Vikivojaĝo eowikivoyage https://eo.wikivoyage.org/wiki/Vikivoja%C4%9Do:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikivojaĝo Vikivojaĝo-Diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 3722 72682 72681 2026-06-17T12:15:56Z Tiguliano 53 /* Eniri buse */ 72682 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antikva Gvatemalo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} kwkvvr6rtb0t0ygq7qqkid9wq1g9ur9 72683 72682 2026-06-17T14:31:38Z Tiguliano 53 /* Lokaj esperantistoj */ 72683 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antikva Gvatemalo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} lpdb0i70osgojgafbsne12mda7do3n3 72689 72683 2026-06-18T09:00:49Z Tiguliano 53 /* Eniri */ 72689 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antikva Gvatemalo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} b6io4nob3tw2az9konn3ir1xwajzrlv 72690 72689 2026-06-18T09:20:25Z Tiguliano 53 /* Transportiĝi buse */ 72690 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antikva Gvatemalo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Flores (Gvatemalo)|Flores]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} lhv0p3g1s8nb7x63ta4v0hyby8ry129 72691 72690 2026-06-18T09:22:39Z Tiguliano 53 /* Urboj */ 72691 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} cl54xlls18crfferf39c2p7k3tr1etw 72692 72691 2026-06-18T09:27:40Z Tiguliano 53 /* Transportiĝi aŭte */ 72692 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} bao5e0g6qrqi12ihgb4omrhh0zlmkhm 72693 72692 2026-06-18T09:34:41Z Tiguliano 53 /* Vidi */ 72693 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} 0qw71imhpuj317t4k9s2usao7qcuflz 72694 72693 2026-06-18T09:46:32Z Tiguliano 53 /* Fari */ 72694 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} gozf6l1p2dcsgyomi1b412cl12nq8et 72695 72694 2026-06-18T09:55:42Z Tiguliano 53 /* Aĉeti */ 72695 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == La loka valuto estas la kecalo (quetzal), malongigite: Q (ISO-kodo: '''GTQ'''), nomita laŭ la nacia birdo, kiu havas antikvajn kaj mitajn konotaciojn eĉ hodiaŭ. Usonaj dolaroj estas vaste akceptitaj kaj ŝanĝeblaj en plej multaj malgrandaj urboj. Bankomatoj troveblas en la ĉefaj urboj, sed ne atendu trovi ilin en ĉiu turisma loko. Estas sufiĉe facile trovi vin en urbo sen bankomato aŭ loko por ŝanĝi monon. Ne atendu povi facile ŝanĝi vojaĝĉekojn al Gvatemalo. Vi eble trovos kelkajn lokojn pretajn akcepti ĉekojn eldonitajn de American Express, sed ĉiuj aliaj tipoj estas universale rifuzitaj. Eĉ gravaj bankoj en Gvatemalurbo ne akceptas Visa vojaĝĉekojn. Estas ofte uzi usonajn dolarojn en turismaj areoj. Vi plej verŝajne havos malfacilaĵojn ŝanĝi aliajn valutojn ol usonajn dolarojn, sed eŭroj fariĝas pli kaj pli oftaj. Moneroj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 cendoj kaj 1 kecalo. Monbiletoj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 20, 50, 100 kaj 200 kecaloj. [[Dosiero:Guatemalan Textiles (3747219020).jpg|eta|Belaj teksaĵoj]] === Vendejaroj === == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} 3hi5ecihkgi44twh641vcczuraf6h4a 72696 72695 2026-06-18T10:05:08Z Tiguliano 53 /* Aĉeti */ 72696 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == La loka valuto estas la kecalo (quetzal), malongigite: Q (ISO-kodo: '''GTQ'''), nomita laŭ la nacia birdo, kiu havas antikvajn kaj mitajn konotaciojn eĉ hodiaŭ. Usonaj dolaroj estas vaste akceptitaj kaj ŝanĝeblaj en plej multaj malgrandaj urboj. Bankomatoj troveblas en la ĉefaj urboj, sed ne atendu trovi ilin en ĉiu turisma loko. Estas sufiĉe facile trovi vin en urbo sen bankomato aŭ loko por ŝanĝi monon. Ne atendu povi facile ŝanĝi vojaĝĉekojn al Gvatemalo. Vi eble trovos kelkajn lokojn pretajn akcepti ĉekojn eldonitajn de American Express, sed ĉiuj aliaj tipoj estas universale rifuzitaj. Eĉ gravaj bankoj en Gvatemalurbo ne akceptas Visa vojaĝĉekojn. Estas ofte uzi usonajn dolarojn en turismaj areoj. Vi plej verŝajne havos malfacilaĵojn ŝanĝi aliajn valutojn ol usonajn dolarojn, sed eŭroj fariĝas pli kaj pli oftaj. Moneroj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 cendoj kaj 1 kecalo. Monbiletoj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 20, 50, 100 kaj 200 kecaloj. [[Dosiero:Guatemalan Textiles (3747219020).jpg|eta|Belaj teksaĵoj]] === Vendejaroj === Estas kutime marĉandi pri plej multaj aĉetoj en la subĉiela merkato. Vi eble povas marĉandi en aliaj lokoj, sed kompreneble ne, en ĉen-posedataj butikoj, kiuj havas fiksajn prezojn. Jen kelkaj karakterize gvatemalaj aĵoj, kiujn vi eble konsiderus aĉeti ĉi tie: * '''Ron Zacapa Centenario''' — la premiita rumo de Gvatemalo * '''Ŝtofoj kaj tradiciaj teksaĵoj''' — Tradiciaj majaaj bluzoj estas konataj kiel ''huipiles'' (blankŝelo) kaj jupoj kiel ''cortes''. Sciu, ke ĉi tiuj preskaŭ ĉiam estas tute manfaritaj kaj prezoj por luksa huipil povas esti tiel altaj kiel Q1000. * '''Kafo''' — laŭdata kiel unu el la plej bongustaj variaĵoj en la mondo * '''Kardamomo''' — Gvatemalo estas la plej granda eksportanto en la mondo kaj [[Coban]] estas la ĉefa centro de ĉi tiu komerco. * '''Zorgpupoj''' — Ĉi tiuj estas etaj, manfaritaj pupoj faritaj de la indiĝenaj majaaj metiistoj en la Gvatemalaj Altebenaĵoj. == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} fot2jde0qk0gugpy5yjbxphy8pdzscc 72697 72696 2026-06-18T10:12:20Z Tiguliano 53 /* Tradiciaj manĝaĵoj */ 72697 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == La loka valuto estas la kecalo (quetzal), malongigite: Q (ISO-kodo: '''GTQ'''), nomita laŭ la nacia birdo, kiu havas antikvajn kaj mitajn konotaciojn eĉ hodiaŭ. Usonaj dolaroj estas vaste akceptitaj kaj ŝanĝeblaj en plej multaj malgrandaj urboj. Bankomatoj troveblas en la ĉefaj urboj, sed ne atendu trovi ilin en ĉiu turisma loko. Estas sufiĉe facile trovi vin en urbo sen bankomato aŭ loko por ŝanĝi monon. Ne atendu povi facile ŝanĝi vojaĝĉekojn al Gvatemalo. Vi eble trovos kelkajn lokojn pretajn akcepti ĉekojn eldonitajn de American Express, sed ĉiuj aliaj tipoj estas universale rifuzitaj. Eĉ gravaj bankoj en Gvatemalurbo ne akceptas Visa vojaĝĉekojn. Estas ofte uzi usonajn dolarojn en turismaj areoj. Vi plej verŝajne havos malfacilaĵojn ŝanĝi aliajn valutojn ol usonajn dolarojn, sed eŭroj fariĝas pli kaj pli oftaj. Moneroj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 cendoj kaj 1 kecalo. Monbiletoj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 20, 50, 100 kaj 200 kecaloj. [[Dosiero:Guatemalan Textiles (3747219020).jpg|eta|Belaj teksaĵoj]] === Vendejaroj === Estas kutime marĉandi pri plej multaj aĉetoj en la subĉiela merkato. Vi eble povas marĉandi en aliaj lokoj, sed kompreneble ne, en ĉen-posedataj butikoj, kiuj havas fiksajn prezojn. Jen kelkaj karakterize gvatemalaj aĵoj, kiujn vi eble konsiderus aĉeti ĉi tie: * '''Ron Zacapa Centenario''' — la premiita rumo de Gvatemalo * '''Ŝtofoj kaj tradiciaj teksaĵoj''' — Tradiciaj majaaj bluzoj estas konataj kiel ''huipiles'' (blankŝelo) kaj jupoj kiel ''cortes''. Sciu, ke ĉi tiuj preskaŭ ĉiam estas tute manfaritaj kaj prezoj por luksa huipil povas esti tiel altaj kiel Q1000. * '''Kafo''' — laŭdata kiel unu el la plej bongustaj variaĵoj en la mondo * '''Kardamomo''' — Gvatemalo estas la plej granda eksportanto en la mondo kaj [[Coban]] estas la ĉefa centro de ĉi tiu komerco. * '''Zorgpupoj''' — Ĉi tiuj estas etaj, manfaritaj pupoj faritaj de la indiĝenaj majaaj metiistoj en la Gvatemalaj Altebenaĵoj. == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === Tipa manĝaĵo: * ''Kaq Ik'' * ''Pepián'' * ''Jocom'' * ''Quichom'' * ''Tortillas'' kaj ''tortillas de harina''. Maizaj tortiljoj estas servataj kun plej multaj manĝoj. * ''Frijoles negros'' - stufitaj nigraj fazeoloj * ''Caldos'' - bovaĵaj buljonoj * ''Tamales'' - vaporkuirita maizfaruno, kun diversaj farĉoj, envolvita en bananfolioj * ''Rizo kaj fazeoloj'' (Garifuna manĝaĵo en Puerto Barrios) * ''Tapado, ceviche kaj aliaj fiŝ-manĝaĵoj'' * ''Churrascos'' Tipa matenmanĝo estas ''frijoles'' kaj rizo kun kafo kompreneble. La speco de manĝaĵo vere dependas de kiom vi volas elspezi kaj en kia loko vi volas elspezi ĝin. Vi povas trovi preskaŭ ĉian specon de manĝaĵo ĉe la ĉefaj turismaj lokoj. En la "aldeoj" (malgrandaj urboj) viaj elektoj plejparte limiĝas al la supre listigitaj manĝaĵoj. Gvatemala manĝaĵo diferencas de meksika manĝaĵo per tio, ke ĝi estas multe malpli spica, kaj kapsiketoj ĝenerale estas servataj en aparta plado de la ĉefa plado por esti aldonitaj laŭplaĉe, anstataŭ inkluzivitaj en la manĝaĵo. === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} qgc7dowvjns56a6x2oxiyxd34p8ys00 72698 72697 2026-06-18T10:19:15Z Tiguliano 53 /* Trinki */ 72698 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == La loka valuto estas la kecalo (quetzal), malongigite: Q (ISO-kodo: '''GTQ'''), nomita laŭ la nacia birdo, kiu havas antikvajn kaj mitajn konotaciojn eĉ hodiaŭ. Usonaj dolaroj estas vaste akceptitaj kaj ŝanĝeblaj en plej multaj malgrandaj urboj. Bankomatoj troveblas en la ĉefaj urboj, sed ne atendu trovi ilin en ĉiu turisma loko. Estas sufiĉe facile trovi vin en urbo sen bankomato aŭ loko por ŝanĝi monon. Ne atendu povi facile ŝanĝi vojaĝĉekojn al Gvatemalo. Vi eble trovos kelkajn lokojn pretajn akcepti ĉekojn eldonitajn de American Express, sed ĉiuj aliaj tipoj estas universale rifuzitaj. Eĉ gravaj bankoj en Gvatemalurbo ne akceptas Visa vojaĝĉekojn. Estas ofte uzi usonajn dolarojn en turismaj areoj. Vi plej verŝajne havos malfacilaĵojn ŝanĝi aliajn valutojn ol usonajn dolarojn, sed eŭroj fariĝas pli kaj pli oftaj. Moneroj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 cendoj kaj 1 kecalo. Monbiletoj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 20, 50, 100 kaj 200 kecaloj. [[Dosiero:Guatemalan Textiles (3747219020).jpg|eta|Belaj teksaĵoj]] === Vendejaroj === Estas kutime marĉandi pri plej multaj aĉetoj en la subĉiela merkato. Vi eble povas marĉandi en aliaj lokoj, sed kompreneble ne, en ĉen-posedataj butikoj, kiuj havas fiksajn prezojn. Jen kelkaj karakterize gvatemalaj aĵoj, kiujn vi eble konsiderus aĉeti ĉi tie: * '''Ron Zacapa Centenario''' — la premiita rumo de Gvatemalo * '''Ŝtofoj kaj tradiciaj teksaĵoj''' — Tradiciaj majaaj bluzoj estas konataj kiel ''huipiles'' (blankŝelo) kaj jupoj kiel ''cortes''. Sciu, ke ĉi tiuj preskaŭ ĉiam estas tute manfaritaj kaj prezoj por luksa huipil povas esti tiel altaj kiel Q1000. * '''Kafo''' — laŭdata kiel unu el la plej bongustaj variaĵoj en la mondo * '''Kardamomo''' — Gvatemalo estas la plej granda eksportanto en la mondo kaj [[Coban]] estas la ĉefa centro de ĉi tiu komerco. * '''Zorgpupoj''' — Ĉi tiuj estas etaj, manfaritaj pupoj faritaj de la indiĝenaj majaaj metiistoj en la Gvatemalaj Altebenaĵoj. == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === Tipa manĝaĵo: * ''Kaq Ik'' * ''Pepián'' * ''Jocom'' * ''Quichom'' * ''Tortillas'' kaj ''tortillas de harina''. Maizaj tortiljoj estas servataj kun plej multaj manĝoj. * ''Frijoles negros'' - stufitaj nigraj fazeoloj * ''Caldos'' - bovaĵaj buljonoj * ''Tamales'' - vaporkuirita maizfaruno, kun diversaj farĉoj, envolvita en bananfolioj * ''Rizo kaj fazeoloj'' (Garifuna manĝaĵo en Puerto Barrios) * ''Tapado, ceviche kaj aliaj fiŝ-manĝaĵoj'' * ''Churrascos'' Tipa matenmanĝo estas ''frijoles'' kaj rizo kun kafo kompreneble. La speco de manĝaĵo vere dependas de kiom vi volas elspezi kaj en kia loko vi volas elspezi ĝin. Vi povas trovi preskaŭ ĉian specon de manĝaĵo ĉe la ĉefaj turismaj lokoj. En la "aldeoj" (malgrandaj urboj) viaj elektoj plejparte limiĝas al la supre listigitaj manĝaĵoj. Gvatemala manĝaĵo diferencas de meksika manĝaĵo per tio, ke ĝi estas multe malpli spica, kaj kapsiketoj ĝenerale estas servataj en aparta plado de la ĉefa plado por esti aldonitaj laŭplaĉe, anstataŭ inkluzivitaj en la manĝaĵo. === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == Popularaj gvatemalaj bieroj estas Gallo (lagerbiero, sendube la plej populara ĉe gvatemalanoj), Victoria, Brahva (malpeza pilsner-stilo), Moza (malhela ''bock''), Cabro, Monte Carlo (altkvalita), kaj Dorada. Ne surpriziĝu se vi ricevos salon kaj citronon kun via biero. Estas kutimo meti iom da salo sur la piedfingrojn de la botelo, kaj elpremi la citronon en la bieron. Iafoje ĝi estas miksita kun legomsuko, kaj la miksaĵo nomiĝas "michelada". Gvatemalo produktas kelkajn rumojn, inkluzive de la bonega Ron Zacapa Centenario, kiu maturiĝas ĝis 30 jarojn. Tekilo estas tre populara trinkaĵo en Gvatemalo. Se vi mendas botelan trinkaĵon, vi kutime ricevos papertukon por purigi la botelon. Produktoj de la tipo Coca-Cola kaj Pepsi estas haveblaj, kaj ankaŭ multaj de lokaj nealkoholaĵaj fabrikantoj. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} a9ksm1cs8jpivywj70w0ocuma2wap2h 72699 72698 2026-06-18T10:24:03Z Tiguliano 53 /* Loĝi */ 72699 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == La loka valuto estas la kecalo (quetzal), malongigite: Q (ISO-kodo: '''GTQ'''), nomita laŭ la nacia birdo, kiu havas antikvajn kaj mitajn konotaciojn eĉ hodiaŭ. Usonaj dolaroj estas vaste akceptitaj kaj ŝanĝeblaj en plej multaj malgrandaj urboj. Bankomatoj troveblas en la ĉefaj urboj, sed ne atendu trovi ilin en ĉiu turisma loko. Estas sufiĉe facile trovi vin en urbo sen bankomato aŭ loko por ŝanĝi monon. Ne atendu povi facile ŝanĝi vojaĝĉekojn al Gvatemalo. Vi eble trovos kelkajn lokojn pretajn akcepti ĉekojn eldonitajn de American Express, sed ĉiuj aliaj tipoj estas universale rifuzitaj. Eĉ gravaj bankoj en Gvatemalurbo ne akceptas Visa vojaĝĉekojn. Estas ofte uzi usonajn dolarojn en turismaj areoj. Vi plej verŝajne havos malfacilaĵojn ŝanĝi aliajn valutojn ol usonajn dolarojn, sed eŭroj fariĝas pli kaj pli oftaj. Moneroj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 cendoj kaj 1 kecalo. Monbiletoj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 20, 50, 100 kaj 200 kecaloj. [[Dosiero:Guatemalan Textiles (3747219020).jpg|eta|Belaj teksaĵoj]] === Vendejaroj === Estas kutime marĉandi pri plej multaj aĉetoj en la subĉiela merkato. Vi eble povas marĉandi en aliaj lokoj, sed kompreneble ne, en ĉen-posedataj butikoj, kiuj havas fiksajn prezojn. Jen kelkaj karakterize gvatemalaj aĵoj, kiujn vi eble konsiderus aĉeti ĉi tie: * '''Ron Zacapa Centenario''' — la premiita rumo de Gvatemalo * '''Ŝtofoj kaj tradiciaj teksaĵoj''' — Tradiciaj majaaj bluzoj estas konataj kiel ''huipiles'' (blankŝelo) kaj jupoj kiel ''cortes''. Sciu, ke ĉi tiuj preskaŭ ĉiam estas tute manfaritaj kaj prezoj por luksa huipil povas esti tiel altaj kiel Q1000. * '''Kafo''' — laŭdata kiel unu el la plej bongustaj variaĵoj en la mondo * '''Kardamomo''' — Gvatemalo estas la plej granda eksportanto en la mondo kaj [[Coban]] estas la ĉefa centro de ĉi tiu komerco. * '''Zorgpupoj''' — Ĉi tiuj estas etaj, manfaritaj pupoj faritaj de la indiĝenaj majaaj metiistoj en la Gvatemalaj Altebenaĵoj. == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === Tipa manĝaĵo: * ''Kaq Ik'' * ''Pepián'' * ''Jocom'' * ''Quichom'' * ''Tortillas'' kaj ''tortillas de harina''. Maizaj tortiljoj estas servataj kun plej multaj manĝoj. * ''Frijoles negros'' - stufitaj nigraj fazeoloj * ''Caldos'' - bovaĵaj buljonoj * ''Tamales'' - vaporkuirita maizfaruno, kun diversaj farĉoj, envolvita en bananfolioj * ''Rizo kaj fazeoloj'' (Garifuna manĝaĵo en Puerto Barrios) * ''Tapado, ceviche kaj aliaj fiŝ-manĝaĵoj'' * ''Churrascos'' Tipa matenmanĝo estas ''frijoles'' kaj rizo kun kafo kompreneble. La speco de manĝaĵo vere dependas de kiom vi volas elspezi kaj en kia loko vi volas elspezi ĝin. Vi povas trovi preskaŭ ĉian specon de manĝaĵo ĉe la ĉefaj turismaj lokoj. En la "aldeoj" (malgrandaj urboj) viaj elektoj plejparte limiĝas al la supre listigitaj manĝaĵoj. Gvatemala manĝaĵo diferencas de meksika manĝaĵo per tio, ke ĝi estas multe malpli spica, kaj kapsiketoj ĝenerale estas servataj en aparta plado de la ĉefa plado por esti aldonitaj laŭplaĉe, anstataŭ inkluzivitaj en la manĝaĵo. === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == Popularaj gvatemalaj bieroj estas Gallo (lagerbiero, sendube la plej populara ĉe gvatemalanoj), Victoria, Brahva (malpeza pilsner-stilo), Moza (malhela ''bock''), Cabro, Monte Carlo (altkvalita), kaj Dorada. Ne surpriziĝu se vi ricevos salon kaj citronon kun via biero. Estas kutimo meti iom da salo sur la piedfingrojn de la botelo, kaj elpremi la citronon en la bieron. Iafoje ĝi estas miksita kun legomsuko, kaj la miksaĵo nomiĝas "michelada". Gvatemalo produktas kelkajn rumojn, inkluzive de la bonega Ron Zacapa Centenario, kiu maturiĝas ĝis 30 jarojn. Tekilo estas tre populara trinkaĵo en Gvatemalo. Se vi mendas botelan trinkaĵon, vi kutime ricevos papertukon por purigi la botelon. Produktoj de la tipo Coca-Cola kaj Pepsi estas haveblaj, kaj ankaŭ multaj de lokaj nealkoholaĵaj fabrikantoj. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] Vi verŝajne trovos malmultekostajn hotelojn (ĉirkaŭ 10-15 usonaj dolaroj por nokto) en ĉiu urbo aŭ vilaĝo en Gvatemalo. En la ĉefaj turismaj areoj, estas ankaŭ multaj altkvalitaj hoteloj (200 usonaj dolaroj por nokto). Gastejoj kun komunaj ĉambroj estas haveblaj en pli ol 15 urboj kaj vilaĝoj tra la lando. Tre bone taksitaj gastejoj kostas ĉirkaŭ 6-15 usonajn dolarojn (marto 2022). === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} ha6tvfn13dv1hixft6gi9m0q0cyddhn 72700 72699 2026-06-18T10:39:14Z Tiguliano 53 /* Sekureco */ 72700 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == La loka valuto estas la kecalo (quetzal), malongigite: Q (ISO-kodo: '''GTQ'''), nomita laŭ la nacia birdo, kiu havas antikvajn kaj mitajn konotaciojn eĉ hodiaŭ. Usonaj dolaroj estas vaste akceptitaj kaj ŝanĝeblaj en plej multaj malgrandaj urboj. Bankomatoj troveblas en la ĉefaj urboj, sed ne atendu trovi ilin en ĉiu turisma loko. Estas sufiĉe facile trovi vin en urbo sen bankomato aŭ loko por ŝanĝi monon. Ne atendu povi facile ŝanĝi vojaĝĉekojn al Gvatemalo. Vi eble trovos kelkajn lokojn pretajn akcepti ĉekojn eldonitajn de American Express, sed ĉiuj aliaj tipoj estas universale rifuzitaj. Eĉ gravaj bankoj en Gvatemalurbo ne akceptas Visa vojaĝĉekojn. Estas ofte uzi usonajn dolarojn en turismaj areoj. Vi plej verŝajne havos malfacilaĵojn ŝanĝi aliajn valutojn ol usonajn dolarojn, sed eŭroj fariĝas pli kaj pli oftaj. Moneroj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 cendoj kaj 1 kecalo. Monbiletoj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 20, 50, 100 kaj 200 kecaloj. [[Dosiero:Guatemalan Textiles (3747219020).jpg|eta|Belaj teksaĵoj]] === Vendejaroj === Estas kutime marĉandi pri plej multaj aĉetoj en la subĉiela merkato. Vi eble povas marĉandi en aliaj lokoj, sed kompreneble ne, en ĉen-posedataj butikoj, kiuj havas fiksajn prezojn. Jen kelkaj karakterize gvatemalaj aĵoj, kiujn vi eble konsiderus aĉeti ĉi tie: * '''Ron Zacapa Centenario''' — la premiita rumo de Gvatemalo * '''Ŝtofoj kaj tradiciaj teksaĵoj''' — Tradiciaj majaaj bluzoj estas konataj kiel ''huipiles'' (blankŝelo) kaj jupoj kiel ''cortes''. Sciu, ke ĉi tiuj preskaŭ ĉiam estas tute manfaritaj kaj prezoj por luksa huipil povas esti tiel altaj kiel Q1000. * '''Kafo''' — laŭdata kiel unu el la plej bongustaj variaĵoj en la mondo * '''Kardamomo''' — Gvatemalo estas la plej granda eksportanto en la mondo kaj [[Coban]] estas la ĉefa centro de ĉi tiu komerco. * '''Zorgpupoj''' — Ĉi tiuj estas etaj, manfaritaj pupoj faritaj de la indiĝenaj majaaj metiistoj en la Gvatemalaj Altebenaĵoj. == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === Tipa manĝaĵo: * ''Kaq Ik'' * ''Pepián'' * ''Jocom'' * ''Quichom'' * ''Tortillas'' kaj ''tortillas de harina''. Maizaj tortiljoj estas servataj kun plej multaj manĝoj. * ''Frijoles negros'' - stufitaj nigraj fazeoloj * ''Caldos'' - bovaĵaj buljonoj * ''Tamales'' - vaporkuirita maizfaruno, kun diversaj farĉoj, envolvita en bananfolioj * ''Rizo kaj fazeoloj'' (Garifuna manĝaĵo en Puerto Barrios) * ''Tapado, ceviche kaj aliaj fiŝ-manĝaĵoj'' * ''Churrascos'' Tipa matenmanĝo estas ''frijoles'' kaj rizo kun kafo kompreneble. La speco de manĝaĵo vere dependas de kiom vi volas elspezi kaj en kia loko vi volas elspezi ĝin. Vi povas trovi preskaŭ ĉian specon de manĝaĵo ĉe la ĉefaj turismaj lokoj. En la "aldeoj" (malgrandaj urboj) viaj elektoj plejparte limiĝas al la supre listigitaj manĝaĵoj. Gvatemala manĝaĵo diferencas de meksika manĝaĵo per tio, ke ĝi estas multe malpli spica, kaj kapsiketoj ĝenerale estas servataj en aparta plado de la ĉefa plado por esti aldonitaj laŭplaĉe, anstataŭ inkluzivitaj en la manĝaĵo. === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == Popularaj gvatemalaj bieroj estas Gallo (lagerbiero, sendube la plej populara ĉe gvatemalanoj), Victoria, Brahva (malpeza pilsner-stilo), Moza (malhela ''bock''), Cabro, Monte Carlo (altkvalita), kaj Dorada. Ne surpriziĝu se vi ricevos salon kaj citronon kun via biero. Estas kutimo meti iom da salo sur la piedfingrojn de la botelo, kaj elpremi la citronon en la bieron. Iafoje ĝi estas miksita kun legomsuko, kaj la miksaĵo nomiĝas "michelada". Gvatemalo produktas kelkajn rumojn, inkluzive de la bonega Ron Zacapa Centenario, kiu maturiĝas ĝis 30 jarojn. Tekilo estas tre populara trinkaĵo en Gvatemalo. Se vi mendas botelan trinkaĵon, vi kutime ricevos papertukon por purigi la botelon. Produktoj de la tipo Coca-Cola kaj Pepsi estas haveblaj, kaj ankaŭ multaj de lokaj nealkoholaĵaj fabrikantoj. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] Vi verŝajne trovos malmultekostajn hotelojn (ĉirkaŭ 10-15 usonaj dolaroj por nokto) en ĉiu urbo aŭ vilaĝo en Gvatemalo. En la ĉefaj turismaj areoj, estas ankaŭ multaj altkvalitaj hoteloj (200 usonaj dolaroj por nokto). Gastejoj kun komunaj ĉambroj estas haveblaj en pli ol 15 urboj kaj vilaĝoj tra la lando. Tre bone taksitaj gastejoj kostas ĉirkaŭ 6-15 usonajn dolarojn (marto 2022). === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Gvatemalo havas reputacion esti danĝera lando — reputacio kiu ne estas tute senbazazo. Multaj krimoj rilatas al drogoj kaj bandoj, kio, signife, ne multe influas turistojn, kondiĉe ke vi aplikas iom da ordinara racio. Komprenu, ke Gvatemalo ankoraŭ resaniĝas post brutala tridekjara civita milito kaj la milito malbone influis la gvatemalan socion laŭ multaj manieroj; multaj gvatemalanoj estis puŝitaj en malriĉecon, ekonomiaj kondiĉoj estas malproksimaj de idealaj, kaj la jurŝtato estas ankoraŭ malforta. Daŭros iom da tempo por ke aferoj revenu al normaleco. === Krimo === Gvatemalo estas unu el la landoj en la mondo kun la krimfrekvenco pli '''alta'''. Gvatemalo havas unu el la "plej altaj indicoj de perforta krimo en Latinameriko", kaj raportoj pri ŝtelo, aŭtoŝteloj, armit-raboj kaj seks-atakoj estas "deprime oftaj". Kiel vizitanto, vi povas tuj altiri la atenton de gvatemalaj krimuloj, ĉar ili normale supozas, ke ĉiuj eksterlandaj vizitantoj estas "riĉaj". Por malinstigi la atenton de gvatemalaj krimuloj, ne montru signojn de riĉeco, ne ekbrilu elektronikajn aparatojn (fotilojn, poŝtelefonojn, tekokomputilojn kaj similajn), kaj evitu uzi elektronikajn aparatojn publike. Ŝtelo de poŝtelefonoj estas la plej ofta krimo en Gvatemalo. Ankaŭ estas "danĝere vojaĝi nokte". Fari tion signife pliigas vian riskon esti krimviktimo. En la malprobabla okazo, ke vi estis minacita de rabisto, "ne sentu vin tentata rezisti aŭ kontraŭbatali". Kunlaboru kun la rabisto kaj donu al ili kion ajn ili volas de vi. Turistoj estis pafvunditaj pro rezistado al krimuloj. Vi devus scii, ke multaj rabistoj estas nedeĵorantaj policanoj. Kvankam povas esti tente sperti veturon per loka buso, '''evitu veturi per publikaj busoj'''. Busoj estas rutine celataj de bandoj kaj okazaĵoj de armita rabo ne estas maloftaj en publikaj busoj. Kelkaj landoj, kiel ekzemple Usono, malpermesas al sia diplomatia personaro uzi gvatemalajn busojn. '''Ekspresaj kidnapoj''' estas oftaj en Gvatemalo. Kvankam tio povas ŝajni evidenta, ne haltigu taksiojn surstrate. Krimaj taksiistoj povas preni siajn kunulojn laŭvoje kaj devigi vin fari ion, kio ne komfortas vin (ekz. devigi vin elpreni grandajn monsumojn el la bankomaton). Se vi devas moviĝi en urbo, uzu nur fidindajn, antaŭaranĝitajn transportrimedojn. Via hotelo povas helpi vin pri tio. Vi ankaŭ povas uzi radio-senditajn taksiojn (Taxi Amarillo) kaj Uber. Ne vojaĝu al areoj proksimaj al la limoj de Gvatemalo kun Meksiko, Salvadoro kaj Belizo. Landlimaj regionoj spertas altajn nivelojn de krima kaj drogkontrabanda agado, kaj preterpasantaj veturiloj estas rutine celataj de