Vikifontaro eowikisource https://eo.wikisource.org/wiki/Vikifontaro:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikifontaro Vikifontaro diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Aŭtoro Aŭtoro-Diskuto Paĝo Paĝo-Diskuto Indekso Indekso-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 104 23215 114656 110821 2026-04-05T12:51:28Z Rubenĉjo 597 114656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rubenĉjo" /></noinclude>kor-bato. Dume, en la ĉiel-ruĝo kiu malfermadis sian nemezureblan baldakenon, ĵet-falis la unua suna ekbrilo, kaj, malrapide, la astro, senmezura kiel kupolo antaŭ la miro de la virbovo kaj la sovaĝ-besto, ruliĝis sur la ebenaĵoj, ruĝiĝinte antaŭ ol ascendi en la bluon. Alicia, ĉirkaŭbrakante min larmo-hava kaj frenez-senta, ripetadis tiun ĉi preĝon: —Mia Dio! Mía Dio! La suno!, la suno! Poste, ni, daŭrigante la marŝadon, enprofundiĝis en la senmezurecon. {{***}} Iom post iom la ĝojo de niaj langoj ekcedis al la laceco. Ni faris multnombrajn demandojn kiujn sinjoro Rafo respondis kun aŭtoritateco de spertulo. Ni jam vivis kio estis mata,<ref> Mata: Planto, krom grandaj arboj.</ref>, caño<ref>Caño: Sekundara rivereto aŭ rivero, kiu fluas en aŭ dreniĝas en ĉefan rivereton.</ref>, zural<ref>Zural: Reto de naturaj irigaciaj fosaĵoj, kiuj etendiĝas trans la terojn de la Orientaj Ebenaĵoj kaj la tropikaj arbaroj.</ref>, kaj fine Alicia konis la cervojn. Ĝis duona dekduo da ili paŝtis en marĉejo, kaj kiam ili flaris nin, rektigis al ni iliajn hom'evitajn orelojn. —Ne malŝparu la kuglojn de revolvero —ordonis sinjoro Rafo—. Kvankam vi vidas la bestojn proksime, ili estas je pli ol kvincent metroj. Fenomenoj de la regiono. Malfaciliĝadis la konversacio ĉar sinjoro Rafo iris kiel antaŭanto, portante dekstremane ĉevalon, post kiu trotis la aliaj en la retostitaj paspaloj. La varma aero brilis kiel metala lameno, kaj sub la spegulo de la atmosfero, en dezerta ĉirkaŭaĵo , insinuis sin for la nigreca maso de monto. Dum momentoj oni aŭdadis la vibradon de la lumo. Ofte mi deĉevaliĝis por refreŝigi la tempiojn de Alicia, frotante ilin per verda citrono. Kiel sunombrelon ŝi portis sur sia ĉapelo blankan ŝalon, kies ekstremojn ŝi malsekigis per ploro ĉiufoje, kiam la memoro pri la hejmo afliktis ŝin. Kvankam mi ŝajnigis ne rimarki ŝiajn larmojn, min maltrankviligis la koloro de ŝiaj krepuske ruĝiĝintaj vangoj, timante la kongeston. Sed estis neeble ripozi sub la sunbruligita senŝirmejo: nek arbo, nek kaverno, nek palmo. —Ĉu vi volas ripozi? —mi proponis al ŝi, maltrankvila. Kaj ridetante ŝi respondis al mi: —Kiam ni alvenos al la ombro! Sed, kovru vian vizaĝon, ĉar la senventa suno rostas vin! Ĉirkaŭ la posttagmezo ŝajnis aperi en la horizonto fantaziaj urboj. La okcidentaj arbustaroj provokis la miraĝon, konturante en la ĉielo tufojn de palmaroj, super kupoloj de ceiboj kaj [https://es.wikipedia.org/wiki/Clusia_rosea klusioj<ref> Neologismo manke de vorto por priskribi tiun ĉi arbon "Copey" en la hispana (Clusia rosea)</ref>], kies ruĝaj floradoj elvokis makulojn de tegmentoj. La ĉevaloj kiuj iris malligitaj, orientiĝante sin en en la ebenaĵo, komencis galopi je konsiderinda distanco de ni.<noinclude><references/></noinclude> 6xy8pfe4y3zgvk1mkkykvbucdtrtfmx 104 26189 114657 110968 2026-04-05T12:52:26Z Rubenĉjo 597 114657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Li nomiĝis Antonio Correa kaj estis filo de Sebastiana, tiel larĝ-dorsa kaj tiel brust-fortika, ke li ŝajnis indiĝena idolo. —Patrino— li diris gratante sian kapon - kiu estis la entrudiĝema kiu alportis al la bieno la klaĉon pri la varoj? —Tio havas nenion malbona: anoncante oni vendas. —Jes, sed kion li iris fari tie la posttagmezon, kiam la blankuloj alvenis? —Mi ne scias! Eble sendis lin infaninino Griselda. Tiufoje estis Franco, kiu faris mokvizaĝon. Post mallonga silento li esplor-demandis: —Mulatino, kiom da fojoj Barrera venis? —Mi ne rimarkis. Mi vivas okupita ĉi tie en mia kuirejo. Post kiam ni ĝuis la kafojn kaj sinjoro Rafo rakontis iun okazaĵon pri nia vojaĝo, Franco redemandis obeante sian obstinan zorgon: —Kion faras kun Miguel kaj Jesús? Ĉu ili serĉis la porkojn en la ebenaĵo? Ĉu ili riparis la trabon de la kortopordo? Kiom da bovinoj ili melkis? —Nur du de granda bovido. La aliajn infanino Griselda lasis liberi, ĉar jam komenciĝas pesto kaj la moskitoj mortigas la idojn. —Kaj kie estas tiuj mallaboremuloj? —Miguel estas febra. Mi ne volas preni la sanigilon: oni devas fortranĉi kvin foliojn de borago, sed deŝiritaj supren, ĉar malsupren ili kaŭzas vomadon. Mi jam preparis la infuzaĵon, sed li ne volas engluti ĝin. Kaj tio, kvankam li devas foriri por la kaŭĉukujoj. Li ade ludas kartojn kun Jesús, kaj tiu ja estas perdita pro foriri! —Nu, ili tuj foriru, en la pirogo de la bieno, kaj ne revenu plu. Mi ne toleras ĉe mia gastejo nek klaĉemulojn nek spionojn. Mulatino, montriĝu en la loĝejo kaj diru al ili, ke ili malokupu: ili ne ŝuldas al mi, kaj mi ne ŝuldas al ili! Kiam Sebastiana eliris, sinjoro Rafael demandis pri la stato de la bieno: ĉu estis vero, ke ĉio estis en malordo? —Ne estas eĉ ombro de tio, kion vi konis. Barrera perturbis ĉion. Tie oni ne povas vivi. Estus pli bone, se oni bruligus ĝin. Poste li rakontis, ke la laborojn estis ĉesigitaj, ĉar la bovistoj ebriiĝis kaj dividiĝis en grupojn por renkontiĝi en certaj lokoj de la ebenaĵo, kie sekrete ili aĉetis alkoholon de la protektitoj de Barrera. Foje ili lasis mortigi la ĉevalojn kaj sensence forlasante ilin al la virbovoj; aliaj fojoj la ĉevaloj lasis sin kapti per la ŝnuro, aŭ dum la [https://es.wikipedia.org/wiki/Coleo_de_toros vost-prenado] suferis mortigajn batojn; multaj ree festaĉis kun Clarita; tiuj ĉi lastimis la ĉevalojn en vet-kuroj, kaj neniun korektis la malordon nek normaligis la situacion, ĉar antaŭ la allogaĵo de la venonta vojaĝo al la kaŭĉukejoj neniu pensadis labori, kiam li estis ĉe la sojlo de riĉiĝo. Tiel, nun jam ne restis mildaj ĉevaloj, sed nur ĉefe nedresitaj junĉevaloj,<noinclude><references/></noinclude> 28wcjt1iwcvwi5a6syvh3wp03lx5b7z 104 26348 114658 111040 2026-04-05T12:53:41Z Rubenĉjo 597 114658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Franco surrajdis en la dorsoflanko kaj tenante ĝin je la oreloj, fleksis sur la dorso la gracian kolon, dum la mulato metis sur ĝi la kol-bridon post alĝustigi la delasojn kaj alligi krud-ledon en la vosto. Ĉimaniere oni submetis ĝin, kaj anstataŭ meti la kol-bridon, oni tiris ĝin el la vosto, ĝis kiam la malfeliĉulo, baraktante kontraŭ la tero, eliris el la brutar-kortoj. Tie ni bendis ĝin per la okulk-vrilo, kaj la selo premis la nedresitajn dorsojn unuafoje. Meze de la brua tumulto saltis la ĉevalinoj, kiuj ekposedis la ebenaĵon; kaj la stalono, metita antaŭen en la ebenaĵon, tremis suspektema kaj furioza. Kiam ili malfiksis la ŝnuretojn, la rajdisto kriis: -Panjo, montru la skapularion! Franco kaj sinjoro Rafaelo pretigis siajn ĉevalojn, sed la dresisto ne permesis ke ili prenu la junĉevalon: -Restu malantaŭe, kaj se ĝi volas turni sin, vipu ĝin por eviti ke li kaptu min sub si. Poste, inter la krioj de Sebastiana, li pendigis la sanktaĵon sur la kolo, kruco-signis sin, kaj kun rapida gesto malkovris la beston. Nek la sovaĝa mulo, kiu manfrapas terurigita, se tigro supreniras sur ĝia nuko; nek la sovaĝa virbovo, kiu muĝegas ĉirkaŭruranta la cirkon, tuj post kiam oni pikas ĝin per la banderiloj; nek la manato, kiu sentas la harpunon, uzas tiom da forto, kiel tiu de junĉevalo, kiam li ricevis la unuan vipo-baton. Ĝi skuiĝis kun furioza muĝo, piedbatanta la teron kaj la aeron per insolenta kuro, antaŭ niaj terurigitaj okuloj, dum la kondukj-rajdistoj ĝin persekutis, skuante siajn ponĉojn. Ĝi trairis egajn terenojn per grandegaj saltoj, kaj kvazaŭ oni vidus dorskurbadon de centaŭro, supreniris en la aeron, algluita al la selo, la figuro de la viro, tiel kiel vento-kirlo de pajlo-herbejo, ĝis nur estis videbla la malproksima blanka makulo de lia ĉemizo. Ĉe la vesperiĝo ili revenis. La palmoj salutis ilin per tremantaj genufleksoj. Alvenis la rompita junĉevalo, ŝvitanta, muelita, surda al la vipo kaj al la spronoj. Jam sen kovri ĝin, oni liberigis la selo, ŝnuranta ĝin per batoj, kaj restis senmova kaj sola rande de la ebenaĵo. Ni ĝoje ĉirkaubtakis al Correa. —Kion vi opinias pri mia knabeto? —ripetis Sebastiana fiera. —Al li oni ŝuldas ĉion —indikigis Franco—. Li havis la ideon proponi al ili la plej bonan feston de Kasanareo. Hazardare ni enfermis la ĉevalinojn de la bieno kaj kaptis tiun virĉevalon, kiu estas mia kaj via. Vi jam vidis, kio okazis. Kiam venis la nokto, tiu reĝo de la pampo, humiligita kaj vundita, adiaŭis siajn regnojn, sub la plenluno, per soleca heno. {{***))<noinclude><references/></noinclude> mrl1ljxbfz6a6q18ubd54dplgg20u7o 114675 114658 2026-04-05T13:09:47Z Rubenĉjo 597 114675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Franco surrajdis en la dorsoflanko kaj tenante ĝin je la oreloj, fleksis sur la dorso la gracian kolon, dum la mulato metis sur ĝi la kol-bridon post alĝustigi la delasojn kaj alligi krud-ledon en la vosto. Ĉimaniere oni submetis ĝin, kaj anstataŭ meti la kol-bridon, oni tiris ĝin el la vosto, ĝis kiam la malfeliĉulo, baraktante kontraŭ la tero, eliris el la brutar-kortoj. Tie ni bendis ĝin per la okulk-vrilo, kaj la selo premis la nedresitajn dorsojn unuafoje. Meze de la brua tumulto saltis la ĉevalinoj, kiuj ekposedis la ebenaĵon; kaj la stalono, metita antaŭen en la ebenaĵon, tremis suspektema kaj furioza. Kiam ili malfiksis la ŝnuretojn, la rajdisto kriis: -Panjo, montru la skapularion! Franco kaj sinjoro Rafaelo pretigis siajn ĉevalojn, sed la dresisto ne permesis ke ili prenu la junĉevalon: -Restu malantaŭe, kaj se ĝi volas turni sin, vipu ĝin por eviti ke li kaptu min sub si. Poste, inter la krioj de Sebastiana, li pendigis la sanktaĵon sur la kolo, kruco-signis sin, kaj kun rapida gesto malkovris la beston. Nek la sovaĝa mulo, kiu manfrapas terurigita, se tigro supreniras sur ĝia nuko; nek la sovaĝa virbovo, kiu muĝegas ĉirkaŭruranta la cirkon, tuj post kiam oni pikas ĝin per la banderiloj; nek la manato, kiu sentas la harpunon, uzas tiom da forto, kiel tiu de junĉevalo, kiam li ricevis la unuan vipo-baton. Ĝi skuiĝis kun furioza muĝo, piedbatanta la teron kaj la aeron per insolenta kuro, antaŭ niaj terurigitaj okuloj, dum la kondukj-rajdistoj ĝin persekutis, skuante siajn ponĉojn. Ĝi trairis egajn terenojn per grandegaj saltoj, kaj kvazaŭ oni vidus dorskurbadon de centaŭro, supreniris en la aeron, algluita al la selo, la figuro de la viro, tiel kiel vento-kirlo de pajlo-herbejo, ĝis nur estis videbla la malproksima blanka makulo de lia ĉemizo. Ĉe la vesperiĝo ili revenis. La palmoj salutis ilin per tremantaj genufleksoj. Alvenis la rompita junĉevalo, ŝvitanta, muelita, surda al la vipo kaj al la spronoj. Jam sen kovri ĝin, oni liberigis la selo, ŝnuranta ĝin per batoj, kaj restis senmova kaj sola rande de la ebenaĵo. Ni ĝoje ĉirkaubtakis al Correa. —Kion vi opinias pri mia knabeto? —ripetis Sebastiana fiera. —Al li oni ŝuldas ĉion —indikigis Franco—. Li havis la ideon proponi al ili la plej bonan feston de Kasanareo. Hazardare ni enfermis la ĉevalinojn de la bieno kaj kaptis tiun virĉevalon, kiu estas mia kaj via. Vi jam vidis, kio okazis. Kiam venis la nokto, tiu reĝo de la pampo, humiligita kaj vundita, adiaŭis siajn regnojn, sub la plenluno, per soleca heno. {{***}}<noinclude><references/></noinclude> 755ekaj6ioc650bl2eabne7o6egjbmt 104 36682 114659 110244 2026-04-05T12:56:08Z Rubenĉjo 597 114659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Surkuŝante en la hamako, sed kuŝante dorsflanke, en subĉemizo kaj kalsoneto, troviĝis la bienisto, kun elstaranta ventro, linkaj okuloj, lentuga vizaĝo kaj ruĝeta hararo. Etendante al mi siajn du manojn, kiuj krom esti krudaj ŝajnis ŝvelaj, li grincigis inter la lipharoj rideton: —Sinjoro, pardonu, ke mi ne povas restariĝi! —Mi estas la asociito de Franco, la kliento de la mil virbovoj, kaj se vi volas, mi pagos ilin kontante! —Tiel, jes; tiel, jes! Sed vi devas preni ilin, ĉar la homamaso, kiun mi havas, estas surpiede, kaj taŭgas por nenio. —Mi akiros miajn bovgardistojn, bone surĉevaligitajn, kaj mi ne permesos, ke ili forlogu ilin al Viĉado. —Vi plaĉas al mi. Tio estas bone dirita! Mi eliris por meti miajn selilojn kaj mi vidis Clarita-n, flustranta kun mia malamiko, dum per kalabaso ŝi ĵetis akvon sur liajn manojn. Vidante min, ili kaŝis sin malantaŭ la domo. —Kiu ŝtelisto kolektis la oron, kiun mi ĵetis ĉi tien? —”Mi gardos ĝin al vi”, respondis viro, en kiu mi rekonis la posedanton de la vinĉestro, kiu provis forpreni la varon de sinjoro Rafael. “Nun, jes, ni povas aranĝi la aferon de la alia tago! Senhontulo, nun jes vi renkontas min!” Li antaŭeniris minace, rigardante al la punkto, kie lia estro estis kaŝita, kvazaŭ li atendus ordonon. Ne donante al li tempon, mi platigis lin per nur unu pugnobato! Barrera venis, ekkriante: —Sinjoro Cova, kio okazas? Venu vi ĉi tien. Ne atentu la laboristojn! Sinjoro kiel vi... La ofendito iris por sidiĝi kontraŭ la apogmuron kaj, sen demeti de mi la okulojn, li viŝis la sangon de sia nazo. Barrera riproĉis lin per kruelaj diktatoj: “Malĝentila, impertinenta! Sinjoro Cova meritas respekton!” Sed ĝustatempe, kiam li invitis min eniri la koridoron, promesante, ke la oro estos al mi religie redonita, la viro deselis mian ĉevalon, enmetis la ĉaspafilon kaj mi forgesis la armilon. La homoj faris komentojn en la kuirejo. En la ĉambro, Clarita certe estis rakontonta al la maljunulo kio okazis, ĉar ili silentis vidante min. —Ĉu la sinjoro reiros hodiaŭ? —Ne, amiko Zubieta. Mi ne deziras tion! Mi venis por trinki kaj por ludi; por danci kaj por kanti! —Ĝi estas honoro, kiun ni ne meritas, asertis Barrera. Sinjoro Cova estas unu el la gloroj de nia lando. —Kaj gloro, kial? demandis la maljunulo. Ĉu li scias rajdi? Ĉu li scias laĉi? Ĉu li scias bovbatali? —Jes, jes! mi kriis. Kion ajn vi volas!<noinclude><references/></noinclude> nwfbdgmfmd2nrsxz8a4jmmb6atx65kf 104 36683 114660 110333 2026-04-05T12:56:52Z Rubenĉjo 597 114660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>—”Tiel plaĉas al mi, tiel plaĉas al mi!” Kaj li kliniĝis al la tigra ledo, kiun li havis sub la hamako. Clarita, donu al ni kelkajn “brandojn”, li diris, indikante la karafegon. Barrera, por ne trinki, eliris al la koridoro, kaj post nelonge, li venis etendante al mi manplenon da oro. —Ĉi tiuj moneroj estas de vi. —Vi mensogas! De nun ili estas de Clarita. Ŝi akceptis ilin ridetante kaj dankis min per ĉi tiu komplimento: -Lernu! Estas feliĉo trovi sinjorojn! Zubieta restis pensema. Finfine li ordonis alproksimigi la tablon, kaj, kiam ni malplenigis aliajn glasojn, li montris ĉas-saketon pendigitan de korno sur la lima muro: —Clarita, donu al ni la “dentojn de Sankta Apolonia.” Clarita metis la ĵetkubojn sur la tablon. {{***}} Nedubeble, mia nova amikino favoris min tiun nokton en tiu pleba ludo, nekonata por mi. Mi ĵetis la ĵetkubojn kun nervozeco kaj kelkfoje ili falis sub la hamakon. Tiam la maljunulo, inter ridegoj kaj tusadoj, demandis al ŝi: “Ĉu vi gajnis al mi? Ĉu vi gajnis al mi?” Kaj ŝi, inte fum-nubo de tabako, klinante la lampionon, respondis al li: “Li ĵetis sesojn. Li estas bonŝanca knabo”. Barrera, simulante fidon al la vortoj de la virino, konfirmis ŝiajn decidojn; sed li garcdis, ke la alkoholaĵo ne manku. Clarita, ebria, preterintence premis mian manon; la maljunulo, ebria, zumbumis obskenan kanton; mia rivalo, super la tremetanta lumo, ridetis al mi ironie; mi, duonkonscia, ripetis la “vetojn”. Ĉe la pordo de la varma ĉambreto la laboristoj sekvis la ludon, kun intereso. Kiam mi iĝis mastro de preskaŭ la tuta amaso da fazeoloj, kiuj reprezentis interkonsentitan valoron, Barrera proponis al mi ludi ilin “al la tuto”, malplenigante la orpecojn de sia veŝto. “Ĵetu, cent virbovojn”, ekkriis la maljunaĉo, forte batante la tablon. Tiam mi rimarkis, ke la ŝuoj de mia kontraŭulo paŝis sur tiujn de Clarita, kaj mi havis la antaŭsenton, ke alvenas la fraŭdo. Per trafa frazo mi decidis la virinon: —Ĉi tion ni ludos kune. Ŝi etendis tuj super la amaseton da grajnoj siajn avaremajn manojn. La rubeno de ŝia ringo ekbrilis en sango. Zubieta malbenis sian sorton kiam mia ludo venkis lin. —Nun kun vi, mi diris al Barrera, sonigante la ĵetkubojn. Li prenis ilin sen malkvietiĝi, kaj, dum li skuis ilin, ŝanĝante ilin, li provis distri nin per qerco de malalta kvalito. Sed ĵetante ilin sur la tablon, mi kaptis ilin per unu sola bato:<noinclude><references/></noinclude> ba47wsdtelucglj78iafegrxdj2nklj 104 36689 114661 110330 2026-04-05T12:57:32Z Rubenĉjo 597 114661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>kiel iu ajn bona virino, kiel Alicia, kiel ĉiuj, kiuj amis min? Iam ŝi demandis min, kiom da pundoj restis en mia poŝo. Ili estis malmultaj, kaj ŝi gardis ilin en la sino; sed en momento, kiam ili lasis nin solaj, ŝi legis al mi paperon ĉe la orelo: “Zubieta ŝuldas al vi ducent kvindek virbovojn; Barrera, cent pundojn kaj mi gardas por vi dudek ok.” —Clarita, vi diris al mi, ke mia gajno en la ludo estis sen trompo. Ĉio tio estas por vi, kiu estis tiel bona kun mi. —Knabo, kion vi diras? Ne kredu, ke mi servas vin pro intereso. Mi nur volas reiri al mia lando, por peti pardonon al miaj gepatroj, por maljuniĝi kaj morti kun ili. Barrera promesis pagi al mi la vojaĝon ĝis Venezuelo, kaj, kiel rekompenso, li misuzas min sen pli da mezuro ol lia deziro. Zubieta diras, ke li volas edziĝi kun mi kaj forporti min al Ciudad Bolívar, apud miaj maljunuletoj. Mi, fidante je tiu promeso, vivis ebria preskaŭ du monatojn, ĉar li admonas min per sia neŝanĝebla normo: “Kiu estos mia edzino? Tiu, kiu akompanas min por trinki.” “En ĉi tiuj bienoj la kolonelo Infante, venezuela gerilano, kiu prenis Caicara-n, lasis min forlasita. Tie oni hazarde ludis min, en kart-ludo, kiel simpla aĵo, kaj mi estis gajnita de iu Puentes, sed Infante forĵetis min likvidante la ludon. Poste oni venkis lin, li devis aziliĝi en Kolombio kaj li forlasis min ĉi tie. ** “Antaŭhieraŭ, kiam vi alvenis surĉevale, kun la ĉaspafilo sur la selo, puŝante la homojn, kun la ĉapo falinta sur la nuko, vi similis al mia viro. Poste mi simpatiis kun vi, ekde kiam mi sciis, ke vi estas poeto.” * * * Mauco eniris por preĝi super mia vundo kaj mi havis la lertecon ŝajnigi, ke mi kredas je la efikeco de liaj preĝoj. Li sidiĝis en la hamako por maĉi tabakon, ronĝante ĝin de ringo, kiu similis al sekiĝinta peco, kaj li inundis la plankon per sonantajj kraĉoj. Poste li donis al mi informojn pri Barrera: —Li pasigas la tempon enfermite en la tendo, kun febro. Li nur demandas al mi, ĝis kiam vi restos ĉi tie. Kiu scias kial vi estos "malbona akompano" por li! —Kial Zubieta ne revenis por okupi sian hamakon? —Ĉar li estas atentema kaj timas alian tumulton. Li dormas en la kuirejo kaj ŝlosas sin de interne. —Kaj ĉu Barrera ne revenis al La Maporita? —La febro ne lasas lin stari. Ĉi tiu aserto trankviligis mian spiriton, ĉar mi vivis ĵaluza pri Alicia kaj eĉ pri la junulino Griselda mem. Kion ili estus farantaj? Kiel ili taksus mian konduton? Kiam ili venus por mi?<noinclude><references/></noinclude> r20k5mp81jmyq4sj5gd69ggmz9o8ldt 114662 114661 2026-04-05T12:58:40Z Rubenĉjo 597 114662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>kiel iu ajn bona virino, kiel Alicia, kiel ĉiuj, kiuj amis min? Iam ŝi demandis min, kiom da pundoj restis en mia poŝo. Ili estis malmultaj, kaj ŝi gardis ilin en la sino; sed en momento, kiam ili lasis nin solaj, ŝi legis al mi paperon ĉe la orelo: “Zubieta ŝuldas al vi ducent kvindek virbovojn; Barrera, cent pundojn kaj mi gardas por vi dudek ok.” —Clarita, vi diris al mi, ke mia gajno en la ludo estis sen trompo. Ĉio tio estas por vi, kiu estis tiel bona kun mi. —Knabo, kion vi diras? Ne kredu, ke mi servas vin pro intereso. Mi nur volas reiri al mia lando, por peti pardonon al miaj gepatroj, por maljuniĝi kaj morti kun ili. Barrera promesis pagi al mi la vojaĝon ĝis Venezuelo, kaj, kiel rekompenso, li misuzas min sen pli da mezuro ol lia deziro. Zubieta diras, ke li volas edziĝi kun mi kaj forporti min al Ciudad Bolívar, apud miaj maljunuletoj. Mi, fidante je tiu promeso, vivis ebria preskaŭ du monatojn, ĉar li admonas min per sia neŝanĝebla normo: “Kiu estos mia edzino? Tiu, kiu akompanas min por trinki.” “En ĉi tiuj bienoj la kolonelo Infante, venezuela gerilano, kiu prenis Caicara-n, lasis min forlasita. Tie oni hazarde ludis min, en kart-ludo, kiel simpla aĵo, kaj mi estis gajnita de iu Puentes, sed Infante forĵetis min likvidante la ludon. Poste oni venkis lin, li devis aziliĝi en Kolombio kaj li forlasis min ĉi tie. ** “Antaŭhieraŭ, kiam vi alvenis surĉevale, kun la ĉaspafilo sur la selo, puŝante la homojn, kun la ĉapo falinta sur la nuko, vi similis al mia viro. Poste mi simpatiis kun vi, ekde kiam mi sciis, ke vi estas poeto.” {{***}} Mauco eniris por preĝi super mia vundo kaj mi havis la lertecon ŝajnigi, ke mi kredas je la efikeco de liaj preĝoj. Li sidiĝis en la hamako por maĉi tabakon, ronĝante ĝin de ringo, kiu similis al sekiĝinta peco, kaj li inundis la plankon per sonantajj kraĉoj. Poste li donis al mi informojn pri Barrera: —Li pasigas la tempon enfermite en la tendo, kun febro. Li nur demandas al mi, ĝis kiam vi restos ĉi tie. Kiu scias kial vi estos "malbona akompano" por li! —Kial Zubieta ne revenis por okupi sian hamakon? —Ĉar li estas atentema kaj timas alian tumulton. Li dormas en la kuirejo kaj ŝlosas sin de interne. —Kaj ĉu Barrera ne revenis al La Maporita? —La febro ne lasas lin stari. Ĉi tiu aserto trankviligis mian spiriton, ĉar mi vivis ĵaluza pri Alicia kaj eĉ pri la junulino Griselda mem. Kion ili estus farantaj? Kiel ili taksus mian konduton? Kiam ili venus por mi?<noinclude><references/></noinclude> 283moybo9y13mod42vbjxh1q4jbnax9 104 36690 114663 110344 2026-04-05T12:59:22Z Rubenĉjo 597 114663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>La unuan tagon, kiam mi havis forton por leviĝi, mi pendigis mian brakon per tuko, kiel skarpo, kaj mi eliris al la koridoro. Clarita miksis la ludkartojn apud la hamako, kie la maljunulo dormis la sieston. La domo, pajla kaj duonkonstruita, pli malpura ol iu ajn, apenaŭ havis loĝebla la sekcion, kiun mi okupis. La kuirejo, kun muroj kovritaj de fulgo, defendis la enirejon per kotejo, formita de la akvo, kiun verŝis la kuiristinoj, malpuraj, ĉifonaj kaj ŝvitantaj. En la korto, malegala kaj kruta, sekiĝis sub la suno, sub la zumado de la muŝaroj, la ledoj de la buĉitaj brutoj, kaj de ili kartarto<ref>Amerika vulturo</ref> disigis sangajn striojn. En la kabqno de la bovgardistoj atente gvatis, ligitaj sur siaj apogiloj, la batal-kokoj, kaj sur la tero amuziĝis la hundoj kaj la porkidoj. Sen esti vidita, mi alproksimiĝis al la trab-barilo. En la brutkortoj, de dikaj trunkoj enpikitaj, la enprizonigitaj virbovoj laciĝis de soifo. Malantaŭ la domo dormis kelkaj laborgardistoj sur lan-kovrilo etendita sur la rubaĵoj. Post mallonga distanco, sur la bordo de la kanalo videblis la tol-tegmentoj de mia rivalo, kaj ĉe la horizonto, al la bieno de la Maporita, perdiĝis la kurbo de la moriĉaloj… Alicia estus pensanta pri mi! Clarita, vidante min, venis kun sia sunombrelo de blanka tolaĵo: —Knabo, la suno povas iriti vian vundon. Venu al la ombro. Ne ree faru tiajn absurdaĵojn! Kaj ŝi ridetis montrante siajn dentojn plenajn de oro. Kiel intence, ŝi parolis al mi laŭte, la maljunulo, aŭdante ŝin, ekstaris: —Tiel plaĉas al mi! La junuloj ne devas vivi enlitiĝintaj! Mi sidiĝis sur la trabo, kiu servis kiel apogilo kaj mi ekigis la medititan demandadon: —Je kioma prezo vi pensas doni al ni la brutetojn? —Kiuj estos? —Tiuj de nia negoco kun Franco. —Kun li, propre, ni ne interkonsentis pri io. La bieno, kiun li donas kiel garantiaĵon, valoras tre malmulte. Sed ĉar vi pagos ilin "je tuja pago", estos bone preni ilin, se vi havas ĉevalojn, kaj poste ni donos al ili prezon. Clarita interrompis nin: —Kaj kiam vi donos al Cova la ducent kvindek, kiujn li gajnis? —Kiel! Kiujn ducent kvindek? Rektiĝante li argumentis: —Kaj se vi estus perdinta, per kio vi estus paginta? Montru al mi la pundetojn, kiujn vi alportis. —Kio estas tio? respondis la virino: Ĉu eble la sola riĉulo estas vi? Kiu perdas, tiu pagas! La maljunulo enpuŝis la fingrojn inter la maŝojn de sia hamako. Subite, li proponis: —Morgaŭ estas dimanĉo, kaj mi donos al vi la reŝancon en la kok-bataloj. —Tre bone!<noinclude><references/></noinclude> p2dav7copfdlfzcvz23gefwobskts4o 104 36691 114664 110348 2026-04-05T13:00:30Z Rubenĉjo 597 114664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>{{***}} «Mia admirata sinjoro Cova: «Kian malican povon havas la alkoholo, kiu humiligas la homan racion mallevante ĝin al malsaĝeco kaj al krimo? Kiel ĝi povis kompromiti la mildan kondiĉon de mia temperamento en kverelo, kiu frenezigis mian langon, ĝis ofendi per vorto vian dignecon, kiam viaj meritoj trudas al mi altigan servutecon, kiu plenigas min per fiero? «Se mi povus, publike, ĵeti min al viaj piedoj por ke vi surpaŝu min antaŭ ol pardoni al mi la riproĉindajn ofendojn, kredu min, ke mi ne malfruus por peti tiun gracon; sed ĉar mi havas nek la rajton eĉ proponi al vi tiun kontentigon, jen mi, inhibita kaj malsana, malbenante la pasintajn ofendegojn, kiuj, feliĉe, ne sukcesis eĉ ŝpruci sur vian merititan famon, kiun vi ĝuas. «Ĉar mi estas malnobligita de miaj mispaŝoj, dum vi ne dignigas min per via bonvolemo, ne ŝajnu al vi stranga la bedaŭrinda kondiĉo, en kiu mi venas al vi, fariĝinta aĉa komercisto, kiu provas enkonduki en la regnojn de la poezio la proponon de burĝa negoco. Estas la okazo —kaj pardonu mian aŭdacon— ke nia bona amiko la sinjoro Zubieta ŝuldis al mi konsiderindajn sumojn, pro pruntita mono kaj pro varoj, kaj li pagis al mi per virbovo, kiuj troviĝas en la brutkorto, kaj kiujn mi tiam ricevis kun la atendo, ke vi eble bezonos ilin. Vidu ilin do, kaj se vi dignas doni al ili iun prezon, sciu ke mia plej granda gajno estos tiu de esti utila al vi en io. «Kisas viajn piedojn, fervore, via malfeliĉa admiranto, Barrera». Antaŭ Clarita al mi estis donita ĉi tiu letero. La bubo, kiu alportis ĝin, vidis min paliĝi de kolero kaj li foriris singarde, antaŭ la malfruo de la respondo. —Diru al tiu senhontulo, ke kiam li renkontiĝos sola kun mi, li scios kiel lia flatado finiĝos! Dume, Clarita relegis la paperaĉon. —Knabo, li diras al vi nenion pri tio, kion li ŝuldas al vi, nek pri la ponardvundo, nek pri la pafo; ĉar li estis tiu, kiu vundis vin. Tiun tagon, vidante vin alveni, li preparis la revolveron kaj grasigis la ponardeton. Atentu pri Miyán, la viro, kiun vi batis en la korto: tiu havas striktajn ordonojn. Kaj ĉu vi scias, ke Zubieta ŝuldas nenion al la kaŭĉukisto pro pruntitaj sumoj? Tiu ĉi donis al li por gardi kelkajn orpecojn, kun la konfido, ke mi ŝtelos ilin; sed la maljunulo enterigis ilin. Poste li fraŭdis lin per la ĵetkuboj, kiujn vi konas. Ĉiumatene li demandas al mi: “Ĉu vi jam elprenis de li la orajn monerojn? De tie mi donos al vi por la vojaĝo.