Vikivojaĝo eowikivoyage https://eo.wikivoyage.org/wiki/Vikivoja%C4%9Do:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikivojaĝo Vikivojaĝo-Diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 5065 72052 70960 2026-04-06T09:10:49Z Tiguliano 53 /* Esperantaj urboj */ 72052 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Milano Wikivoyage banner2.jpg}} {{Informkesto regiono | nomo = Lombardio | flago = | flagograndeco = | lando = Italio | bildo = Dosiero:Milan skyline skyscrapers of Porta Nuova business district.jpg | bildotitolo = Milana panoramo de "Porta Nuova" komercdistrikto | situo = | ĉefurbo = Milano | areo = 23.861 | loĝantaro = 9.967.231 | horzono = }} '''{{W|Lombardio|Lombardio}}''' ([[Itala_frazlibro|Itale]]: '''Lombardia''' - elp. ''lombar'dia''), estas regiono de norda [[Italio]]. Ĝia ĉefurbo estas [[Milano]]. == Provincoj (Subregionoj) == Administre la lombarda teritorio dividiĝas en dekdu partoj: La metropola urbo Milano kaj dekunu provincoj: (Datumoj ĝisdatigitaj je la 31-a de januaro 2022). [[Dosiero:Map_of_region_of_Lombardy,_Italy,_with_provinces-it.svg|eta|La dekdu provincoj de Lombardio]] {|class="wikitable sortable" !Poz. !Provinco/Metropola urbo !Loĝantoj !Areo (km²) |- |'''1''' |[[Metropola urbo Milano|Milano]] |align=right| '''3.236.683''' |align=right| 1.576 |- |'''2''' |[[Provinco Varezo|Varezo]] |align=right| '''877.780''' |align=right| 1.198 |- |'''3''' |[[Provinco Komo|Komo]] |align=right| '''594.469''' |align=right| 1.279 |- |'''4''' |[[Provinco Leko|Leko]] |align=right| '''332.388''' |align=right| 806 |- |'''5''' |[[Provinco Sondrio|Sondrio]] (kiu korespondas al turisma areo Valtelino) |align=right| '''178.132''' |align=right| 3.196 |- |'''6''' |[[Provinco Bergamo|Bergamo]] |align=right| '''1.102.544''' |align=right| 2.755 |- |'''7''' |[[Provinco Pavio|Pavio]] |align=right| '''534.611''' |align=right| 2.969 |- |'''8''' |[[Provinco Lodo|Lodo]] |align=right| '''227.051''' |align=right| 783 |- |'''9''' |[[Provinco Kremono|Kremono]] |align=right| '''351.221''' |align=right| 1.770 |- |'''10''' |[[Provinco Breŝo|Breŝo]] |align=right| '''1.253.700''' |align=right| 4.786 |- |'''11''' |[[Provinco Mantovo|Mantovo]] |align=right| '''404.378''' |align=right| 6.827 |- |'''11''' |[[Provinco Monzo kaj Brianco|Monzo kaj Brianco]] |align=right| '''870.231''' |align=right| 405 |} {{-}} <br style="clear:both;" /> == Urboj == [[File:Caterinadelsasso0001.jpg|thumb|200px|left|Majora Lago- Caterina del Sasso]] [[File:Full Milan skyline from Duomo roof.jpg|thumb|[[Milano]]]] [[File:Italia Bergamo 15.JPG|thumb|[[Bergamo]]]] [[File:Cremona centro.jpg|thumb|[[Kremono]]]] [[File:Mantova - Profilo di Mantova.jpg|thumb|[[Mantuo]]]] [[File:Broletto&Duomo-Pavia-Italy.jpg|thumb|[[Pavio]]]] [[File:Lago Moro - Darfo Boario Terme (Foto Luca Giarelli).jpg|thumb|[[Darfo Boario Terme|Boario Terme]]]] {| class="wikitable" |- ! Urbo !! en teritorio de: !! loĝantoj |- | [[Milano]] || <small>[[Metropola urbo Milano]] || 1.303.300 |- | [[Breŝo]] || <small>[[Provinco Breŝo]] || 190.100 |- | [[Monzo]] || <small>[[Provinco Monzo kaj Brianco]] || 121.500 |- | [[Bergamo]] || <small>[[Provinco Bergamo]] || 115.700 |- | [[Komo]] || <small>[[Provinco Komo]] || 83.300 |- | [[Varezo]] || <small>[[Provinco Varezo]] || 82.200 |- | [[Sesto san Giovanni]] || <small>[[Metropola urbo Milano]] || 80.700 |- | [[Busto Arsicjo]] || <small>[[Provinco Varezo]] || 80.000 |- | '''{{W|Cinisello Balsamo|Cinisello Balsamo}}''' || <small>[[Metropola urbo Milano]] || 74.200 |- | [[Kremono]] || <small>[[Provinco Kremono]] || 70.900 |- | [[Pavio]] || <small>[[Provinco Pavio]] || 70.871 |- | [[Mantuo]] || <small>[[Provinco Mantovo]] || 49.275 |- | [[Leko]] || <small>[[Provinco Leko]] || 46 916 |- | [[Lodo]] || <small>[[Provinco Lodo]] || 44.934 |- | [[Sondrio]] || <small>[[Provinco Sondrio]] || 21.079 |} === Esperantaj urboj === *[[Milano]] estas la sidejo de la [https://www.esperanto.it/ Itala Esperanta Federacio]; Ankaŭ estas la Milana Esperanto Klubo: "[https://www.esperantomilano.it Circolo Esperantista Milanese]" Aliaj grupoj en Lombardio en la sekvaj urboj: *[[Breŝo]] - [https://ttt.esperanto.it/brescia Gruppo Esperantista Bresciano] *[[Bergamo]] - [https://bergamoesperanto.it/ Bergama Esperanto Grupo] *[[Sondrio]] - Sondrio Esperanto-grupo *[[Mantovo]] - Gruppo Esperantista Mantovano *[[Kremo]] (itale Crema, elp.: Krema) - en Kremo aktivis la esperanta pioniro Daniele Marignoni, kiu en en 1890 eldonis la unuan esperanto-lernolibron por italoj. == Aliaj cellokoj == === Termaj urboj === :* [[Angolo Terme]] - En Val di Scalve, en la teritorio de [[Valcamonica]], ties [https://www.aquathermae.net/lombardia/terme-di-angolo/ termoj] havas sulfat-bikarbonatajn-alkalajn-terajn akvojn. :* [[Darfo Boario Terme|Boario Terme]] - Ĝiaj [https://www.termediboario.it termoj], en la teritorio ĉirkaŭanta la [[Valcamonica]] ili jam estis uzitaj en la deksesa jarcento; ili havis grandan sponsoron en Alessandro Manzoni kiu laŭdis ilin, tiel igante ilin famaj longe preter lokaj limoj. :* [[Bormio]] - Estas multnombraj termofontoj en ĝia ĉirkaŭaĵo; la [https://www.bormioterme.it termoj] profitas de la multnombra somera kaj vintra turisma ĉeesto en la urbo. Bormio estas ankaŭ fama skiejo en Alta Valtelino, vizitebla eĉ en ununura tago. Braulio, herba amaro, estas produktita en tiu loko. Rekomendinda ekskurso estas vizito al la [[Pasejo Stelvio]], proksimume 20/22 km kaj 30/35 minutoj for, kiu estas celo por biciklantoj kaj motorciklantoj. Ĉi tiu pasejo estas la plej alta en Italio, ĉar la alteco estas 2758 m super marnivelo. :* [[Salice Terme]] - Ĝi preskaŭ estas kunurbita kun Rivanazzano, malgraŭ esti parto de la municipa teritorio de Godiasco. La sanigaj kvalitoj de ĝiaj termikaj akvoj estis bone konataj de la romianoj, kiuj jam uzis ilin. Ĝiaj [https://www.termedisalice.it termoj] ĝuas pli grandan famon ol tiuj de la proksima Rivanazzano. :* [[San Pellegrino Terme]] -En la Supra Bergamo-areo, la Banejoj San Pellegrino havis unuafoje sian famon inter la fino de la 19-a jarcento kaj la komenco de la 20-a jarcento, kiam ĝia evoluo kiel kuracloko kaŭzis rimarkindan urban transformon. :* [[Sirmione]] - La [https://www.termedisirmione.com termoj] de la urbo de Catullo jam estis konataj kaj frekventitaj de la romianoj, kaj daŭre estas bazŝtono de turismo en ĉi tiu centro de altvalora beleco ĉe [[Garda Lago]]. :* [[Trescore Balneario]] - En la bergama areo, ties [https://www.aquathermae.net/lombardia/terme-di-trescore/ termoj] inter [[Bergamo]], [[Valcamonica]] kaj [[Lago Iseo]] estis jam konataj en la Mezepoko. :* [[Vallio Terme]] - En la Breŝa teritorio direkte al Valo Trompia, ĝia [https://www.acquacastello.it terma banloko-establo] komencis funkciigi en la lastaj tempoj, en la mezo de la dudeka jarcento. == Kompreni == La regiono estas la unua en Italio laŭ loĝantaro kaj la kvara laŭ areo, post Sicilio, Piemonto kaj Sardio. Ĝi havas sian ĉefurbon en la urbo Milano kaj limas norde kun Svislando (Kantono Tiĉino kaj Kantono Grizono), okcidente kun Piemonto, oriente kun Veneto kaj Trentino-Alto Adiĝo kaj sude kun Emilio-Romanjo . Lombardio, unu el la plej riĉaj teritorioj en [[Eŭropo]], estas la "ekonomia ĉefurbo" de Italio danke ankaŭ al siaj industrioj: ŝtalfabrikoj ('''Falck'''), rafinejoj, aŭtofabrikoj ('''Autobianchi''', '''Maserati''', '''Alfa''', '''Innocenti'''), eldonejoj ('''Rizzoli''', '''Mondadori'''), fabrikoj de meblaro, ŝuoj, nutraĵoj, ktp. === Teritorioj kaj turismaj cellokoj === Kvankam turismo en Lombardio ne reprezentas, kiel en aliaj italaj regionoj, unu el la ĉefaj agadoj, tamen, danke al la ĉeesto de diversaj naturaj belaĵoj (lagoj kaj montoj) kaj art-urboj ĝi sukcesas altiri signifan nombron da homoj ĉiujare. En Lombardio, 13.258.859 alvenoj kaj 33.123.562 ĉeestoj estis registritaj en 2011. Ne-loĝantoj kontribuis al 49,72% de alvenoj kaj 55,8% de ĉeestoj. Inter la plej vizititaj lokoj ni devas memori la '''Pinakotekon de Brera''' (336.981 vizitantoj), la '''Lasta Vespermanĝo de Leonardo da Vinci''' (330.071), la '''Arkeologia Muzeo de Sirmione''' kun la '''[[Kavernoj de Katulo]]''' (216.612), la '''Skaliĝera Kastelo''' (202.066). {{Listo de regionoj | mapo= Lombardia IT-WV map1.png | titolomapo= Areoj de Lombardio | tekstomapo= | grandecomapo= 400px | nomoregiono1= [[Lombarda alpa arko]] | kolororegiono1= #D09440 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Lombardio entenas norde vastan montaran areon, parton de centraj [[Alpoj]]. La plej altaj pintoj estas en la [[Bernina Montaro]], ĉe la landlimo kun Svislando, kaj superas 4000&nbsp;m (4050 en Svislando, sed proksime al la landlimo; 4020 precize en Lombardio). Pluraj montoj superas 3500&nbsp;m. | nomoregiono2= [[Antaŭalpoj kaj grandaj lagoj de lombardio]] | kolororegiono2= #4F93C0 | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Pli sude, sed ankoraŭ en la norda duono de Lombardio, estas kalkoŝtonaj montoj nomataj ''Prealpi'' (= Antaŭ-Alpoj). Ili estas malpli altaj (nur ĝis ĉirkaŭ 2500&nbsp;m) sed ofte pli krutaj. En la sama zono estas ankaŭ famaj lagoj, lasintaj de antikvaj glacieroj. Inter ili, la plej grandaj estas [[Majora Lago]] (''Lago Maggiore''), [[Lago de Komo]] (''Lago di Como'') kaj [[Garda-Lago]] (''Lago di Garda''). | nomoregiono3= [[Lombarda pada alta ebenaĵo]] | kolororegiono3= #B5D29F | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Ĝi estas la areo de plata kamparo sed ĉefe de sovaĝa urbigo kun la grandaj metropolaj areoj kaj kunurboj de [[Milano]] kaj ĝia vasta kunurbaro, de [[Monza]] kaj [[Brianza]], de [[Saronno]], [[Busto Arsizio]], [[Gallarate]], kaj [[Legnano]], kiuj tamen havas turisman oferton de urboj de arto. | nomoregiono4= [[Lombardia pada malalta ebenaĵo]] | kolororegiono4= #B383B3 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= La urboj [[Vigevano]], [[Voghera]], [[Pavio]], [[Lodi]], [[Kremono]], [[Mantuo]] (Monda heredaĵo de Unesko), [[Casalmaggiore]], [[Sabbioneta]] (Monda heredaĵo de Unesko), kaj iliaj riĉaj teritorioj. }} === Historio === La nomo de la regiono devenas de "Longobardia" kiu estis la nomo, post la falo de la romia imperio, de la teritorioj okupitaj de la popolo de la {{W|Lombardoj}} (ĝermanaj triboj) en norda Italio kaj ankaŭ en centra kaj suda Italio (duklandoj de Spoleto kaj de Benevento). La nomo "Lombardia" komencis difini pli limigitan teritorion kiam la Aŭstria Imperio, ekposedinte ĉi tiun regionon en 1717, komencis indiki ĝin kiel "Aŭstria Lombardio": do ekde tiu tempo la nomo "Lombardio" celas teritorion kiu egalas proksimume al la moderna itala regiono. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Lombardio, kvankam difinebla kiel temperita subkontinenta tipo, estas tre varia pro la malsamaj naturaj formoj ĉeestantaj en la areo: montoj, montetoj, lagoj kaj ebenaĵoj. Ĝenerale la somersezonoj en la ebenaĵoj estas tre humidaj kaj varmaj. Kontinenteco signifas, ke la mezaj maksimumaj temperaturoj en julio estas 29 °C. Sed en ĉi tiuj monatoj de la jaro ankaŭ oftas fortaj fulmotondroj kaj subitaj pluvegoj, akompanataj de hajlo, foje eĉ forta pluvego. Vintroj estas malvarmaj kaj longaj kun limigita pluvokvanto. Precipitaĵo estas pli intensa en la antaŭalpa areo, ĝis 1,500-2,000 mm jare, sed ankaŭ abundas en la ebenaĵoj kaj alpaj areoj, kun mezumo de 600-850 mm jare. La totala jarpluvo averaĝas 827&nbsp;mm. La temperatura gamo dum la tuta jaro estas alta kaj la nebulo estas intensa. En la montoj la klimato estas tipe Alpa kun malvarmetaj someroj kaj abunda pluvokvanto kaj longaj, severaj kaj malmulte pluvaj vintroj. La [[Lombardia Pada Valo]] estas unu el la malplej ventolitaj areoj de [[Italio]]. La neĝo, abunda sur la montetoj, falas ankaŭ sur la ebenaĵoj, ĉar la averaĝa minimuma temperaturo en januaro estas -1°C. [[Garda Lago]] helpas reguligi la temperaturon de la ĉirkaŭaj regionoj, kreante "mediteranean" mikroklimaton kiu ebligas olivkultivadon. La antaŭalpa zono kaj la supra Oltrepò havas malvarmetan temperitan klimaton, la mez-alpaj montoj havas malvarman temperitan klimaton kaj la pintoj havas glacian klimaton. == Eniri == Lombardio estas servita per multaj aŭtovojoj kaj ringaj vojoj: A1: Ligas [[Milano]] kun [[Napolo]] tra [[Bologno]], [[Florenco]], [[Romo]]. A4: Ligas [[Torino]] kun [[Triesto]] tra [[Milano]], [[Bergamo]] kaj [[Breŝo]]. A7: Ligas [[Milano]] al [[Ĝenovo]] tra [[Pavio]] kaj [[Voghera]]. A8: Ĝi komenciĝas de [[Milano]] kun kvar koridoroj kaj ĉe [[Lainate]] daŭras per tri koridoroj al [[Varese]]. A9: Ĝi komenciĝas de [[Lainate]] kaj daŭras en du koridoroj al [[Ponte Chiasso]] kaj [[Svislando]], pasante tra [[Como]]. A21: Ligas [[Torino]] kun [[Brescia]] tra [[Voghera]], [[Piaĉenco]] kaj [[Kremono]]. A22: Ligas [[Modenon]] kun la [[Brennero|Brennero-pasejo]] tra [[Mantuo]]. A35: Ligas [[Milano]] kun [[Breŝo]]. A50: Ligas la A8 de la Terrazzano-bariero kaj la A1 al la Milana Suda-bariero. A52: Ligas [[Monza]] kun la A4. === Eniri avie === [[Dosiero:Milan malpensa terminal airport.jpg|eta|Flughaveno de Milano Malpensa, finstacio 1]] Lombardio estas servata de la granda interkontinenta flughaveno de '''[[Milano Malpensa]]''' ([[IATA flughavenkodo|IATA]]: MXP), situanta en la provinco de [[Varese]] kaj konektita al la centro de [[Milano]] per la ''[https://www.malpensaexpress.it/ Malpensa Express]'' trajnservo kaj kun diversaj buslinioj. La flughaveno estas dividita en du finstaciojn: la flugoj de la ĉefaj "naci-flagaj" aviadkompanioj foriras de la finstacio 1, la plej moderna, dum la ĉefe malmultekostaj flugoj de la kompanio [http://www.easyjet.com/it Easyjet] foriras de la finstacio 2. La flughaveno de '''[[Milano-Linate Flughaveno|Milano Linate]]''' ([[IATA flughavenkodo|IATA]]: LIN), tamen, kiu gastigas ekskluzive nacian, eŭropan kaj malmultekostan trafikon, troviĝas (pli proksime al la urbo), tuj oriente de Milano. En [[Bergamo]] estas la '''[[Flughaveno Bergamo-Orio al Serio]]''' ([[IATA flughavenkodo|IATA]]: BGY), kiu estas ĉefe uzata por malmultekostaj flugoj, ĉarto kaj kargo. La ĉefa kompanio funkcianta en la flughaveno [[Orio al Serio]] estas [http://www.ryanair.com Ryanair] kun flugoj al ĉiuj ĉefaj eŭropaj urboj kiel [[Parizo]] (Beauvais), [[Londono] ] ( Stansed), [[Dublino]], [[Madrido]], [[Bruselo]] (Charleroi), [[Berlino]] (Schoenefeld) kaj [[Ateno]]. Fine, en [[Breŝo]], estas la'''[[Brescia-Montichiari Flughaveno|Montichiari Flughaveno]]''' ([[IATA flughavenkodo|IATA]]: VBS), dediĉita preskaŭ ekskluzive al nur kargotrafiko kaj ĉartaj flugoj. Entute, la kvar flughavenoj pritraktas trafikon superantan ''30 milionojn da pasaĝeroj'' ĉiujare kaj reprezentas la plej gravan flughavensistemon en Italio (la plimulto de itala aertrafiko estas koncentrita en la Lombardia areo). === Eniri trajne === [[File:IMG 3035 Binari Stazione centrale di Milano - Foto Giovanni Dall'Orto 1-1-2007.jpg|thumb|Centra stacidomo de Milano]] La '''Servizio Ferroviario Suburbano''' ("'''S'''"), kiu konsistas el 10 antaŭurbaj linioj, ligas grandan parton de la milana metropola areo (''Granda Milano''), kaj aliaj gravaj urboj proksimaj ([[Saronno]], [[Varese]], [[Novaro]], ktp.). La servo estas administrita de Trenord kaj, por la S5 nur, de la ATI inter Trenord kaj ATM. La 10 S-linioj garantias trajnon ĉiun duonhoron de 06:00 ĝis 00:30, ĉiun tagon de la jaro por servo simila al la metroo (korespondas al la pariza RER kaj la germana S-Bahn). La trajnoj ĉiam veturas je la sama minuto de ĉiu horo kaj faras ĉiujn haltojn laŭ la itinero. En Milano oni vojaĝas kun urba bileto. La '''Regiona Fervoja Servo''' ("'''R'''") tamen ligas ĉiujn ĉefajn urbojn de Lombardio kaj ligas la regionon kun la nacia fervoja reto. La malsamaj transportretoj estas tre apartaj kaj estas rekoneblaj ekster la stacidomoj kaj diversaj haltoj danke al specifaj lumaj signoj indikante ''S'' aŭ ''R'', tiel konsiderinde faciligante la interŝanĝon inter la sistemoj. {{-}} === Eniri buse === === Eniri piede === == Moviĝi == [[File: Frecciarossa 1000 nuova livrea.jpg|thumb|Lokomotivo Frecciarossa 1000]] === Piediri === === Publika transporto === ==== Milano-areo ==== La firmao kiu administras publikan transporton en Milano kaj proksimaj municipoj estas [https://www.atm.it/it/Pagine/default.aspx ATM]. Ene de la Milana metropola areo ekzistas fervoja transportreto bazita sur du interkonektitaj sistemoj: * la [https://www.scopriremilano.com/metro Milana Metroo] reto (5 M-linioj) * la antaŭurba reto de la Milana antaŭurba fervoja servo (12 S-linioj: S1, S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9, S11, S12, S13). ==== Breŝa areo ==== [[Dosiero:Bs due scura 2.jpg|eta|Stacio de la Breŝa Metroo]] La firmao kiu administras publikan transporton en la urbo kaj landinterno de Breŝo estas Brescia Trasporti; la sama firmao okupiĝas ankaŭ pri urba publika transporto en la komunumo [[Desenzano del Garda]]. La Breŝa Metroo transiras la urbon de sudoriento al nordo. ==== Bergama areo ==== [[Dosiero:842BergamoFunicolare.jpg|eta|Veturilo sur la Bergama funikularo]] La firmao kiu administras lokan publikan vojtransporton estas la [https://www.atb.bergamo.it/it Azienda Trasporti Bergamo] (ATB), dum la tramo Bergamo-Albino, estas funkciigita de TEB [https://www.teb.bergamo.it/it Tramvie Elettriche Bergamasche]. ATB ankaŭ funkciigas la funikularoj Bergamo Alta, Bergamo-San Vigilio, kaj San Pellegrino. ==== Vareza areo ==== La firmao kiu administras lokan publikan vojtransporton estas CTPI (Consorzio Trasporti Pubblici Insubria), dum la funikularo Vellone-Sacro Monte estas administrita fare de AVT. ==== Como areo ==== La firmao kiu administras lokan publikan vojtransporton nomiĝas ASF. La funikularo Como-Brunate estas administrata de ATM. ==== Transportiĝi trajne ==== Du integraj retoj ligas la regionon. * La nacia reto de '''[http://www.trenitalia.com Trenitalia]''', kiu ĉefe administras la orient-okcidentan itineron (Modane-Torino-Trieste-Villa Opicina) kaj la nord-sudan itinerojn (Domodossola) - Milano-Romo-Palermo kaj Chiasso-Milano-Genovo). * La regiona reto de '''[http://www.trenord.it Trenord]''', kun la linioj [[Milano]] kaj [[Brescia]]. === Veturi aŭte === La aŭtovoja reto en Lombardio estas tre ampleksa; La aŭtovojo A4 trairas la tutan regionan teritorion de oriento al okcidento, kunligante la urbojn [[Breŝo]], [[Bergamo]], [[Monza]] kaj [[Milano]], ĝi estas karakterizita de aparte intensa trafiko dum la tuta jaro, sed ĝi estas apogita fare de la "BreBeMi", aŭtovojo kiu ligas Breŝon al la Estera orienta ringvojo de Milano pasante tra [[Treviglio]], anstataŭ ol Bergamo. La ringa sistemo de [[Milano]] estas la plej granda en Italio, entute 74,4 km longa kaj konsistas el tri ringaj vojoj: Okcidenta ringa vojo (aŭtovojo A50), orienta ringa vojo (aŭtovojo A51) kaj Norda ringa vojo (Aŭtovojo A52]]; de Milano ankaŭ disbranĉiĝas la Aŭtovojo A1 (suden), la Aŭtovojo A7, la Aŭtovojo A35 kaj la Lagoj Aŭtovojo (A8) kaj la Aŭtovojo A9 kiu ligas Lombardion kun [[Svislando]] En la regiono estas ankaŭ la aŭtovojoj A21 , la aŭtovojo A22 , la aŭtovojo A36 , la ringvojoj de Pavia (A53 kaj A54), la ringvojo de suda Bergamo, la ringvojoj de suda kaj okcidenta Breŝo, la ringvojo de Varese, kaj tiu de Como. === Navigado === La regiono havas ŝipan sistemon kiu disvolviĝas ĉe la lagoj, kaj laŭ la riveroj kaj la kanaloj ("navigli"). La plej grava akvovojsistemo en Lombardio estas parto de la Pada-Veneta sistemo kiu permesas navigadon de [[Casale Monferrato]] al [[Venecio]] laŭ la rivero [[Pado]]. En ĉi tiu akvovoja sistemo la plej gravaj havenoj en Lombardio estas tiuj de Kremono kaj Mantuo. Navigado sur la lagoj havas ĉefe turisman funkcion, kaj okazas regule sur planitaj itineroj kiuj longas 460 km kaj estas vizitataj de pli ol 10 milionoj da vojaĝantoj jare. == Vidi == <gallery> Dosiero:Bellagio and Lake Como.jpg|[[Bellagio]] kaj la [[Lago de Komo]]. Dosiero:Milano galleria piazza duomo.jpg|Piazza Duomo, en Milano. </gallery> Kvankam Lombardio estas ofte identigita kiel regiono kun strikte ekonomia alvokiĝo, ĝi posedas artan heredaĵon de escepta valoro. La multaj atestoj iras de la prahistorio ĝis la nuntempo, pasante tra la romia epoko sed ĉefe tra la '''Mezepoko''' kaj la '''Renesanco''', kiam Lombardio estis unu el la areoj de maksimuma florado de la mezepokaj municipoj, tiam fundamenta centro de la Renesanco. La multaj monumentoj koncentriĝas antaŭ ĉio en la multnombraj arturboj kiuj plejparte respondas al la plej gravaj mezepokaj municipoj kaj renesancaj urboj kaj fariĝis, kun kelkaj esceptoj, la nunaj provincaj ĉefurboj. En Lombardio, aliflanke, ekzistas multaj pli malgrandaj urboj kiuj prezentas signifajn signojn de la pasinteco, aparte la multaj '''kasteloj''' kaj sanktaj konstruaĵoj disigitaj ĉie en la regiono. Kiel atesto pri la valoro de la regiona arta heredaĵo, Lombardio estas, kun naŭ ejoj, la itala regiono kiu gastigas la plej grandan nombron da [[Mondheredaĵoj]] protektitaj de '''Unesko''', kaj gastigas la unuan italan ejon inkludita en la listo, la rokaj ĉizadoj de ''[[Val Camonica]]''. Krom la ejoj de Unesko, Lombardio estas hejmo de multaj aliaj trezoroj kiel la ''Piazza Ducale'' en [[Vigevano]], konsiderata unu el la plej belaj placoj en Italio, '''[[Bergamo|Bergamo alta]]''', kun siaj mallarĝaj stratoj kaj konstruaĵoj enfermitaj inter la muroj por gardi antikvajn belaĵojn kaj la Katedralon de [[Kremono]]. === Unesko-ejoj === La ejoj agnoskitaj de Unesko kiel [[Monda Heredaĵo]] estas: * Lago de Lugano [[Dosiero:Lake Lugano.jpg|eta|alternative=Lago de Lugano|Lago de Lugano]] {{-}} * '''[[Monte San Giorgio]]''', piramidforma, arbarkovrita monto proksime de [[Lago de Lugano]], estas konsiderata kiel havi la plej bonan kolekton de marvivaj fosilioj el la Triaso (antaŭ 245-230 milionoj da jaroj). Tiuj trovaĵoj estas signoj de vivo en tropika lagunmedio, ŝirmita kaj parte apartigita de la malferma maro per enmara koralrifo. Diversaj formoj de mara vivo prosperis ene de tiu laguno, inkluzive de reptilioj, fiŝoj, bivalvoj, amonitoj, ekinodermoj kaj krustacoj. Ĉar la laguno estis proksima al la kontinento, surteraj fosilioj de reptilioj, insektoj kaj plantoj ankaŭ estas trovitaj inter la restaĵoj, rezultigante tre riĉan fonton de fosilioj. {{-}} * ''Cenacolo'' de Leonardo da Vinci [[Dosiero:Leonardo da Vinci 002.jpg|eta|alternative=Leonardo da Vinci ''Cenacolo''|Leonardo da Vinci ''Cenacolo'']] '''Cenacolo Vinciano''', en la refektorio de la Monaĥejo Santa Maria delle Grazie en [[Milano]], sur la norda muro troviĝas la '''Lasta Vespermanĝo''', la ĉefverko pentrita inter 1495 kaj 1497 de Leonardo da Vinci, kies laboro estis anonci novan epokon en la historio de la arto. {{-}} * Crespi d'Adda, oficeja konstruaĵo [[Dosiero:Crespi d'Adda, palazzina uffici.jpg|eta|alternative=Crespi d'Adda, oficeja konstruaĵo|Crespi d'Adda, oficeja konstruaĵo]] elstara ekzemplo de 19-a/20-a jarcento "kompania urbo" konstruita en Eŭropo kaj Nordameriko de kleraj industriuloj por kontentigi la bezonojn de laboristoj. La ejo daŭre estas rimarkinde sendifekta kaj parte uzita por industriaj celoj, kvankam ŝanĝiĝantaj ekonomiaj kaj sociaj kondiĉoj hodiaŭ prezentas minacon al sia supervivo. {{-}} * ''Rosa Camuna'' [[Dosiero:Rosa camuna R24 - Foppe - Nadro (Foto Luca Giarelli).jpg|eta|alternative=Rosa Camuna R24 - Foppe - Nadro (Foto Luca Giarelli)|Rosa Camuna R24 - Foppe - Nadro (Foto Luca Giarelli)]] [[Rokaj ĉizadoj de Val Camonica]]'''. La [[Val Camonica]], situanta en la [[Lombardia Alpa Arko]], havas unu el la plej grandaj kolektoj de prahistoriaj petroglifoj en la mondo; pli ol 140,000 simboloj kaj figuroj ĉizitaj en la rokon dum periodo de 8,000 jaroj kaj prezentantaj temojn ligitajn al agrikulturo, navigacio, militado kaj magio. Inter la skulptitaj simboloj, menciindas la Camuna Rozo, uzata kiel simbolo de la Lombardia Regiono. {{-}} * Bernina Fervojo [[Dosiero:RhB_ABe_4-4_III_Kreisviadukt_Brusio.jpg|eta|alternative=Bernina fervojo|Bernina fervojo]] '''[[Bernina Fervojo]]''': montara fervojlinio, kiu ligas la urbon [[Tirano]], en [[Italio]], kun [[Svislando]] [[Skt. Moritz]]. Konstruita inter 1906 kaj 1910 por turismaj celoj, la linio atingas maksimuman altecon de 2,253 m kun aŭdacaj heroaĵoj de fervoja inĝenierado, igante ĝin la plej alta natura adhera fervojo en la Alpoj, same kiel unu el la plej krutaj en la mondo. {{-}} * Sanktaj Montoj [[Dosiero:Verese, Sacro Monte, Chapel 2, La Visitazione 001.JPG|eta|alternative=Verese, ''Sacro Monte''|Varezo, ''Sacro Monte'']] '''[[Sanktaj Montoj de Varese kaj Ossuccio]]''': la ''Sanktaj Montoj'' estas grupoj de kapeloj kaj aliaj arkitekturaj elementoj kreitaj fine de la 16-a kaj 17-a jarcentoj kaj dediĉitaj al malsamaj aspektoj de la kristana kredo. Krom ilia spirita kaj simbola signifo, tiuj estas de granda beleco pro la majstrado kun kiu ili estis integritaj en la ĉirkaŭan naturan pejzaĝon de montetoj, arbaroj kaj lagoj. {{-}} * [[Mantuo]]''' kaj '''[[Sabbioneta]] [[Dosiero:Mantova - Profilo di Mantova.jpg|eta|alternative=Mantuo - Profilo de Mantuo|Mantuo - Profilo de Mantuo]] '''[[Mantuo]]''' kaj '''[[Sabbioneta]]''', en la [[Malsupra Pada Valo de Lombardio]], reprezentas du aspektojn de Renesanca urboplanado: Mantuo montras la renovigon kaj vastiĝon de ekzistanta urbo, dum 30 km for, Sabbioneta reprezentas la efektivigon de la teorioj de la periodo pri ideala urboplanado. Ĝenerale, la enpaĝigo de Mantuo estas neregula kie regulaj partoj montras malsamajn stadiojn de sia kresko de la romia periodo kaj inkludas multajn mezepokajn konstruaĵojn inkluzive de 11-ajarcenta rotondo kaj baroka teatro. Sabbioneta, konstruita en la dua duono de la 16-a jarcento sub la regado de ununura persono, Vespasiano Gonzaga Colonna, povas esti priskribita kiel unuperioda grandurbo kaj havas ortangulan kradplanon. La idealoj de la Renesanco, favorataj de la familio '''Gonzaga''', ĉeestas en la morfologio kaj arkitekturo de la urboj. {{-}} * [[Brescia]]''' kaj '''[[Castelseprio]] [[Dosiero:Santa maria in solario (brescia) int2.jpg|eta|alternative=Sankta Maria en sunarium (Brescia)|Sankta Maria en sunarium (Brescia)]] '''[[Brescia]]''' kaj '''[[Castelseprio]]''' apartenas al la kategorio '''[[Lombardoj en Italio: potencolokoj|povolombardoj]]''' al kiuj apartenas aliaj italaj centroj kiel [[Benevento]] kaj [[Cividale del Friuli]]. En Breŝo, la romia Capitoline Temple kaj la monaĥejo de Santa Giulia, kiu enhavas la Krucon de Desiderius, estas rekonitaj kiel Monda heredaĵo. {{-}} * [[Prahistoriaj amasloĝejoj ĉirkaŭ la Alpoj]] [[Dosiero:Lucone D. l'area di scavo..JPG|eta|alternative=Lucone D. la elfosejo|Lucone D. la elfosejo]] | photo9description=La '''[[Prahistoriaj amasloĝejoj ĉirkaŭ la Alpoj]]''': serio de 111 arkeologiaj stalloĝejoj situantaj en la Alpoj aŭ en la tuja ĉirkaŭaĵo, de kiuj kelkaj el tiuj troviĝas en Lombardio kiel ekzemple [[Lavagnone]], Lugana Vecchia, [[Lucone di Polpenazze]] kaj San Sivino proksime de [[Garda Lago]]. {{-}} === Rimarkindaj Muzeoj === [[Dosiero:Milan - Pinacothèque de Brera - Cour intérieure.jpg|thumb|Pinakoteko de Brera - interna korto]] Lombardio havas altan nombron da muzeoj (pli ol 330) de diversaj specoj sur sia teritorio: etnografiaj, historiaj, teknik-sciencaj, artaj kaj naturalismaj, kiuj atestas pri la historia-kultura kaj arta evoluo de la regiono. Inter la plej famaj estas: * la Nacia Muzeo de '''Scienco kaj Teknologio''' "Leonardo da Vinci", la '''Brera''' Artgalerio, la Dioceza Muzeo, la Ambrosiana Artgalerio, la Muzeo '''Poldi Pezzoli''', la Muzeoj de la '''Sforza Kastelo''', la '''Civita Muzeo de Natura Historio''' kaj la Muzeo pri la '''Dudeka Jarcento''' en Milano; * la ''Accademia Carrara'' en [[Bergamo]]; *la Muzeo ''Santa Giulia'', la Nacia Muzeo de '''Fotarto'' kaj la Muzeo de la '''Risorgimento''' en [[Breŝo]]; *la Muzeo de la '''Duka Palaco''' en [[Mantuo]]; *la '''Volta Templo''' en [[Komo]]; *la '''Pinakoteko Malaspina''' en [[Pavio]]; *la '''Stradivaria''' Muzeo de [[Kremono]]; *la ''Muzeoj de Sankta Arto kaj kripoj'' de la Baziliko ''Sankta Maria Ĉielenprenita'' en [[Gandino]] (Bergamo). Ekzistas ankaŭ multaj institucioj kiuj gastigas gravajn ekspoziciojn kaj provizorajn elmontrojn de la plej gravaj naciaj kaj internaciaj artistoj. La ĉefaj ekspoziciejoj en la regiono inkludas la ''Palazzo Reale'' kaj la ''Triennale'' en Milano, la '''Palazzo Te''' en Mantuo kaj la menciita ''Santa Giulia'' komplekso en Breŝo. {{-}} == Naturaj areoj == [[File:Scena di caccia al cervo - Seradina R 12 - Capo di Ponte (Foto Luca Giarelli).jpg|thumb|Ŝtongravuraĵoj de la Valo Kamonika, en breŝa provinco: sceno de ĉasado de cervoj]] Lombardio estis la unua itala regiono, kiu leĝdonis pri naturprotektejoj je regiona nivelo (1983), enkondukante novigajn konceptojn en la [[protekto de la teritorio]], establante riverparkojn (la unua en Eŭropo estis la [[Lombardia natura parko de la Tiĉina Valo]] en 1974), agrikulturaj parkoj kaj lokaj parkoj; La sistemo de protektitaj areoj en Lombardio konsistas el 24 regionaj parkoj, krom la [[Nacia Parko Stelvio]]. Entute, protektitaj areoj kovras pli ol 29% de la regiona teritorio. La flaŭro kaj faŭno vivas ĉefe en montaraj areoj kie, male al la ebenaĵoj, la ĉeesto de homo estas malpli evidenta. Promenado laŭ la padoj de la montoj de Lombardio sufiĉas por vidi liberajn lupojn, ibeksojn, cervojn, kapreolojn, ĉamojn, leporojn, vulpojn, melojn, lagopojn, nigrajn tetraojn, ermenojn kaj marmotojn. Krome, Lombardio kunhavas kun Svislando la ejon de [[Monto Sankta Georgo]], inkluzivita en la mondheredaĵa listo de Unesko por la escepta paleontologia valoro de la fosilioj trovitaj en la rokoj de la monto. == Fari == == Komuniki == Preskaŭ ne ekzistas historiaj lingvaj minoritatoj. En kelkaj izolitaj montaraj lokoj, direkte al la limo kun la [[Engadino]], la ladino estas uzata, en la romanĉa varianto. La uzado de la dialekto, en siaj diversaj formoj (de la insubra de Varezo kaj ĝia ĉirkaŭaĵo, ĝis la milana de la ĉefurbo, ĝis la mallarĝa bergama de la valoj, ĝis la kamuna aŭ mantova) estas ankoraŭ ofta ekster la urboj, paralele kun la itala. <!