Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 5249 43031 38607 2026-04-08T16:25:07Z Gorkaazk 1486 + irudi bat 43031 wikitext text/x-wiki '''EUSKAL PASTELA''' [[Fitxategi:Euskal pastela.jpg|300px|thumb]] [[Fitxategi:Gateau basque2.jpg|300px|thumb]] MAHAIKIDEAK: 6-8. == OSAGAIAK == * Irina: 300 g. [[bahetu]]. * Arrautza: 1. * Gorringoa: 2. * Azukrea: 200 g. * Gurina: 200 g. * Limoi azal birrindua: 1 zati zuria gabe. * Gurina eta irina moldea estaltzeko. * Gatz fina: Pitin bat. * [[Sukaldaritza liburua/Errezetak/Pastel krema|Pastel krema]]: 800 ml. * Arrautza: 1 pastela margotzeko. == PRESTAKETA == * Irinarekin sumendi bat egin. Erdian irina, arrautzak, gorringoak, azukrea, gurina pomada puntuan eta limoi azala jarri. * Eskuekin landu bola bat osatu arte. * Tarta bukatzeko, Labea 180Cº-tan piztu. Moldea gurinez eta irinez estali. * [https://eu.wikipedia.org/wiki/Arrabol Arrabolaren] laguntzaz orearen erdiarekin gutxi gorabehera moldea estali, izkinak moztu soberan duen orea kenduz. * Pastel krema edo marmelada zabaldu moldean. * Arrautza irabiatuarekin orearen kanpoaldea margotu. * Orearen beste erdia arrabolarekin zabaldu eta  estali. Sardexka baten puntaren  laguntzaz bi oreak zapaldu. Pastela arrautza irabiatuarekin margotu. Sobratutako ore puntak,  zabaldu eta  lauburu bat egin, eta pastelaren gainean jarri. Hau ere arrautzaz margotu. * Labera sartu 170ºC-tan, 30 minutu inguru. Labetik atera eta hozten utzi. == AHOLKUAK == *Orea egiteko garaian legamia pitin bat ere gehitu liteke, modu honetara, gaileta arinagoa izango da. [[Kategoria:Errezetak]] [[Kategoria:Azkenburukoak]] [[Kategoria:Iñigo Esnaolaren errezetak]] cobdpm5ikrtd128pp74e9nhlujtdjib 0 7264 43030 2026-04-08T13:11:35Z Myriam.arrue 2667 Orria sortu da. Edukia: '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide puntu baten bitartez. Sarbide puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Tekno... 43030 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide puntu baten bitartez. Sarbide puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [https://eu.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11 IEEE 802.11] estandarretan oinarritzen da, eta Ethernet bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [https://www.wi-fi.org/ Wi‑Fi Alliance]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, ISM (Industrial, Scientific and Medical) lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM (Industrial, Scientific and Medical) lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991n, NCR Corporation eta AT&T enpresek WaveLAN sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen Wi-Fi zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n (Wi-Fi 4), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac (Wi-Fi 5), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax (Wi-Fi 6), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa, instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko access point-a (infrastructure moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak CRC (Cyclic Redundancy Check) erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance) izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Infrastructure modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak access point batera konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta access pointaren koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek Extended Service Set (ESS) osatu dezake SSID eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako access point anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duten access pointera konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiago eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan LAN eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko access point-ak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi access point bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. 1u1x5l1bp12n9506f8yd6tsiev6dsin 43032 43030 2026-04-09T09:02:29Z Myriam.arrue 2667 43032 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide puntu baten bitartez. Sarbide puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta Ethernet bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [https://www.wi-fi.org/ Wi‑Fi Alliance]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, ISM (Industrial, Scientific and Medical) lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM (Industrial, Scientific and Medical) lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991n, NCR Corporation eta AT&T enpresek WaveLAN sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen Wi-Fi zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n (Wi-Fi 4), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac (Wi-Fi 5), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax (Wi-Fi 6), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa, instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko access point-a (infrastructure moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak CRC (Cyclic Redundancy Check) erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance) izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Infrastructure modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak access point batera konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta access pointaren koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek Extended Service Set (ESS) osatu dezake SSID eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako access point anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duten access pointera konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiago eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan LAN eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko access point-ak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi access point bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. tsoigwksf3uahlzg9ahlz60rrkcv62n 43033 43032 2026-04-09T09:06:14Z Myriam.arrue 2667 43033 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide puntu baten bitartez. Sarbide puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta Ethernet bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM (Industrial, Scientific and Medical) lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991n, NCR Corporation eta AT&T enpresek WaveLAN sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen Wi-Fi zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n (Wi-Fi 4), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac (Wi-Fi 5), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax (Wi-Fi 6), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa, instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko access point-a (infrastructure moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak CRC (Cyclic Redundancy Check) erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance) izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Infrastructure modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak access point batera konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta access pointaren koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek Extended Service Set (ESS) osatu dezake SSID eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako access point anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duten access pointera konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiago eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan LAN eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko access point-ak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi access point bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. 7p05equzvaqsechqg3qsv5n88jsrixk 43034 43033 2026-04-09T09:11:10Z Myriam.arrue 2667 43034 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide puntu baten bitartez. Sarbide puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta Ethernet bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991n, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n (Wi-Fi 4), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac (Wi-Fi 5), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax (Wi-Fi 6), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa, instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko access point-a (infrastructure moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak CRC (Cyclic Redundancy Check) erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance) izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Infrastructure modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak access point batera konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta access pointaren koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek Extended Service Set (ESS) osatu dezake SSID eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako access point anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duten access pointera konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiago eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan LAN eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko access point-ak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi access point bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. sidzzfywmlcpoemvy0cc889nx8ty4ii 43035 43034 2026-04-09T09:16:51Z Myriam.arrue 2667 43035 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide puntu baten bitartez. Sarbide puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta Ethernet bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko access point-a (infrastructure moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak CRC (Cyclic Redundancy Check) erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance) izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Infrastructure modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak access point batera konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta access pointaren koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek Extended Service Set (ESS) osatu dezake SSID eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako access point anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duten access pointera konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiago eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan LAN eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko access point-ak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi access point bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. 6kskfptpl97cp0hdftxh01j8eifofkn 43036 43035 2026-04-09T09:19:10Z Myriam.arrue 2667 43036 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide puntu baten bitartez. Sarbide puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta Ethernet bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko access point-a (infrastructure moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Infrastructure modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak access point batera konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta access pointaren koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek Extended Service Set (ESS) osatu dezake SSID eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako access point anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duten access pointera konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiago eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan LAN eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko access point-ak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi access point bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. 