<noinclude><references/></noinclude> atyh6gumeviogvlwdqq4y5lrtk5iyso 104 36692 114665 110353 2026-04-05T13:01:13Z Rubenĉjo 597 114665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Estas bone konate, ke vi ne deziras reiri al via eksterordinara lando.» Tiu viro havas sinistrajn planojn. Se vi ne estus estinta ĉi tie... —Donu al mi la leteron por montri ĝin al la maljunulo. —Ne diru al li ion ajn, ĉar li estas tre ruza. Li komprenas, ke Barrera estas danĝera kaj, por distri lin, li donis al li la taŭrarojn, kiuj troviĝas en la brutkorto; sed por ke li ne povu elpreni ilin, li ordonis kaŝi la ĉevalojn. Apenaŭ li lasis al li la plej malbonajn por lupago, post sendi mesaĝistojn ĉien kun la novaĵo, ke ĉi-jare li ne vendos brutarojn al iu ajn. Ĉar Barrera eksciis pri tio, la maljunulo, por malkonfirmi lin, faris simuladon de negoco kun Fidel Franco, sed li ne povis averti lin, ke ĝi estis simpla artifiko kontraŭ lia ĝena gasto. —Do, ĉu li ne vendos al ni iun ajn brutaron? —Ŝajnas, ke li simpatiis kun vi. —Kiel mi faros por gajni lian favoron? —Ĝi estas tre simpla. Malligi la brutaron, kiun li donis al Barrera. Nur timigante ilin, ili rompos la kort-barilojn. —Ĉu vi helpos min ĉi-nokte en la entrepreno? —Kiam ajn vi volas. Sufiĉos, ke mi, kun ĉi tiu blanka robo, montriĝu ĉe la trab-barilo por ke la taŭraro panike forsaltu. La grava afero estas, ke la laboristoj, kiuj estas gvatantaj, ne mortu surpaŝitaj, ĉirkaŭ la enŝlositaĵoj. Feliĉe ili retiriĝas frue. —Kaj ĉu ili povos malkovri nin? —Tute ne. La malmultaj viroj kaj virinoj, kiuj ne dungiĝis, iras al la tol-tegmentoj por ludi kartojn, tuj kiam la maljunulo ekdormas. Ankaŭ mi iros, por forigi falsajn atestojn; kaj kiam vi kalkulos, ke mi jam revenas, vi atendos min en la koridoro kun la tigra felo, kiun Zubieta havis en la salono, sub sia forlasita hamako. Ni iros tra la bananaro kaj ni skuos ĝin en la brutkorto. Poste, tiu, kiu povus vidi nin, dirus: Tiuj leviĝis pro la bruego de la homamaso. {{***}} Mi enterigis en mia animo la venĝeman ruzon, kiel eblas gardi skorpion en la sino: ĉiun momenton ĝi vekiĝis por enpiki al mi la pikilon. Jam kiam en la posttagmezo ĝi kliniĝis sur la prerioj, la bovgardistoj revenis kun la mult-nombra taŭraro. Ili estis forportintaj ĝin al la vespera paŝtado, de abundaj herbejoj kaj senmovaj marĉoj, kie, akvumante sin, iliaj grandaj lipoj forviŝis la bildon de iu krepuska stelo. Antaŭen iris la knabaĉo, kiu servis kiel gvidanto, akompanante per la troteto de sia ĉevalino la infanan melodion, kiu mildigas la sovaĝajn brutarojn. Ilin sekvis en grupoj la virbovoj kun respekteginda kapo kaj grandegaj kornoj, solenaj en la kaptiteco,<noinclude><references/></noinclude> bkqeb54jprkvkz113qmghmkgswka3ez 114678 114665 2026-04-05T13:54:25Z Rubenĉjo 597 114678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Estas bone konate, ke vi ne deziras reiri al via eksterordinara lando.» Tiu viro havas sinistrajn planojn. Se vi ne estus estinta ĉi tie... —Donu al mi la leteron por montri ĝin al la maljunulo. —Ne diru al li ion ajn, ĉar li estas tre ruza. Li komprenas, ke Barrera estas danĝera kaj, por distri lin, li donis al li la virbovarojn, kiuj troviĝas en la brutkorto; sed por ke li ne povu elpreni ilin, li ordonis kaŝi la ĉevalojn. Apenaŭ li lasis al li la plej malbonajn por lupago, post sendi mesaĝistojn ĉien kun la novaĵo, ke ĉi-jare li ne vendos brutarojn al iu ajn. Ĉar Barrera eksciis pri tio, la maljunulo, por malkonfirmi lin, faris simuladon de negoco kun Fidel Franco, sed li ne povis averti lin, ke ĝi estis simpla artifiko kontraŭ lia ĝena gasto. —Do, ĉu li ne vendos al ni iun ajn brutaron? —Ŝajnas, ke li simpatiis kun vi. —Kiel mi faros por gajni lian favoron? —Ĝi estas tre simpla. Malligi la brutaron, kiun li donis al Barrera. Nur timigante ilin, ili rompos la kort-barilojn. —Ĉu vi helpos min ĉi-nokte en la entrepreno? —Kiam ajn vi volas. Sufiĉos, ke mi, kun ĉi tiu blanka robo, montriĝu ĉe la trab-barilo por ke la virbovaro panike forsaltu. La grava afero estas, ke la laboristoj, kiuj estas gvatantaj, ne mortu surpaŝitaj, ĉirkaŭ la enŝlositaĵoj. Feliĉe ili retiriĝas frue. —Kaj ĉu ili povos malkovri nin? —Tute ne. La malmultaj viroj kaj virinoj, kiuj ne dungiĝis, iras al la tol-tegmentoj por ludi kartojn, tuj kiam la maljunulo ekdormas. Ankaŭ mi iros, por forigi falsajn atestojn; kaj kiam vi kalkulos, ke mi jam revenas, vi atendos min en la koridoro kun la tigra felo, kiun Zubieta havis en la salono, sub sia forlasita hamako. Ni iros tra la bananaro kaj ni skuos ĝin en la brutkorto. Poste, tiu, kiu povus vidi nin, dirus: Tiuj leviĝis pro la bruego de la homamaso. {{***}} Mi enterigis en mia animo la venĝeman ruzon, kiel eblas gardi skorpion en la sino: ĉiun momenton ĝi vekiĝis por enpiki al mi la pikilon. Jam kiam en la posttagmezo ĝi kliniĝis sur la prerioj, la bovgardistoj revenis kun la mult-nombra virbovaro. Ili estis forportintaj ĝin al la vespera paŝtado, de abundaj herbejoj kaj senmovaj marĉoj, kie, akvumante sin, iliaj grandaj lipoj forviŝis la bildon de iu krepuska stelo. Antaŭen iris la knabaĉo, kiu servis kiel gvidanto, akompanante per la troteto de sia ĉevalino la infanan melodion, kiu mildigas la sovaĝajn brutarojn. Ilin sekvis en grupoj la virbovoj kun respekteginda kapo kaj grandegaj kornoj, solenaj en la kaptiteco,<noinclude><references/></noinclude> 8n2r161to3sga2h1ubmbfupx7tm49ck 104 36693 114681 110359 2026-04-05T13:56:54Z Rubenĉjo 597 114681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>teksante ŝaŭmon en la rostro, kun la okuloj duon-fermitaj, kiujn la furio sovaĝigas, kun subita fajro. Malantaŭe, je la paŝo de siaj labor-ĉevaloj kaj inter la eĥo de monotona fajfado, antaŭeniris la vico de la laboristoj, flanke de la grandega kaj letargia rondamaso. Oni enŝlosis ilin denove, per pacienca lerteco, zorgemaj pri la disiĝo. Oni apenaŭ aŭdis la melankolian sonsoneton de la gvidanto, pli efika ol la korn-sono en la ŝaf-amasoj de mia lando. Ili glitigis la trabojn kaj ligis ilin per pezaj rimenoj. Kaj kiam mallumiwis, ili ekbruligis ĉirkaŭ la brutkorto kelkajn fajregojn de seka bova sterko, por mildigi la brutaron, kiu mir-frapita rigardis la lumetojn kaj la fumon meze de la trankvila remaĉado kaj sub la protekto de la trankvilaj konstelacioj. Dume, mi meditis pri nia plano de la noktomezo, luktante kontraŭ la timo, kiu malvarmigis miajn tempiojn, sulkigante miajn brovojn. Sed la certeco de la venĝo, la ebleco kaŭzi al mia malamiko iun malbonon, metis vivecon en miajn okulojn, lertecon en miajn vortojn kaj arditecon en mian decidon. Je la oka horo, la unukula Mauco protestis kontraŭ la fajregoj, ĉar ili malpermesis dormi al la kokoj de la kok-batalo. Ĉar neniu volis estingi ilin, li portis ilin al mia ĉambro. —Donu al ili ripozetan lokon, ĉar la kokidoj estas bonaj. Sed se ili ne dormas, ili fariĝas nenio! Poste, la bieno restis en silento. Super la najbaraj herbejaroj la lampoj de la tel-tegmentoj etendis sian luman linion. Clarita revenis preskaŭ ebria. —Kuraĝu knabo, kaj sekvu min! Ni alvenis al la barilo de la brutkortoj tra la bananaro. Vasta ripozo endormigis la brutaron. Ekstere ternis la ĉevaloj de la noktgardistoj. Tiam Clarita, surgrimpite sur mia genuo, skuis la tigran felon super la trab-barilo. Subite, la brutaro komencis rondiri, inter timigita kolizio de kornaroj, premante sin kontraŭ la barilo de la enŝlositaĵo, kiel kapturniga ondego, kun surpremiga impeto. Iu bruto rompis sian bruston kontraŭ la pordo, kaj tuj mortis surpaŝita de la tumulto. La gardistoj komencis kanti, venante kun siaj ĉevaloj, kaj la virbovaro retenis sin; sed baldaŭ ĝi ree ekmoviĝis en ŝtormaj ondoj, la trabo krakis, estis blekoj, puŝoj, korpikoj. Kaj same kiel la terglito elradikigas montarojn kaj resaltas tra la satana montfendo, la blekanta grupo rompis la trunkojn de sia malliberejo kaj elverŝiĝis sur la ebenaĵon, sub la timega nokto, kun tondro de kataklismo, kun konvulsio de sovaĝiĝinta maro. La laboristaro kaj la virinaro venis kun lampoj, petante helpon. Eĉ Zubieta, ĉiam enfermita, kriadis por eltrovi kio okazis. La hundoj sekvis la panikan disiĝon, la timaj kokinoj klukis kaj la kartartoj de la najbara kapok-arbo tranĉis la ombron per malgraciaj flugoj.<noinclude><references/></noinclude> d6ieifbjaj8ffoikcjf1rgl90yd1abe 104 36694 114679 110363 2026-04-05T13:55:18Z Rubenĉjo 597 114679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>En la pasejoj de la brutkorto restis dispremitaj dek brutoj, kaj, pli malproksime, kvar ĉevaloj. Clarita venis kun ĉi tiuj detaloj por insisti al mi pri la rezervo de nia kompliceco. Kiam mi metis en ĝian iaman lokon la tigran felon, la dezerto ankoraŭ reeĥis. {{***}} La sekvan tagon mi leviĝis post la komentoj pri la nokta okazo kaj post la fanfaronadoj de la maljunulo, kiu per blasfemoj kaŝis sian internan ĝojon: —«Malbenita estu! Mi ne kulpas, ke la brutaro panike forsaltis. Diru al Barrera, ke li iru por preni ĝin, se li havas restaĵojn por revoki la popolon. Sed ke li unue pagu al mi la ĉevalojn, kiuj perdiĝis! Malbenita estu!» —Sinjoro Barrera volas veni ĉi tien por diskuti kun vi pri la afero de hieraŭ nokte. —Ĉi tie li ne povas alproksimiĝi, ĉar la montano estas armita kaj mi ne volas pli da malagrablaĵoj en miaj posedaĵoj. —Ŝajnas al mi, rimarkis unu, ke estis la animo de la forpasinta Julián Hurtao, kiu montriĝis en la mezo de la brutkorto, kaj pro tio la virbovaro panike forsaltis. Iu el la gvatantoj vidis blankan figuron super la barilo, de la flanko, kie oni diras, ke li lasis la entombigitaĵon. —Eble estas vere. —Jes, ĉar jam alian nokton li aperis al ni, kun lanterneto en la mano, al la rando de la savano, piedirante sen tuŝi la grundon. —Kaj kial vi ne demandis al li, nome de Dio, kion li volis? —Ĉar li estingis la lumeton, kaj ni preskaŭ svenis. —Banditoj, muĝis Zubieta: Vi do estis tiuj, kiuj fosis inter la radikoj de la himeneo<ref>Algarrobo. Hymenaea courbaril, más conocido como guapinol, copinol, cuapinol, ,curbaril [3]​ jatoba o jatobá, jatayva en guaraní, paquió (Bolivia), o algarrobo (Puerto Rico, República Dominicana, Panamá, Venezuela y Colombia), corresponde a la familia Fabaceae y es un árbol común en el Caribe, Centro y Sudamérica.[4]​. Es un árbol grande y robusto, subcaducifolio, de 10 a 25 (40) m de altura con un diámetro de hasta 1.5 m.</ref>. Espereble mi renkontos vin en tiuj vagabondaĵoj por pafi al vi! Kiam mi eliris al la korto, estis multe da homoj kunvenintaj, sed Barrera ne estis tie. Ŝajnigante min senkulpa, mi montriĝis ĉe la brutkorto, kie kelkaj homoj dispecigis la mortitajn brutojn. —Ne utilas, diris unu, ke mi metis min antaŭ la brutaro en furioza disfuĝo, kaj kantante al ĝi en la mallumo por vidi ĉu mi trankviligus ĝin. Mi iris tre malproksime, kaj, danke al mia ĉevalideto, mi ne mortis surpaŝita. Post momentoj, revenante al la domo, mi vidis, ke Clarita vendis al ili rumon, en ĉizita kokosujo, al la homoj de la kunveno. Estis nekonataj viroj, kaj sub iliaj lan-kovriloj la kokoj kantis al ili. Kelkaj konversaciis vetante en la kaŝita karto, aŭ akrigis la spronojn al la ĉampion-kokoj, aŭ kun buŝplenoj da brando verŝis sur ilian flankon, levante al ili la flugilon. Ligitaj al la ŝnuroj kaj gratante la grundon, la rivaloj kun buntaj plumoj kaj ŝvelintaj koloj defiis unu la alian. Finfine, Zubieta prenis karbon kaj desegnis sur la planko de la kan-tegmentaĵo neregulan cirklon. Li sidiĝis en sia sidloko,<noinclude><references/></noinclude> lz6zzt2by11q6zk6o2d7c66ahes1j76 104 36695 114666 110382 2026-04-05T13:01:45Z Rubenĉjo 597 114666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>apogante ĝin al kolono, frekventis la botelon, kaj per akra ridego proponis: —Mi vetas cent taŭretojn al la nigrega kontraŭ la blank-cinama! Clarita, malantaŭ la grupo, movis la kapon por indiki al mi, ke mi ne vetu. Sed mi, kun nesolventa aroganteco, antaŭeniris dirante: —Mi elektas la kokidon kaj mi vetas la ducent kvindek brutojn, kiujn mi gajnis per la ĵetkuboj! La maljunulo retiris la veton. Tiam diris al li ulo, kunpremante la pugnon: —Vetu dek virbovojn kontraŭ la pundoj, kiujn mi havas ĉi tie, aŭ kontraŭ la resto, kiu estas en mia zono. Zubieta ankaŭ ne akceptis. Sed la viro obstine respondis: —«Rigardu, mastro, ili estas "agloj" kaj "reĝinetoj"<ref>Moneroj</ref> por via entombigo en la platanejo!» —Vi mensogas! Sed se la oro estas laŭleĝa, mi interŝanĝos ĝin kontraŭ papera monero. —Mi ne akcedptas. —Pruntu al mi pundon por rekoni ĝin. La maljunulo observis ĝin el ĉiu flanko, per malsataj okuloj, palpis la gravuraĵon, sonigis ĝin kaj poste portis ĝin al la dentoj. Kontenta, li kriis: —Mi pagas! Iras la batalo kontraŭ la Klank-cinama! —Sed kun la kondiĉo, ke la unukula Mauco foriru, ĉar li povus preĝi la kokidon. —Mi, kio preĝi, aŭ kio ajn! Tamen, ili igis lin eliri el la grupo, grumblante, kaj ili enfermis lin en la kuirejo. La prizorgistoj levis la kokojn, suĉis iliajn spronojn kaj frotis ilin per citrono, kontentigante la publikon. Rapide, je la voĉo de la batal-juĝisto, ili alfrontis unu kontraŭ la alia ene de la cirklo. La kokisto kriis, kaŭriĝinta super la barilo: —Hura, kokido! Al la okulo, kiu estas ruĝa; al la kruro, kiu estas delikata; al la flugilo, kiu estas maldika; al la beko, kiu estas bongusta; al la kolo, kiu estas rigida; al la kubuto, kiu estas godo<ref>[Kio estas "godo"?.</ref>; al la morto, kiu estas mia sorto! La kontraŭuloj rigardis unu la alian kun kolero, bekante la sablon, ŝveligante super la razita kaj sanga dorso la gorĝ-flugilon de irizaj kaj tremantaj plumoj. Per samtempa flugilbatado, en blua brilo, ili ponardis la vakuon, super siaj kapoj, evitante la pikilon kaj la flugilbaton. Koleraj, inter la kriado de la spektantoj, kiuj proponis avantaĝon, ili atakis unu la alian ree kaj ree, kudris unu la alian per ponardoj, kaptis unu la alian anhelante; kaj kie la beko kaptis, la sprono eniris, kun murda persistemo, inter la ekbrilo de la plumaroj, inter la ŝpruco de la ardanta sango, inter la bruo de la moneroj en la kok-batalejo, inter la aplaŭda ovacio, kiun la homoj faris kiam ili vidis la blsank-cinaman ruliĝi kun la kranio malfermita, skuanta<noinclude><references/></noinclude> 3yhk5yvtf73r1pamltlfq9naeiv3fj4 114680 114666 2026-04-05T13:55:56Z Rubenĉjo 597 114680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>apogante ĝin al kolono, frekventis la botelon, kaj per akra ridego proponis: —Mi vetas cent virbovetojn al la nigrega kontraŭ la blank-cinama! Clarita, malantaŭ la grupo, movis la kapon por indiki al mi, ke mi ne vetu. Sed mi, kun nesolventa aroganteco, antaŭeniris dirante: —Mi elektas la kokidon kaj mi vetas la ducent kvindek brutojn, kiujn mi gajnis per la ĵetkuboj! La maljunulo retiris la veton. Tiam diris al li ulo, kunpremante la pugnon: —Vetu dek virbovojn kontraŭ la pundoj, kiujn mi havas ĉi tie, aŭ kontraŭ la resto, kiu estas en mia zono. Zubieta ankaŭ ne akceptis. Sed la viro obstine respondis: —«Rigardu, mastro, ili estas "agloj" kaj "reĝinetoj"<ref>Moneroj</ref> por via entombigo en la platanejo!» —Vi mensogas! Sed se la oro estas laŭleĝa, mi interŝanĝos ĝin kontraŭ papera monero. —Mi ne akcedptas. —Pruntu al mi pundon por rekoni ĝin. La maljunulo observis ĝin el ĉiu flanko, per malsataj okuloj, palpis la gravuraĵon, sonigis ĝin kaj poste portis ĝin al la dentoj. Kontenta, li kriis: —Mi pagas! Iras la batalo kontraŭ la Klank-cinama! —Sed kun la kondiĉo, ke la unukula Mauco foriru, ĉar li povus preĝi la kokidon. —Mi, kio preĝi, aŭ kio ajn! Tamen, ili igis lin eliri el la grupo, grumblante, kaj ili enfermis lin en la kuirejo. La prizorgistoj levis la kokojn, suĉis iliajn spronojn kaj frotis ilin per citrono, kontentigante la publikon. Rapide, je la voĉo de la batal-juĝisto, ili alfrontis unu kontraŭ la alia ene de la cirklo. La kokisto kriis, kaŭriĝinta super la barilo: —Hura, kokido! Al la okulo, kiu estas ruĝa; al la kruro, kiu estas delikata; al la flugilo, kiu estas maldika; al la beko, kiu estas bongusta; al la kolo, kiu estas rigida; al la kubuto, kiu estas godo<ref>[Kio estas "godo"?.</ref>; al la morto, kiu estas mia sorto! La kontraŭuloj rigardis unu la alian kun kolero, bekante la sablon, ŝveligante super la razita kaj sanga dorso la gorĝ-flugilon de irizaj kaj tremantaj plumoj. Per samtempa flugilbatado, en blua brilo, ili ponardis la vakuon, super siaj kapoj, evitante la pikilon kaj la flugilbaton. Koleraj, inter la kriado de la spektantoj, kiuj proponis avantaĝon, ili atakis unu la alian ree kaj ree, kudris unu la alian per ponardoj, kaptis unu la alian anhelante; kaj kie la beko kaptis, la sprono eniris, kun murda persistemo, inter la ekbrilo de la plumaroj, inter la ŝpruco de la ardanta sango, inter la bruo de la moneroj en la kok-batalejo, inter la aplaŭda ovacio, kiun la homoj faris kiam ili vidis la blsank-cinaman ruliĝi kun la kranio malfermita, skuanta<noinclude><references/></noinclude> hu916efq7kh2gmt7f6f0vx4rc53imxp 104 36696 114667 110384 2026-04-05T13:02:18Z Rubenĉjo 597 114667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>sub la piedo de la venkinto, kiu, starante super la mortanto, salutis la venkon per triumfa kornosono. En tiu momento mi paliĝis: Franco pasis la trab-barilon, sekvata de kelkaj rajdantoj. {{***}} Zubieta ne malpli impresiĝis, vidante la ĵusalvenintojn. Trenante la paŝon li eliris por renkonti ilin: —Kaj vi, kamaradoj, kien vi bone iras? —Ĝis ĉi tien nur, diris Franco deĉevaliĝante. Kaj li brakumis min kun emocio. —De mia ranĉo, kiajn novaĵojn vi donas al mi? Kio okazis al via brako? —Nenio! Ĉu vi eble ne venas de La Maporita? —Ni eliris rekte el Tame<ref>Tame estas urbo de la sudoriento de la provinco Araŭka, en la orientaj ebenaĵoj de Kolombio.</ref> ; sed ekde hieraŭ mi ordonis al la mulato Correa, ke li devojiĝu al mia domo kaj venu kun vi, alportante la ĉevalojn. Ĉi tiun brakumon sendas al vi sinjoro Rafael. Li daŭrigis sian vojaĝon, sen komplikaĵoj, dank' al Dio. Kie ni povas deĉevaligi? —Ĉi tie, en la ŝedo, respondis Zubieta. Kaj li kriis al la ludistoj: Foriru malproksime kun via vagabondaĵo ĉar mi bezonas la ombraĵon! Ili, kolektante siajn kokojn, eliris en la direkto de la tol-tegmentaĵoj, kun bruo de gitaroj kaj de marakoj. Kaj la bovgardistoj deĉevaligis. —Ĉu estas vere, ke hieraŭ nokte estis diskuro? —Kial vi diras tion? —Ekde ĉi-matene ni vidis brutarajn arojn, kiuj kuris solaj. Kaj ni pensis: aŭ diskuro, aŭ la indianoj! Sed nun, kiam ni pasas tra la brutkortoj… —Jes! Barrera lasis la brutaron foriri. Mi ne scias kiel li solvos tion, sen ĉevaloj… —Ni engaĝiĝas preni al li la brutojn, kiujn li volas, laŭ tio, kion li pagos al ni, respondis Franco. —Mi ne permesas pli da kurado en miaj savanoj, ĉar la bestoj kutimiĝas al la fi-agado. —Mi volis diri, ke ĉar ekde morgaŭ ni komencos la prenadon de la virbovoj, kiujn ni negocis… —Mi ne subskribis dokumenton kun iu ajn, nek mi memoras iun ajn traktadon! Dirante tion, li batis sin sur la kruron. Kiam la maljunulo okupis sian hamakon, venis la malgajninta kokisto kaj diris al ni: —Pardonu, ke mi interrompas vin. —Ĵetu al mi ĉi tien la pundojn, kiujn mi gajnis de vi. —Pri tio mi volis paroli al vi: oni frenezigis la balnk-cinaman, al la blank-cinama oni donis kininon, ĉar ekde hieraŭ la unukula Manco aĉetis la pilolojn en la tol-tegmentaĵoj, kaj vi mem miksis ilin kun maizgrajnoj. Sinjoro Barrera<noinclude><references/></noinclude> 9cizmzbax1i05wdbqvhm68y0vnljjn2 104 36699 114668 110409 2026-04-05T13:02:54Z Rubenĉjo 597 114668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>en kanti tion, kion la ondo diras al la roko, kiam ĝi foriras, la krepuskan ruĝecon al la marĉejo, la stelon al la senfinecoj, kiuj gardas la silenton de Dio. Tie en tiuj kampoj mi sonĝis resti kun Alicia, maljuniĝi inter la juneco de niaj filoj, kadukiĝi antaŭ la naskiĝantaj sunoj, senti niajn korojn laciĝintaj inter la vigla limfo de la centjaraj vegetaĵoj, ĝis kiam unu tagon mi plorus super ŝia kadavro aŭ ŝi super la mia. {{***}} Franco aranĝis, ke mi ne iru al la savanoj ĉar mia brako povus gangreniĝi se la cikatro ulceriĝus. Krome, la jun-ĉevaloj malabundis kaj estis pli bone destini ilin al la rekonitaj bovgardistoj. Ĉi tiu rezonado plenigis min per amareco. Dek kvin rajdantoj eliris el la bieno je la dua horo de la matenon, post eltrinki la tradician nigran kaf-trinkaĵon. Apud la seloj, sur la dekstra flanko de la rajd-bestoj, pendis en ampleksa rulo la ebenaĵaj ŝnuroj, kies ekstremo nodiĝis al la vostoj de la trotantaj ĉevaloj. Ĉiu bovgardisto portis sian lan-kovrilon, etenditan sur la femuroj, por defendi sin kontraŭ la virbovo en la oftaj okazaĵoj, kaj en la zono la dentitan tranĉilon por senkornigi. Franco donis al mi la revolveron, sed pendigis sian vinĉesteron de la pufigita antaŭaĵo de la selo. Poste la dormo ree venkis min. Ah, se mi estus sentinta tion, kio tiam devis okazi! Baldaŭ post la sunleviĝo, alvenis la mulato Correa kun la ĉevaloj de sinjoro Rafael, kunigitaj unu post la alia. Mi eliris por renkonti lin, antaŭ la tol-tegmentaĵoj, kaj mi vidis, ke Barrera razis sin. Clarita, sidante sur kofro, tenis al li la spegulon per ambaŭ manoj. Sen respondi ilian saluton, mi metis min ĉe la piedingo de la mulato kaj ni eniris la brutkortegon. —Ĉu vi vidis Alicia-n, kian mesaĝon vi alportas al mi? —Kun ŝi mi ne povis vidi min ĉar ŝi ploris enfermita. La junulino Griselda sendis al ili ĉi tiun valizon da vestaĵoj, ĝi estos por ke ili prezentiĝu al vi kun aliaj vestoj. Ĉiumomente ŝi montriĝas, por vidi ĉu vi alvenas. Ŝi estis aranĝanta kestojn kaj diris, ke hodiaŭ ili venos ĉi tien. Ĉi tiu novaĵo igis min gaja. Fine mia kunulino venus por serĉi min! —Kaj ĉu ili alvenos per la pirogo? —La mastrino igis postlasi tri ĉevalojn. —Kaj ĉu ili demandis al vi pri mi? —Mia patrino diris al mi, ke vi venos por plenigi al la viro la kapon per fabeloj. —Kaj ĉu ili sciis pri mia brako? —Kio okazis al vi? Ĉu iu besto faligis vin?<noinclude><references/></noinclude> iuo5x3l6rmvdo2ga0vyxtyk9ik7tq22 104 36705 114669 110477 2026-04-05T13:03:34Z Rubenĉjo 597 114669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>kaj, dum ili elradikigis la fiherbojn de la plantejo, li rakontis al li la okazojn kiel ĉeestanta atestanto. Franco estis leŭtenanto de la garnizono, kaj li establis sian domon malproksime de la kazerno, sur la bordo de la rivero. La kapitano ekpersekutis la junulinon Griselda, kaj, por amindumi ŝin laŭ sia plaĉo, li lasis sian subulon en servo. Tiu ĉi, jam informita pri la intencoj de sia ĉefo, forlasis la postenon kaj iris iun nokton al sia ĉambro. Neniu sciis, kio okazis malantaŭ fermita pordo. La kapitano aperis kun du ponardvundoj en la brusto, kaj, malfortiĝinta pro la sangoperdo, li mortis pro febroj en la sama semajno, post fari deklarojn al la justico favorajn al la akuzito. Nek la viro nek lia edzino estis iam persekutitaj, kvankam ili malaperis en la sama nokto de la malfeliĉo. Nur la juĝisto de Orocué eldonis al ili laŭ propra iniciato ordonojn por aperi, ekvivalentajn al kambileteroj, ĉar la oro alkuris por paroli por ili, kun tiel senhonta kutimo, ke jam la juĝaj ordonoj limiĝis al diri: «Sendu la monon de ĉi tiu monato». Dum ni konversaciis tra la stepo, subita kaj kreskanta venteto komencis malordigi la kolharojn de la ĉevaloj kaj ludi kun niaj ĉapeloj. Baldaŭ, kelkaj demonaj nuboj leviĝis al la suno, formanĝante la lumon, kaj subtera kanonado skuis la teron. Correa avertis min, ke la pluvego alproksimiĝas, kaj ni mallongigis la ebenaĵojn je plena galopo, pelante la brigadon, por ke ĝi defendu sin mem libere. Ni serĉis la ŝirmon de la malproksimaj arbaroj, kaj ni eliris al ebenaĵo, kie la palmoj ĝemis, skuitaj de la ventego kun tiel potenca senhonteco, ke ĝi igis ilin malaperi de la spaco, kliniĝante ilin kontraŭ la grundon, por ke ili balau la polvon de la krispaj paŝtejoj. En la deklivoj, kun disciplinita hasteco, kolektiĝis la brutaroj, estritaj de muĝantaj virbovoj kun deurnitaj vostoj, kiuj trudis sin al la vento, grupante la timemajn inojn kaj malfermante ĉirkaŭe kategorian kaj defendan breĉon. La akvoj kuris returne, kaj la anasaj aroj turniĝis en la altaĵoj, kiel disigitaj folioj. Subite, fermante la malproksimojn inter ĉielo kaj tero, la terura nubaro malsuprenlasis siajn kurtenojn, hakita de fulmoj, konfuzita de tondroj, konvulsita de ŝtormoj, kiuj venis puŝante la mallumon. La uragano estis tiel furioza, ke ĝi preskaŭ disigis nin de la seloj, kaj niaj ĉevaloj haltis, donante la gropon al la ŝtormo. Rapide ni deĉevaliĝis, kaj, petante la lan-kovrilojn sub la pluvo, ni kuŝiĝis bruste inter la herbaĵoj. La areo, kiu mezuris inter ni kaj la palmoj, mallumiĝis, tiel ke ni vidis nur unu, kun dika trunko kaj longaj flugiloj, ekbrili kiel fajrotindro kiam la fulmo ekbruligis ĝin; kaj estis bela kaj terura la spektaklo de tiu heroa palmo, kiu movis ĉirkaŭ la fendita trunko la fibrojn de sia flama plumaro, kaj mortis sur sia loko, sen humiligi sin aŭ mutiĝi.<noinclude><references/></noinclude> 6okghm7slb6nag1k5wmb2i4ge6191ll 104 36706 114670 110478 2026-04-05T13:04:09Z Rubenĉjo 597 114670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Kiam la trombo pasis super ni, ni rimarkis, ke la brigado malaperis kaj ni surĉevaliĝis por persekuti ĝin. Malsekegaj, inter la ŝtorma ventego, ni iris leŭgojn kaj leŭgojn sen trovi ĝin, kaj irante post la nubo, kiu kuris kiel nigra muro, ni atingis la rokojn de la superbordiĝita Meta. De tie ni rigardis boligi la revoluciitajn ondojn, sur kies krestegoj la radioj malsekiĝis per senĉesa serpentumado, dum la klifoj de la riverbordo disiĝis kun siaj kolonioj de virga arbaro, levante altegajn kolonojn de akvo. Kaj la tondro de la falo estis sekvata de la bruo de la lianoj, ĝis fine la arbaro turniĝis en la ondo kiel la floso de la fantomoj. Poste, inter pluvitaj herbejoj, kie la palmoj rektiĝis kun timo, ni daŭrigis la serĉadon de la bestaro, kaj ĉiam vagante , la nokto falis sur nin. Melankolia, mi trotis post Correa, laŭ la palpebrumado de la lastaj fulmoj, enirante ĝis la selrimeno en la inunditajn malaltaĵojn, kiam de la komenco de alta kaj vasta tereno ni ekvidis malproksimajn fajrojn, kiuj ŝajnis gajigi la arbaron. «Tie tendumas niaj kamaradoj, tie ili estas!» Kaj gajigita, mi ekkriis ilin. —Pro Dio, pro Dio, fermu la buŝon, ĉar ili estas la indianoj! Kaj denove ni malproksimiĝis tra la vasta malluma dezerto, kie la panteroj komencis bleki, sen decidi ripozi, sen ŝirmo, sen celo, ĝis kiam la malfrua aŭroro malfermis sian oran kastelon al nia svenanta espero. {{***}} Apenaŭ la tago klariĝis, ni vidis kelkajn bovgardistojn, kiuj alportis antaŭe la gvidan bovinon de dresitaj virbovoj, nemalhavebla en ĉiu tasko, ĉar ĝi servas por trankviligi la ĵus kaptitajn virbovojn. La suno jam leviĝis, kaj, super la grandaj reflektoj, kiujn ĝi etendis sur la ebenaĵon, la brutoj antaŭeniris senpintigante la herbon. Inter la rajdantoj, kiuj salutis nin, ne estis Fidel, sed Correa vokis ilin per iliaj nomoj, amasiĝante en la detaloj de la subita pluvego, de la malapero de la bestoj, de la renkonto kun la indiĝenoj. —Mano Ugenio, estas la unua fojo, ke mi ĉagreniĝas nokte en ĉi tiuj savanoj, kaj por kompletigi, kun ĉi tiu blankulo tiel rezignacia, kiu eĉ ne havas la brakojn bonaj. Li jam pensos, ke mi estas maldeca zambo<ref>Zambo: Filo de negro kaj indianino</ref>. —Tio okazas al ni ĉiuj, mano Antuĉjo: Ebenaĵano ne trinkas buljonon nek demandas pri vojo; sed kun akvo, tondro kaj fulmo oni ne povas garantii. —Kaj ĉu vi estis rigardante? Kiel iris al vi? —Aĉe. Ni ĝojis, ke pluvis kaj ni venis en la posttagmezo. La tutan nokton ni gvatis sen ke eliru iu ajn pinto, ĉar la brutaro timis la tondradon kaj ne volis forlasi la arbaron. Je la tagiĝo eliris malgranda aro de malmultaj brutoj, sed ne eblis vidi ĝin, kvankam la gvida bovino kondutis bone,<noinclude><references/></noinclude> k7co6ou8718v870i1qmlkijuv20m4ww 104 36707 114671 110479 2026-04-05T13:04:41Z Rubenĉjo 597 114671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>invitante ĝin per muĝoj. Tiam ni decidis ĵeti la rangojn<ref>"NdT. Echar los rangos" estas esprimo kiun mi ankoraŭ ne scias kiel traduki. Fakte, mi ne scias kion ĝi signifas en la hispana. Eble temas pri tre loka esprimo ede la ebenaĵoj.. </ref> sur ĝin, por vidi, kion ni kaptos: ĝi estis pura maljuna bovaro kaj la kuro perdiĝis. Ĉiuj el ni ĉaskaptis sen ia ajn profito, escepte de tiu zambeto de la interno, kiu lasis rompi la nukon de sia la ĉevalo kurante en la mallumo. Pro tio li venas piede kun la selo sur la ripoj. —Mano Tistaŝ, kriis Correa: Venu suriru ĉi tiun virĉevalideton, ĉar mi volas malrigidiĝi. Por ke oni ne kredu, ke la lacecoj timigis min, mi vokis la memoron pri Alicia por revivigi la animon, kaj mi diris: —Mano Isidoro, kiom da brutoj vi kaptis hieraŭ per ŝnuro? —Ĉirkaŭ kvindek. Sed en la posttagmezo ili insultis unu la alian kaj preskaŭ estis afero inter Millán kaj Fidel. —Kio okazas? Kio okazas? —Ke Millan aperis kun kelkaj homoj por diri, ke li bezonas la brutkortojn de Matanegra, por enmeti la virbovojn de la panika disiĝo, ĉar ili venis por kapti ilin kiel ili povus. Franco ne volis respondi al li iun vorton, sed kiam li vidis, ke ili alportis aĉulojn, li aĉe menciis lian patrinon. Dume, la aliaj, kiuj cetere estas tre malbone surĉevalitaj, montriĝis ĉe la gvida bovino kaj diris, ke la brutoj markitaj enla oreloj, kiuj estis kaptitaj, estis la samaj, kiuj foriris de sinjoro Barrera, kaj ili volis forpreni ilin per forto. Tiam ni ekbatis unu la alian per pugnoj, kaj Franco etendis la karabenon al Millan mem. —Kaj la homoj de Barrera, kie ili ĵetas ŝnuron? —Kelkaj, ili revenis. Aliaj, ili vagas tie, armitaj per maĉetoj. Ĉi tio fariĝas malbela. Kaj por malplibonigi la afefon, vi lasis la ĉevalojn foriri. —La malbona afero ne estas tio, ekkriis unu, kiun oni nomis mano Jabián; la grava afero estas, ke la juĝisto estas en la bieno, laŭ tio, kion ili diris. Ŝajnas, ke ili renkontis lin embarasiĝinta, kaj Milllan igis bovgardiston gvidi lin al la loĝejo. Kaj kun la justico ni ne miksiĝas, ĉar ĝi kaptas nin sen mono. Ni volas foriri. —Kamaradoj, mi respondecos pri tio, ke nenio okazas! —Kaj kiu respondas por vi, kiun la aŭtoritato serĉas? {{***}} Fidel ne senkuraĝiĝis pro la kontraŭaĵo, nek li faris al la mulato iun riproĉon; li eĉ ĝojis vidi, ke mia vundita brako regas la bridojn. Li opiniis, ke la perdita brutaro revenis al la kutimaj manĝejoj, kaj ke en La Maporita ni trovos ĝin. Mi rimarkis lin malvolonta rakonti al mi pri la kverelo kun Millán. «Tiu diskuto ne valoras nenion. Krome, en ĉi tiu savano estas spaco por multaj tomboj; la zorgo estas, ke aliaj agu kiel mortintoj kaj ni kiel entombigantoj». Tiel li diris ridetante; sed li ricevis skuite la novaĵon, ke la bovgardistoj volis lasi nin solaj.<noinclude><references/></noinclude> 739gkxpnipb70tjixpfx96oz25u7bx4 104 36708 114672 110528 2026-04-05T13:05:41Z Rubenĉjo 597 114672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>«Certe ili foriros, ĉar ĉiuj havas kontojn kun la justico, ĉar ĉiuj ŝtelas brutaron». —Kaj je kioma horo la rekapto daŭros? Mi demandis tion, dum mi manĝegis mian tagmanĝon de rostita viando, kiun mi mem tranĉis de la krakanta ripo ĉe la fajro. —Ni nur atendis la gvidan bovinon. Estis eraro porti ĝin al Guanapalo, sciante, ke tie la indianoj kaptas brutojn kaj ke la brutaroj eniras en la arbaron pro tiu kaŭzo. Sed en ĉi tiu ebenaĵo estas du mil kornuloj, unu pli bona ol la alia. La ĉevaloj ankoraŭ rezistas du kurojn, aŭ tridek kaptitajn virbovojn, ĉar la rajdanto, kiu perdas la ŝnuron, pagas monpunon. —Kaj la senditoj de Barrera, kie ili troviĝas? —Rigardu ilin: en tiuj montetoj ili vekiĝis. Tiuj homoj ne estas el la metio, escepte de Millan, kiu estas tre sperta por la vosto-kapto. Mi jam sciigis al ili antaŭ nelonge, ke se la ularo maltrankviligas al mi la bovgardistaron, ili sin konfidu al la diablo kaj alportu al li niajn salutojn, ĉar al la infero ni sendus ilin. Dume, la homoj de la gvida bovinaro direktis ĝin ebenaĵen, kaj ili lasis ĝin en lageto, paŝtita de du knabaĉoj. Je la kontraŭa limo de moriĉalo, videblis aro de virbovoj, paŝtantaj senzorge. Ni malfermiĝis en arko por fali sur ilin kiel turbulento, kiam ni aŭdus la signalon de la kaporaloj; sed la brutoj flaris nin kaj kuris al la montoj, restante nur iun defiantan masklon, kiu levis sian kornaron por timigi la kavaliraron. Tiam la ĉevaloj lanĉiĝis sur la disigitan aron, super fiherboj kaj termitejoj, kun kapturniga rapideco, kaj la fuĝantoj laciĝis sub la zumado de la ŝnur-nodoj, kiuj transiris la aeron, malfermitaj, por fali sur iliajn kornojn. Kaj ĉiu bovgardisto ŝnuris sian virbovon, forturniĝante al la maldekstro, por ke la resto de la rulita ŝnuro saltu al unu flanko de la selo, kaj la virĉevalideto rezistu la streĉitecon sur la vosto, sen implikiĝi aŭ malfortiĝi. En la arbustaroj saltis la nedresebla besto, sentante sin kaptita, kaj ĝi pikadis post la rajdanto klinante la duonlunon de siaj ponardoj. Ofte ĝi korno-frapis la ĉevalon, kaj tiu freneziĝis, saltante por faligi la rajdanton sur la kornojn de la malamiko. Tiam la lan-kovrilo helpis: aŭ ĝi falis etendita por ke la virbovo korno-batu ĝin dum la virĉevalo sin retenis, aŭ en la manoj de la deĉevaligita bovgardisto ĝi kolorigis kiel virbovo-mantelo, en la perturbaj lertaĵoj sen spektantoj kaj sen aplaŭdoj, ĝis kiam la bruto, voste tirita, frapis la grundon. Lerte li movis ĝin, li fendis al ĝi la nazon per la tranĉilo kaj tra tie li pasigis la ŝnuron, nodante ĝiajn du ekstremojn al la malantaŭa kolhararo de la virĉevalideto, por ke la bov-besto restu ligita per la kartilago en la vibranta sino de la duobla ŝnuro. Tiel ĝi estis kondukita ĝis la gvida bovinaro, kaj kiam ĝi eniĝis en ĝin, la rajdanto returnis sin super la pugo, lasis unu finon de la brutala ŝnuro kaj igis ĝin eliri per tiroj tra la turmentita kaj sangplena nazo.