--=== Kulturo kaj tradicioj ===--> <!--=== Proponitaj legaĵoj ===--> {{-}} == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:Rifugio Alpino Boffalora (5).JPG|130px|right|Boffalora Alpa Rifuĝejo]] Lombardio havas sufiĉe diferencigitajn kulinarajn tradiciojn, de simplaj kaj oftaj pladoj kiel '''panigita kotleto''' aŭ '''safrana rizoto''', el Milano, ĝis pli rafinitaj kiel '''pavo je la Mantegna maniero''', el Mantuo, de fortaj kiel '''Cassoeula''', ĝis delikataj kiel '''kukurbotorteloj'''. . === Tradiciaj manĝaĵoj === ==== Unuaj aŭ unuopaj pladoj ==== [[File:Risotto alla Milanese.JPG|thumb|Risoto je la milana maniero]] [[File:Tortelli.jpg|thumb|kukurbo-torteloj]] * Risotto alla Milanese: rizo kuirita kuirita kun buljono kaj medolo, kun aldono de safrano * Cassoeula: plado el porkaj ripoj, kolbasoj kaj brasiko * Polento: en la bergama versio, krude muelita maiza faruno kuirita en akvo kaj salo, poste kondimentita * Polenta taragna: la versio de Valtellina, miksaĵo de farunoj de fagopiro kaj maizo * Pizzoccheri Valtellina: pasto de poligono boligita kun brasiko, terpomoj, ripoj kaj spicita kun butero, casera fromaĝo kaj bitto * Blankaj pizzoccheri el Valchiavenna * Mariconda: vianda buljono supo kun pano, spicita per ovo, muskato, kradrita fromaĝo * Casoncelli: foliaj ravioloj kun kondimentita viando * Pavia supo * Marubini (aŭ marobini): pasto plenigita per miksaĵo de pikita viando, fromaĝo, raspita pano, ovoj, spicoj; ĝi estas plado komuna al la tuta teritorio laŭ la rivero Po, kun variaĵoj por pikita viando kiu povas esti boligita, trokuirita, aŭ kun aldono de parto de hakita kolbaso en la orienta areo, kaj la uzo aŭ ne de spicoj. * "Bigoli al torchio" * Kukurbotorteloj, tipa de mantua kuirarto * [[w:Amara tortelo el Castel Goffredo|Amara tortelo el Castel Goffredo]] === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo}} {{Parto de|Nordokcidenta Italio}} hqchvd9j3obsp03ct93dxzxs3owg03c 72053 72052 2026-04-06T09:13:56Z Tiguliano 53 72053 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Milano Wikivoyage banner2.jpg}} {{Informkesto regiono | nomo = Lombardio | flago = | flagograndeco = | lando = Italio | bildo = Dosiero:Milan skyline skyscrapers of Porta Nuova business district.jpg | bildotitolo = Milana panoramo de "Porta Nuova" komercdistrikto | situo = | ĉefurbo = Milano | areo = 23.861 | loĝantaro = 9.967.231 | horzono = }} '''{{W|Lombardio|Lombardio}}''' ([[Itala_frazlibro|Itale]]: '''Lombardia''' - elp. ''lombar'dia''), estas regiono de norda [[Italio]]. Ĝia ĉefurbo estas [[Milano]]. == Provincoj (Subregionoj) == Administre la lombarda teritorio dividiĝas en dekdu partoj: La metropola urbo Milano kaj dekunu provincoj: (Datumoj ĝisdatigitaj je la 31-a de januaro 2022). [[Dosiero:Map_of_region_of_Lombardy,_Italy,_with_provinces-it.svg|eta|La dekdu provincoj de Lombardio]] {|class="wikitable sortable" !Poz. !Provinco/Metropola urbo !Loĝantoj !Areo (km²) |- |'''1''' |[[Metropola urbo Milano|Milano]] |align=right| '''3.236.683''' |align=right| 1.576 |- |'''2''' |[[Provinco Varezo|Varezo]] |align=right| '''877.780''' |align=right| 1.198 |- |'''3''' |[[Provinco Komo|Komo]] |align=right| '''594.469''' |align=right| 1.279 |- |'''4''' |[[Provinco Leko|Leko]] |align=right| '''332.388''' |align=right| 806 |- |'''5''' |[[Provinco Sondrio|Sondrio]] (kiu korespondas al turisma areo Valtelino) |align=right| '''178.132''' |align=right| 3.196 |- |'''6''' |[[Provinco Bergamo|Bergamo]] |align=right| '''1.102.544''' |align=right| 2.755 |- |'''7''' |[[Provinco Pavio|Pavio]] |align=right| '''534.611''' |align=right| 2.969 |- |'''8''' |[[Provinco Lodo|Lodo]] |align=right| '''227.051''' |align=right| 783 |- |'''9''' |[[Provinco Kremono|Kremono]] |align=right| '''351.221''' |align=right| 1.770 |- |'''10''' |[[Provinco Breŝo|Breŝo]] |align=right| '''1.253.700''' |align=right| 4.786 |- |'''11''' |[[Provinco Mantovo|Mantovo]] |align=right| '''404.378''' |align=right| 6.827 |- |'''11''' |[[Provinco Monzo kaj Brianco|Monzo kaj Brianco]] |align=right| '''870.231''' |align=right| 405 |} {{-}} <br style="clear:both;" /> == Urboj == [[File:Caterinadelsasso0001.jpg|thumb|200px|left|Majora Lago- Caterina del Sasso]] [[File:Full Milan skyline from Duomo roof.jpg|thumb|[[Milano]]]] [[File:Italia Bergamo 15.JPG|thumb|[[Bergamo]]]] [[File:Cremona centro.jpg|thumb|[[Kremono]]]] [[File:Mantova - Profilo di Mantova.jpg|thumb|[[Mantuo]]]] [[File:Broletto&Duomo-Pavia-Italy.jpg|thumb|[[Pavio]]]] [[File:Lago Moro - Darfo Boario Terme (Foto Luca Giarelli).jpg|thumb|[[Darfo Boario Terme|Boario Terme]]]] {| class="wikitable" |- ! Urbo !! en teritorio de: !! loĝantoj |- | [[Milano]] || <small>[[Metropola urbo Milano]] || 1.303.300 |- | [[Breŝo]] || <small>[[Provinco Breŝo]] || 190.100 |- | [[Monzo]] || <small>[[Provinco Monzo kaj Brianco]] || 121.500 |- | [[Bergamo]] || <small>[[Provinco Bergamo]] || 115.700 |- | [[Komo]] || <small>[[Provinco Komo]] || 83.300 |- | [[Varezo]] || <small>[[Provinco Varezo]] || 82.200 |- | [[Sesto san Giovanni]] || <small>[[Metropola urbo Milano]] || 80.700 |- | [[Busto Arsicjo]] || <small>[[Provinco Varezo]] || 80.000 |- | '''{{W|Cinisello Balsamo|Cinisello Balsamo}}''' || <small>[[Metropola urbo Milano]] || 74.200 |- | [[Kremono]] || <small>[[Provinco Kremono]] || 70.900 |- | [[Pavio]] || <small>[[Provinco Pavio]] || 70.871 |- | [[Mantuo]] || <small>[[Provinco Mantovo]] || 49.275 |- | [[Leko]] || <small>[[Provinco Leko]] || 46 916 |- | [[Lodo]] || <small>[[Provinco Lodo]] || 44.934 |- | [[Sondrio]] || <small>[[Provinco Sondrio]] || 21.079 |} === Esperantaj urboj === *[[Milano]] estas la sidejo de la [https://www.esperanto.it/ Itala Esperanta Federacio]; Ankaŭ estas la Milana Esperanto Klubo: "[https://www.esperantomilano.it Circolo Esperantista Milanese]" Aliaj grupoj en Lombardio en la sekvaj urboj: *[[Breŝo]] - [https://ttt.esperanto.it/brescia Gruppo Esperantista Bresciano] *[[Bergamo]] - [https://bergamoesperanto.it/ Bergama Esperanto Grupo] *[[Sondrio]] - Sondrio Esperanto-grupo *[[Mantovo]] - Gruppo Esperantista Mantovano *[[Kremo]] (itale Crema, elp.: Krema) - en Kremo aktivis la esperanta pioniro '''{{W|Daniele Marignoni}}''', kiu en en 1890 eldonis la unuan esperanto-lernolibron por italoj. == Aliaj cellokoj == === Termaj urboj === :* [[Angolo Terme]] - En Val di Scalve, en la teritorio de [[Valcamonica]], ties [https://www.aquathermae.net/lombardia/terme-di-angolo/ termoj] havas sulfat-bikarbonatajn-alkalajn-terajn akvojn. :* [[Darfo Boario Terme|Boario Terme]] - Ĝiaj [https://www.termediboario.it termoj], en la teritorio ĉirkaŭanta la [[Valcamonica]] ili jam estis uzitaj en la deksesa jarcento; ili havis grandan sponsoron en Alessandro Manzoni kiu laŭdis ilin, tiel igante ilin famaj longe preter lokaj limoj. :* [[Bormio]] - Estas multnombraj termofontoj en ĝia ĉirkaŭaĵo; la [https://www.bormioterme.it termoj] profitas de la multnombra somera kaj vintra turisma ĉeesto en la urbo. Bormio estas ankaŭ fama skiejo en Alta Valtelino, vizitebla eĉ en ununura tago. Braulio, herba amaro, estas produktita en tiu loko. Rekomendinda ekskurso estas vizito al la [[Pasejo Stelvio]], proksimume 20/22 km kaj 30/35 minutoj for, kiu estas celo por biciklantoj kaj motorciklantoj. Ĉi tiu pasejo estas la plej alta en Italio, ĉar la alteco estas 2758 m super marnivelo. :* [[Salice Terme]] - Ĝi preskaŭ estas kunurbita kun Rivanazzano, malgraŭ esti parto de la municipa teritorio de Godiasco. La sanigaj kvalitoj de ĝiaj termikaj akvoj estis bone konataj de la romianoj, kiuj jam uzis ilin. Ĝiaj [https://www.termedisalice.it termoj] ĝuas pli grandan famon ol tiuj de la proksima Rivanazzano. :* [[San Pellegrino Terme]] -En la Supra Bergamo-areo, la Banejoj San Pellegrino havis unuafoje sian famon inter la fino de la 19-a jarcento kaj la komenco de la 20-a jarcento, kiam ĝia evoluo kiel kuracloko kaŭzis rimarkindan urban transformon. :* [[Sirmione]] - La [https://www.termedisirmione.com termoj] de la urbo de Catullo jam estis konataj kaj frekventitaj de la romianoj, kaj daŭre estas bazŝtono de turismo en ĉi tiu centro de altvalora beleco ĉe [[Garda Lago]]. :* [[Trescore Balneario]] - En la bergama areo, ties [https://www.aquathermae.net/lombardia/terme-di-trescore/ termoj] inter [[Bergamo]], [[Valcamonica]] kaj [[Lago Iseo]] estis jam konataj en la Mezepoko. :* [[Vallio Terme]] - En la Breŝa teritorio direkte al Valo Trompia, ĝia [https://www.acquacastello.it terma banloko-establo] komencis funkciigi en la lastaj tempoj, en la mezo de la dudeka jarcento. == Kompreni == La