpumpilo]] [[Dosiero:PalmercarpenterA.jpg|eta|[[konstruisto|Konstrulaboristo]] reprezentas la klasikan modelon de vireco: forta, fortika, kuraĝa viro, kiu laboras en inĝeniera [[manlaboro]], konstruas aferojn kaj zorgas pri sia familio.]] [[Dosiero:Louis_XIV_of_France.jpg|dekstra|eta|Vireco estas termino dependa de tempo kaj loko: [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], la simbolo de vireco kaj potenco de sia tempo, en oficiala portreto el [[1701]] (pentristo: [[Hyacinth Rigaud]]): portante longan [[peruko]]n, mallongan [[robo]]n ornamitan per [[punto]], [[kalsonŝtrumpoj]]n kun [[ĝartero]], [[altkalkanuma ŝuo|altajn kalkanumojn]] - ĝenerala aspekto kiu nuntempe simbolas [[virineco]]n]] '''Vireco''' estas aro de atributoj, [[Konduto|kondutoj]] kaj roloj ĝenerale asociitaj kun [[Viro|viroj]] kaj [[Knabo|knaboj]]. Vireco povas esti teorie komprenata kiel socie konstruita, <ref name="shehan2">{{cite book|last1=Shehan|first1=Constance L.|url=https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|title=Gale Researcher Guide for: The Continuing Significance of Gender|date=2018|publisher=Gale, Cengage Learning|isbn=978-1-5358-6117-5|pages=1–5|language=en|access-date=26 October 2019|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> kaj ekzistas ankaŭ indikoj, ke iuj kondutoj konsiderataj viraj estas influitaj de kaj [[Kulturo|kulturaj]] faktoroj kaj biologiaj faktoroj. <ref name="shehan2" /><ref name="MartinFinn2">{{cite book|last1=Martin|first1=Hale|last2=Finn|first2=Stephen E.|title=Masculinity and Femininity in the MMPI-2 and MMPI-A|date=2010|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-2444-7|pages=5–13|url=https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211639/https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|url-status=live}}</ref><ref name="Lippa2">{{cite book|last1=Lippa|first1=Richard A.|title=Gender, Nature, and Nurture|date=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-60425-7|edition=2nd|pages=153–154, 218–225|url=https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|url-status=live}}</ref><ref name="Wharton2">{{cite book|last=Wharton|first=Amy S.|title=The Sociology of Gender: An Introduction to Theory and Research|date=2005|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-40-514343-1|pages=29–31|url=https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|access-date=15 May 2020|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211640/https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|url-status=live}}</ref> Ĝis kia grado vireco estas biologie aŭ socie influita estas diskutata.<ref name="MartinFinn2" /><ref name="Lippa2" /><ref name="Wharton2" /> Ĝi diferencas de la difino de la [[Vira sekso|biologia vira sekso]],<ref name="Ferrante">{{cite book|last=Ferrante|first=Joan|title=Sociology: A Global Perspective|publisher=Thomson Wadsworth|location=Belmont, CA|isbn=978-0-8400-3204-1|edition=7th|pages=269–272|date=January 2010}}</ref><ref name="WHO">{{cite web|title=What do we mean by 'sex' and 'gender'?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908003355/http://www.who.int/gender/whatisgender/en/|archive-date=8 September 2014|url=https://www.who.int/gender/whatisgender/en/|publisher=World Health Organization}}</ref> ĉar ĉiu ajn povas montri virajn trajtojn.<ref>{{cite book|author=Halberstam, Judith|editor1-last=Kimmel|editor1-first=Michael S.|editor2-last=Aronson|editor2-first=Amy|title=Men and Masculinities: A Social, Cultural, and Historical Encyclopedia, Volume 1|date=2004|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=978-1-57-607774-0|pages=294–5|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|chapter='Female masculinity'|access-date=7 March 2018|archive-date=19 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119211642/https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA294|url-status=live}}</ref> Normoj de vireco varias laŭ malsamaj kulturoj kaj historiaj periodoj. En okcidentaj kulturoj, ĝia signifo estas tradicie derivita de komparo kun [[virineco]]. == Priskribo == Vireco kiel [[koncepto]] priskribas la aron de [[Konduto|kondutoj]] konsiderataj tipaj (laŭnaturaj), aŭ taŭgaj, por [[viro]]. La koncepto [[Relativismo|ne estas fiksa]], kaj dependas de tempo kaj loko (malsamaj kulturoj havas malsamajn sintenojn pri la esenco de ĉi tiu koncepto). Vireco ne estas nur [[Fiziologio|fiziologia]], sed baziĝas sur la diferencoj, kiuj ekzistas inter la [[Virino|ina]] kaj vira [[Sekso|seksoj]]. La tradicia aliro vidas virecon kiel identecon kreitan kontraste al virineca identeco kaj [[virineco]]. Kulturo, kiu ne vidas virinojn kaj virojn kiel du kontraŭajn personeco-tipojn, havos malfacilaĵojn enhavi la koncepton de vireco en la senco ĝenerala en moderna [[okcidenta kulturo]]. Esti vira aŭ virineca signifas plenumi aron da atendoj asociitaj kun difinita sekso. En ĉiu kultura kunteksto, ekzistas du genraj