Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Wifi teknologia

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="eu">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>euwikibooks</dbname>
    <base>https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Berezi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Eztabaida</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Lankide</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Lankide eztabaida</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikibooks eztabaida</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fitxategi</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fitxategi eztabaida</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki eztabaida</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Txantiloi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Txantiloi eztabaida</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Laguntza</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Laguntza eztabaida</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoria eztabaida</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulu</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulu eztabaida</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Wifi teknologia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7264</id>
    <revision>
      <id>43064</id>
      <parentid>43049</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T20:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>43064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10694" sha1="6x66qkaaq1xkia4egzwyqi0mzkrtsx6" xml:space="preserve">[[File:Wifi symbol.svg|Wifi irudia|thumb]]
'''Wifi teknologia''' (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab.
Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta.
Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Discover Wi-Fi {{!}} Wi-Fi Alliance|url=https://www.wi-fi.org/discover-wi-fi|aldizkaria=www.wi-fi.org}}&lt;/ref&gt;, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, baliokidetzat hartzen dira 802.11 eta Wi-Fi.
Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker.

== Historia ==
Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, AEBetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren.

1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&amp;T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin.
1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen &quot;Wi-Fi&quot; zigiludun produktuak merkaturatu ziren.
Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da.

Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen,&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Jacob|abizena=Kastrenakes|izenburua=Wi-Fi now has version numbers, and Wi-Fi 6 comes out next year|hizkuntza=en|data=2018-10-03|url=https://www.theverge.com/2018/10/3/17926212/wifi-6-version-numbers-announced|aldizkaria=The Verge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Wi-Fi Generation Numbering » Electronics Notes|url=https://www.electronics-notes.com/articles/connectivity/wifi-ieee-802-11/wifi-alliance-generations-designations-numbers.php|aldizkaria=www.electronics-notes.com}}&lt;/ref&gt; WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. 

Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da:&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gavin|abizena=Phillips|izenburua=The Most Common Wi-Fi Standards and Types, Explained|hizkuntza=en|data=2019-03-13|url=https://www.makeuseof.com/tag/understanding-common-wifi-standards-technology-explained/|aldizkaria=MUO}}&lt;/ref&gt; 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay.

== Ezaugarri Teknikoak ==
Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete.

Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu:
*Goiburua 
Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). [[File:Wireless access point.jpg|Wifi sarbide-puntua|thumb]] Helbide horiei [[w:MAC_helbide|MAC helbideak]] deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat.
*Datuak
Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du.
*Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence)
Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko.

Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanala libre dagoenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du.

== Wifi erabilera moduak ==
Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke:
*'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu berera konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. [[File:802.11 Network Architecture.svg|Azpiegitura erabilera modua|thumb]]
*'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte.

Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. 

Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. 
Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko.[[File:Bluespot WiFi Düsseldorf.jpg|Dohako WiFi sarbidea espazio publiko batean|thumb]]

Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, &quot;Wi-Fi&quot; marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko.

== Abiaduraren bilakaera ==
Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak:

*[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s
*[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s
*[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s
*[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak
*[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa

Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute.

== Wifi Sareak eta Segurtasuna ==
Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta, Wifi sareen segurtasun arazo nagusia sareetara sartzeko erraztasuna da. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak [[w:WEP|WEP]], [[w:WPA|WPA]] eta [[w:WPA#WPA2|WPA2]]/[[w:WPA#WPA3|WPA3]] enkriptazio-protokoloak dira.

== Ondorioa ==
Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz.

Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek edozein lekutan Internetera konektatu ahal izatea ahalbidetzen du, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. 

Ondorioz, Wifi teknologiak Interneten erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>6x66qkaaq1xkia4egzwyqi0mzkrtsx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43065</id>
      <parentid>43064</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T22:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Wifi erabilera moduak */</comment>
      <origin>43065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10694" sha1="hlx0u4h6hl0zcw9ycdih2tkbdmmimw5" xml:space="preserve">[[File:Wifi symbol.svg|Wifi irudia|thumb]]
'''Wifi teknologia''' (edo Wi-Fi, Wi-fi, wifi) haririk gabeko sare-teknologia da. Wifi teknologia duten gailuak bata bestearekin konekta daitezke; baita Internetera ere, haririk gabeko sarbide-puntu baten bitartez. Sarbide-puntuen estaldura gela bakar baten tamainakoa edota kilometro karratu batzuetakoa izan daiteke, hainbat sarbide-puntu gainjartzen badira. Gaur egun etxeetan, bulegoetan eta espazio publikoetan oso hedatuta dagoen teknologia da. Teknologia hau darabilten gailuen kopurua etengabe handitzen ari da; besteak beste, ordenagailuak, telefonoak, telebistak, bideokontsolak, musika erreproduzitzaileak, etab.
Wifi teknologia [[w:IEEE_802.11|IEEE 802.11]] estandarretan oinarritzen da, eta [[w:Ethernet|Ethernet]] bezalako sare kableatuekin batera erabiltzen da, sarritan sare lokal berean integratuta.
Wi-fi, [[w:en:Wi-Fi_Alliance|Wi‑Fi Alliance]]-ek sortutako marka erregistratua da&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Discover Wi-Fi {{!}} Wi-Fi Alliance|url=https://www.wi-fi.org/discover-wi-fi|aldizkaria=www.wi-fi.org}}&lt;/ref&gt;, eta IEEE 802.11 estandarrak betetzen dituzten produktuak ziurtatzeko erabiltzen da. Wi-Fi zigilua duten gailuek homologazioa gainditu dute. Horregatik, baliokidetzat hartzen dira 802.11 eta Wi-Fi.
Wifi teknologiak hainbat bertsio edo estandar biltzen ditu, eta haien arteko desberdintasun nagusiak estaldura-eremuan, erabilitako maiztasun-bandetan eta datu-transmisioaren abiaduran oinarritzen dira. Oro har, 2,4 GHz-eko eta 5 GHz-eko maiztasun-bandak erabiltzen ditu, [[w:en:ISM_radio_band|ISM (Industrial, Scientific and Medical)]] lizentziarik gabeko espektroaren barruan. Banda horiek kanaletan banatuta daude, eta kanal bakoitza hainbat sarek parteka dezakete multiplexazioari esker.

== Historia ==
Wifi teknologiaren jatorria 1980ko hamarkadan kokatu daiteke. Garai hartan, AEBetan ISM lizentziarik gabeko maiztasun-bandak erabilgarri jarri ziren, komunikazio sistema berriak garatzeko aukera emanez. Testuinguru horretan, 1990eko hamarkadaren hasieran lehen haririk gabeko sare lokalak garatzen hasi ziren.

1991an, [[w:en:NCR_Voyix|NCR Corporation]] eta [[w:AT%26T|AT&amp;T]] enpresek [[w:en:WaveLAN|WaveLAN]] sistema garatu zuten, gaur egungo Wifi-aren aitzindarietako bat. 1997an IEEE erakundeak 802.11 estandarra onartu zuen, haririk gabeko sareen lehen zehaztapen ofiziala 2 Mbit/s abiadurarekin, eta 1999an 802.11b bertsioa aurkeztu zen, 11 Mbit/s-ko abiadurarekin.
1999an fabrikatzaileen arteko bateragarritasuna bermatzeko eta “Wi-Fi” marka sustatzeko Wi-Fi Alliance erakundea sortu zen. Urte berean lehen &quot;Wi-Fi&quot; zigiludun produktuak merkaturatu ziren.
Denborarekin, Wifi teknologia asko hobetu da, abiadura eta estaldura handituz, eta gaur egun haririk gabeko sare estandar nagusia da.