regiono estas la unua en Italio laŭ loĝantaro kaj la kvara laŭ areo, post Sicilio, Piemonto kaj Sardio. Ĝi havas sian ĉefurbon en la urbo Milano kaj limas norde kun Svislando (Kantono Tiĉino kaj Kantono Grizono), okcidente kun Piemonto, oriente kun Veneto kaj Trentino-Alto Adiĝo kaj sude kun Emilio-Romanjo . Lombardio, unu el la plej riĉaj teritorioj en [[Eŭropo]], estas la "ekonomia ĉefurbo" de Italio danke ankaŭ al siaj industrioj: ŝtalfabrikoj ('''Falck'''), rafinejoj, aŭtofabrikoj ('''Autobianchi''', '''Maserati''', '''Alfa''', '''Innocenti'''), eldonejoj ('''Rizzoli''', '''Mondadori'''), fabrikoj de meblaro, ŝuoj, nutraĵoj, ktp. === Teritorioj kaj turismaj cellokoj === Kvankam turismo en Lombardio ne reprezentas, kiel en aliaj italaj regionoj, unu el la ĉefaj agadoj, tamen, danke al la ĉeesto de diversaj naturaj belaĵoj (lagoj kaj montoj) kaj art-urboj ĝi sukcesas altiri signifan nombron da homoj ĉiujare. En Lombardio, 13.258.859 alvenoj kaj 33.123.562 ĉeestoj estis registritaj en 2011. Ne-loĝantoj kontribuis al 49,72% de alvenoj kaj 55,8% de ĉeestoj. Inter la plej vizititaj lokoj ni devas memori la '''Pinakotekon de Brera''' (336.981 vizitantoj), la '''Lasta Vespermanĝo de Leonardo da Vinci''' (330.071), la '''Arkeologia Muzeo de Sirmione''' kun la '''[[Kavernoj de Katulo]]''' (216.612), la '''Skaliĝera Kastelo''' (202.066). {{Listo de regionoj | mapo= Lombardia IT-WV map1.png | titolomapo= Areoj de Lombardio | tekstomapo= | grandecomapo= 400px | nomoregiono1= [[Lombarda alpa arko]] | kolororegiono1= #D09440 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Lombardio entenas norde vastan montaran areon, parton de centraj [[Alpoj]]. La plej altaj pintoj estas en la [[Bernina Montaro]], ĉe la landlimo kun Svislando, kaj superas 4000&nbsp;m (4050 en Svislando, sed proksime al la landlimo; 4020 precize en Lombardio). Pluraj montoj superas 3500&nbsp;m. | nomoregiono2= [[Antaŭalpoj kaj grandaj lagoj de lombardio]] | kolororegiono2= #4F93C0 | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Pli sude, sed ankoraŭ en la norda duono de Lombardio, estas kalkoŝtonaj montoj nomataj ''Prealpi'' (= Antaŭ-Alpoj). Ili estas malpli altaj (nur ĝis ĉirkaŭ 2500&nbsp;m) sed ofte pli krutaj. En la sama zono estas ankaŭ famaj lagoj, lasintaj de antikvaj glacieroj. Inter ili, la plej grandaj estas [[Majora Lago]] (''Lago Maggiore''), [[Lago de Komo]] (''Lago di Como'') kaj [[Garda-Lago]] (''Lago di Garda''). | nomoregiono3= [[Lombarda pada alta ebenaĵo]] | kolororegiono3= #B5D29F | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Ĝi estas la areo de plata kamparo sed ĉefe de sovaĝa urbigo kun la grandaj metropolaj areoj kaj kunurboj de [[Milano]] kaj ĝia vasta kunurbaro, de [[Monza]] kaj [[Brianza]], de [[Saronno]], [[Busto Arsizio]], [[Gallarate]], kaj [[Legnano]], kiuj tamen havas turisman oferton de urboj de arto. | nomoregiono4= [[Lombardia pada malalta ebenaĵo]] | kolororegiono4= #B383B3 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= La urboj [[Vigevano]], [[Voghera]], [[Pavio]], [[Lodi]], [[Kremono]], [[Mantuo]] (Monda heredaĵo de Unesko), [[Casalmaggiore]], [[Sabbioneta]] (Monda heredaĵo de Unesko), kaj iliaj riĉaj teritorioj. }} === Historio === La nomo de la regiono devenas de "Longobardia" kiu estis la nomo, post la falo de la romia imperio, de la teritorioj okupitaj de la popolo de la {{W|Lombardoj}} (ĝermanaj triboj) en norda Italio kaj ankaŭ en centra kaj suda Italio (duklandoj de Spoleto kaj de Benevento). La nomo "Lombardia" komencis difini pli limigitan teritorion kiam la Aŭstria Imperio, ekposedinte ĉi tiun regionon en 1717, komencis indiki ĝin kiel "Aŭstria Lombardio": do ekde tiu tempo la nomo "Lombardio" celas teritorion kiu egalas proksimume al la moderna itala regiono. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Lombardio, kvankam difinebla kiel temperita subkontinenta tipo, estas tre varia pro la malsamaj naturaj formoj ĉeestantaj en la areo: montoj, montetoj, lagoj kaj ebenaĵoj. Ĝenerale la somersezonoj en la ebenaĵoj estas tre humidaj kaj varmaj. Kontinenteco signifas, ke la mezaj maksimumaj temperaturoj en julio estas 29 °C. Sed en ĉi tiuj monatoj de la jaro ankaŭ oftas fortaj fulmotondroj kaj subitaj pluvegoj, akompanataj de hajlo, foje eĉ forta pluvego. Vintroj estas malvarmaj kaj longaj kun limigita pluvokvanto. Precipitaĵo estas pli intensa en la antaŭalpa areo, ĝis 1,500-2,000 mm jare, sed ankaŭ abundas en la ebenaĵoj kaj alpaj areoj, kun mezumo de 600-850 mm jare. La totala jarpluvo averaĝas 827&nbsp;mm. La temperatura gamo dum la tuta jaro estas alta kaj la nebulo estas intensa. En la montoj la klimato estas tipe Alpa kun malvarmetaj someroj kaj abunda pluvokvanto kaj longaj, severaj kaj malmulte pluvaj vintroj. La [[Lombardia Pada Valo]] estas unu el la malplej ventolitaj areoj de [[Italio]]. La neĝo, abunda sur la montetoj, falas ankaŭ sur la ebenaĵoj, ĉar la averaĝa minimuma temperaturo en januaro estas -1°C. [[Garda Lago]] helpas reguligi la temperaturon de la ĉirkaŭaj regionoj, kreante "mediteranean" mikroklimaton kiu ebligas olivkultivadon. La antaŭalpa zono kaj la supra Oltrepò havas malvarmetan temperitan klimaton, la mez-alpaj montoj havas malvarman temperitan klimaton kaj la pintoj havas glacian klimaton. == Eniri == Lombardio estas servita per multaj aŭtovojoj kaj ringaj vojoj: A1: Ligas [[Milano]] kun [[Napolo]] tra [[Bologno]], [[Florenco]], [[Romo]]. A4: Ligas [[Torino]] kun [[Triesto]] tra [[Milano]], [[Bergamo]] kaj [[Breŝo]]. A7: Ligas [[Milano]] al [[Ĝenovo]] tra [[Pavio]] kaj [[Voghera]]. A8: Ĝi komenciĝas de [[Milano]] kun kvar koridoroj kaj ĉe [[Lainate]] daŭras per tri koridoroj al [[Varese]]. A9: Ĝi komenciĝas de [[Lainate]] kaj daŭras en du koridoroj al [[Ponte Chiasso]] kaj [[Svislando]], pasante tra [[Como]]. A21: Ligas [[Torino]] kun [[Brescia]] tra [[Voghera]], [[Piaĉenco]] kaj [[Kremono]]. A22: Ligas [[Modenon]] kun la [[Brennero|Brennero-pasejo]] tra [[Mantuo]]. A35: Ligas [[Milano]] kun [[Breŝo]]. A50: Ligas la A8 de la Terrazzano-bariero kaj la A1 al la Milana Suda-bariero. A52: Ligas [[Monza]] kun la A4. === Eniri avie === [[Dosiero:Milan malpensa terminal airport.jpg|eta|Flughaveno de Milano Malpensa, finstacio 1]] Lombardio estas servata de la granda interkontinenta flughaveno de '''[[Milano Malpensa]]''' ([[IATA flughavenkodo|IATA]]: MXP), situanta en la provinco de [[Varese]] kaj konektita al la centro de [[Milano]] per la ''[https://www.malpensaexpress.it/ Malpensa Express]'' trajnservo kaj kun diversaj buslinioj. La flughaveno estas dividita en du finstaciojn: la flugoj de la ĉefaj "naci-flagaj" aviadkompanioj foriras de la finstacio 1, la plej moderna, dum la ĉefe malmultekostaj flugoj de la kompanio [http://www.easyjet.com/it Easyjet] foriras de la finstacio 2. La flughaveno de '''[[Milano-Linate Flughaveno|Milano Linate]]''' ([[IATA flughavenkodo|IATA]]: LIN), tamen, kiu gastigas ekskluzive nacian, eŭropan kaj malmultekostan trafikon, troviĝas (pli proksime al la urbo), tuj oriente de Milano. En [[Bergamo]] estas la '''[[Flughaveno Bergamo-Orio al Serio]]''' ([[IATA flughavenkodo|IATA]]: BGY), kiu estas ĉefe uzata por malmultekostaj flugoj, ĉarto kaj kargo. La ĉefa kompanio funkcianta en la flughaveno [[Orio al Serio]] estas [http://www.ryanair.com Ryanair] kun flugoj al ĉiuj ĉefaj eŭropaj urboj kiel [[Parizo]] (Beauvais), [[Londono] ] ( Stansed), [[Dublino]], [[Madrido]], [[Bruselo]] (Charleroi), [[Berlino]] (Schoenefeld) kaj [[Ateno]]. Fine, en [[Breŝo]], estas la'''[[Brescia-Montichiari Flughaveno|Montichiari Flughaveno]]''' ([[IATA flughavenkodo|IATA]]: VBS), dediĉita preskaŭ ekskluzive al nur kargotrafiko kaj ĉartaj flugoj. Entute, la kvar flughavenoj pritraktas trafikon superantan ''30 milionojn da pasaĝeroj'' ĉiujare kaj reprezentas la plej gravan flughavensistemon en Italio (la plimulto de itala aertrafiko estas koncentrita en la Lombardia areo). === Eniri trajne === [[File:IMG 3035 Binari Stazione centrale di Milano - Foto Giovanni Dall'Orto 1-1-2007.jpg|thumb|Centra stacidomo de Milano]] La '''Servizio Ferroviario Suburbano''' ("'''S'''"), kiu konsistas el 10 antaŭurbaj linioj, ligas grandan parton de la milana metropola areo (''Granda Milano''), kaj aliaj gravaj urboj proksimaj ([[Saronno]], [[Varese]], [[Novaro]], ktp.). La servo estas administrita de Trenord kaj, por la S5 nur, de la ATI inter Trenord kaj ATM. La 10 S-linioj garantias trajnon ĉiun duonhoron de 06:00 ĝis 00:30, ĉiun tagon de la jaro por servo simila al la metroo (korespondas al la pariza RER kaj la germana S-Bahn). La trajnoj ĉiam veturas je la sama minuto de ĉiu horo kaj faras ĉiujn haltojn laŭ la itinero. En Milano oni vojaĝas kun urba bileto. La '''Regiona Fervoja Servo''' ("'''R'''") tamen ligas ĉiujn ĉefajn urbojn de Lombardio kaj ligas la regionon kun la nacia fervoja reto. La malsamaj transportretoj estas tre apartaj kaj estas rekoneblaj ekster la stacidomoj kaj diversaj haltoj danke al specifaj lumaj signoj indikante ''S'' aŭ ''R'', tiel konsiderinde faciligante la interŝanĝon inter la sistemoj. {{-}} === Eniri buse === === Eniri piede === == Moviĝi == [[File: Frecciarossa 1000 nuova livrea.jpg|thumb|Lokomotivo Frecciarossa 1000]] === Piediri === === Publika transporto === ==== Milano-areo ==== La firmao kiu administras publikan transporton en Milano kaj proksimaj municipoj estas [https://www.atm.it/it/Pagine/default.aspx ATM]. Ene de la Milana metropola areo ekzistas fervoja transportreto bazita sur du interkonektitaj sistemoj: * la [https://www.scopriremilano.com/metro Milana Metroo] reto (5 M-linioj) * la antaŭurba reto de la Milana antaŭurba fervoja servo (12 