<noinclude><references/></noinclude> 3yvbbvq8xa987cpnmqw5lq7gllwr60r 104 36709 114673 110529 2026-04-05T13:06:34Z Rubenĉjo 597 114673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Mi suriris ĝoje koral-koloran ĉevaleton, pasian pri la distancoj, kiu, vidante siajn kamaradojn ĵeti sin sur la brutaron, elkuris liber-bride post ili, kun tiel vigla perforto, ke en momento la ebenaĵo pasis sub ĝiaj hufoj. Lerninte el la kutimo, ĝi ekpersekutis virbovon ruĝet-haŭtan, kaj oni devis vidi per kia forto ĝi igis la bridon soni sur ĝia dorso. Mi ĵetis mian ŝnuron ree kaj ree, per nesperta mano; sed, subite, la besto turniĝante kontraŭ mi, enprofundigis en la ingvenojn de la rajdbesto ambaŭ kornojn. La ĉevalo, malpleniĝinta, elĵetis min per furioza bato, kaj forkuris implikiĝante en la internaĵoj, ĝis la furioziĝinta kornulo finis ĝin per pikoj kontraŭ la tero. Avertitaj pri la danĝero en kiu mi estis, du rajdantoj elkuris al mia helpo. La besto fuĝis tra la terenoj<ref>Terronales</ref>, Correa donis al mi sian virĉevalideton, kaj elkurante post Franco, mi vidis, ke Millán, kun rivala hasto, etendis sian ĉevalon super la bruto; sed ĉi tiu, kliniĝante por vosti ĝin, trapikis ĝian kornon tra la orelo, de flanko al flanko, elŝiris lin de la selo, kaj portante lin alte kiel pupo, ĝi malfermis per la femuroj de la malfeliĉulo profundan vojon en la herbejaro. La besto, surda al nia krio, trotis kun la mortinto trenate, kaj en horora momento, surpaŝante lin, ĝi elŝiris al li la kapon per unu sola bato, kaj komencis bati la mutilitan trunkon, per hufo kaj korno, ĝis kiam la vinĉestero de Fidel, per duobla pafo, traboris la murdan kapon. Ni kriis por helpo, kaj neniu venis; mi kuris ĉien kun la novaĵo, kaj mi trovis neniun. Finfine mi trovis kelkajn bovgardistojn, kiuj havis ĉevalon kaj virbovon ligitajn al la ekstremoj de ĉiu ŝnuro. Vidante min, ili tranĉis ilin per siaj tranĉiloj por veni al mia alvoko. Kaj ni kuris pli palaj ol la kadavro. {{***}} Kiam ni alvenis al la loko de la tragedio, ili portis al la monto la restaĵojn de la viktimigito, en la hamaketo de lan-kovrilo, kiun ili tenis de la kvar pintoj. Franco havis la ĉemizon plenan de sango, kaj li elĵetis voĉe sian agitadon inter la grupo de la abatitaj kaj silentaj laboristoj. La mortinto, kuŝis kun sia dorso sur falinta moriĉo, oni kovris lin per sia propra lano-kovrilo, kaj ni ĉiuj atendis la rigidecon. Tiam kelkaj el ni iris por serĉi la restaĵojn de la kapo inter la amasigitaj arbustoj kaj nenie ni malkovris ilin. La hundoj, ĉirkaŭ la kuŝanta virbovo, lekis lian kornaron. Je plena suno, ni revenis al la monteto. Correa, per branĉo, forpelis la muŝojn de la mortinto. Franco, en proksima lageto, purigis la koagulaĵojn. La kunuloj de Millán faris projektojn por danci la funebron.<noinclude><references/></noinclude> 8dwv3ttdpfskpfgl7bpcy7kix9udcr5 104 36710 114674 110530 2026-04-05T13:07:15Z Rubenĉjo 597 114674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>—En kmia kazo, flustris unu, mi dankus, se ekde hieraŭ ili estus senkapigitaj en nia ĉeesto. Sed ĉi tiu diro, ke la virbovo mortigis lin, kiam ni klare aŭdis la pafojn, ne sonas al mi vere. Ne estis bezono treni lin kaj senkapigi lin. Tiu krueleco ja ofendas Dion. —Ĉu vi ne scias kiel okazis la malfeliĉo? —Jes, si njoro. La murdisto, la virbovo; la mortinto morta. Millán; la komplicoj, ni, kaj la senkulpuloj, vi. Pro tio mi iras antaŭen kun la anonco, por ke vi malfermu la truon kaj pretigu la muzikon kaj la alkoholaĵojn kaj tranĉu la morto-tulon por tiu kiu meritas ĝin! Tiel li diris, kaj, murmuregante siajn minacojn, li foriris haste. Mi ne volis vidi la forpasinton. Mi sentis abomenon imagante tiun diserigitan, nekompletan, lividan korpon, kie loĝis malamika animo kaj kiun mia mano punis. Min persekutis la memoro pri tiuj ruĝaj kaj rankorplenaj okuloj, kiuj atakis min ĉie, kalkulante ĉu en mia zono troviĝis la revolvero. Tiuj okuloj, kien ili falis? Ĉu ili pendus de iu roko, algluitaj al la rompita frunto, malplenigitaj, abomenaj kaj gutantaj? Kio fariĝis de tiu obtuza kapo, centro de la malico, filtrilo de la venĝo, kaverno de la malboneco kaj de la malamo? Mi sentis ĝin kraki ĉe la kolizio de la kurba korno, kiu montriĝis tra la kontraŭa tempio, dum la ĉapelo kun la mentonrimeno saltis malproksime; mi vidis ĝin kiam la virbovo, eltirante ĝin de la nuko, forĵetis ĝin supren, kiel distaŭzitan pilkon. Kaj kio okazis al ĝi? Kie ĝi sangis? Ĉu eble la sovaĝa besto enterigus ĝin per siaj hufoj, kiam defendante la kadavron ĝi draŝis la dornarbaron? Malrapide, la funebra parado pasis antaŭ mi: viro piede kondukis la funebre ornamitan ĉevalon, kaj la silentemaj rajdantoj venis malantaŭe. Kvankam la naŭzo sulkigis mian haŭton, mi direktis mian pupilon al la kadavraĵo. Transversigita sur la selo kaj kun la ventro al la suno, iris la senkapigita korpo, duonmalfermante la herbojn per rigidaj fingroj, kvazaŭ por kapti ilin lastfoje. Tintante en la nudaj kalkanumoj, pendis la spronoj, kiujn neniu memoris forpreni, kaj de la kontraŭa flanko, inter la krampoj de la brakoj, la stumpo de la kolo elgutis akvo-sangon, riĉa je flavecaj nervoj, kiel ĵus eltirita radiketo. La volbo de la kranio kaj la makzelo, kiu sekvas ĝin, mankis tie, kaj nur la malsupra makzelo ridis klinite, kvazaŭ mokante nin. Kaj tiu rido sen vizaĝo kaj sen animo, sen lipoj, kiuj ĝin korektus, sen okuloj, kiuj ĝin humanigus, ŝajnis al mi venĝema kaj turmenta, kaj eĉ tra la pasantaj tagoj, ĝi ripetas al mi sian grimacon el la subtera mondo kaj skuadas min per teruro. {{***}} Pli poste kiam la akompanantaro komencis fumi kaj la parolado fariĝis brua, Franco proponis:'''<noinclude><references/></noinclude> m9sdfm841ojyoryd5m5xjja18kwwrdp 104 37434 114676 114328 2026-04-05T13:51:38Z Rubenĉjo 597 114676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>sen povi havigi al ŝi alian ĝuon ol tiun de ŝia korpo. El sia lulseĝo de vimenoj, en la koridoro de bonodora ombro, kun la hararo malligita kaj la korsaĵo larĝa, ŝi vidus defili la portantojn kun la pakoj da kaŭĉuko al la ŝipetoj, ŝvitantajn kaj ĉifonvestitajn, dum ŝi, senokupe kaj riĉe, meze de la ventumiloj el irako-palmoj, estingus siajn okulojn en la sufoka varmo, laŭ la sono de fonografo kun trankviligaj voĉoj, kontenta pri tio, ke ŝi estas bela, ke ŝi estas dezirata, ke ŝi estas malpura. Sed mi estis la morto kaj mi estis survoje!… {{***}} En la indiĝena vilaĝeto Ukuneo, iu kaciko donacis al ni kukojn el kasavo kaj diskutis kun Pipa pri la vojo, kiun ni devis sekvi: trairi la stepon, kiu iras de Viĉado ĝis la rivereto Vuao, malsupreniri al la valoj de Guaviare, supreniri laŭ Inirido ĝis Papunaguao, trairi arbaran istmon serĉe al la muĝanta Isano, kaj peti al ĝiaj kurentoj, ke ili nin ĵetu al Gvainio, de nigraj ondoj. Ĉi tiu itinero, kiu implicas marŝadon de monatoj, montriĝas pli mallonga ol la vojo de la kaŭĉukistoj tra Orinoko kaj Kasikiaro. Ni riparis la boaton per peramán-rezino***, kaj ni eknavigis super la inunditaj stepetoj, genuante en la kanuo en martiriga maloportuno, kun hundoj kaj nutraĵoj, elĉerpante laŭvice, per konko, la malkonvenan akvon de la pluvoj. La mulato Correa daŭre havis febrojn, kurbiĝinta en la pirogo sub la lana ebenaĵa mantelo, kiu en aliaj tagoj utilis al li por defendi sin kontraŭ la persekutantaj virbovoj. Kiam mi aŭdis lin diri, ke li klinas la kapon sur la bruston por aŭskulti persistan kurkulion, kiu iom post iom boras lian koron, mi lin brakumis kun kompato: —Kuraĝon, kuraĝon! Vi ne ŝajnas la homo, kiun mi konis! —Blankulo, tio estas la vero. Tiu, kiu mi estis, restis en la ebenaĵoj. Li plendis al mi, ke Pipa volas fari al li sorĉon, ĉar li rifuzis prunti al li la tipleon. Mi vokis la ruzulon kaj mi lin skuis. —Se vi denove timigos ĉi tiun kompatindan knabon per tiom da mensogoj, mi ligos vin nuda sur formikejon. —Ne kredu min de tiel malbona karaktero. Estas vero, ke mi faris sorĉon al la forkurintoj, sed ĉi tiu kunulo imagis al si, ke la malbeno estas por li. Konvinkiĝu pri tio, kion vi aŭdas —li elprenis el sia sako faskon da pajlo, ligitan per drato ĉe la mezo, kvazaŭ ĝi estus senutila balaileto, kaj li ĝin malvolvis klarigante—: ĉiun nokton mi ĝin tordis, pensante pri Barrera, por ke li sentu la sufokadon en la talio kaj iom post iom rompiĝu ĝis dividiĝo. Ha, se mi povus enfundigi al li la ungojn! Estu do sciate, ke li saviĝas pro la timoj de ĉi tiu malklera mulateto —kaj tion dirante, li ĵetis malproksimen la sorĉaĵon.<noinclude><references/></noinclude> t96wvqjuxvkobp4cfcuqd41lsws1344 104 37444 114738 114355 2026-04-06T01:07:45Z Rubenĉjo 597 114738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>kiuj elmontras sur la strando sian grizan paron, akordaj en la flugo kaj en la ripozo, ĉiam kune, solaj kaj tristaj, tiel kunvivis tiuj indianoj, komprenante sin per duonvoĉoj kaj apartiĝante de ni dum la haltoj, por sidiĝi en ĝemela grupo kaj sorbi la taseton da maizfaruna rinkaĵo, post kiam ili ekbruligis la fajrojn, kolektis la fiŝkaptajn pikstangojn, kaj preparis hokojn kaj fiŝfadenojn. Neniam mi vidis ilin miksiĝi kun la guahiboj de Makukuanao nek festi al Pipa liajn anekdotojn kaj karesaĉojn. Ili nek petis nek donis ion ajn. La blonda Mesa estis ilia peranto kaj kun li ili tenis lakonajn dialogojn, postulante la liveron de la kanuo —kiu estis ilia sola havo—, ĉar ili sopiris reiri al sia rivero. —Vi devas akompani nin ĝis Isano. —Ni ne povas. —Sciu do, ke ni ne liveros la kanuon. —Ni ne povas. Kiam ni eniris en la riveron Inirido, la pli maljuna el ili insistis al mi, per tono miksita el petego kaj minaco: —Lasu nin reveni al la Orinoko. Ne supreniru ĉi tiujn akvojn, ĉar ili estas malbenitaj. Supre, kaŭĉukejoj kaj garnizonoj. Peza laboro, malbonaj homoj, ili mortigas la indianojn. Ĉi tio konfirmis al mi malnovajn informojn, kiujn Pipa donis al ni por ke ni rezignu alproksimiĝi al la kabanoj de Gŭarakuo. Posttagmeze mi igis Franco-n ilin pridemandi pli vaste, kaj, kvankam ili estis malvolontaj al la demandaro, ili diris, ke en la istmo de Papunagŭao vivis kosmopolita tribo, formita de forkurintoj el nekonataj kaŭĉukejoj, eĉ el la riveroj Putumajo kaj Ajajuo, Apoporiso kaj Makavao, Vaupeso kaj Papurio, el Ti-Paranao (rivero de la sango), el Tui-Paranao (rivero de la ŝaŭmo), kaj ili havis koridorojn meze de la ĝangalo, por kiam armitaj patroloj persekutos ilin; ke, de antaŭ jaroj, iuj guajanoj malgravaj starigis laborejon apud la rivero Isano, por iom post iom subpremi la forkurintojn, kaj ĝin administris korsikano nomata Kajeno; ke ni devas ŝanĝi la direkton, ĉar se ni renkontos la forkurintojn, ili traktos nin kiel malamikojn; kaj se ni renkontos la kabanojn, ili devigos nin labori dum la resto de nia vivo. Senkoloriĝis en la akvoj la lasta lumbrilo. Malheliĝis. Kontraŭaj zorgoj min batalis dum la maldormo. Tiu sciigo, vera aŭ falsa, malĝojigis min. En la montoj densiĝis la mallumo. Kiaj okazintaĵoj plenumiĝos per mia ĉeesto preter tiuj ombroj? Ĉirkaŭ la noktomezo, mi aŭdis bojadon kaj malpacajn vortojn. Antaŭ la kanuo distingiĝis la diskutanta rondo. —Mortigu ilin! Mortigu ilin! —diris Mesa. Franco min vokis krie. Mi alvenis rapide, kun la revolvero enmane. —Ĉi tiuj banditoj estis forirontaj kun la kanuo. Voli forĵeti nin en ĉi tiujn arbarojn, por morti pro malsato! Ili diras, ke Pipa ilin konsilis!<noinclude><references/></noinclude> jbx77jpq5k9ww4pcqobx23v71x24zpd 104 37505 114677 114459 2026-04-05T13:52:41Z Rubenĉjo 597 114677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>—Samlandano —mi ekkriis—, nun mi ja kredas vin. Inter ni cirkulis unu el ili. Pro ĝi mi venis ĉi tien, por trovi savon! Dankon al vi! Dankon al vi! —Ne ĝoju, samlandano: ni estas perditaj! —Kial? Kial? —Pro la alveno de ĉi tiu malbenita Inspektisto! Pro ĉi tiu Inspektisto, kiu finfine faris nenion! Rigardu vi: ili forigis la punan katenilon la tagon kiam li alvenis, kaj ili metis ĝin kiel ponton por lia elŝipiĝo, sen ke al li okazis rimarki la truojn kiujn ĝi havas, aŭ la sangomakulojn kiuj ĝin strias; ni iris al la korto, al la loko kie estis metita tiu turmentilo, kaj li ne rimarkis la padojn postlasitajn de la kaptitoj dum ili baraktis, petante akvon, petante ombron. Por moki lin, ili forgesis sur la balustrado sespintan vipon, kaj la tiel naiva demandis ĉu ĝi estas farita el virbova peniso. Kaj Macedo, kun granda senhonteco, diris al li ridante: “Via Moŝto estas sagaca viro. Li volas scii ĉu ni manĝas bovan viandon. Evidente, kvankam la brutaro kostas tre kare, ĉe tiu fosto ni ligas la ‘brutojn’”. —Al mi konstatas —mi kontraŭdiris al li— ke la Inspektisto estas energia viro. —Sed sen ruzeco nek observokapablo. Li estas kiel blinda virbovo, kiu atakas nur tiun, kiu faras bruon. Kaj ĉi tie neniu kuraĝas paroli! Ĉi tie ĉio estis jam tre bone aranĝita kaj la taĉmentoj reordigitaj: la malkontentajn aŭ ofenditajn taglaboristojn ili enŝlosis diable scias kie, kaj la indianoj, kiuj ne komprenas la hispanan, okupis la plej proksimajn riveretojn. La vizitoj de la oficisto limiĝis al la rekono de kelkaj taĉmentoj, el la cent kaj tiom da kiuj laboras en ĉi tiuj riveroj kaj en multaj aliaj neesploritaj, tiel ke por ilin trairi kaj pridemandi neniu elspezus malpli ol kvin monatojn. Ankoraŭ ne pasis unu semajno depost la alveno de la Inspektisto kaj li jam estas revenvojaĝe. “Via Moŝto kontentiĝos per la diro, ke li estis en la kalumniita ĝangalo de la krimo, li parolis pri habeas corpus al la kaŭĉukistoj, aŭskultis iliajn plendojn, trudis sian aŭtoritaton kaj lasis ilin en bonegaj kondiĉoj, rajtigitaj por la reveno al la malproksima hejmo. Kaj de nun antaŭen neniu kredos la turmentojn kaj la prirabojn, kaj ni pereos neelaĉetite, ĉar la raporto kiun prezentos Via Moŝto estos deviga respondo al ĉiu reklamacio, se ankoraŭ restas naivaj personoj kiuj kuraĝas insisti pri aferoj jam oficiale malkonfirmitaj. “Samlandano, ne miru aŭskultante de mi ĉi tiujn rezonadojn, en kiuj mi ne havas parton. Estas ke mi aŭdis ilin de la entreprenistoj. Ili tremis antaŭ la ideo eliri de ĉi tie kun la ŝnuro ĉirkaŭ la kolo; kaj hodiaŭ ili ridas pri la pasinta timo ĉar ili certigis la estontecon. Kiam la Inspektisto moviĝis al iu rivereto, en ekzerco de siaj funkcioj, ni restis hejme sen alia distro ol tiu de veti ke ne estos pli ol tri la kaŭĉukistoj kiuj kuraĝos fari denuncojn, kaj ke Via Moŝto havos por ĉiuj identan frazon: ‘Vi povas foriri kiam ajn plaĉas al vi’”.<noinclude><references/></noinclude> m0ess7w1bu3sk5wkrug5hsofzfc2oqu 104 37518 114702 114484 2026-04-06T00:39:42Z Rubenĉjo 597 114702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Mi estis kaŭĉukisto, mi estas kaŭĉukisto! Mi vivis inter koto-plenaj inundejoj, en la soleco de la montoj, kun mia taĉmento el febraj viroj, hakante la ŝelon de kelkaj arboj, kiuj havas blankan sangon, kiel la dioj. Mil leŭgojn for de la hejmo, kie mi naskiĝis, mi malbenis la memorojn, ĉar ĉiuj estas tristaj: tiun pri la gepatroj, kiuj maljuniĝis en la malriĉeco, atendante subtenon de la forestanta filo; tiun pri la fratinoj, en seksmatura beleco, kiuj ridetas al la elreviĝoj, sen ke la farto ŝanĝu la mienon, sen ke la frato alportu al ili la restaŭran oron! Ofte, kiam mi frapis la hakileton en la vivan trunkon, mi sentis dezirojn faligi ĝin kontraŭ mian propran manon, kiu tuŝis la monerojn sen ilin kapti; malfeliĉa mano, kiu ne produktas, kiu ne ŝtelas, kiu ne elaĉetas, kaj kiu hezitis liberigi min el la vivo! Kaj pensi, ke tiom da homoj en ĉi tiu ĝangalo eltenas similan doloron! Kiu starigis la malekvilibron inter la realo kaj la nesatigebla animo? Por kio oni donis al ni flugilojn en la malpleno? Nia duonpatrino estis la malriĉeco; nia tirano, la aspiro! Pro rigardi la alton ni enpuŝiĝis en la teron; pro atenti la mizeran ventron ni malsukcesis en la spirito. La mezeco ofertis al ni sian angoron. Ni estis nur la herooj de la ordinafreco! Tiu, kiu sukcesis ekvidi la feliĉan vivon, ne havis per kio ĝin aĉeti; tiu, kiu serĉis la koramikinon, trovis la amorantinon; tiu, kiu sonĝis pri la edzino, trovis la amatinon; tiu, kiu provis leviĝi, falis venkita antaŭ la indiferentaj magnatoj, tiel senpasiaj kiel ĉi tiuj arboj, kiuj rigardas nin langvori pro febroj kaj pro malsato inter sangosuĉuloj kaj formikoj! Mi volis fari rabatojn al la iluzio, sed nekonata forto ĵetis min preter la realo! Mi pasis super la feliĉo, kiel sago kiu maltrafas sian celon, sen povi korekti la fatalan impulson kaj sen alia destino ol fali! Kaj al tio oni nomis mian “estontecon”!»<noinclude><references/></noinclude> osk7afgsfrzpnqp3jbukxyo7ahffm7k 104 37519 114703 114583 2026-04-06T00:40:43Z Rubenĉjo 597 114703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Nerealigitaj revoj, perditaj triumfoj! Kial vi estas fantomoj de la memoro, kvazaŭ vi volus min hontigi? Vidu, en kio finiĝis ĉi tiu revanto: en vundado de la senarmila arbo por riĉigi tiujn, kiuj ne revas; en eltenado de malestimo kaj humuligoj interŝanĝe de paneraĉo ĉe vesperigo! Sklavo, ne plendu pri la lacegoj; kaptito, ne doloru pro via malliberejo: vi ignoras la torturon vagi liberaj en karcero kiel la ĝangalo, kies verdaj volboj havas kiel fosaĵojn senfinajn riverojn. Vi ne scias pri la turmento de la duonlumoj, vidante la sunon, kiu lumas la kontraŭan bordon, kien ni neniam sukcesos iri! La ĉeno, kiu mordas viajn maleolojn, estas pli pia ol la sangosuĉuloj de ĉi tiuj marĉoj; la gardisto, kiu vin turmentas, ne estas tiel severa kiel ĉi tiuj arboj, kiuj nin gvatas sen paroli! Mi havas tricent trunkojn en miaj laborejoj kaj por ilin martirigi mi elspezas naŭ tagojn. Mi purigis de ili la lianojn kaj al ĉiu el ili mi malfermis vojeton. Trairante la ruzan plantaron por faligi tiujn, kiuj ne ploras, mi ofte surprizas la "kastristojn" ŝtelantaj la fremdan gumon. Ni batalas per mordoj kaj maĉatofrapoj, kaj la pridisputata lakto aspergiĝas per ruĝiĝintaj gutoj. Sed kion gravas, ke niaj vejnoj pliigu la sukon de la vegetaĵo? La submastro postulas dek litrojn ĉiutage kaj la vipo estas uzuristo, kiu neniam pardonas! Kaj ĉu estas mirinde, ke mia najbaro, tiu kiu laboras en la proksima valo, mortas pro febro? Jam mi vidas lin kuŝanta sur la foliaroj, forpelante la muŝegojn, kiuj ne lasas lin agoni. Morgaŭ mi devos foriri de ĉi tiuj lokoj, venkita de la fetoro; sed mi ŝtelos la gumon, kiun li eltiris, kaj mia laboro estos pli malgranda. Same oni faros al mi, kiam mi mortos. Mi, kiu ne ŝtelis por miaj gepatroj, ŝtelos tiom, kiom mi povos, por miaj ekzekutistoj! Dum mi fiksas al la gutanta trunko la kanelitan tigo de la karano-palmo, por ke ĝia tragika ploro fluu al la taseto, la nubo de moskitoj, kiu ĝin defendas, suĉas mian sangon kaj la vaporo de la arbaroj nebuligas miajn okulojn. Tiel la arbo kaj mi, per diversa turmento, estas larmujoj antaŭ la morto kaj ni balatos unu la alian ĝis perei! Sed mi ne kompatas tiun, kiu ne protestas. Tremo de branĉoj ne estas ribelo, kiu inspiras al mi korinklinon. Kial ne kriegas la tuta ĝangalo kaj nin platigas kiel rampulojn por puni la aĉan ekspluatadon? Ĉi tie mi ne sentas tristecon, sed malesperon! Mi volus havi kun kiu konspiri! Mi volus batali la batalon de la specioj, morti en la kataklismoj, vidi renversitaj la kosmajn fortojn! Se Satano direktus ĉi tiun ribelon…! Mi estis kaŭĉukisto, mi estas kaŭĉukisto! Kaj kion faris mia mano kontraŭ la arboj, ĝi povas fari kontraŭ la homoj!» {{***}} —Sciu vi, sinjoro Clemente Silva —mi diris al li, prenante la vojeton (trocha) de Gvarakuo—, ke viaj suferoj gajnis nin por via kaŭzo. Via<noinclude><references/></noinclude> n9hsyvxmqipr4h75ls7tlnfqk49l50v 104 37520 114704 114584 2026-04-06T00:41:26Z Rubenĉjo 597 114704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>elaĉeto gvidas la programon de nia vivo. Mi sentas, ke en mi ekbrulas deziro pri ofero; tamen min ne pelas la pieco de martiro, sed la soifo batali kontraŭ ĉi tiu faŭno de rabaĉemaj homoj, kiujn mi venkos per samaj armiloj, neniigante la malbonon per la malbono, tial ke la voĉo de paco kaj justeco nur prononciĝas inter la venkitoj. Kion vi gajnis sentante vin viktimo? La mildeco preparas terenon al la tiraneco, kaj la pasiveco de la ekspluatatoj servas kiel instigo al la ekspluatado. Via boneco kaj via timemeco estis senkonsciaj komplicoj de viaj viktimigantoj. Kvankam miaj iniciatoj jam ŝajnas petegoj al la malsukceso, ĉar mia malfeliĉo ilin devojigas, mi havas la antaŭsenton, ke ĉi tiun fojon miaj paŝoj direktiĝas al la venĝo. Mi ne scias, kiel plenumiĝos la estontaj faktoj, nek kiom da provoj devas rezisti mia persisto; tio, kio malplej gravas al mi, estas morti ĉi tie, kondiĉe ke mi mortu ĝustatempe. Kial pensi pri la morto antaŭ la obstakloj, se ili, kiel ajn grandaj, neniam fermis al la kuraĝulo la eblecon ilin transvivi? La kredo je la destino devas servi al ni por varmigi la decidon. Ĉi tiuj junuloj, kiuj min sekvas, estas kuraĝaj; sed se vi ne volas alfronti kalamitaĵojn, elektu tiun, kiu plaĉas al vi, kaj fuĝu per floso tra ĉi tiu rivero. —Kaj mia trezoro? Ĉu vi ne scias, ke Kajeno gardas la restaĵojn de Luciĉjo? Ĉu vi kredas, ke sen tiu garantiaĵo mi vagus libera? Momente mi havis nenion por respondi. —La ostoj de mia filo estas mia ĉeno. Mi vivas devigite konduti bone, por ke oni permesu al mi ilin sunumi. Jam mi diris al vi, ke mi eĉ ne posedas ilin ĉiujn: la tagon kiam mi ilin elfosis, mi devis lasi al la tombo kelkajn falangojn, kiuj ankoraŭ estis freŝaj. Mi portis ilin envolvitaj en mia kovrilo, kaj kiam Kajeno min kaptis, ĉe mia reveno el Vaŭpeso, en la vojeto kiu ligas la riverojn Isano kaj la Kerario, li celis forĵeti ilin perforte. Nun mi konservas ilin, purajn, blankajn, interne de kerosena skatolo, sub la hurdo de mia mastro. —Sinjoro Clemente, ĉu vi havas certecon, ke tiuj restaĵoj… —Jes! Tiuj ili estas! La kranio estas nekonfuzebla: en la supra gingivo dento troviĝas super la aliaj. Eble per la pikfosilo mi sukcesis trabori la kranion, ĉar ĝi havas truon en la fruntosto. Okazis paŭzo. Mi ne scias, ĉu en tiu momento fendiĝis la decido de miaj kunuloj, kiuj silentis en meditema rondo. La mulato diris, alproksimiĝante al sinjoro Clemente: —Kamarado, ĉiam estas iom pli bone, ke ni revenu. Mia patrino restis sola, kaj mia brutaro fariĝas sovaĝa. Mi havas kvar kornhavajn bovinojn de unua nasko, kaj certe ili jam naskis. Lasu la ostojn, ĉar ili alportas malbonŝancon. Estas malbone enmiksiĝi en aferojn de mortintoj. Tial diras la litanio: “Ĉi tie mi vin enterigas kaj ĉi tie mi vin kovras; la diablo min forportu se iun tagon mi vin elterigas”. Petegu de ĉi tiuj sinjoroj, ke ili reklamu la ostaron kaj ĝin enterigu sub kruco, kaj vi vidos, ke via sorto pliboniĝos. Decidu rapide, ĉar jam estas malfrue!»<noinclude><references/></noinclude> fgjkxauvjmomoncgvqxqbzep0lss11x 104 37526 114705 114493 2026-04-06T00:43:16Z Rubenĉjo 597 114705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Ĉi tie, nokte, nekonataj voĉoj, fantomaj lumoj, funebraj silentoj. Estas la morto, kiu pasas donante la vivon. Oni aŭdas la frapon de la frukto, kiu falante faras la promeson de sia semo; la falon de la folio, kiu plenigas la monton per neklara suspiro, oferante sin kiel sterko por la radikoj de la patra arbo; la krakadon de la makzelo, kiu voras kun timo esti vorata; la fajfon de alarmo, la agoniajn kriojn, la bruon de la rukto. Kaj kiam la matenruĝo ŝprucigas sur la montojn sian tragikan gloron, komenciĝas la postviva llamado: la zumado de la kriema jakuo, la resonoj de la sovaĝa porko, la ridoj de la ridinda simio. Ĉio pro la mallonga jubilo vivi kelkajn horojn pli! Ĉi tiu sadisma kaj virga ĝangalo provizas al la animo la halucinon de la proksima danĝero. La vegetaĵo estas sentiva estaĵo, kies psikologion ni ne konas. En ĉi tiuj solejoj, kiam ĝi parolas al ni, nur la antaŭsento komprenas ĝian lingvon. Sub ĝia potenco, la nervoj de la homo fariĝas fasko da kordoj, streĉitaj al la atako, al la perfido, al la embusko. La homaj sensoj erarigas siajn kapablojn: la okulo sentas, la dorso vidas, la nazo esploras, la kruroj kalkulas kaj la sango krias: “Ni fuĝu, ni fuĝu!”. Tamen, estas la civilizita homo la paladino de la detruo. Estas gransioza valoro en la epopeo de ĉi tiuj piratoj, kiuj sklavigas siajn taglaboristojn, ekspluatas la indianon kaj baraktas kontraŭ la ĝangalo. Turmentitaj de la malfeliĉo, el la anonimeco de la urboj, ili ĵetis sin al la dezertoj serĉante iun ajn finon al sia sterila vivo. Deliraj pro malario, ili senvestigis sin de la konscienco, kaj, naturigitaj kun ĉiu risko, sen aliaj armiloj ol la vinĉestero kaj la maĉato, ili suferis la plej abomenindajn bezonojn, sopirante ĝuojn kaj abundon, sub la severeco de la vetero, ĉiam malsataj kaj eĉ nudaj ĉar la vestaĵoj putris sur la karno. Finfine, iun tagon, sur la roko de iu ajn rivero, ili konstruas kabanon kaj nomas sin “mastroj de entrepreno”. Havante la ĝangalon kiel malamikon, ili ne scias kontraŭ kiu batali, kaj ili atakas unu la alian kaj mortigas sin kaj subpremas sin en la intervaloj de sia kuraĝo kontraŭ la arbaro. Kaj estas videble en kelkaj lokoj, kiel iliaj spuroj similas al la lavangoj: la kaŭĉukistoj kiuj troviĝas en Kolombio detruas ĉiujare milionojn da arboj. En la teritorioj de Venezuelo la balatao*** malaperis. Tiamaniere ili praktikas la fraŭdon kontraŭ la generacioj de la estonteco. Unu el tiuj homoj fuĝis el Kajeno, fama prizono, kiu havas kiel fosaĵon la oceanon. Kvankam li sciis, ke la gardistoj nutras la ŝarkojn por ke ili ĉirkaŭiru la muregon, sen liberigi la katenojn li ĵetis sin en la maron. Li venis al la bordoj de la Papunagŭao, atakis la fremdajn bovinejojn, submetis la fuĝintajn kaŭĉukistojn, kaj, monopoligante la ekspluatadon de gumo, vivis kun siaj sekvantoj kaj siaj sklavoj en la barakoj de la Gvarakuo, kies malproksimaj lumoj, tra la densejoj, tremetis antaŭ ni la nokton kiam ni malfruiĝis la alvenon.»<noinclude><references/></noinclude> tl0yk5pcghbztln2kdfxoqp7fmt5ma4 104 37527 114706 114587 2026-04-06T00:43:57Z Rubenĉjo 597 114706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Kiu estus dirinta al ni en tiu momento, ke niaj destinoj priskribos la saman trajektorion de krueleco! {{***}} Dum la tagoj uzataj por la trairo de la vojeto, mi faris humiligan konstaton: mia fizika forteco estis nur ŝajna, kaj mia muskolaro — kiun eluzis pasintaj febroj — malstreĉiĝis pro la laceco. Nur miaj kunuloj ŝajnis imunaj kontraŭ la elĉerpiĝo, kaj eĉ la maljuna Clemente, malgraŭ siaj jaroj kaj vundoj, montriĝis pli vigla dum la marŝado. Ĉiumomente ili haltis por atendi min; kaj kvankam ili senpezigis min de ĉio, de la dorsosako kaj la karabeno, mi daŭre bezonis, ke la cerbo tenu mian fieron streĉita por ne ĵeti min teren kaj konfesi al ili mian malfortecon. Mi iris nudpieda, en pantalon-kruroj, malbonhumora, vade trairante marĉojn kaj lagunojn, meze de arbaro altega, kies radikaroj forgesis la sunlumon. La mano de Fidel pruntedonis al mi helpon dum paŝado sur la trunkoj, kiujn ni uzis kiel pontojn, dum la hundoj vane bojis por ke mi liberigu ilin en tiu paradizo de ĉasistoj, kiu tute ne entuziasmigis min. Ĉi tiu situacio de malsupereco igis min malfida, iritiĝema, neregebla. Nia ĉefo en tiaj urĝaj cirkonstancoj estis, sendube, la maljuna Silva, kaj mi eksentis kontraŭ li sekretan rivalecon. Mi suspektis, ke li intence elektis tiun vojon, dezirante igi min sperti mian mankon de kondiĉoj por mezuri min kun Kajeno. Sinjoro Clemente ne perdis okazojn por laŭdi al mi la suferojn de la vivo en la barakoj kaj la eventualon de iu ajn fuĝo, tiu eterna sonĝo de la kaŭĉukistoj, kiuj vidas ĝin skizita sed neniam realigas ĝin, ĉar ili scias, ke la morto fermas ĉiujn elirejojn de la monto. Ĉi tiuj predikoj havis resonon ĉe miaj kamaradoj, kaj la konsilantoj multiĝis. Mi ne aŭskultis ilin. Mi kontentiĝis per repliko: — Kvankam vi marŝas kun mi, mi scias ke mi iras sola. Ĉu vi estas lacaj? Vi povas marŝi sekvante min. Tiam, silentaj, ili preterpasis min kaj, atendante min, flustris rigardante min flanken. Tio indignigis min. Mi sentis kontraŭ ili subitan malamon. Verŝajne ili mokis mian fanfaronadon. Aŭ ĉu ili eble prenis direkton, kiu ne estis tiu de Gvarakuo? — Aŭskultu min, maljuna Silva — mi kriegis haltigante lin —. Se vi ne kondukas min al Isano, mi pafmortigos vin! La maljunulo sciis, ke mi ne minacas lin ŝerce. Li eĉ ne sentis surprizon antaŭ mia minaco. Li komprenis, ke la dezerto posedas min. Mortigi homon! Kaj kio? Kial ne? Tio estis natura fenomeno. Kaj la kutimo defendi min? Kaj la maniero emancipi min? Kia alia pli rapida fari de solvi la ĉiutagajn konfliktojn?»<noinclude><references/></noinclude> arslx1m4rz14u9yjqit2pv3xv52uaee 104 37528 114707 114588 2026-04-06T00:44:36Z Rubenĉjo 597 114707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Kaj tra ĉi tiu procezo —ho, ĝangalo!— ni ĉiuj pasis, kiuj falas en vian kirlon. {{***}} Kaŭritaj inter la foliaro, kun la manoj sur la karabenoj, ni spionrigardis la lumojn de la barakoj, timante ke iu nin malkovros. En tiu kaŝejo ni devis pasigi la nokton sen bruligi fajron. Plorsingultante en la malhelo pasis nekonata fluo. Ĝi estis la rivero Isano. —Sinjoro Clemente —mi diris ĉirkaŭbrakante lin—: pri vojtrovado vi estas la plej alta saĝeco! —Tamen, mi ekprenistimon al la profesio: mi vagis perdita pli ol du monatojn en la kaŭĉukejo de Jagvanario. —Mi memoras la detalojn. Kiam via fuĝo al Vaŭpeso… —Ni estis sep fuĝintaj kaŭĉukistoj. —Kaj ili volis mortigi vin… —Ili kredis, ke mi vojerarigas ilin intence. —Kaj kelkfoje ili mistraktis vin… —Kaj alifoje, ili petis de mi surgenue la savon. —Kaj ili ligis vin dum tuta nokto… —Timante, ke vi povus forlasi ilin. —Kaj ili disiĝis por serĉi la vojon… —Sed ili trovis nur tiun de la morto. Ĉi tiu mizera maljunulo Clemente Silva ĉiam havis la monopolon de la malfeliĉo. Ekde la tago kiam, irante de Ikitos al Manaŭso, li aŭdis novaĵojn pri la mortinta filo, li fiksis sian esperon sur la plilongigo de la sklaveco. Li volis esti kaŭĉukisto kelkajn jarojn pli, ĝis kiam la tero permesos al li elterigi la restaĵojn. La ĝangalo, nerekte, reprenis lin kiel fuĝinton, kaj estis la spektro de Luciĉjo tiu, kiu petis de li reiri. Eĉ se la madono estus volinta liberigi lin, kion li gajnus per la libereco se li denove devus dungiĝi, devigite de la malriĉeco, en la taĉmento de iu ajn mastro, kiu eble malproksimigus lin de Vaŭpeso? En Manauso li vizitis la agentejojn, kie la enmigrintoj serĉas laboron, kaj li eliris senkuraĝigita el tiuj loĝaĉoj, kie oni kontraktas la sklavecon, ĉar la mastroj nur "antaŭsendis" homojn por Madejro, por la rivero Puruso, por Ukajalio. Kaj li volis iri al la malfeliĉa rivero, kiu gardis ĉe la piedo de sia kirlakvejo la veprujan tombon, distingitan per kvar ŝtonoj. La turko Pezil ne havis laborojn en tiuj lokoj, sed li portis lin al la alta Rivero Negro, kaj tio estis multo. Nur ke li ŝajnigis ne voli aĉeti lin, kaj fine li konsentis al liaj petegoj, interkonsentante kun la madono retrovendon, por la kazo se ne kontentigus lin la kapabloj de la kolombiano. Li alportis lin al sia bela bieno de Naranjal, ĉe la bordo kontraŭa al Jagvanario, kaj tenis lin dum iom da tempo en facilaj oficoj, sub sia gvato de malestima kaj silenta islamano, sen mistrakti lin nek moki lin.