Wifi teknologiaren bertsio ugari sortu dira eta komunikatzeko, gailuek Wifi bertsio komuna erabili behar dute. Askotan gailuek Wifi bertsio asko onartzen dituzte. Historikoki, ekipoak IEEE arauak erabiliz jasan zitzakeen Wifi bertsioak zerrendatzen zituen. 2018an, Wi-Fi Alliance-ek belaunaldiak zenbakitzeko izendapen sinplifikatua sortu zuen,&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Jacob|abizena=Kastrenakes|izenburua=Wi-Fi now has version numbers, and Wi-Fi 6 comes out next year|hizkuntza=en|data=2018-10-03|url=https://www.theverge.com/2018/10/3/17926212/wifi-6-version-numbers-announced|aldizkaria=The Verge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izenburua=Wi-Fi Generation Numbering » Electronics Notes|url=https://www.electronics-notes.com/articles/connectivity/wifi-ieee-802-11/wifi-alliance-generations-designations-numbers.php|aldizkaria=www.electronics-notes.com}}&lt;/ref&gt; WiFi 4 (802.11n), WiFi 5 (802.11ac) eta Wi-Fi 6 (802.11ax) onartzen dituzten ekipoak adierazteko. Belaunaldi horiek aurreko bertsiokoekin nahiko bateragarriak izaten dira. 

Wifi teknologiaren bertsio garrantzitsuenen zerrenda hau da:&lt;ref&gt;{{Erreferentzia|izena=Gavin|abizena=Phillips|izenburua=The Most Common Wi-Fi Standards and Types, Explained|hizkuntza=en|data=2019-03-13|url=https://www.makeuseof.com/tag/understanding-common-wifi-standards-technology-explained/|aldizkaria=MUO}}&lt;/ref&gt; 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n ([[w:en:IEEE_802.11n-2009|Wi-Fi 4]]), 802.11h, 802.11i, 802.11-2007, 802.11-2012, 802.11ac ([[w:en:IEEE_802.11ac-2013|Wi-Fi 5]]), 802.11ad, 802.11af, 802.11-2016, 802.11ah, 802.11ai, 802.11aj, 802.11aq, 802.11ax ([[w:en:Wi-Fi_6|Wi-Fi 6]]), 802.11ay.

== Ezaugarri Teknikoak ==
Wifi teknologiak airea erabiltzen du transmisio-bide gisa, irrati-uhinen bidez. Horrek abantaila handiak ditu: kableen beharrik ez, mugikortasun handiagoa eta instalazio errazagoa. Hala ere, interferentziak, distantzia eta oztopo fisikoek bidalitako seinalea ahuldu dezakete.

Wifi sare batean gailuek informazioa 802.11 formatua jarraitzen duen trama izeneko datu-egituretan bidaltzen dute antenen bidez. Trama hauek Ethernet sareetakoen oso antzekoak dira. Trama bakoitzak hiru atal nagusi ditu:
*Goiburua 
Wifi tramen goiburua helbideetan eta kontrol-informazioan zentratzen da. Hiru helbide nagusi erabiltzen dira: igorlea, hartzailea eta sareko sarbide-puntua (azpiegitura moduan). [[File:Wireless access point.jpg|Wifi sarbide-puntua|thumb]] Helbide horiei [[w:MAC_helbide|MAC helbideak]] deitzen zaie, 48 biteko identifikatzaile bakarrak izaten dira gailu bakoitzarentzat.
*Datuak
Atal honek igorleak bidalitako mezua edo paketearen edukia gordetzen du.
*Erroreak atzemateko atala (FCS – Frame Check Sequence)
Wifi tramen FCS atalak [[w:CRC|CRC (Cyclic Redundancy Check)]] erabiltzen du, normalean 32 bit gehituz, transmisioan sortutako akatsak detektatzeko. CRC kodeak oso indartsuak dira eta hardwarean modu erraz batean ezar daitezke, erroreak azkar eta eraginkortasunez detektatzeko.

Wifi sareetan [[w:CSMA/CA|CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance)]] izeneko sarbide-protokoloa erabiltzen da. Protokolo hau lehiaketa motakoa da eta talkak saihesteko diseinatua izan da. Protokolo hau erabiliz nodo batek igortzeko asmoa duenean lehenik aireko kanalaren egoera egiaztatzen du: kanala libre dagoenean soilik igortzen du. Talkak gertatzea ekiditeko igorleak ausazko denbora atzerapen txikiak erabiltzen ditu, beste nodo batzuen transmisioak saihesteko. Metodo honek talkak gertatzea murrizten du.

== Wifi erabilera moduak ==
Wifi sareetan topologia ezberdinak erabil daitezke:
*'''Azpiegitura modua''': hau da gehien erabiltzen den modua. Gailu guztiak sarbide-puntu berera konektatzen dira. Kanal partekatuak diren arren, CSMA/CA eta [[w:Haririk_gabeko_sarbide-puntu|sarbide-puntuaren]] koordinazioak talkak murrizten laguntzen du, ezkutuko nodoaren arazoa murriztuz. [[File:802.11 Network Architecture.svg|Azpiegitura erabilera-modua|thumb]]
*'''Ad hoc modua''': gailuek zuzenean komunikatzen dira, eta CSMA/CA protokoloa ezinbestekoa da kanalaren erabilera koordinatzeko eta talkak saihesteko. Ad hoc sare desberdinak existitzen dira. Kasu sinpleenean, nodo bakoitzak zuzenean komunikatzen da beste nodoekin, konplexuagoetan, nodoek beste nodoetara paketeak birbidali ditzakete, paketeak bere nodo helburura iristen diren arte.

Sare batek [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Extended_service_set|Extended Service Set (ESS)]] osatu dezake [[w:en:Service_set_(802.11_network)#Service_set_identifier|SSID]] identifikatzaile eta segurtasun-ezarpen berdinekin konfiguratutako sarbide-puntu anitz erabiliz. Wi-Fi gailuek normalean seinale indartsuena duen sarbide-puntura konektatzen dira ESS barruan. Honek sarearen ahalmena handitu eta estaldura handiagoa eskaintzen ditu. 

Gaur egun, Wifi teknologia oso hedatua dago eta etxeetan, enpresetan eta espazio publikoetan [[w:Sare_lokal|LAN]] eta Interneteko sarbidea eskaintzeko erabiltzen da. Horretarako beharrezko sarbide-puntuak eta bideratzaileak erabili behar dira. 
Aireportuak, hotelak, jatetxeak eta bestelako erakunde eta enpresek ere hotspotak eskaintzen dituzte bezeroak erakartzeko eta zerbitzuak hobetzeko. Router askok Wifi sarbide-puntu bat integratzen dute, etxeetan eta eraikinetan Interneteko sarbidea bermatzeko.[[File:Bluespot WiFi Düsseldorf.jpg|Dohako WiFi sarbidea espazio publiko batean|thumb]]

Unibertsitate askok, batez ere garatutako herrialdeetan, Wifi estaldura partziala edo osoa eskaintzen dute beren kanpusetan. Adibide historiko gisa, Carnegie Mellon Unibertsitateak [[w:en:Andrew_Project#Wireless_Andrew|Wireless Andrew]] sortu zuen 1993an Pittsburgh-eko kanpusean, &quot;Wi-Fi&quot; marka sortu baino lehen. Gainera, unibertsitate askok [[w:en:Eduroam|Eduroam]] bezalako egiaztapen-sare internazionala erabiltzen dute ikasleei eta langileei Wifi sarbidea eskaintzeko.