bandoj, kiuj prenas homojn kiel ostaĝojn, rabas homojn per armila minaco, kaj postulas elaĉetmonon. Vi tuj elstaros kiel doloretanta dikfingro se vi veturas per veturilo registrita al fremda lando. Estas tre malmulte da polico povas fari por helpi; bandoj agantaj en landaj regionoj estas multe tro potencaj kaj influaj por esti traktitaj. Ne iru al la plej danĝeraj areoj de Gvatemalurbo (zonoj 3, 6, 12, 18, 19, kaj 21). === Korupto === '''Gvatemalo estas unu el la plej koruptaj landoj en la mondo''' kaj la problemo ne montras signojn de baldaŭa malapero. Laŭ Travidebleco Internacia, Gvatemalo estas la tria plej korupta lando en [[Latinameriko]]. La jurŝtato de la lando estas tre malforta kaj korupta. La polico estas bedaŭrinde neefika kaj oni ne fidu ilin sub neniuj cirkonstancoj. Gvatemalanoj mem malfidas la policanaron kaj ofte taksas ilin neefikaj, koruptaj kaj misuzaj. Ilia respondo al krimoj estas grave limigita de burokratio, neadekvata trejnado, korupto kaj senbrila jura sistemo. Ne atendu esti prenita serioze se vi estas krimviktimo kaj atendu neniun helpon se vi ne kompetentas en la [[hispana]]. === Miksitaĵoj === Unu el la plej bonaj aferoj pri Gvatemalo estas la abundo de natura beleco kaj multaj migradoj. Kelkaj el ĉi tiuj estas fifamaj pro '''raboj''' (Vulkano de Agua, migrovojoj ĉirkaŭ Lago de Atitlán, Volcán de Pacaya). Ĉiam demandu ĉirkaŭe pri la situacio antaŭ ol blinde komenci. Inguat-oj, lokanoj kaj kunvojaĝantoj povas doni informojn. Vojaĝi en grupoj dumtage foje malpliigas la riskon, sed ne ĉiam. '''Trafiko''' povas esti danĝera. Vi renkontos multajn unu-lenajn vojojn (unu leno en ĉiu direkto) kaj ŝoforoj emas flankeniri tien kaj reen, evitante vojtruojn kaj tuberojn laŭ la vojo. Estas ankaŭ diversaj plurlenaj aŭtovojoj. Trafiko en Gvatemalurbo kaj ĉirkaŭaj metropolaj areoj dum hasthoro estas tre malrapida. '''Manifestacioj''' kaj aliaj formoj de '''politika protesto''' ofte fariĝas perfortaj. == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} ff6gsht1pyoti3vf9zrly37uskk47fo 72701 72700 2026-06-18T10:43:14Z Tiguliano 53 /* Sekureco */ 72701 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == La loka valuto estas la kecalo (quetzal), malongigite: Q (ISO-kodo: '''GTQ'''), nomita laŭ la nacia birdo, kiu havas antikvajn kaj mitajn konotaciojn eĉ hodiaŭ. Usonaj dolaroj estas vaste akceptitaj kaj ŝanĝeblaj en plej multaj malgrandaj urboj. Bankomatoj troveblas en la ĉefaj urboj, sed ne atendu trovi ilin en ĉiu turisma loko. Estas sufiĉe facile trovi vin en urbo sen bankomato aŭ loko por ŝanĝi monon. Ne atendu povi facile ŝanĝi vojaĝĉekojn al Gvatemalo. Vi eble trovos kelkajn lokojn pretajn akcepti ĉekojn eldonitajn de American Express, sed ĉiuj aliaj tipoj estas universale rifuzitaj. Eĉ gravaj bankoj en Gvatemalurbo ne akceptas Visa vojaĝĉekojn. Estas ofte uzi usonajn dolarojn en turismaj areoj. Vi plej verŝajne havos malfacilaĵojn ŝanĝi aliajn valutojn ol usonajn dolarojn, sed eŭroj fariĝas pli kaj pli oftaj. Moneroj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 cendoj kaj 1 kecalo. Monbiletoj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 20, 50, 100 kaj 200 kecaloj. [[Dosiero:Guatemalan Textiles (3747219020).jpg|eta|Belaj teksaĵoj]] === Vendejaroj === Estas kutime marĉandi pri plej multaj aĉetoj en la subĉiela merkato. Vi eble povas marĉandi en aliaj lokoj, sed kompreneble ne, en ĉen-posedataj butikoj, kiuj havas fiksajn prezojn. Jen kelkaj karakterize gvatemalaj aĵoj, kiujn vi eble konsiderus aĉeti ĉi tie: * '''Ron Zacapa Centenario''' — la premiita rumo de Gvatemalo * '''Ŝtofoj kaj tradiciaj teksaĵoj''' — Tradiciaj majaaj bluzoj estas konataj kiel ''huipiles'' (blankŝelo) kaj jupoj kiel ''cortes''. Sciu, ke ĉi tiuj preskaŭ ĉiam estas tute manfaritaj kaj prezoj por luksa huipil povas esti tiel altaj kiel Q1000. * '''Kafo''' — laŭdata kiel unu el la plej bongustaj variaĵoj en la mondo * '''Kardamomo''' — Gvatemalo estas la plej granda eksportanto en la mondo kaj [[Coban]] estas la ĉefa centro de ĉi tiu komerco. * '''Zorgpupoj''' — Ĉi tiuj estas etaj, manfaritaj pupoj faritaj de la indiĝenaj majaaj metiistoj en la Gvatemalaj Altebenaĵoj. == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === Tipa manĝaĵo: * ''Kaq Ik'' * ''Pepián'' * ''Jocom'' * ''Quichom'' * ''Tortillas'' kaj ''tortillas de harina''. Maizaj tortiljoj estas servataj kun plej multaj manĝoj. * ''Frijoles negros'' - stufitaj nigraj fazeoloj * ''Caldos'' - bovaĵaj buljonoj * ''Tamales'' - vaporkuirita maizfaruno, kun diversaj farĉoj, envolvita en bananfolioj * ''Rizo kaj fazeoloj'' (Garifuna manĝaĵo en Puerto Barrios) * ''Tapado, ceviche kaj aliaj fiŝ-manĝaĵoj'' * ''Churrascos'' Tipa matenmanĝo estas ''frijoles'' kaj rizo kun kafo kompreneble. La speco de manĝaĵo vere dependas de kiom vi volas elspezi kaj en kia loko vi volas elspezi ĝin. Vi povas trovi preskaŭ ĉian specon de manĝaĵo ĉe la ĉefaj turismaj lokoj. En la "aldeoj" (malgrandaj urboj) viaj elektoj plejparte limiĝas al la supre listigitaj manĝaĵoj. Gvatemala manĝaĵo diferencas de meksika manĝaĵo per tio, ke ĝi estas multe malpli spica, kaj kapsiketoj ĝenerale estas servataj en aparta plado de la ĉefa plado por esti aldonitaj laŭplaĉe, anstataŭ inkluzivitaj en la manĝaĵo. === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == Popularaj gvatemalaj bieroj estas Gallo (lagerbiero, sendube la plej populara ĉe gvatemalanoj), Victoria, Brahva (malpeza pilsner-stilo), Moza (malhela ''bock''), Cabro, Monte Carlo (altkvalita), kaj Dorada. Ne surpriziĝu se vi ricevos salon kaj citronon kun via biero. Estas kutimo meti iom da salo sur la piedfingrojn de la botelo, kaj elpremi la citronon en la bieron. Iafoje ĝi estas miksita kun legomsuko, kaj la miksaĵo nomiĝas "michelada". Gvatemalo produktas kelkajn rumojn, inkluzive de la bonega Ron Zacapa Centenario, kiu maturiĝas ĝis 30 jarojn. Tekilo estas tre populara trinkaĵo en Gvatemalo. Se vi mendas botelan trinkaĵon, vi kutime ricevos papertukon por purigi la botelon. Produktoj de la tipo Coca-Cola kaj Pepsi estas haveblaj, kaj ankaŭ multaj de lokaj nealkoholaĵaj fabrikantoj. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] Vi verŝajne trovos malmultekostajn hotelojn (ĉirkaŭ 10-15 usonaj dolaroj por nokto) en ĉiu urbo aŭ vilaĝo en Gvatemalo. En la ĉefaj turismaj areoj, estas ankaŭ multaj altkvalitaj hoteloj (200 usonaj dolaroj por nokto). Gastejoj kun komunaj ĉambroj estas haveblaj en pli ol 15 urboj kaj vilaĝoj tra la lando. Tre bone taksitaj gastejoj kostas ĉirkaŭ 6-15 usonajn dolarojn (marto 2022). === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Gvatemalo havas reputacion esti '''danĝera lando''' — reputacio kiu ne estas tute senbaza! Multaj krimoj rilatas al drogoj kaj bandoj, kio, signife, ne multe influas turistojn, kondiĉe ke vi aplikas iom da ordinara racio. Komprenu, ke Gvatemalo ankoraŭ resaniĝas post brutala tridekjara civita milito kaj la milito malbone influis la gvatemalan socion laŭ multaj manieroj; multaj gvatemalanoj estis puŝitaj en malriĉecon, ekonomiaj kondiĉoj estas malproksimaj de idealaj, kaj la jurŝtato estas ankoraŭ malforta. === Krimo === Gvatemalo estas unu el la landoj en la mondo kun la krimfrekvenco pli '''alta''', kaj havas unu el la "plej altaj indicoj de perforta krimo en Latinameriko", kaj raportoj pri ŝtelo, aŭtoŝteloj, armit-raboj kaj seks-atakoj estas "deprime oftaj". Kiel vizitanto, vi povas tuj altiri la atenton de gvatemalaj krimuloj, ĉar ili normale supozas, ke ĉiuj eksterlandaj vizitantoj estas "riĉaj". Por malinstigi la atenton de gvatemalaj krimuloj, ne montru signojn de riĉeco, ne ekbrilu elektronikajn aparatojn (fotilojn, poŝtelefonojn, tekokomputilojn kaj similajn), kaj evitu uzi elektronikajn aparatojn publike. Ŝtelo de poŝtelefonoj estas la plej ofta krimo en Gvatemalo. Ankaŭ estas "danĝere vojaĝi nokte". Fari tion signife pliigas vian riskon esti krimviktimo. En la malprobabla okazo, ke vi estis minacita de rabisto, "ne sentu vin tentata rezisti aŭ kontraŭbatali". Kunlaboru kun la rabisto kaj donu al ili kion ajn ili volas de vi. Turistoj estis pafvunditaj pro rezistado al krimuloj. Vi devus scii, ke multaj rabistoj estas nedeĵorantaj policanoj. Kvankam povas esti tente sperti veturon per loka buso, '''evitu veturi per publikaj busoj'''. Busoj estas rutine celataj de bandoj kaj okazaĵoj de armita rabo ne estas maloftaj en publikaj busoj. Kelkaj landoj, kiel ekzemple Usono, malpermesas al sia diplomatia personaro uzi gvatemalajn busojn. '''Ekspresaj kidnapoj''' estas oftaj en Gvatemalo. Kvankam tio povas ŝajni evidenta, ne haltigu taksiojn surstrate. Krimaj taksiistoj povas preni siajn kunulojn laŭvoje kaj devigi vin fari ion, kio ne komfortas vin (ekz. devigi vin elpreni grandajn monsumojn el la bankomaton). Se vi devas moviĝi en urbo, uzu nur fidindajn, antaŭaranĝitajn transportrimedojn. Via hotelo povas helpi vin pri tio. Vi ankaŭ povas uzi radio-senditajn taksiojn (Taxi Amarillo) kaj Uber. Ne vojaĝu al areoj proksimaj al la limoj de Gvatemalo kun Meksiko, Salvadoro kaj Belizo. Landlimaj regionoj spertas altajn nivelojn de krima kaj drogkontrabanda agado, kaj preterpasantaj veturiloj estas rutine celataj de bandoj, kiuj prenas homojn kiel ostaĝojn, rabas homojn per armila minaco, kaj postulas elaĉetmonon. Vi tuj elstaros kiel doloretanta dikfingro se vi veturas per veturilo registrita al fremda lando. Estas tre malmulte da polico povas fari por helpi; bandoj agantaj en landaj regionoj estas multe tro potencaj kaj influaj por esti traktitaj. Ne iru al la plej danĝeraj areoj de Gvatemalurbo (zonoj 3, 6, 12, 18, 19, kaj 21). === Korupto === '''Gvatemalo estas unu el la plej koruptaj landoj en la mondo''' kaj la problemo ne montras signojn de baldaŭa malapero. Laŭ Travidebleco Internacia, Gvatemalo estas la tria plej korupta lando en [[Latinameriko]]. La jurŝtato de la lando estas tre malforta kaj korupta. La polico estas bedaŭrinde neefika kaj oni ne fidu ilin sub neniuj cirkonstancoj. Gvatemalanoj mem malfidas la policanaron kaj ofte taksas ilin neefikaj, koruptaj kaj misuzaj. Ilia respondo al krimoj estas grave limigita de burokratio, neadekvata trejnado, korupto kaj senbrila jura sistemo. Ne atendu esti prenita serioze se vi estas krimviktimo kaj atendu neniun helpon se vi ne kompetentas en la [[hispana]]. === Miksitaĵoj === Unu el la plej bonaj aferoj pri Gvatemalo estas la abundo de natura beleco kaj multaj migradoj. Kelkaj el ĉi tiuj estas fifamaj pro '''raboj''' (Vulkano de Agua, migrovojoj ĉirkaŭ Lago de Atitlán, Volcán de Pacaya). Ĉiam demandu ĉirkaŭe pri la situacio antaŭ ol blinde komenci. Inguat-oj, lokanoj kaj kunvojaĝantoj povas doni informojn. Vojaĝi en grupoj dumtage foje malpliigas la riskon, sed ne ĉiam. '''Trafiko''' povas esti danĝera. Vi renkontos multajn unu-lenajn vojojn (unu leno en ĉiu direkto) kaj ŝoforoj emas flankeniri tien kaj reen, evitante vojtruojn kaj tuberojn laŭ la vojo. Estas ankaŭ diversaj plurlenaj aŭtovojoj. Trafiko en Gvatemalurbo kaj ĉirkaŭaj metropolaj areoj dum hasthoro estas tre malrapida. '''Manifestacioj''' kaj aliaj formoj de '''politika protesto''' ofte fariĝas perfortaj. == Sano == == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} g59n1bsiux63zjbikrtxkmzez2k4su4 72702 72701 2026-06-18T10:48:41Z Tiguliano 53 /* Sano */ 72702 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == La loka valuto estas la kecalo (quetzal), malongigite: Q (ISO-kodo: '''GTQ'''), nomita laŭ la nacia birdo, kiu havas antikvajn kaj mitajn konotaciojn eĉ hodiaŭ. Usonaj dolaroj estas vaste akceptitaj kaj ŝanĝeblaj en plej multaj malgrandaj urboj. Bankomatoj troveblas en la ĉefaj urboj, sed ne atendu trovi ilin en ĉiu turisma loko. Estas sufiĉe facile trovi vin en urbo sen bankomato aŭ loko por ŝanĝi monon. Ne atendu povi facile ŝanĝi vojaĝĉekojn al Gvatemalo. Vi eble trovos kelkajn lokojn pretajn akcepti ĉekojn eldonitajn de American Express, sed ĉiuj aliaj tipoj estas universale rifuzitaj. Eĉ gravaj bankoj en Gvatemalurbo ne akceptas Visa vojaĝĉekojn. Estas ofte uzi usonajn dolarojn en turismaj areoj. Vi plej verŝajne havos malfacilaĵojn ŝanĝi aliajn valutojn ol usonajn dolarojn, sed eŭroj fariĝas pli kaj pli oftaj. Moneroj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 cendoj kaj 1 