Vikivojaĝo eowikivoyage https://eo.wikivoyage.org/wiki/Vikivoja%C4%9Do:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikivojaĝo Vikivojaĝo-Diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 1208 72650 63791 2026-06-14T12:44:50Z Tiguliano 53 /* Esperanto */ 72650 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Lascar_summit_banner.jpg}} {{Informkesto lando | bildo=File:Cerro_Santa_Lucía_04.JPG | bildotitolo= | monunuo={{W|Ĉilia peso}} (CLP) | areo= | loĝantaro=17 224 200 | elektro=220V / 50Hz | antaŭkodo=+56 | horzono=UTC-4 }} '''{{W|Ĉilio|Ĉilio}}''' estas lando en mondoparto [[Sudameriko]]. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= | titolomapo= | tekstomapo= | grandecomapo= | nomoregiono1= | kolororegiono1= | elementojregiono1= | priskriboregiono1= | nomoregiono2= | kolororegiono2= | elementojregiono2= | priskriboregiono2= | nomoregiono3= | kolororegiono3= | elementojregiono3= | priskriboregiono3= | nomoregiono4= | kolororegiono4= | elementojregiono4= | priskriboregiono4= | nomoregiono5= | kolororegiono5= | elementojregiono5= | priskriboregiono5= | nomoregiono6= | kolororegiono6= | elementojregiono6= | priskriboregiono6= | nomoregiono7= | kolororegiono7= | elementojregiono7= | priskriboregiono7= | nomoregiono8= | kolororegiono8= | elementojregiono8= | priskriboregiono8= | nomoregiono9= | kolororegiono9= | elementojregiono9= | priskriboregiono9= | nomoregiono10= | kolororegiono10= | elementojregiono10= | priskriboregiono10= }} == Urboj == === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/chilio Ĉilia Esperanto-Asocio] retejo: https://esperanto.cl/wp/e-o/ === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Parto de|Sudameriko}} {{Skizo|Sudameriko}} 8rx1wngj1pelib26rp0xghrhcrhuh23 72651 72650 2026-06-14T13:09:39Z Tiguliano 53 72651 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Lascar_summit_banner.jpg}} {{Informkesto lando | bildo=File:Cerro_Santa_Lucía_04.JPG | bildotitolo= | monunuo={{W|Ĉilia peso}} (CLP) | areo= | loĝantaro=17 224 200 | elektro=220V / 50Hz | antaŭkodo=+56 | horzono=UTC-4 }} '''{{W|Ĉilio|Ĉilio}}''' estas lando en mondoparto [[Sudameriko]]. Ĉilio okupas longan, mallarĝan strion de tero inter la Andoj kaj la Pacifika Oceano. Ĉilio estas dotita per 5 Mondaj Heredaĵoj de UNESKO, neĝaj montoj kaj belegaj naciaj parkoj. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Chile Regions map.png | titolomapo= Regionoj de Ĉilio | tekstomapo= | grandecomapo= 300px | nomoregiono1= [[Norda Ĉilio]] | kolororegiono1= #B5D29F | elementojregiono1= Regionoj de Arica-Parinacota, Tarapacá, Antofagasta, Atacama kaj Coquimbo | priskriboregiono1= Vizitu la plej sekan dezerton en la mondo, arkeologiajn ruinojn kaj la andajn altebenaĵojn. | nomoregiono2= [[Centra Ĉilio]] | kolororegiono2= #90B8D8 | elementojregiono2= Regionoj de Valparaíso, Santiago, O'Higgins kaj Maule | priskriboregiono2= La koro de la lando, vi povas viziti la ĉefajn urbojn, famajn vitejojn kaj kelkajn el la plej bonaj skiejoj en la Suda Hemisfero | nomoregiono3= [[Suda Ĉilio]] | kolororegiono3= #EABB76 | elementojregiono3= Regionoj de [[Biobío|Ñuble, Biobío]], [[Araucanía]], [[Los Ríos]] kaj [[Los Lagos]] | priskriboregiono3= La lando de la Mapuĉoj, lagoj, riveroj kaj la mitologi-riĉa [[Insulo Chiloé]]. | nomoregiono4= [[Ĉilia Patagonio]] | kolororegiono4= #B794B7 | elementojregiono4= Regionoj de Aysén kaj Magallanes | priskriboregiono4= Fjordoj, glaĉeroj, lagoj kaj arbaroj. | nomoregiono5= [[Insuloj Juan Fernández]] | kolororegiono5= #888888 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= insul Robinson, kaj aliaj insuloj | nomoregiono6= [[Insulo de Pasko]] | kolororegiono6= #3333ee | elementojregiono6= Rapa Nui aŭ Insulo de Pasko | priskriboregiono6= Soleca insulo pli ol 3 500 km for de la marbordo de Ĉilio, hejmo de unu el la plej misteraj civilizoj en la mondo. }} == Urboj == === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/chilio Ĉilia Esperanto-Asocio] retejo: https://esperanto.cl/wp/e-o/ === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Parto de|Sudameriko}} {{Skizo|Sudameriko}} jpum3qsnvpmhfv8txjy43jijf19iijq 72652 72651 2026-06-14T13:20:51Z Tiguliano 53 /* Urboj */ 72652 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Lascar_summit_banner.jpg}} {{Informkesto lando | bildo=File:Cerro_Santa_Lucía_04.JPG | bildotitolo= | monunuo={{W|Ĉilia peso}} (CLP) | areo= | loĝantaro=17 224 200 | elektro=220V / 50Hz | antaŭkodo=+56 | horzono=UTC-4 }} '''{{W|Ĉilio|Ĉilio}}''' estas lando en mondoparto [[Sudameriko]]. Ĉilio okupas longan, mallarĝan strion de tero inter la Andoj kaj la Pacifika Oceano. Ĉilio estas dotita per 5 Mondaj Heredaĵoj de UNESKO, neĝaj montoj kaj belegaj naciaj parkoj. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Chile Regions map.png | titolomapo= Regionoj de Ĉilio | tekstomapo= | grandecomapo= 300px | nomoregiono1= [[Norda Ĉilio]] | kolororegiono1= #B5D29F | elementojregiono1= Regionoj de Arica-Parinacota, Tarapacá, Antofagasta, Atacama kaj Coquimbo | priskriboregiono1= Vizitu la plej sekan dezerton en la mondo, arkeologiajn ruinojn kaj la andajn altebenaĵojn. | nomoregiono2= [[Centra Ĉilio]] | kolororegiono2= #90B8D8 | elementojregiono2= Regionoj de Valparaíso, Santiago, O'Higgins kaj Maule | priskriboregiono2= La koro de la lando, vi povas viziti la ĉefajn urbojn, famajn vitejojn kaj kelkajn el la plej bonaj skiejoj en la Suda Hemisfero | nomoregiono3= [[Suda Ĉilio]] | kolororegiono3= #EABB76 | elementojregiono3= Regionoj de [[Biobío|Ñuble, Biobío]], [[Araucanía]], [[Los Ríos]] kaj [[Los Lagos]] | priskriboregiono3= La lando de la Mapuĉoj, lagoj, riveroj kaj la mitologi-riĉa [[Insulo Chiloé]]. | nomoregiono4= [[Ĉilia Patagonio]] | kolororegiono4= #B794B7 | elementojregiono4= Regionoj de Aysén kaj Magallanes | priskriboregiono4= Fjordoj, glaĉeroj, lagoj kaj arbaroj. | nomoregiono5= [[Insuloj Juan Fernández]] | kolororegiono5= #888888 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= insul Robinson, kaj aliaj insuloj | nomoregiono6= [[Insulo de Pasko]] | kolororegiono6= #3333ee | elementojregiono6= Rapa