<noinclude><references/></noinclude> qepc2go7ec08k488bdyvxpkljo041ma 104 37534 114708 114594 2026-04-06T00:45:57Z Rubenĉjo 597 114708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>ekmoviĝis al li, la arboj dancis antaŭ liaj okuloj, la lianaroj ne permesis al li malfermi la vojeton, la branĉoj kaŝiĝis for de la tranĉilo kaj ripete provis forpreni ĝin de li. Kiu kulpis pri tio? Kaj poste, kial diable ili ekkriegis? Kion ili atingis per la pafado? Kiu krom la tigro kurus serĉi ilin? Ĉu eble ili deziris ĝian viziton? Ili ja povis atendis ĝin ĉe la vesperigo! Tio teruris ilin kaj ili silentis. Sed ili eĉ ne estus povintaj komprenigi sin je pli ol du jardoj: pro la kriado iliaj gorĝoj fermiĝis, kaj, dolore, ili parolis mallaŭte, kun spirado gorĝa kaj mallerta, kiel tiu de la anseroj. Antaŭ la horo, kiam la sangokolora suno ornamas la malproksimaĵojn, fariĝis urĝe bruligi la fajron, ĉar en la arbaroj la vespero funebras. Ili tranĉis branĉojn, kaj, disĵetante ilin sur la koton, ili amasiĝis ĉirkaŭ la maljuna Silva por atendi la torturon de la tenebroj. Ho, la turmento pasigi la nokton kun malsato, inter la pensado kaj la oscedado, sciante ke la oscedo plifortiĝos la sekvan tagon! Ho, la pezo de la plorsingultoj meze de la ombro, kiam la konsoloj odoras je morto! Perditaj! Perditaj! La sendormeco ĵetis sur ilin sian amason da halucinoj. Ili sentis la angoron de la senhelpulo, kiam li suspektas, ke iu lin spionas en la mallumo. Venis la bruoj, la noktaj voĉoj, la timaj paŝoj, la silentoj impresaj kiel truo en la eterneco. Sinjoro Clemente, kun la manoj sur la kapo, premis sian penson por ke naskiĝu iu luma ideo. Nur la ĉielo povis montri al li la orientiĝon. Ke ĝi diru al li, de kiu flanko naskiĝas la lumo! Tio sufiĉus al li por kalkuli alian vojon. Tra malfermaĵo de la foliara tegmento, simila al luko, li ekvidis peceton da blua etero, sur kiu desegnis sian lignaĵon seka branĉo. Ĉi tiu vizio rememorigis al li la mapon. Vidi la sunon, vidi la sunon! Tie troviĝis la ŝlosilo de lia destino. Se nur parolus tiuj altigitaj suproj, kiuj ĉiun matenon vidas ĝin pasi! Kial la silentaj arboj rifuzas diri al la homo, kion li devas fari por ne morti? Kaj, pensante pri Dio, li ekpreĝis al la ĝangalo petegon de riparkompenco! Grimpi sur iun ajn el tiuj gigantoj estis preskaŭ neebla: la trunkoj tiel dikaj, la branĉoj tiel altaj kaj la kapturno de la alto gvatanta en la foliaro. Se nur kuraĝus Lauro Coutinho, kiu nerve dormis brakumante liajn piedojn... Li volis voki lin, sed li sin detenis: eta bruo, kiel de musoj en bona ligno, gratvundis la nokton: estis la dentoj de liaj kunuloj, kiuj ronĝis malmolegajn semojn de korozo! Sinjoro Clemente sentis por ili tian kompaton, ke li decidis doni al ili la konsolo de la mensogo. — Kio estas? — ili flustris al li per duonvoĉo, alproksimigante siajn malhelajn vizaĝojn. Kaj ili palpis la nodojn de la ŝnuro, per kiu ili lin ligis. — Ni estas savitaj!»<noinclude><references/></noinclude> kjuqzjqgu6behv2n24uwo7nznaipb72 104 37535 114709 114606 2026-04-06T00:46:24Z Rubenĉjo 597 114709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Stultaj pro ĝojo, ili ripetis la saman frazon: «Savitaj! Savitaj!». Kaj, falante teren, ili premis la koton per la genuoj, ĉar la doloro lasis ilin pentofaraj, kaj ili eligis grandan ronkon de dankpreĝo, sen demandi en kio konsistis la savo. Sufiĉis, ke alia homo ĝin promesu, por ke ĉiuj ĝin proklamu kaj benu la savanton. Sinjoro Clemente ricevis ĉirkaŭbrakojn, petegojn pri pardono, vortojn de riparo. Kelkaj volis atribui al si la ekskluzivan meriton pri la miraklo: —La preĝoj de mia patrinjo! —La mesoj, kiujn mi ofertis! —La skapulario, kiun mi portas! Dume, la Morto certe ridis en la mallumo. {{***}} Mateniĝis. La angoro, kiu ilin tenis, akcentis sur la vizaĝo la tragikan grimacon. Magraj, febraj, kun la okuloj ruĝiĝintaj kaj la pulsoj tremantaj, ili ekatendis la sunleviĝon. La sinteno de tiuj malsaĝuloj sub la arboj inspiris timon. Ili forgesis rideti, kaj, kiam ili pensis pri rideto, faldetis ilian buŝon fanatika grimaco. Ili suspektis pri la ĉielo, kiu nenie estis videbla. Malrapide ekpluvis. Neniu diris ion, sed ili rigardis unu la alian kaj sin komprenis. Decidinte reveni, ili moviĝis sur la spuro de la antaŭa tago, laŭ la bordo de laguno kie la signoj malaperis. Iliaj paŝosuroj en la koto estis malgrandaj putoj, kiuj inundiĝis. Tamen, la rumbisto trovis la vojon, ĝuante la plej absolutan silenton ĝis proksimume la naŭa matene, kiam ili eniris en kelkajn ĉuskajojn*** el plebeja vegetaĵo, kie okazis stranga fenomeno: taĉmentoj da kunikloj kaj agutioj, obeemaj aŭ stuporigitaj, ŝoviĝis al ili inter la krurojn serĉante rifuĝejon. Momentojn poste, grava zumado, kiel de falantaj akvoj, sentiĝis veni tra la senfineco. —Sankta Dio! La legionformikoj! Tiam ili nur pensis pri fuĝo. Ili preferis la sangosuĉulojn kaj ŝirmiĝis en inundita kotejo, kun la akvo ĝis la ŝultroj. De tie ili rigardis pasi la unuan rondon. Simile al la cindroj, kiujn malproksime ĵetas la bruligado, falis sur la flakon fuĝantaj triboj de blatoj kaj koleopteroj, dum la bordoj pleniĝis de araneoidoj kaj reptilioj, devigante la homojn skui la fetotan akvojn por ke ili ne antaŭeniru en ili. Kontinua tremo skuis la grundon, kvazaŭ la foliaroj bolus per si mem. Sub trunkoj kaj radikoj antaŭeniris la tumulto de la invado, dum la arboj kovriĝis per nigra makulo, kiel moviĝema ŝelo, kiu senbride supreniris por turmenti la branĉojn, rabi la nestojn, enŝoviĝi en la truojn. Iu<noinclude><references/></noinclude> nufwxuf5synrebkmaudb7vuvdvpvkfw 104 37538 114710 114607 2026-04-06T00:47:27Z Rubenĉjo 597 114710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Nun li sidas ĉi tie, en mia kompanio, atendante la matenruĝon por ke ni alvenu al la barakoj de la Gvarakuo. Eble li pensas pri Jagvanario, pri Javarateo, pri la perditaj kamaradoj. "Ne iru vi al Jagvanario", li ĉiam konsilas al mi. Mi, rememorante Alician kaj mian malamikon, ekkriis kolere: — Mi iros, mi iros, mi iros! {{***}} Ĉe la mateniĝo estiĝis diskuto, en kiu, feliĉe, mi ne perdis la trankvilecon. Temis pri la maniero, kiel ni devas peti la gastamon. Estis nedubeble, ke la neatendita ĉeesto de kvar nekonataj viroj kaŭzus en la setlejoj seriozajn alarmojn. Unu el ni devis riski esplori la emon de la entreprenisto, por ke la ceteraj, kiuj restus atendante, kun la libera ĝangalo, ne elmetu sin al sufero de neriparebla servuteco. Fine, oni konsentis, ke tiu misio apartenas al mi; sed miaj kunuloj decideme rifuzis lasi min iri armita. Per tiu ĉi antaŭzorgo ili ofendis mian prudenton, kaj tamen, mi akceptis ĝin senesprime. Evidente, certaj agoj kvazaŭ antaŭas miajn ideojn: kiam la cerbo ordonas, miaj nervoj jam agas. Estis bone senigi min de iu ajn rimedo, kiu povus ekbruligi mian agresemon; kaj ĉiu armita homo estas ĉiam du paŝojn for de la tragedio. Transdonante al ili la revolveron, kiun mi havis ĉe la zono, mi ripetis al ili miajn avertojn: "Atendu min ĉi tie; se io grava okazos, mi fuĝos ĉi tiun saman nokton kaj ni kuniĝos por...". Kaj mi ekiris sola, kun la tago jam progresinta, al la loĝejo de la submastro. Dum mi marŝis per hazarda paŝado, mia decido ekformiĝis kaj mi rememoris la projekton de la blundulo Mesa: ataki la barakon, ekposedi la "trezoron" de sinjoro Clemente, preni la nutraĵojn kiujn ni trovos kaj fuĝi kun la rumbisto tra la arbaroj, serĉante la proksimajn fontojn de la rivero Gvajnio, pretaj por malsupreniri ĝin, sen riski malfeliĉojn ĉe Isano, ĝia alfluanto. Ĉu ne estus pli bone invadi la setlejon per kugloj kaj tranĉilo? Kial alveni kiel almozulo por peti ŝirmon? Mi haltis hezitema kaj rigardis malantaŭen. Miaj kamaradoj, elŝovante la kapon el inter la foliaroj, atendis iun ordonon. En alia situacio, mi estus kriinta al ili per severaj voĉoj: "Malsaĝuloj! Kial vi lasas veni la hundojn!". Ĉar Martel kaj Dolar kuris rapide sur mia spuro; kaj post mallonga momento, malesperigante min pro maltrankvilo, ili portis al la barakoj la anoncon pri mia ĉeesto. Neeble reveni! Mi antaŭeniris. Mi ne kredis tion, kion mi vidis. Ĉu tiuj mizeraj kabanaroj de indiana stilo estis la tiom famaj barakoj de la Gvarakuo? Ĉu tiuj aĉaj dometoj<noinclude><references/></noinclude> 01zqbvczdm9pg4fbyyvvksa1qfkmkc3 104 37539 114711 114576 2026-04-06T00:48:00Z Rubenĉjo 597 114711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>minacataj de la mizerkreskaĵaro, ĉu ili povis esti la sidejo de satrapo, kiu havis sklavojn kaj kromvirinojn, sinjoro de la montoj kaj mastro de la riveroj? Estas vere, ke la kaŭĉukistoj nur konstruas provizorajn loĝejojn kaj ŝanĝas sian loĝlokon de unu rivereto al alia, laŭ la abundo de la kaŭĉukejo; estas vere, ke Kajeno, establita jarojn antaŭe apud la kirlakvejoj de Gvarakuo, moviĝis supren laŭ Isano, sen ŝanĝi la nomon de la entrepreno, ĝis kiam li lokiĝis en la terkolo de Papunagvao por ekzerci regadon super la rivero Inirido, kontraŭ Funes. Sed ĉi tiuj kialoj ne malpliigis mian elreviĝon antaŭ la malbona aspekto de la kaŭĉukejo. Unu el la setlejoj, pro la pacienco de siaj loĝantoj, estis preskaŭ envolvita de migrema liano kun lanecaj folioj kaj flavetaj kukurbetoj. Sur la tero, fiŝostoj, kirasoj de dazikoj, ujoj el lamenujoj ronĝitaj de rusto. En malpuraj ret-hamakoj, etenditaj super fumado de lignobrulaĵoj kiu forpelis kulojn, tediĝis kelkaj virinoj kun fistuloj fetorantaj je jodoformo kaj poŝtukoj ligitaj sur la kapo. Ili ne sentis min, ili ne moviĝis. Ŝajnis al mi, ke mi alvenis al legenda arbaro, kie dormetis la Dezerteco. Estis miaj hundidoj, kiuj dispelis la letargion: en la apuda kabano ili igis kriegi simion, kiu, ligita ĉe la talio, pendis de stango ĉe la fino de rimeno. La estrino eliris. Malsanaj homoj aperis. Ĉie, nudaj infanoj kaj gravedaj virinoj. —Ĉu vi alportis tapiokon por vendi? —Jes. Ĉu la mastro estas hejme? —En tiu kabano. Diru al li, ke li aĉetu. Ni malsatas! —Tapioko, aj, tapioko! Iel ajn ni pagos al vi! Kaj kun anticipa salivado ili gustumis sian propran deziron. La kabano de la mastro ne havis murojn: vandoj el palmo dividis la ĉambrojn. Propre ĝi ne havis pordojn, sed ĝiaj aperturoj estis kovritaj per platoj el ĉusko***. Mi ne sciis en tiu momento kien voki. Super la palmfolioj, kiuj servis kiel muro al dormoĉambro, mi rigardis internen, kun subtila suspekto. En hamako kun floritaj fadenoj fumis virino vestita per puntoj. Ĝi estis la madono Zoraida Ajram. Kaj ŝi vidis min spionrigardantan ŝin! —Vakiro, Vakiro! Jen viro ĉi tie! Mi ne trovis kion diri. Mi alproksimiĝis al la apuda pordo. La madono havis en la mano revolveron, etan kiel ludilo. Miaj kamaradoj certe observis miajn movojn. La eniro sen ĉapelo en la barakon estis la signo, ke la submastro ĉeestas. Pli rapide mi pensis pri tio, ol li eliris el la apuda ĉambro, pretigante la karabenon. —Kion volas vi? —Sinjoro, mi estas Arturo Cova. Homo de paco.»<noinclude><references/></noinclude> auxi1jk00f8mttx1saqehd0qjeqtdpp 104 37540 114712 114577 2026-04-06T00:48:44Z Rubenĉjo 597 114712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>La madono, kvazaŭ mokante siajn nervojn, diris per pentrinda prononco, fiksrigardante min, dum ŝi kaŝis la revolveron en sia korsaĵo: — Ho, Alaho! Konduku tiun malpurulon al la kuirejo! Vakiro respondis etendante al mi sian kvadratan manon: — Mi estas Aquiles Vácares, veterano el Venezuelo, kuraĝa por la kuglo kaj por iu ajn viro! Pro kio mi murmuris, malkovrante mian kapon respekte: — Saluton, generalo! {{***}} Vakiro okupis sian ret-hamakon en la koridoro, kun la karabeno sur la kruroj. Li ordonis al mi, ke mi sidiĝu sur la apuda benko. Mi restis perpleksa, sed klarigis mian heziton per ĉi tiuj kialoj: — Generalo, ĉu eblos, ke mi sidiĝu flanke de ĉefo? Viaj militistaj privilegioj tion malpermesas al mi. — Tio ja estas vero. Vakiro estis ebriulo, straba, nazparolanta. Liaj lipharoj, malamikoj de la kiso kaj de la kareso, malordiĝis, nekonkereblaj, super la buŝo, en kies interno la protezo de la dentoj moviĝis malalĝustigita. Sur lia miksrasa vizaĝo petis justecon la cikatro de iu maĉato-frapo, ekde la orelo ĝis la nazo. Tra la dekoltaĵo de lia flanela ĉemizo eliris el la brusto kvieta arbaro de hirthara fasko, tiel malagrabla pro emanaĵoj kiel abunda je varma ŝvito. Lia zono el eluzita ledo montris pretendojn de milita montraĵo: tranĉilo, ponardo, kugloj, revolvero. Li portis pantalonon el malpura kakia ŝtofo kaj paŝis per lozaj tolŝuoj, kiuj, dum moviĝo, frapadis sub liaj kalkanoj. — Kiel faris vi por diveni la gradojn, kiujn mi havas? — Tiel eminenta veterano certe trairis la tutan rangoliston. — La kion? — La rangoliston. — Diru al mi: ĉu en Kolombio sonas mia nomo? — Kiu ne aŭdis nomi la "kuraĝan Akilon"? — Tio ja estas vero. — Homerida heroo! — Mi avertas vin, ke mi ne estas el Merido, sed el Coro. En tiu momento, en spireganta grupo, aperis miaj kamaradoj, malarmitaj, ĉe la ekstremo de la koridoro. Vakiro, suspektema, restis staranta. Mi faris modestan prezenton: — Sinjoro generalo, ĉi tiuj estas miaj kunuloj. La tri, sen alproksimiĝi, murmuris konfuzite: — Sinjoro generalo!... Sinjoro generalo!<noinclude><references/></noinclude> jywa2w7s0ftv5d2wuvbdrjbelbipl9s 104 37560 114713 114598 2026-04-06T00:49:18Z Rubenĉjo 597 114713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Mi komprenis, ke estas tempo improvizi liran parolon por ke la Vakro trankviliĝu. Mi tordis la instrukciojn de sinjoro Clemente. Baldaŭ mia lango akiris nerezisteblan tonon de konvinko. Mi mem admiris mian inventemon, ridante interne pri mia propra soleno. Ni estis barakestroj el la rivero Vaŭpeso kaj loĝis en zono egaldistanca de Kalamaro kaj de la kunfluo de Itillao kaj Unillao. Ni laboris pri manjoko, kaŭĉuko kaj korozo. Ni havis en Manaŭso bonegan klienton, la domon Rosas, en kies povo restis al mi ŝparajo de ĉirkaŭ mil pundoj, kio reprezentis mian laboron de doloraj monatoj kiel produktisto kaj komisiisto. Dirante tion, mi rimarkis, ke la madona atentis mian rakonton, ĉar ĉesis soni la hamako en la apuda ĉambro. Tiu detalo kaŭzis al mi iom da maltrankvilo kaj mi ŝanĝis la direkton de miaj fantazioj. — Sinjoro generalo, malfeliĉe, Vaŭpeso prezentas al ni perfidajn kirlakvejojn; kaj ni perdis en renversiĝo, ĉe la kirlakvejo de Javarateo, nian rikolton de antaŭ tri jaroj. Kaj mi ripetis intence: "En la mema kirlakvejo de Javarateo, kontraŭ la radikoj de jakarando". La madono aperis ĉe la pordo, plenigante per sia figuro la pord-hoko kaj la supran sojlon. Ŝi estis dika kaj giganteca virino, ronda je mamoj kaj koksoj. Klaraj okuloj, laktokolora haŭto, vulgara gesto. Kun siaj blankaj vestoj kaj siaj puntoj ŝi havis la aspekton de kaskado. Longa kolĉeno el bluaj bidoj pendis de ŝia sino, kiel kaprifolio sur supro. Ŝiaj brakoj, sonantaj pro la brakringoj kaj nudaj ekde la ŝultroj, estis karno-plenaj kaj glataj kiel du kusenetoj por la plezuro, kaj sur la juvelita mano ŝi havis tatuon, kiu reprezentis du korojn trapikitajn de ponardo. Dum mi ŝin rigardis, mi mense pardonis vian sensperton, malfeliĉa Luciano Silva, kaj mi divenis la finon de via pasio! — Kiuj estas la junuloj, kiuj konas la riveron Vaŭpeso? — ŝi demandis, disvastigante en la aero la varman parfumon de sia ventumilo. — Ni ĉiuj kvar, sinjorino. — Kaj ĉu la filiito de la domo Rosas? La komisiisto? — Via admiranto. — Je kiom oni ordonis al vi pagi la kaŭĉukon? — Tiun de unua kvalito, po unu conto de reis***. Proksimume po tricent pesoj. — Ĉu mi ne diris al vi, Vakiro, ke oni ne povas pagi pli? — Aŭskultu: mi ne permesas al vi nomi min tiel! Nomu min per mia nomo: generalo Vácares! Lernu de la juna Cova, kiu ja scias kiel trakti la ĉefojn! — Mi havas nenion komunan kun nomoj kaj titoloj. Redonu al mi mian monon aŭ pagu ĝin al mi per kaŭĉuko, po tricent pesoj, minus la frajto, ĉar mi ne vojaĝas senpage. La cetero tute ne gravas al mi!»<noinclude><references/></noinclude> o7jy2afjg759g1l4505iofv8ozyy7bk 104 37563 114714 114579 2026-04-06T00:49:56Z Rubenĉjo 597 114714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>— Ne estu malĝentila! — Nu, do ne estu trompisto, ne estu kanajlo, nek tia aŭ tia! Sciu, ke al la damoj oni servas per blanka ganto. Lernu ankaŭ de ĉi tiu kavaliro, kiu nomis min "sia admiranto". — Trankvilon, mia sinjorino; trankvilon, generalo. La sufokita ĉefo ordonis al mi per heroa gesto: — Ni iru eksteren, kien oni ne venos interrompi nin! Adiaŭante la madonon, mi faris profundan riverencon. {{***}} — ...Kaj kiel mi diris al vi, la domo Rosas ordonis al mi, ke estonte ni evitu la riveron Vaŭpeso kaj tra la Caño Grande ni malsupreniru al Inirido, direkte al San Fernando de Atabapo, kie ni povus liveri al la guberniestro la produktojn, kiujn ni akirus, ĉar li estis ties aganto kaj havis la taskon sendi ilin, laŭ Orinoko, al la insulo Trinidado. — Knaboj! Kaj ĉu vi ne sciis, ke Pulido estis murdita? — Generalo, ni vivas en la limbo de la dezertoj... — Nu, oni lin dishakis, por ŝteli de li tion, kion li havis, kaj por preni la Guberniestrecon. — La kolonelo Funes! — Kia kolonelo! Li estas degradita! Kraĉu tiun nomon! Gardu vin de denove mencias ĝin ĉi tie! Kaj por doni al mi ekzemplon, li faligis larĝan salivon kaj ĝin frotis per la kalkanoj. — Sinjoro generalo, mi estis antaŭzorga: mi sciigis al la domo Rosas, ke en neniu kazo mi respondos pri la akcidentoj, kiujn la nova vojo kaŭzus; kaj, aprobite sur tiu bazo, ni forlasis niajn barakojn jam antaŭ du monatoj, ŝarĝitaj per manjoko, olario*** kaj gumo. Sed Inirido estas tiel envia kiel Vaŭpeso, kaj, alvenante al la enfluejo de la Papunagvao, ni perdis ĉion! Ni venis tra la monto, en la kulmino de la mizero, por peti ŝirmon! — Kaj kio do estus tio, kion vi volas? — Ke oni provizu al mi skipon por kanuo por sendi mesaĝiston al Manaŭso, por porti la avizon pri la katastrofo kaj alporti monon, ĉu el la kaso de nia kliento, ĉu el mia konto; kaj ke oni donu al ni loĝejon al la kvar alfundiĝuloj ĝis kiam revenos tiu ekspedicio. — Ni ne havas maristaron..., ni estas tre mankaj je tapioko...! — Donu al mi spertan remiston kaj la mulato Correa iros kun li. Ni pagos tion, kion oni petos de ni. La ĉefoj ne konas malfacilaĵojn. — Tio ja estas vero! La madono, kiu aŭdis ĉi tiun dialogon, vokis min flanken: — Ĝentlemano, mi povus vendi al vi remiston, kiu estas mia.»<noinclude><references/></noinclude> r6hcs8netxkbc46rxtjh67jc69f3i2f 104 37564 114715 114608 2026-04-06T00:50:30Z Rubenĉjo 597 114715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>— Ne interrompu vi! Lasu nin konversacii! — Ĉu eble la rumbisto Silva ne estas mia? Ĉu mi ne pruvis al vi, ke li estas fuĝinto el la personaro de Jagvanario? Ĉu vi ne scias, ke Pezil ne pagis lin al mi? — Sinjorino, se vi deziras... Se la generalo ne malpermesas al mi... — Kia generalo! Ĉi tiu ne estas tiu, kiu komandas, sed Kajeno! Ĉi tiu estas mizerulo, kiu fanfaronas kiel administranto. — Ne estu tiel langoliberema! Mi pruvos al vi, ke mi ja havas komandon: juna viro, vi povas fidi je la boato! — Dankon! Dankon! Koncerne la remiston, se la sinjorino vendas al mi la fuĝinton, se ŝi akceptas de mi ĝiron kontraŭ Manaŭso... — Kaj kion vi donas al mi kiel garantion dum oni pagas ĝin? — Niajn proprajn personojn. — Ho, ne! Tion ne! Alaho! — Ne surprizas min la malfido. Estas vero, ke niaj aspektoj kontraŭdiras nian pagokapablon: senŝuaj, ĉifonaj, mizeraj. Mi nur aspiras meti en viajn manojn ĉion, kion ni posedas. Elektu mem la personaron, kiu devas plenumi la komision. La necesaĵo estas, ke ĝi ekiru baldaŭ kun niaj leteroj kaj zorgu pri la valoroj kaj varoj, kiujn ni petas kaj kiujn vi mem ricevos: drogoj, nutraĵoj kaj, precipe, iom da likvoroj, ĉar konvenas gajigi la vivon en ĉi tiu dezerto. — Tio ja estas vero. Kiam la madono, pensema, lasis nin solaj, mi petegis la ĉefon: — Ĵuru al mi, generalo, ke ni povos fidi je via helpo! — Juna viro, malmulte plaĉas al mi juri per la kruco, ĉar mi estas ateisto. Mia religio estas tiu de la glavo! Kaj portante la dekstran manon al la zono, kiel garantion de sia ĵuro, li murmuris solene: — Dio kaj Federacio! {{***}} Ĉe la vesperigo la madono reaperis. Antaŭ la kabano, kiun Vakiro destinis al ni, ŝi faris al mi la honoron promenigi sian tedon, kovrita per vualo el neĝblanka gazo, kiu defendis ŝin kontraŭ la moskitoj. Apud la senfara fajrejo ni oscedis silente, atendante la fiŝkaptistojn, kiuj iris al la rivero por serĉi la vespermanĝon. Franco elverŝis tapiokon el la poŝo kaj ni manĝis ĝin je manplenoj, kiam ni rimarkis la virinon. Vidante ŝin, mi turnis la vizaĝon al alia loko, kun la ĉapelo super la frunto, hontante pro la mizero, en kiu mi troviĝis. — Ĉu ŝi rigardas min? — Multe, sed ŝi ŝajnas simulon. — Ĉu ŝi foriris?»<noinclude><references/></noinclude> bqcwvgj4ya5k202cct2drovn2kxpi2c 104 37565 114716 114571 2026-04-06T00:50:55Z Rubenĉjo 597 114716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>— Ŝi faras karesojn al la du hundoj. — Ĉesu observi ŝin, ĉar ŝi alproksimiĝas. — Ŝi jam venas! Ŝi jam venas! Mi levis la vizaĝon por alfronti ŝin, kaj mi vidis ŝin veni tretante la herbojn, blanka, meze de la duonluma krepusko. Ŝi pasis preter mi, salutante min per la mano, kaj envolvis ĉi tiun riproĉon en rideto: — Mia Dio! Ni estas evitemaj. Ne estas tiel facile, kiam oni havas kreditojn en la domo Rosas! Muta, mi vidis ŝin malproksimiĝi al ŝia kabano, kiam Franco skuis min: — Ĉu vi aŭdis? Ŝi jam estas fascinita de la mono. Oni devas konkeri ŝin tuj! — Jes! Ni vidu, ĉu ŝi denove nomos min "malpurulo". Ŝi falos! Ŝi falos! La malestimo de virino ne havas pardonon! Malpurulo! Ĉi tiun nokton ni lavos niajn vestojn kaj ni sekigos ilin ĉe la fajro. Morgaŭ… La turka virino malfaldis en la korto sian porteblan seĝon kaj apoge kliniĝis sub la steloj por spiri la aromojn de la monto. Tiu sinteno havis nian alian celon ol fascini min, tiuj okuloj direktitaj al la altoj volis, ke mi ilin rigardu, tiu penso, kiu ŝajnis vagi en la nokto, konspiris kontraŭ mia ripozo. Denove, kiel en la urboj, la ino besta kaj kalkulema, soifanta je profitoj, vendis al mi sian tenton! Observante ŝin flanke, mi ekis senti la agresemon, kiu antaŭas la defiojn. Stranga virino, ambicia virino, vireca virino! Tra la plej izolaj riveroj, tra la plej danĝeraj kirlakvoj, ŝi kuraĝis stiri sian grandan boaton serĉante la kaŭĉukistojn, por ŝanĝi kontraŭ bagatelaĵoj la ŝtelitan gumon, elmetante sin al ĉiuspecaj perfortoj, al la perfido de siaj propraj remistoj, al la fusiloj de la rabistoj, dezirante amasigi cendon post cendo la feliĉon, pri kiu ŝi sonĝis, helpante sin per sia korpo kiam la sukceso de la komerco tion postulis. Por sorĉi la ĝangalajn virojn, ŝi ornamis sin kun granda zorgo, kaj elŝipiĝante en la barakoj, pura, bonodora, ŝi konfidis la defendon de siaj havaĵoj al sia promesplena voluptemo. Kiom da noktoj kiel ĉi tiu, en nekonataj dezertoj, ŝi starigus sian liton sur la ankoraŭ varmaj sabloj, seniluziigita de siaj klopodoj, soifanta plori, orfa de ŝirmo kaj protekto! Post la sufoka tago, kies suno rostas la haŭton kaj ruĝigas la okulojn per duobla flamo kiam ĝi rompiĝas sur la rivera ondo; la nokta suspekto, ke la remistoj iras malkontente kaj planis ian malican agon; post la sufero de la moskitoj, la turmento de la kuloj, la mizera vespermanĝo, la murmuro de la tempesto, la brulanta kaj kapturna ventego. Kaj ŝajnigi fidon al la maristoj, kiuj volas ŝteli la ŝipon, kaj anstataŭi ilin en la gardostaro, kaj elteni al ili grumbladojn kaj malbonajn manierojn, por ke ĉe la matenruĝo daŭru la vojaĝo, al la kirlakvo, kiu malpermesas la pason, al la lagunoj, kie la kaŭĉukisto promesis liveri kilon da gumo, al la kabanoj de la ŝuldantoj, kiuj neniam pagas kaj kiuj kaŝiĝas vidante la malfruan ŝipon!»<noinclude><references/></noinclude> 3htbyisjkbdteihi6uprjd8dfbs6e6x 104 37567 114717 114599 2026-04-06T00:52:13Z Rubenĉjo 597 114717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>kaj ke ŝi lasis sian boaton en la vilaĝo San Felipe, meze de Río Negro, ĉar la alta Isano estas netrairebla. Sed kie ŝi havas la marĉandaĵon, kiun ŝi ofertas al ni? Mi povus ĵuri, ke ŝia granda boato estas kaŝita en iu marĉo, pro timo ke oni povus ĝin prirabi, kaj ke fidelaj homaroj ŝin atendas. En la varmo de la siesto, mi decidis prezenti min al la virino en ŝia propra dormoĉambro, sen anonci min, repensante preparitan parolon kaj kun certa emocio, kiu pliigis mian palecon. Mi surprizis ŝin spirante sian cigaredon en sukcena cigaredingo, kuŝanta en la dormiga hamako, unu piedon sur la alia, dum la rando de la jupo balais la plankon en malrapida takto. Vidante min, ŝi sukcesis sidiĝi, kun ŝajniga malkontento pri mia maldiskreteco, aranĝis sian malbutonitan bluzon, kaj, observante min, ekmutis. Tiam, kun iluzia teatreco, kiu, cetere, estis tre sincera, mi murmuris mallevante la okulojn: — Ne rigardu, sinjorino, miajn nudajn piedojn, nek miajn flikaĵojn, nek mian aspekton: mia eksteraĵo estas la malĝoja masko de mia spirito, sed tra mia brusto pasas ĉiuj padoj por la amo! Sufiĉis al mi unu rigardo de la madono por kompreni mian eraron. Ŝi nek komprenis la sincerecon de mia submetiĝo, kiam mi estus povinta doni al mia animo, soifanta je iu ajn afekcio, la definitivajn orientiĝojn; nek ŝi sciis vuali sin per la spirito por igi min forgesi la inon antaŭ la virino. Malkontenta pro mia ridindeco, mi sidiĝis ĉe ŝia flanko, decidinte venĝi min pro ŝia malsaĝeco, kaj etendante la brakon super ŝiajn ŝultrojn mi kurbigis ŝin al mi, brute, kaj miaj tenacaj fingroj restis stampitaj sur ŝia haŭto. Aranĝante siajn ornamajn kombilojn, ŝi protestis anhelante: — Ĉi tiuj kolombianoj estas kuraĝaj! — Jes, sed en entreprenoj de granda valoro! — Kvieton! Kvieton! Lasu min ripozi! — Vi estas sensensa kiel viaj haroj. — Ho! Alaho! — Mi kisis vian kapon kaj vi ne sentis. — Por kio! — Kvazaŭ mi estus kisinta vian inteligenton! — Ho, jes! Dum momento ŝi restis senmova, malpli pudora ol alarmita, sen rigardi min nek protesti. Subite, ŝi stariĝis. — Kavaliro, ne pinĉu min! Vi eraras! — Neniam eraras mia koro! Kaj tion dirante, mi mordis ŝian vangon, nur unu fojon, ĉar en miaj dentoj restis gusteto de vazelino kaj rizpolvo. La madono, premante min kontraŭ sian sinon, ekploris:<noinclude><references/></noinclude> kmemxfqqpohk2z8i6jb3czbu8n4abf1 104 37568 114718 114609 2026-04-06T00:52:52Z Rubenĉjo 597 114718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>— Mia anĝelo, preferu min en la negoco! Preferu min! La cetero estis mia afero. {{***}} Ĝis dek ventroŝvelintaj knaboj ĉirkaŭis min per siaj kalabasoj, ploraĉante peton instruitan de siaj patrinoj, kiuj en malsata rondo instigis ilin el alia kabano, helpante ilin per la okuloj en la almozpeta petego: "Tapioko, aj, tapioko!". Tiam la madono Zoraida Ajram, per sia uzurista kaj blanka mano, kiu ankoraŭ havis la malkvietecon de la lastaj sentoj, volis montri sian malavarecon kaj akiri mian aplaŭdon: ekzercante rajtojn de dommastrino, ŝi malfermis la provizejon al la petantoj kaj ordonis al ili plenigi siajn vazojn ĝis satiĝo. La knaboj ĵetis sin sur la palmokeston, kiel birdetoj sur tritikejon, kiam, subite, envia maljunulino alarmis ilin per ĉi tiuj vortoj: "Uiii!*** Infanoj! La maljunulo!". Kaj la terurita amaso disiĝis kun tia rapido, ke kelkaj falis elverŝante la altvaloran branon, malgraŭ kio, la plej ruzaj kolektis de la tero plurajn pugnojn kaj portis ilin al la buŝo, kune kun tero kaj ĉio. La "fantomo" de tiuj infanetoj estis la rumbisto Clemente Silva, kiu, iris fiŝkapti kaj revenis kun la senutilaj retoj. Gravan suspekton ili sentas antaŭ la maljunulo, per kiu oni timigas ilin ekde kiam ili ĉesas mamsuĉi, instruante al ili ke, kiam ili kreskos, li perdigos ilin en la centro de la inunditaj kotejoj, sub mallumigitaj kaŭĉukejoj, kie la ĝangalo devos engluti ilin. La sovaĝa timemo de la indianetoj kreskas pro la influo de groteskaj superstiĉoj. Por ili la mastro estas supernatura estulo, amiko de la magvaro, tio estas, de la diablo, kaj tial la montoj pruntas al li helpon kaj la riveroj gardas por li la sekretojn de liaj perfortoj. Jen la insulo de la Purgatorio, kie ili vidis perei, laŭ ordono de la submastro, la malobeemajn kaŭĉukistojn, la ŝtelistajn indianinojn, la ribelemajn infanojn, ligitajn sub la nuda ĉielo, en plena nudeco, por ke la kuloj kaj la vespertoj ilin ekzekutu. Tia puno timigas la malgrandulojn, kaj, antaŭ ol plenumi kvin jarojn de aĝo, ili eliras al la kaŭĉukejoj en la taĉmento de la virinoj, kun timo al la mastro, kiu devigas ilin piki la trunkojn, kaj kun timo al la ĝangalo, kiu devas malami ilin pro ilia krueleco. Ĉiam iras kun ili iu hakisto, kiu faligas por ili certan nombron da arboj, kaj estas vidinde tiam kiel, sur la tero, ili torturas la vegetaĵon, vundante al ĝi branĉojn kaj radikojn per najloj kaj pikiloj, ĝis eltiri al ĝi la lastan guton da suko. — Kion vi opinias, don Clemente, pri ĉi tiuj bubaĉoj? — Ke en mi ili timas sian propran estontecon. — Sed vi estas homo de bona antaŭsigno. Komparu niajn timojn de antaŭ du tagoj kun la trankvilo, kiun ni nun ĝuas.