kecalo. Monbiletoj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 20, 50, 100 kaj 200 kecaloj. [[Dosiero:Guatemalan Textiles (3747219020).jpg|eta|Belaj teksaĵoj]] === Vendejaroj === Estas kutime marĉandi pri plej multaj aĉetoj en la subĉiela merkato. Vi eble povas marĉandi en aliaj lokoj, sed kompreneble ne, en ĉen-posedataj butikoj, kiuj havas fiksajn prezojn. Jen kelkaj karakterize gvatemalaj aĵoj, kiujn vi eble konsiderus aĉeti ĉi tie: * '''Ron Zacapa Centenario''' — la premiita rumo de Gvatemalo * '''Ŝtofoj kaj tradiciaj teksaĵoj''' — Tradiciaj majaaj bluzoj estas konataj kiel ''huipiles'' (blankŝelo) kaj jupoj kiel ''cortes''. Sciu, ke ĉi tiuj preskaŭ ĉiam estas tute manfaritaj kaj prezoj por luksa huipil povas esti tiel altaj kiel Q1000. * '''Kafo''' — laŭdata kiel unu el la plej bongustaj variaĵoj en la mondo * '''Kardamomo''' — Gvatemalo estas la plej granda eksportanto en la mondo kaj [[Coban]] estas la ĉefa centro de ĉi tiu komerco. * '''Zorgpupoj''' — Ĉi tiuj estas etaj, manfaritaj pupoj faritaj de la indiĝenaj majaaj metiistoj en la Gvatemalaj Altebenaĵoj. == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === Tipa manĝaĵo: * ''Kaq Ik'' * ''Pepián'' * ''Jocom'' * ''Quichom'' * ''Tortillas'' kaj ''tortillas de harina''. Maizaj tortiljoj estas servataj kun plej multaj manĝoj. * ''Frijoles negros'' - stufitaj nigraj fazeoloj * ''Caldos'' - bovaĵaj buljonoj * ''Tamales'' - vaporkuirita maizfaruno, kun diversaj farĉoj, envolvita en bananfolioj * ''Rizo kaj fazeoloj'' (Garifuna manĝaĵo en Puerto Barrios) * ''Tapado, ceviche kaj aliaj fiŝ-manĝaĵoj'' * ''Churrascos'' Tipa matenmanĝo estas ''frijoles'' kaj rizo kun kafo kompreneble. La speco de manĝaĵo vere dependas de kiom vi volas elspezi kaj en kia loko vi volas elspezi ĝin. Vi povas trovi preskaŭ ĉian specon de manĝaĵo ĉe la ĉefaj turismaj lokoj. En la "aldeoj" (malgrandaj urboj) viaj elektoj plejparte limiĝas al la supre listigitaj manĝaĵoj. Gvatemala manĝaĵo diferencas de meksika manĝaĵo per tio, ke ĝi estas multe malpli spica, kaj kapsiketoj ĝenerale estas servataj en aparta plado de la ĉefa plado por esti aldonitaj laŭplaĉe, anstataŭ inkluzivitaj en la manĝaĵo. === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == Popularaj gvatemalaj bieroj estas Gallo (lagerbiero, sendube la plej populara ĉe gvatemalanoj), Victoria, Brahva (malpeza pilsner-stilo), Moza (malhela ''bock''), Cabro, Monte Carlo (altkvalita), kaj Dorada. Ne surpriziĝu se vi ricevos salon kaj citronon kun via biero. Estas kutimo meti iom da salo sur la piedfingrojn de la botelo, kaj elpremi la citronon en la bieron. Iafoje ĝi estas miksita kun legomsuko, kaj la miksaĵo nomiĝas "michelada". Gvatemalo produktas kelkajn rumojn, inkluzive de la bonega Ron Zacapa Centenario, kiu maturiĝas ĝis 30 jarojn. Tekilo estas tre populara trinkaĵo en Gvatemalo. Se vi mendas botelan trinkaĵon, vi kutime ricevos papertukon por purigi la botelon. Produktoj de la tipo Coca-Cola kaj Pepsi estas haveblaj, kaj ankaŭ multaj de lokaj nealkoholaĵaj fabrikantoj. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] Vi verŝajne trovos malmultekostajn hotelojn (ĉirkaŭ 10-15 usonaj dolaroj por nokto) en ĉiu urbo aŭ vilaĝo en Gvatemalo. En la ĉefaj turismaj areoj, estas ankaŭ multaj altkvalitaj hoteloj (200 usonaj dolaroj por nokto). Gastejoj kun komunaj ĉambroj estas haveblaj en pli ol 15 urboj kaj vilaĝoj tra la lando. Tre bone taksitaj gastejoj kostas ĉirkaŭ 6-15 usonajn dolarojn (marto 2022). === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Gvatemalo havas reputacion esti '''danĝera lando''' — reputacio kiu ne estas tute senbaza! Multaj krimoj rilatas al drogoj kaj bandoj, kio, signife, ne multe influas turistojn, kondiĉe ke vi aplikas iom da ordinara racio. Komprenu, ke Gvatemalo ankoraŭ resaniĝas post brutala tridekjara civita milito kaj la milito malbone influis la gvatemalan socion laŭ multaj manieroj; multaj gvatemalanoj estis puŝitaj en malriĉecon, ekonomiaj kondiĉoj estas malproksimaj de idealaj, kaj la jurŝtato estas ankoraŭ malforta. === Krimo === Gvatemalo estas unu el la landoj en la mondo kun la krimfrekvenco pli '''alta''', kaj havas unu el la "plej altaj indicoj de perforta krimo en Latinameriko", kaj raportoj pri ŝtelo, aŭtoŝteloj, armit-raboj kaj seks-atakoj estas "deprime oftaj". Kiel vizitanto, vi povas tuj altiri la atenton de gvatemalaj krimuloj, ĉar ili normale supozas, ke ĉiuj eksterlandaj vizitantoj estas "riĉaj". Por malinstigi la atenton de gvatemalaj krimuloj, ne montru signojn de riĉeco, ne ekbrilu elektronikajn aparatojn (fotilojn, poŝtelefonojn, tekokomputilojn kaj similajn), kaj evitu uzi elektronikajn aparatojn publike. Ŝtelo de poŝtelefonoj estas la plej ofta krimo en Gvatemalo. Ankaŭ estas "danĝere vojaĝi nokte". Fari tion signife pliigas vian riskon esti krimviktimo. En la malprobabla okazo, ke vi estis minacita de rabisto, "ne sentu vin tentata rezisti aŭ kontraŭbatali". Kunlaboru kun la rabisto kaj donu al ili kion ajn ili volas de vi. Turistoj estis pafvunditaj pro rezistado al krimuloj. Vi devus scii, ke multaj rabistoj estas nedeĵorantaj policanoj. Kvankam povas esti tente sperti veturon per loka buso, '''evitu veturi per publikaj busoj'''. Busoj estas rutine celataj de bandoj kaj okazaĵoj de armita rabo ne estas maloftaj en publikaj busoj. Kelkaj landoj, kiel ekzemple Usono, malpermesas al sia diplomatia personaro uzi gvatemalajn busojn. '''Ekspresaj kidnapoj''' estas oftaj en Gvatemalo. Kvankam tio povas ŝajni evidenta, ne haltigu taksiojn surstrate. Krimaj taksiistoj povas preni siajn kunulojn laŭvoje kaj devigi vin fari ion, kio ne komfortas vin (ekz. devigi vin elpreni grandajn monsumojn el la bankomaton). Se vi devas moviĝi en urbo, uzu nur fidindajn, antaŭaranĝitajn transportrimedojn. Via hotelo povas helpi vin pri tio. Vi ankaŭ povas uzi radio-senditajn taksiojn (Taxi Amarillo) kaj Uber. Ne vojaĝu al areoj proksimaj al la limoj de Gvatemalo kun Meksiko, Salvadoro kaj Belizo. Landlimaj regionoj spertas altajn nivelojn de krima kaj drogkontrabanda agado, kaj preterpasantaj veturiloj estas rutine celataj de bandoj, kiuj prenas homojn kiel ostaĝojn, rabas homojn per armila minaco, kaj postulas elaĉetmonon. Vi tuj elstaros kiel doloretanta dikfingro se vi veturas per veturilo registrita al fremda lando. Estas tre malmulte da polico povas fari por helpi; bandoj agantaj en landaj regionoj estas multe tro potencaj kaj influaj por esti traktitaj. Ne iru al la plej danĝeraj areoj de Gvatemalurbo (zonoj 3, 6, 12, 18, 19, kaj 21). === Korupto === '''Gvatemalo estas unu el la plej koruptaj landoj en la mondo''' kaj la problemo ne montras signojn de baldaŭa malapero. Laŭ Travidebleco Internacia, Gvatemalo estas la tria plej korupta lando en [[Latinameriko]]. La jurŝtato de la lando estas tre malforta kaj korupta. La polico estas bedaŭrinde neefika kaj oni ne fidu ilin sub neniuj cirkonstancoj. Gvatemalanoj mem malfidas la policanaron kaj ofte taksas ilin neefikaj, koruptaj kaj misuzaj. Ilia respondo al krimoj estas grave limigita de burokratio, neadekvata trejnado, korupto kaj senbrila jura sistemo. Ne atendu esti prenita serioze se vi estas krimviktimo kaj atendu neniun helpon se vi ne kompetentas en la [[hispana]]. === Miksitaĵoj === Unu el la plej bonaj aferoj pri Gvatemalo estas la abundo de natura beleco kaj multaj migradoj. Kelkaj el ĉi tiuj estas fifamaj pro '''raboj''' (Vulkano de Agua, migrovojoj ĉirkaŭ Lago de Atitlán, Volcán de Pacaya). Ĉiam demandu ĉirkaŭe pri la situacio antaŭ ol blinde komenci. Inguat-oj, lokanoj kaj kunvojaĝantoj povas doni informojn. Vojaĝi en grupoj dumtage foje malpliigas la riskon, sed ne ĉiam. '''Trafiko''' povas esti danĝera. Vi renkontos multajn unu-lenajn vojojn (unu leno en ĉiu direkto) kaj ŝoforoj emas flankeniri tien kaj reen, evitante vojtruojn kaj tuberojn laŭ la vojo. Estas ankaŭ diversaj plurlenaj aŭtovojoj. Trafiko en Gvatemalurbo kaj ĉirkaŭaj metropolaj areoj dum hasthoro estas tre malrapida. '''Manifestacioj''' kaj aliaj formoj de '''politika protesto''' ofte fariĝas perfortaj. == Sano == Trinku nur purigitan '''[[akvon]]''' (''Agua Pura Salvavidas estas rekomendata de plej multaj hospitaloj kaj hoteloj''). La Usonaj Centroj por Malsankontrolo deklaras, ke risko pri '''[[malario]]''' ekzistas en kamparaj areoj je altitudoj sub 1.500 m, (sed ne estus risko en Antigvo aŭ Lago Atitlán). Kontraŭmalariaj medikamentoj povas kaj devus esti aĉetitaj antaŭ ol viziti malario-endemiajn areojn. '''[[Dengo]]''' estas endemia tra Gvatemalo. Vakcinadoj kontraŭ hepatito A kaj B estas rekomendataj. == Respekto == == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} tvmvow7ql3d0tmzviwrvsr08rwbymqc 72703 72702 2026-06-18T10:53:18Z Tiguliano 53 /* Respekto */ 72703 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto lando | bildo=File:Antigua Guatemala. Calle del Arco de Santa Catalina.jpg | bildotitolo= | monunuo= | areo= | loĝantaro= 15 468 203 | elektro= | antaŭkodo= | horzono= }} '''{{W|Gvatemalo}}''' estas lando en [[Centr-Ameriko]]. Gvatemalo havas riĉan kaj apartan kulturon kiu devenas de la miksaĵo de hispanaj setlantoj kaj la majaoj, kiuj estas indiĝenaj en Centrameriko. Ĝia historio kaj la natura beleco de la tero faras turisman lokon riĉan je interesaj kaj pitoreskaj vidindaĵoj. Aliflanke, Gvatemalo estas tre malfacila tero - oni povas sperti densajn ĝangalojn, montaran terenon kun vulkana agado, alian sisman agadon (tertremoj, terglitoj) kaj uraganojn. == Regionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Guatemala WV regions map 2016 EN.png | titolomapo= Regionoj de Gvatemalo | tekstomapo= | grandecomapo= 380px | nomoregiono1= [[Centraj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Centraj Altebenaĵoj]] | kolororegiono1= #9fd599 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Gvatemalurbo]] kaj la populara turisma celloko Antigua Guatemala situas en ĉi tiu regiono. Ĝi estas hejmo de almenaŭ unu aktiva vulkano. | nomoregiono2= [[Okcidentaj Altebenaĵoj (Gvatemalo)|Okcidentaj Altebenaĵoj]] | kolororegiono2= #c2a5cf | elementojregiono2= | priskriboregiono2= Sendube la plej bela parto de Gvatemalo, ĉi tiu regiono inkluzivas multajn indiĝenajn majaajn vilaĝojn. Lago Atitlán ankaŭ troviĝas en ĉi tiu regiono, kune kun almenaŭ 2 aktivaj vulkanoj. | nomoregiono3= [[Orienta Gvatemalo]] | kolororegiono3= #ceedc5 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Seka regiono sur la vojoj al Honduro kaj Salvadoro, kun plejparte hispanida loĝantaro, kaj dediĉita al brutbredado. | nomoregiono4= [[Kariba Marbordo]] | kolororegiono4= #5aae61 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Ĉi tiu marbordo estas hejmo de multaj strandoj. | nomoregiono5= [[Nordaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Nordaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono5= #b6c0e8 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= Ĉi tiu regiono havas tre densan ĝangalkovritan pluvarbaron, kaj kelkajn mirindajn majaajn ruinojn, inkluzive de Tikal. | nomoregiono6= [[Pacifikaj Malaltebenaĵoj (Gvatemalo)|Pacifikaj Malaltebenaĵoj]] | kolororegiono6= #e7d4e8 | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Tio konsistas el la ondiĝantaj promontoroj de la Sierra Madre, etendiĝantaj trans la vastan pacifikan ebenaĵon ĝis belaj strandoj. }} == Urboj == *[[Gvatemalurbo]] —La ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Gvatemalo. Ĝi gastigas la ĉefan flughavenon de la lando, la Internacian Flughavenon La Aurora. *[[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]] —Kolonia hispana ĉefurbo de Centrameriko, listigita en {{unesco}}, kaj tre populara inter turistoj. *[[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] —Insula urbo, ĉefurbo de Petén, bona deirpunkto por aliri la majaajn ruinojn de [[Tikal]]. *[[Melchor de Mencos]] —Landlima urbo, kiu estas la ĉefa transirejo al [[Belizo]]. *[[Panajachel]] —Enirejo al [[Lago Atitlán]], bela kaj okupata turisma regiono. *[[Puerto Barrios]] —Haveno en Karibio kun rapidboatoj al kaj de Belizo *[[Puerto San José]] —Haveno en la Pacifiko. *[[Quetzaltenango]] —Plej granda urbo en la okcidentaj altebenaĵoj. Ofte nomata "Xela" fare de lokuloj. *[[Sayaxché]] —Rivera enirejo en Petén. === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == [[File:Tikal_Giaguaro.jpg|thumb|Templo 