3bvtb7r279yt8qqrjtcidm19c0vtl7a 43037 43036 2026-04-09T09:21:15Z Myriam.arrue 2667 43037 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide puntu baten bitartez. Sarbide puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta Ethernet bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko access point-a (infrastructure moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Infrastructure modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek Extended Service Set (ESS) osatu dezake SSID eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako access point anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duten access pointera konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiago eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan LAN eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko access point-ak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi access point bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. cmc09nadezpr49kp3nk2a9z0opk30kh 43038 43037 2026-04-09T09:22:38Z Myriam.arrue 2667 43038 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta Ethernet bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko access point-a (infrastructure moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Infrastructure modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek Extended Service Set (ESS) osatu dezake SSID eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako access point anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duten access pointera konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiago eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan LAN eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko access point-ak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi access point bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. 13lpuwlz4e8d37yy15329h4coomjvcq 43039 43038 2026-04-09T09:26:19Z Myriam.arrue 2667 43039 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta Ethernet bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Infrastructure modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek Extended Service Set (ESS) osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duten sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiago eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan LAN eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. 86wxfqjjnx662r8uiy0xal9bbwzhzwa 43040 43039 2026-04-09T09:31:09Z Myriam.arrue 2667 43040 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS) osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. m20x7w3c6laon7ihy5qe7z2juhz9yy0 43041 43040 2026-04-09T09:32:02Z Myriam.arrue 2667 43041 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak Wireless Andrew sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, Wi-Fi marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok Eduroam bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *802.11b: 11 Mbit/s *802.11g: 54 Mbit/s *802.11n (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *802.11ac (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *802.11ax (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. q9q0nyzjuqefdy9brjwj48pb6jhudaf 43042 43041 2026-04-09T09:40:53Z Myriam.arrue 2667 43042 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, "Wi-Fi" marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Wifi sareen segurtasun arazo nagusia da sareetara sartzeko erraztasuna, Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak WEP, WPA eta WPA2/WPA3 enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek Internetera konektatu ahal izaten dute edozein lekutan, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. 5qpinihatugqj7lickm5q3ttlfaje74 43043 43042 2026-04-09T09:48:28Z Myriam.arrue 2667 43043 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei MAC helbideak deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, "Wi-Fi" marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta, Wifi sareen segurtasun arazo nagusia sareetara sartzeko erraztasuna da. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak [[w:WEP|WEP]], [[w:WPA|WPA]] eta [[w:WPA#WPA2|WPA2]]/[[w:WPA#WPA3|WPA3]] enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek edozein lekutan Internetera konektatu ahal izatea ahalbidetzen du, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. h65zsm6c6b434hse9yz16kigvs58pda 43044 43043 2026-04-09T09:52:59Z Myriam.arrue 2667 43044 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei [[w:MAC_helbide|MAC helbideak]] deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, "Wi-Fi" marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta, Wifi sareen segurtasun arazo nagusia sareetara sartzeko erraztasuna da. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak [[w:WEP|WEP]], [[w:WPA|WPA]] eta [[w:WPA#WPA2|WPA2]]/[[w:WPA#WPA3|WPA3]] enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek edozein lekutan Internetera konektatu ahal izatea ahalbidetzen du, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. prz7gg1dv0p8vk111gmqzcqckor15fj 43045 43044 2026-04-09T10:26:31Z Myriam.arrue 2667 43045 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Discover Wi-Fi {{!