roloj: vira kaj virina. Tielmaniere, vireco kaj virineco estas interpretataj kiel [[Socia sekso|genraj]] roloj, kiuj estas produktoj de lernita scio kaj [[socialigo|socialigaj procezoj]], kiujn persono spertas. Tamen, pli novaj kaj pli kritikaj aliroj, precipe tiu de Raewyn Connell (2009), observas la ekziston de pluraj specoj de vireco, kiuj ekzistas hierarkie. "Hegemonia vireco" estas ĉe la pinto de la seksa hierarkio kaj kreiĝas per la opozicio kaj subigo de aliaj virinoj kaj viroj. Moderna hegemonia vireco estis identigita ĉefe kun la blanka, kristana, [[Aliseksemo|aliseksema]], [[Meza klaso|mezaklasa]] viro, kiu staras super aliaj grupoj: [[Virino|virinoj]], [[Samseksemo|samseksemuloj]], [[Laborista klaso|laboristaj]], [[Kristanismo|nekristanaj]] kaj [[Blankulo|neblankuloj]]. Viroj, kiuj ne apartenas al hegemonia vireco, estas ĝenerale perceptitaj kiel neviraj. Fakte, plej multaj viroj ne konformas al la idealo de "hegemonia vireco". [[Maĉismo|Maĉisma]] vireco, foje nomata "hipervireco", estas vidata kiel io eneca en la vira korpo, kiu instigas virojn konduti laŭ certaj manieroj. Tiel, ekzemple, ni trovas la percepton, ke viroj estas pli agresemaj, ne estas tiuj, kiuj devus zorgi pri beboj, kaj tiel plu. [[Antropologio|Antropologiaj]] studoj trovis, ke vireco mem havas [[Socia statuso|socian statuson]] same kiel [[Riĉo|riĉeco]], [[raso]] kaj [[socia klaso]]. Krome, en multaj kulturoj, montri karakterajn trajtojn, kiuj ne "taŭgas" al la sekso, al kiu persono apartenas, povas krei socian problemon por la individuo. Inter viroj, iuj kondutoj povas esti konsiderataj signo de [[samseksemo]]. Kvankam vireco povas esti rigardata malsame trans kulturoj, ekzistas ankaŭ multaj komunaj aspektoj inter malsamaj kulturoj. En iuj kazoj, la frazo "hegemonia vireco" estas uzata por distingi inter la komuna formo de vireco kaj la aliaj. Vireco ne estas nur persona identeco sed estas ankrita en organizitaj sociaj rilatoj, kiel ekzemple la familia ekonomio. En moderna lando oni ricevas {{Klarigu}} Renoviĝinta rakonto ĉirkaŭ la divido de roloj inter viroj kaj virinoj, kun viroj vidataj kiel respondecaj pri sekureco. La armeo estas unu el la centraj kulturaj lokoj kie formiĝas hegemonia vireco. Warren Farrell, genra fakulo kaj aŭtoro de "La Mito de Vira Potenco", defias la kredon, ke viroj havas la potencon, parte defiante la difinon mem de potenco. Farrell difinis potencon kiel "kontrolon super persono super sia propra vivo." Li skribis, ke "en la pasinteco, nek sekso havis potencon; ambaŭ seksoj havis rolojn: la rolo de virinoj estis kreskigi infanojn; la rolo de viroj estis kolekti monon." <ref>Warren Farrell, '''The Myth of Male Power''', N.Y: (Simon & Schuster), 1993</ref> Farrell dokumentis kiel, trans [[Kulturo|kulturoj]], la sentoj de [[senpoveco]] de viroj estis ligitaj al la manieroj, laŭ kiuj ili sentis sin socie programitaj, eĉ kiel junaj knaboj, por esti " [[:en:Male_expendability|la forĵetebla sekso]] ". Li argumentis, ke ĉiu [[socio]], kiu pluvivis, faris tion trejnante siajn filojn por esti oferaj, en [[milito]] kaj en [[laboro]]. La [[paradokso]] de vireco, li sugestis, estas ke la sama [[Tradicio|tradicia]] [[trejnado]] kiu kreis sanan socion, kreis nesanajn knabojn kaj virojn. En la epoko de la [[Feminismo|feminisma movado,]] la ĉefa ŝanĝo verŝajne kuŝas en la fakto, ke vira domineco jam ne trudas sin tiel definitive kiel memkompreneblaĵo, aŭ almenaŭ en certaj areoj de la socia spaco, la feminisma movado sukcesis rompi la ĝeneralan ciklon de povigo. Unu el la gravaj ŝanĝoj: plivastigi la aliron de virinoj al edukado kaj, sekve, al [[financa sendependeco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vireco]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Socia sekso]] py1kpdgued29nmpfjnmqeup6za2cq0i 0 951916 9455402 2026-08-17T11:51:36Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Laraŝo]] 9455402 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Laraŝo]] qi3296v0pxjmg4xdw4gm86zwqys3c82 1 951917 9455409 2026-08-17T11:58:27Z ThomasPusch 1869 /* Atenton */ nova sekcio 9455409 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ne estis origine de la uzanto Ludovica, sed en 2009 li kvarobligis la antaŭan teksteton, kaj tiel fakte novformis la tekston laŭ siaj opinioj. Tial la kutima averto pri kritika reviziado aplekiĝas ankaŭ al tiu ĉi teksto: {{Ludovica}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 17 aŭg. 2026 (UTC) 08v6vh9z8kd2q78bmvxy0130z1wqiwl 9455410 9455409 2026-08-17T11:58:50Z ThomasPusch 1869 9455410 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ne estis origine de la uzanto Ludovica, sed en 2009 li kvarobligis la antaŭan teksteton, kaj tiel fakte novformis la tekston laŭ siaj opinioj. Tial la kutima averto pri kritika reviziado aplekiĝas ankaŭ al tiu ĉi teksto: {{Ludovica}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 17 aŭg. 2026 (UTC) if6dz75cqsmrafvaggukr60f6zmrnwb