== Abiaduraren bilakaera ==
Urteekin, gero eta estandar gehiago sortuz joan dira, aurreko estandarrak hobetzeko eta dituzten gabeziak ebazteko. Estandar bakoitzak ezaugarri desberdinak izan ditzake, bai frekuentzian, bai irismenean, baita abiaduran ere. Hemen estandar ezagunen transmisio abiadurak:

*[[w:Wifi#802.11b|802.11b]]: 11 Mbit/s
*[[w:Wifi#802.11g|802.11g]]: 54 Mbit/s
*[[w:Wifi#802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4): ehunka Mbit/s
*[[w:Wifi#802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5): Gbit/s mailako abiadurak
*[[w:en:Wi-Fi_6|802.11ax]] (Wi-Fi 6): eraginkortasun eta abiadura handiagoa

Azken bertsioek erabiltzaile askoren arteko komunikazioa optimizatzen dute eta sarearen errendimendua hobetzen dute.

== Wifi Sareak eta Segurtasuna ==
Ethernet bezalako sare kabledun tradizionalekin alderatuta, Wifi sareen segurtasun arazo nagusia sareetara sartzeko erraztasuna da. Segurtasunik gabeko Wifi sareak nonahi daude, honela babestu gabeko informazioa duten sare irekiak bilakatu dira. Wifi sareak babesteko hainbat segurtasun-metodo erabil daitezke. Hauen artean nagusienak [[w:WEP|WEP]], [[w:WPA|WPA]] eta [[w:WPA#WPA2|WPA2]]/[[w:WPA#WPA3|WPA3]] enkriptazio-protokoloak dira.

== Ondorioa ==
Wifi teknologiak sareetara konektatzeko modua eraldatu du. Gailu mugikorrak, hala nola ordenagailu eramangarriak eta smartphoneak, sareetara kableen beharrik gabe konektatzeko aukera eman dute. Ethernet sareekin batera, Wifi gaur egun sare lokalen osagai nagusietako bat da, eta askotan bi teknologiak batera erabiltzen dira, sareen malgutasuna eta eraginkortasuna handituz.

Gizartean, Wifi teknologiak konektibitatearen hedapenean eragin handia izan du. Erabiltzaileek edozein lekutan Internetera konektatu ahal izatea ahalbidetzen du, kableen menpekotasunik gabe, eta kafetegi, aireportu, hotel eta unibertsitateetan Wifi sareak ohiko bihurtu dira. 

Ondorioz, Wifi teknologiak Interneten erabilera eguneroko bizitzara zabaldu du, eta konektibitatearen sozializazioan funtsezko papera izan du etxe, lan, hezkuntza eta espazio publikoetan.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>hlx0u4h6hl0zcw9ycdih2tkbdmmimw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatikaren 50 urte 50 teknologiatan/Bluetooth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7265</id>
    <revision>
      <id>43050</id>
      <timestamp>2026-04-09T12:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>Orria sortu da. Edukia: '''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.  Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmi...</comment>
      <origin>43050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3694" sha1="ob14luhj6anezijpjbetu3gf32l74u7" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.</text>
      <sha1>ob14luhj6anezijpjbetu3gf32l74u7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43051</id>
      <parentid>43050</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="gqwzxdddp4ct09qfvkjj7rxxmz18ddi" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetoothen modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuak basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.</text>
      <sha1>gqwzxdddp4ct09qfvkjj7rxxmz18ddi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43052</id>
      <parentid>43051</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5336" sha1="awkpb1ajvmdtiqjhjelv4zgl678tvqj" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (Piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.</text>
      <sha1>awkpb1ajvmdtiqjhjelv4zgl678tvqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43053</id>
      <parentid>43052</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T18:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5336" sha1="jq0hj7u0g9lnmzig33qhwcn67m2cdg2" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.</text>
      <sha1>jq0hj7u0g9lnmzig33qhwcn67m2cdg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43054</id>
      <parentid>43053</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T18:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6680" sha1="cfh8b6kwdeoj1agldol2v02d5c47z5w" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:
'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.
'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.
DP (Service Discovery Protocol)

SDP protokoloak gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.</text>
      <sha1>cfh8b6kwdeoj1agldol2v02d5c47z5w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43055</id>
      <parentid>43054</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T18:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Protokolo-multzoa */</comment>
      <origin>43055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="ohfy1fpcdu8khgruje47tp56aoyanfk" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.</text>
      <sha1>ohfy1fpcdu8khgruje47tp56aoyanfk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43056</id>
      <parentid>43055</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T19:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Protokolo-multzoa */</comment>
      <origin>43056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7585" sha1="euizlm7lpn4nm49o715ruziysvq9qn8" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez transmititzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.</text>
      <sha1>euizlm7lpn4nm49o715ruziysvq9qn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43057</id>
      <parentid>43056</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T19:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Protokolo-multzoa */</comment>
      <origin>43057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7775" sha1="jk1ioius6p5k340x5y29c9nra3phwzs" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.</text>
      <sha1>jk1ioius6p5k340x5y29c9nra3phwzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43058</id>
      <parentid>43057</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T19:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Protokolo-multzoa */</comment>
      <origin>43058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8670" sha1="8264jdowzbsju0mu15h2x56j9mxandr" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.
Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.</text>
      <sha1>8264jdowzbsju0mu15h2x56j9mxandr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43059</id>
      <parentid>43058</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T19:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bluetooth bertsioak */</comment>
      <origin>43059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8677" sha1="8wd2llw5cq3uzwyakgth6ssl6xiuit7" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''

Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.

Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 

Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''

Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.

Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.

Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.</text>
      <sha1>8wd2llw5cq3uzwyakgth6ssl6xiuit7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43060</id>
      <parentid>43059</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T19:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bluetooth bertsioak */</comment>
      <origin>43060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8677" sha1="dpvjc7jv43ytkbmhbnpp8o2e55dflm9" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.</text>
      <sha1>dpvjc7jv43ytkbmhbnpp8o2e55dflm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43061</id>
      <parentid>43060</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T19:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bluetooth bertsioak */</comment>
      <origin>43061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9558" sha1="01hl7bz9x0po00a2inimgh2tjngykxb" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.</text>
      <sha1>01hl7bz9x0po00a2inimgh2tjngykxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43062</id>
      <parentid>43061</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T19:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bluetooth bertsioak */</comment>
      <origin>43062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10665" sha1="phyqddafr8l608wxv7r0wzac8wozlu7" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.
== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>phyqddafr8l608wxv7r0wzac8wozlu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43063</id>
      <parentid>43062</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T20:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10950" sha1="6hz74m4m1zts9f62v60ie3rvl35fjd4" xml:space="preserve">
[[File:Bluetooth logo (2016).svg|Bluetooth_logo_(2016)]]

[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|BluetoothProtocolStack]]

[[File:Dragon 2.jpg|Dragon_2]]

[[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|USMC-120628-M-QN491-037]]

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|NRF51822_Bluetooth_4.0_Modul]]

'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.
== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>6hz74m4m1zts9f62v60ie3rvl35fjd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43066</id>
      <parentid>43063</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T22:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Irudien tamaina</comment>
      <origin>43066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10980" sha1="8npv4k0r4m6uupjna6rehccpc87o9m5" xml:space="preserve">
[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth_logo_(2016)]]

[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|BluetoothProtocolStack]]

[[File:Dragon 2.jpg|thumb|Dragon_2]]

[[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|USMC-120628-M-QN491-037]]

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|NRF51822_Bluetooth_4.0_Modul]]

'''Bluetooth''' Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatutako gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kableen beharrik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, entzungailu haririk gabekoak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, Lund-en (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen diren sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroiarekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura honek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.
== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>8npv4k0r4m6uupjna6rehccpc87o9m5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43067</id>
      <parentid>43066</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T22:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ksarasola</username>
        <id>1603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>wikiformatu-aldaketa gutxi batzuk</comment>
      <origin>43067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11015" sha1="124qu04n5jaqoz2hi1p82jxo9anbhm4" xml:space="preserve">
[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth_logo_(2016)]]

[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|BluetoothProtocolStack]]

[[File:Dragon 2.jpg|thumb|Dragon_2]]

[[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|USMC-120628-M-QN491-037]]

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|NRF51822_Bluetooth_4.0_Modul]]

'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.
== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>124qu04n5jaqoz2hi1p82jxo9anbhm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43068</id>
      <parentid>43067</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11089" sha1="1p57x2auf7xyvvk4psco5drd468385k" xml:space="preserve">


'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.