}} Wi-Fi Alliance|url=https://www.wi-fi.org/discover-wi-fi|aldizkaria=www.wi-fi.org}}</ref>, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen <ref>{{Erreferentzia|izena=Jacob|abizena=Kastrenakes|izenburua=Wi-Fi now has version numbers, and Wi-Fi 6 comes out next year|hizkuntza=en|data=2018-10-03|url=https://www.theverge.com/2018/10/3/17926212/wifi-6-version-numbers-announced|aldizkaria=The Verge}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Wi-Fi Generation Numbering » Electronics Notes|url=https://www.electronics-notes.com/articles/connectivity/wifi-ieee-802-11/wifi-alliance-generations-designations-numbers.php|aldizkaria=www.electronics-notes.com}}</ref>, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da <ref>{{Erreferentzia|izena=Gavin|abizena=Phillips|izenburua=The Most Common Wi-Fi Standards and Types, Explained|hizkuntza=en|data=2019-03-13|url=https://www.makeuseof.com/tag/understanding-common-wifi-standards-technology-explained/|aldizkaria=MUO}}</ref>: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei [[w:MAC_helbide|MAC helbideak]] deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, "Wi-Fi" marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta, Wifi sareen segurtasun arazo nagusia sareetara sartzeko erraztasuna da. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak [[w:WEP|WEP]], [[w:WPA|WPA]] eta [[w:WPA#WPA2|WPA2]]/[[w:WPA#WPA3|WPA3]] enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek edozein lekutan Internetera konektatu ahal izatea ahalbidetzen du, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. jd8s2ed3h2tcnrzg3w9g6u691bk53b2 43046 43045 2026-04-09T10:27:35Z Myriam.arrue 2667 43046 wikitext text/x-wiki '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Discover Wi-Fi {{!}} Wi-Fi Alliance|url=https://www.wi-fi.org/discover-wi-fi|aldizkaria=www.wi-fi.org}}</ref>, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen <ref>{{Erreferentzia|izena=Jacob|abizena=Kastrenakes|izenburua=Wi-Fi now has version numbers, and Wi-Fi 6 comes out next year|hizkuntza=en|data=2018-10-03|url=https://www.theverge.com/2018/10/3/17926212/wifi-6-version-numbers-announced|aldizkaria=The Verge}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Wi-Fi Generation Numbering » Electronics Notes|url=https://www.electronics-notes.com/articles/connectivity/wifi-ieee-802-11/wifi-alliance-generations-designations-numbers.php|aldizkaria=www.electronics-notes.com}}</ref>, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da <ref>{{Erreferentzia|izena=Gavin|abizena=Phillips|izenburua=The Most Common Wi-Fi Standards and Types, Explained|hizkuntza=en|data=2019-03-13|url=https://www.makeuseof.com/tag/understanding-common-wifi-standards-technology-explained/|aldizkaria=MUO}}</ref>: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei [[w:MAC_helbide|MAC helbideak]] deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, "Wi-Fi" marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta, Wifi sareen segurtasun arazo nagusia sareetara sartzeko erraztasuna da. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak [[w:WEP|WEP]], [[w:WPA|WPA]] eta [[w:WPA#WPA2|WPA2]]/[[w:WPA#WPA3|WPA3]] enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek edozein lekutan Internetera konektatu ahal izatea ahalbidetzen du, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. == Erreferentziak == <references /> c0zs7sned5cka793dxnej6e4l6ukmdj 43047 43046 2026-04-09T10:38:15Z Myriam.arrue 2667 43047 wikitext text/x-wiki [[File:Bluespot WiFi Düsseldorf.jpg|Bluespot_WiFi_Düsseldorf]] '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Discover Wi-Fi {{!}} Wi-Fi Alliance|url=https://www.wi-fi.org/discover-wi-fi|aldizkaria=www.wi-fi.org}}</ref>, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen <ref>{{Erreferentzia|izena=Jacob|abizena=Kastrenakes|izenburua=Wi-Fi now has version numbers, and Wi-Fi 6 comes out next year|hizkuntza=en|data=2018-10-03|url=https://www.theverge.com/2018/10/3/17926212/wifi-6-version-numbers-announced|aldizkaria=The Verge}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Wi-Fi Generation Numbering » Electronics Notes|url=https://www.electronics-notes.com/articles/connectivity/wifi-ieee-802-11/wifi-alliance-generations-designations-numbers.php|aldizkaria=www.electronics-notes.com}}</ref>, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da <ref>{{Erreferentzia|izena=Gavin|abizena=Phillips|izenburua=The Most Common Wi-Fi Standards and Types, Explained|hizkuntza=en|data=2019-03-13|url=https://www.makeuseof.com/tag/understanding-common-wifi-standards-technology-explained/|aldizkaria=MUO}}</ref>: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei [[w:MAC_helbide|MAC helbideak]] deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, "Wi-Fi" marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta, Wifi sareen segurtasun arazo nagusia sareetara sartzeko erraztasuna da. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak [[w:WEP|WEP]], [[w:WPA|WPA]] eta [[w:WPA#WPA2|WPA2]]/[[w:WPA#WPA3|WPA3]] enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek edozein lekutan Internetera konektatu ahal izatea ahalbidetzen du, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. == Erreferentziak == <references /> 51a4l301v3yf5u8iwv5qv6qn4mla28q 43048 43047 2026-04-09T10:40:26Z Myriam.arrue 2667 43048 wikitext text/x-wiki [[File:Bluespot WiFi Düsseldorf.jpg|Bluespot_WiFi_Düsseldorf|thumb]] '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Discover Wi-Fi {{!