<noinclude><references/></noinclude> 9qzoex2sxxt7j02egnn4irttkm0a2f0 104 37569 114719 114601 2026-04-06T00:53:27Z Rubenĉjo 597 114719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Tiel mi diris; kaj pensante pri nia baldaŭa disiĝo, ni intime pentis pro tio, ke ni parolis, kaj ni ekmutis, klopodante ke niaj okuloj ne renkontiĝu. — Ĉu hodiaŭ vi konversaciis kun miaj kunuloj? — Ĉar ni vekiĝis por fiŝkapti, ili verŝajne dormas la sieston. — Ni iru vidi ilin! Kaj kiam ni pasis antaŭ kabano, proksima al la rivero, mi vidis grupon da knabinetoj, ok ĝis dek-tri jarajn, sidantaj sur la tero en trista rondo. Ili ĉiuj portis malpurajn kalsoneton, pasigitajn diagonale kiel bendo kaj pendigitajn super la ŝultro per kordono, tiel ke la brusto kaj brakoj restis nudaj. Unu senpuligis sian kunulinon, kiu estis ekdorminta sur ŝiaj genuoj; aliaj preparis cigaredon en ŝelo de tabario***, maldika kiel papero; ĉi tiu, de tempo al tempo, mordonetis kun tediĝo laktosukan kajmiton; tiu, kun stultaj okuloj kaj malordigita hararo, distris la malsaton de infaneto, kiu piedfrapis sur ŝiaj kruroj, metante al ĝi la etfingron en la buŝeton, pro manko de la mampinto jam elĉerpita. Neniam mi vidos alian grupon de pli senfina forlasiteco! — Don Clemente, kion faras ĉi tiuj indianetoj dum iliaj gepatroj revenas al la barako? — Ĉi tiuj estas la amantinoj de niaj mastroj. Oni ŝanĝis ilin al iliaj parencoj kontraŭ salo, kontraŭ ŝtofoj kaj bagatelaĵoj, aŭ oni elŝiris ilin el iliaj kabanoj kiel imposton de sklaveco. Ili preskaŭ ne konis la serenan senkulpecon, kiun la infaneco spiras, nek havis alian ludilon ol la pezan poton por ĉerpi akvon aŭ la frateton sur la kokso. Kiel malpura estis la holokaŭsto de ilia tragika virgeco! Antaŭ la dekjara aĝo, ili estas devigataj al la lito kiel al suferigo; kaj, kripligitaj ĉe la koksoj de siaj mastroj, ili kreskas malsanaj, silentemaj, ĝis kiam iun tagon ili suferas la teruron senti sin patrinoj, sen kompreni la patrinecon! Dum ni marŝis, tremante pro indigno, mi rimarkis duon-tegmenton el mirito-palmo, subtenatan de du forkstangoj, de kiuj pendis mizerega ret-hamako, kie ripozis juna viro, kun vaksokolora haŭto kaj ekstaza aspekto. Liaj okuloj certe havis iun lezon, ĉar li vualis ilin per du ĉifonoj ligitaj sur la frunto. — Kiel nomiĝas tiu individuo, kiu kovris al si la vizaĝon per la kovrilo, kvazaŭ malkontenta pro mia ĉeesto? — Samlandano nia. Estas la solemulo Esteban Ramírez, kiu havas la vidkapablon preskaŭ perdita. Tiam, alproksimiĝante al la ret-hamako kaj malkovrante al li la kapon, mi diris al li per voĉo malforta kaj kortuŝita: — Saluton, Ramiro Estévanez! Ĉu vi kredas, ke mi ne konas vin? {{***}}<noinclude><references/></noinclude> jwa8cn137pwd15rfi06i43e8dfmbvmf 104 37570 114720 114621 2026-04-06T00:53:59Z Rubenĉjo 597 114720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Singulara afekcio ĉiam ligis min al Ramiro Estévanez. Mi estus volinta esti lia pli juna frato. Neniu alia amiko sukcesis inspiri al mi tiun konfidon, kiu, tenante sin digne super la sfero de la trivialaĵo, havas altan potencon en la koro kaj en la inteligento. Ĉiam ni vidis nin, neniam ni diris al la alia "ci". Li estis grandanima; mi, impulsiĝema. Li, optimista; mi, senespera. Li, virta kaj platona; mi, monda kaj voilupt-ama. Tamen, la malkonformeco nin proksimigis, kaj, sen devojigi la naskitajn inklinojn, ni kompletigis nin en la spirito, metante mi la imagon, li la filozofion. Ankaŭ, kvankam distancigitaj de la kutimoj, ni influis nin per la kontrasto. Li pretendis resti sendifekta antaŭ la delogo de miaj aventuroj, sed cenzurante ilin al mi, lin inundis certa scivolemo, speco de peka ĝojo pro la devojiĝoj, kiujn lia temperamento igis lin nekapabla fari, sen ĉesi rekoni al la tentoj vivan altiron. Mi kredas ke, super liaj konsiloj, pli ol unufoje li estus ŝanĝinta sian moderecon kontraŭ miaj frenezaĵoj. Tiel mi kutimiĝis kompari niajn opiniojn, ke jam en ĉiuj miaj agoj min maltrankviligis pripenso: "Kion pensos pri tio mia mensa amiko?". Li amis el la vivo ĉion, kio estis nobla: la hejmon, la patrion, la fidon, la laboron, ĉion dignan kaj laŭdindan. Arko de siaj parencoj, li vivis limigita al sia devo, rezervante por si la serenajn spiritajn ĝojojn kaj konkerante el la malriĉeco la reĝan lukson esti malavara. Li vojaĝis, kleriĝis, komparis civilizaciojn, komprenis virojn kaj virinojn, kaj pro ĉio tio li poste akiris sardonecan rideton, kiu reliefiĝis kiam li metis en siajn juĝojn la pipron de la analizo kaj en siajn babilojn la koketecon de la paradokso. Antaŭe, apenaŭ mi sciis ke li amindumis certan eminentan belulinon, mi volis demandi al li ĉu eblas ke malriĉa junulo pensu dividi kun alia persono la malabundan panon, kiun li akiris por siaj gepatroj. Nenion mi traktis profunde kun li ĉar li interrompis min per trafaj vortoj: "Ĉu al mi ne restas rajto eĉ por la iluzio?". Kaj la freneza iluzio kondukis lin al la katastrofo. Li fariĝis melankolia, rezervita, kaj finis negante al mi sian intimecon. Malgraŭ ĉio, iun tagon mi diris al li por lin esplori: "Volu la destino rezervi mian koron al iu ajn virino, kies parencaro ne kredu sin pli alta, pro neniu kialo, ol mia gento". Kaj li respondis al mi: "Mi ankaŭ pensis pri tio. Sed kion fari? Ĉe tiu fraŭlino haltis mia aspiro!". Mallonge post lia ama fiasko mi ne plu vidis lin. Mi sciis ke li elmigris al mi ne scias kie, kaj ke la fortuno estis al li ridetanta, laŭ kion predikis, neesprime, la relativaj komfortoj de lia familio. Kaj nun mi trovis lin en la barako de la Gvarakuo, malsata, senutila, uzanta alian nomon kaj kun bandaĝo super la palpebroj.<noinclude><references/></noinclude> 5c5zquxq0sfirg63de4hmaeob5lxask 104 37571 114721 114618 2026-04-06T00:54:25Z Rubenĉjo 597 114721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Grandan malkonferton kaŭzis al mi lia aflikto, kaj, pro kompata delikateco, mi ne kuraĝis esplori iun ajn detalon de lia sorto. Vane mi atendis, ke li iniciatu la konfidon. Tiu Ramiro estis ŝanĝita: nek manpremo, nek kora vorto, nek gesto de ĝojo pro nia renkonto, pro ĉio tiu pasinteco, kiu en mi renaskiĝis kaj en kiu ni posedis egalajn partojn. Kiel venĝon, mi adoptis glacia muton. Poste, por lin ĉagreni, mi diris al li seke: — Ŝi edziĝis! Ĉu vi sciis, ke ŝi edziĝis? Sub la influo de ĉi tiu sciigo reviviĝis por mia amikeco nekonata Ramiro Estévanez, ĉar anstataŭ la dolĉa filozofo aperis viro morda kaj amara, kiu vidis la vivon tian, kia ĝi estas laŭ certaj aspektoj. Prenante min je la mano, li demandis: — Kaj ĉu ŝi estos vera edzino, aŭ nur kromvirino de sia edzo? — Kiu povus tion diri? — Certe ŝi posedas virtojn por esti la ideala edzino pri kiu parolas al ni la Evangelio; sed unuigita al viro, kiu ne ŝin perversigus kaj "kanajligus". Mi komprenas, ke la ŝia estas unu el tiom da, kiom mi konas, vidvoj de amatinaro, momentaj dizertintoj de la bordeloj, kiuj edziĝas pro vanto aŭ pro intereso, eĉ por akiri inon el alta klaso laŭ la bonvolo de la socio. Sed baldaŭ ili ŝin malĉastigas kaj flankenlasas, aŭ en la sanktejo de la hejmo ili konvertas ŝin en publikulinon, ĉar ilia edza ardo jam ne prosperas krom revivigante praktikojn de prostituejo. — Kaj kio gravas tio? Se nur oni portas ilustran familinomon, kiu havas valoron en la alta socio... — Benita estu Dio, ĉar ankoraŭ ekzistas la naiveco! Ĉi tiu frazo faris al mi la impreson de pinglofrapo en mian haŭton de sperta viro. Kaj mi gvatis la momenton por pruvi al Estévanez, ke mi ankaŭ komprenas mordecon; sed la okazo ne prezentiĝis kaj li eksponis: — Parolante pri de familinomoj, mi memoras certan anekdoton pri ministro, de kiu mi estis skribisto. Kia tiel populara ministro! Kia tiel vizitata oficejo! Baldaŭ mi rimarkis paradoksan fenomenon: la aspirantoj eliris sen laborpermesoj, sed superfluantaj de nobelula fiero. Foje eniris en la oficejon du kavaliroj tute elegantaj, elegantuloj pro profesio, profesoroj pri simpatieco en hazardludejoj kaj salonoj. La ministro, etendante al ili la manon, atentis pri iliaj familinomoj: — Mi estas Zárraga — diris unu. — Mi estas Cómbita — murmuris la alia. — Ah, jes! Ah, jes! Kiom da honoro, kiom da plezuro! Vi estas posteuloj de la Zárragas kaj de la Cómbitas! Kaj kiam ili eliris, mi demandis mian majestan ĉefon: — Kiuj estas la prauloj de ĉi tiuj sinjoroj, kies nobeleco eltiris de vi tiel spontanean laŭdon?<noinclude><references/></noinclude> bvazi8n3i1zznbzb1y9wxe9dtanyzym 104 37572 114722 114619 2026-04-06T00:54:50Z Rubenĉjo 597 114722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>— Ĉu laŭdo? Kion mi scias! Mia komplezo estis nur simpla logiko: se la unu estas Cómbita kaj la alia estas Zárraga, iliaj respektivaj patroj havos tiujn familinomojn. Nenion pli! Ĉar mi ne volis, ke Ramiro rimarku, ke lia talento provokis mian admiron, mi ŝajnigis tediĝon antaŭ liaj vortoj. Mi volis trakti lin kiel lernanton, malkonante lin kiel mentoron, por pruvi al li, ke la laboroj kaj seniluziiĝoj donis al mi pli da scienco ol la instruistoj de filozofiemo, kaj ke la krudeco de mia karaktero estas pli taŭga por la lukto ol la malforta prudento, la utopia mildeco kaj la senenhava boneco. Jen estis la rezultoj de tiel granda aksiomo: inter li kaj mi, la venkita estis li. Malfruinta de la pasioj, fiaskinta pri sia idealo, li certe sentus la deziron esti batalema, por venĝi sin, por imponi sin, por elpagi sin, por esti viro kontraŭ la viroj kaj ribelulo kontraŭ sia destino. Vidante lin senarma, nekapabla, malfeliĉa, mi skizis al li kun certa impertuneco mian situacion por blindigi lin per mia kuraĝo: — Hola, ĉu vi ne demandas min, kiaj ventoj min pelas tra ĉi tiuj ĝangaloj? — La superflua energio, la serĉado de Eldorado, la atavismo de iu konkerinta avo… — Mi ŝtelis virinon kaj oni ŝtelis ŝin de mi! Mi venas por mortigi tiun, kiu ŝin havas! — Malbone sidas sur vi la ruĝa kresto de Lucifero. — Sed ĉu vi eble ne kredas je mia decido? — Kaj ĉu tiu virino meritas la penon? Se ŝi estas kiel la madono Zoraida Ayram… — Ĉu vi scias ion? — Ŝajnis al mi, ke vi eniras en ŝian kabanon. — Do viaj okuloj ne estas perditaj? — Ankoraŭ ne. Estis malzorgo mia, dum mi fumizis globon da kaŭĉuko. Mi ekbruligis fajron, kaj, kovrante ĝin per la funelo kiu funkcias kiel kamentubo, ribelema branĉo kiu kraketis brulante, ĵetis al mia vizaĝo ŝprucon da fumo. — Kia hororo! Kvazaŭ temus pri venĝo kontraŭ viaj okuloj! — Kiel puno pro tio, kion ili vidis! {{***}} Ĉi tiu frazo estis por mi malkaŝo: Ramiro estis la viro kiu, laŭ sinjoro Clemente Silva, ĉeestis la tragediojn de San Fernando de Atabapo kaj kutimis rakonti, ke Funes enterigis la homojn vivantaj. Li estis vidinta eksterordinarajn aferojn en la rabo kaj la krueleco, kaj mi brulis pro deziro koni detalojn de tiu terura kroniko. Eĉ pro tiu aspekto Ramiro Estévanez montriĝis treege interesa; kaj ĉar, ŝajne, li reagis kontraŭ la divorco de nia frata intimeco<noinclude><references/></noinclude> rrcbm4opupg9tgtd1pi66cotcrp38zt 104 37573 114723 114624 2026-04-06T00:55:19Z Rubenĉjo 597 114723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>tiel malpliiĝis en mia koro la indigno kaj ni komencis fari la interŝanĝon de niaj malfeliĉoj, rakontante ilin per larĝaj trajtoj. Tiun tagon ni ne ŝanĝis vorton pri la tiraneco de la kolonelo Funes, ĉar Ramiro ne ĉesis fari al mi la inventaron de siaj suferoj, kvazaŭ urĝata de protekto. Tio, kio plej dolorigis min el ĉio rakontata, estis la neaŭditaj humiligoj, kiujn trudis al li submastro, kiun oni nomis la Argentinano, ĉar li diris sin devena de tiu lando. Ĉi tiu homo, malaminda, intrigema kaj flataĉema, trudis al la kaŭĉukistoj la turmenton de la malsato, starigante la neelteneblan praktikon pagi per tapjoko la lakton de kaŭĉuko, po plenmano por litro. Li estis alveninta al la barakoj de la Gvarakuo kun kelkaj fuĝintoj el la rivero Ventuario, kaj, volante vendi ilin al Kajeno, li fariĝis ekspluatanto de siaj propraj amikoj, devigante ilin per la vipo al elĉerpigaj laboroj, por pruvi la fizikan forton de la mizeruloj kaj postuli por ili plej altan prezon. Li administris ankaŭ la loĝejon de la virinoj, premiante per iliaj maljuniĝintaj korpoj la fianiman de certaj taglaboristoj, kaj pro sia malbona naturo li gajnis la favoron de Kajeno, ĝis kiam li superis Vakiro-n mem, kiu lin malamis kaj kun li kverelis. En la sama momento, kiam Ramiro Estévanez rakontis tiajn krudajn misuzojn, ekalvenis al la kabanoj la senespera vico de kaŭĉukistoj, kun la potoj de likva gumo kaj la verdaj branĉoj de la arbo manilkara***, kiun ili preferas por fumizi, ĉar ili produktas densan fumon. Dum unuj pendigis siajn rethamakojn por etendiĝi kaj ŝviti la febron aŭ por plendi pri la beribero, kiu ilin ŝveligis, aliaj ekbruligis fajron, kaj la virinoj mamnutris siajn infanetojn, kiuj ne donis al ili tempon por demeti de la kapo la kruĉojn superfluantajn de suko. Alvenis kun ili kaj kun Vakiro individuo, kiu portis pluvmantelon kaj uzis en la fingroj vipon el manilkaro***. Li ordonis purigi grandan vazon kaj ekmezuri per totumo la lakton, kiun ĉiu kaŭĉukisto prezentis, terurante ilin per insultoj, minacoj kaj riproĉoj, kaj malpliigante al ili la tapjokon, al kiu ili havis rajton por vespermanĝi. — Rigardu — ekkriis tremante Ramiro —: mia viro estas tiu individuo kun la pluvmantelo! — Kiel! Ĉu tiu, kiu observas min sub la rando de la ĉapelo? Ne ekzistas tia argentinano. Tiu estas la fama Petardo Lesmes, tre konata en Bogoto! Sentante sin objekto de mia atento, li plimultigis la riproĉojn kaj moviĝis tien kaj reen, kvazaŭ por ke mi restu stupora antaŭ liaj mirindaj agadoj de entreprenisto kaj mi rimarku, kiel malfacile estus por mi kontentigi la estontan mastron. Ŝajnigante sin vigla kaj tre okupita, li marŝis al mi, ŝajnigante skribi en poŝlibron dum li paŝis, por havi pretekston por puŝi min. — Amiko, via nomo? La informoj pri via taĉmento?<noinclude><references/></noinclude> mhptmxu4lnykb936lueekdfkxboxrdq 104 37574 114724 114628 2026-04-06T00:55:43Z Rubenĉjo 597 114724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Incitita de la senhonteco de la pretendemulo, mi turnis mian vizaĝon al la kaŭĉukistoj kaj respondis por lin moki: — Mi estas el la taĉmento de la "elegantuloj". La enviuloj, kiuj min konis en Bogoto, kromnomis min Petardo Lesmes, kvankam jam de longe mi petas de ili nenion, malgraŭ la elspezoj, kiujn kaŭzas la societa vivo. Mi preferis garantidoni mian fianĉiĝan ringon en hazardludejoj kaj kaŝejoj, eĉ kun la risko ke mia fianĉino tion sciiĝu, kondiĉe ke mi estu malavara, kiel postulas mia socia rango. Mi okupis miajn studhorojn per sendo de anonimaj leteroj al miaj kuzinoj kontraŭ iliaj amindumantoj, kiuj ne estis riĉaj aŭ ne estis sufiĉe modaj. Mi gajigis stratangulajn babilrondojn, montrante per cinika fingro la virinojn, kiuj pasis, kalumniante ilin milmaniere por akiri mian famon de tentisto de virgulinoj. Mi estis kasisto de la Distrikta Kredit-komitato pro unuanima voko de ĝiaj membroj. La cent mil dolaroj de la saldo ne eliris ĉiuj en mia valizo: oni donis al mi nur dek kvin procentojn. Mi akceptis la postenon laŭ antaŭa interkonsento subskribi kvitancon pri kapitalo, kiu jam ne ekzistis. Promesita vorto, sankta vorto. Komence mi havis neklarajn skrupulojn de nespertulo, sed la Komitato min konvinkis. Ĝi memorigis al mi la ekzemplon de tiom da uloj, kiuj prirabas senpune subvenciojn, bankojn, pagoficejojn, sen difekti sian bonan reputacion. Tiu ĉi falsis ĉekojn; tiu alia mistifikis kontojn kaj deponejojn; jena flankenmetis por si salajron taŭgan al sia rango de eleganta fianĉo, pri kio li agis tre bone, ĉar ne estas juste nek home promeni kun sakoj kaj faskoj da bankbiletoj, suferante bezonojn, kun la turmento de Tantalo tago post tago, kaj esti kiel la azeno, kiu marŝas malsata portante la hordeon sur sia dorso. Mi venis ĉi tien dum oni forgesas la fraŭdon; mi revenos baldaŭ, dirante ke mi estis en Novjorko, kaj mi alvenos vestita laŭmode, kun fela pluvmantelo kaj blankaj ŝuoj, por viziti miajn rilatojn, miajn amikojn, kaj por akiri alian profitdonan dungon. Tiuj ĉi estas la informoj pri mia taĉmento! Tiel mi finis, rerigardante Estévanez-on kaj feliĉa pro tio, ke mi trovis okazon montri mian mordecon. Petardo Lesmes, sen mienoŝanĝo, argumentis al mi: — Miaj onklinoj kaj miaj fratinoj ĉion pagos! — Per kio, per kio? Vi estas malriĉuloj, filoj de riĉuloj. Dividite la heredaĵon, ni egalas. — Ĉu Arturo Cova egaliĝi al mi? Kiel, kiamaniere? — Per ĉi tiu! — kaj rabante de li la vipon, mi frapis lian vizaĝon. Petardo foriris kurante, meze de la bruo de la pluvmantelo, kriante ke oni pruntu al li karabenon. Kaj li ne mortigis min! Vakiro, la madono kaj miaj kunuloj venis por min reteni. Tiam tre korpulenta kaŭĉukisto ridetis rektiĝante: — Tion oni ja ne farus kun mi. Se vi estus tuŝinta mian vizaĝon, unu el ni du estus sur la tero!<noinclude><references/></noinclude> 3298txluv03xbcp992ctun53kv9w76t 104 37575 114689 114649 2026-04-05T23:30:47Z Cjgermany 4742 Mi metis la finon de la lasta vorto de la paĝo kiu sekvas en la venonta paĝo 114689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>La onklo malŝlosis la pordon kaj tra malgranda pendo, iom malferminte la pordon, kiel hundaĉon, trapasis la nevon. '''III. Agrabla novaĵo''' La ĉielo ekkompatis la teron, kiu delonge soifis malsekaĵon, kaj sendis al ĝi abundan pluvon kun fulmotondro. Post la pluvo ĉio reviviĝis en la naturo: la aero fresiĝis kaj pleniĝis de kreskaĵaromo, arboj kaj floroj kvazaŭ plijuniĝis, lavinte sian polvorovitan someran vestaĵon. En la ĝardeno estis tiel bone, tiel facile tie spiris brusto, kompare kun la ĉambroj, kie aero estis sufora, ke oni decidis aranĝi vesperan tetrinradon tie, sub branĉoj de maljuna pomarbo. Partopreni la tetrinkadon konsentis eĉ la onklo, kiu antaŭe proprokiele certiĝis, ke muŝoj tute forestis sub la pomarbo. Oni gaje alportis grandan tablon, metis ĝin sub la arbo kaj kovris ĝin per blanka tablatuko. Du servantinoj, Joĉjo, Zinjo kaj ilia plej juna frato Boriso- okjara dirulo, - gaje ekkuris tien kaj reen, laŭte piedbatante per la piedoj je pluvlagetoj sur vajetoj de la ĝardeno kaj portante el la onklo domoseĝojn, tevazaron, biskvjitojn kaj dolĉaĵojn. Kiam ĉio estis preta kaj granda bruanta samovaro el ruĝa kupro estis starigita meze de la tablo, en la aleo montriĝis figuroj de la onklo kaj de la patro de Joĉjo, pace ion priparolintaj, je kelkaj paŝoj de ili, por ne ĝeni ilin per sia ĉeesto, servis post ili la mastrino. La onklo, pro strangaĵoj de sia karaktero, kiel oni parolis, ne toleris la bofraton- la patron de Joĉjo- kaj nur en tre maloftaj okazoj permesis al si interparoli kun li. Sed tiuj ĉi maloftaj renkontiĝoj kaj, ankoraŭ pli maloftaj, interparoloj ordinare estis finataj subite per reciprokaj riproćoj eĉ ofendoj kaj post tiaj kunpuŝiĝoj ili ciam ree disiris, por longe malpacigintaj. -Li iras!.. - subite ekaudiĝis ies voĉo infana apud la tablo kaj tuj gaja ridado kaj ŝercoj de la infanoj česiĝis, kvazaŭ pro gesto de bastono de sorĉisto. La vizaĝetoj de la infanoj eltiriĝis, fariĝis seriozaj kaj pro tio ne naturaj. Ili jam ne unufoje spertis kiaj rezultatoj malĝojaj atendas ilin, se ili permesus al si en ĉeesto de la onklo ian ridon au petolaĵon. La mastro- la patro de Joĉjo, altkreska, nigrohara viro kun energia vizaĝo kaj regulaj vizagtrajtoj, kiu ĉiam akompanis sian parolon per gestoj kaj kutimaj esprimoj, - sidiĝis apud la onklo, la mastrino okupis sian lokon apud la samovaro, la infanoj sidis silente sur la kontraŭa planko de la tablo. La mastro ĵus revenis el la lernejo, kie li pasigis kelkajn horojn ĉe sia plej maljuna filo, kiun oni opiniis instruitulo, kaj nun li rakontis al la onklo pri planoj de plua agado, protektata de la filo. -Peĉjo baldaŭ veturos al la guberniestro,-li parolis kun ardo, malfermante arĝentan tablarujon de la onklo, kiu staris kontraŭ ili sur la tablo, kaj prenante el ĝi pinĉkvanton da plastabaro<noinclude><references/></noinclude> cyzxrl07tdof8vgrn1fv5jyguie2qi5 114691 114689 2026-04-05T23:31:58Z Cjgermany 4742 114691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>La onklo malŝlosis la pordon kaj tra malgranda pendo, iom malferminte la pordon, kiel hundaĉon, trapasis la nevon. '''III. Agrabla novaĵo''' La ĉielo ekkompatis la teron, kiu delonge soifis malsekaĵon, kaj sendis al ĝi abundan pluvon kun fulmotondro. Post la pluvo ĉio reviviĝis en la naturo: la aero fresiĝis kaj pleniĝis de kreskaĵaromo, arboj kaj floroj kvazaŭ plijuniĝis, lavinte sian polvorovitan someran vestaĵon. En la ĝardeno estis tiel bone, tiel facile tie spiris brusto, kompare kun la ĉambroj, kie aero estis sufora, ke oni decidis aranĝi vesperan tetrinradon tie, sub branĉoj de maljuna pomarbo. Partopreni la tetrinkadon konsentis eĉ la onklo, kiu antaŭe proprokiele certiĝis, ke muŝoj tute forestis sub la pomarbo. Oni gaje alportis grandan tablon, metis ĝin sub la arbo kaj kovris ĝin per blanka tablatuko. Du servantinoj, Joĉjo, Zinjo kaj ilia plej juna frato Boriso- okjara dirulo, - gaje ekkuris tien kaj reen, laŭte piedbatante per la piedoj je pluvlagetoj sur vajetoj de la ĝardeno kaj portante el la onklo domoseĝojn, tevazaron, biskvjitojn kaj dolĉaĵojn. Kiam ĉio estis preta kaj granda bruanta samovaro el ruĝa kupro estis starigita meze de la tablo, en la aleo montriĝis figuroj de la onklo kaj de la patro de Joĉjo, pace ion priparolintaj, je kelkaj paŝoj de ili, por ne ĝeni ilin per sia ĉeesto, servis post ili la mastrino. La onklo, pro strangaĵoj de sia karaktero, kiel oni parolis, ne toleris la bofraton- la patron de Joĉjo- kaj nur en tre maloftaj okazoj permesis al si interparoli kun li. Sed tiuj ĉi maloftaj renkontiĝoj kaj, ankoraŭ pli maloftaj, interparoloj ordinare estis finataj subite per reciprokaj riproćoj eĉ ofendoj kaj post tiaj kunpuŝiĝoj ili ciam ree disiris, por longe malpacigintaj. -Li iras!.. - subite ekaudiĝis ies voĉo infana apud la tablo kaj tuj gaja ridado kaj ŝercoj de la infanoj česiĝis, kvazaŭ pro gesto de bastono de sorĉisto. La vizaĝetoj de la infanoj eltiriĝis, fariĝis seriozaj kaj pro tio ne naturaj. Ili jam ne unufoje spertis kiaj rezultatoj malĝojaj atendas ilin, se ili permesus al si en ĉeesto de la onklo ian ridon au petolaĵon. La mastro- la patro de Joĉjo, altkreska, nigrohara viro kun energia vizaĝo kaj regulaj vizagtrajtoj, kiu ĉiam akompanis sian parolon per gestoj kaj kutimaj esprimoj, - sidiĝis apud la onklo, la mastrino okupis sian lokon apud la samovaro, la infanoj sidis silente sur la kontraŭa planko de la tablo. La mastro ĵus revenis el la lernejo, kie li pasigis kelkajn horojn ĉe sia plej maljuna filo, kiun oni opiniis instruitulo, kaj nun li rakontis al la onklo pri planoj de plua agado, protektata de la filo. -Peĉjo baldaŭ veturos al la guberniestro,-li parolis kun ardo, malfermante arĝentan tablarujon de la onklo, kiu staris kontraŭ ili sur la tablo, kaj prenante el ĝi pinĉkvanton da plastabaro,<noinclude><references/></noinclude> fo16snyw3xu3tbredwxi9ahp0a1ggyd 104 37576 114725 114629 2026-04-06T00:56:06Z Rubenĉjo 597 114725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Pluraj el la ĉirkaŭanta babilrondo respondis al li: — Ne fariĝu fanfaronulo, memoru pri Sparketo, kiu en Putumajo vipis vin per krudledo! — Jes, sed kie ajn mi lin vidos, mi fortranĉos liajn manojn! {{***}} — Franco, kion diras al vi Ramiro Estévanez? Kion oni murmuras en la barakoj? — Ramiro entuziasmiĝas pro via ardo sed senfortiĝas pro via malprudento. La kaŭĉukistoj aplaudas la humiligon de Petardo Lesmes, sed en ĉiuj mi vidas certan maltrankvilon, la antaŭsenton pri io sensacia. Mi mem eksentas malkonfidon malkvietigan. Helpate de la Blondulo, mi penis plenumi viajn ordonojn rilate al la ribelo; sed neniu volas eniri en ribelojn, ili malfidas niajn planojn kaj vin mem. Ili supozas, ke vi volas gvidi ilin por sklavigi ilin kiam la puĉo pasos, aŭ vendi ilin poste. Mi timas, ke mi parolis kun denuncantoj. Petardo Lesmes foriris ĉi-matene en esplorado kaj volis kunporti kiel rumbiston al Clemente Silva. Feliĉe, Vakiro ne konsentis, ke ĉi tiu foriru. — Kion vi diris! Estas imperative, ke la kanuo ekiru ĉi-nokte mem al Manaŭso! — La lamentindaĵo estas, ke ĝi estas tiel malgranda. Se ni ĉiuj povus enesti... — Sed ĉu vi ne komprenas vian eraron? Ĉi tie ni devas resti. Nia restado en la Gvarakuo estas la garantio por la vojaĝantoj. Se oni ilin haltigus, se oni ilin arestus, kiu zorgus pri ilia sorto? Oni devas doni al ili tempon por malsupreniri la riveron Isano. Poste ni faros tion, kion ni povos por forkuri. Dume, nia Konsulo estos vojaĝanta kaj ni renkontos lin ĉe Rivero Negro. Du monatoj da atendo, ĉar la madono pruntedonas sian boaton al la senditoj kaj ili prenos ĝin ekde San Felipe. — Aŭskultu min: la maljuna Silva diras, ke li ne volas lasi vin sola, ke li ne povas akcepti favorojn venantajn de tiu virino, kiu tenis lin kiel sklavon post kiam ŝi estis la kromvirino de Luciĉjo. — Se tio jam estis aranĝita ekde hieraŭ! Sinoro Clemente iros kun la Mulato kaj du remistoj pliaj! Mi jam havas por ili subskribitajn la pasportojn. La provizaĵoj estas pretaj. Nur mankas al mi skribi la korespondadon! Alarmite de ĉi tiu raporto, mi kuris poste serĉi la maljunulon Silva kaj mi petegis lin per urĝa voĉo, provokante liajn larmojn: — Ne haltu pro miaj danĝeroj! Foriru, pro Dio, kun la ostoj de via malgranda filo! Pensu, ke se vi restos, oni malkovros ĉion kaj ni neniam eliros el ĉi tie! Gardu tiun ploron por moligi la animon de nia Konsulo kaj instigi lin veni tuj por redoni al ni la liberecon! Revenu kun li kaj vojaĝu tage kaj nokte, kun la certeco trovi nin<noinclude><references/></noinclude> k0qelhjfj6himp4t52oa2zguetst77z 104 37577 114726 114630 2026-04-06T00:57:50Z Rubenĉjo 597 114726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>baldaŭ, ĉar tiam ni estos en Gnajnio. Serĉu nin en Jagvanario, en la barako de Manuel Cardoso; kaj se oni diros al vi, ke ni eniris en la montaron, sekvu nian spuron, ĉar tre baldaŭ vi nin trovos. De nun mi ripetas al vi la samajn petegojn de Coutinho kaj de Souza Machado, kiam, perditaj en la praarbaro, ili kisis al vi la piedojn: "Kompatu nin. Se vi nin forlasos, ni mortos pro malsato". Poste, premante kontraŭ mia brusto la mulaton Antonio Correa: — Foriru, sed ne forgesu, ke ni meritas la elaĉeton! Ne lasu nin forĵetitaj en ĉi tiuj montoj! Ni ankaŭ volas reveni al niaj ebenaĵoj, ni ankaŭ havas patrinon por adori! Pensu, ke se ni mortos en ĉi tiuj ĝangaloj, ni estos pli malfeliĉaj ol la kompatinda Luciano Silva, ĉar ne estos iu, kiu repatriigu niajn restaĵojn! Kaj kvankam la ebria Vakiro kaj la deziroplena madono atendis min por manĝi, mi enfermis min en la oficejo de la mastro, kaj, kune kun Ramiro Estévanez, mi redaktis por nia Konsulo la dokumenton, kiun devis porti don Clemente Silva: teruran akuzrakonton, de stilo bolanta kaj rapida kiel la akvo de la torentoj. {{***}} Tiun nokton, Vakiro, haltante ĉe la sojlo, interrompis nian laboron per impertinentĵoj: — Petu kaĉason***, petu tabakon kaj kartoĉojn por vinĉestero! Siavice, la blondulo Mesa, provizita per torĉo, prezentiĝis por ripeti: — La kanuo estas preta, sed ne estas iu, kiu liveru la kvintalon da kaŭĉuko, kiun ili devas porti kiel monon por kovri la kostojn de la vojaĝo. Kaj la madono, kun tediĝa senhonteco, eniris en la malbone lumigitan ĉambreton, demandis min familiare, servis al mi tasetojn da nigra kafo, kiun ŝi mem dolĉigis per kulerplenpj, donante al mi kiel buŝtukon la pinton de sia antaŭtuko. En ĉeesto de la ĉasta Ramiro, ŝi apogis la vangon sur mian ŝultron, vidante kuri la plumon super la paĝoj, sub la rezina lumo de la kandelo, mirigite de mia lerteco en desegnado de signoj, kiujn ŝi ne komprenis, tiel malsamaj al la araba alfabeto. — Kiu scius skribi vian lingvon! Mia anĝelo, kion vi metas tie? — Mi diras al la domo Rosas, ke vi havas mirindan kaŭĉukon. Ramiro, indignita, retiriĝis. — Amo mia, ne diru tion al li, ĉar li petos min, ke mi donu ĝin al li kiel pagon. — Ĉu eble vi ŝuldas al li? — La ŝuldo ne estas mia, sed... mi volus, ke vi helpu min!... — Ĉu vi devigis vin kiel garantiantinon? — Jes.<noinclude><references/></noinclude> 7kyh41q9izqdhob3502izg0ylswq6os 104 37578 114727 114631 2026-04-06T00:58:39Z Rubenĉjo 597 114727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>— Sed la ŝuldanto donis al vi partojn da kaŭĉuko. — Ili estis por mi, ne por la ŝuldo. — Kaj lin mortigis arbo! Ĉu ne estas vero, ke lin mortigis arbo, tiu el la scienco pri la bono kaj la malbono? — Ho! Ĉu vi scias? Ĉu vi scias? — Memoru, ke mi vivis en Vaŭpeso! La madono, konsternita, retropaŝis, sed mi, tenante ŝin per la brakoj, devigis ŝin paroli: — Ne maltrankviliĝu, ne malesperu! Ĉu estas via kulpo, ke la knabo mortigis sin? Ne neu al mi, ke li memmortigis sin! — Jes, li mortigis sin! Sed ne rakontu tion al viaj amikoj! Li havis tiom da ŝuldoj! Li volis, ke mi restu en la kaŭĉukejoj vivante kun li! Neeblaĵo! Aŭ ke ni edziĝu en Manŭso! Absurdaĵo. Kaj en la lasta vojaĝo, kiam ni tranoktis ĉe la torento, mi seniluziigis lin, mi postulis ke li lasu min, ke li reiru! Li ekploris. Li sciis, ke mi portas la revolveron en la korseto! Li kliniĝis super mia hamako, kvazaŭ flarante min, kvazaŭ palpe esplorante min. Subite, pafo! Kaj li banis miajn mamojn per sango! La madono, skuita de la rakonto, iom post iom iris al la pordo, kun la manoj sur la bluzo, kvazaŭ ŝi volus kovri la varman makulon. Kaj mi restis sola! Tiam mi sentis supreniri plorajn vortojn, ĵurojn, malbenojn, kiuj eliris el la apuda kabano. Sinjoro Clemente Silva kaj miaj kamaradoj ĉirkaŭis min furiozaj: — Ili forĵetis ilin de mi! Ho, mizeruloj! Ili forĵetis ilin! — Kiel! Ĉu eblas! — La ostojn de mia filo, de mia malfeliĉa filo, ili ĵetis ilin en la riveron, ĉar la madono, tiu cinika hundino, havis skrupulon pri ili! Nun jes, tranĉilon kontraŭ tiujn bestojn! Mortigu ilin ĉiujn! Momentojn poste, sur la kanuo jam foriranta, mi vidis stariĝi en la ombro la koleran profilon de la maljunulo. Mi eniris en la akvon por ĉirkaŭpreni lin ree kaj ree, kaj mi aŭskultis liajn lastajn admonojn: — Mortigu ilin, ĉar mi revenos! Sed pardonu la kompatindan Alicia-n! Faru tion pro mi! Kvazaŭ ŝi estus Maria Gertrudis! Kaj foriris la kanuo, kaj ni komprenis, ke la vojaĝantoj svingas la brakojn al ni en la mallumo de la fatala fluejo. Plorante, ni ripetis la vortojn de Luciĉjo: "Adiaŭ, adiaŭ!". Supre, la senlima ĉielo, la stelplena nokto de la tropiko. Kaj la steloj inspiris timon! {{***}} Pasas jam ses semajnoj, de kiam, pro sugesto de Ramiro Estévanez, mi distras la senfarecon skribante la notojn de mia odiseado, en la Libro de Kaso<noinclude><references/></noinclude> 2d8gb7hvallf5fcctuhd6bvdcyoblyx 104 37579 114728 114633 2026-04-06T00:59:03Z Rubenĉjo 597 114728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>kiun Kajeno havis sur sia skribotablo kiel ornamaĵon senutilan kaj polvokovritan. Ekstravagancaj peripetioj, infanecaj detaloj, makabraj paĝoj formas la neceertan reton de mia rakonto, kaj mi ĝin prezentas kun pezeco, vidante ke mia vivo ne konkeris la transcendaĵon kaj en ĝi ĉio montriĝas sensignifa kaj perea. Erarus tiu, kiu imagus ke mia krajono moviĝas kun deziroj pri famo, kurante rapide sur la papero post la vortoj por ilin fiksi sur la linioj. Mi ne ambicias alian celon ol tiun, emociojn kaŭzi al Ramiro Estévanez per la breviero de miaj aventuroj, konfesante al li skribe la kuron de miaj pasioj kaj difektoj, por vidi ĉu li lernos aprezi en mi tion, kion al li neis la destino, kaj sukcesos stimuli sin al la agado; ĉar ĉiam estis tre profita disciplino por la timemulo fari komparojn kun la kuraĝulo. Ĉion ni jam diris unu al la alia kaj ni ne plu havas pri kio konversacii. Lia vivo kiel komercisto en Ciudad Bolívar, kiel ministo en mi ne scias kiu alfluanto de Karonio, kiel kuracisto en San Fernando del Atabapo, mankas je reliefo kaj fascino; nek unu karakteriza epizodo, nek persona gesto, nek fakto elstaranta super la komunaĵo. Kontraste, mi jes povas montri al li miajn spurojn sur la vojo, ĉar se ili estas efemeraj, almenaŭ ili ne konfuziĝas kun la ceteraj. Kaj post montri ilin mi volas ilin priskribi, kun fanfaronemo aŭ kun amareco, laŭ la reakcio kiun ili produktas en miaj memoroj, nun kiam mi ilin elvokas sub la barakoj de Gvarakuo. Se Vakiro elbalbutus la prijuĝojn kiujn li vekas en mi, li venĝus sin forlasante min, senvestan, en la insulo de la Purgatorio, por ke la plagoj finfaru la satirojn kaj la satiriston. Sed la generalo estas pli malklera ol la madono. Li apenaŭ lernis desegni sian subskribon, sen distingi la literojn kiuj ĝin konsistigas, kaj li estas konvinkita ke la parafo estas alta emblemo de liaj militistaj titoloj. Fojfoje mi aŭskultas la frapadon de liaj tolŝuoj kaj li eniras en la oficejon por babili kun mi. — Mi kalkulas ke la pirogo iras jam pli malsupre ol la torento de Jurupario. — Kaj ĉu ili ne havos malfacilaĵojn?