[[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
[[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.
== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1p57x2auf7xyvvk4psco5drd468385k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43069</id>
      <parentid>43068</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11083" sha1="1ifex3ydwqn7q6cgje2o943ele340z7" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.

Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.

[[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
[[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.
== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1ifex3ydwqn7q6cgje2o943ele340z7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43070</id>
      <parentid>43069</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11082" sha1="7l20dpsm0quqve9yerjzxz92bgog26d" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.

[[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
[[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.
== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>7l20dpsm0quqve9yerjzxz92bgog26d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43071</id>
      <parentid>43070</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ondorioa */</comment>
      <origin>43071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11083" sha1="7du7z39yjudveg7irnwpg6bxt6ysv8f" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
[[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
[[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>7du7z39yjudveg7irnwpg6bxt6ysv8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43072</id>
      <parentid>43071</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ondorioa */</comment>
      <origin>43072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11115" sha1="dc6hcfjd76wfc1uuqrx9xoxamgm19z6" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, Bluetooth Special Interest Group (SIG) erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN) garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko ISM maiztasun-bandan.

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, Ericsson enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan IBM ThinkPad produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta IBM enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologia eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek Intel enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, Toshiba eta Nokia enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailua bat, eta COMDEX azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki Motorola eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetoothen hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, frequency-hopping spread spectrum teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran GFSK izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, nagusi/morroi arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean (piconet) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz scatternet bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira (broadcast modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean round-robin moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
{| style=&quot;border: none;&quot;
| [[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
| [[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
|}
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>dc6hcfjd76wfc1uuqrx9xoxamgm19z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43073</id>
      <parentid>43072</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11580" sha1="aexnbvwrxl9b455xvak88ypom3ugkr4" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, [[w:en:Bluetooth_Special_Interest_Group|Bluetooth Special Interest Group (SIG)]] erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo [[w:en:Personal_area_network|pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN)]] garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko [[w:en:ISM_radio_band|ISM maiztasun-bandan]].

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, [[w:Ericsson|Ericsson]] enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan [[w:en:ThinkPad|IBM ThinkPad]] produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta [[w:IBM|IBM]] enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologiari buruzkoak eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek [[w:Intel|Intel]] enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, [[w:Toshiba|Toshiba]] eta [[w:Nokia|Nokia]] enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailu bat, eta [w:en:COMDEX|COMDEX]] azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki [[w:Motorola|Motorola]] eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetooth-en hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, [[w:en:Frequency-hopping_spread_spectrum|frequency-hopping spread spectrum]] teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran [[w:en:Frequency-shift_keying#Gaussian_frequency-shift_keying|GFSK]] izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, [[w:en:Master–slave_(technology)|nagusi/morroi]] arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean ([[w:en:Piconet|piconet]]) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz [[w:en:Scatternet|scatternet]] bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira ([[w:Broadcasting_(networking)|broadcast]] modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean [[w:en:Round-robin_scheduling|round-robin]] moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
{| style=&quot;border: none;&quot;
| [[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
| [[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
|}
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>aexnbvwrxl9b455xvak88ypom3ugkr4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43074</id>
      <parentid>43073</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historia */</comment>
      <origin>43074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11581" sha1="550j8c07fxe5garqysiyrb8l931hycg" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, [[w:en:Bluetooth_Special_Interest_Group|Bluetooth Special Interest Group (SIG)]] erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo [[w:en:Personal_area_network|pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN)]] garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko [[w:en:ISM_radio_band|ISM maiztasun-bandan]].

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, [[w:Ericsson|Ericsson]] enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan [[w:en:ThinkPad|IBM ThinkPad]] produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta [[w:IBM|IBM]] enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologiari buruzkoak eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek [[w:Intel|Intel]] enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, [[w:Toshiba|Toshiba]] eta [[w:Nokia|Nokia]] enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailu bat, eta [[w:en:COMDEX|COMDEX]] azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki [[w:Motorola|Motorola]] eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetooth-en hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, [[w:en:Frequency-hopping_spread_spectrum|frequency-hopping spread spectrum]] teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran [[w:en:Frequency-shift_keying#Gaussian_frequency-shift_keying|GFSK]] izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, [[w:en:Master–slave_(technology)|nagusi/morroi]] arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean ([[w:en:Piconet|piconet]]) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz [[w:en:Scatternet|scatternet]] bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira ([[w:Broadcasting_(networking)|broadcast]] modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean [[w:en:Round-robin_scheduling|round-robin]] moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
Bluetoothen protokolo nagusiak honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
{| style=&quot;border: none;&quot;
| [[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
| [[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
|}
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>550j8c07fxe5garqysiyrb8l931hycg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43075</id>
      <parentid>43074</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Protokolo-multzoa */</comment>
      <origin>43075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11619" sha1="3ngl7f23o16l77i6p21r65s7wehntg3" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, [[w:en:Bluetooth_Special_Interest_Group|Bluetooth Special Interest Group (SIG)]] erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo [[w:en:Personal_area_network|pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN)]] garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko [[w:en:ISM_radio_band|ISM maiztasun-bandan]].

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, [[w:Ericsson|Ericsson]] enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan [[w:en:ThinkPad|IBM ThinkPad]] produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta [[w:IBM|IBM]] enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologiari buruzkoak eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek [[w:Intel|Intel]] enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, [[w:Toshiba|Toshiba]] eta [[w:Nokia|Nokia]] enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailu bat, eta [[w:en:COMDEX|COMDEX]] azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki [[w:Motorola|Motorola]] eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetooth-en hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, [[w:en:Frequency-hopping_spread_spectrum|frequency-hopping spread spectrum]] teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran [[w:en:Frequency-shift_keying#Gaussian_frequency-shift_keying|GFSK]] izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, [[w:en:Master–slave_(technology)|nagusi/morroi]] arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean ([[w:en:Piconet|piconet]]) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz [[w:en:Scatternet|scatternet]] bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira ([[w:Broadcasting_(networking)|broadcast]] modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean [[w:en:Round-robin_scheduling|round-robin]] moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
[[w:en:List_of_Bluetooth_protocols|Bluetooth-en protokolo nagusiak]] honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
{| style=&quot;border: none;&quot;
| [[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
| [[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
|}
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
Bluetooth Low Energy (BLE) teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan (smart homes, smart cities) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>3ngl7f23o16l77i6p21r65s7wehntg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43076</id>
      <parentid>43075</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ondorioa */</comment>
      <origin>43076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11701" sha1="na09pot05kxb7cxp5n0q1p3u5rkzc3j" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, [[w:en:Bluetooth_Special_Interest_Group|Bluetooth Special Interest Group (SIG)]] erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo [[w:en:Personal_area_network|pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN)]] garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko [[w:en:ISM_radio_band|ISM maiztasun-bandan]].