Nui aŭ Insulo de Pasko | priskriboregiono6= Soleca insulo pli ol 3 500 km for de la marbordo de Ĉilio, hejmo de unu el la plej misteraj civilizoj en la mondo. }} == Urboj == * [[Santiago]] — la ĉefurbo kaj plej granda urbo de la lando. * [[Concepción]] — La dua plej granda urbo de Ĉilio estas urbo riĉa je kulturo, historio kaj beleco. * [[Iquique]] — turisma centro en Norda Ĉilio. * [[La Serena]] — ĉarma urbo, kun bela, bone konservita novkolonia arkitekturo, kaj vastaj strandoj. * [[Punta Arenas]] — unu el la plej sudaj urboj de la mondo, ĝi estas grava deirpunkto por vojaĝoj al Antarkto kaj la Falklandaj Insuloj. * [[San Pedro de Atacama]] — vizitantoj venas en grandaj nombroj por uzi la urbon kiel bazon al la mirindaj ĉirkaŭaj pejzaĝoj. * [[Valdivia]] — estas nomata la "Urbo de Riveroj", la "Perlo de la Sudo", kaj la "Biera Ĉefurbo de Ĉilio". * [[Valparaíso]] — konata pro sia bohemiana kulturo, hele koloraj domoj kaj belaj marbordaj vidoj, ĝi estas Monda Heredaĵo de UNESKO. * [[Vina del Mar]] — la ĉefa turisma allogaĵo: plaĝoj, kazino kaj muzika festivalo. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/chilio Ĉilia Esperanto-Asocio] retejo: https://esperanto.cl/wp/e-o/ === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Parto de|Sudameriko}} {{Skizo|Sudameriko}} jhbq82088vlqx84uyzumva2txoj7li8 72653 72652 2026-06-14T13:27:17Z Tiguliano 53 /* Aliaj cellokoj */ 72653 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Lascar_summit_banner.jpg}} {{Informkesto lando | bildo=File:Cerro_Santa_Lucía_04.JPG | bildotitolo= | monunuo={{W|Ĉilia peso}} (CLP) | areo= | loĝantaro=17 224 200 | elektro=220V / 50Hz | antaŭkodo=+56 | horzono=UTC-4 }} '''{{W|Ĉilio|Ĉilio}}''' estas lando en mondoparto [[Sudameriko]]. Ĉilio okupas longan, mallarĝan strion de tero inter la Andoj kaj la Pacifika Oceano. Ĉilio estas dotita per 5 Mondaj Heredaĵoj de UNESKO, neĝaj montoj kaj belegaj naciaj parkoj. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Chile Regions map.png | titolomapo= Regionoj de Ĉilio | tekstomapo= | grandecomapo= 300px | nomoregiono1= [[Norda Ĉilio]] | kolororegiono1= #B5D29F | elementojregiono1= Regionoj de Arica-Parinacota, Tarapacá, Antofagasta, Atacama kaj Coquimbo | priskriboregiono1= Vizitu la plej sekan dezerton en la mondo, arkeologiajn ruinojn kaj la andajn altebenaĵojn. | nomoregiono2= [[Centra Ĉilio]] | kolororegiono2= #90B8D8 | elementojregiono2= Regionoj de Valparaíso, Santiago, O'Higgins kaj Maule | priskriboregiono2= La koro de la lando, vi povas viziti la ĉefajn urbojn, famajn vitejojn kaj kelkajn el la plej bonaj skiejoj en la Suda Hemisfero | nomoregiono3= [[Suda Ĉilio]] | kolororegiono3= #EABB76 | elementojregiono3= Regionoj de [[Biobío|Ñuble, Biobío]], [[Araucanía]], [[Los Ríos]] kaj [[Los Lagos]] | priskriboregiono3= La lando de la Mapuĉoj, lagoj, riveroj kaj la mitologi-riĉa [[Insulo Chiloé]]. | nomoregiono4= [[Ĉilia Patagonio]] | kolororegiono4= #B794B7 | elementojregiono4= Regionoj de Aysén kaj Magallanes | priskriboregiono4= Fjordoj, glaĉeroj, lagoj kaj arbaroj. | nomoregiono5= [[Insuloj Juan Fernández]] | kolororegiono5= #888888 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= insul Robinson, kaj aliaj insuloj | nomoregiono6= [[Insulo de Pasko]] | kolororegiono6= #3333ee | elementojregiono6= Rapa Nui aŭ Insulo de Pasko | priskriboregiono6= Soleca insulo pli ol 3 500 km for de la marbordo de Ĉilio, hejmo de unu el la plej misteraj civilizoj en la mondo. }} == Urboj == * [[Santiago]] — la ĉefurbo kaj plej granda urbo de la lando. * [[Concepción]] — La dua plej granda urbo de Ĉilio estas urbo riĉa je kulturo, historio kaj beleco. * [[Iquique]] — turisma centro en Norda Ĉilio. * [[La Serena]] — ĉarma urbo, kun bela, bone konservita novkolonia arkitekturo, kaj vastaj strandoj. * [[Punta Arenas]] — unu el la plej sudaj urboj de la mondo, ĝi estas grava deirpunkto por vojaĝoj al Antarkto kaj la Falklandaj Insuloj. * [[San Pedro de Atacama]] — vizitantoj venas en grandaj nombroj por uzi la urbon kiel bazon al la mirindaj ĉirkaŭaj pejzaĝoj. * [[Valdivia]] — estas nomata la "Urbo de Riveroj", la "Perlo de la Sudo", kaj la "Biera Ĉefurbo de Ĉilio". * [[Valparaíso]] — konata pro sia bohemiana kulturo, hele koloraj domoj kaj belaj marbordaj vidoj, ĝi estas Monda Heredaĵo de UNESKO. * [[Vina del Mar]] — la ĉefa turisma allogaĵo: plaĝoj, kazino kaj muzika festivalo. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Parinacota volcano.jpg|thumb|Lamoj kaj alpakoj estas hejme en Nacia Parko Lauca.]] * [[Insulo Chiloé]] — la plej granda insulo de la lando. * [[Nacia Parko Laguna San Rafael]] — inkluzivas la Glaĉeron San Rafael, atingeblan nur per boato aŭ aviadilo * [[Nacia Parko Lauca]] — la Lago Chungará, unu el la plej altaj lagoj de la mondo, superrigardata de la potenca Vulkano Parinacota. * [[Pichilemu]] — la ĉefa surfad-celo de Ĉilio. * [[Insulo Robinson Crusoe]] — bone konata pro siaj ĝangaloj kaj endemia flaŭro * [[Nacia Parko Torres del Paine]] — la montoj, lagoj kaj glaĉeroj, inkluzive de la Turoj de Paine. * [[Valle de Elqui]] — regiono produktanta vinon kaj piskon, ankaŭ konata pro siaj astronomiaj observatorioj. * [[Valle de la Luna]] — impresa dezerta pejzaĝo kun imponaj sablodunoj kaj rokformacioj. * [[Villarrica]] — ĉirkaŭata de lagoj kaj vulkanoj. == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/chilio Ĉilia Esperanto-Asocio] retejo: https://esperanto.cl/wp/e-o/ === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Parto de|Sudameriko}} {{Skizo|Sudameriko}} bjzh8pjhunwx4ccoqbaweu53tmc2il1 72654 72653 2026-06-14T13:29:13Z Tiguliano 53 72654 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Lascar_summit_banner.jpg}} {{Informkesto lando | bildo=File:Cerro_Santa_Lucía_04.JPG | bildotitolo= | monunuo={{W|Ĉilia peso}} (CLP) | areo= | loĝantaro=17 224 200 | elektro=220V / 50Hz | antaŭkodo=+56 | horzono=UTC-4 }} '''{{W|Ĉilio|Ĉilio}}''' estas lando en mondoparto [[Sudameriko]]. Ĉilio okupas longan, mallarĝan strion de tero inter la Andoj kaj la Pacifika Oceano. Ĉilio estas dotita per 5 Mondaj Heredaĵoj de UNESKO, neĝaj montoj kaj belegaj naciaj parkoj. Ĉilio limas Peruon norde kaj Argentinon kaj Bolivion oriente. Ĉilio havas pli ol 5.000 km da marbordo ĉe la Suda Pacifika Oceano. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Chile Regions map.png | titolomapo= Regionoj de Ĉilio | tekstomapo= | grandecomapo= 300px | nomoregiono1= [[Norda Ĉilio]] | kolororegiono1= #B5D29F | elementojregiono1= Regionoj de Arica-Parinacota, Tarapacá, Antofagasta, Atacama kaj Coquimbo | priskriboregiono1= Vizitu la plej sekan dezerton en la mondo, arkeologiajn ruinojn kaj la andajn altebenaĵojn. | nomoregiono2= [[Centra Ĉilio]] | kolororegiono2= #90B8D8 | elementojregiono2= Regionoj de Valparaíso, Santiago, O'Higgins kaj Maule | priskriboregiono2= La koro de la lando, vi povas viziti la ĉefajn urbojn, famajn vitejojn kaj kelkajn el la plej bonaj skiejoj en la Suda Hemisfero | nomoregiono3= [[Suda Ĉilio]] | kolororegiono3= #EABB76 | elementojregiono3= Regionoj de [[Biobío|Ñuble, Biobío]], [[Araucanía]], [[Los Ríos]] kaj [[Los Lagos]] | priskriboregiono3= La lando de la Mapuĉoj, lagoj, riveroj kaj la mitologi-riĉa [[Insulo Chiloé]]. | nomoregiono4= [[Ĉilia Patagonio]] | kolororegiono4= #B794B7 | elementojregiono4= Regionoj de Aysén kaj Magallanes | priskriboregiono4= Fjordoj, glaĉeroj, lagoj kaj arbaroj. | nomoregiono5= [[Insuloj Juan Fernández]] | kolororegiono5= #888888 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= insul Robinson, kaj aliaj insuloj | nomoregiono6= [[Insulo de Pasko]] | kolororegiono6= #3333ee | elementojregiono6= Rapa Nui aŭ Insulo de Pasko | priskriboregiono6= Soleca insulo pli ol 3 500 km for de la marbordo de Ĉilio, hejmo de unu el la plej misteraj civilizoj en la mondo. }} == Urboj == * [[Santiago]] — la ĉefurbo kaj plej granda urbo de la lando. * [[Concepción]] — La dua plej granda urbo de Ĉilio estas urbo riĉa je kulturo, historio kaj beleco. * [[Iquique]] — turisma centro en Norda Ĉilio. * [[La Serena]] — ĉarma urbo, kun bela, bone konservita novkolonia arkitekturo, kaj vastaj strandoj. * [[Punta Arenas]] — unu el la plej sudaj urboj de la mondo, ĝi estas grava deirpunkto por vojaĝoj al Antarkto kaj la Falklandaj Insuloj. * [[San Pedro de Atacama]] — vizitantoj venas en grandaj nombroj por uzi la urbon kiel bazon al la mirindaj ĉirkaŭaj pejzaĝoj. * [[Valdivia]] — estas nomata la "Urbo de Riveroj", la "Perlo de la Sudo", kaj la "Biera Ĉefurbo de Ĉilio". * [[Valparaíso]] — konata pro sia bohemiana kulturo, hele koloraj domoj kaj belaj marbordaj vidoj, ĝi estas Monda Heredaĵo de UNESKO. * [[Vina del Mar]] — la ĉefa turisma allogaĵo: plaĝoj, kazino kaj muzika festivalo. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Parinacota volcano.jpg|thumb|Lamoj kaj alpakoj estas hejme en Nacia Parko Lauca.]] * [[Insulo Chiloé]] — la plej granda insulo de la lando. * [[Nacia Parko Laguna San Rafael]] — inkluzivas la Glaĉeron San Rafael, atingeblan nur per boato aŭ aviadilo * [[Nacia Parko Lauca]] — la Lago Chungará, unu el la plej altaj lagoj de la mondo, superrigardata de la potenca Vulkano Parinacota. * [[Pichilemu]] — la ĉefa surfad-celo de Ĉilio. * [[Insulo Robinson Crusoe]] — bone konata pro siaj ĝangaloj kaj endemia flaŭro * [[Nacia Parko Torres del Paine]] — la montoj, lagoj kaj glaĉeroj, inkluzive de la Turoj de Paine. * [[Valle de Elqui]] — regiono produktanta vinon kaj piskon, ankaŭ konata pro siaj astronomiaj observatorioj. * [[Valle de la Luna]] — impresa dezerta pejzaĝo kun imponaj sablodunoj kaj rokformacioj. * [[Villarrica]] — ĉirkaŭata de lagoj kaj vulkanoj. == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/chilio Ĉilia Esperanto-Asocio] retejo: https://esperanto.cl/wp/e-o/ === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Parto de|Sudameriko}} {{Skizo|Sudameriko}} 8n6i82ph1lnzhlulybf8654sw7eogmg 72655 72654 2026-06-14T13:31:16Z Tiguliano 53 /* Komprenu */ 72655 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Lascar_summit_banner.jpg}} {{Informkesto lando | bildo=File:Cerro_Santa_Lucía_04.JPG | bildotitolo= | monunuo={{W|Ĉilia peso}} (CLP) | areo= | loĝantaro=17 224 200 | elektro=220V / 50Hz | antaŭkodo=+56 | horzono=UTC-4 }} '''{{W|Ĉilio|Ĉilio}}''' estas lando en mondoparto [[Sudameriko]]. Ĉilio okupas longan, mallarĝan strion de tero inter la Andoj kaj la Pacifika Oceano. Ĉilio estas dotita per 5 Mondaj Heredaĵoj de UNESKO, neĝaj montoj kaj belegaj naciaj parkoj. Ĉilio limas Peruon norde kaj Argentinon kaj Bolivion oriente. Ĉilio havas pli ol 5.000 km da marbordo ĉe la Suda Pacifika Oceano. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Chile Regions map.png | titolomapo= Regionoj de Ĉilio | tekstomapo= | grandecomapo= 300px | nomoregiono1= [[Norda Ĉilio]] | kolororegiono1= #B5D29F | elementojregiono1= Regionoj de Arica-Parinacota, Tarapacá, Antofagasta, Atacama kaj Coquimbo | priskriboregiono1= Vizitu la plej sekan dezerton en la mondo, arkeologiajn ruinojn kaj la andajn altebenaĵojn. | nomoregiono2= [[Centra Ĉilio]] | kolororegiono2= #90B8D8 | elementojregiono2= Regionoj de Valparaíso, Santiago, O'Higgins kaj Maule | priskriboregiono2= La koro de la lando, vi povas viziti la ĉefajn urbojn, famajn vitejojn kaj kelkajn el la plej bonaj skiejoj en la Suda Hemisfero | nomoregiono3= [[Suda Ĉilio]] | kolororegiono3= #EABB76 | elementojregiono3= Regionoj de [[Biobío|Ñuble, Biobío]], [[Araucanía]], [[Los Ríos]] kaj [[Los Lagos]] | priskriboregiono3= La lando de la Mapuĉoj, lagoj, riveroj kaj la mitologi-riĉa [[Insulo Chiloé]]. | nomoregiono4= [[Ĉilia Patagonio]] | kolororegiono4= #B794B7 | elementojregiono4= Regionoj de Aysén kaj Magallanes | priskriboregiono4= Fjordoj, glaĉeroj, lagoj kaj arbaroj. | nomoregiono5= [[Insuloj Juan Fernández]] | kolororegiono5= #888888 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= insul Robinson, kaj aliaj insuloj | nomoregiono6= [[Insulo de Pasko]] | kolororegiono6= #3333ee | elementojregiono6= Rapa Nui aŭ Insulo de Pasko | priskriboregiono6= Soleca insulo pli ol 3 500 km for de la marbordo de Ĉilio, hejmo de unu el la plej misteraj civilizoj en la mondo. }} == Urboj == * [[Santiago]] — la ĉefurbo kaj plej granda urbo de la lando. * [[Concepción]] — La dua plej granda urbo de Ĉilio estas urbo riĉa je kulturo, historio kaj beleco. * [[Iquique]] — turisma centro en Norda Ĉilio. * [[La Serena]] — ĉarma urbo, kun bela, bone konservita novkolonia arkitekturo, kaj vastaj strandoj. * [[Punta Arenas]] — unu el la plej sudaj urboj de la mondo, ĝi estas grava deirpunkto por vojaĝoj al Antarkto kaj la Falklandaj Insuloj. * [[San Pedro de Atacama]] — vizitantoj venas en grandaj nombroj por uzi la urbon kiel bazon al la mirindaj ĉirkaŭaj pejzaĝoj. * [[Valdivia]] — estas nomata la "Urbo de Riveroj", la "Perlo de la Sudo", kaj la "Biera Ĉefurbo de Ĉilio". * [[Valparaíso]] — konata pro sia bohemiana kulturo, hele koloraj domoj kaj belaj marbordaj vidoj, ĝi estas Monda Heredaĵo de UNESKO. * [[Vina del Mar]] — la ĉefa turisma allogaĵo: plaĝoj, kazino kaj muzika festivalo. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Parinacota volcano.jpg|thumb|Lamoj kaj alpakoj estas hejme en Nacia Parko Lauca.]] * [[Insulo Chiloé]] — la plej granda insulo de la lando. * [[Nacia Parko Laguna San Rafael]] — inkluzivas la Glaĉeron San Rafael, atingeblan nur per boato aŭ aviadilo * [[Nacia Parko Lauca]] — la Lago Chungará, unu el la plej altaj lagoj de la mondo, superrigardata de la potenca Vulkano Parinacota. * [[Pichilemu]] — la ĉefa surfad-celo de Ĉilio. * [[Insulo Robinson Crusoe]] — bone konata pro siaj ĝangaloj kaj endemia flaŭro * [[Nacia Parko Torres del Paine]] — la montoj, lagoj kaj glaĉeroj, inkluzive de la Turoj de Paine. * [[Valle de Elqui]] — regiono produktanta vinon kaj piskon, ankaŭ konata pro siaj astronomiaj observatorioj. * [[Valle de la Luna]] — impresa dezerta pejzaĝo kun imponaj sablodunoj kaj rokformacioj. * [[Villarrica]] — ĉirkaŭata de lagoj kaj vulkanoj. == Komprenu == [[File:A view towards Torres Del Paine.jpg|thumb|Vido al [[Nacia Parko Torres del Paine]]]] === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/chilio Ĉilia Esperanto-Asocio] retejo: https://esperanto.cl/wp/e-o/ === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Parto de|Sudameriko}} {{Skizo|Sudameriko}} 47yqmtj7qtct8thzsrmg96xg1fde6r6 0 3473 72656 71535 2026-06-14T15:55:08Z Rdelre 27 /* Aliaj cellokoj */ 72656 wikitext text/x-wiki {{Rubando|Panorama_vom_Petersdom.jpg}} {{Informkesto regiono | nomo= Latio<br/><small>(''Lazio'')</small> | bildo= File:Sudika Castel Gandolfo.jpg | bildotitolo= | flago= | flagograndeco= | situo= | ĉefurbo = [[Romo]] | ĉeflingvo = | areo = 17 232 | loĝantaro = 5 867 000 (2019) | monunuo = | elektro = | antaŭkodo = | horzono = }} [[Dosiero:Sacro_Speco_di_Subiaco.jpg|maldekstre|160px]]'''[[w:eo:Latio|Latio]]''' (itale: ''Lazio'', elp. /'Lacjo/) estas regiono de centra [[Italio]], vasta ĉ.17mil km². Ĝi jam havis similan nomon en la antikva epoko, latine ''Latium''; fakte la vorto "latino" signifis "loĝanto de Latio" kaj la {{W|latina lingvo}} estis la lingvo de la loĝantoj de Latio (kvankam origine ili loĝis nur en eta parto de la regiono). Hodiaŭ Latio estas unu el la plej gravaj regionoj de Italio, ĉar en ĝi situas la landa ĉefurbo, [[Romo]]. Romo estas tre grava de turisma vidpunkto, pro la kvanto da historiaj restaĵoj, religiaj monumentoj, muzeoj ktp. Kiel sidejo de la papo ĝi allogas ankaŭ multegajn katolikajn pilgrimantojn. Ekster Romo multaj homoj ŝatas somere la longajn sablejojn laŭ la marbordo, kvankam la plej proksimaj al Romo povas iĝi tro plenaj je homoj dum kelkaj semajnfinoj. Pluaj turismaj celoj estas la restaĵoj de la antikvaj {{W|Etruskoj}}, la vulkanaj lagoj, pluraj religiaj monaĥejoj, mezepokaj urbetoj ktp. <br style="clear:both;" /> == Subregionoj == Administre Latio estas dividita en 5 ''provincoj'': '''[[Provinco Romo|Romo]]''', '''[[Provinco Frosinono|Frosinono]]''', '''[[Provinco Latino|Latino]]''', '''[[Provinco Rieto|Rieto]]''', '''[[Provinco Viterbo|Viterbo]]'''; Laŭ turisma vidpunkto,taen, Latio povas esti dividita en 4 subregionoj: [[Norda Latio]], [[Centra Latio]], [[Orienta Latio]] kaj [[suda Latio]]: {{Listo de regionoj | mapo= Lazio Travel Map IT.png | titolomapo= Subregionoj de Latio | tekstomapo= Subregionoj de Latio | grandecomapo= 400px | nomoregiono1= [[Norda Latio]] | kolororegiono1= #AC5C91 | elementojregiono1= [[Viterbo]], [[Civitavecchia]], [[Orte]], [[Acquapendente]], [[Bracciano]] | priskriboregiono1= Ankaŭ nomata Alta Latio, la regiono konsistas el Latia Maremo, la marborda marĉa areo norde de Romo, kaj Tuŝo, kiu siavice dividiĝas en Viterba Tuŝo kaj Roma Tuŝo depende de la provinco al kiu ili apartenas. Pli malgrandaj teritorioj estas la historie grava Faliska kamparo kaj Sabatio, kiu inkluzivas la areon de la samnomaj montoj ĉirkaŭantaj la lagon Braĉano kaj la multe pli malgrandan lagon Martinjano. | nomoregiono2= [[Orienta Latio]] | kolororegiono2= #D5DC76 | elementojregiono2= [[Rieti]], [[Greccio]], [[Amatrice]], [[Monto Terminillo]] | priskriboregiono2= Orienta Latio konsistas el '''[[Sabinio]]''', la historia regiono en la provinco Rieto, kiu ankaŭ etendiĝas en la najbarajn regionojn [[Umbrio]] kaj [[Abruco]], kaj el '''[[Cicolano]]''', la teritorio en la provinco [[Rieto]], kiu historie apartenis al [[Abruco]]. | nomoregiono3= [[Centra Latio]] | kolororegiono3= #D56D76 | elementojregiono3= [[Romo]], [[Tivoli]], [[Albano Laziale|Albano]], [[Frascati]], [[Velletri]], [[Palestrina]], [[Anzio]] | priskriboregiono3= En centra Latio estas [[Romo]], ĝia '''[[Roma marbordo|marbordo]]''', krome ĝi konsistas el la '''[[Roma kamparo]]''', la areo de la teritorioj de la valoj de la riveroj Tibero kaj Aniene kaj la supra valo ''Sacco'' (elp.; Sakko), el la '''[[Apeninoj de Centra Latio]]''' ankaŭ nomataj la '''[[Romaj Kasteloj]]'''. | nomoregiono4= [[Suda Latio]] | kolororegiono4= #D09440 | elementojregiono4= [[Latino]], [[Frozinono]], [[Alatri]], [[Cassino]], [[Terracina]], [[Gaeta]] | priskriboregiono4= Suda Latio, foje ankaŭ nomata Malsupra Latio, konsistas el: '''[[Frusinato]]''', '''[[Agro Pontino]]''', '''[[Montoj Lepinoj]]''', '''[[Suda Pontino]]''', '''[[Valo de Lirio]]''', '''[[Valo de Komino]]'''. }} == Urboj == En Latio estas nur unu granda urbo, kun pli ol 1 miliono da loĝantoj: * [[Romo]] (itale ''Roma''), ĉefurbo de Latio kaj de tuta Italio, kaj tre grava celloko por turistoj (kaj pilgrimantoj). Nur du urboj (sed nur unu komunumo) ekster Romo havas iom pli ol 100mil loĝantoj. Ili estas * [[Latino]] (itale ''Latina''), fondita nur en la 20-a jarcento; * [[Ostio]] (itale ''Ostia''), oficiale parto de la komunumo de Romo, precipe interesa pro la vasta arkeologia areo kaj pro la longa sabla marbordo. Inter la pli malgrandaj urboj estas menciindaj: * [[Albano Laziale|Albano]] (pli precize ''Albano Laziale'', ĉar en Italio estas aliaj komunumoj nomataj "Albano"), kun monumentoj de pluraj epokoj (romia, mezepoka, baroka); * [[Anzio]] * [[Cassino]] (elp. ''ka's:ino''), kun romiaj restaĵoj kaj fama monaĥejo; * [[Cerveteri]] (elp. ''ĉer'vɜteri''), kun etruska tombaro; * [[Civitavecchia]] * [[Fiumicino]] * [[Frascati]] * [[Frozinono]] (itale ''Frosinone'') * [[Gaeta]], antikva kaj mezepoka havenurbo, kun belaj rokaĵoj ĉe la maro; * [[Nettuno]] * [[Rieti]] * [[Sezze]] * [[Tarquinia]], fama pro la etruska tombaro; turistojn allogas ankaŭ la mezepoka centro kaj la sabla marbordo; * [[Terracina]] * [[Tivoli]] * [[Velletri]] * [[Viterbo]] == Aliaj cellokoj == * [[Acquapendente]] * [[Amatrice]] * [[Casamari]] (abatejo) * [[Cerveteri]] * [[Farfa]] (abatejo) * [[Fiuggi]] (kuracaj fontoj) * [[Fossanova]] (abatejo) * [[Greccio]] * [[Kampo Catino]] * [[Lago Albano]] * [[Lago Bolsena]] * [[Lago Bracciano]] * [[Lago Nemi]] * [[Monto Circeo]] * [[Monto Terminillo]] * [[Ponza]] (insulo) * [[Vilao Hadriana]] == Kompreni == Latio estas en la sudokcidenta parto de centra Italio, de la [[w:eo:Tirena maro|Tirena Maro]] ĝis [[w:eo:Apeninoj|Apeninoj]]. Ĝi entenas ĉefe montetojn kaj etajn ebenaĵojn, sed en la orienta parto estas sufiĉe altaj montoj, kun pintoj inter 2000 kaj 2500m (la plej alta pinto estas monto Gorzano, 2458m). Pluraj montoj kaj montetoj estas [[w:eo:Kalkoŝtono|kalkoŝtonaj]] kaj kelkaj entenas viziteblajn grotojn. Gravaj estas ankaŭ montetoj kaj malaltaj montoj vulkandevenaj, ofte entenantaj lagojn, kaj grandajn (Bolsena, Vico, Bracciano) kaj malgrandajn (Martignano, Albano, Nemi). La sudorienta Latio estas ebenaĵo vasta ĉ. 1000km², antikve marŝa. Apud la marbordo, tiu ebenaĵo entenas pluraj marbordajn lagojn. Apartenas administre al Latio la insulo [[w:eo:Ponza|Ponza]] (7km²) kaj kelkaj pluaj apudaj insuletoj. === Historio === La antikva historio de Latio estas kunligata ĉefe al du popoloj: * '''[[w:eo:Etruskoj|Etruskoj]]''', kiuj lasis gravajn postsignojn de sia civilizo en la nordorienta parto de Latio; * '''[[w:eo:Italikoj|Italikoj]]''', aro de parencaj hindoeŭropaj triboj kiuj transiris Alpojn ĉ. en la 12-a jarcento a.K. kaj ekloĝis en la orienta kaj suda parto de la itala duoninsulo. Inter la Italikoj, tre gravas la eta popolo de '''Latinoj''', kiuj ĉ. en 8-a jarcento a.K. fondis '''[[Romo]]n'''. Dum la sekvantaj jarcentoj, ''[[w:eo:Romio|Romio]]'' (la antikva ŝtato kies ĉefurbo estis Romo) subigis la tutajn latinojn, konkeris la tutan Lation, antaŭ 200 a.K. regis preskaŭ la tutan nuntempan Italion kaj fine estigis vastan imperion ĉirkaŭ Mediteraneo. Romo kaj pluraj lokoj en Latio entenas multegajn postrestaĵojn de Romio. (...) === Klimato === == Eniri == <mapframe text="Mapo de Latio" width="450" height="500" zoom="8" latitude="41.9" longitude="12.8" align="right" > { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "Flughaveno Fiumicino", "marker-symbol": "airport", "marker-size": "medium", "marker-color": "903090" }, "geometry": { "type":"Point", "coordinates":[12.239, 41.80] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Flughaveno Ciampino", "marker-symbol": "airport", "marker-size": "medium", "marker-color": "903090" }, "geometry": { "type":"Point", "coordinates":[12.597, 41.80] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Fervoja Stacidomo Termini", "marker-symbol": "rail", "marker-size": "medium", "marker-color": "209090" }, "geometry": { "type":"Point", "coordinates":[12.50, 41.90] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Ŝosea Budo ''Roma Nord'', A1/E35", "marker-symbol": "car", "marker-size": "medium", "marker-color": "209090" }, "geometry": { "type":"Point", "coordinates":[12.6049, 42.1388] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Ŝosea Budo ''Roma Est'', A1/E35", "marker-symbol": "car", "marker-size": "medium", "marker-color": "209090" }, "geometry": { "type":"Point", "coordinates":[12.704, 41.926] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Ŝosea Budo ''Roma Sud'', A1/E35", "marker-symbol": "car", "marker-size": "medium", "marker-color": "209090" }, "geometry": { "type":"Point", "coordinates":[12.653, 41.833] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Haveno de Civitavecchia", "marker-symbol": "ferry", "marker-size": "medium", "marker-color": "209090" }, "geometry": { "type":"Point", "coordinates":[11.8, 42.1] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Haveno de Anzio", "marker-symbol": "ferry", "marker-size": "small", "marker-color": "209090" }, "geometry": { "type":"Point", "coordinates":[12.63, 41.45] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Haveno de Formia", "marker-symbol": "ferry", "marker-size": "small", "marker-color": "209090" }, "geometry": { "type":"Point", "coordinates":[13.6, 41.25] } }, ] } </mapframe> === Eniri avie === Estas du komercaj flughavenoj en Latio, ambaŭ apud Romo: * flughaveno ''Leonardo da Vinci'' apud '''Fiumicino''' (FCO), la ĉefa flughaveno de Romo, sudokcidente * flughaveno ''G.B. Pastine'' apud '''Ciampino''', sudoriente Al/de ambaŭ flughavenoj estas oftaj busoj. Al/de la flughaveno de Fiumicino estas ankaŭ oftaj trajnoj. === Eniri trajne === Du grandrapidaj fervojoj kunligas Romon * norde kun Florenco-Bolonjo (kaj pli norde kun Milano-Torino, Verono, Venecio) * sude kun Napolo-Salerno Aliaj gravaj fervojoj kunligas Romon * nordokcidente kun Pizo-Ĝenovo * nordoriente kun Peruĝo/Ankono * oriente kun Pescara * sudoriente kun Apulio per Benevento === Eniri ŝipe === Civitavecchia estas sufiĉe grava haveno. Aliaj, pli malgravaj havenoj estas Fiumicino, Ostia, Anzio, Terracina kaj Formia. Estas pramoj kunligantaj Civitavecchia-n kun Sardinio, Korsiko, Sicilio. === Eniri buse === === Eniri piede === == Moviĝi == === Publika transporto === ==== Trajnoj ==== Trajnoj estas konvenaj por vojaĝi de Romo al preskaŭ ĉiuj aliaj urboj aŭ urbetoj de Latio; ili estas sufiĉe oftaj, sed plurfoje malrapidaj. Pli malfacilas vojaĝi trajne de iu urbeto al alia, sen pasi per Romo; tio ofte maleblas, kaj necesas uzi busojn. La plimulto de la trajnkunligoj estas mastrumata de Trenitalia. Ĝeneralaj informoj kaj biletoj haveblas interrete ĉe [https://www.trenitalia.com/ Trenitalia] (en 5 lingvoj). Detalaj informoj, inkluzive de detaloj, se ne biletoj haveblas ĉe [http://www.viaggiatreno.it/ Viaggiatreno] (en 9 lingvoj). Nur kelkaj trajnaj kunligoj (Romo-Ostio, Romo-norde de Romo) estas mastrumata de Atac (en la estonteco de Cotral). Informoj ĉe [https://viaggiacon.atac.roma.it/ Viaggia con ATAC] (en 5 lingvoj). ==== Busoj ==== ==== Ŝipoj ==== Ŝipaj kunligoj ene de Latio estas al la insulo [[Ponza]] kaj al ĝia insularo. === Veturi aŭte === === Bicikli === === Piediri === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo}} {{Parto de|Centra Italio}} tqch8n7mq3f6o22rt4z58hwhig4gi0j 0 3722 72659 63811 2026-06-14T19:45:06Z Tiguliano 53 72659 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Gvatemal-urbo kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Urbo Gvatemalo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} 0qk8244zv7ajv84asmxj6rv7s88snc9 72660 72659 2026-06-14T19:46:56Z Tiguliano 53 /* Urboj */ 72660 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= Gvatemal-urbo kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} 0ih5bf3nctnnt4octiyfva7nzlkfqdd 72661 72660 2026-06-14T19:47:53Z Tiguliano 53 /* Regionoj */ 72661 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} j109w7mu0ek6300avgyzti24ymx30va 72662 72661 2026-06-14T19:57:36Z Tiguliano 53 /* Aliaj cellokoj */ 72662 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} 73she47e8ic0mirrkdkxvswmqkm1wun 72663 72662 2026-06-14T20:12:08Z Tiguliano 53 /* Historio */ 72663 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|The national flag and the erupting Fuego volcano in the background, [[Antigua Guatemala]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} b85pcaoyj6niv5eizl58nzeus3fah92 72664 72663 2026-06-14T20:13:16Z Tiguliano 53 /* Historio */ 72664 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antigua Guatemala]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} kqhdpgi4sp43wxm2xam8rfj95s5z7b4 72665 72664 2026-06-14T20:15:37Z Tiguliano 53 /* Klimato */ 72665 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antigua Guatemala]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C (68.3 °F) en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm (121.1 colojn) da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm (31.59 colojn) en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C (80.6 ºF) en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C (55.8 ºF) en januaro kaj 2.3 °C (36.1 ºF) en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} 2e6fbznlo6sibznon91lq55cf5mwfrp 72666 72665 2026-06-14T20:18:01Z Tiguliano 53 /* Klimato */ 72666 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antigua Guatemala]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} 112roflhja46s37qcax2xa0mip7g1xx 72667 72666 2026-06-14T20:21:10Z Tiguliano 53 /* Transportiĝi buse */ 72667 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antigua Guatemala]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} l685vs498w8qk8kustspbnrd3y05ja2 72668 72667 2026-06-14T20:25:02Z Tiguliano 53 /* Komuniki */ 72668 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antigua Guatemala]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} gx0ag5n5o4g78nswczrii4wexov1orp 72669 72668 2026-06-14T20:27:34Z Tiguliano 53 /* Vidi */ 72669 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antigua Guatemala]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} sbzqmjmd8keu8z600p9uqc2h9biud5w 72670 72669 2026-06-14T20:30:45Z Tiguliano 53 /* Manĝi */ 72670 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antigua Guatemala]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} qf1s7i4d3w597cflm7ejr54n964x9uy 72671 72670 2026-06-14T20:32:00Z Tiguliano 53 /* Loĝi */ 72671 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigua Guatemala]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antigua Guatemala]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} mklprg3vtcqg3jk7g9b7cx8kx0hu2r3 10 4840 72649 72509 2026-06-14T12:18:05Z RolandUnger 168 Update 72649 sanitized-css text/css /* vCard and Marker styles Version: 2026-06-14 */ /* Styles for Marker and vCard templates */ div.voy-vCard { margin-top: 0.5em; } li div.voy-vCard { margin-top: 0; } .voy-listing-outdent { margin-left: 22px; text-indent: -22px; } li .voy-listing-outdent { margin-left: 0; text-indent: -22px; } .voy-listing-name { font-weight: bold; } .voy-listing-name-style-station { background-color: var(--voy-header-background-base,#f0f0f0); color: var(--color-base,#202122); border: 1px solid #ddd; } .voy-listing-name-latin, .voy-listing-comment, .voy-listing-directions, .voy-listing-phone-exception { font-style: italic; } .voy-listing-directions .mw-selflink { font-weight: normal; } .voy-listing-hours, .voy-listing-checkin, .voy-listing-checkout, .voy-listing-price, .voy-listing-payment, .voy-listing-subtype { color: #888; } .voy-listing-phone-number { white-space: nowrap; } .voy-listing-add-contact { display: none; } .voy-vCard .voy-flag-icon { position: relative; top: 2px; } /* Status and listing icons */ .voy-listing-icon, .voy-listing-social-media { white-space: nowrap; } .voy-listing-icon:before, .voy-listing-social-media:before { content: ' '; white-space: normal; } .voy-listing-sister-wikidata:before { content: none; } .voy-listing-icon-with-space { white-space: normal !important; } .voy-listing-status-item { list-style-type: none; list-style-image: none; text-indent: -20px; } .voy-listing-status-item li { list-style-type: inherit; text-indent: 0; } .vcard span, .vcard div.voy-listing-content { text-indent: 0; } .voy-listing-status, .voy-listing-icon span, .voy-listing-social-media span { display: inline-block; position: relative; top: 2px; background-repeat: no-repeat; background-position: left bottom; background-size: 16px; width: 16px; height: 16px; white-space: nowrap; padding-left: 16px; box-sizing: border-box; overflow: hidden; color: transparent; } .voy-listing-status + .voy-listing-status { margin-left: 4px; } @media print { .voy-listing-icon a, .voy-listing-icon bdi, .voy-listing-social-media a { display: none !important; } .voy-listing-icon:before, .voy-listing-social-media:before { content: ''; } } /* status icons */ .voy-listing-status-none, .voy-listing-status-stub { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Symbol_plain_grey.svg/120px-Symbol_plain_grey.svg.png'); } .voy-listing-status-outline { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Start-icon.svg/120px-Start-icon.svg.png'); } .voy-listing-status-usable { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Symbol_keep_vote.svg/120px-Symbol_keep_vote.svg.png'); } .voy-listing-status-guide { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Symbol_support_vote.svg/120px-Symbol_support_vote.svg.png'); } .voy-listing-status-star, .voy-listing-status-recommendation { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Symbol_star_gold.svg/120px-Symbol_star_gold.svg.png'); } .voy-listing-status-top-sight, .voy-listing-status-top-hotel, .voy-listing-status-top-restaurant { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Symbol_star2.svg/120px-Symbol_star2.svg.png'); } /* Wikimedia sister site icons */ .voy-listing-sister-commons span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/120px-Commons-logo.svg.png'); background-size: auto 16px; width: 12px; padding-left: 12px; } .voy-listing-sister-wikidata span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Wikidata-logo-without-paddings.svg/120px-Wikidata-logo-without-paddings.svg.png'); background-position: 0 4px; } .voy-listing-sister-wikipedia span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Antu_wikipedia.svg/120px-Antu_wikipedia.svg.png'); } .voy-listing-sister-wikivoyage span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/120px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png'); } .voy-listing-sister-maps span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Antu_marble.svg/120px-Antu_marble.svg.png'); } /* social-media site icons */ .voy-listing-social-media-facebook span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/2021_Facebook_icon.svg/120px-2021_Facebook_icon.svg.png'); } .voy-listing-social-media-flickr span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Flickr.svg/120px-Flickr.svg.png'); } .voy-listing-social-media-instagram span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Instagram_logo_2022.svg/120px-Instagram_logo_2022.svg.png'); } .voy-listing-social-media-rss span, .voy-listing-rss span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Feed-icon.svg/120px-Feed-icon.svg.png'); } .voy-listing-social-media-tiktok span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Iconoir_tiktok.svg/120px-Iconoir_tiktok.svg.png'); } .voy-listing-social-media-x span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/X_logo_2023.svg/120px-X_logo_2023.svg.png'); background-position: 0 2px; } .voy-listing-social-media-youtube span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/YouTube_full-color_icon_%282024%29.svg/120px-YouTube_full-color_icon_%282024%29.svg.png'); background-position: 0 3px; } /* additional icons */ .voy-listing-url span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Applications-internet.svg/120px-Applications-internet.svg.png'); } .voy-listing-unesco span { background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/WV-Unesco-icon-small.svg/120px-WV-Unesco-icon-small.svg.png'); } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .voy-listing-social-media-tiktok span, html.skin-theme-clientpref-night .voy-listing-social-media-x span { filter: invert(100%); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .voy-listing-social-media-tiktok span, html.skin-theme-clientpref-os .voy-listing-social-media-x span { filter: invert(100%); } } /* Wikidata icon is shown only for logged-in users. The class voy-user-login in body tag is set by [[MediaWiki:InitListingTools.js]] script. */ .voy-listing-sister-wikidata a, .voy-listing-icon-with-space { display: none; } .voy-listing-subtype-icon + .voy-listing-subtype-icon { margin-left: 2px; } .voy-listing-icon .external, .voy-listing-social-media .external, .voy-listing-url .external, .voy-listing-rss .external { color: #000; background: none; /* unterdrücke Link-Symbol bei sozialen Medien */ padding-right: 0; } .voy-listing-content { margin-top: 0.5em; } .voy-listing-content .voy-listing-next-paragraph { /* br-tag formatting in description */ display: block; content: ""; margin-top: 0.5em; } .voy-listing-next-paragraph + div, .voy-listing-next-paragraph + style + div { margin-top: 0 !important; } /* Meta data */ .voy-listing-metadata { font-size: 0.8em; color: #888; } .voy-Marker .voy-listing-metadata { display: none; } .voy-listing-metadata-item { display: inline-block; white-space: nowrap; } .voy-listing-outdated { display: inline; white-space: normal; } .voy-listing-item-dummy { display: none; } .voy-listing-metadata-item:first-child:before, .voy-listing-item-dummy + .voy-listing-metadata-item:before { content: "  ("; } .voy-listing-metadata-item:after { content: " |  "; } .voy-listing-metadata-item:last-child:after { content: ")"; } .voy-listing-inline .voy-listing-metadata-item:before, .voy-listing-inline .voy-listing-metadata-item:after { content: ""; } .voy-listing-inline .voy-listing-metadata-item { box-sizing: border-box; } /* lastedit is not shown if the listing