1 ĉe '''Tikal''' kun ĉirkaŭaj konstruaĵoj de la Centra Akropolo]] * [[Aguateca]] —La plej bone konservitaj majaaj ruinoj de Gvatemalo, kie arkeologoj supernombras turistojn. * [[El Mirador]] —Ankoraŭ malkovrata, la aventuremaj malmultaj, kiuj vizitas ĉi tiun grandegan fruan majaan lokon, malkovros lulilon de la majaa civilizo * [[Iximche|Iximché]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] —Ĉi tiuj majaaj ruinoj en la Centraj Altebenaĵoj estas facila tagekskurso de [[Gvatemalurbo]] aŭ [[Antigvo Gvatemalo|Antigvo]] * [[Lago Atitlán]] — imprese bela vulkana lago ĉirkaŭita de pitoreskaj majaaj vilaĝoj, vizitantoj eble restos pli longe ol antaŭvidite * [[Monterrico]] — situanta ĉe la pacifika marbordo, Monterrico estas konata pro siaj vulkanaj nigraj sablaj strandoj kaj ĉiujara enfluo de martestudoj * [[Nakúm]] — impona klasika majaa loko * [[Rio Dulce]] — ĉirkaŭita de naciaj parkoj, Rio Dulce plenumas diversajn postulojn por la subĉiela aventuristo: ĝangaloj por migri, riveroj por naĝi, kaj ruinoj por esplori * [[Semuc Champey]] — naĝparadizo; ĉi tiu serio de ŝtupaj, turkiskoloraj lagetoj estas perfekte situanta sur natura kalkŝtona ponto * [[Tikal]] —longe konsiderata la plej granda el la majaaj ruinoj, ĉi tiu impona loko ofte estas "la" kialo, kial homoj elektas aldoni Gvatemalon al siaj itineroj == Komprenu == === Tereno === === Historio === ====Antaŭ Kolumbo==== La unuaj pruvoj pri homaj setlantoj en Gvatemalo devenas de almenaŭ 12.000 a.K. Loĝ-lokoj de 6500 a.K. estis trovitaj en Quiché en la Centraj Altebenaĵoj kaj Sipacate, Escuintla ĉe la centra pacifika marbordo. Arkeologoj dividas la antaŭkolumban historion de Mezameriko en la antaŭklasikan periodon (2000 a.K. ĝis 250 p.K.), la klasikan periodon (250 p.K. ĝis 950 p.K.), kaj la postklasikan periodon (950 p.K. ĝis 1520 p.K., aŭ alidirite "ĝis la kontakto" kun la hispanoj). [[El Mirador]] estis sendube la plej loĝata urbo en antaŭkolumba Ameriko. La piramidoj El Tigre kaj Monos ĉiu havas volumenon pli grandan ol 250.000 kubajn metrojn. Mirador estis la unua politike organizita ŝtato en Ameriko. La Klasika periodo de la mezamerika civilizo korespondas al la kulmino de la majaa civilizo, kaj estas reprezentita de sennombraj lokoj tra Gvatemalo, kvankam la plej granda koncentriĝo estas en Petén en la Nordaj Malaltebenaĵoj. Ĉi tiu periodo estas karakterizita per peza urbokonstruado, la disvolviĝo de sendependaj urboŝtatoj, kaj kontakto kun aliaj mezamerikaj kulturoj. Ĉi tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 900 p.K., kiam la Klasika majaa civilizo kolapsis. La majaoj forlasis multajn el la urboj de la centraj malaltebenaĵoj aŭ estis mortigitaj de sekeco-kaŭzita malsatego. La Postklasika periodo estas reprezentita de regionaj regnoj kiel la Itza' kaj Ko'woj en la regiono de la lagoj en Petén, kaj la Mam, K'iche', Kaqchikel, Tz'utujil, Poqomchi', Q'eqchi' kaj Ch'orti' en la Altebenaĵoj. Ĉi tiuj urboj konservis multajn aspektojn de la majaa kulturo, sed neniam egalus la grandecon aŭ potencon de la Klasikaj urboj. ====Hispana koloniismo==== Hispana esplorado de Gvatemalo komenciĝis en 1519, baldaŭ post la konkero de la Karibio. Ĉi tiuj fruaj renkontoj ekigis detruajn epidemiojn, kiuj detruis la indiĝenan loĝantaron longe antaŭ ol formala koloniigo ekregis. Administre, Gvatemalo funkciis kiel la sidejo de Kapitaneca Ĝenerala ene de la Vicreĝlando de Nova Hispanio, regante vastan teritorion etendiĝantan de suda Meksiko ([[Tabasko]] kaj [[Ĉiapo]]) ĝis [[Kostariko]]. Mankante la grandegan mineralan riĉecon (oro- kaj arĝento-deponejoj) de Meksiko aŭ Peruo, Hispanio rigardis Gvatemalon kiel sensignifan kompare, la kolonio anstataŭe fokusante sur agrikultura riĉeco. Ĝi fariĝis ĉefa fonto por sukerkano, kakao, dezirataj tinktur-farboj kiel indigo (añil) kaj koĉeno, kaj altvalora ligno, uzata en artaĵoj por preĝejoj kaj palacoj en Hispanio. [[File:Volcan de Fuego Enero 2011.jpg|thumb|La nacia flago kaj la erupcianta vulkano Fuego en la fono, [[Antikva Gvatemalo]]]] ====Post-sendependeco==== La 15-an de septembro 1821, la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo (formita de Ĉiapaso, Gvatemalo, Salvadoro, Nikaragvo, Kostariko kaj Honduro) proklamis sian sendependecon de Hispanio kaj sian aliĝon al la Meksika Imperio, kiu estis dissolvita du jarojn poste. Post la kolapso de la unua Meksika Imperio, Gvatemalo formis parton de la mallongdaŭraj Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. La "Liberala Revolucio" de Gvatemalo okazis en 1871 sub la gvido de Justo Rufino Barrios, kiu laboris por modernigi la landon, plibonigi komercon kaj enkonduki novajn kultivaĵojn kaj fabrikadon. Dum ĉi tiu epoko, kafo fariĝis grava kultivaĵo por Gvatemalo. Barrios havis ambiciojn reunuigi Centran Amerikon kaj kondukis la landon al milito en malsukcesa provo atingi tion, perdante sian vivon sur la batalkampo en 1885 kontraŭ fortoj en Salvadoro. De 1898 ĝis 1920, Gvatemalo estis regata de la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, kies aliron al la prezidanteco helpis la United Fruit Company. La 4-an de julio 1944, la diktatoro Jorge Ubico Castañeda estis devigita demisii pro ondo da protestoj kaj ĝenerala striko, kaj de tiam ĝis la fino de murdema interna milito en 1996, Gvatemalo spertis serion da puĉoj kun amasaj akompanantaj misuzoj de civitanrajtoj. Ŝtate sponsoritaj murdoj de studentoj, homaj-rajtaj aktivuloj kaj la etnaj majaoj gajnis al Gvatemalo teruran reputacion tra la mondo. En 1999, la usona prezidanto Bill Clinton deklaris, ke Usono eraris subtenante la gvatemalajn militfortojn, kiuj partoprenis en la brutalaj civilaj mortigoj. Ekde la packontraktoj en 1996, Gvatemalo travivis sinsekvajn demokratiajn elektojn. === Etnoj === === Klimato === La klimato de Gvatemalo estas diversa kaj varias laŭ la geografio de la lando. En la malaltaj teroj, la klimato estas tropika kaj varma, kun posttagmezaj fulmotondroj kiuj kutime iom malpliigas la varmon. En [[Puerto Barrios]], ĉe la kariba marbordo, averaĝaj temperaturoj varias de 20.1 °C en januaro ĝis 29.5 °C en marto, atingante 3,075 mm da pluvo jare. En la montoj, la klimato estas ĝenerale iomete pli malvarmeta kaj emas esti malpli pluva, atingante nur 802.1 mm en [[Ketzaltenango]]. En [[Gvatemalurbo]], la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas 27 °C en la monatoj aprilo kaj majo kaj minimumaj temperaturoj de 13.2 °C en januaro kaj 2.3 °C en Ketzaltenango. En la altebenaĵoj, la pluvsezono daŭras de majo ĝis oktobro. Pro la situo de Gvatemalo inter la Pacifika Oceano kaj la Kariba Maro, la lando estas vundebla al uraganoj. == Eniri == Laŭ la deven-landoj, por viziti Gvatemalo, homoj bezonas la sekvajn dokumentojn: * '''nur identigilo''' - Homoj el [[Nikaragvo]], [[Honduro]], kaj [[Salvadoro]] ne bezonas pasporton por eniri en Gvatemalon, sed nur identigilon. Ekzistas traktato pri libera movado inter tiuj landoj, simila al la Schengen-interkonsento en Eŭropo. * '''nur pasporto''' - Homoj el la sekvaj landoj ne bezonas vizon por nviziti Gvatemalo, sed nur pasporton: [[Andoro]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Belizo]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kosta-Riko]], [[Ĉilio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Salvadoro]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Honduro]], [[Irlando]], [[Israelo]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malajzio]], [[Meksiko]], [[Monako]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Panamo]]. [[Paragvajo]], [[Portugalio]], [[Rusio]], [[Singapuro]], [[Sud-Koreio]], [[Hispanio]], [[San-Marino]], [[Svedio]], [[Svislando]], [[Tajvano]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Usono]], [[Romo/Vatikano|Vatikana Urbo]] kaj [[Venezuelo]]. * '''Pasporto kaj Vizo''' - Homoj el ĉiuj ceteraj landoj por viziti Gvatemalon bezonas pasporton kaj vizon. === Eniri avie === La ĉefa flughaveno de Gvatemalo, '''Internacia Flughaveno La Aurora''' (IATA: GUA), troviĝas en [[Gvatemalurbo]]. Internaciaj flugoj alvenas plejparte el la aliaj centramerikaj landoj, Usono, Meksiko, Kolombio kaj Hispanio. La flughaveno estas vitro-kaj-betona konstruaĵo kun modernaj butikoj kaj senimpostaj butikoj, kiujn vi eble atendus en iu ajn granda urbo. Manĝaĵaj elektoj tamen povas esti iom limigitaj. American Airlines, Avianca, Copa, Delta kaj United ĉiuj ofertas servojn al Gvatemalo, kvankam je altaj prezoj. Iberia ankaŭ servas Gvatemalurbon el [[Madrido]] kaj TAG ofertas flugojn el [[Cancun]] kaj [[Tulumo]]. La dua flughaveno de Gvatemalo situas en [[Flores (Gvatemalo)|Flores]] (IATA: FRS). Ĉi tiu malgranda flughaveno ricevas flugojn el Gvatemalurbo kaj najbaraj Belizo kaj Meksiko. ===Eniri aŭte=== El [[Meksiko]], [[Honduro]] kaj [[Salvadoro]] oni atingas ĝin per la Inter-amerika Aŭtovojo. Voja aliro ankaŭ eblas, sed pli malfacile, el [[Belizo]]. === Eniri trajne === === Eniri buse === * '''De Belizo'''. Pluraj kompanioj havas rapidbusojn de [[Belize-urbo]] al [[Flores (Gvatemalo)]], pasante tra San Ignacio kaj Xunantunich, kun konektoj al [[Gvatemalurbo]]. Pli malmultekosta alternativo estas loka beliza buso al la lim-urbo Benque Viejo, taksio al la limo kaj pluen de [[Melchor de Mencos]] al Flores per kolektivo, aŭ taksio al Tikal. Estas pluraj buskompanioj konektantaj Gvatemalon al najbaraj landoj Salvadoro, Honduro, Meksiko kaj Belizo. Kelkaj el la kompanioj daŭrigas pluen tra la resto de la centramerika istmo direkte al Panamo tra San Jose kaj Managvo de San-Salvadoro kaj Tegucigalpo aŭ San Pedro Sula. Internaciaj busoj kutime estas unuaklasaj limuzinservoj en pli novaj Marcopolo, Mercedes aŭ Volvo-tipaj busoj kaj funkcias laŭ limigitaj horaroj (kutime frumatenaj foriroj) kun limigita nombro da haltejoj. Krom Adrenalina Tours kaj Grupo ADO, la donitaj adresoj estas en Gvatemalurbo: * [http://www.ado.com.mx Grupo ADO kaj OCC] (Autobuses De Oriente -Omnibus Cristobal Colon) :telefono (senpaga) +1800-009-9090 : lasta redakto=2017-11-29 :La busoj de Grupo ADO kaj OCC ne iras al Gvatemalo el Meksiko, sed ili provizas pluajn ligojn al Meksikurbo, Cristobal Colon, Comitán kaj aliaj lokoj en Meksiko el la meksika flanko de la limo. La plej proksimaj busstacidomoj ADO/OCC el Gvatemalo estas en Tapachula, Ciudad Cuauhtemoc kaj Palenque. Estas ankaŭ diversaj vojaĝagentejoj en Antigua, Panajachel kaj San Cristobal de las Casas, kiuj vendas biletojn por diversaj navedaj kompanioj por ligoj inter Meksiko kaj Gvatemalo en pli malgrandaj busetoj aŭ kamionetoj. Pasaĝeroj kutime transiras busojn/kamionetojn ĉe la limo. * [https://www.adrenalinatours.com/transport/collective-shuttle-services Adrenalina Tours] :adreso: 2a Calle Poniente, Casa No, 3, Antigua Guatemala 03001 :tel.: +502 5308-5532 :(2018-06-15) :Funkcias navedojn inter la popularaj turismaj lokoj en Gvatemalo kaj al San Cristobal de las Casas en Meksiko; Leon, Nikaragvo; Tunco, Salvadoro; kaj La Ceiba, ankaŭ al Honduro ekde Antigua. * [http://www.comfortpremium.com Comfort Lines] :adreso: 4 Ave 13-60 Zono 10 :telefono +502 2501-1000 :Funkcias ĉefe inter Gvatemalurbo kaj San-Salvadoro. * [https://www.facebook.com/TRANSPORTESFUENTEDELNORTE/ Fuentes Del Norte (FDN)] :adreso: 17 Calle 8a. kaj 9a. Avenidas 8-46 Zono 1 :telefono +502 7497-7070, +502 7497-1786 :lasta redakto=2017-11-29 :Konektas Santa Elena al [[Beliz-urbo]] tra Melchor de Mencos kaj de Gvatemalurbo al San-Salvadoro kaj San Pedro Sula. * [http://hedmanalas.com/ Hedman Alas] :Adreso: 2a Ave 8-73 Zona 10 | lat= | long= | directions= :tel.: +502 2362-5072 :(2018-06-15) :Unufoje ĉiutage foriroj al Tegucigalpo tra Copan Ruinas, Tela, San Pedro Sula. Pluaj navedaj konektoj al Antigvo por alvenoj el Honduro. * [http://www.lineadorada.com.gt/ Linea Dorada] :adreso: 16 Calle 10-03 Zona 1 :telefono: +502 2415-8900 :lasta redakto: 2018-06-15 :Iras ĝis la meksika limo en La Mesilla. Estas taksioj kaj tuktukoj de La Mesilla al la [http://www.ado.com.mx OCC] kaj meksika enmigrado en Ciudad Cuauhtémoc * [http://platinumcentroamerica.com/ Platinum Centroamerica] :adreso: 4 Ave 13-60 Zona 10 :telefono: +502 2501-1000 :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon, San Pedro Sula kaj Managvon. * [http://www.pullmantur.com Pullmantur] :adreso: 1a Avenida 13-22 Zona 10 : direktoj: Hotelo Holiday