S-linioj: S1, S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9, S11, S12, S13). ==== Breŝa areo ==== [[Dosiero:Bs due scura 2.jpg|eta|Stacio de la Breŝa Metroo]] La firmao kiu administras publikan transporton en la urbo kaj landinterno de Breŝo estas Brescia Trasporti; la sama firmao okupiĝas ankaŭ pri urba publika transporto en la komunumo [[Desenzano del Garda]]. La Breŝa Metroo transiras la urbon de sudoriento al nordo. ==== Bergama areo ==== [[Dosiero:842BergamoFunicolare.jpg|eta|Veturilo sur la Bergama funikularo]] La firmao kiu administras lokan publikan vojtransporton estas la [https://www.atb.bergamo.it/it Azienda Trasporti Bergamo] (ATB), dum la tramo Bergamo-Albino, estas funkciigita de TEB [https://www.teb.bergamo.it/it Tramvie Elettriche Bergamasche]. ATB ankaŭ funkciigas la funikularoj Bergamo Alta, Bergamo-San Vigilio, kaj San Pellegrino. ==== Vareza areo ==== La firmao kiu administras lokan publikan vojtransporton estas CTPI (Consorzio Trasporti Pubblici Insubria), dum la funikularo Vellone-Sacro Monte estas administrita fare de AVT. ==== Como areo ==== La firmao kiu administras lokan publikan vojtransporton nomiĝas ASF. La funikularo Como-Brunate estas administrata de ATM. ==== Transportiĝi trajne ==== Du integraj retoj ligas la regionon. * La nacia reto de '''[http://www.trenitalia.com Trenitalia]''', kiu ĉefe administras la orient-okcidentan itineron (Modane-Torino-Trieste-Villa Opicina) kaj la nord-sudan itinerojn (Domodossola) - Milano-Romo-Palermo kaj Chiasso-Milano-Genovo). * La regiona reto de '''[http://www.trenord.it Trenord]''', kun la linioj [[Milano]] kaj [[Brescia]]. === Veturi aŭte === La aŭtovoja reto en Lombardio estas tre ampleksa; La aŭtovojo A4 trairas la tutan regionan teritorion de oriento al okcidento, kunligante la urbojn [[Breŝo]], [[Bergamo]], [[Monza]] kaj [[Milano]], ĝi estas karakterizita de aparte intensa trafiko dum la tuta jaro, sed ĝi estas apogita fare de la "BreBeMi", aŭtovojo kiu ligas Breŝon al la Estera orienta ringvojo de Milano pasante tra [[Treviglio]], anstataŭ ol Bergamo. La ringa sistemo de [[Milano]] estas la plej granda en Italio, entute 74,4 km longa kaj konsistas el tri ringaj vojoj: Okcidenta ringa vojo (aŭtovojo A50), orienta ringa vojo (aŭtovojo A51) kaj Norda ringa vojo (Aŭtovojo A52]]; de Milano ankaŭ disbranĉiĝas la Aŭtovojo A1 (suden), la Aŭtovojo A7, la Aŭtovojo A35 kaj la Lagoj Aŭtovojo (A8) kaj la Aŭtovojo A9 kiu ligas Lombardion kun [[Svislando]] En la regiono estas ankaŭ la aŭtovojoj A21 , la aŭtovojo A22 , la aŭtovojo A36 , la ringvojoj de Pavia (A53 kaj A54), la ringvojo de suda Bergamo, la ringvojoj de suda kaj okcidenta Breŝo, la ringvojo de Varese, kaj tiu de Como. === Navigado === La regiono havas ŝipan sistemon kiu disvolviĝas ĉe la lagoj, kaj laŭ la riveroj kaj la kanaloj ("navigli"). La plej grava akvovojsistemo en Lombardio estas parto de la Pada-Veneta sistemo kiu permesas navigadon de [[Casale Monferrato]] al [[Venecio]] laŭ la rivero [[Pado]]. En ĉi tiu akvovoja sistemo la plej gravaj havenoj en Lombardio estas tiuj de Kremono kaj Mantuo. Navigado sur la lagoj havas ĉefe turisman funkcion, kaj okazas regule sur planitaj itineroj kiuj longas 460 km kaj estas vizitataj de pli ol 10 milionoj da vojaĝantoj jare. == Vidi == <gallery> Dosiero:Bellagio and Lake Como.jpg|[[Bellagio]] kaj la [[Lago de Komo]]. Dosiero:Milano galleria piazza duomo.jpg|Piazza Duomo, en Milano. </gallery> Kvankam Lombardio estas ofte identigita kiel regiono kun strikte ekonomia alvokiĝo, ĝi posedas artan heredaĵon de escepta valoro. La multaj atestoj iras de la prahistorio ĝis la nuntempo, pasante tra la romia epoko sed ĉefe tra la '''Mezepoko''' kaj la '''Renesanco''', kiam Lombardio estis unu el la areoj de maksimuma florado de la mezepokaj municipoj, tiam fundamenta centro de la Renesanco. La multaj monumentoj koncentriĝas antaŭ ĉio en la multnombraj arturboj kiuj plejparte respondas al la plej gravaj mezepokaj municipoj kaj renesancaj urboj kaj fariĝis, kun kelkaj esceptoj, la nunaj provincaj ĉefurboj. En Lombardio, aliflanke, ekzistas multaj pli malgrandaj urboj kiuj prezentas signifajn signojn de la pasinteco, aparte la multaj '''kasteloj''' kaj sanktaj konstruaĵoj disigitaj ĉie en la regiono. Kiel atesto pri la valoro de la regiona arta heredaĵo, Lombardio estas, kun naŭ ejoj, la itala regiono kiu gastigas la plej grandan nombron da [[Mondheredaĵoj]] protektitaj de '''Unesko''', kaj gastigas la unuan italan ejon inkludita en la listo, la rokaj ĉizadoj de ''[[Val Camonica]]''. Krom la ejoj de Unesko, Lombardio estas hejmo de multaj aliaj trezoroj kiel la ''Piazza Ducale'' en [[Vigevano]], konsiderata unu el la plej belaj placoj en Italio, '''[[Bergamo|Bergamo alta]]''', kun siaj mallarĝaj stratoj kaj konstruaĵoj enfermitaj inter la muroj por gardi antikvajn belaĵojn kaj la Katedralon de [[Kremono]]. === Unesko-ejoj === La ejoj agnoskitaj de Unesko kiel [[Monda Heredaĵo]] estas: * Lago de Lugano [[Dosiero:Lake Lugano.jpg|eta|alternative=Lago de Lugano|Lago de Lugano]] {{-}} * '''[[Monte San Giorgio]]''', piramidforma, arbarkovrita monto proksime de [[Lago de Lugano]], estas konsiderata kiel havi la plej bonan kolekton de marvivaj fosilioj el la Triaso (antaŭ 245-230 milionoj da jaroj). Tiuj trovaĵoj estas signoj de vivo en tropika lagunmedio, ŝirmita kaj parte apartigita de la malferma maro per enmara koralrifo. Diversaj formoj de mara vivo prosperis ene de tiu laguno, inkluzive de reptilioj, fiŝoj, bivalvoj, amonitoj, ekinodermoj kaj krustacoj. Ĉar la laguno estis proksima al la kontinento, surteraj fosilioj de reptilioj, insektoj kaj plantoj ankaŭ estas trovitaj inter la restaĵoj, rezultigante tre riĉan fonton de fosilioj. {{-}} * ''Cenacolo'' de Leonardo da Vinci [[Dosiero:Leonardo da Vinci 002.jpg|eta|alternative=Leonardo da Vinci ''Cenacolo''|Leonardo da Vinci ''Cenacolo'']] '''Cenacolo Vinciano''', en la refektorio de la Monaĥejo Santa Maria delle Grazie en [[Milano]], sur la norda muro troviĝas la '''Lasta Vespermanĝo''', la ĉefverko pentrita inter 1495 kaj 1497 de Leonardo da Vinci, kies laboro estis anonci novan epokon en la historio de la arto. {{-}} * Crespi d'Adda, oficeja konstruaĵo [[Dosiero:Crespi d'Adda, palazzina uffici.jpg|eta|alternative=Crespi d'Adda, oficeja konstruaĵo|Crespi d'Adda, oficeja konstruaĵo]] elstara ekzemplo de 19-a/20-a jarcento "kompania urbo" konstruita en Eŭropo kaj Nordameriko de kleraj industriuloj por kontentigi la bezonojn de laboristoj. La ejo daŭre estas rimarkinde sendifekta kaj parte uzita por industriaj celoj, kvankam ŝanĝiĝantaj ekonomiaj kaj sociaj kondiĉoj hodiaŭ prezentas minacon al sia supervivo. {{-}} * ''Rosa Camuna'' [[Dosiero:Rosa camuna R24 - Foppe - Nadro (Foto Luca Giarelli).jpg|eta|alternative=Rosa Camuna R24 - Foppe - Nadro (Foto Luca Giarelli)|Rosa Camuna R24 - Foppe - Nadro (Foto Luca Giarelli)]] [[Rokaj ĉizadoj de Val Camonica]]'''. La [[Val Camonica]], situanta en la [[Lombardia Alpa Arko]], havas unu el la plej grandaj kolektoj de prahistoriaj petroglifoj en la mondo; pli ol 140,000 simboloj kaj figuroj ĉizitaj en la rokon dum periodo de 8,000 jaroj kaj prezentantaj temojn ligitajn al agrikulturo, navigacio, militado kaj magio. Inter la skulptitaj simboloj, menciindas la Camuna Rozo, uzata kiel simbolo de la Lombardia Regiono. {{-}} * Bernina Fervojo [[Dosiero:RhB_ABe_4-4_III_Kreisviadukt_Brusio.jpg|eta|alternative=Bernina fervojo|Bernina fervojo]] '''[[Bernina Fervojo]]''': montara fervojlinio, kiu ligas la urbon [[Tirano]], en [[Italio]], kun [[Svislando]] [[Skt. Moritz]]. Konstruita inter 1906 kaj 1910 por turismaj celoj, la linio atingas maksimuman altecon de 2,253 m kun aŭdacaj heroaĵoj de fervoja inĝenierado, igante ĝin la plej alta natura adhera fervojo en la Alpoj, same kiel unu el la plej krutaj en la mondo. {{-}} * Sanktaj Montoj [[Dosiero:Verese, Sacro Monte, Chapel 2, La Visitazione 001.JPG|eta|alternative=Verese, ''Sacro Monte''|Varezo, ''Sacro Monte'']] '''[[Sanktaj Montoj de Varese kaj Ossuccio]]''': la ''Sanktaj Montoj'' estas grupoj de kapeloj kaj aliaj arkitekturaj elementoj kreitaj fine de la 16-a kaj 17-a jarcentoj kaj dediĉitaj al malsamaj aspektoj de la kristana kredo. Krom ilia spirita kaj simbola signifo, tiuj estas de granda beleco pro la majstrado kun kiu ili estis integritaj en la ĉirkaŭan naturan pejzaĝon de montetoj, arbaroj kaj lagoj. {{-}} * [[Mantuo]]''' kaj '''[[Sabbioneta]] [[Dosiero:Mantova - Profilo di Mantova.jpg|eta|alternative=Mantuo - Profilo de Mantuo|Mantuo - Profilo de Mantuo]] '''[[Mantuo]]''' kaj '''[[Sabbioneta]]''', en la [[Malsupra Pada Valo de Lombardio]], reprezentas du aspektojn de Renesanca urboplanado: Mantuo montras la renovigon kaj vastiĝon de ekzistanta urbo, dum 30 km for, Sabbioneta reprezentas la efektivigon de la teorioj de la periodo pri ideala urboplanado. Ĝenerale, la enpaĝigo de Mantuo estas neregula kie regulaj partoj montras malsamajn stadiojn de sia kresko de la romia periodo kaj inkludas multajn mezepokajn konstruaĵojn inkluzive de 11-ajarcenta rotondo kaj baroka teatro. Sabbioneta, konstruita en la dua duono de la 16-a jarcento sub la regado de ununura persono, Vespasiano Gonzaga Colonna, povas esti priskribita kiel unuperioda grandurbo kaj havas ortangulan kradplanon. La idealoj de la Renesanco, favorataj de la familio '''Gonzaga''', ĉeestas en la morfologio kaj arkitekturo de la urboj. {{-}} * [[Brescia]]''' kaj '''[[Castelseprio]] [[Dosiero:Santa maria in solario (brescia) int2.jpg|eta|alternative=Sankta Maria en sunarium (Brescia)|Sankta Maria en sunarium (Brescia)]] '''[[Brescia]]''' kaj '''[[Castelseprio]]''' apartenas al