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, [[w:Ericsson|Ericsson]] enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan [[w:en:ThinkPad|IBM ThinkPad]] produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta [[w:IBM|IBM]] enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologiari buruzkoak eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek [[w:Intel|Intel]] enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, [[w:Toshiba|Toshiba]] eta [[w:Nokia|Nokia]] enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailu bat, eta [[w:en:COMDEX|COMDEX]] azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora “smart home” deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki [[w:Motorola|Motorola]] eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetooth-en hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, [[w:en:Frequency-hopping_spread_spectrum|frequency-hopping spread spectrum]] teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran [[w:en:Frequency-shift_keying#Gaussian_frequency-shift_keying|GFSK]] izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, [[w:en:Master–slave_(technology)|nagusi/morroi]] arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean ([[w:en:Piconet|piconet]]) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz [[w:en:Scatternet|scatternet]] bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira ([[w:Broadcasting_(networking)|broadcast]] modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean [[w:en:Round-robin_scheduling|round-robin]] moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
[[w:en:List_of_Bluetooth_protocols|Bluetooth-en protokolo nagusiak]] honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
{| style=&quot;border: none;&quot;
| [[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
| [[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
|}
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
[[w:en:Bluetooth_Low_Energy|Bluetooth Low Energy (BLE)]] teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan ([[w:Domotika|domotika inguruneetan]], [[w:Hiri_adimentsu|hiri adimentsuetan]]) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>na09pot05kxb7cxp5n0q1p3u5rkzc3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43077</id>
      <parentid>43076</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historia */</comment>
      <origin>43077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11704" sha1="e1b0yx2uhq7kr9r111164fmgcb02l55" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, [[w:en:Bluetooth_Special_Interest_Group|Bluetooth Special Interest Group (SIG)]] erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo [[w:en:Personal_area_network|pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN)]] garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko [[w:en:ISM_radio_band|ISM maiztasun-bandan]].

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, [[w:Ericsson|Ericsson]] enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan [[w:en:ThinkPad|IBM ThinkPad]] produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta [[w:IBM|IBM]] enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologiari buruzkoak eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek [[w:Intel|Intel]] enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, [[w:Toshiba|Toshiba]] eta [[w:Nokia|Nokia]] enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailu bat, eta [[w:en:COMDEX|COMDEX]] azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora ingurune domotikoak deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki [[w:Motorola|Motorola]] eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetooth-en hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, [[w:en:Frequency-hopping_spread_spectrum|frequency-hopping spread spectrum]] teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran [[w:en:Frequency-shift_keying#Gaussian_frequency-shift_keying|GFSK]] izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, [[w:en:Master–slave_(technology)|nagusi/morroi]] arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean ([[w:en:Piconet|piconet]]) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz [[w:en:Scatternet|scatternet]] bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira ([[w:Broadcasting_(networking)|broadcast]] modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean [[w:en:Round-robin_scheduling|round-robin]] moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
[[w:en:List_of_Bluetooth_protocols|Bluetooth-en protokolo nagusiak]] honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
{| style=&quot;border: none;&quot;
| [[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
| [[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
|}
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
[[w:en:Bluetooth_Low_Energy|Bluetooth Low Energy (BLE)]] teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan ([[w:Domotika|domotika inguruneetan]], [[w:Hiri_adimentsu|hiri adimentsuetan]]) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.

== Erreferentziak ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>e1b0yx2uhq7kr9r111164fmgcb02l55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43078</id>
      <parentid>43077</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Erreferentziak */</comment>
      <origin>43078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12218" sha1="ttn2vuytnfmub2pbzpah3kvyrc6nd9d" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, [[w:en:Bluetooth_Special_Interest_Group|Bluetooth Special Interest Group (SIG)]] erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo [[w:en:Personal_area_network|pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN)]] garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko [[w:en:ISM_radio_band|ISM maiztasun-bandan]].

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, [[w:Ericsson|Ericsson]] enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan [[w:en:ThinkPad|IBM ThinkPad]] produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta [[w:IBM|IBM]] enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologiari buruzkoak eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek [[w:Intel|Intel]] enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, [[w:Toshiba|Toshiba]] eta [[w:Nokia|Nokia]] enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailu bat, eta [[w:en:COMDEX|COMDEX]] azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora ingurune domotikoak deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki [[w:Motorola|Motorola]] eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetooth-en hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, [[w:en:Frequency-hopping_spread_spectrum|frequency-hopping spread spectrum]] teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran [[w:en:Frequency-shift_keying#Gaussian_frequency-shift_keying|GFSK]] izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, [[w:en:Master–slave_(technology)|nagusi/morroi]] arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean ([[w:en:Piconet|piconet]]) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz [[w:en:Scatternet|scatternet]] bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira ([[w:Broadcasting_(networking)|broadcast]] modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean [[w:en:Round-robin_scheduling|round-robin]] moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
[[w:en:List_of_Bluetooth_protocols|Bluetooth-en protokolo nagusiak]] honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
{| style=&quot;border: none;&quot;
| [[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
| [[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
|}
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
[[w:en:Bluetooth_Low_Energy|Bluetooth Low Energy (BLE)]] teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan ([[w:Domotika|domotika inguruneetan]], [[w:Hiri_adimentsu|hiri adimentsuetan]]) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.


== Kanpo estekak ==
* SIG '''Bluetooth'''-en webgune ofizialak ([http://www.bluetooth.com/ ingelesez] [https://web.archive.org/web/20070122035546/http://spanish.bluetooth.com/bluetooth/ Gaztelaniaz])
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20070406044546/http://www.bluezona.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=50 BlueZona.com]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20041012061712/http://www.networkdictionary.com/protocols/80215.php Bluetooth eta IEEE 802.15]
* {{es}} [http://www.agalisa.es/article169.html Bluetooth nola dabil]</text>
      <sha1>ttn2vuytnfmub2pbzpah3kvyrc6nd9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43079</id>
      <parentid>43078</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12146" sha1="6ahhwirhhmk3mh8vzpgllfin9z62ybb" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, [[w:en:Bluetooth_Special_Interest_Group|Bluetooth Special Interest Group (SIG)]] erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo [[w:en:Personal_area_network|pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN)]] garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko [[w:en:ISM_radio_band|ISM maiztasun-bandan]].

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, [[w:Ericsson|Ericsson]] enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan [[w:en:ThinkPad|IBM ThinkPad]] produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta [[w:IBM|IBM]] enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologiari buruzkoak eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek [[w:Intel|Intel]] enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, [[w:Toshiba|Toshiba]] eta [[w:Nokia|Nokia]] enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailu bat, eta [[w:en:COMDEX|COMDEX]] azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora ingurune domotikoak deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki [[w:Motorola|Motorola]] eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetooth-en hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, [[w:en:Frequency-hopping_spread_spectrum|frequency-hopping spread spectrum]] teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran [[w:en:Frequency-shift_keying#Gaussian_frequency-shift_keying|GFSK]] izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, [[w:en:Master–slave_(technology)|nagusi/morroi]] arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean ([[w:en:Piconet|piconet]]) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz [[w:en:Scatternet|scatternet]] bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira ([[w:Broadcasting_(networking)|broadcast]] modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean [[w:en:Round-robin_scheduling|round-robin]] moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
[[w:en:List_of_Bluetooth_protocols|Bluetooth-en protokolo nagusiak]] honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
{| style=&quot;border: none;&quot;
| [[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
| [[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
|}
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
[[w:en:Bluetooth_Low_Energy|Bluetooth Low Energy (BLE)]] teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan ([[w:Domotika|domotika inguruneetan]], [[w:Hiri_adimentsu|hiri adimentsuetan]]) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.
== Kanpo estekak ==
* SIG '''Bluetooth'''-en webgune ofizialak ([http://www.bluetooth.com/ ingelesez] [https://web.archive.org/web/20070122035546/http://spanish.bluetooth.com/bluetooth/ Gaztelaniaz])
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20070406044546/http://www.bluezona.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=50 BlueZona.com]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20041012061712/http://www.networkdictionary.com/protocols/80215.php Bluetooth eta IEEE 802.15]</text>
      <sha1>6ahhwirhhmk3mh8vzpgllfin9z62ybb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43080</id>
      <parentid>43079</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kanpo estekak */</comment>
      <origin>43080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12291" sha1="mu7ahuszkguqgdrhusqd1bgajlpcjms" xml:space="preserve">'''Bluetooth''' gailuen arteko haririk gabeko komunikazio-teknologia da, [[w:en:Bluetooth_Special_Interest_Group|Bluetooth Special Interest Group (SIG)]] erakundeak garatua eta distantzia laburretan datuak transmititzeko erabiltzen dena. Zehaztapen hau arlo [[w:en:Personal_area_network|pertsonaleko haririk gabeko sareetarako (WPAN)]] garatu da, eta gailuen arteko konexio zuzena ahalbidetzen du, kablerik gabe.