Inn :telefono: +502 2495-7000 :Funkciigas busojn inter Gvatemalurbo, Tegucigalpo kaj San-Salvadoro. * [http://www.ticabus.com/ Ticabus (Transportes Internationales Centromaericanos)] :adreso: Calzada Aguilar Batres, 22-55 Zona 12 :telefono: +502 2473-3737 :foriras je la 06:00 kaj 14:00 :Granda centra buskompanio funkciiganta busojn tra la centramerika istmo inter Panamurbo kaj Managvo. De Managvo unu itinero iras al Tegucigalpo kaj San Pedro Sula en Honduro dum alia daŭras laŭ la Tutamerika Ŝoseo al San-Salvadoro, Gvatemalurbo kaj Tapachula en Meksiko. Ili ankaŭ havas alian nord-sudan itineron konektantan Salvadoron al Honduro. * Trans Galgos Inter. :adreso: 7a Avenida 19-44 Zona 1 :telefono: +503 2232-3661, +503 2220-6018, +503 2230-5058 :horoj:foriras je la 13:00 :prezo; 17 USD :Internaciaj servoj al Tapachula de Gvatemalurbo tra Retalhuleau kaj Coatepeque sur unu itinero kaj dufoje ĉiutage al San-Salvadoro sur alia. Ili ankaŭ funkciigas trian enlandan itineron al Ketzaltenango de Gvatemalurbo. * [http://transportedelsol.com/ Transportes del Sol] :adreso: Avenida las Américas, adentro del Hotel Las Américas, zona 13 :direktoj: Ene de la Hotelo Las Americas en Zona 13 :telefono: +502 2422 5000, +502 4147 3104 :horoj: Oficejaj horoj L-V 08:00-18:00 kaj Sa-Di 08:00-16:00 :prezo: US$28 (unudirekta) :Servas Gvatemalurbon, San-Salvadoron, Tegucigalpon kaj Managvon. ===Eniri ŝipe=== Ekzistas pluraj pramoj al kaj de [[Puerto Barrios]] kaj [[Livingston (Gvatemalo)|Livingston]], kaj [[Punta Gorda (Belizo)|Punta Gorda]], [[Belizo]]. === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== [[File:Buses in Antigua Guatemala 2007.jpg|thumb|kolorplenaj busoj]] Se oni vojaĝas per buso, ekzistas du klasoj de busoj. La unuaklasaj busoj ("pullman, expreso, especiales, primera clase"), se haveblaj, kutime havas rektajn itinerojn kaj estas la plej bona elekto por la plejmulto. Ĉi tiuj busoj varias laŭ la kvalito de la veturiloj. Ili varias de la pli malnovaj MC-busoj (pli malnovaj Greyhound-busoj el Usono) ĝis la pli novaj unu- aŭ du-etaĝaj Marcopolo aŭ Volvo-busoj kaj ĉio simila inter ili. Ili estas komfortaj, havas necesejojn kaj ĝenerale montras filmojn, kiuj eble estas en la angla kun hispanaj subtekstoj (aŭ inverse) kun rezervitaj sidlokoj. Aliaj eĉ povas oferti trinkaĵon kaj malgrandan manĝeton. Ili povas fari limigitajn planitajn haltojn ("semi-directo") ĉe specifaj lokoj survoje, alie ili faras "neniun" halton survoje. Ili funkcias laŭ limigitaj horaroj kaj kutime de siaj propraj oficejoj aŭ terminaloj anstataŭ de centra busstacidomo en la urboj, kiujn ili servas. La unuaklasaj busoj estas pli oftaj sur la itinero inter Gvatemalurbo kaj Floreso kaj pluen al najbaraj landoj, sed ankaŭ de Gvatemalurbo al Cobán, Huehuetenango, Chiquimula kaj Ketzaltenango (Xelaju). La plej ofta opcio estas la duaklasaj busoj (''kokidaj busoj'', ''camionetas, autobuses de parrillas, polleros, minibusoj, mikrobusoj''); la plej ĉieaj estas la eksaj usonaj lernejaj busoj pentritaj en ĉiaj strangaj koloroj kaj ŝablonoj. Aliaj duaklasaj busoj ekzistas en Toyota Coaster-mikrobuso, pli malgranda Toyota "HiAce"-kamioneto (nomata "''minibuso''" aŭ "''mikrobuso''") aŭ ŝarĝaŭto (''picop'') aŭ iu simila tipo de veturilo, kiu funkcias same kiel la "''kokida buso''". Duaklasaj busitineroj estas pli oftaj kaj atingas pli da lokoj por pli malmultekosta biletprezo ol unuaklasaj busoj, sed ili ankaŭ bezonas konsiderinde pli da tempo por vojaĝi trans pli longaj distancoj (ekzemple de Todo los Santos al Gvatemalurbo) kun pluraj haltejoj kaj eble pluraj translokigoj. Ili estas la plej ofta maniero por plej multaj vojaĝi kaj ili iĝas plenplenaj kun ĉio kaj ĉiuj amasigitaj. Granda kargo kaj bagaĝo kutime estas metitaj sur kaj ligitaj al la tegmento, inkluzive de vivaj kokoj irantaj al la merkato, tial la termino "kokina buso". Al vizitanto veturanta, la buso povas ŝajni plena, sed al la ŝoforo kaj lia "helpanto" (helpanto aŭ konduktoro) ĉiam estas loko por alia persono, eĉ se la spaco estas nur ero inter du homoj. Se estas fizike neeble enpremi pli da homoj, ĉiam estas loko supre sur la tegmento aŭ alkroĉiĝante de ekstere dum la buso rapidas laŭ la vojo. La kokinaj busoj funkcias de centra busa stacio ("Terminal de Autobuses"), kiu kutime estas nenio pli ol malferma parkejo apud neformala merkato sen biletvendejoj. Vi simple eniras la parkejon, saltas kaj prenas sidlokon. Kiam la buso ekveturas kaj komencas kolekti aliajn pasaĝerojn laŭ la stratoj, "helpanto" fine venos por kolekti la biletojn (kutime 10 Q hore) kaj li kutime tre bone scias, kiu pagis kaj donas restaĵon, kiu eble ne tuj venos. Kontrolu kun kunpasaĝeroj kiom kostas la bileto al specifa celloko, ĉar ĝi povas esti pli aŭ malpli ol 10 Q. Raboj de la busoj estas oftaj laŭlonge de la aŭtovojo en la kamparo kaj en la ĉefurbo mem. Kutime pluraj homoj, unu aŭ pli antaŭe, meze kaj malantaŭe de la buso, leviĝas, elprenas siajn pafilojn kaj anoncas rabon, aŭ simple grupo da homoj - aŭ eĉ infanoj - ĉirkaŭas vin kaj postulas viajn havaĵojn de vi. Foje tio estas parto de la regula rutino de la busŝoforoj, foje eĉ la ŝoforoj organizas ĉi tiujn rabojn. Tria eblo, kiun multaj vojaĝantoj elektas, estas la turisma navedo, kiu kostas 5 ĝis 15 fojojn pli ol busoj, sed ili estas pli komfortaj por veturi en ili kaj pli rapidaj. Ili povas esti en Toyota "HiAce"-kamioneto, pli granda Toyota Coaster-mikrobuso aŭ iu simila tipo de veturilo. Ili povas fari planitajn haltojn por necesejo kaj manĝpaŭzoj en restoracio survoje, sed alie ili veturas senhalte. Ili tipe konektas inter malsamaj popularaj turismaj cellokoj kiel Antigvo, Gvatemalurbo, Flughaveno La Aurora, Panajachel, Chichicastenango (dum merkattagoj), Lanquín, San Cristobal de las Casas, Ruinas de Copan, ktp. Biletoj por ĉi tiuj estas haveblaj ĉe la vojaĝagentejoj en la turismaj urboj, kiujn ili servas. Preno kaj livero povas esti ĉe ilia oficejo, kie ĉiuj renkontiĝas, aŭ estas antaŭaranĝite por preno kaj livero ĉe hoteloj kaj gastejoj. Vidu la sekcion "Per buso" sub "Eniri" supre kaj en la [[Gvatemalurbo#Per_buso|artikolo pri Gvatemalurbo]] por listo de disponeblaj buskompanioj. === Transportiĝi aŭte === Trafiksekureco estas malbona, precipe sur aŭtovojoj. Vojoj estas en relative malbona stato, escepte ĉefvojoj. Dum la pluvsezono, la stato de la vojoj konsiderinde malboniĝas. Veturado nokte devus esti evitata. Dum veturado, pordoj devus esti ŝlositaj kaj fenestroj fermitaj. Busoj kaj aŭtoj ankaŭ estas rabataj sur trafikataj ĉefvojoj meze de la tago. Krimuloj ŝajnigantaj esti policistoj ankaŭ faris rabojn kaj seksperfortojn. [https://www.facebook.com/transitopnc/ Gvatemala Trafika Polico en Facebook] (hispane) == Vidi == [[File:Pacaya Volcano - Guatemala (4251539562).jpg|thumb|Brilanta lafo, Pacaya]] Majaaj ruinoj estas la ĉefaj allogaĵoj en la lando kaj la plej rimarkindaj estas [[El Mirador]], eble la lulilo de la majaa civilizo, kaj [[Tikal]]. ===Vulkanoj=== Gvatemalo havas multajn [[vulkanojn]], multaj el ili pli ol 3.000 m altaj. * Vulkano Pacaya (2500 m) - ĉi tiu estas aktiva vulkano ĉirkaŭ 30 minutojn ekster [[Antigvo (Gvatemalo)|Antigvo]]. Kelkfoje ĝi ne estos alirebla, ĉar la vulkano eble estas tro aktiva por sekure observi. Kunportu jakon, ĉar estos vente kaj malvarme supre (kvankam la tero estos varma) kaj portu longajn pantalonojn, ĉar la vulkana roko povas facile doni al vi belan tranĉon. Turismaj gvidistoj povas esti organizitaj el Antigvo. Ĝis signifa erupcio fine de majo 2010, vi povis piediri rekte supren por vidi veran lafon kaj eĉ rosti kolbasobulkojn kaj sukergumaĵojn super ĝi. Kvankam ekskursoj estas ankoraŭ oftaj kaj vojaĝagentejoj ankoraŭ fanfaronas pri ĉi tiu ebleco kun bildoj de turistoj farantaj tion en la pasinteco, ĉi tio jam ne eblas. Se vi decidas vojaĝi al Pacaya sola, la prezoj estas sufiĉe akcepteblaj. Proksimume 25 Q (3 US$) eniro al la parko. Ĉe la enirejo al la Nacia Parko Pacaya, vi devos havi lokan gvidiston, rajtigitan de la parko, por konduki vin al la supro de la vulkano. Estas du apartaj enirejoj al la parko, la unua situanta en la urbo El Cedro kaj la dua en la urbo San Francisco. La vojo El Cedro estas pli facila grimpo, ĉirkaŭ 2 horojn supren kaj 1 horon malsupren laŭ la vulkano. La enirejo al San Francisco estas kelkajn mejlojn plu post El Cedro. Ĝi estas iom pli kruta grimpo. La tuta parko estas patrolata de loka polico kaj soldatoj - ĝi estas sufiĉe sekura. Lokuloj ankaŭ ofertas ĉevalojn por konduki vin por ĉirkaŭ 125 Q (15 US$), kio estas bonega alternativo se vi ne ŝatas piedekskurson. Ĉi tiuj estas ofertitaj al vi kiam vi komencas vian supreniron. Estas necesejoj, manĝetoj kaj trinkaĵoj haveblaj por vendo ĉe ambaŭ enirejoj ankaŭ. Sekura parkumado estas havebla por tiuj, kiuj vojaĝas sen turisma grupo. == Fari == Gvatemalo estas riĉa je natura beleco kaj vojaĝeblecoj, ĝi estas lando kiu ofertas tiom multe al tiuj, kiuj volas paŝi for de la batitaj padoj por iom da tempo. Multaj el la naturaj areoj de la lando estas konservitaj kiel naciaj parkoj kaj biosferaj rezervejoj. Antigvo ofte estas konsiderata kiel la centro de vojaĝantoj, kadukiĝanta, bildperfekta centramerika urbo ĉirkaŭita de vulkanoj. De ĉi tie vi povas migri supren laŭ Vulkano Pacaya, preni buson al la vigla merkato de Chichicastenango, aŭ trinki iom da kafo en stratflanka kafejo kaj rigardi la mondon pasi. [[Lago Atitlán]] estas alia ofta haltejo sur la itinero de iu ajn vizitanto. Vulkan-randa lago kun multaj dorsosakul-gastejoj kaj majaaj vilaĝoj, kiuj punktas la bordojn. [[Floreso (Gvatemalo)|Floreso]] en la sovaĝa nordo de Gvatemalo estas turisme amika insulo meze de Lago Petén Itzá. De ĉi tie vi povas veturi per buso al unu el la plej bone konservitaj majaaj ruinoj en la mondo, Tikal. Ululantaj simioj kaj densa ĝangalo igas promenadon ĉirkaŭ la ruinoj aventuro. *Semuc Champey :adreso:Lanquin, apud Coban, Alta Verapaz :Semuc Champey estas kaskado de turkisaj kalkŝtonaj lagetoj kreitaj de la rivero plonĝanta subteren por parto antaŭ ol rapide elflui tra spektakla akvofalo. Sendube valoras la vojaĝon al Lanquin por vidi, same kiel la belaj gastejoj, kiuj elkreskis el la alloga monteta pejzaĝo. *[[Rio Dulce]] - La Rio Dulce estas majesta smeralda rivero, inter Belizo kaj Honduro, kiu fluas al la Karibio. La regiono de Rio Dulce konsistas el du urboj ambaŭflanke de unu el la plej grandaj pontoj en Centrameriko, Fronteras kaj El Relleno. Rio Dulce estas paradizo por velistoj kaj dorsosakuloj, kun multe farinda kaj vidinda. Finca Paraiso estas varmafonta akvofalo, kiu similas al kuracloka tago en la ĝangalo; Kastelo San Felipe de Lara estas historia fortikaĵo kaj malmultekosta maniero pasigi la posttagmezon turneante la kastelon kaj naĝante en la Lago Izabal. La multaj specioj de birdoj kaj bestoj (inkluzive de manatoj) faras Rio Dulce bonegan lokon por birdobservantoj, bestoamantoj kaj fiŝkaptaj ŝatantoj. == Komuniki == La hispana estas la oficiala lingvo de Gvatemalo kaj estas parolata de preskaŭ ĉiuj en la ĉefaj turismaj cellokoj. En vilaĝoj pli for de la batitaj padoj, plej multaj homoj eble parolas nur majaan lingvon, eble kun iom da rompita hispana lingvo. Kuracistoj, instruistoj, advokatoj, policanoj kaj aliaj profesiuloj en tiaj areoj parolas la hispanan. La loka popollingvo estas la gvatemala hispana, kiu havas ampleksajn pruntvortojn de majaaj lingvoj kaj havas malsamajn gramatikajn regulojn. La plej konata formo de la hispana parolata inter bonaj amikoj estas la formoj "tú" kaj "vos", sed varias inter regionoj. Ĝi estas konsiderata malĝentila kaj tre neformala se uzata kun iu, kiun vi ne konas. Kiel turisto, estas pli sekure uzi la formon "usted". Tamen, ne surpriziĝu se iuj hejmloĝantaj familioj kaj iuj lingvoinstruistoj tuj uzas la formojn "tú" aŭ "vos". Se jes, vi eble respondos same. Pli ol dudekunu indiĝenaj lingvoj estas parolataj, precipe en la kamparaj anguloj de la lando. La plej ofte parolataj indiĝenaj lingvoj estas la kiĉea (la dua plej vaste parolata lingvo en la lando), la qekĉia, kaj la kakĉikela. Multaj el ĉi tiuj estas majaaj variaĵoj. == Aĉeti == La loka valuto estas la kecalo (quetzal), malongigite: Q (ISO-kodo: '''GTQ'''), nomita laŭ la nacia birdo, kiu havas antikvajn kaj mitajn konotaciojn eĉ hodiaŭ. Usonaj dolaroj estas