la kategorio '''[[Lombardoj en Italio: potencolokoj|povolombardoj]]''' al kiuj apartenas aliaj italaj centroj kiel [[Benevento]] kaj [[Cividale del Friuli]]. En Breŝo, la romia Capitoline Temple kaj la monaĥejo de Santa Giulia, kiu enhavas la Krucon de Desiderius, estas rekonitaj kiel Monda heredaĵo. {{-}} * [[Prahistoriaj amasloĝejoj ĉirkaŭ la Alpoj]] [[Dosiero:Lucone D. l'area di scavo..JPG|eta|alternative=Lucone D. la elfosejo|Lucone D. la elfosejo]] | photo9description=La '''[[Prahistoriaj amasloĝejoj ĉirkaŭ la Alpoj]]''': serio de 111 arkeologiaj stalloĝejoj situantaj en la Alpoj aŭ en la tuja ĉirkaŭaĵo, de kiuj kelkaj el tiuj troviĝas en Lombardio kiel ekzemple [[Lavagnone]], Lugana Vecchia, [[Lucone di Polpenazze]] kaj San Sivino proksime de [[Garda Lago]]. {{-}} === Rimarkindaj Muzeoj === [[Dosiero:Milan - Pinacothèque de Brera - Cour intérieure.jpg|thumb|Pinakoteko de Brera - interna korto]] Lombardio havas altan nombron da muzeoj (pli ol 330) de diversaj specoj sur sia teritorio: etnografiaj, historiaj, teknik-sciencaj, artaj kaj naturalismaj, kiuj atestas pri la historia-kultura kaj arta evoluo de la regiono. Inter la plej famaj estas: * la Nacia Muzeo de '''Scienco kaj Teknologio''' "Leonardo da Vinci", la '''Brera''' Artgalerio, la Dioceza Muzeo, la Ambrosiana Artgalerio, la Muzeo '''Poldi Pezzoli''', la Muzeoj de la '''Sforza Kastelo''', la '''Civita Muzeo de Natura Historio''' kaj la Muzeo pri la '''Dudeka Jarcento''' en Milano; * la ''Accademia Carrara'' en [[Bergamo]]; *la Muzeo ''Santa Giulia'', la Nacia Muzeo de '''Fotarto'' kaj la Muzeo de la '''Risorgimento''' en [[Breŝo]]; *la Muzeo de la '''Duka Palaco''' en [[Mantuo]]; *la '''Volta Templo''' en [[Komo]]; *la '''Pinakoteko Malaspina''' en [[Pavio]]; *la '''Stradivaria''' Muzeo de [[Kremono]]; *la ''Muzeoj de Sankta Arto kaj kripoj'' de la Baziliko ''Sankta Maria Ĉielenprenita'' en [[Gandino]] (Bergamo). Ekzistas ankaŭ multaj institucioj kiuj gastigas gravajn ekspoziciojn kaj provizorajn elmontrojn de la plej gravaj naciaj kaj internaciaj artistoj. La ĉefaj ekspoziciejoj en la regiono inkludas la ''Palazzo Reale'' kaj la ''Triennale'' en Milano, la '''Palazzo Te''' en Mantuo kaj la menciita ''Santa Giulia'' komplekso en Breŝo. {{-}} == Naturaj areoj == [[File:Scena di caccia al cervo - Seradina R 12 - Capo di Ponte (Foto Luca Giarelli).jpg|thumb|Ŝtongravuraĵoj de la Valo Kamonika, en breŝa provinco: sceno de ĉasado de cervoj]] Lombardio estis la unua itala regiono, kiu leĝdonis pri naturprotektejoj je regiona nivelo (1983), enkondukante novigajn konceptojn en la [[protekto de la teritorio]], establante riverparkojn (la unua en Eŭropo estis la [[Lombardia natura parko de la Tiĉina Valo]] en 1974), agrikulturaj parkoj kaj lokaj parkoj; La sistemo de protektitaj areoj en Lombardio konsistas el 24 regionaj parkoj, krom la [[Nacia Parko Stelvio]]. Entute, protektitaj areoj kovras pli ol 29% de la regiona teritorio. La flaŭro kaj faŭno vivas ĉefe en montaraj areoj kie, male al la ebenaĵoj, la ĉeesto de homo estas malpli evidenta. Promenado laŭ la padoj de la montoj de Lombardio sufiĉas por vidi liberajn lupojn, ibeksojn, cervojn, kapreolojn, ĉamojn, leporojn, vulpojn, melojn, lagopojn, nigrajn tetraojn, ermenojn kaj marmotojn. Krome, Lombardio kunhavas kun Svislando la ejon de [[Monto Sankta Georgo]], inkluzivita en la mondheredaĵa listo de Unesko por la escepta paleontologia valoro de la fosilioj trovitaj en la rokoj de la monto. == Fari == == Komuniki == Preskaŭ ne ekzistas historiaj lingvaj minoritatoj. En kelkaj izolitaj montaraj lokoj, direkte al la limo kun la [[Engadino]], la ladino estas uzata, en la romanĉa varianto. La uzado de la dialekto, en siaj diversaj formoj (de la insubra de Varezo kaj ĝia ĉirkaŭaĵo, ĝis la milana de la ĉefurbo, ĝis la mallarĝa bergama de la valoj, ĝis la kamuna aŭ mantova) estas ankoraŭ ofta ekster la urboj, paralele kun la itala. <!--=== Kulturo kaj tradicioj ===--> <!--=== Proponitaj legaĵoj ===--> {{-}} == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:Rifugio Alpino Boffalora (5).JPG|130px|right|Boffalora Alpa Rifuĝejo]] Lombardio havas sufiĉe diferencigitajn kulinarajn tradiciojn, de simplaj kaj oftaj pladoj kiel '''panigita kotleto''' aŭ '''safrana rizoto''', el Milano, ĝis pli rafinitaj kiel '''pavo je la Mantegna maniero''', el Mantuo, de fortaj kiel '''Cassoeula''', ĝis delikataj kiel '''kukurbotorteloj'''. . === Tradiciaj manĝaĵoj === ==== Unuaj aŭ unuopaj pladoj ==== [[File:Risotto alla Milanese.JPG|thumb|Risoto je la milana maniero]] [[File:Tortelli.jpg|thumb|kukurbo-torteloj]] * Risotto alla Milanese: rizo kuirita kuirita kun buljono kaj medolo, kun aldono de safrano * Cassoeula: plado el porkaj ripoj, kolbasoj kaj brasiko * Polento: en la bergama versio, krude muelita maiza faruno kuirita en akvo kaj salo, poste kondimentita * Polenta taragna: la versio de Valtellina, miksaĵo de farunoj de fagopiro kaj maizo * Pizzoccheri Valtellina: pasto de poligono boligita kun brasiko, terpomoj, ripoj kaj spicita kun butero, casera fromaĝo kaj bitto * Blankaj pizzoccheri el Valchiavenna * Mariconda: vianda buljono supo kun pano, spicita per ovo, muskato, kradrita fromaĝo * Casoncelli: foliaj ravioloj kun kondimentita viando * Pavia supo * Marubini (aŭ marobini): pasto plenigita per miksaĵo de pikita viando, fromaĝo, raspita pano, ovoj, spicoj; ĝi estas plado komuna al la tuta teritorio laŭ la rivero Po, kun variaĵoj por pikita viando kiu povas esti boligita, trokuirita, aŭ kun aldono de parto de hakita kolbaso en la orienta areo, kaj la uzo aŭ ne de spicoj. * "Bigoli al torchio" * Kukurbotorteloj, tipa de mantua kuirarto * [[w:Amara tortelo el Castel Goffredo|Amara tortelo el Castel Goffredo]] === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo}} {{Parto de|Nordokcidenta Italio}} hwzs2kxhut7t03pg1ozupxs6qrhvz2p 0 6653 72054 2026-04-06T09:58:36Z Tiguliano 53 Kreis novan paĝon kun "{{Rubando|}}Cremonese banner.jpg {{Informkesto subregiono | nomo = Lombarda pada alta ebenaĵo | flago = | flagograndeco = | lando = Italio | regiono = Lombardio | bildo = Dosiero: Solferino-Colline verso il lago di Garda.JPG | bildotitolo = Solferino kaj la montetoj en la direkto de la Garda lago | situo = | ĉefurbo = | areo = | loĝantaro = | horzono = }} La '''Lombarda pada alta ebenaĵo''', (itale: Pianura padana lombarda), estas unu el la kvar turismaj..." 72054 wikitext text/x-wiki {{Rubando|}}Cremonese banner.jpg {{Informkesto subregiono | nomo = Lombarda pada alta ebenaĵo | flago = | flagograndeco = | lando = Italio | regiono = Lombardio | bildo = Dosiero: Solferino-Colline verso il lago di Garda.JPG | bildotitolo = Solferino kaj la montetoj en la direkto de la Garda lago | situo = | ĉefurbo = | areo = | loĝantaro = | horzono = }} La '''Lombarda pada alta ebenaĵo''', (itale: Pianura padana lombarda), estas unu el la kvar turismaj areoj de la [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. == Kompreni == Ĝi estas areo de ebena kamparo sed ankaŭ de granda urbodisvastiĝo, kun la grandaj metropolaj areoj kaj kun-urbejoj de [[Milano]] kaj ĝiaj vastaj ĉirkaŭaĵoj, [[Monza]] kaj [[Brianza]], [[Saronno]], [[Busto Arsizio]], [[Gallarate]], kaj [[Legnano]], kiuj tamen famas ankaŭ pri turisma oferto de granda arturbo (Milano) aŭ ĉiukaze je bona nivelo (ĉiuj aliaj). Deŝovante nian rigardon de la grandega milana kunurbejo, kiu monopoligas la tutan orientan areon, la urboj de [[Kremo|Crema]], kiu estis longe venecia enklavo en la Duklando de Milano, kaj kiu famas pri bela katedralo, same kiel pri restaĵoj de veneciaj muroj, [[Treviglio]]; [[Pandino]] kaj [[Soncino]], kun iliaj turetaj kasteloj; [[Castel Goffredo]] kaj [[Castiglione delle Stiviere]], ĉefurboj de Gonzago; [[Asola (Italio)|Asola]], Gonzaga sed kun forta venecia etoso kiu devenas de ĝia pasinteco ligita al la ''Serenissima''. La nomo devenas de la ĉeesto de la rivero Pado, ("padus" en la latina, "Po" en la itala), la plej longa rivero en Italio. == Vidi == === Itineroj === [[File:Colline moreniche del Lago Garda.JPG|thumb|250px|Morenaj montetoj de Garda-Lago]] * La Lombarda Pada Valo estas parto de la '''[https://www.mantovastrada.it/ Strato de la Mantuaj Vinoj kaj Saporoj]''', manĝaĵa kaj vinturismo-reklamvojo, proksimume 300 kilometrojn longa kaj rekonita de la Lombardia Regiono, kiu serpentumas tra la [[provinco Mantuo]] tra 41 municipoj, inkluzive de: [[Asola]], [[Curtatone]], [[Sabbioneta]], [[Viadana]], [[Mantuo]], [[Bagnolo San Vito]], [[San Benedetto Po]], [[Quistello]], [[Gonzaga (Italio)|Gonzaga]], [[San Giacomo delle Segnate]], [[Poggio Rusco]], [[Ostiglia]], [[Goito]], [[Volta Mantovana]], [[Monzambano]], [[Ponti sul Mincio]] e [[Cavriana]]. * [[En la teroj de la Gonzagoj]] — Itinero tra la urboj, grandaj kaj malgrandaj, kiuj estis la ĉefurboj de la kadetaj branĉoj de la Gonzagoj: princlandoj, markizatoj kaj duklandoj, kiuj, ene de la ŝtato Mantua, ĝuis veran sendependecon, ofte monfaris siajn proprajn monerojn kaj havis rafinitajn kortegojn, kiuj rivalis tiun de Mantuo, plibeligis siajn urbajn centrojn per eleganta arkitekturo — preĝejoj, placoj, palacoj, muroj, turoj — kaj karakterizaj urbaj vidoj kiel la tipaj "Gonzagecaj-portikoj". * [[Morenaj montetoj de Garda-Lago]] — Sur la unuaj faldoj de la Pada Valo, kiuj fariĝas montetoj, kie komenciĝas la granda laga baseno de Garda-Lago, la itinero trapasas urbojn kaj urbetojn, kiujn iam regis la Gonzagoj, venecianoj kaj la familio Scala, kaj poste fariĝis la scenejo de la sangaj bataloj de la ''Risorgimento'', kiuj pavimis la vojon al la itala unuigo. Aldone al sia turisma, historia kaj naturalisma graveco, la regiono