[[File:Bluetooth logo (2016).svg|thumb|Bluetooth teknologiaren logoa]]

Bluetooth kontsumo txikiko gailuentzat diseinatutako komunikazio-protokoloa da, irismen laburrekoa eta kostu baxuko transmisoreetan oinarritua. Normalean, transmisio-potentzia oso baxua da (2,5 mW ingurukoa), eta horrek 10 metro inguruko irismena ematen dio. Teknologiak UHF irrati-uhinak erabiltzen ditu, 2,402 GHz eta 2,48 GHz arteko [[w:en:ISM_radio_band|ISM maiztasun-bandan]].

Bluetooth teknologia batez ere kable bidezko konexioen alternatiba gisa erabiltzen da, gertuko gailuen artean datuak trukatzeko. Ohikoa da, adibidez, telefono mugikorrak, ordenagailuak, haririk gabeko entzungailuak, bozgorailuak, Hi-Fi sistemak, autoetako audio-sistemak edo telebistak eta soinu-barrak konektatzeko.

== Historia ==

Bluetooth teknologiaren garapena 1989an hasi zen, [[w:Ericsson|Ericsson]] enpresan, [[w:Lund (Suedia)|Lund-en]] (Suedia), Nils Rydbeck zuzendari teknikoaren gidaritzapean. Hasierako helburua haririk gabeko entzungailuak garatzea izan zen. Diseinu eta garapen nagusia 1994an hasi zen, eta 1997rako taldeak funtzionatzen zuen soluzio bat lortu zuen. 1997tik aurrera, Örjan Johansson proiektuaren arduradun bihurtu zen, eta teknologiaren garapena eta estandarizazioa bultzatu zituen.
1997an, Adalio Sanchez, orduan [[w:en:ThinkPad|IBM ThinkPad]] produktuaren I+G arduraduna zenak, Nils Rydbeck-ekin harremanetan jarri zen, telefono mugikor bat ThinkPad ordenagailu eramangarri batean integratzeko lankidetza aztertzeko. Ericsson eta [[w:IBM|IBM]] enpresetako ingeniariek ideia aztertu zuten, baina garai hartako telefono mugikorren energia-kontsumoa handiegia zela ondorioztatu zuten. Horren ordez, bi enpresek Ericssonen “short-link” haririk gabeko teknologia erabiltzea adostu zuten, bai ThinkPad ordenagailuetan bai Ericsson telefonoetan, gailuen arteko komunikazioa ahalbidetzeko.
Garai hartan, ez IBM ThinkPad ordenagailuak ezta Ericsson telefonoak ere ez ziren beren merkatuetako liderrak. Horregatik, Adalio Sanchezek eta Nils Rydbeckek komunikazio-teknologia estandar ireki bihurtzea erabaki zuten, ahalik eta enpresa gehienek erabil zezaten. Ericsson-ek irrati-teknologiari buruzkoak eta IBMk geruza logikoari lotutako patenteak definitu zituzten.

Ondoren, IBMko Adalio Sanchezek [[w:Intel|Intel]] enpresako Stephen Nachtsheim proiektura batu zuen, eta Intel-ek, bere aldetik, [[w:Toshiba|Toshiba]] eta [[w:Nokia|Nokia]] enpresak erakartzea lortu zuen. Horrela, 1998ko maiatzean sortu zen Bluetooth Special Interest Group (SIG) taldea, hasierako bost kideekin: Ericsson, IBM, Intel, Nokia eta Toshiba.

1999an aurkeztu zen lehen Bluetooth gailua: esku libreko mugikorreko entzungailu bat, eta [[w:en:COMDEX|COMDEX]] azokan sari garrantzitsu bat jaso zuen. Lehen Bluetooth telefonoa Ericsson-en prototipo bat izan zen (T36), baina merkatura iritsi zen lehen eredua R520m izan zen 2001ean. Urte berean, IBM enpresak ThinkPad A30 ordenagailu eramangarria aurkeztu zuen, Bluetooth integratua zuen lehenengoa.

2000ko hamarkadaren hasieran, Bluetooth teknologia pixkanaka kontsumo-elektronikako gailuetan integratzen hasi zen. Besteak beste, ibilgailuetako audio-sistemetan eta lehen gailu konektatuetan (gerora ingurune domotikoak deituko zirenak) erabiltzeko aukerak aztertu ziren. Garai hartan, Wifi teknologia oraindik ez zegoen oso hedatuta, eta horrek Bluetooth haririk gabeko komunikaziorako aukera egokia bihurtu zuen.

Enpresa handiek, bereziki [[w:Motorola|Motorola]] eta Nokia bezalakoek, teknologia beren gailuetan integratzeak Bluetooth-en hedapen azkarra bultzatu zuen merkatuan.

== Ezaugarri teknikoak ==
Bluetooth teknologiak 2,402–2,480 GHz maiztasun-tartean funtzionatzen du (2,4 GHz-ko ISM banda, lizentziarik gabe baina arautua). Maiztasun hau irrati-frekuentziaren bidez erabiltzen da, [[w:en:Frequency-hopping_spread_spectrum|frequency-hopping spread spectrum]] teknologia erabilita. Datuak paketeetan banatzen dira, eta pakete bakoitza 79 kanal Bluetooth espezifikotan transmititzen da, kanal bakoitzak 1 MHz-ko zabalera duelarik. Bluetooth Low Energy (BLE) kasuan, 2 MHz-ko tartea erabiltzen da 40 kanaletan.

[[File:NRF51822 Bluetooth 4.0 Modul.jpg|thumb|Bluetooth hardwarea]]
Bluetooth-en modulazio nagusia hasieran [[w:en:Frequency-shift_keying#Gaussian_frequency-shift_keying|GFSK]] izan zen. Bluetooth 2.0+EDRtik aurrera, π/4-DQPSK eta 8-DPSK ere erabil daitezke gailu bateragarrietan. GFSK erabiltzen duten gailuek basic rate (BR) moduan funtzionatzen dute, 1 Mbit/s bit-tasa lortuz. EDR (Enhanced Data Rate) moduak 2 eta 3 Mbit/s arteko transmisio-abiadurak eskaintzen ditu.

Bluetooth teknologia paketeetan oinarritutako protokoloa da, [[w:en:Master–slave_(technology)|nagusi/morroi]] arkitekturan oinarritua. Bluetooth gailu batzuk konektatzen direnean sare berean ([[w:en:Piconet|piconet]]) nagusi batek gehienez zazpi morroi konekta ditzake. Gailuek rolak alda ditzakete; adibidez, gailu bat konexioa hasieratzen duenean nagusi gisa hasten da, baina ondoren morroi bezala funtziona dezake.