template is used within a text block. voy-listing-inline is set in case of vCard parameter show = inline is set. */ .voy-listing-inline .voy-listing-lastedit { display: none; } @media print { .voy-listing-lastedit:after { content: ")"; } .voy-listing-inline .voy-listing-lastedit:after { content: ""; } } .voy-listing-metadata-item button, .voy-listing-metadata .voy-listing-toSourcePage a { display: inline-block; border: none; background-color: transparent; color: #888; font-family: sans-serif; font-size: 1em; cursor: pointer; padding: 0; } .voy-listing-edit-button button, .voy-listing-metadata .voy-listing-toSourcePage a { position: relative; padding-left: 15px; } .voy-listing-info-button button { position: relative; padding-left: 12px; } body.voy-user-login .voy-listing-sister-wikidata a, body.voy-user-login .voy-listing-icon-with-space { display: inline; } .voy-listing-info-button button:before { left: -2px; top: -1px; background-image: url( "//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Maki-information-15.svg/120px-Maki-information-15.svg.png" ); background-size: 14px; } .voy-listing-metadata-item button:hover, .voy-listing-metadata-item button:focus, .voy-listing-metadata-item button:active { text-decoration: underline; } .voy-listing-inline .voy-listing-metadata-item button { display: inline; color: transparent; } .voy-listing-edit-button button:before, .voy-listing-toSourcePage a:before, .voy-listing-info-button button:before { content: ""; display: block; position: absolute; left: 0; top: 0; height: 100%; width: 15px; background-repeat: no-repeat; background-position: 0 25%; background-size: 12px; filter: opacity(0.45); } .voy-listing-edit-button button:before, .voy-listing-toSourcePage a:before { background-image: url( "//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr.svg/120px-OOjs_UI_icon_edit-ltr.svg.png" ); } .voy-listing-inline .voy-listing-edit-button, .voy-listing-inline .voy-listing-info-button { width: 1.5em; padding-left: 2px; clip-path: polygon(0 0, 1.5em 0, 1.5em 100%, 0% 100%); /* Workaround for overflow: clip */ } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .voy-listing-edit-button button:before, html.skin-theme-clientpref-night .voy-listing-info-button button:before, html.skin-theme-clientpref-night .voy-listing-toSourcePage a:before { filter: invert(0.5); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .voy-listing-edit-button button:before, html.skin-theme-clientpref-os .voy-listing-info-button button:before, html.skin-theme-clientpref-os .voy-listing-toSourcePage a:before { filter: invert(0.5); } } @media print { .voy-listing-metadata .voy-listing-toSourcePage { display: none; } } .voy-listing-inline .voy-listing-info-button { padding-left: 5px; } @media print { .voy-listing-info-button, .voy-listing-edit-button { display: none; } } /* CSS properties for marker-symbol wrapper */ .voy-listing-map { display: inline-block; position: relative; border-radius: 3px; line-height: 1.15em; top: -1px; } .voy-listing-map a.external:link, .voy-listing-map a.external:visited, .voy-listing-map a.external:hover, .voy-listing-map a.external:active { text-decoration: none; } .voy-listing-map .mw-kartographer-maplink { display: inline-block; min-width: 1.5em; height: 1.3em; line-height: 1.3em; padding: 1px; border-radius: 3px; /* for marker-copy */ top: 0; position: relative; font-size: 0.85em; font-weight: bold; font-style: normal; text-align: center; vertical-align: middle; } .mw-kartographer-maplink img { vertical-align: -15%; } .voy-listing-map-inverse-img.voy-listing-map-is-symbol .mw-kartographer-maplink img { filter: invert(100%); } a.mw-kartographer-maplink.no-icon { color: inherit !important; } /* For media with missing or limited pointer capabilities, i.e. for mobile devices etc. Secondary devices are considered, too. See: https://www.w3.org/TR/mediaqueries-4/#any-input */ .voy-listing-tooltip-mobile .mw-kartographer-maplink { min-width: 3em; } @media print { .voy-listing-map .mw-kartographer-maplink { min-width: 1.5em; } } body.skin-minerva .voy-listing-map .mw-kartographer-maplink, body.skin-timeless .voy-listing-map .mw-kartographer-maplink { vertical-align: 10%; } ncw4i6n3viswdgxoy2foqbcmssrukd7 0 6688 72657 2026-06-14T15:59:25Z Rdelre 27 Nova urbo en Italio 72657 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto urbo | nomo = Frozinono<br><small>''Frosinone''</small> | flago = | flagograndeco = | bildo = | bildotitolo = | lando = Italio | regiono = [[Latio]] | loĝantaro = 42 812 (2026) | alto = 291 m }} '''{{W|Frozinono}}''' (itale: ''Frosinone /'frozi'no:ne/'') estas urbo en [[Latio]] en centra [[Italio]]. Ĉefurbo de la samnoma provinco, ĝi havas ĉ.40mil loĝantojn. == Kompreni == === Historio === === Klimato === == Aliri == === Aviadile === === Trajne === === Buse === === Ŝipe === === Aŭte === == Moviĝi == === Piede === === Per publika transporto === === Bicikle === === Aŭte === == Vidi == == Fari == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == == Trinki == == Loĝi == === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references/> {{Skizo}} {{Parto de|Latio}} 3pfwdr3jga7i4ky6dcmml4tgkzudthk 72658 72657 2026-06-14T16:00:32Z Rdelre 27 72658 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto urbo | nomo = Frozinono<br><small>''Frosinone''</small> | flago = | flagograndeco = | bildo = | bildotitolo = | lando = Italio | regiono = [[Latio]] | loĝantaro = 42 812 (2026) | alto = 291 m }} '''{{W|Frozinono}}''' (itale: ''Frosinone /frozi'no:ne/'') estas urbo en [[Latio]] en centra [[Italio]]. Ĉefurbo de la samnoma provinco, ĝi havas ĉ.40mil loĝantojn. == Kompreni == === Historio === === Klimato === == Aliri == === Aviadile === === Trajne === === Buse === === Ŝipe === === Aŭte === == Moviĝi == === Piede === === Per publika transporto === === Bicikle === === Aŭte === == Vidi == == Fari == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == == Trinki == == Loĝi == === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references/> {{Skizo}} {{Parto de|Latio}} jzoao92urz14iphiglzomgn2aruq3z0