… Petardo Lesmes… — Ne zorgu! Li estas ĉe Inirido, kaj en ĉi tiu semajno li devas reveni. — Sinjoro generalo, ĉu li plenumas certajn viajn ordonojn? — Mi sendis lin persekuti la indianojn de la rivereto Pendareo, por pliigi la laboristaron. Kaj vi, juna Cova, kion vi tiom multe skribas? — Mi ekzercas la manskribon, mia generalo. Anstataŭ tediĝi mortigante kulojn… — Tio estas bone farita. Pro ne esti praktikinta, mi forgesis la malmulton kiun mi scias. Feliĉe, mi havas fraton kiu estas fripono pri plumaj aferoj. Oni diras ke li estis malbonŝanca pri la ortografio, sed kiam mi venis ĉi tien mi vidis lin plenigi ĝis duonon de paĝo sen vortaro.<noinclude><references/></noinclude> ftbz3k559nn630ge0duw3r2mvpaayau 104 37580 114729 114634 2026-04-06T00:59:31Z Rubenĉjo 597 114729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>— Ĉu via frato ankaŭ estis en San Fernando de Atabapo? — Ne, ne! Tute ne necesis. — Ĉu mia samlandano Esteban Ramírez estis amiko de li? — Kiom da fojoj mi ripetis al vi ke jes kaj ke jes! Kune ni fuĝis de la indiano Funes, ĉar vi sciu ke tiu Tomás estas indiano. Se li nin kaptas, li senkapigas nin. Kaj ĉar mi konis Kajenon, ni decidis veni serĉi lin. Ni supreniris la riveron Gvajnio, ekde Maroao, kaj tra la trenvojo de la riveretoj Mikao kaj Rajao ni pasis al Inirido. Kaj jen vi vidas nin, establitaj en Isano. — Generalo, mia samlandano tiom dankas... — Li bone scias ke se mi venis, tio ne estis pro timo, sed por ne "malpuriĝi" mortigante Funes-on. Vi scias ke tiu bandito ŝuldas pli ol sescent mortojn. Nur civilizulojn, ĉar pri la indianoj oni ne havas kalkulon. Diru al via samlandano ke li rakontu al vi la amasmortigojn. — Li jam rakontis ilin al mi. Mi jam ilin notis. {{***}} En la vilaĝeto San Fernando, kiu havas apenaŭ sesdek domojn, kuniĝas tri grandaj riveroj kiuj ĝin riĉigas: maldekstre, Atabapo kun ruĝetaj akvoj kaj blankaj sabloj; antaŭe, Gvavjaro, flava; dekstre, Orinoko, kun imperia ondo. Ĉirkaŭe, la ĝangalo, la ĝangalo! Ĉiuj tiuj riveroj ĉeestis la morton de la kaŭĉukistoj, kiujn mortigis Funes la 8-an de majo 1913. Estis la terura kaŭĉuko — la nigra idolo — kiu kaŭzis la ferocan buĉadon. Temas nur pri tumulto inter kaŭĉuk-entreprenistoj. Eĉ la guberniestro negocis per kaŭĉuko. Kaj ne pensu ke dirante "Funes" mi nomis ununuran personon. Funes estas sistemo, anima stato, estas la sojfo de oro, estas la kanajla envio. Multaj estas Funes, kvankam nur unu portas la malbonaŭgura nomon. La kutimo persekuti iluziajn riĉaĵojn je kosto de la indianoj kaj de la arboj; la paralizita provizo de vanaĵoj por taglaboristoj destinitaj produkti ĝis mil procentojn; la konkurenco de la magazeno de la guberniestro, kiu pagis nian ajn imposton, kaj vendante per oficiala mano kolektis per ambaŭ manoj; la influo de la ĝangalo, kiu perversigas kiel la alkoholo, sukcesis krei en kelkaj viroj de San Fernando impulson kaj konsciencon kiuj instigis ilin uzi murdiston por ke li iniciatu tion, kion ĉiuj volis fari kaj kion ili helpis al li plenumi. Nek kredu ke la guberniestro krimis metante la buŝon ĉe la fonton de la impostoj, kun unu piedo en sia oficejo kaj la alia en la vendejo. Tiel kontraŭan sintenon trudis al li la cirkonstancoj, ĉar tiu teritorio estas kiel bieno kies elspezojn pagas la favorato kiu ĝin ĝuas, inkluzive de sia propra salajro. La guberniestro de tiu regiono estas entreprenisto kies subuloj vivas de li; estante liaj privataj dungitoj, ili havas<noinclude><references/></noinclude> 6tyb8d86b5dyt1m9vcozfyy1546fsgp 104 37581 114730 114635 2026-04-06T00:59:55Z Rubenĉjo 597 114730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>konstitucian funkcion. Unu nomiĝas juĝisto, alia civila estro, alia registristo. Li donas al ili miksitajn ordonojn, fiksas al ili salajrojn kaj forigas ilin laŭvole. La tempoj de la pretoroj, kiuj administris justecon en la publikaj placoj, reviviĝas en San Fernando sub alia formo: plenrajta oficisto leĝofaras, regas kaj juĝas per salajrataj partianoj. Kaj ne estas rare vidi en la loĝloko individuojn kiuj, alveninte el malproksimaj teroj, haltas antaŭ vendejo kaj diras al la vendisto per urĝa voĉo: "Sinjoro juĝisto, kiam vi liberiĝos de la pesado de kaŭĉuko, faru al ni la favoron malfermi la oficejon por prezenti niajn postulojn", kaj oni respondas al ili: "Hodiaŭ mi ne akceptas vin. En ĉi tiu semajno ne estos justeco: la guberniestro tenas min okupata pri la forsendo de tapioko por siaj barakestroj de Beripamonio". Tio tie estas laŭleĝa, ĝusta kaj homa. Ĉiu ajn havas rajton zorgi pri la enspezoj de la mastro: la profitoj estas la termometro de la salajroj. Malplena poŝo, mizera pago. La guberniestro Roberto Pulido, komerca konkuranto de siaj regatoj, ne estis starigante stultajn impostojn; tamen, oni preparis la konspiron por lin forigi. Lia malbona stelo konsilis al li dikti dekreton, per kiu li disponis, ke la rajtoj por eksporti kaŭĉukon estu pagataj en San Fernando, per oro aŭ per arĝento, kaj ne per ĝirilo tiritaj kontraŭ la komerco de Ciudad Bolívar. Kiu havis monon preta? La ŝparemuloj. Sed ĉi tiuj ne ŝparis ĝin por prunti: ili aĉetis malmultekostan gumon de tiu, kiu havis bezonon pagi eksport-tarifojn. Komence, la konspirantoj mem konkuris en ĉi tiu negoco; poste ili eltiris de tie la pretekston por eksplodi: diri ke Pulido diktis sian dekreton, profitante la mankon de kontanta mono, por aĉetigi al si la gumon je ridinda prezo, per perado de interkonsentitaj komplicoj. Kaj ili lin mortigis, lin prirabis kaj lin trenis, kaj en unu sola nokto malaperis sepdek viroj! {{***}} Ekde tagoj antaŭe — rakontas al mi Ramiro Estévanez — mi rimarkis la preparojn de la minaca okazo. Oni jam diris, silentvoĉe, ke pluraj personoj sukcesis inspiri al Funes la kredon, ke li estas kapabla fariĝi mastro de la regiono kaj eĉ fariĝi prezidanto de la Respubliko kiam li volos. Ne montriĝis falsaj profetoj tiuj de tiu antaŭsigno: ĉar neniam, en neniu lando, oni vidis tiranon kun tiom da regado super vivoj kaj havaĵoj kiel tiu, kiu turmentas la senliman kaŭĉukan zonon kies du elirejoj estas fermitaj: ĉe Orinoko, per la torentoj de Atureso kaj de Majpureso; kaj ĉe Gvajnio, per la doganejo de Amanadonao. Iun tagon mi iris al la domo de la kolonelo, ĝuste kiam ĉi tiu fermis la pordon de la korto. Kvankam li provis fermi ĝin rapide, mi sukcesis vidi, ke en la interno troviĝis konsiderinda nombro da kaŭĉukistoj, sidantaj sur la ŝtonbenkoj<noinclude><references/></noinclude> 0yansx29y1imobdwqenam57iq5bh5iu 104 37582 114683 114636 2026-04-05T22:15:45Z Rubenĉjo 597 114683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>kaj sur la benkoj de la kuirejo, purigante siajn armilojn. Tiuj viroj estis alportitaj el la barakoj de la Pasimonio, kiel oni poste diris, kaj alvenis meznokte al la loĝloko, kune kun aliaj barakanoj apartenantaj al la personaro de diversaj mastroj, kiuj kaŝis ilin singarde. «Funes maltrankviliĝis rimarkante, ke mi observis la kaŭĉukistojn kaj, serĉante mian orelon, flustris kun ekzekutista afableco: — Mi ne lasas ilin eliri, ĉar ili ebriiĝas! Ili estas el la niaj! Kio necesas al vi? — Mi ŝuldas mil bolivarojn al Espinosa kaj li min turmentas per postuloj. Se vi volus prunti ilin al mi… — Mi naskiĝis por la amikoj! Espinosa neniam denove monpostulos de vi. Vi per viaj propraj manoj havos okazon elpagi tiun ŝuldon. Ni atendu ĝis alvenos la guberniestro. «Kaj Pulido alvenis ĉe vesperkrepusko, revenante de la Kasikiareo, per nafta boato nomata Jasanao. Kune kun pluraj dungitoj, li baldaŭ retiriĝis, ĉar li venis febre malsana. Dume, liaj malamikoj, kiuj estis purigintaj la bordon de ŝipetoj por malhelpi eblajn fuĝojn, forprenis la rudron de la boato kaj kaŝis ĝin en la malantaŭa ejo de la kolonelo, kies muroj rigardas al Atabapo. «Baldaŭ venis la nokto, nokto timiga kaj fulmanta. El la domo de Funes eliris grupoj armitaj per vinĉesteroj, envolvitaj en dikaj lanaj vozaĝ-kovriloj por ke neniu ilin rekonu, ŝanceliĝantaj pro la influo de la rumo, kiu ekscitis ilian brutecon. Tra la tri solaj stratetoj ili disiĝis por la atako, memorante la nomojn de la personoj, kiujn ili devis oferi. Kelkaj, mense, inkludis en tiun liston ĉiun individuon, kiu inspiris al ili malkonfidon aŭ indignon: siajn kreditorojn, siajn rivalojn, siajn mastrojn. Ili marŝis apogitaj al la muroj, puŝiĝante kontraŭ la porkoj, kiuj dormetis sur la trotuaro: "Damna porko, vi igas min fali!". — Ĉit! Silentu! Silentu! «En la vendejo de Capecci, sendefendaj homoj ludis kartojn, sidante sur la vendotablo. Kvin viroj, inter ili Funes, restis embuskante ilin en la mallumo, por kiam eksplodos la pafoj ĉe la proksima angulo. Tie, en la dormoĉambro de la kondamnito, brulis lampo, kiu ĵetis kontraŭ la pluvon lividajn klarojn. La grupo de López, katece, alproksimiĝis al la malfermita fenestro. Interne, Pulido, kovrita en sia hamako, trinketis la medicinon preparitan de la flegistoj. Subite, turnante la okulojn al la nokto, li sukcesis sidiĝi: "Kiuj estas tie?". Kaj la buŝoj de dudek fusiloj respondis al li, plenigante la ĉambron per fumo kaj sango! «Tiu estis la terura signalo, la komenco de la hekatombo. En la vendejoj, en la stratoj, en la kortoj krakis la pafoj. Konfuzo, fulmoj de pafoj, lamentoj, ombroj kurantaj en la mallumo! Ĝis tia punkto disvastiĝis la buĉado, ke eĉ la murdistoj sin reciproke murdis. Kelkfoje, al la rivero<noinclude><references/></noinclude> ccpqrly9ezn2e4yznd1p82asa3zavci 114731 114683 2026-04-06T01:00:21Z Rubenĉjo 597 114731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>kaj sur la benkoj de la kuirejo, purigante siajn armilojn. Tiuj viroj estis alportitaj el la barakoj de la Pasimonio, kiel oni poste diris, kaj alvenis meznokte al la loĝloko, kune kun aliaj barakanoj apartenantaj al la personaro de diversaj mastroj, kiuj kaŝis ilin singarde. Funes maltrankviliĝis rimarkante, ke mi observis la kaŭĉukistojn kaj, serĉante mian orelon, flustris kun ekzekutista afableco: — Mi ne lasas ilin eliri, ĉar ili ebriiĝas! Ili estas el la niaj! Kio necesas al vi? — Mi ŝuldas mil bolivarojn al Espinosa kaj li min turmentas per postuloj. Se vi volus prunti ilin al mi… — Mi naskiĝis por la amikoj! Espinosa neniam denove monpostulos de vi. Vi per viaj propraj manoj havos okazon elpagi tiun ŝuldon. Ni atendu ĝis alvenos la guberniestro. Kaj Pulido alvenis ĉe vesperkrepusko, revenante de la Kasikiareo, per nafta boato nomata Jasanao. Kune kun pluraj dungitoj, li baldaŭ retiriĝis, ĉar li venis febre malsana. Dume, liaj malamikoj, kiuj estis purigintaj la bordon de ŝipetoj por malhelpi eblajn fuĝojn, forprenis la rudron de la boato kaj kaŝis ĝin en la malantaŭa ejo de la kolonelo, kies muroj rigardas al Atabapo. Baldaŭ venis la nokto, nokto timiga kaj fulmanta. El la domo de Funes eliris grupoj armitaj per vinĉesteroj, envolvitaj en dikaj lanaj vozaĝ-kovriloj por ke neniu ilin rekonu, ŝanceliĝantaj pro la influo de la rumo, kiu ekscitis ilian brutecon. Tra la tri solaj stratetoj ili disiĝis por la atako, memorante la nomojn de la personoj, kiujn ili devis oferi. Kelkaj, mense, inkludis en tiun liston ĉiun individuon, kiu inspiris al ili malkonfidon aŭ indignon: siajn kreditorojn, siajn rivalojn, siajn mastrojn. Ili marŝis apogitaj al la muroj, puŝiĝante kontraŭ la porkoj, kiuj dormetis sur la trotuaro: "Damna porko, vi igas min fali!". — Ĉit! Silentu! Silentu! En la vendejo de Capecci, sendefendaj homoj ludis kartojn, sidante sur la vendotablo. Kvin viroj, inter ili Funes, restis embuskante ilin en la mallumo, por kiam eksplodos la pafoj ĉe la proksima angulo. Tie, en la dormoĉambro de la kondamnito, brulis lampo, kiu ĵetis kontraŭ la pluvon lividajn klarojn. La grupo de López, katece, alproksimiĝis al la malfermita fenestro. Interne, Pulido, kovrita en sia hamako, trinketis la medicinon preparitan de la flegistoj. Subite, turnante la okulojn al la nokto, li sukcesis sidiĝi: "Kiuj estas tie?". Kaj la buŝoj de dudek fusiloj respondis al li, plenigante la ĉambron per fumo kaj sango! Tiu estis la terura signalo, la komenco de la hekatombo. En la vendejoj, en la stratoj, en la kortoj krakis la pafoj. Konfuzo, fulmoj de pafoj, lamentoj, ombroj kurantaj en la mallumo! Ĝis tia punkto disvastiĝis la buĉado, ke eĉ la murdistoj sin reciproke murdis. Kelkfoje, al la rivero<noinclude><references/></noinclude> sdqbhv281knjsizclmvvzyuqqmji7y0 104 37583 114688 114650 2026-04-05T23:29:00Z Cjgermany 4742 /* Sen teksto */ 114688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Cjgermany" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> eexaqpvedcwdgm7dqytfrru1bsq2x6w 104 37584 114687 114652 2026-04-05T23:27:09Z Cjgermany 4742 114687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>baro, kion li permesis al si en plej maloftaj okazoj de bona humoro. - Li petos permeson de li fondi bibliotekon-legejon por la popolo, vilaĝanoj jam esprimis sian konsenton konstrui por ĝi specialan domon apud la lernejo. -Hm...-malaprobe ekbalancinte per la kapo, diris responde la onklo. -Monrimedoj por aĉeto de libroj, laŭ lia opinio, estas supićaj...- La mastro daurigis, ŝargante la nazon per la flartabako kaj ne rimarkante, ke la mieno de la onklo fariĝis pli kaj pli malcontenta. -Baĥusor-nia bonfaranto-piĉulo promesas subvencion.... -Hm... -pli laŭte interrompis lin la onklo, ekfrapinte per la tabakujo je la tablo, kio ĉiam signifis lian malkontenton. -Kaj ĉu vi ĝojas?..-li diris, turnante sian rigardon al la parolante. -Kompreneble!.. Kian strangan karakteron vi havas, frato! - respondis la mastro, farante riproĉgeston per la mano.- Ĉiam vi vidas en ĉiu entrepreno... -Hm!..-supersonante la bofraton kaj prenante en la manon la tabakujon, por ree ekfrapi per ĝi je la tablo, diris la onklo. -Ĉu strangan karakteron?. Ĉu ĉiam?.. -Ĉu Manjo revenis el la urbo?- malkuraĝe demandis la mastrino la edzon, penante per sia enmiksiĝo kvietigi la disputon, kiu minacis per malpaciĝo kutima. -Ŝi alveturis... ŝi, kredeble, baldaŭ venos al ni; ŝi alportos al vi iajn donacojn,- respondis la edze, ree turnante al la onklo sian rigardon. - Mia filo... -Via filo estas stultulo... - neatendite interrompis lin la onklo. -Tiel!.. Mi dankas vin.... -Ankaŭ stultulo estos via guberniestro, se li donos permeson por fondi la bibliotekon... -Tiel... Bone!.. Daŭrigu, mi petas... - Fermetinte la okulojn kaj ofendite-mokeme skuante per la kapo, parolis la mastro. -Dauriqu!... -Pavel Ivanović!- ree sin turnis al la edzo la mastrino, - Ĉesigu, mi petas, la interparolon. Mia bona frato... -Silentu!- interrompis ŝin la edzo, kun tia forto ekbatante, per la mano je la tablo, ke la kevazaro ektintis sur la tablo kaj la infanoj kuntiriĝis pro timo. La onklo pikse ekrigardis el-sub siaj densaj brovoj la mastron kaj siavice ekfrapis je la tablo per la argenta tabakujo. - Ne bruu!.. Se vi volas timigi min, do vi timigos min nek per vid krio, nek per la bruado. Kaj tio kaj la alia estas tute superfluaj... Ŝajne, ni interparolas kaj ĉiu el ni povas libere esprimi sian opinion. Cu tiel?... La mastro silentis, evitante rigardon de la bofrato kaj per la mano, nerveme trementa, li ordigis sur la kapo siajn longajn harojn. Mi estas pli maljuna, ol vi, -daŭrigis la onklo per tono solene-emocia kaj edifa, - mi estas ankaŭ pli maljuna, ol via filo saĝulo! - li elparolis la lastan vorton plej klare kaj kun speciala akcento, ĉirkaŭrigardante la gemastrojn per severa rigardo triumfa.<noinclude><references/></noinclude> pl9n03ebv994q4hw1y60f8pnhrgy43m 114690 114687 2026-04-05T23:31:23Z Cjgermany 4742 114690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>kion li permesis al si en plej maloftaj okazoj de bona humoro. - Li petos permeson de li fondi bibliotekon-legejon por la popolo, vilaĝanoj jam esprimis sian konsenton konstrui por ĝi specialan domon apud la lernejo. -Hm...-malaprobe ekbalancinte per la kapo, diris responde la onklo. -Monrimedoj por aĉeto de libroj, laŭ lia opinio, estas supićaj...- La mastro daurigis, ŝargante la nazon per la flartabako kaj ne rimarkante, ke la mieno de la onklo fariĝis pli kaj pli malcontenta. -Baĥusor-nia bonfaranto-piĉulo promesas subvencion.... -Hm... -pli laŭte interrompis lin la onklo, ekfrapinte per la tabakujo je la tablo, kio ĉiam signifis lian malkontenton. -Kaj ĉu vi ĝojas?..-li diris, turnante sian rigardon al la parolante. -Kompreneble!.. Kian strangan karakteron vi havas, frato! - respondis la mastro, farante riproĉgeston per la mano.- Ĉiam vi vidas en ĉiu entrepreno... -Hm!..-supersonante la bofraton kaj prenante en la manon la tabakujon, por ree ekfrapi per ĝi je la tablo, diris la onklo. -Ĉu strangan karakteron?. Ĉu ĉiam?.. -Ĉu Manjo revenis el la urbo?- malkuraĝe demandis la mastrino la edzon, penante per sia enmiksiĝo kvietigi la disputon, kiu minacis per malpaciĝo kutima. -Ŝi alveturis... ŝi, kredeble, baldaŭ venos al ni; ŝi alportos al vi iajn donacojn,- respondis la edze, ree turnante al la onklo sian rigardon. - Mia filo... -Via filo estas stultulo... - neatendite interrompis lin la onklo. -Tiel!.. Mi dankas vin.... -Ankaŭ stultulo estos via guberniestro, se li donos permeson por fondi la bibliotekon... -Tiel... Bone!.. Daŭrigu, mi petas... - Fermetinte la okulojn kaj ofendite-mokeme skuante per la kapo, parolis la mastro. -Dauriqu!... -Pavel Ivanović!- ree sin turnis al la edzo la mastrino, - Ĉesigu, mi petas, la interparolon. Mia bona frato... -Silentu!- interrompis ŝin la edzo, kun tia forto ekbatante, per la mano je la tablo, ke la kevazaro ektintis sur la tablo kaj la infanoj kuntiriĝis pro timo. La onklo pikse ekrigardis el-sub siaj densaj brovoj la mastron kaj siavice ekfrapis je la tablo per la argenta tabakujo. - Ne bruu!.. Se vi volas timigi min, do vi timigos min nek per vid krio, nek per la bruado. Kaj tio kaj la alia estas tute superfluaj... Ŝajne, ni interparolas kaj ĉiu el ni povas libere esprimi sian opinion. Cu tiel?... La mastro silentis, evitante rigardon de la bofrato kaj per la mano, nerveme trementa, li ordigis sur la kapo siajn longajn harojn. Mi estas pli maljuna, ol vi, -daŭrigis la onklo per tono solene-emocia kaj edifa, - mi estas ankaŭ pli maljuna, ol via filo saĝulo! - li elparolis la lastan vorton plej klare kaj kun speciala akcento, ĉirkaŭrigardante la gemastrojn per severa rigardo triumfa.<noinclude><references/></noinclude> clldcsso1cnmiwbovn99ie7z55f5tmu 114692 114690 2026-04-05T23:36:15Z Cjgermany 4742 114692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>kion li permesis al si en plej maloftaj okazoj de bona humoro. - Li petos permeson de li fondi bibliotekon-legejon por la popolo, vilaĝanoj jam esprimis sian konsenton konstrui por ĝi specialan domon apud la lernejo. -Hm...-malaprobe ekbalancinte per la kapo, diris responde la onklo. -Monrimedoj por aĉeto de libroj, laŭ lia opinio, estas supićaj... - La mastro daurigis, ŝargante la nazon per la flartabako kaj ne rimarkante, ke la mieno de la onklo fariĝis pli kaj pli malcontenta. -Baĥusor-nia bonfaranto-piĉulo promesas subvencion.... -Hm... -pli laŭte interrompis lin la onklo, ekfrapinte per la tabakujo je la tablo, kio ĉiam signifis lian malkontenton. -Kaj ĉu vi ĝojas?..-li diris, turnante sian rigardon al la parolante. -Kompreneble!.. Kian strangan karakteron vi havas, frato! - respondis la mastro, farante riproĉgeston per la mano. - Ĉiam vi vidas en ĉiu entrepreno... -Hm!..-supersonante la bofraton kaj prenante en la manon la tabakujon, por ree ekfrapi per ĝi je la tablo, diris la onklo. -Ĉu strangan karakteron?. Ĉu ĉiam?.. -Ĉu Manjo revenis el la urbo?- malkuraĝe demandis la mastrino la edzon, penante per sia enmiksiĝo kvietigi la disputon, kiu minacis per malpaciĝo kutima. -Ŝi alveturis... ŝi, kredeble, baldaŭ venos al ni; ŝi alportos al vi iajn donacojn,- respondis la edze, ree turnante al la onklo sian rigardon. - Mia filo... -Via filo estas stultulo... - neatendite interrompis lin la onklo. -Tiel!.. Mi dankas vin.... -Ankaŭ stultulo estos via guberniestro, se li donos permeson por fondi la bibliotekon... -Tiel... Bone!.. Daŭrigu, mi petas... - Fermetinte la okulojn kaj ofendite-mokeme skuante per la kapo, parolis la mastro. -Dauriqu!... -Pavel Ivanović!- ree sin turnis al la edzo la mastrino, - Ĉesigu, mi petas, la interparolon. Mia bona frato... -Silentu!- interrompis ŝin la edzo, kun tia forto ekbatante, per la mano je la tablo, ke la kevazaro ektintis sur la tablo kaj la infanoj kuntiriĝis pro timo. La onklo pikse ekrigardis el-sub siaj densaj brovoj la mastron kaj siavice ekfrapis je la tablo per la argenta tabakujo. - Ne bruu!.. Se vi volas timigi min, do vi timigos min nek per vid krio, nek per la bruado. Kaj tio kaj la alia estas tute superfluaj... Ŝajne, ni interparolas kaj ĉiu el ni povas libere esprimi sian opinion. Cu tiel?... La mastro silentis, evitante rigardon de la bofrato kaj per la mano, nerveme trementa, li ordigis sur la kapo siajn longajn harojn. Mi estas pli maljuna, ol vi, -daŭrigis la onklo per tono solene-emocia kaj edifa, - mi estas ankaŭ pli maljuna, ol via filo saĝulo! - li elparolis la lastan vorton plej klare kaj kun speciala akcento, ĉirkaŭrigardante la gemastrojn per severa rigardo triumfa.<noinclude><references/></noinclude> dv8ouvrg14jw8rhtqrozkqf1hmlonrm 114694 114692 2026-04-05T23:38:31Z Cjgermany 4742 114694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>kion li permesis al si en plej maloftaj okazoj de bona humoro. - Li petos permeson de li fondi bibliotekon-legejon por la popolo, vilaĝanoj jam esprimis sian konsenton konstrui por ĝi specialan domon apud la lernejo. -Hm...-malaprobe ekbalancinte per la kapo, diris responde la onklo. -Monrimedoj por aĉeto de libroj, laŭ lia opinio, estas supićaj... - La mastro daurigis, ŝargante la nazon per la flartabako kaj ne rimarkante, ke la mieno de la onklo fariĝis pli kaj pli malcontenta. -Baĥusor-nia bonfaranto-piĉulo promesas subvencion.... -Hm... -pli laŭte interrompis lin la onklo, ekfrapinte per la tabakujo je la tablo, kio ĉiam signifis lian malkontenton. -Kaj ĉu vi ĝojas?..-li diris, turnante sian rigardon al la parolante. -Kompreneble!.. Kian strangan karakteron vi havas, frato! - respondis la mastro, farante riproĉgeston per la mano. - Ĉiam vi vidas en ĉiu entrepreno... -Hm!..-supersonante la bofraton kaj prenante en la manon la tabakujon, por ree ekfrapi per ĝi je la tablo, diris la onklo. -Ĉu strangan karakteron?. Ĉu ĉiam?.. -Ĉu Manjo revenis el la urbo?- malkuraĝe demandis la mastrino la edzon, penante per sia enmiksiĝo kvietigi la disputon, kiu minacis per malpaciĝo kutima. -Ŝi alveturis... ŝi, kredeble, baldaŭ venos al ni; ŝi alportos al vi iajn donacojn,- respondis la edze, ree turnante al la onklo sian rigardon. - Mia filo... -Via filo estas stultulo... - neatendite interrompis lin la onklo. -Tiel!.. Mi dankas vin.... -Ankaŭ stultulo estos via guberniestro, se li donos permeson por fondi la bibliotekon... -Tiel... Bone!.. Daŭrigu, mi petas... - Fermetinte la okulojn kaj ofendite-mokeme skuante per la kapo, parolis la mastro. -Dauriqu!... -Pavel Ivanović!- ree sin turnis al la edzo la mastrino, - Ĉesigu, mi petas, la interparolon. Mia bona frato... -Silentu!- interrompis ŝin la edzo, kun tia forto ekbatante, per la mano je la tablo, ke la kevazaro ektintis sur la tablo kaj la infanoj kuntiriĝis pro timo. La onklo pikse ekrigardis el-sub siaj densaj brovoj la mastron kaj siavice ekfrapis je la tablo per la argenta tabakujo. - Ne bruu!.. Se vi volas timigi min, do vi timigos min nek per vid krio, nek per la bruado. Kaj tio kaj la alia estas tute superfluaj... Ŝajne, ni interparolas kaj ĉiu el ni povas libere esprimi sian opinion. Cu tiel?... La mastro silentis, evitante rigardon de la bofrato kaj per la mano, nerveme trementa, li ordigis sur la kapo siajn longajn harojn. - Mi estas pli maljuna, ol vi, -daŭrigis la onklo per tono solene-emocia kaj edifa, - mi estas ankaŭ pli maljuna, ol via filo saĝulo! - li elparolis la lastan vorton plej klare kaj kun speciala akcento, ĉirkaŭrigardante la gemastrojn per severa rigardo triumfa.<noinclude><references/></noinclude> fypijjuqddj66tyii70i29t0wdhyneq 114695 114694 2026-04-05T23:39:54Z Cjgermany 4742 114695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>kion li permesis al si en plej maloftaj okazoj de bona humoro. - Li petos permeson de li fondi bibliotekon-legejon por la popolo, vilaĝanoj jam esprimis sian konsenton konstrui por ĝi specialan domon apud la lernejo. -Hm...-malaprobe ekbalancinte per la kapo, diris responde la onklo. -Monrimedoj por aĉeto de libroj, laŭ lia opinio, estas sufiĉaj... - La mastro daurigis, ŝargante la nazon per la flartabako kaj ne rimarkante, ke la mieno de la onklo fariĝis pli kaj pli malcontenta. -Baĥusor-nia bonfaranto-piĉulo promesas subvencion.... -Hm... -pli laŭte interrompis lin la onklo, ekfrapinte per la tabakujo je la tablo, kio ĉiam signifis lian malkontenton. -Kaj ĉu vi ĝojas?..-li diris, turnante sian rigardon al la parolante. -Kompreneble!.. Kian strangan karakteron vi havas, frato! - respondis la mastro, farante riproĉgeston per la mano. - Ĉiam vi vidas en ĉiu entrepreno... -Hm!..-supersonante la bofraton kaj prenante en la manon la tabakujon, por ree ekfrapi per ĝi je la tablo, diris la onklo. -Ĉu strangan karakteron?. Ĉu ĉiam?.. -Ĉu Manjo revenis el la urbo?- malkuraĝe demandis la mastrino la edzon, penante per sia enmiksiĝo kvietigi la disputon, kiu minacis per malpaciĝo kutima. -Ŝi alveturis... ŝi, kredeble, baldaŭ venos al ni; ŝi alportos al vi iajn donacojn,- respondis la edze, ree turnante al la onklo sian rigardon. - Mia filo... -Via filo estas stultulo... - neatendite interrompis lin la onklo. -Tiel!.. Mi dankas vin.... -Ankaŭ stultulo estos via guberniestro, se li donos permeson por fondi la bibliotekon... -Tiel... Bone!.. Daŭrigu, mi petas... - Fermetinte la okulojn kaj ofendite-mokeme skuante per la kapo, parolis la mastro. -Dauriqu!... -Pavel Ivanović!- ree sin turnis al la edzo la mastrino, - Ĉesigu, mi petas, la interparolon. Mia bona frato... -Silentu!- interrompis ŝin la edzo, kun tia forto ekbatante, per la mano je la tablo, ke la kevazaro ektintis sur la tablo kaj la infanoj kuntiriĝis pro timo. La onklo pikse ekrigardis el-sub siaj densaj brovoj la mastron kaj siavice ekfrapis je la tablo per la argenta tabakujo. - Ne bruu!.. Se vi volas timigi min, do vi timigos min nek per vid krio, nek per la bruado. Kaj tio kaj la alia estas tute superfluaj... Ŝajne, ni interparolas kaj ĉiu el ni povas libere esprimi sian opinion. Cu tiel?... La mastro silentis, evitante rigardon de la bofrato kaj per la mano, nerveme trementa, li ordigis sur la kapo siajn longajn harojn. - Mi estas pli maljuna, ol vi, -daŭrigis la onklo per tono solene-emocia kaj edifa, - mi estas ankaŭ pli maljuna, ol via filo saĝulo! - li elparolis la lastan vorton plej klare kaj kun speciala akcento, ĉirkaŭrigardante la gemastrojn per severa rigardo triumfa.<noinclude><references/></noinclude> a39mn49ve27ib4f1ngo4brwac5wglmo 114696 114695 2026-04-05T23:40:42Z Cjgermany 4742 114696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>kion li permesis al si en plej maloftaj okazoj de bona humoro. - Li petos permeson de li fondi bibliotekon-legejon por la popolo, vilaĝanoj jam esprimis sian konsenton konstrui por ĝi specialan domon apud la lernejo. -Hm...-malaprobe ekbalancinte per la kapo, diris responde la onklo. -Monrimedoj por aĉeto de libroj, laŭ lia opinio, estas sufiĉaj... - La mastro daurigis, ŝargante la nazon per la flartabako kaj ne rimarkante, ke la mieno de la onklo fariĝis pli kaj pli malkontenta. -Baĥusor-nia bonfaranto-piĉulo promesas subvencion.... -Hm... -pli laŭte interrompis lin la onklo, ekfrapinte per la tabakujo je la tablo, kio ĉiam signifis lian malkontenton. -Kaj ĉu vi ĝojas?..-li diris, turnante sian rigardon al la parolante. -Kompreneble!.. Kian strangan karakteron vi havas, frato! - respondis la mastro, farante riproĉgeston per la mano. - Ĉiam vi vidas en ĉiu entrepreno... -Hm!..-supersonante la bofraton kaj prenante en la manon la tabakujon, por ree ekfrapi per ĝi je la tablo, diris la onklo. -Ĉu strangan karakteron?. Ĉu ĉiam?.. -Ĉu Manjo revenis el la urbo?- malkuraĝe demandis la mastrino la edzon, penante per sia enmiksiĝo kvietigi la disputon, kiu minacis per malpaciĝo kutima. -Ŝi alveturis... ŝi, kredeble, baldaŭ venos al ni; ŝi alportos al vi iajn donacojn,- respondis la edze, ree turnante al la onklo sian rigardon. - Mia filo... -Via filo estas stultulo... - neatendite interrompis lin la onklo. -Tiel!.. Mi dankas vin.... -Ankaŭ stultulo estos via guberniestro, se li donos permeson por fondi la bibliotekon... -Tiel... Bone!.. Daŭrigu, mi petas... - Fermetinte la okulojn kaj ofendite-mokeme skuante per la kapo, parolis la mastro. -Dauriqu!... -Pavel Ivanović!- ree sin turnis al la edzo la mastrino, - Ĉesigu, mi petas, la interparolon. Mia bona frato... -Silentu!- interrompis ŝin la edzo, kun tia forto ekbatante, per la mano je la tablo, ke la kevazaro ektintis sur la tablo kaj la infanoj kuntiriĝis pro timo. La onklo pikse ekrigardis el-sub siaj densaj brovoj la mastron kaj siavice ekfrapis je la tablo per la argenta tabakujo. - Ne bruu!.. Se vi volas timigi min, do vi timigos min nek per vid krio, nek per la bruado. Kaj tio kaj la alia estas tute superfluaj... Ŝajne, ni interparolas kaj ĉiu el ni povas libere esprimi sian opinion. Cu tiel?... La mastro silentis, evitante rigardon de la bofrato kaj per la mano, nerveme trementa, li ordigis sur la kapo siajn longajn harojn. - Mi estas pli maljuna, ol vi, -daŭrigis la onklo per tono solene-emocia kaj edifa, - mi estas ankaŭ pli maljuna, ol via filo saĝulo! - li elparolis la lastan vorton plej klare kaj kun speciala akcento, ĉirkaŭrigardante la gemastrojn per severa rigardo triumfa.