Bluetooth espezifikazioak bi piconet edo gehiago elkartuz [[w:en:Scatternet|scatternet]] bat osatzea ahalbidetzen du. Topologia hauetan gailu batzuk aldi berean nagusi eta morroi rola hartzen dute piconet desberdinetan. Datuak aldi berean nagusi eta morroi bakar baten artean transmititzen dira ([[w:Broadcasting_(networking)|broadcast]] modua oso gutxitan erabiltzen da). Nagusiak hautatzen du zein morroirekin komunikatuko den, eta normalean [[w:en:Round-robin_scheduling|round-robin]] moduan aldatzen da morroi gailuen artean.

== Protokolo-multzoa ==
Bluetooth teknologia mailakako arkitektura osatzen duten protokolo-multzoan oinarritzen da. Arkitektura horrek hainbat protokolo mota biltzen ditu: oinarrizko protokoloak, kableen ordezkapenekoak, telefonia-kontrolekoak eta beste protokolo estandar batzuen egokitzapenak.
[[File:BluetoothProtocolStack.JPG|thumb|Bluetooth protokoloen mailakako arkitektura]]
[[w:en:List_of_Bluetooth_protocols|Bluetooth-en protokolo nagusiak]] honako hauek dira:

*'''LMP (Link Management Protocol)''': protokolo honek bi gailuren arteko irrati-lotura konfiguratu eta kontrolatzen du. Konexioaren ezarpena, kautotzea eta segurtasun-parametroak kudeatzen ditu.

*'''L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol)''': protokolo honek maila altuagoko protokoloen arteko komunikazioa ahalbidetzen du, eta hainbat konexio logiko multiplexatzeko erabiltzen da. Bere funtzio nagusiak hauek dira: paketeen segmentazioa eta berreraikuntza, datuen fluxu-kontrola eta kanal fidagarriak edo ez-fidagarriak sortzea. Bi funtzionamendu-modu nagusi ditu: ERTM (Enhanced Retransmission Mode) birtransmisio teknika erabiliz kanal fidagarriagoa eskaintzeko erabilia eta Streaming Mode (SM) sinpleagoa da ez du birtransmisioarik egiten ezta  fluxu-kontrolik ere.

*'''SDP (Service Discovery Protocol)''': protokolo honek gailu bati beste gailu batek eskaintzen dituen zerbitzuak eta haien ezaugarriak ezagutzeko aukera ematen dio. Hau funtsezkoa da gailuen arteko bateragarritasunerako.

*'''HCI (Host Controller Interface)''': maila hau interfazea da, eta hardwarearen (Bluetooth moduluaren) eta softwarearen arteko komunikazioa ahalbidetzen du. Sistema eragileak eta Bluetooth gailuak konektatzeko erabiltzen da.

*'''RFCOMM (Radio Frecuency Communications)''': protokolo hau seriean datu birtualen fluxua sortzeko erabiltzen da. Datu bitarrak garraiatzeko aukera ematen du protokolo honek.

*'''BNEP (Bluetooth Network Encapsulation Protocol)''': protokolo hau beste protokolo-pila batzuetatik datuak L2CAP kanal baten bidez garraiatzeko erabiltzen da. Protokolo honen asmo nagusia IP paketeak inguru pertsonaleko sarean garraiatzea da.

*'''AVCTP (Audio/Video Control Transport Protocol)''': protokolo hau urrutiko audio/bideo kontrol aginteak L2CAP kanal baten bitartez garraiatzeko erabiltzen da. Adibidez, bluetooth entzungailuen kontrol botoiek protokolo hau erabiltzen dute.

*'''TCS (Telephony Control Protocol)''': protokolo honek telefonia zerbitzuak kudeatzen ditu Bluetooth bidez, hala nola ahots-deiak. Adibidez, autoetako esku libreko sistemetan erabiltzen da.

== Bluetooth bertsioak ==
Bluetooth teknologiak urteetan zehar bertsio desberdinak izan ditu, funtzionaltasuna, abiadura eta energia-eraginkortasuna hobetuz.

'''Hasierako bertsioak (1.x)'''
*Bluetooth 1.0 / 1.0B: lehen bertsioak izan ziren, baina interoperabilitate arazoak zituzten.
*Bluetooth 1.1: akatsak zuzendu ziren, eta IEEE 802.15.1 estandarra bezala definitu zen. 
*Bluetooth 1.2: konexio azkarragoa eta AFH (adaptive frequency hopping) teknologia gehitu zen, interferentziak murrizteko.

Bertsio hauen gehienezko transmisio abiadura 1Mbit/s zen.

'''Abiadura hobetzea (2.x – 3.x)'''
*Bluetooth 2.0 + EDR: EDR (Enhanced Data Rate) sartu zen, eta transmisio abiadura 3 Mbit/s-ra igo zen.
*Bluetooth 2.1 + EDR: pairing segurua (SSP) eta energia-kontsumo txikiagoa.
*Bluetooth 3.0 + HS: abiadura handiak (24 Mbit/s arte) lortzeko, Wi-Fi (802.11) erabiltzen zen datu-transferentzia handietan.

'''Energia-eraginkortasuna (4.x)'''
*Bluetooth 4.0: Bluetooth Low Energy (BLE) aurkeztu zen, kontsumo oso baxuko gailuetarako (IoT, wearable-ak).
*Bluetooth 4.1: gailuek rol anitzak izan ditzakete aldi berean.
*Bluetooth 4.2: segurtasuna hobetu eta IoT-rako laguntza (IP konexioak).

'''IoT eta errendimendua (5.x)'''
*Bluetooth 5: abiadura bikoiztu edo irismena handitu daiteke (BLE-n).
*Bluetooth 5.1: gailuen kokapena zehazteko teknologia (AoA, AoD).
*Bluetooth 5.2: LE Audio eta audioaren eraginkortasun handiagoa.
*Bluetooth 5.3 – 5.4: energia-kudeaketa, segurtasuna eta komunikazio eraginkorragoa.

'''Azken bertsioak (6.x)'''
*Bluetooth 6.0: kokapena eta komunikazioaren zehaztasuna hobetzeko funtzio berriak.
*Bluetooth 6.1: energia-eraginkortasuna eta pribatutasuna hobetu dira.
*Bluetooth 6.2: konexio azkarragoak eta probetarako eta audio-transmisiorako hobekuntzak.