}} Wi-Fi Alliance|url=https://www.wi-fi.org/discover-wi-fi|aldizkaria=www.wi-fi.org}}</ref>, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen <ref>{{Erreferentzia|izena=Jacob|abizena=Kastrenakes|izenburua=Wi-Fi now has version numbers, and Wi-Fi 6 comes out next year|hizkuntza=en|data=2018-10-03|url=https://www.theverge.com/2018/10/3/17926212/wifi-6-version-numbers-announced|aldizkaria=The Verge}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Wi-Fi Generation Numbering » Electronics Notes|url=https://www.electronics-notes.com/articles/connectivity/wifi-ieee-802-11/wifi-alliance-generations-designations-numbers.php|aldizkaria=www.electronics-notes.com}}</ref>, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da <ref>{{Erreferentzia|izena=Gavin|abizena=Phillips|izenburua=The Most Common Wi-Fi Standards and Types, Explained|hizkuntza=en|data=2019-03-13|url=https://www.makeuseof.com/tag/understanding-common-wifi-standards-technology-explained/|aldizkaria=MUO}}</ref>: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). Helbide horiei [[w:MAC_helbide|MAC helbideak]] deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko. Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, "Wi-Fi" marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta, Wifi sareen segurtasun arazo nagusia sareetara sartzeko erraztasuna da. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak [[w:WEP|WEP]], [[w:WPA|WPA]] eta [[w:WPA#WPA2|WPA2]]/[[w:WPA#WPA3|WPA3]] enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek edozein lekutan Internetera konektatu ahal izatea ahalbidetzen du, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. == Erreferentziak == <references /> 1gmpspz8yd11u4rqqlf503ef0s8l7bd 43049 43048 2026-04-09T10:51:53Z Myriam.arrue 2667 43049 wikitext text/x-wiki [[File:Wifi symbol.svg|Wifi irudia|thumb]] '''Wifi teknologia''' edo (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi teknologia) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab. Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta. Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Discover Wi-Fi {{!}} Wi-Fi Alliance|url=https://www.wi-fi.org/discover-wi-fi|aldizkaria=www.wi-fi.org}}</ref>, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, Wi-Fi eta 802.11 baliokidetzat hartzen dira. Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker. == Historia == Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, Estatu Batuetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren. 1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin. 1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen "Wi-Fi" zigiludun produktuak merkaturatu ziren. Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da. Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen <ref>{{Erreferentzia|izena=Jacob|abizena=Kastrenakes|izenburua=Wi-Fi now has version numbers, and Wi-Fi 6 comes out next year|hizkuntza=en|data=2018-10-03|url=https://www.theverge.com/2018/10/3/17926212/wifi-6-version-numbers-announced|aldizkaria=The Verge}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Wi-Fi Generation Numbering » Electronics Notes|url=https://www.electronics-notes.com/articles/connectivity/wifi-ieee-802-11/wifi-alliance-generations-designations-numbers.php|aldizkaria=www.electronics-notes.com}}</ref>, WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da <ref>{{Erreferentzia|izena=Gavin|abizena=Phillips|izenburua=The Most Common Wi-Fi Standards and Types, Explained|hizkuntza=en|data=2019-03-13|url=https://www.makeuseof.com/tag/understanding-common-wifi-standards-technology-explained/|aldizkaria=MUO}}</ref>: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay. == Ezaugarri Teknikoak == Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete. Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu: *Goiburua Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). [[File:Wireless access point.jpg|Wifi sarbide-puntua|thumb]] Helbide horiei [[w:MAC_helbide|MAC helbideak]] deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat. *Datuak Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du. *Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence) Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko. Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanalak libre daudenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du. == Wifi erabilera moduak == Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke: *'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu batetara konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. [[File:802.11 Network Architecture.svg|Azpiegitura erabilera modua|thumb]] *'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte. Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko.[[File:Bluespot WiFi Düsseldorf.jpg|Dohako WiFi sarbidea espazio publiko batean|thumb]] Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, "Wi-Fi" marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko. == Abiaduraren bilakaera == Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak: *[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s *[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s *[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak *[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute. == Wifi Sareak eta Segurtasuna == Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta, Wifi sareen segurtasun arazo nagusia sareetara sartzeko erraztasuna da. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak [[w:WEP|WEP]], [[w:WPA|WPA]] eta [[w:WPA#WPA2|WPA2]]/[[w:WPA#WPA3|WPA3]] enkriptazio-protokoloak dira. == Ondorioa == Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz. Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek edozein lekutan Internetera konektatu ahal izatea ahalbidetzen du, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. Ondorioz, Wifi teknologiak Internetaren erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan. == Erreferentziak == <references /> 0a73lqr5i853wagx0xyfet9aox8bbsp