<noinclude><references/></noinclude> 604vw54kyndkd8lrbhj44db7gtgq9wz 114697 114696 2026-04-05T23:41:59Z Cjgermany 4742 114697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>kion li permesis al si en plej maloftaj okazoj de bona humoro. - Li petos permeson de li fondi bibliotekon-legejon por la popolo, vilaĝanoj jam esprimis sian konsenton konstrui por ĝi specialan domon apud la lernejo. -Hm...-malaprobe ekbalancinte per la kapo, diris responde la onklo. -Monrimedoj por aĉeto de libroj, laŭ lia opinio, estas sufiĉaj... - La mastro daurigis, ŝargante la nazon per la flartabako kaj ne rimarkante, ke la mieno de la onklo fariĝis pli kaj pli malkontenta. -Baĥusor-nia bonfaranto-piĉulo promesas subvencion.... -Hm... -pli laŭte interrompis lin la onklo, ekfrapinte per la tabakujo je la tablo, kio ĉiam signifis lian malkontenton. -Kaj ĉu vi ĝojas?..-li diris, turnante sian rigardon al la parolante. -Kompreneble!.. Kian strangan karakteron vi havas, frato! - respondis la mastro, farante riproĉgeston per la mano. - Ĉiam vi vidas en ĉiu entrepreno... -Hm!..-supersonante la bofraton kaj prenante en la manon la tabakujon, por ree ekfrapi per ĝi je la tablo, diris la onklo. -Ĉu strangan karakteron?. Ĉu ĉiam?.. -Ĉu Manjo revenis el la urbo?- malkuraĝe demandis la mastrino la edzon, penante per sia enmiksiĝo kvietigi la disputon, kiu minacis per malpaciĝo kutima. -Ŝi alveturis... ŝi, kredeble, baldaŭ venos al ni; ŝi alportos al vi iajn donacojn,- respondis la edzo, ree turnante al la onklo sian rigardon. - Mia filo... -Via filo estas stultulo... - neatendite interrompis lin la onklo. -Tiel!.. Mi dankas vin.... -Ankaŭ stultulo estos via guberniestro, se li donos permeson por fondi la bibliotekon... -Tiel... Bone!.. Daŭrigu, mi petas... - Fermetinte la okulojn kaj ofendite-mokeme skuante per la kapo, parolis la mastro. -Dauriqu!... -Pavel Ivanović!- ree sin turnis al la edzo la mastrino, - Ĉesigu, mi petas, la interparolon. Mia bona frato... -Silentu!- interrompis ŝin la edzo, kun tia forto ekbatante, per la mano je la tablo, ke la kevazaro ektintis sur la tablo kaj la infanoj kuntiriĝis pro timo. La onklo pikse ekrigardis el-sub siaj densaj brovoj la mastron kaj siavice ekfrapis je la tablo per la argenta tabakujo. - Ne bruu!.. Se vi volas timigi min, do vi timigos min nek per vid krio, nek per la bruado. Kaj tio kaj la alia estas tute superfluaj... Ŝajne, ni interparolas kaj ĉiu el ni povas libere esprimi sian opinion. Cu tiel?... La mastro silentis, evitante rigardon de la bofrato kaj per la mano, nerveme trementa, li ordigis sur la kapo siajn longajn harojn. - Mi estas pli maljuna, ol vi, -daŭrigis la onklo per tono solene-emocia kaj edifa, - mi estas ankaŭ pli maljuna, ol via filo saĝulo! - li elparolis la lastan vorton plej klare kaj kun speciala akcento, ĉirkaŭrigardante la gemastrojn per severa rigardo triumfa.<noinclude><references/></noinclude> icf67g5loxl9lfcd6f4wwj7s7sff5c7 114698 114697 2026-04-05T23:46:00Z Cjgermany 4742 114698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cjgermany" /></noinclude>kion li permesis al si en plej maloftaj okazoj de bona humoro. - Li petos permeson de li fondi bibliotekon-legejon por la popolo, vilaĝanoj jam esprimis sian konsenton konstrui por ĝi specialan domon apud la lernejo. -Hm...-malaprobe ekbalancinte per la kapo, diris responde la onklo. -Monrimedoj por aĉeto de libroj, laŭ lia opinio, estas sufiĉaj... - La mastro daurigis, ŝargante la nazon per la flartabako kaj ne rimarkante, ke la mieno de la onklo fariĝis pli kaj pli malkontenta. -Baĥusor-nia bonfaranto-piĉulo promesas subvencion.... -Hm... -pli laŭte interrompis lin la onklo, ekfrapinte per la tabakujo je la tablo, kio ĉiam signifis lian malkontenton. -Kaj ĉu vi ĝojas?..-li diris, turnante sian rigardon al la parolante. -Kompreneble!.. Kian strangan karakteron vi havas, frato! - respondis la mastro, farante riproĉgeston per la mano. - Ĉiam vi vidas en ĉiu entrepreno... -Hm!..-supersonante la bofraton kaj prenante en la manon la tabakujon, por ree ekfrapi per ĝi je la tablo, diris la onklo. -Ĉu strangan karakteron?. Ĉu ĉiam?.. -Ĉu Manjo revenis el la urbo?- malkuraĝe demandis la mastrino la edzon, penante per sia enmiksiĝo kvietigi la disputon, kiu minacis per malpaciĝo kutima. -Ŝi alveturis... ŝi, kredeble, baldaŭ venos al ni; ŝi alportos al vi iajn donacojn,- respondis la edzo, ree turnante al la onklo sian rigardon. - Mia filo... -Via filo estas stultulo... - neatendite interrompis lin la onklo. -Tiel!.. Mi dankas vin.... -Ankaŭ stultulo estos via guberniestro, se li donos permeson por fondi la bibliotekon... -Tiel... Bone!.. Daŭrigu, mi petas... - Fermetinte la okulojn kaj ofendite-mokeme skuante per la kapo, parolis la mastro. -Daŭriqu!... -Pavel Ivanović!- ree sin turnis al la edzo la mastrino, - Ĉesigu, mi petas, la interparolon. Mia bona frato... -Silentu!- interrompis ŝin la edzo, kun tia forto ekbatante, per la mano je la tablo, ke la kevazaro ektintis sur la tablo kaj la infanoj kuntiriĝis pro timo. La onklo pikse ekrigardis el-sub siaj densaj brovoj la mastron kaj siavice ekfrapis je la tablo per la arĝenta tabakujo. - Ne bruu!.. Se vi volas timigi min, do vi timigos min nek per via krio, nek per la bruado. Kaj tio kaj la alia estas tute superfluaj... Ŝajne, ni interparolas kaj ĉiu el ni povas libere esprimi sian opinion. Ĉu tiel?... La mastro silentis, evitante rigardon de la bofrato kaj per la mano, nerveme trementa, li ordigis sur la kapo siajn longajn harojn. - Mi estas pli maljuna, ol vi, -daŭrigis la onklo per tono solene-emocia kaj edifa, - mi estas ankaŭ pli maljuna, ol via filo saĝulo! - li elparolis la lastan vorton plej klare kaj kun speciala akcento, ĉirkaŭrigardante la gemastrojn per severa rigardo triumfa.<noinclude><references/></noinclude> gufdx2r4r1apiha33tzspvb57ayo4wj 104 37585 114653 2026-04-05T12:10:57Z Rubenĉjo 597 /* Ne provlegita */ Kreis novan paĝon kun "procesio konsternis la stuporon de la tenebroj, trenante kadavrojn, kiujn ili tenis je la membroj kaj je la vestoj, puŝiĝante sur ilin kiel la formikoj kiam ili transportas pezajn provizaĵojn. Kien fuĝi, kien turni sin? Virinoj kaj infanetoj, freneze serĉantaj rifuĝejon, trafis la bandon, kiu ilin pafmortigis antaŭ ol ili alvenis. "Vivu la kolonelo Funes! For la impostojn! Vivu la libera komerco!". «Kiel sago, kiel blovo, ekkuris voĉo: "Al la domo d... 114653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>procesio konsternis la stuporon de la tenebroj, trenante kadavrojn, kiujn ili tenis je la membroj kaj je la vestoj, puŝiĝante sur ilin kiel la formikoj kiam ili transportas pezajn provizaĵojn. Kien fuĝi, kien turni sin? Virinoj kaj infanetoj, freneze serĉantaj rifuĝejon, trafis la bandon, kiu ilin pafmortigis antaŭ ol ili alvenis. "Vivu la kolonelo Funes! For la impostojn! Vivu la libera komerco!". «Kiel sago, kiel blovo, ekkuris voĉo: "Al la domo de la kolonelo! Al la domo de la kolonelo!". Dume, en la funebreca haveno tkrakadis la motoro de Jasanao. "Forlasi la vilaĝon! Enŝipiĝi! Al la domo de la kolonelo!". «Ĉesis la pafoj. En sia salono, en sia vendejo, moviĝis Funes, ricevante la naivajn homojn, apartigante per ridetetoj tiujn, kiuj baldaŭ estos murditaj en la korto. "Vi, al la boato! Vi, kun mi!". En malmultaj minutoj la korto pleniĝis de teruritaj vizaĝoj. Malantaŭ la pordo de la muro, kiu rigardas al la rivero, sidiĝis González kun la maĉeto. "Surŝipiĝu, knaboj!". Kaj tiu, kiu eliris, ruliĝis senkapigita inter la truoj, el kiuj oni eltiris teron por levi la konstruaĵon. «Nek unu krio, nek unu plendo! «La nokto, la motoro, la ŝtormo! {{***}} «Almontrante min ĉe la fenestro de la koridoro, kie palpebrumis lumileto, mi vidis kirliĝi en la mallumo la brutaron de arestitoj, suspektemaj pri defilado tra la horora pordo, tremantaj pro la intuicio de la sanga danĝero, hirtaj kiel la virbovoj, kiuj sentas sur la herbo odoron de sango. «"Surŝipiĝu, knaboj!", ripetis la kaverna voĉo el la alia flanko de la fera sojlo. Neniu eliris. Tiam la voĉo prononcis nomojn. «Tiuj de interne provis timeman reziston: "Eliru vi unue!". "Tiu, kiun oni vokas, estas vi!". "Sed kial oni min pelas?". Kaj ili mem puŝis unu la alian al la morto! «En la ĉambro, kie mi troviĝis, oni komencis elŝarĝi faskojn kaj pli da faskoj: kaŭĉukon, varojn, kofrojn, tapiokon, la rabaĵon de la mortintoj, la materian kaŭzon de ilia ofero. Unuj mortis, ĉar la avideco de iliaj rivaloj kriis por la rabaĵo; aliaj estis oferitaj, ĉar ili estis taglaboristoj en la taĉmento de iu mastro, al kiu konvenis malpliigi la homojn por bremsi la konkurencon; kontraŭ ĉi tiuj estis plenumita la fatala destino, ĉar ili ŝuldis grandajn antaŭpagojn, kaj, mortigante ilin, oni certigis la ruinon de iliaj entreprenistoj; tiuj aliaj falis, estingante la agonian krion, ĉar ili apartenis al la gubernia personaro, dungitoj, amikoj aŭ parencoj de la malamata guberniestro. La ceteraj pro ĵaluzo, malamo, malamikeco. — Kiel eblas, ke mi trovas vin sen karabeno? — demandis min Funes —. Vi volis helpi nin pri nenio. Kaj tion, malgraŭ ke mi jam kovris vian ŝuldon! Sur ĉi tiu maĉeto oni legas la kvitancon!»<noinclude><references/></noinclude> 0r7s2whccyds21zqknirnpyk97ki8hu 104 37586 114654 2026-04-05T12:31:32Z Rubenĉjo 597 /* Ne provlegita */ Kreis novan paĝon kun "«Kaj li montris kontraŭ la lanterno la klingon sangan kaj malakrigitan. — Ne elmetu vin — li aldonis — al tio, ke la popolo konsideru vin malamiko de siaj rajtoj kaj de sia libereco. Estas necese akiri akreditilojn: kapon, brakon, kion ajn eblan. Prenu tiun vinĉesteron kaj "traserĉu vian sorton"! Mi esperas, ke vi trafos Dellepiani-n aŭ Baldomero-n! «Kaj prenante min je la ŝultro, tre afable, li elmetis min sur la straton. «Ĉe la flanko de la haven... 114654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>«Kaj li montris kontraŭ la lanterno la klingon sangan kaj malakrigitan. — Ne elmetu vin — li aldonis — al tio, ke la popolo konsideru vin malamiko de siaj rajtoj kaj de sia libereco. Estas necese akiri akreditilojn: kapon, brakon, kion ajn eblan. Prenu tiun vinĉesteron kaj "traserĉu vian sorton"! Mi esperas, ke vi trafos Dellepiani-n aŭ Baldomero-n! «Kaj prenante min je la ŝultro, tre afable, li elmetis min sur la straton. «Ĉe la flanko de la haveno, tute apud la roko de Marakoo, kelkaj lanternoj grupiĝis kaj malsupreniris laŭlonge de la bordo, lumigante la akvojn kaj la sablaron. Ili estis virinoj, kiuj plorĝemis tra la grandaj ŝaloj, serĉante la kadavrojn de siaj parencoj. — Ve! Ĉi tie oni elŝiris al li la intestojn! Oni verŝajne ĵetis lin en la refluon, sed li certe flosos ĉe la tagiĝo! «Dume, en la kortoj, maskitaj uloj movis siajn kandelojn, kun emo kaŝi inter la truoj plenaj de rubaĵoj la korpojn de la viktimoj kaj la respondecon de la mortigantoj. — Ĵetu ilin en la riveron! Ne lasu ilin al mi en ĉi tiu korto, ĉar ili baldaŭ ekfariĝos fetoraj. Tiel kriis maljunulino, kaj, vidante sin malobeata, ŝi arigis varman cindron sur la improvizitajn tombojn. «Fojfoje vagadis ĉe la anguloj iu bando de malvirtaj viroj, kiuj observis sin reciproke kun reciproka malkonfido, alivestante siajn staturojn kaj siajn movojn por fari la identecon neebla. Kelkaj alproksimiĝis por tuŝi la manikon de la ĉemizo, kiu devis esti suprentirita ĉe la maldekstra brako, sed neniu sciis certe kun kiu li iris nek kiun persekutis lia akompananto, kaj ili disiĝis sen demandi nek rekoni unu la alian. Pasis la pluvo, malaperis la senentombaj kadavroj kaj, tamen, la nekortuŝebla matenruĝo malfruis ĉesigi tiel pereigan nokton de koŝmaro. Kiam la taĉmento estis disiĝonta, viro klinis la vizaĝon super la najbaro, lumigante lin per la braĝo de la cigaro. — Ĉu Vakiro? — Jes! «Kaj, aŭdante la nazan voĉon, li donis al li profundan tranĉofrapon sur la larĝa vango. «Hodiaŭ Vakiro certigas al mi, ke Funes mem estis tiu, kiu fingrumis lian vangon volante tranci lian jugularon. Nur ke en San Fernando li ne kuraĝis malkaŝi la nomon de sia atakanto, pro timo al la ripetoj de la kolonelo, antaŭ kiu li nutris la legendon, ke lia vundo estis kaŭzita en kuraĝa duelo, kiam li venkis en la mallumo dek kunigitaj kontraŭulojn. «Kaj vi estus vidinta, al kiaj tiel lamentindaj ekstremoj malaltiĝis la loĝantoj de San Fernando por savi sian malfortan haŭton, fariĝante plaĉaj al la despoto kaj al liaj sekvantoj. Kiaj aliĝoj, kiaj aplaŭdoj, kiaj intimecoj! La denunco estis parazita planto, kiu ĉirkaŭvolvis la vivantojn kaj la mortintojn, kaj la klaĉo kaj la kalumnio<noinclude><references/></noinclude> simtgboju1kin38rz3iqekr3yw424hn 104 37587 114655 2026-04-05T12:48:55Z Rubenĉjo 597 /* Ne provlegita */ Kreis novan paĝon kun "progresis kiel pesto. Tiuj, kiuj transvivis la katastrofon, perdis la rajton lamenti kaj komenti, sub risko esti por ĉiam silentigitaj. Ĉiu fariĝis spiono, kaj malantaŭ seruroj kaj fendetoj estas okuloj kaj oreloj. Neniu povas eliri el la vilaĝo, nek demandi pri la malaperinta parenco, nek enketi pri la restadejo de la samlandano, sen elmeti sin al denunco kiel perfidulo kaj al esti enterigita vivanta ĝis la brusto en la fosado kiun, perforte, oni de... 114655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>progresis kiel pesto. Tiuj, kiuj transvivis la katastrofon, perdis la rajton lamenti kaj komenti, sub risko esti por ĉiam silentigitaj. Ĉiu fariĝis spiono, kaj malantaŭ seruroj kaj fendetoj estas okuloj kaj oreloj. Neniu povas eliri el la vilaĝo, nek demandi pri la malaperinta parenco, nek enketi pri la restadejo de la samlandano, sen elmeti sin al denunco kiel perfidulo kaj al esti enterigita vivanta ĝis la brusto en la fosado kiun, perforte, oni devigas lin fari en sablaro, kie la varmo lin iom post iom rostas kaj la vulturoj pikas liajn okulojn. «Sed ne nur al la ĉirkaŭaĵoj de la domaro limiĝas tiuj ĉi perfortaĵoj: tra ĝangaloj, riveroj kaj vojoj kreskas la ondo de la timo, de la konkero, de la ekstermo. Ĉiu mortigas pro propra konto, dum li mem mortas, kaj ŝirmas siajn krimojn sub supozitaj ordonoj de la tirano, kiu donas al ili sian silentan aprobon, por senbarigi sin de la aŭtoroj, kiujn li lasas liveritaj al ilia reciproka feroco. «La aserto, ke Pulido prosperis akirante kaŭĉukon, estas malnobla farso. Bone scias la kaŭĉukistoj, ke la vegetala oro riĉigas neniun. La potenculoj de la praarbaro havas nenion pli ol kreditojn en la libroj kontraŭ taglaboristoj, kiuj neniam pagas se ne per la vivo, kontraŭ indiĝenoj, kiuj malpliiĝas, kontraŭ remistoj, kiuj ŝtelas tion, kion ili transportas. La servuteco en tiuj ĉi regionoj fariĝas dumviva por sklavo kaj mastro: kaj unu kaj la alia devas morti ĉi tie. Sorto de fiasko kaj malbeno persekutas ĉiujn, kiuj ekspluatas la verdan minon. La ĝangalo ilin neniigas, la ĝangalo ilin retenas, la ĝangalo ilin vokas por engluti ilin. Tiuj, kiuj forkuras, kvankam ili rifuĝas en la urboj, portas jam la malbenon en korpo kaj en animo. Malgajaj, maljuniĝintaj, seniluziigitaj, ili havas nenion pli ol unu aspiron: reveni, reveni, sciante ke se ili revenos, ili pereos. Kaj tiuj, kiuj restas, tiuj, kiuj malobeas la vokon de la monto, ĉiam malkreskas en la mizero, viktimoj de nekonataj malsanoj, estante maLaria karno de hospitalo, liverante sin al la tranĉilo, kiu al ili detranĉas la hepaton pecon post peco, kvazaŭ kiel puno pro io malrespekta, kion ili faris kontraŭ la indianoj, kontraŭ la arboj. «Kia povos esti la sorto de la kaŭĉukistoj de San Fernando? Kaŭzas teruron ĝin konsideri. Pasinte la unuan akton de la tragedio, ili paliĝis; sed la gvidanto, kiun ili improvizis, jam havis forton, jam havis nomon. Ili donis al li gustumi sangon kaj li ankoraŭ soifas. Venu ĉi tien la Guberniestreco! Li mortigis kiel komercisto, kiel kaŭĉukisto, nur por forigi la konkuradon; sed ĉar restas al li konkurantoj en kaŭĉukejoj kaj en barakoj, li decidis ekstermi ilin kun sama celo kaj tial li murdas siajn proprajn komplicojn.» — La logiko triumfas! — Vivu la logiko! {{***}} «Fizikaj kaj moralaj katastrofoj alianciĝis kontraŭ mia ekzisto en la duondormo de tiuj ĉi malvirtaj tagoj. Mia malkresko kaj mia skeptiko havas kiel kaŭzon<noinclude><references/></noinclude> 0jnst1cg27n57033y0dibuk09nhot0t 114682 114655 2026-04-05T17:28:40Z Rubenĉjo 597 114682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>progresis kiel pesto. Tiuj, kiuj transvivis la katastrofon, perdis la rajton lamenti kaj komenti, sub risko esti por ĉiam silentigitaj. Ĉiu fariĝis spiono, kaj malantaŭ seruroj kaj fendetoj estas okuloj kaj oreloj. Neniu povas eliri el la vilaĝo, nek demandi pri la malaperinta parenco, nek enketi pri la restadejo de la samlandano, sen elmeti sin al denunco kiel perfidulo kaj al esti enterigita vivanta ĝis la brusto en la fosado kiun, perforte, oni devigas lin fari en sablaro, kie la varmo lin iom post iom rostas kaj la vulturoj pikas liajn okulojn. «Sed ne nur al la ĉirkaŭaĵoj de la domaro limiĝas tiuj ĉi perfortaĵoj: tra ĝangaloj, riveroj kaj vojoj kreskas la ondo de la timo, de la konkero, de la ekstermo. Ĉiu mortigas pro propra konto, dum li mem mortas, kaj ŝirmas siajn krimojn sub supozitaj ordonoj de la tirano, kiu donas al ili sian silentan aprobon, por senbarigi sin de la aŭtoroj, kiujn li lasas liveritaj al ilia reciproka feroco. «La aserto, ke Pulido prosperis akirante kaŭĉukon, estas malnobla farso. Bone scias la kaŭĉukistoj, ke la vegetala oro riĉigas neniun. La potenculoj de la praarbaro havas nenion pli ol kreditojn en la libroj kontraŭ taglaboristoj, kiuj neniam pagas se ne per la vivo, kontraŭ indiĝenoj, kiuj malpliiĝas, kontraŭ remistoj, kiuj ŝtelas tion, kion ili transportas. La servuteco en tiuj ĉi regionoj fariĝas dumviva por sklavo kaj mastro: kaj unu kaj la alia devas morti ĉi tie. Sorto de fiasko kaj malbeno persekutas ĉiujn, kiuj ekspluatas la verdan minon. La ĝangalo ilin neniigas, la ĝangalo ilin retenas, la ĝangalo ilin vokas por engluti ilin. Tiuj, kiuj forkuras, kvankam ili rifuĝas en la urboj, portas jam la malbenon en korpo kaj en animo. Malgajaj, maljuniĝintaj, seniluziigitaj, ili havas nenion pli ol unu aspiron: reveni, reveni, sciante ke se ili revenos, ili pereos. Kaj tiuj, kiuj restas, tiuj, kiuj malobeas la vokon de la monto, ĉiam malkreskas en la mizero, viktimoj de nekonataj malsanoj, estante maLaria karno de hospitalo, liverante sin al la tranĉilo, kiu al ili detranĉas la hepaton pecon post peco, kvazaŭ kiel puno pro io malrespekta, kion ili faris kontraŭ la indianoj, kontraŭ la arboj. «Kia povos esti la sorto de la kaŭĉukistoj de San Fernando? Kaŭzas teruron ĝin konsideri. Pasinte la unuan akton de la tragedio, ili paliĝis; sed la gvidanto, kiun ili improvizis, jam havis forton, jam havis nomon. Ili donis al li gustumi sangon kaj li ankoraŭ soifas. Venu ĉi tien la Guberniestreco! Li mortigis kiel komercisto, kiel kaŭĉukisto, nur por forigi la konkuradon; sed ĉar restas al li konkurantoj en kaŭĉukejoj kaj en barakoj, li decidis ekstermi ilin kun sama celo kaj tial li murdas siajn proprajn komplicojn.» — La logiko triumfas! — Vivu la logiko! {{***}} «Fizikaj kaj moralaj katastrofoj alianciĝis kontraŭ mia ekzisto en la duondormo de tiuj ĉi malvirtaj tagoj. Mia malkresko kaj mia skeptiko havas kiel kaŭzon<noinclude><references/></noinclude> ku8v010gepd1oml4t0sl377j8ftmnyj 114684 114682 2026-04-05T22:33:53Z Rubenĉjo 597 114684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>progresis kiel pesto. Tiuj, kiuj transvivis la katastrofon, perdis la rajton lamenti kaj komenti, sub risko esti por ĉiam silentigitaj. Ĉiu fariĝis spiono, kaj malantaŭ seruroj kaj fendetoj estas okuloj kaj oreloj. Neniu povas eliri el la vilaĝo, nek demandi pri la malaperinta parenco, nek enketi pri la restadejo de la samlandano, sen elmeti sin al denunco kiel perfidulo kaj al esti enterigita vivanta ĝis la brusto en la fosado kiun, perforte, oni devigas lin fari en sablaro, kie la varmo lin iom post iom rostas kaj la vulturoj pikas liajn okulojn. «Sed ne nur al la ĉirkaŭaĵoj de la domaro limiĝas tiuj ĉi perfortaĵoj: tra ĝangaloj, riveroj kaj vojoj kreskas la ondo de la timo, de la konkero, de la ekstermo. Ĉiu mortigas pro propra konto, dum li mem mortas, kaj ŝirmas siajn krimojn sub supozitaj ordonoj de la tirano, kiu donas al ili sian silentan aprobon, por senbarigi sin de la aŭtoroj, kiujn li lasas liveritaj al ilia reciproka feroco. «La aserto, ke Pulido prosperis akirante kaŭĉukon, estas malnobla farso. Bone scias la kaŭĉukistoj, ke la vegetala oro riĉigas neniun. La potenculoj de la praarbaro havas nenion pli ol kreditojn en la libroj kontraŭ taglaboristoj, kiuj neniam pagas se ne per la vivo, kontraŭ indiĝenoj, kiuj malpliiĝas, kontraŭ remistoj, kiuj ŝtelas tion, kion ili transportas. La servuteco en tiuj ĉi regionoj fariĝas dumviva por sklavo kaj mastro: kaj unu kaj la alia devas morti ĉi tie. Sorto de fiasko kaj malbeno persekutas ĉiujn, kiuj ekspluatas la verdan minon. La ĝangalo ilin neniigas, la ĝangalo ilin retenas, la ĝangalo ilin vokas por engluti ilin. Tiuj, kiuj forkuras, kvankam ili rifuĝas en la urboj, portas jam la malbenon en korpo kaj en animo. Malgajaj, maljuniĝintaj, seniluziigitaj, ili havas nenion pli ol unu aspiron: reveni, reveni, sciante ke se ili revenos, ili pereos. Kaj tiuj, kiuj restas, tiuj, kiuj malobeas la vokon de la monto, ĉiam malkreskas en la mizero, viktimoj de nekonataj malsanoj, estante malaria karno de hospitalo, liverante sin al la tranĉilo, kiu al ili detranĉas la hepaton pecon post peco, kvazaŭ kiel puno pro io malrespekta, kion ili faris kontraŭ la indianoj, kontraŭ la arboj. «Kia povos esti la sorto de la kaŭĉukistoj de San Fernando? Kaŭzas teruron ĝin konsideri. Pasinte la unuan akton de la tragedio, ili paliĝis; sed la gvidanto, kiun ili improvizis, jam havis forton, jam havis nomon. Ili donis al li gustumi sangon kaj li ankoraŭ soifas. Venu ĉi tien la Guberniestreco! Li mortigis kiel komercisto, kiel kaŭĉukisto, nur por forigi la konkuradon; sed ĉar restas al li konkurantoj en kaŭĉukejoj kaj en barakoj, li decidis ekstermi ilin kun sama celo kaj tial li murdas siajn proprajn komplicojn.» — La logiko triumfas! — Vivu la logiko! {{***}} «Fizikaj kaj moralaj katastrofoj alianciĝis kontraŭ mia ekzisto en la duondormo de tiuj ĉi malvirtaj tagoj. Mia malkresko kaj mia skeptiko havas kiel kaŭzon<noinclude><references/></noinclude> c0lwgaozuffb1kk9vuyqr9aalohcfj1 114732 114684 2026-04-06T01:02:24Z Rubenĉjo 597 114732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>progresis kiel pesto. Tiuj, kiuj transvivis la katastrofon, perdis la rajton lamenti kaj komenti, sub risko esti por ĉiam silentigitaj. Ĉiu fariĝis spiono, kaj malantaŭ seruroj kaj fendetoj estas okuloj kaj oreloj. Neniu povas eliri el la vilaĝo, nek demandi pri la malaperinta parenco, nek enketi pri la restadejo de la samlandano, sen elmeti sin al denunco kiel perfidulo kaj al esti enterigita vivanta ĝis la brusto en la fosado kiun, perforte, oni devigas lin fari en sablaro, kie la varmo lin iom post iom rostas kaj la vulturoj pikas liajn okulojn. «Sed ne nur al la ĉirkaŭaĵoj de la domaro limiĝas tiuj ĉi perfortaĵoj: tra ĝangaloj, riveroj kaj vojoj kreskas la ondo de la timo, de la konkero, de la ekstermo. Ĉiu mortigas pro propra konto, dum li mem mortas, kaj ŝirmas siajn krimojn sub supozitaj ordonoj de la tirano, kiu donas al ili sian silentan aprobon, por senbarigi sin de la aŭtoroj, kiujn li lasas liveritaj al ilia reciproka feroco. «La aserto, ke Pulido prosperis akirante kaŭĉukon, estas malnobla farso. Bone scias la kaŭĉukistoj, ke la vegetala oro riĉigas neniun. La potenculoj de la praarbaro havas nenion pli ol kreditojn en la libroj kontraŭ taglaboristoj, kiuj neniam pagas se ne per la vivo, kontraŭ indiĝenoj, kiuj malpliiĝas, kontraŭ remistoj, kiuj ŝtelas tion, kion ili transportas. La servuteco en tiuj ĉi regionoj fariĝas dumviva por sklavo kaj mastro: kaj unu kaj la alia devas morti ĉi tie. Sorto de fiasko kaj malbeno persekutas ĉiujn, kiuj ekspluatas la verdan minon. La ĝangalo ilin neniigas, la ĝangalo ilin retenas, la ĝangalo ilin vokas por engluti ilin. Tiuj, kiuj forkuras, kvankam ili rifuĝas en la urboj, portas jam la malbenon en korpo kaj en animo. Malgajaj, maljuniĝintaj, seniluziigitaj, ili havas nenion pli ol unu aspiron: reveni, reveni, sciante ke se ili revenos, ili pereos. Kaj tiuj, kiuj restas, tiuj, kiuj malobeas la vokon de la monto, ĉiam malkreskas en la mizero, viktimoj de nekonataj malsanoj, estante malaria karno de hospitalo, liverante sin al la tranĉilo, kiu al ili detranĉas la hepaton pecon post peco, kvazaŭ kiel puno pro io malrespekta, kion ili faris kontraŭ la indianoj, kontraŭ la arboj. «Kia povos esti la sorto de la kaŭĉukistoj de San Fernando? Kaŭzas teruron ĝin konsideri. Pasinte la unuan akton de la tragedio, ili paliĝis; sed la gvidanto, kiun ili improvizis, jam havis forton, jam havis nomon. Ili donis al li gustumi sangon kaj li ankoraŭ soifas. Venu ĉi tien la Guberniestreco! Li mortigis kiel komercisto, kiel kaŭĉukisto, nur por forigi la konkuradon; sed ĉar restas al li konkurantoj en kaŭĉukejoj kaj en barakoj, li decidis ekstermi ilin kun sama celo kaj tial li murdas siajn proprajn komplicojn.» — La logiko triumfas! — Vivu la logiko! {{***}} Fizikaj kaj moralaj katastrofoj alianciĝis kontraŭ mia ekzisto en la duondormo de tiuj ĉi malvirtaj tagoj. Mia malkresko kaj mia skeptiko havas kiel kaŭzon<noinclude><references/></noinclude> lb33j9z4p1qz8t6erjx2elrhinefgmi 104 37588 114685 2026-04-05T22:51:06Z Rubenĉjo 597 /* Ne provlegita */ Kreis novan paĝon kun " Kaj, rigardante min, ili daŭrigis sian okupon, lumigitaj de la tremanta flamo de la fajrujoj, super kies fumo ili turnis — kiel sur rostostango — la bastonon, sur kiu koaguliĝis la granda kaŭĉuka bulo, banante ĝin per lakto ĉiumomente per la tigelino??? aŭ per la kulero. — Aŭskultu — diris unu al mi —, se tiom doloras al vi tio, kio okazis, ni faru interŝanĝon: pruntu al ni la madonon por ŝin provi. «Kaj la madono furioziĝis, ĉar mi ne pun..." 114685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude> Kaj, rigardante min, ili daŭrigis sian okupon, lumigitaj de la tremanta flamo de la fajrujoj, super kies fumo ili turnis — kiel sur rostostango — la bastonon, sur kiu koaguliĝis la granda kaŭĉuka bulo, banante ĝin per lakto ĉiumomente per la tigelino??? aŭ per la kulero. — Aŭskultu — diris unu al mi —, se tiom doloras al vi tio, kio okazis, ni faru interŝanĝon: pruntu al ni la madonon por ŝin provi. «Kaj la madono furioziĝis, ĉar mi ne punis la impertinentulon. — Ĉu vi restas kun krucitaj brakoj antaŭ tio, kion vi aŭdis? Ĉu por mi do ne ekzistos respekto? Ĉu tio signifas, ke mi ne havas viron? Alaho! — Vi havas ilin ĉiujn! — Nu, tiam pagu al mi tion, kion vi ŝuldas! — Nenion mi ŝuldas al vi! «Kaj ĉi-matene, kiam laŭ konsilo de miaj amikoj mi iris por doni al ŝi kontentigon kaj rekoni min ŝuldanto, mi trovis ŝin ornamita, furioza, larmoplena. — Nedankemulo, diri al mi, ke vi ne plenumas viajn devojn! «Mi tenis ŝiajn vangojn, sen scii, kie ŝin kisi, kiam subite mi retropaŝis senkolora pro emocio, kaj kuris al la pordo. — Franco, Franco, pro Dio! La madono portas la orelringojn de via virino! Kun la smeraldoj de la infanino Griselda! {{***}} «Kiel priskribi la penigan impreson, kiu iom post iom malheligis la vizaĝon de Franco aŭdante miajn ekkriojn? Sidante sur la surstanga domo, kune kun Ramiro Estévanez, li rigardis kiel la blondulo Mesa plektas korbojn el palmo, dum ĉi tiu klarigis al ili la simplan manieron varpi la teksaĵon. Kun instinkta kuraĝo, apenaŭ mi prononcis la nomon de lia virino, li premis la pugnojn kvazaŭ prepariĝante por defendi ŝin; sed poste li klinis la frunton, ruĝiĝintan pro la honto de la ofendita honoro. — Kio gravas al mi la sorto de tiu sinjorino? — li asertis furioze. Kaj, malplektante la korbeton, li ŝajnigis trankvilon. Subite, li diris per bruska tono, kiel tranĉofrapo en nia silento: — Mi volas vidi la orelringojn, mi volas konvinkiĝi! Kie estas la turka ŝtelistino? — Silentu, ĉar vi nin pereigas — ni petegis lin, ĉar Zoraida venis al ni, tenante en la buŝo nebrulan cigaredon. Franco, ruze, ofertis al ŝi la alumetojn, kaj kiam la madono kliniĝis al la flamo, mi vidis lin bridi la impulson kapti ŝin je la oreloj. — Tiuj estas, tiuj estas! — li ripetis reveninte. Kaj li ĵetis sin vizaĝaltere en la hamakon, sen diri pli. «Definitive, ekde tiu momento forlasis min la paco de la spirito. Mortigi viron! Jen mia programo, mia devo!»<noinclude><references/></noinclude> osxf0j52sovi3ln77zp4329tl2z5v0q 114733 114685 2026-04-06T01:03:05Z Rubenĉjo 597 114733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude> Kaj, rigardante min, ili daŭrigis sian okupon, lumigitaj de la tremanta flamo de la fajrujoj, super kies fumo ili turnis — kiel sur rostostango — la bastonon, sur kiu koaguliĝis la granda kaŭĉuka bulo, banante ĝin per lakto ĉiumomente per la tigelino??? aŭ per la kulero. — Aŭskultu — diris unu al mi —, se tiom doloras al vi tio, kio okazis, ni faru interŝanĝon: pruntu al ni la madonon por ŝin provi. Kaj la madono furioziĝis, ĉar mi ne punis la impertinentulon. — Ĉu vi restas kun krucitaj brakoj antaŭ tio, kion vi aŭdis? Ĉu por mi do ne ekzistos respekto? Ĉu tio signifas, ke mi ne havas viron? Alaho! — Vi havas ilin ĉiujn! — Nu, tiam pagu al mi tion, kion vi ŝuldas! — Nenion mi ŝuldas al vi! Kaj ĉi-matene, kiam laŭ konsilo de miaj amikoj mi iris por doni al ŝi kontentigon kaj rekoni min ŝuldanto, mi trovis ŝin ornamita, furioza, larmoplena. — Nedankemulo, diri al mi, ke vi ne plenumas viajn devojn! Mi tenis ŝiajn vangojn, sen scii, kie ŝin kisi, kiam subite mi retropaŝis senkolora pro emocio, kaj kuris al la pordo. — Franco, Franco, pro Dio! La madono portas la orelringojn de via virino! Kun la smeraldoj de la infanino Griselda! {{***}} Kiel priskribi la penigan impreson, kiu iom post iom malheligis la vizaĝon de Franco aŭdante miajn ekkriojn? Sidante sur la surstanga domo, kune kun Ramiro Estévanez, li rigardis kiel la blondulo Mesa plektas korbojn el palmo, dum ĉi tiu klarigis al ili la simplan manieron varpi la teksaĵon. Kun instinkta kuraĝo, apenaŭ mi prononcis la nomon de lia virino, li premis la pugnojn kvazaŭ prepariĝante por defendi ŝin; sed poste li klinis la frunton, ruĝiĝintan pro la honto de la ofendita honoro. — Kio gravas al mi la sorto de tiu sinjorino? — li asertis furioze. Kaj, malplektante la korbeton, li ŝajnigis trankvilon. Subite, li diris per bruska tono, kiel tranĉofrapo en nia silento: — Mi volas vidi la orelringojn, mi volas konvinkiĝi! Kie estas la turka ŝtelistino? — Silentu, ĉar vi nin pereigas — ni petegis lin, ĉar Zoraida venis al ni, tenante en la buŝo nebrulan cigaredon. Franco, ruze, ofertis al ŝi la alumetojn, kaj kiam la madono kliniĝis al la flamo, mi vidis lin bridi la impulson kapti ŝin je la oreloj. — Tiuj estas, tiuj estas! — li ripetis reveninte. Kaj li ĵetis sin vizaĝaltere en la hamakon, sen diri pli. Definitive, ekde tiu momento forlasis min la paco de la spirito. Mortigi viron! Jen mia programo, mia devo!