vaste akceptitaj kaj ŝanĝeblaj en plej multaj malgrandaj urboj. Bankomatoj troveblas en la ĉefaj urboj, sed ne atendu trovi ilin en ĉiu turisma loko. Estas sufiĉe facile trovi vin en urbo sen bankomato aŭ loko por ŝanĝi monon. Ne atendu povi facile ŝanĝi vojaĝĉekojn al Gvatemalo. Vi eble trovos kelkajn lokojn pretajn akcepti ĉekojn eldonitajn de American Express, sed ĉiuj aliaj tipoj estas universale rifuzitaj. Eĉ gravaj bankoj en Gvatemalurbo ne akceptas Visa vojaĝĉekojn. Estas ofte uzi usonajn dolarojn en turismaj areoj. Vi plej verŝajne havos malfacilaĵojn ŝanĝi aliajn valutojn ol usonajn dolarojn, sed eŭroj fariĝas pli kaj pli oftaj. Moneroj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 cendoj kaj 1 kecalo. Monbiletoj de Gvatemalo estas eldonitaj en nominalaj valoroj de 1, 5, 10, 20, 50, 100 kaj 200 kecaloj. [[Dosiero:Guatemalan Textiles (3747219020).jpg|eta|Belaj teksaĵoj]] === Vendejaroj === Estas kutime marĉandi pri plej multaj aĉetoj en la subĉiela merkato. Vi eble povas marĉandi en aliaj lokoj, sed kompreneble ne, en ĉen-posedataj butikoj, kiuj havas fiksajn prezojn. Jen kelkaj karakterize gvatemalaj aĵoj, kiujn vi eble konsiderus aĉeti ĉi tie: * '''Ron Zacapa Centenario''' — la premiita rumo de Gvatemalo * '''Ŝtofoj kaj tradiciaj teksaĵoj''' — Tradiciaj majaaj bluzoj estas konataj kiel ''huipiles'' (blankŝelo) kaj jupoj kiel ''cortes''. Sciu, ke ĉi tiuj preskaŭ ĉiam estas tute manfaritaj kaj prezoj por luksa huipil povas esti tiel altaj kiel Q1000. * '''Kafo''' — laŭdata kiel unu el la plej bongustaj variaĵoj en la mondo * '''Kardamomo''' — Gvatemalo estas la plej granda eksportanto en la mondo kaj [[Coban]] estas la ĉefa centro de ĉi tiu komerco. * '''Zorgpupoj''' — Ĉi tiuj estas etaj, manfaritaj pupoj faritaj de la indiĝenaj majaaj metiistoj en la Gvatemalaj Altebenaĵoj. == Manĝi == [[File:161225-tamales.jpg|thumb|Malsamaj tamaleoj]] === Tradiciaj manĝaĵoj === Tipa manĝaĵo: * ''Kaq Ik'' * ''Pepián'' * ''Jocom'' * ''Quichom'' * ''Tortillas'' kaj ''tortillas de harina''. Maizaj tortiljoj estas servataj kun plej multaj manĝoj. * ''Frijoles negros'' - stufitaj nigraj fazeoloj * ''Caldos'' - bovaĵaj buljonoj * ''Tamales'' - vaporkuirita maizfaruno, kun diversaj farĉoj, envolvita en bananfolioj * ''Rizo kaj fazeoloj'' (Garifuna manĝaĵo en Puerto Barrios) * ''Tapado, ceviche kaj aliaj fiŝ-manĝaĵoj'' * ''Churrascos'' Tipa matenmanĝo estas ''frijoles'' kaj rizo kun kafo kompreneble. La speco de manĝaĵo vere dependas de kiom vi volas elspezi kaj en kia loko vi volas elspezi ĝin. Vi povas trovi preskaŭ ĉian specon de manĝaĵo ĉe la ĉefaj turismaj lokoj. En la "aldeoj" (malgrandaj urboj) viaj elektoj plejparte limiĝas al la supre listigitaj manĝaĵoj. Gvatemala manĝaĵo diferencas de meksika manĝaĵo per tio, ke ĝi estas multe malpli spica, kaj kapsiketoj ĝenerale estas servataj en aparta plado de la ĉefa plado por esti aldonitaj laŭplaĉe, anstataŭ inkluzivitaj en la manĝaĵo. === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == Popularaj gvatemalaj bieroj estas Gallo (lagerbiero, sendube la plej populara ĉe gvatemalanoj), Victoria, Brahva (malpeza pilsner-stilo), Moza (malhela ''bock''), Cabro, Monte Carlo (altkvalita), kaj Dorada. Ne surpriziĝu se vi ricevos salon kaj citronon kun via biero. Estas kutimo meti iom da salo sur la piedfingrojn de la botelo, kaj elpremi la citronon en la bieron. Iafoje ĝi estas miksita kun legomsuko, kaj la miksaĵo nomiĝas "michelada". Gvatemalo produktas kelkajn rumojn, inkluzive de la bonega Ron Zacapa Centenario, kiu maturiĝas ĝis 30 jarojn. Tekilo estas tre populara trinkaĵo en Gvatemalo. Se vi mendas botelan trinkaĵon, vi kutime ricevos papertukon por purigi la botelon. Produktoj de la tipo Coca-Cola kaj Pepsi estas haveblaj, kaj ankaŭ multaj de lokaj nealkoholaĵaj fabrikantoj. === Alkoholaĵoj === == Loĝi == [[File:Panorama de Ciudad de Guatemala desde mirador..jpg|thumb|[[Gvatemalurbo]]]] Vi verŝajne trovos malmultekostajn hotelojn (ĉirkaŭ 10-15 usonaj dolaroj por nokto) en ĉiu urbo aŭ vilaĝo en Gvatemalo. En la ĉefaj turismaj areoj, estas ankaŭ multaj altkvalitaj hoteloj (200 usonaj dolaroj por nokto). Gastejoj kun komunaj ĉambroj estas haveblaj en pli ol 15 urboj kaj vilaĝoj tra la lando. Tre bone taksitaj gastejoj kostas ĉirkaŭ 6-15 usonajn dolarojn (marto 2022). === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la lando) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == Gvatemalo havas reputacion esti '''danĝera lando''' — reputacio kiu ne estas tute senbaza! Multaj krimoj rilatas al drogoj kaj bandoj, kio, signife, ne multe influas turistojn, kondiĉe ke vi aplikas iom da ordinara racio. Komprenu, ke Gvatemalo ankoraŭ resaniĝas post brutala tridekjara civita milito kaj la milito malbone influis la gvatemalan socion laŭ multaj manieroj; multaj gvatemalanoj estis puŝitaj en malriĉecon, ekonomiaj kondiĉoj estas malproksimaj de idealaj, kaj la jurŝtato estas ankoraŭ malforta. === Krimo === Gvatemalo estas unu el la landoj en la mondo kun la krimfrekvenco pli '''alta''', kaj havas unu el la "plej altaj indicoj de perforta krimo en Latinameriko", kaj raportoj pri ŝtelo, aŭtoŝteloj, armit-raboj kaj seks-atakoj estas "deprime oftaj". Kiel vizitanto, vi povas tuj altiri la atenton de gvatemalaj krimuloj, ĉar ili normale supozas, ke ĉiuj eksterlandaj vizitantoj estas "riĉaj". Por malinstigi la atenton de gvatemalaj krimuloj, ne montru signojn de riĉeco, ne ekbrilu elektronikajn aparatojn (fotilojn, poŝtelefonojn, tekokomputilojn kaj similajn), kaj evitu uzi elektronikajn aparatojn publike. Ŝtelo de poŝtelefonoj estas la plej ofta krimo en Gvatemalo. Ankaŭ estas "danĝere vojaĝi nokte". Fari tion signife pliigas vian riskon esti krimviktimo. En la malprobabla okazo, ke vi estis minacita de rabisto, "ne sentu vin tentata rezisti aŭ kontraŭbatali". Kunlaboru kun la rabisto kaj donu al ili kion ajn ili volas de vi. Turistoj estis pafvunditaj pro rezistado al krimuloj. Vi devus scii, ke multaj rabistoj estas nedeĵorantaj policanoj. Kvankam povas esti tente sperti veturon per loka buso, '''evitu veturi per publikaj busoj'''. Busoj estas rutine celataj de bandoj kaj okazaĵoj de armita rabo ne estas maloftaj en publikaj busoj. Kelkaj landoj, kiel ekzemple Usono, malpermesas al sia diplomatia personaro uzi gvatemalajn busojn. '''Ekspresaj kidnapoj''' estas oftaj en Gvatemalo. Kvankam tio povas ŝajni evidenta, ne haltigu taksiojn surstrate. Krimaj taksiistoj povas preni siajn kunulojn laŭvoje kaj devigi vin fari ion, kio ne komfortas vin (ekz. devigi vin elpreni grandajn monsumojn el la bankomaton). Se vi devas moviĝi en urbo, uzu nur fidindajn, antaŭaranĝitajn transportrimedojn. Via hotelo povas helpi vin pri tio. Vi ankaŭ povas uzi radio-senditajn taksiojn (Taxi Amarillo) kaj Uber. Ne vojaĝu al areoj proksimaj al la limoj de Gvatemalo kun Meksiko, Salvadoro kaj Belizo. Landlimaj regionoj spertas altajn nivelojn de krima kaj drogkontrabanda agado, kaj preterpasantaj veturiloj estas rutine celataj de bandoj, kiuj prenas homojn kiel ostaĝojn, rabas homojn per armila minaco, kaj postulas elaĉetmonon. Vi tuj elstaros kiel doloretanta dikfingro se vi veturas per veturilo registrita al fremda lando. Estas tre malmulte da polico povas fari por helpi; bandoj agantaj en landaj regionoj estas multe tro potencaj kaj influaj por esti traktitaj. Ne iru al la plej danĝeraj areoj de Gvatemalurbo (zonoj 3, 6, 12, 18, 19, kaj 21). === Korupto === '''Gvatemalo estas unu el la plej koruptaj landoj en la mondo''' kaj la problemo ne montras signojn de baldaŭa malapero. Laŭ Travidebleco Internacia, Gvatemalo estas la tria plej korupta lando en [[Latinameriko]]. La jurŝtato de la lando estas tre malforta kaj korupta. La polico estas bedaŭrinde neefika kaj oni ne fidu ilin sub neniuj cirkonstancoj. Gvatemalanoj mem malfidas la policanaron kaj ofte taksas ilin neefikaj, koruptaj kaj misuzaj. Ilia respondo al krimoj estas grave limigita de burokratio, neadekvata trejnado, korupto kaj senbrila jura sistemo. Ne atendu esti prenita serioze se vi estas krimviktimo kaj atendu neniun helpon se vi ne kompetentas en la [[hispana]]. === Miksitaĵoj === Unu el la plej bonaj aferoj pri Gvatemalo estas la abundo de natura beleco kaj multaj migradoj. Kelkaj el ĉi tiuj estas fifamaj pro '''raboj''' (Vulkano de Agua, migrovojoj ĉirkaŭ Lago de Atitlán, Volcán de Pacaya). Ĉiam demandu ĉirkaŭe pri la situacio antaŭ ol blinde komenci. Inguat-oj, lokanoj kaj kunvojaĝantoj povas doni informojn. Vojaĝi en grupoj dumtage foje malpliigas la riskon, sed ne ĉiam. '''Trafiko''' povas esti danĝera. Vi renkontos multajn unu-lenajn vojojn (unu leno en ĉiu direkto) kaj ŝoforoj emas flankeniri tien kaj reen, evitante vojtruojn kaj tuberojn laŭ la vojo. Estas ankaŭ diversaj plurlenaj aŭtovojoj. Trafiko en Gvatemalurbo kaj ĉirkaŭaj metropolaj areoj dum hasthoro estas tre malrapida. '''Manifestacioj''' kaj aliaj formoj de '''politika protesto''' ofte fariĝas perfortaj. == Sano == Trinku nur purigitan '''[[akvon]]''' (''Agua Pura Salvavidas estas rekomendata de plej multaj hospitaloj kaj hoteloj''). La Usonaj Centroj por Malsankontrolo deklaras, ke risko pri '''[[malario]]''' ekzistas en kamparaj areoj je altitudoj sub 1.500 m, (sed ne estus risko en Antigvo aŭ Lago Atitlán). Kontraŭmalariaj medikamentoj povas kaj devus esti aĉetitaj antaŭ ol viziti malario-endemiajn areojn. '''[[Dengo]]''' estas endemia tra Gvatemalo. Vakcinadoj kontraŭ hepatito A kaj B estas rekomendataj. == Respekto == Multo de tio, kio estas konsiderata bona maniero en Latinameriko kaj Sudameriko, aplikeblas al Gvatemalo. Alparolu homojn, kiujn vi ne konas, formale (Señor, Señora, Usted), kaj salutu homojn jene: * tage - "buenos días", "feliz dia" * nokte - "feliz noche", "buenas noches" Vi renkontos ĉi tion en pli antaŭurbaj, kamparaj areoj. Indiĝenaj gvatemalanoj estas edukitaj por saluti fremdulojn formale. === Fotografio === '''Ne fotu infanojn kaj/aŭ virinojn''' sen eksplicita permeso, precipe se vi vizitas indiĝenajn komunumojn. Fari tion igus multajn gvatemalanojn (malĝuste) pensi, ke vi estas aŭ kidnapisto aŭ seksperfortanto. '''Homoj estis atakitaj pro tio.''' En Gvatemalo, multaj infanoj estis kidnapitaj kaj ekspluatitaj sur la nigra merkato, kaj seksa atako daŭre estas korŝira socia problemo en la lando. En grandaj urboj, homoj estas iom pli malfermaj al esti fotitaj, sed tamen estu singardaj. Se vi dubas, ĉiam demandu kaj respektu la dezirojn de la persono, kiun vi volas foti. == Esperanto == La [https://uea.org/landoj/gvatemalo Gvatemala Esperanto-Asocio] (Asociación Guatemalteca de Esperanto), estas la nacia reprezenta instanco de Esperanto en Gvatemalo. :Ĉefsidejo: Historie bazita en Chiquimula, sed kun poŝta adreso en Gvatemalurbo. :Poŝtadreso: Aptdo. Postal 2155, 01901 Ciudad de Guatemala. :Telefona kontakto: +502 365 43 50 === Lokaj esperantistoj === Iamaj konataj gvatemalaj esperantistoj: En 1959, inter la gvatemalaj membroj de la Honora Patrona Komitato por la Zamenhof-jaro, estis: :D-ro Carlos Martinez Duran, (1906–1974), Rekt. de Nacia Unuversitato de Gvatemalo :Li estis eminenta kuracisto, humanisto, kaj dufoja Rektoro de la Universitato de San Carlos de Guatemala (USAC). :Vizia Rektoro: Elektita kiel la unua demokratie elektita rektoro de USAC post la revolucio de 1944. :Medicina kirurgo kaj patologiisto laŭ profesio, li estis produktiva aŭtoro de pli ol 180 artikoloj kaj 24 libroj. :Li funkciis kiel Ministro pri Edukado de Gvatemalo kaj kiel Ambasadoro en Italio. :Li tenis plurajn honorajn doktorecojn kaj estis premiita per la Franca Legio de Honoro. === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Skizo|Centr-Ameriko}} {{Parto de|Centr-Ameriko}} jum88mz9pontcw3u5jj730q9fy8ypvd 0 6655 72684 72085 2026-06-17T14:49:08Z Tiguliano 53 /* Subregionoj */ 72684 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto subregiono | nomo = Lombarda pada alta ebenaĵo | flago = | flagograndeco = | lando = Italio | regiono = Lombardio | bildo = Dosiero: Solferino-Colline verso il lago di Garda.JPG | bildotitolo = Solferino kaj la montetoj en la direkto de la Garda lago | situo = | ĉefurbo = | areo = | loĝantaro = | horzono = }} La '''Lombarda pada alta ebenaĵo''', (itale: Pianura padana lombarda), estas unu el la kvar turismaj areoj de la [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. == Kompreni == Ĝi estas areo de ebena kamparo sed ankaŭ de granda urbodisvastiĝo, kun la grandaj metropolaj areoj kaj kun-urbejoj de [[Milano]] kaj ĝiaj vastaj ĉirkaŭaĵoj, [[Monza]] kaj [[Brianza]], [[Saronno]], [[Busto Arsizio]], [[Gallarate]], kaj [[Legnano]], kiuj tamen famas ankaŭ pri turisma oferto de granda arturbo (Milano) aŭ ĉiukaze je bona nivelo (ĉiuj aliaj). Deŝovante nian rigardon de la grandega milana kunurbejo, kiu monopoligas la tutan orientan areon, la urboj de [[Kremo|Crema]], kiu estis longe venecia enklavo en la Duklando de Milano, kaj kiu famas pri bela katedralo, same kiel pri restaĵoj de veneciaj muroj, [[Treviglio]]; [[Pandino]] kaj [[Soncino]], kun iliaj turetaj kasteloj; [[Castel Goffredo]] kaj [[Castiglione delle Stiviere]], ĉefurboj de Gonzago; [[Asola (Italio)|Asola]], Gonzaga sed kun forta venecia etoso kiu devenas de ĝia pasinteco ligita al la ''Serenissima''. La nomo devenas de la ĉeesto de la rivero Pado, ("padus" en la latina, "Po" en la itala), la plej longa rivero en Italio. == Subregionoj == {{Listo de regionoj | mapo= Pianura padana lombarda.png | titolomapo= Listo de areoj de Lombarda pada alta ebenaĵo | tekstomapo= | grandecomapo= 325px | nomoregiono1= [[Supra Milanio]] | kolororegiono1= #AC5C91 | elementojregiono1= | priskriboregiono1= [[Busto Arsizio]], [[Saronno]], [[Legnano]], [[Gallarate|Galarato]], [[Castellanza]] estas la ĉefaj urboj en ĉi tiu areo, kiu estas administre dividita inter la provincoj [[Milano]] kaj [[Varezo]], sed reale konsistigas unikan interprovincan enton de konsiderinda ekonomia kaj demografia graveco; por plue substreki ĝian homogenecon, sufiĉas konsideri, ke [[Busto Arsicjo|Busto Arsizio]], [[Castellanza]] kaj [[Legnano]] formas kunurbejon, kiu efike nuligas administrajn limojn. Tamen, la centroj de la Alta Milanio estas ne nur industriaj kaj konstruaj, sed ankaŭ ofertas interesajn monumentojn. | nomoregiono2= [[Milanio]] | kolororegiono2= #4F93C0 | elementojregiono2= | priskriboregiono2= [[Milano]] kaj ĝia tuta kunurbejo estas la politika, industria, ekonomia kaj administra motoro de [[Lombardio]]; la urbo estas unu el la plej gravaj je nacia kaj eŭropa niveloj. Ene de ĝia areo troviĝas gravaj kaj popolriĉaj urboj: [[Sesto San Giovanni]], [[Peschiera Borromeo]], [[Abbiategrasso]], [[Magenta]], [[Rho]], [[Trezzano sul Naviglio]], [[Rozzano]]. En la milana kamparo troviĝas gravaj religiaj konstruaĵoj, ekzemplaj por la historio de lombarda arto: [[Chiaravalle (Milano)|Chiaravalle]], [[Viboldone]], [[Mirasole]], [[Morimondo]]. | nomoregiono3= [[Brianco]] | kolororegiono3= #D5DC76 | elementojregiono3= | priskriboregiono3= Ankaŭ se ĝiaj limoj ne estas klare difinitaj, Briancon, kies ĉefa urbo estas [[Monzo|Monza]], havas solidan socian, ekonomian kaj historian homogenecon. Monteta norde, ebena sude, Brianco konservas la signojn de la iamaj longobardoj en siaj monumentoj kaj memoro. Ĝi konservas la faman "Feran Kronon", orumitan kaj gem-ornamitan, kiun la tradicio asertas esti forĝita el najlo de la kruco de Kristo. En la Mezepoko, ĝi kronis la reĝojn de Italio, kaj estis kronita ankaŭ de Napoleono. | nomoregiono4= [[Malsupra Bergamio]] | kolororegiono4= #d56d76 | elementojregiono4= | priskriboregiono4= Inter la Bergamaj Antaŭalpoj, la riveroj Adda, Oglio kaj la areo de [[Kremo]], la areo de Malsupra Bergamo havas sian plej gravan centron en [[Treviglio]] kaj spritan centron en [[Caravaggio (Italio)|Caravaggio]]: la allogo de ĝia Maria sanktejo multe superas la limojn de la teritorio, allogante pilgrimadojn ne nur el la regiono, sed ankaŭ el pli malproksimaj lokoj. | nomoregiono5= [[Kremio]] | kolororegiono5= #d09440 | elementojregiono5= | priskriboregiono5= La areo, kiu ĉirkaŭas la urbon [[Kremo]], estis areo de fortikigitaj vilaĝoj, kiel [[Pandino]] kaj [[Soncino]] norde, Pizzighettone sude, aŭ kiel [[Castelleone]] kiu ankaŭ estis tia; lando de turoj kaj gvat-turetoj (Kremo, Pizzighettone, Castelleone), lando de monumentaj sanktaj temploj (Katedralo de Kremo, ''Santa Maria della Croce'', ''Santa Maria della Pietà'', ''Santa Maria di Bressanoro''). | nomoregiono6= [[Malsupra Breŝio]] | kolororegiono6= #B5D29F | elementojregiono6= | priskriboregiono6= Ĝi estas la ebena teritorio kiu etendiĝas inter [[Breŝo]] kun ĝiaj Antaŭalpoj kaj la fluo de la Oglio sude, inter [[Malsupra Bergamio]] okcidente kaj [[Supra Mantovio]] oriente. [[Orzinuovi]], [[Verolanuova]], [[Pontevico]], [[Gambara]], [[Leno]], [[Carpenedolo]] estas ĝiaj plej grandaj centroj, kiuj kombinas solidan agrikulturan tradicion kun industria disvolviĝo de rimarkinda graveco. | nomoregiono7= [[Supra Mantua areo]] | kolororegiono7= #71b37B | elementojregiono7= | priskriboregiono7= La Gonzaga lando, kiu etendiĝas de la rivero Oglio ĝis la unuaj [[Morenaj montetoj de la Garda Lago|morenaj montetoj de la Garda lago]], konservas gravajn monumentojn kaj urbajn planojn de la Dukoj de Mantuo, kiuj, kun la kadetaj branĉoj, donis vivon al rafinitaj kortegoj kaj aŭtonomaj Senjorlandoj en ĉi tiu areo kun la urboj [[Castiglione delle Stiviere]], [[Castel Goffredo]], [[Medole]]. Lando de sanktuloj, kie Sankta Aloisio Gonzaga naskiĝis kaj edukiĝis. Lando de bataloj ([[Solferino]]) sed ankaŭ de grandaj humanitaraj klopodoj: la Ruĝa Kruco estis fondita en Castiglione dum la Unua Mondmilito. }} == Vidi == === Itineroj === [[File:Colline moreniche del Lago Garda.JPG|thumb|250px|Morenaj montetoj de Garda-Lago]] * La Lombarda Pada Valo estas parto de la '''[https://www.mantovastrada.it/ Strato de la Mantuaj Vinoj kaj Saporoj]''', manĝaĵa kaj vinturismo-reklamvojo, proksimume 300 kilometrojn longa kaj rekonita de la Lombardia Regiono, kiu serpentumas tra la [[provinco Mantuo]] tra 41 municipoj, inkluzive de: [[Asola]], [[Curtatone]], [[Sabbioneta]], [[Viadana]], [[Mantuo]], [[Bagnolo San Vito]], [[San Benedetto Po]], [[Quistello]], [[Gonzaga (Italio)|Gonzaga]], [[San Giacomo delle Segnate]], [[Poggio Rusco]], [[Ostiglia]], [[Goito]], [[Volta Mantovana]], [[Monzambano]], [[Ponti sul Mincio]] e [[Cavriana]]. * [[En la teroj de la Gonzagoj]] — Itinero tra la urboj, grandaj kaj malgrandaj, kiuj estis la ĉefurboj de la kadetaj branĉoj de la Gonzagoj: princlandoj, markizatoj kaj duklandoj, kiuj, ene de la ŝtato Mantua, ĝuis veran sendependecon, ofte monfaris siajn proprajn monerojn kaj havis rafinitajn kortegojn, kiuj rivalis tiun de Mantuo, plibeligis siajn urbajn centrojn per eleganta arkitekturo — preĝejoj, placoj, palacoj, muroj, turoj — kaj karakterizaj urbaj vidoj kiel la tipaj "Gonzagecaj-portikoj". * [[Morenaj montetoj de Garda-Lago]] — Sur la unuaj faldoj de la Pada Valo, kiuj fariĝas montetoj, kie komenciĝas la granda laga baseno de Garda-Lago, la itinero trapasas urbojn kaj urbetojn, kiujn iam regis la Gonzagoj, venecianoj kaj la familio Scala, kaj poste fariĝis la scenejo de la sangaj bataloj de la ''Risorgimento'', kiuj pavimis la vojon al la itala unuigo. Aldone al sia turisma, historia kaj naturalisma graveco, la regiono ankaŭ famas pri enologia intereso, produktante "montetajn vinojn" kiel Tokai, Merlot kaj Chiaretto. {{-}} {{Parto de|Lombardio}} da662eupuv7ek8n406qvowt62pklj1l 0 6689 72685 2026-06-17T15:17:28Z Tiguliano 53 Kreis novan paĝon kun "{{Rubando}} {{Informkesto urbo | nomo = Gallarate | flago = | flagograndeco = | bildo = Dosiero:Santa Maria Assunta Gallarate 1.jpg | bildotitolo = Baziliko ''Santa Maria Assunta'' en Galarato | lando = Italio | regiono = Lombardio | loĝantaro = 52.147 (2023) | alto = 238 }} '''{{W|Gallarate|Gallarate}}''' estas urbo en [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. Administre gi estas parto de [[Provinco Varezo]]; laŭ turisma vidpunkto ĝi estas parto de Alta Milani..." 72685 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto urbo | nomo = Gallarate | flago = | flagograndeco = | bildo = Dosiero:Santa Maria Assunta Gallarate 1.jpg | bildotitolo = Baziliko ''Santa Maria Assunta'' en Galarato | lando = Italio | regiono = Lombardio | loĝantaro = 52.147 (2023) | alto = 238 }} '''{{W|Gallarate|Gallarate}}''' estas urbo en [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. Administre gi estas parto de [[Provinco Varezo]]; laŭ turisma vidpunkto ĝi estas parto de [[Alta Milanio]]. La 21-a de junio 2026, la esperantaj skoltoj ĉeestos en ''Piazza Libertà'', en Galarato, flanke de la Asocio Itala kontraŭ Leŭkemio. Esperantistoj helpos kolekti mondonacojn kiuj estos utiligata cele al esplorado pri leŭkemio; ĉe budoj, la publiko trovos florojn, plantojn kaj kuketojn, kiuj estos oferitaj kontraŭ mondonaco. == Kompreni == === Historio === === Klimato === == Aliri == === Aviadile === === Trajne === === Buse === == Moviĝi == === Perpiede === === Publika transporto === === Aŭte === == Vidi == == Fari == == Lerni == == Labori == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == == Trinki == == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la urbo) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references/> {{Skizo}} {{Parto de|Provinco Varezo}} 8nhd1x7o4n3sxqzvqq5fttzw6zh29k5 72686 72685 2026-06-17T15:18:43Z Tiguliano 53 72686 wikitext text/x-wiki {{Rubando}} {{Informkesto urbo | nomo = Gallarate | flago = | flagograndeco = | bildo = Dosiero:Santa Maria Assunta Gallarate 1.jpg | bildotitolo = Baziliko ''Santa Maria Assunta'' en Galarato | lando = Italio | regiono = Lombardio | loĝantaro = 52.147 (2023) | alto = 238 }} '''{{W|Gallarate|Gallarate}}''' estas urbo en [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. Administre gi estas parto de [[Provinco Varezo]]; laŭ turisma vidpunkto ĝi estas parto de [[Alta Milanio]]. La 21-a de junio 2026, la esperantaj skoltoj ĉeestos en ''Piazza Libertà'', en Galarato, flanke de la Asocio Itala kontraŭ Leŭkemio. Esperantistoj helpos kolekti mondonacojn kiuj estos utiligataj cele al esplorado pri leŭkemio; ĉe budoj, la publiko trovos florojn, plantojn kaj kuketojn, kiuj estos oferitaj kontraŭ mondonaco. == Kompreni == === Historio === === Klimato === == Aliri == === Aviadile === === Trajne === === Buse === == Moviĝi == === Perpiede === === Publika transporto === === Aŭte === == Vidi == == Fari == == Lerni == == Labori == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == == Trinki == == Loĝi == === Esperanta loĝado === <!-- En (nomo de la urbo) estas {{Pasporta Servo gastigantoj|loko= |nombro= |jaro= |monato=}}. --> === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Esperanto == === Lokaj esperantistoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == <references/> {{Skizo}} {{Parto de|Provinco Varezo}} 81l7cboicjwgp7wpasw4xtrxseli1le 0 6690 72687 2026-06-17T15:27:33Z Tiguliano 53 Kreis novan paĝon kun "{{Rubando|}}Cremonese banner.jpg {{Informkesto subregiono | nomo = Alta Milanio | flago = | flagograndeco = | lando = Italio | regiono = Lombardio | bildo = Dosiero: Olona river Legnano.JPG | bildotitolo = Olona rivero ĉe Lenjano (Legnano) | situo = | ĉefurbo = Busto Arsizio | areo = | loĝantaro = 700.000 | horzono = }} '''Alta Milanio''' estas subregiono apartenanta al [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. {{Parto de|}}" 72687 wikitext text/x-wiki {{Rubando|}}Cremonese banner.jpg {{Informkesto subregiono | nomo = Alta Milanio | flago = | flagograndeco = | lando = Italio | regiono = Lombardio | bildo = Dosiero: Olona river Legnano.JPG | bildotitolo = Olona rivero ĉe Lenjano (Legnano) | situo = | ĉefurbo = Busto Arsizio | areo = | loĝantaro = 700.000 | horzono = }} '''Alta Milanio''' estas subregiono apartenanta al [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. {{Parto de|}} 1sm8g0qau2nryovkwgf9835o1w0al2e 72688 72687 2026-06-17T15:30:50Z Tiguliano 53 72688 wikitext text/x-wiki {{Rubando|}}Cremonese banner.jpg {{Informkesto subregiono | nomo = Alta Milanio | flago = | flagograndeco = | lando = Italio | regiono = Lombardio | bildo = Dosiero: Olona river Legnano.JPG | bildotitolo = Olona rivero ĉe Lenjano (Legnano) | situo = | ĉefurbo = Busto Arsizio | areo = | loĝantaro = 700.000 | horzono = }} '''Alta Milanio''' estas subregiono apartenanta al [[Italio|itala]] regiono [[Lombardio]]. Laŭ turisma vidpunkto ĝi estas parto de [[Lombarda pada supra ebenaĵo]] {{Parto de|Lombarda pada supra ebenaĵo}} eiydybsi0i7snu46pmpgrdjktuq6sxa