ankaŭ famas pri enologia intereso, produktante "montetajn vinojn" kiel Tokai, Merlot kaj Chiaretto. {{-}} {{Parto de|Lombardio}} 3b9syvb8ca234p2ealj1as65u1cq6j8 0 6654 72055 2026-04-06T10:19:43Z Tiguliano 53 Kreis novan paĝon kun "{{Rubando}} {{Informkesto urbo | nomo = Kremo | flago = | flagograndeco = | bildo = Dosiero:Comunecrema.jpg | bildotitolo = urbodomo de Kremo | lando = Italio | regiono = Lombardio | loĝantaro = 34.147 (31-12-2025) | alto = 79 }} '''{{W|Crema|Kremo}}''' (itale Crema, elp.: Krema), estas urbo en la [[Lombarda pada alta ebenaĵo]] en [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. == Kompreni == Ĉe la rivero Serio, ĝi estas urbo en la centra ebenaĵo, egaldistance de M..." 72055 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto urbo | nomo = Kremo | flago = | flagograndeco = | bildo = Dosiero:Comunecrema.jpg | bildotitolo = urbodomo de Kremo | lando = Italio | regiono = Lombardio | loĝantaro = 34.147 (31-12-2025) | alto = 79 }} '''{{W|Crema|Kremo}}''' (itale Crema, elp.: Krema), estas urbo en la [[Lombarda pada alta ebenaĵo]] en [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. == Kompreni == Ĉe la rivero Serio, ĝi estas urbo en la centra ebenaĵo, egaldistance de Milano, Pavio, Kremono kaj Bergamo; ĝi havas multajn ligojn kun la proksima [[Lodo|Lodi]]. === Historio === Kelkaj atribuas la originon de la urbo al tempoj eĉ pli antikvaj, sed la tradicio metas ĝin je la tempo de la barbaraj invadoj, kiam ĝiaj loĝantoj rifuĝis sur la altaĵoj de la Moza Insulo por alfronti la invadantojn el pli sekura pozicio. Ĝia fondo estas datita je la 15-a de aŭgusto 570. Posedo de la Grafoj de Camisano, ĝi poste transiris al Bonifacio, Markizo de Toskanio, patro de la fama Matilda de Kanoso, kiu donacis Kremon al la Episkopo de Kremono. Multe pli bone dokumentita estas ĝia vigla historio kiel libera komunumo, periodo en kiu la forta kaj daŭra antagonismo inter la urbo kaj Kremono estis profunde enradikiĝinta. Aliancita kun Milano kontraŭ Kremono, kiu subtenis la imperion, Kremo estis sieĝita kaj detruita. Post ĝia rekonstruo kaj refortikigo, ĝi ricevis katedralon, Pretorianan Palacon kaj aŭtonomecon, kiu finiĝis en 1335 per sia kapitulaco al la Visconti. Mallonga paŭzo de loka regado fare de la familio Benzoni (1403-1423) estis sekvata de plia periodo sub la Visconti-regado kaj fine, en 1449, de la Venecia Respubliko. Sub la Venecia Respubliko, la urbo ĝuis aparte prosperan periodon. Provinco sur la kontinento, ĝi ĝuis fortan ekonomian disvolviĝon same kiel signifan arkitekturan kaj monumentan disvolviĝon: nova urbomuro, la Urbodomo (1525-1533), la Palaco de la Notario (kiu poste fariĝis la Episkopa Palaco post la establado de la Episkopa Kurio en 1580), kaj la Sanktejo de ''Santa Maria della Croce''. Post la falo de la Venecia Respubliko en 1797, Kremo fariĝis la provinca ĉefurbo en kondominio kun [[Lodo]]; poste, ĝi estis administre subigita al Kremono, perdante sian administran aŭtonomecon. Inter la fino de la 19-a kaj la komenco de la 20-a jarcentoj, komenciĝis signifa industria disvolviĝo, kiu kaŭzis signifan loĝantarkreskon kaj plue plifirmigis ĝian naturan rolon kiel ŝlosila centro por la areo. === Klimato === == Aliri == === Aviadile === === Trajne === === Buse === == Moviĝi == === Perpiede === === Publika transporto === === Aŭte === == Vidi == == Fari == == Lerni == == Labori == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == == Trinki == == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la urbo) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references/> {{Skizo}} {{Parto de|Lombarda pada alta ebenaĵo}} 2qcg22la0zv3ykwb9jy5tydzynphdc6 72056 72055 2026-04-06T11:52:06Z Tiguliano 53 72056 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto urbo | nomo = Kremo | flago = | flagograndeco = | bildo = Dosiero:Comunecrema.jpg | bildotitolo = urbodomo de Kremo | lando = Italio | regiono = Lombardio | loĝantaro = 34.147 (31-12-2025) | alto = 79 }} '''{{W|Crema|Kremo}}''' (itale Crema, elp.: Krema), estas urbo en la [[Lombarda pada alta ebenaĵo]] en [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. == Kompreni == Ĉe la rivero Serio, ĝi estas urbo en la centra ebenaĵo, egaldistance de Milano, Pavio, Kremono kaj Bergamo; ĝi havas multajn ligojn kun la proksima [[Lodo|Lodi]]. === Historio === Kelkaj atribuas la originon de la urbo al tempoj eĉ pli antikvaj, sed la tradicio metas ĝin je la tempo de la barbaraj invadoj, kiam ĝiaj loĝantoj rifuĝis sur la altaĵoj de la Moza Insulo por alfronti la invadantojn el pli sekura pozicio. Ĝia fondo estas datita je la 15-a de aŭgusto 570. Posedo de la Grafoj de Camisano, ĝi poste transiris al Bonifacio, Markizo de Toskanio, patro de la fama Matilda de Kanoso, kiu donacis Kremon al la Episkopo de Kremono. Multe pli bone dokumentita estas ĝia vigla historio kiel libera komunumo, periodo en kiu la forta kaj daŭra antagonismo inter la urbo kaj Kremono estis profunde enradikiĝinta. Aliancita kun Milano kontraŭ Kremono, kiu subtenis la imperion, Kremo estis sieĝita kaj detruita. Post ĝia rekonstruo kaj refortikigo, ĝi ricevis katedralon, Pretorianan Palacon kaj aŭtonomecon, kiu finiĝis en 1335 per sia kapitulaco al la Visconti. Mallonga paŭzo de loka regado fare de la familio Benzoni (1403-1423) estis sekvata de plia periodo sub la Visconti-regado kaj fine, en 1449, de la Venecia Respubliko. Sub la Venecia Respubliko, la urbo ĝuis aparte prosperan periodon. Provinco sur la kontinento, ĝi ĝuis fortan ekonomian disvolviĝon same kiel signifan arkitekturan kaj monumentan disvolviĝon: nova urbomuro, la Urbodomo (1525-1533), la Palaco de la Notario (kiu poste fariĝis la Episkopa Palaco post la establado de la Episkopa Kurio en 1580), kaj la Sanktejo de ''Santa Maria della Croce''. Post la falo de la Venecia Respubliko en 1797, Kremo fariĝis la provinca ĉefurbo en kondominio kun [[Lodo]]; poste, ĝi estis administre subigita al Kremono, perdante sian administran aŭtonomecon. Inter la fino de la 19-a kaj la komenco de la 20-a jarcentoj, komenciĝis signifa industria disvolviĝo, kiu kaŭzis signifan loĝantarkreskon kaj plue plifirmigis ĝian naturan rolon kiel ŝlosila centro por la areo. === Klimato === == Aliri == === Aviadile === * Flughaveno de Bergamo-Orio al Serio * Flughaveno de Milano-Malpensa (IATA: MXP) – La flughaveno havas du terminalojn (T1 kaj T2), la dua estas uzata por malmultekostaj flugoj. La busservo de ''Autostradale'' kunligas la flughavenon kun la centra stacidomo de [[Milano]] en proksimume 50 minutojn; anstataŭe [http://www.malpensaexpress.it Malpensa Express] kunligas en 40 minutoj Terminal 1 kun stacidomo ''Cadorna'' (ruĝaj kaj verdaj metro-linioj). La busoj de [http://www.sadem.it Sadem] kaj ''Autostradale'' atingas la urbon [[Torino]] en 2 horojn, dum la kompanio [http://www.volpibus.com Volpi] faras kelkajn vojaĝojn al [[Ĝenovo]] (3 horoj). * Flughaveno Verona-Villafranca * Flughaveno Brescia-Montichiari – Ligoj kun Breŝa flughaveno estas garantiitaj per publika transporto per la [http://www.cgabrescia.it/ bus-navedo]. La haltejo en [[Breŝo]] urbo situas ĉe la busstacidomo (numero 23), dum la flughaven-haltejo estas antaŭ la terminalo. Ekzistas ankaŭ ligoj al la urbo [[Verono]] per buso-naveda linio 1. === Trajne === === Buse === == Moviĝi == === Perpiede === === Publika transporto === === Aŭte === == Vidi == [[Dosiero:CremaDuomo.JPG|eta|alternative=Katedralo de Kremo|Katedralo de Kremo]] * Katedralo [[Dosiero:Crema (CR) - basilica di Santa Maria della Croce.jpg|eta|Sanktejo ''Santa Maria della Croce''|Sanktejo ''Santa Maria della Croce'']] * Sanktejo ''[http://www.santamariadellacroce.it/ Santa Maria della Croce]'' * Urbodomo * Palaco Vimercati - Sanseverino * Urba Muzeo - strato Dante 49 - tel: +39 0373 257161 :Ĝi prezentas sin kiel rimedo por valorigi la antikvajn homojn kiuj loĝis la teritorion de la urbo kaj la ĉirkaŭaĵon, kiel ĝia plena nomo elstarigas: ''Civita Muzeo de Crema kaj la Crema areo''. Fakte, en la arkeologia sekcio ĝi kolektas trovaĵojn de la teritorio intervalantaj de la Fina Bronzepoko kaj venantaj de la prahistoriaj areoj de Vidolasco, ĝis la funebraj objektoj de [[Soncino]] (3-a jarcento a.K.) kaj tiuj de [[Spino d'Adda]] (2-a-1a jarcento a.K.), la mozaikoj de Palaco Pignano (4-a 5-a jarcento a.K.), ĝis la objektoj kaj lombardaj tomboj trovitaj en Offanengo. [[Dosiero:Santa-maria-delle-grazie-crema.jpg|eta|alternative=Sanktejo ''Santa Maria delle Grazie''|Sanktejo ''Santa Maria delle Grazie'']] * Sanktejo ''Santa Maria delle Grazie'' {{-}} == Fari == == Lerni == == Labori == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:Preparazione treccia d'oro fase 4.JPG|thumb|Fazo de la preparado de la ora plektaĵo]] La '''treccia d'oro''' (''ora plektaĵo''), estas kukaĵa produkto de Crema. Ĝi estis inventita inter 1937 kaj 1938, ĉe la [[Padovo|padova]] Foiro, fare de la kukisto Zironda, kiu poste malfermis la "Pasticceria Zironda" kie Vittorio Maccalli komencis labori kiel metilernanto. Kiam la posedanto retiriĝis de la komerco, Maccalli transprenis, daŭrigante la produktadon de tiu deserto kaj nomante sian butikon en Crema "Treccia d'Oro". La [[Lombardio|lombarda]] Regiono rekonis la titolon de Krema metiista produkto al la ''ora plektado''. La deserto venas en formo de plektaĵo; la pasto enhavas farunon, buteron, sukeron, bier-giston, kanditan oranĝon kaj citron, sultanojn, glazuran sukeron kaj salon. == Trinki == == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la urbo) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references/> {{Skizo}} {{Parto de|Lombarda pada alta ebenaĵo}} js22hgn9qecvs74iva4s5ob0vtdxeru