<noinclude><references/></noinclude> 0ajxmt6j9jvenmrrhi6uzcmldbullk9 104 37589 114686 2026-04-05T23:18:08Z Rubenĉjo 597 /* Ne provlegita */ Kreis novan paĝon kun "«Mi sentas sur mia vizaĝo la malvarman spiron, anoncon de la tempestoj. En malbona horo alvenas la tempo tiel kalkulita, tiel persekutita. Tio, kion mi petis de la estonteco, estas jam nuntempo. Dum mi progresis al la venĝo, la fina konflikto ŝajnis al mi malgranda pro la malproksimeco; sed hodiaŭ, vidante de proksime la finon de la fadeno, mi trovas tiun ĉi aventuron senmezura, kiam mi estas sen sano kaj sen energioj por fafiĝi kiel batalkoko kaj at... 114686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>«Mi sentas sur mia vizaĝo la malvarman spiron, anoncon de la tempestoj. En malbona horo alvenas la tempo tiel kalkulita, tiel persekutita. Tio, kion mi petis de la estonteco, estas jam nuntempo. Dum mi progresis al la venĝo, la fina konflikto ŝajnis al mi malgranda pro la malproksimeco; sed hodiaŭ, vidante de proksime la finon de la fadeno, mi trovas tiun ĉi aventuron senmezura, kiam mi estas sen sano kaj sen energioj por fafiĝi kiel batalkoko kaj ataki. Sed oni ne vidos min serĉi flankon de la danĝero. Mi iros fronte, kontraŭe al la pripensado, surda al la malluma averto, kiu leviĝas el la profundo de mia konscienco: morti, morti! «Tio, kio plej gravigas mian konfuziĝon, estas la unuanima opinio de miaj amikoj pri la maniero fini la situacion: — Se Barrera estas ĉi tie, kio estas mia devo? — Mortigi lin, mortigi lin! «Kaj vi mem, Ramiro Estévanez, subtenas la fatalan konsilon, dum mi, eble pro malkuraĝo, atendis de via saĝeco piajn formulojn. Mi estos senindulga, ĉar vi tion volas. Dank' al vi, venos la tragedio! Ke tio konstatu! {{***}} «La infaniuno Griselda, la infanino Griselda! Franco kaj Helí vidis ŝin hieraŭ nokte, sur la ferdeko de granda boato, kiu venis al la proksima kvieta akvo por enŝipigi la ŝtelitan kaŭĉukon. Ŝi lumigis per lampo la kontrabandistan laboron, kaj se ŝi ne rekonis miajn kunulojn, almenaŭ ŝi scias jam, ke ni serĉas ŝin, ĉar Martel kaj Dólar ĵetis sin por saluti ŝin, kaj kiam la ŝipo foriris, ŝi kunportis la hundojn. «Estis Ramiro Estévanez, kiu unue sciis, ke la indianoj translokigas la gumon el la deponejoj, ŝarĝante ĝin meze de la tenebroj al nesuspektitaj enŝipejoj. Donis al li la denuncon mia protektatino, iun nokton kiam li bandaĝis ŝian malsanan brakon; kaj, informite pri la okazo, la indianino nin embuskigis en kaŝejo, por ke ni vidu la vicon de faskoj pasantaj tra la kaŝa densaĵo. Dek, dek kvin, dudek indiĝenoj el tiuj, kiuj nur komprenas la lingvon lokan, pasis kun siaj ŝarĝoj, paŝante en la silento kiel sur tapiŝo. Por pli granda surprizo, la procesion fermis la madono Zoraida Ayram. «"Kapti ŝin! Forkapti ŝin! Malhelpi la vojaĝon!". Tiel ni flustris vidante ŝin fandiĝi en la mallumo. Sen tempo por preni la karabenojn, kaŝitajn ekde nia alveno, ni kuris al la kabano de la virino. La lumileto por blindumi vespertojn batis kiel viscero. La pakaĵoj, netuŝitaj. La hamako, ankoraŭ varma, estis plena de kovriloj kaj kusenoj por ŝajnigi sub la moskitreto dormantan korpon; jen la pantofloj el tigrofelo; tie la stumpo de la lasta cigaredo, ankoraŭ fumanta en la angulo. Tiuj detaloj permesis al ni spiri trankvile. La madono ne estis elirinta por forkuri. Sed ni devis atenti.»<noinclude><references/></noinclude> czstcuei4gfb9kvnlr7syitx8lupebe 114734 114686 2026-04-06T01:03:44Z Rubenĉjo 597 114734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>Mi sentas sur mia vizaĝo la malvarman spiron, anoncon de la tempestoj. En malbona horo alvenas la tempo tiel kalkulita, tiel persekutita. Tio, kion mi petis de la estonteco, estas jam nuntempo. Dum mi progresis al la venĝo, la fina konflikto ŝajnis al mi malgranda pro la malproksimeco; sed hodiaŭ, vidante de proksime la finon de la fadeno, mi trovas tiun ĉi aventuron senmezura, kiam mi estas sen sano kaj sen energioj por fafiĝi kiel batalkoko kaj ataki. Sed oni ne vidos min serĉi flankon de la danĝero. Mi iros fronte, kontraŭe al la pripensado, surda al la malluma averto, kiu leviĝas el la profundo de mia konscienco: morti, morti! Tio, kio plej gravigas mian konfuziĝon, estas la unuanima opinio de miaj amikoj pri la maniero fini la situacion: — Se Barrera estas ĉi tie, kio estas mia devo? — Mortigi lin, mortigi lin! Kaj vi mem, Ramiro Estévanez, subtenas la fatalan konsilon, dum mi, eble pro malkuraĝo, atendis de via saĝeco piajn formulojn. Mi estos senindulga, ĉar vi tion volas. Dank' al vi, venos la tragedio! Ke tio konstatu! {{***}} La infaniuno Griselda, la infanino Griselda! Franco kaj Helí vidis ŝin hieraŭ nokte, sur la ferdeko de granda boato, kiu venis al la proksima kvieta akvo por enŝipigi la ŝtelitan kaŭĉukon. Ŝi lumigis per lampo la kontrabandistan laboron, kaj se ŝi ne rekonis miajn kunulojn, almenaŭ ŝi scias jam, ke ni serĉas ŝin, ĉar Martel kaj Dólar ĵetis sin por saluti ŝin, kaj kiam la ŝipo foriris, ŝi kunportis la hundojn. Estis Ramiro Estévanez, kiu unue sciis, ke la indianoj translokigas la gumon el la deponejoj, ŝarĝante ĝin meze de la tenebroj al nesuspektitaj enŝipejoj. Donis al li la denuncon mia protektatino, iun nokton kiam li bandaĝis ŝian malsanan brakon; kaj, informite pri la okazo, la indianino nin embuskigis en kaŝejo, por ke ni vidu la vicon de faskoj pasantaj tra la kaŝa densaĵo. Dek, dek kvin, dudek indiĝenoj el tiuj, kiuj nur komprenas la lingvon lokan, pasis kun siaj ŝarĝoj, paŝante en la silento kiel sur tapiŝo. Por pli granda surprizo, la procesion fermis la madono Zoraida Ayram. "Kapti ŝin! Forkapti ŝin! Malhelpi la vojaĝon!". Tiel ni flustris vidante ŝin fandiĝi en la mallumo. Sen tempo por preni la karabenojn, kaŝitajn ekde nia alveno, ni kuris al la kabano de la virino. La lumileto por blindumi vespertojn batis kiel viscero. La pakaĵoj, netuŝitaj. La hamako, ankoraŭ varma, estis plena de kovriloj kaj kusenoj por ŝajnigi sub la moskitreto dormantan korpon; jen la pantofloj el tigrofelo; tie la stumpo de la lasta cigaredo, ankoraŭ fumanta en la angulo. Tiuj detaloj permesis al ni spiri trankvile. La madono ne estis elirinta por forkuri. Sed ni devis atenti.<noinclude><references/></noinclude> 3sxd59mbaq985ng030y4uipyiah8og8 104 37590 114693 2026-04-05T23:36:18Z Rubenĉjo 597 /* Ne provlegita */ Kreis novan paĝon kun "En la sekva nokto ni komencis niajn planojn: Franco kaj Helí, kun pubotukoj kaj kun fasko surŝultre, eniris nudaj en la vicon de la ŝarĝistoj, por koni la itineron de la sekreta haveno kaj observi la manovrojn de la aboriĝenoj. Dume, Ramiro deturnis la atenton de Vakiiro en sia kabano kaj mi pasigis la nokton kun Zoraida. Okazis neantaŭviditaĵo, malfavora aŭ favora: la hundoj, vidante sin solaj, sekvis la spuron de miaj kunuloj kaj trovis sian iaman... 114693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>En la sekva nokto ni komencis niajn planojn: Franco kaj Helí, kun pubotukoj kaj kun fasko surŝultre, eniris nudaj en la vicon de la ŝarĝistoj, por koni la itineron de la sekreta haveno kaj observi la manovrojn de la aboriĝenoj. Dume, Ramiro deturnis la atenton de Vakiiro en sia kabano kaj mi pasigis la nokton kun Zoraida. Okazis neantaŭviditaĵo, malfavora aŭ favora: la hundoj, vidante sin solaj, sekvis la spuron de miaj kunuloj kaj trovis sian iaman mastrinon, kiu, ruzmaniere, kunportis ilin sen diri vorton. — Se ne estus pro la hundidoj — deklaris al mi Franco ĉe la tagiĝo —, mi ne estus ŝin rekoninta. Tiel fantoma, tiel anemia, tiel konsumita! Gravan eraron ni faris forlasante la indiĝenojn kiam ni ekvidis la lumojn de la ŝipo. Apartiĝinte de la vico, en la mallumo, ni observis de mallonga distanco tion, kio okazis. Sed se ili estus malkovrintaj nian ĉeeston, ili estus nin murdintaj. La kompatinda virino, levante lumon, rigardis angore al ĉiuj partoj; kaj baldaŭ ili malalbordiĝis kaj foriris. — Kia malfeliĉo! Ekzistas la danĝero, ke ŝi jam ne revenos! Tiam la blondulo asertis: — Elfosinte niajn karabenojn kaj sub preteksto eliri por kolekti kaŭĉukon, ni gvatos tiujn lagunojn ekde hodiaŭ. Facila afero estas trovi la kaŝejon de la barĝo. Se la infanino Griselda estas kun la hundoj, sufiĉos fajfi al ili. Pasas jam kvin tagoj de kiam ili forestas, kaj la necerteco frenezigas min! {{***}} La madono estas mediterma. Ŝia ŝajnigo estas malkongrua kun mia pacienco. Fojfoje mi volis subpremi ŝin per minacoj, paroli al ŝi pri Barrera kaj pri la dungitoj, devigi ŝin malkaŝi ĉion. Alifoje, malligita de la espero, mi provas rezignacii al la kapricoj de la destino, al la fatalo de la venontaj okazoj, turnante al ili la dorson, por senti ilin alveni sen paliĝi. «Je kiu esperi? Ĉu je la maljuna Silva? Dio scias, ĉu tiu pirogo estos pereinta! Mi ĵuras al mi, ke se ili malsupreniros ĝis Manaŭso, nia Konsulo, legante mian leteron, respondos, ke lia influo kaj jurisdikcio ne atingas tiujn latitudojn, aŭ kio estas la samo, ke li estas kolombiano nur por kelkaj malmultaj lokoj de la lando. Eble, aŭskultante la rakonton de sinjoro Clemente, li etendos sur la tablo tiun mapon multekostan, pompan, mensogan kaj tre mankohavan, kiun desegnis la Oficejo de Longitudoj de Bogoto, kaj respondos al li post detalema enketo: "Ĉi tie ne aperas riveroj kun tiuj nomoj! Eble ili apartenas al Venezuelo. Turnu vin al Ciudad Bolívar". «Kaj, tute trankvile, li restos fortikigita en sia stulteco, ĉar tiun ĉi kompatindan patrujon ne konas ĝiaj propraj filoj, eĉ ne ĝiaj geografiistoj. «Antaŭ la madono, dume, estas necese vivi atente. Ĉiam mi malamis ŝian mizeran idiosinkrazion, kiu havas du antenojn, kiel la kankroj:<noinclude><references/></noinclude> cb964ti9x9pujpbfovg67gyb4fc9rck 114735 114693 2026-04-06T01:04:17Z Rubenĉjo 597 114735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>En la sekva nokto ni komencis niajn planojn: Franco kaj Helí, kun pubotukoj kaj kun fasko surŝultre, eniris nudaj en la vicon de la ŝarĝistoj, por koni la itineron de la sekreta haveno kaj observi la manovrojn de la aboriĝenoj. Dume, Ramiro deturnis la atenton de Vakiiro en sia kabano kaj mi pasigis la nokton kun Zoraida. Okazis neantaŭviditaĵo, malfavora aŭ favora: la hundoj, vidante sin solaj, sekvis la spuron de miaj kunuloj kaj trovis sian iaman mastrinon, kiu, ruzmaniere, kunportis ilin sen diri vorton. — Se ne estus pro la hundidoj — deklaris al mi Franco ĉe la tagiĝo —, mi ne estus ŝin rekoninta. Tiel fantoma, tiel anemia, tiel konsumita! Gravan eraron ni faris forlasante la indiĝenojn kiam ni ekvidis la lumojn de la ŝipo. Apartiĝinte de la vico, en la mallumo, ni observis de mallonga distanco tion, kio okazis. Sed se ili estus malkovrintaj nian ĉeeston, ili estus nin murdintaj. La kompatinda virino, levante lumon, rigardis angore al ĉiuj partoj; kaj baldaŭ ili malalbordiĝis kaj foriris. — Kia malfeliĉo! Ekzistas la danĝero, ke ŝi jam ne revenos! Tiam la blondulo asertis: — Elfosinte niajn karabenojn kaj sub preteksto eliri por kolekti kaŭĉukon, ni gvatos tiujn lagunojn ekde hodiaŭ. Facila afero estas trovi la kaŝejon de la barĝo. Se la infanino Griselda estas kun la hundoj, sufiĉos fajfi al ili. Pasas jam kvin tagoj de kiam ili forestas, kaj la necerteco frenezigas min! {{***}} La madono estas mediterma. Ŝia ŝajnigo estas malkongrua kun mia pacienco. Fojfoje mi volis subpremi ŝin per minacoj, paroli al ŝi pri Barrera kaj pri la dungitoj, devigi ŝin malkaŝi ĉion. Alifoje, malligita de la espero, mi provas rezignacii al la kapricoj de la destino, al la fatalo de la venontaj okazoj, turnante al ili la dorson, por senti ilin alveni sen paliĝi. Je kiu esperi? Ĉu je la maljuna Silva? Dio scias, ĉu tiu pirogo estos pereinta! Mi ĵuras al mi, ke se ili malsupreniros ĝis Manaŭso, nia Konsulo, legante mian leteron, respondos, ke lia influo kaj jurisdikcio ne atingas tiujn latitudojn, aŭ kio estas la samo, ke li estas kolombiano nur por kelkaj malmultaj lokoj de la lando. Eble, aŭskultante la rakonton de sinjoro Clemente, li etendos sur la tablo tiun mapon multekostan, pompan, mensogan kaj tre mankohavan, kiun desegnis la Oficejo de Longitudoj de Bogoto, kaj respondos al li post detalema enketo: "Ĉi tie ne aperas riveroj kun tiuj nomoj! Eble ili apartenas al Venezuelo. Turnu vin al Ciudad Bolívar". Kaj, tute trankvile, li restos fortikigita en sia stulteco, ĉar tiun ĉi kompatindan patrujon ne konas ĝiaj propraj filoj, eĉ ne ĝiaj geografiistoj. Antaŭ la madono, dume, estas necese vivi atente. Ĉiam mi malamis ŝian mizeran idiosinkrazion, kiu havas du antenojn, kiel la kankroj:<noinclude><references/></noinclude> esi8mjreqnwc0jx4wv5fhdgybkkxarh 104 37591 114699 2026-04-06T00:18:18Z Rubenĉjo 597 /* Ne provlegita */ Kreis novan paĝon kun "stulteco en la amo kaj ruzeco en la gajno. Hodiaŭ, pli ol tio, min malkvietigas ŝia hipokriteco, apenaŭ malsupera al mia sagaco. Sed ŝia lerta ŝajnigo datiĝas de antaŭ malmultaj tagoj. Ĉu eble, kiel pensas Ramiro, atingis ŝin iu averto kontraŭ mi? Kio fariĝos pri Barrera, kio pri Petardo Lesmes kaj pri Kajeno? — Zoraida, tiu, kiu dirus ke vi ŝanĝiĝis rilate al mi, pravus. — Alaho! Ĉar vi preferas la indianinojn... — Sufiĉe konvinkita vi deva..." 114699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>stulteco en la amo kaj ruzeco en la gajno. Hodiaŭ, pli ol tio, min malkvietigas ŝia hipokriteco, apenaŭ malsupera al mia sagaco. Sed ŝia lerta ŝajnigo datiĝas de antaŭ malmultaj tagoj. Ĉu eble, kiel pensas Ramiro, atingis ŝin iu averto kontraŭ mi? Kio fariĝos pri Barrera, kio pri Petardo Lesmes kaj pri Kajeno? — Zoraida, tiu, kiu dirus ke vi ŝanĝiĝis rilate al mi, pravus. — Alaho! Ĉar vi preferas la indianinojn... — Sufiĉe konvinkita vi devas esti pri la malo. Via malkonfido havas kiel kaŭzon tiun kolereksplodon... Vi eĉ riproĉis al mi, ke mi ne pagis al vi! Kiun ateston mi povas argumenti kiel garantion de mia honesteco? Nur unu homo, kun kiu mi havis negocojn en pasintaj tempoj kaj kiu loĝas en ĉi tiu dezerto, povus doni al vi informojn pri mia rekteco. Kiam revenos la pirogo kiu malsupreniris al Manaŭso, mi iros serĉi lin en Jagvanario, ĉar mi ŝuldas al li plurajn kontos***. Li nomiĝas Ba-rre-ra! La madono ŝanĝis sian pozon sur la kanapo kaj palpebrumis malfermante la lipojn. — Ĉu Narciso? Ĉu via samlandano? — Jes, kiu havas negocojn kun iu nomata Pezil. Sen koni min, li faris al mi la honoron sendi al mi monon al la alta Vaŭpeso, por ke mi varbu por li indianojn kaj taglaboristojn. Poste, mi ricevis ordon ĉesigi tiun agadon, ĉar li mem pensis dungi ilin en Kasanareo. Homo stranga kaj iniciatema, kun aŭdacaj ideoj! Li oferis al mi, lastmomente, cedi al mi malmultekoste ĉiujn kaŭĉukistojn kiuj superfluus al li. Sen atenti, ke mi jam ŝuldis al li la sumojn, kiujn li konfidis al mi! Mi iros vidi lin, por redoni ilin kaj fari bonan negocon, ĉar hodiaŭ de la kaŭĉukistoj oni multe gajnas en Vaŭpeso. Se mi povus, mi ne negocadus per gumo sed per gumistoj. «Aŭdante tion, la madono, metante siajn manplatojn sur siajn genuojn, faris la emocian malkaŝon: — La taglaboristoj de Barrera valoras nenion! Ĉiuj malsataj, ĉiuj kun pesto! Laŭlonge de la rivero Gvajnio ili elŝipiĝadis en la domoj de la brazilaj mestizoj, por ŝteli ĉion kion ili trovis, por vori kion ili povis: kokidojn, porkojn, krudan farunon, bananŝelojn. Tusante kiel demonoj, manĝegante kiel akridoj! En kelkaj lokoj estis nepre necese pafi al ili por devigi ilin enŝipiĝi. Pezil supreniris renkonte al ili ĝis sia setlejo de San Marcelino. Tie estis malsanaj pluraj kolombianinoj, kaj li donis al mi unu je senprofita prezo. — Kiel ŝi nomiĝas? — Mi ne scias! Ĉu gravas al vi tion scii? — Jes... Ne... Se ŝi estus veninta, mi parolus kun ŝi, unue por peti de ŝi datenojn pri tiu homamaso, kaj due por instigi al ŝi absolutan silentemon kaj diskretecon.<noinclude><references/></noinclude> aank5z4y3wpeba9c853nelxdcvmwkp1 114700 114699 2026-04-06T00:20:11Z Rubenĉjo 597 114700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>stulteco en la amo kaj ruzeco en la gajno. Hodiaŭ, pli ol tio, min malkvietigas ŝia hipokriteco, apenaŭ malsupera al mia sagaco. Sed ŝia lerta ŝajnigo datiĝas de antaŭ malmultaj tagoj. Ĉu eble, kiel pensas Ramiro, atingis ŝin iu averto kontraŭ mi? Kio fariĝos pri Barrera, kio pri Petardo Lesmes kaj pri Kajeno? — Zoraida, tiu, kiu dirus ke vi ŝanĝiĝis rilate al mi, pravus. — Alaho! Ĉar vi preferas la indianinojn... — Sufiĉe konvinkita vi devas esti pri la malo. Via malkonfido havas kiel kaŭzon tiun kolereksplodon... Vi eĉ riproĉis al mi, ke mi ne pagis al vi! Kiun ateston mi povas argumenti kiel garantion de mia honesteco? Nur unu homo, kun kiu mi havis negocojn en pasintaj tempoj kaj kiu loĝas en ĉi tiu dezerto, povus doni al vi informojn pri mia rekteco. Kiam revenos la pirogo kiu malsupreniris al Manaŭso, mi iros serĉi lin en Jagvanario, ĉar mi ŝuldas al li plurajn contos***. Li nomiĝas Ba-rre-ra! La madono ŝanĝis sian pozon sur la kanapo kaj palpebrumis malfermante la lipojn. — Ĉu Narciso? Ĉu via samlandano? — Jes, kiu havas negocojn kun iu nomata Pezil. Sen koni min, li faris al mi la honoron sendi al mi monon al la alta Vaŭpeso, por ke mi varbu por li indianojn kaj taglaboristojn. Poste, mi ricevis ordon ĉesigi tiun agadon, ĉar li mem pensis dungi ilin en Kasanareo. Homo stranga kaj iniciatema, kun aŭdacaj ideoj! Li oferis al mi, lastmomente, cedi al mi malmultekoste ĉiujn kaŭĉukistojn kiuj superfluus al li. Sen atenti, ke mi jam ŝuldis al li la sumojn, kiujn li konfidis al mi! Mi iros vidi lin, por redoni ilin kaj fari bonan negocon, ĉar hodiaŭ de la kaŭĉukistoj oni multe gajnas en Vaŭpeso. Se mi povus, mi ne negocadus per gumo sed per gumistoj. «Aŭdante tion, la madono, metante siajn manplatojn sur siajn genuojn, faris la emocian malkaŝon: — La taglaboristoj de Barrera valoras nenion! Ĉiuj malsataj, ĉiuj kun pesto! Laŭlonge de la rivero Gvajnio ili elŝipiĝadis en la domoj de la brazilaj mestizoj, por ŝteli ĉion kion ili trovis, por vori kion ili povis: kokidojn, porkojn, krudan farunon, bananŝelojn. Tusante kiel demonoj, manĝegante kiel akridoj! En kelkaj lokoj estis nepre necese pafi al ili por devigi ilin enŝipiĝi. Pezil supreniris renkonte al ili ĝis sia setlejo de San Marcelino. Tie estis malsanaj pluraj kolombianinoj, kaj li donis al mi unu je senprofita prezo. — Kiel ŝi nomiĝas? — Mi ne scias! Ĉu gravas al vi tion scii? — Jes... Ne... Se ŝi estus veninta, mi parolus kun ŝi, unue por peti de ŝi datenojn pri tiu homamaso, kaj due por instigi al ŝi absolutan silentemon kaj diskretecon.<noinclude><references/></noinclude> jwamkwdxtumm8s4jlmx40hj4epn95x6 114736 114700 2026-04-06T01:04:48Z Rubenĉjo 597 114736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>stulteco en la amo kaj ruzeco en la gajno. Hodiaŭ, pli ol tio, min malkvietigas ŝia hipokriteco, apenaŭ malsupera al mia sagaco. Sed ŝia lerta ŝajnigo datiĝas de antaŭ malmultaj tagoj. Ĉu eble, kiel pensas Ramiro, atingis ŝin iu averto kontraŭ mi? Kio fariĝos pri Barrera, kio pri Petardo Lesmes kaj pri Kajeno? — Zoraida, tiu, kiu dirus ke vi ŝanĝiĝis rilate al mi, pravus. — Alaho! Ĉar vi preferas la indianinojn... — Sufiĉe konvinkita vi devas esti pri la malo. Via malkonfido havas kiel kaŭzon tiun kolereksplodon... Vi eĉ riproĉis al mi, ke mi ne pagis al vi! Kiun ateston mi povas argumenti kiel garantion de mia honesteco? Nur unu homo, kun kiu mi havis negocojn en pasintaj tempoj kaj kiu loĝas en ĉi tiu dezerto, povus doni al vi informojn pri mia rekteco. Kiam revenos la pirogo kiu malsupreniris al Manaŭso, mi iros serĉi lin en Jagvanario, ĉar mi ŝuldas al li plurajn contos***. Li nomiĝas Ba-rre-ra! La madono ŝanĝis sian pozon sur la kanapo kaj palpebrumis malfermante la lipojn. — Ĉu Narciso? Ĉu via samlandano? — Jes, kiu havas negocojn kun iu nomata Pezil. Sen koni min, li faris al mi la honoron sendi al mi monon al la alta Vaŭpeso, por ke mi varbu por li indianojn kaj taglaboristojn. Poste, mi ricevis ordon ĉesigi tiun agadon, ĉar li mem pensis dungi ilin en Kasanareo. Homo stranga kaj iniciatema, kun aŭdacaj ideoj! Li oferis al mi, lastmomente, cedi al mi malmultekoste ĉiujn kaŭĉukistojn kiuj superfluus al li. Sen atenti, ke mi jam ŝuldis al li la sumojn, kiujn li konfidis al mi! Mi iros vidi lin, por redoni ilin kaj fari bonan negocon, ĉar hodiaŭ de la kaŭĉukistoj oni multe gajnas en Vaŭpeso. Se mi povus, mi ne negocadus per gumo sed per gumistoj. Aŭdante tion, la madono, metante siajn manplatojn sur siajn genuojn, faris la emocian malkaŝon: — La taglaboristoj de Barrera valoras nenion! Ĉiuj malsataj, ĉiuj kun pesto! Laŭlonge de la rivero Gvajnio ili elŝipiĝadis en la domoj de la brazilaj mestizoj, por ŝteli ĉion kion ili trovis, por vori kion ili povis: kokidojn, porkojn, krudan farunon, bananŝelojn. Tusante kiel demonoj, manĝegante kiel akridoj! En kelkaj lokoj estis nepre necese pafi al ili por devigi ilin enŝipiĝi. Pezil supreniris renkonte al ili ĝis sia setlejo de San Marcelino. Tie estis malsanaj pluraj kolombianinoj, kaj li donis al mi unu je senprofita prezo. — Kiel ŝi nomiĝas? — Mi ne scias! Ĉu gravas al vi tion scii? — Jes... Ne... Se ŝi estus veninta, mi parolus kun ŝi, unue por peti de ŝi datenojn pri tiu homamaso, kaj due por instigi al ŝi absolutan silentemon kaj diskretecon.<noinclude><references/></noinclude> dm9qtnnyle571luarkumun0agj1989e 104 37592 114701 2026-04-06T00:34:52Z Rubenĉjo 597 /* Ne provlegita */ Kreis novan paĝon kun "— En kiu afero? Kial? — Mi ne donos mian konfidon al tiu, kiu ĝin forprenas de mi. — Diru al mi! Diru al mi! Kiam mi havis sekretojn por vi? «Tiam mi rekte prezentis la problemon: — Zoraida, mi volas esti malavara al la virino, kiu faris al mi erotikan donacon de sia korpo. Sed en neniu kazo mi toleros, ke ŝi kompromitu sin, malprudente, fidante je mi. Zoraida, ĉi tie ĉiuj scias, ke nokte vi transportas la kaŭĉukon el la deponejoj de Kajeno al via b... 114701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>— En kiu afero? Kial? — Mi ne donos mian konfidon al tiu, kiu ĝin forprenas de mi. — Diru al mi! Diru al mi! Kiam mi havis sekretojn por vi? «Tiam mi rekte prezentis la problemon: — Zoraida, mi volas esti malavara al la virino, kiu faris al mi erotikan donacon de sia korpo. Sed en neniu kazo mi toleros, ke ŝi kompromitu sin, malprudente, fidante je mi. Zoraida, ĉi tie ĉiuj scias, ke nokte vi transportas la kaŭĉukon el la deponejoj de Kajeno al via boato. — Mensogo! Mensogo de viaj amikoj, kiuj min ne amas! — Kaj ke virino nomata Griselda skribis leterojn al miaj kunuloj. — Mensogo! Mensogo! — Kaj ke oni avertis Kajenon pri tio, kio okazas. — Viaj amikoj! Pri tio ili okupiĝas! Vi tion permesis! — Kaj ke kelkaj kaŭĉukistoj trovis la kaŝejon de via piratŝipo. — Alaho! Kion mi faru! Ili ŝtelas ĉion de mi! «Tiam mi, evitante la manon, kiu min petegis, eliris el la kabano, ripetante kun ŝia sardona malkontento: — Mensogo! Mensogo! {{***}} «Mi ĵus vidis Vakiron, kuŝantan en sia hamako en la kabano, kie lin konsumas alkohola febro. Ĉirkaŭ li, denuncante la subaĉeton de la turkino, troviĝas malplenaj boteloj, kies kovraĵoj ankoraŭ elspiras la odoron de gudro, karakterizan por la ĵus alvenintaj ŝipoj. Ramiro Estévanez, kiu ŝuldas al la malsevereco de la skipestro sian nunan ripozon, suspektis pri la subitaj intimecoj de la paro, kiu enfermiĝis sola en la deponejo por interŝanĝi mielajn vortojn: "Mia sinjorino!", "Mia generalo!". Per ordono de ĉi tiu li venis voki min, avertite pri la malkontento, kun kiu ĉiuj vidas la malaperon de miaj kunuloj. Vakiro, bavema kaj dormema, ŝajnis dormeti kun anhela singulto, ne akceptante alian rimedon ol la kaŝason. — Ne lasu lin trinki — mi diris al Ramiro —, ĉar li krevos. Kaj la malsanulo, fiksante sur min siajn idiotigitajn okulojn, min riproĉis: — Nenio gravas al vi! Sufiĉas de fitraktadoj! Sufiĉas de fitraktadoj! — Mia generalo, respekteme mi petas permeson klarigi al vi… — Fordonu vin arestita! Aŭ vi prezentas al mi viajn kunulojn, aŭ vi restas arestita! «Tiam Zoraida konfesis al Estévanez, ke Petardo Lesmes alvenos kun Kajeno en neantaŭvidita horo, kaj ke pezis kontraŭ ni mi ne scias kiuj suspektoj. — Kiajn ekzemple? — mi respondis kun ŝajnigita trankvilo —. Ĉu eble Petardo min kalumnias pro mia lojaleco al la generalo Vácares? Nu, se tiel estus, venu sur min la malfeliĉoj, ĉar mi havas la kuraĝon rekoni la meriton<noinclude><references/></noinclude> nb5i8rkl2yuao9lepcwrytol68bdeio 114737 114701 2026-04-06T01:05:14Z Rubenĉjo 597 114737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>— En kiu afero? Kial? — Mi ne donos mian konfidon al tiu, kiu ĝin forprenas de mi. — Diru al mi! Diru al mi! Kiam mi havis sekretojn por vi? Tiam mi rekte prezentis la problemon: — Zoraida, mi volas esti malavara al la virino, kiu faris al mi erotikan donacon de sia korpo. Sed en neniu kazo mi toleros, ke ŝi kompromitu sin, malprudente, fidante je mi. Zoraida, ĉi tie ĉiuj scias, ke nokte vi transportas la kaŭĉukon el la deponejoj de Kajeno al via boato. — Mensogo! Mensogo de viaj amikoj, kiuj min ne amas! — Kaj ke virino nomata Griselda skribis leterojn al miaj kunuloj. — Mensogo! Mensogo! — Kaj ke oni avertis Kajenon pri tio, kio okazas. — Viaj amikoj! Pri tio ili okupiĝas! Vi tion permesis! — Kaj ke kelkaj kaŭĉukistoj trovis la kaŝejon de via piratŝipo. — Alaho! Kion mi faru! Ili ŝtelas ĉion de mi! Tiam mi, evitante la manon, kiu min petegis, eliris el la kabano, ripetante kun ŝia sardona malkontento: — Mensogo! Mensogo! {{***}} Mi ĵus vidis Vakiron, kuŝantan en sia hamako en la kabano, kie lin konsumas alkohola febro. Ĉirkaŭ li, denuncante la subaĉeton de la turkino, troviĝas malplenaj boteloj, kies kovraĵoj ankoraŭ elspiras la odoron de gudro, karakterizan por la ĵus alvenintaj ŝipoj. Ramiro Estévanez, kiu ŝuldas al la malsevereco de la skipestro sian nunan ripozon, suspektis pri la subitaj intimecoj de la paro, kiu enfermiĝis sola en la deponejo por interŝanĝi mielajn vortojn: "Mia sinjorino!", "Mia generalo!". Per ordono de ĉi tiu li venis voki min, avertite pri la malkontento, kun kiu ĉiuj vidas la malaperon de miaj kunuloj. Vakiro, bavema kaj dormema, ŝajnis dormeti kun anhela singulto, ne akceptante alian rimedon ol la kaŝason. — Ne lasu lin trinki — mi diris al Ramiro —, ĉar li krevos. Kaj la malsanulo, fiksante sur min siajn idiotigitajn okulojn, min riproĉis: — Nenio gravas al vi! Sufiĉas de fitraktadoj! Sufiĉas de fitraktadoj! — Mia generalo, respekteme mi petas permeson klarigi al vi… — Fordonu vin arestita! Aŭ vi prezentas al mi viajn kunulojn, aŭ vi restas arestita! Tiam Zoraida konfesis al Estévanez, ke Petardo Lesmes alvenos kun Kajeno en neantaŭvidita horo, kaj ke pezis kontraŭ ni mi ne scias kiuj suspektoj. — Kiajn ekzemple? — mi respondis kun ŝajnigita trankvilo —. Ĉu eble Petardo min kalumnias pro mia lojaleco al la generalo Vácares? Nu, se tiel estus, venu sur min la malfeliĉoj, ĉar mi havas la kuraĝon rekoni la meriton<noinclude><references/></noinclude> kdaxd1zck16741pytbcgansicc4cb1f 104 37593 114739 2026-04-06T11:44:23Z Rubenĉjo 597 /* Ne provlegita */ Kreis novan paĝon kun "vojaĝoj, dum la korpo restis senmova, kiel la ĉirkaŭaj vegetaĵoj. Mia poeto-psiko, kiu tradukas la lingvon de la sonoj, komprenis tion, kion tiu muziko estis diranta al la ĉeestantoj. Ĝi faris al la kaŭĉukistoj promeson pri elaĉeto, efektivigebla ekde la dato, kiam iu mano (mi esperis, ke ĝi estu la mia) skizos la bildon de iliaj mizeroj kaj direktos la kompaton de la popoloj al la terurigaj praarbaroj; ĝi konsolis la sklavigitajn virinojn, memorig... 114739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rubenĉjo" /></noinclude>vojaĝoj, dum la korpo restis senmova, kiel la ĉirkaŭaj vegetaĵoj. Mia poeto-psiko, kiu tradukas la lingvon de la sonoj, komprenis tion, kion tiu muziko estis diranta al la ĉeestantoj. Ĝi faris al la kaŭĉukistoj promeson pri elaĉeto, efektivigebla ekde la dato, kiam iu mano (mi esperis, ke ĝi estu la mia) skizos la bildon de iliaj mizeroj kaj direktos la kompaton de la popoloj al la terurigaj praarbaroj; ĝi konsolis la sklavigitajn virinojn, memorigante al ili, ke iliaj filoj devas vidi la aŭroron de la libereco, kiun ili neniam rigardis, kaj individue ĝi alportis al ni ĉiuj la donacon senti sin korinklina al niaj afliktoj per la suspiro kaj la revemo. En malmultaj minutoj mi denove vivis miajn pasintajn jarojn, kiel spektanto de mia propra vivo. Kiom da antaŭsignoj montrantaj mian estontecon! Miaj infanaj kvereloj, mia sovaĝa kaj obstina pubereco, mia juneco sen flatoj nek amo! Kaj kiu min movis en tiu momento ĝis moligi min al la mildeco kaj deziri etendi la brakojn, en impeto de pardono, al miaj malamikoj? Tian miraklon realigis melodio preskaŭ infaneca! Sendube, la madono Zoraida Ayram estis eksterordinara! Mi provis ami ŝin, kiel ĉiujn, pro sugestio. Mi benis ŝin, mi idealigis ŝin! Kaj memorante la cirkonstancojn, kiuj min ĉirkaŭis, mi ploris pro esti malriĉa, pro iri malbone vestita, pro la tragedia sorto, kiu min persekutas. {{***}} Franco iris veki min matene kaj trovis la ret-hamakon malplena. Li kuris poste al la rivereto, kie mi plenumis mian matenan lavadon, kaj donis al mi tiun mirigan novaĵon: — Vestu vin rapide, ĉar la madono proponos al vi transakcion! — Miaj vestoj estas ankoraŭ malsekaj! — Kio gravas? Necesas profiti! Ŝi eliris el la bano, ĉe la tagiĝo, kaj jam faris al ni reĝan donacon: galetojn, kafon, du skatolojn da tinuso. Ŝi volas paroli kun vi, nun kiam ni estas solaj, ĉar Vakiro foriris frue por atenti la kaŭĉukistojn kaj revenos nur malfrue vespere. — Kaj kion ŝi volas diri al mi? — Ke vi preferu ŝin en la negoco. Ke se vi petas monon por aĉeti kaŭĉukon, vi prenu de Kajeno ĉion, kion li havas en tiuj deponejoj, por vidi ĉu li tiel pagos al ŝi tion, kion li ŝuldas al ŝi. Rapide, ni iru! La madono, en la korto, konversaciis vigle kun la mulato kaj la blondulo, montrante al ili la puntojn kaj la fingrojn, kvazaŭ ŝi volus instigi ilin sveni pro admiro. — Ŝi estas piediranta specimenaro — avertis min Franco —: ŝi proponas al ni, ke ni aĉetu de ŝi ŝtofojn, ringojn, juvelojn, similajn al tiuj, kiujn ŝi portas, aŭ de pli bona speco. Ŝi diras, ke ŝi alvenis sola en kajuko, remata de tri indiĝenoj<noinclude><references/></noinclude> 2rvij2yoadur5wexmm9rx5fy7p8qwo1