== Ondorioa ==
Bluetooth teknologia funtsezko elementu bihurtu da egungo komunikazio digitalean, batez ere distantzia laburreko haririk gabeko konexioetan. Bere sinpletasuna, kostu baxua eta energia-kontsumo txikia direla eta, oso egokia da eguneroko gailuen arteko komunikaziorako.
{| style=&quot;border: none;&quot;
| [[File:Dragon 2.jpg|thumb|Bluetooth teknologiadun entzungailuak]]
| [[File:USMC-120628-M-QN491-037.jpg|thumb|Ibilgailuetan esku librerako bluetooth sistemak]]
|}
Gaur egun, Bluetoothen aplikazioak askotarikoak dira: audio transmisioan erabiltzen da entzungailu eta bozgorailu haririk gabekoetan; gailu periferikoetan eta ordenagailuen komunikazioan, hala nola teklatuetan eta saguetan; wearable gailuetan, adibidez smartwatch eta jarduera-neurgailuetan; automobilgintzan, esku libreko sistemetan eta multimedia konektibitatean; eta IoT eta domotika inguruneetan, etxe adimenduneko gailuen kontrolerako.
[[w:en:Bluetooth_Low_Energy|Bluetooth Low Energy (BLE)]] teknologiaren garapenari esker, Bluetooth gero eta gehiago erabiltzen da energia-kontsumo baxuko aplikazioetan, hala nola sentsoreetan eta IoT gailuetan. Horri esker, etorkizunean ingurune adimendunetan ([[w:Domotika|domotika inguruneetan]], [[w:Hiri_adimentsu|hiri adimentsuetan]]) gailuen arteko haririk gabeko komunikazio estandar nagusietako bat bihurtzea espero da.
== Kanpo estekak ==
* SIG '''Bluetooth'''-en webgune ofizialak ([http://www.bluetooth.com/ ingelesez] [https://web.archive.org/web/20070122035546/http://spanish.bluetooth.com/bluetooth/ Gaztelaniaz])
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20070406044546/http://www.bluezona.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=50 BlueZona.com]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20041012061712/http://www.networkdictionary.com/protocols/80215.php Bluetooth eta IEEE 802.15]
* {{eu}} [http://www.argia.com/argia-astekaria/2347/danimarkako-harald-erregea-eta-bluetooth Bluetooth izenaren jatorria, ''Argia'' aldizkarian]</text>
      <sha1>mu7ahuszkguqgdrhusqd1bgajlpcjms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SMTP protokoloa/</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7266</id>
    <revision>
      <id>43081</id>
      <timestamp>2026-04-10T10:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>Orria sortu da. Edukia: '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.  SMTP-k mezu elektronik...</comment>
      <origin>43081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3558" sha1="iv49ix2si23ri08co9d1fkxpbccpvz5" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.
Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.
Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.
1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.
1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.</text>
      <sha1>iv49ix2si23ri08co9d1fkxpbccpvz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43082</id>
      <parentid>43081</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Testuinguru historikoa */</comment>
      <origin>43082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="8kpkrqxb6p6ftdh1lmwvd6zvm1ckbr2" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.</text>
      <sha1>8kpkrqxb6p6ftdh1lmwvd6zvm1ckbr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43083</id>
      <parentid>43082</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6247" sha1="1zylkeiuu4licne2s0fbb6e43t92q3w" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.</text>
      <sha1>1zylkeiuu4licne2s0fbb6e43t92q3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43084</id>
      <parentid>43083</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7188" sha1="l2b8uvq0tyatmk4qqeomg7vwelt61ip" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.</text>
      <sha1>l2b8uvq0tyatmk4qqeomg7vwelt61ip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43085</id>
      <parentid>43084</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* SMTP protokoloaren ezaugarriak */</comment>
      <origin>43085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7244" sha1="gahpsce4gemlopwu391ozl7hr9e978l" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.</text>
      <sha1>gahpsce4gemlopwu391ozl7hr9e978l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43086</id>
      <parentid>43085</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9162" sha1="e0sx5vk8un6te0hoh9crb1nqcais02k" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.

&lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;220 smtp.example.com ESMTP Postfix&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; HELO relay.example.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 Hello relay.example.org, I am glad to meet you&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; MAIL FROM:&lt;bob@example.org&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;alice@example.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;theboss@example.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; DATA
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;354 End data with &lt;CR&gt;&lt;LF&gt;.&lt;CR&gt;&lt;LF&gt;&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|From: &quot;Bob Example&quot; &lt;bob@example.org&gt;}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|To: &quot;Alice Example&quot; &lt;alice@example.com&gt;}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|Cc: theboss@example.com}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|Date: Tue, 15 Jan 2008 16:02:43 -0500}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|Subject: Test message}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Hello Alice.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; This is a test message with 5 header fields and 4 lines in the message body.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Your friend,
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Bob
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; .
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK: queued as 12345&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; QUIT
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;221 Bye&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;{The server closes the connection}&lt;/span&gt;</text>
      <sha1>e0sx5vk8un6te0hoh9crb1nqcais02k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43087</id>
      <parentid>43086</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* SMTP protokoloaren ezaugarriak */</comment>
      <origin>43087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9178" sha1="iq5h8lzr0bzrf1fk8hbtvmocw9vatf0" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.{{ref RFC|5321}}

&lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;220 smtp.example.com ESMTP Postfix&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; HELO relay.example.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 Hello relay.example.org, I am glad to meet you&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; MAIL FROM:&lt;bob@example.org&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;alice@example.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;theboss@example.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; DATA
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;354 End data with &lt;CR&gt;&lt;LF&gt;.&lt;CR&gt;&lt;LF&gt;&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|From: &quot;Bob Example&quot; &lt;bob@example.org&gt;}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|To: &quot;Alice Example&quot; &lt;alice@example.com&gt;}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|Cc: theboss@example.com}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|Date: Tue, 15 Jan 2008 16:02:43 -0500}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; {{codett|2=email|Subject: Test message}}
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Hello Alice.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; This is a test message with 5 header fields and 4 lines in the message body.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Your friend,
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Bob
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; .
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK: queued as 12345&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; QUIT
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;221 Bye&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;{The server closes the connection}&lt;/span&gt;</text>
      <sha1>iq5h8lzr0bzrf1fk8hbtvmocw9vatf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43088</id>
      <parentid>43087</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* SMTP protokoloaren ezaugarriak */</comment>
      <origin>43088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8741" sha1="3xcqycjdvyi5djwvp31n7ujbzhwnifo" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.
&lt;pre&gt;
&lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; HELO relay.example.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 Hello relay.adibidea.org, kaixo posta zerbitzaria naiz&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; MAIL FROM:&lt;ane@adibidea.org&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;hartzailea@adibidea.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; DATA
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;354 End data with &lt;CR&gt;&lt;LF&gt;.&lt;CR&gt;&lt;LF&gt;&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Subject: Mezuaren izenburua      
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; From: ane@adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; To: hartzailea@adibidea.com
  &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Kaixo.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Mezu hau proba mezu bat da. 
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Ondo izan,
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; Ane
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; .
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK: queued as 12345&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;C:&lt;/span&gt; QUIT
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;S:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;221 Bye&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du&lt;/span&gt;</text>
      <sha1>3xcqycjdvyi5djwvp31n7ujbzhwnifo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43089</id>
      <parentid>43088</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* SMTP protokoloaren ezaugarriak */</comment>
      <origin>43089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8742" sha1="bip3ce3m5pjqdg2sxv10hk4n9xw6do4" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.
&lt;pre&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; HELO relay.example.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 Hello relay.adibidea.org, kaixo posta zerbitzaria naiz&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; MAIL FROM:&lt;ane@adibidea.org&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;hartzailea@adibidea.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; DATA
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;354 End data with &lt;CR&gt;&lt;LF&gt;.&lt;CR&gt;&lt;LF&gt;&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Subject: Mezuaren izenburua      
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; From: ane@adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; To: hartzailea@adibidea.com
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Kaixo.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Mezu hau proba mezu bat da. 
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ondo izan,
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ane
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; .
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK: queued as 12345&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; QUIT
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;221 Bye&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}&lt;/span&gt;</text>
      <sha1>bip3ce3m5pjqdg2sxv10hk4n9xw6do4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43090</id>
      <parentid>43089</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* SMTP protokoloaren ezaugarriak */</comment>
      <origin>43090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8739" sha1="cyf6lvbw4g48wd90917kisxmyjaps6e" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.
&lt;pre&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; HELO relay.example.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; MAIL FROM:&lt;ane@adibidea.org&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;hartzailea@adibidea.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; DATA
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;354 End data with &lt;CR&gt;&lt;LF&gt;.&lt;CR&gt;&lt;LF&gt;&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Subject: Mezuaren izenburua      
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; From: ane@adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; To: hartzailea@adibidea.com
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Kaixo.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Mezu hau proba mezu bat da. 
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ondo izan,
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ane
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; .
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK: queued as 12345&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; QUIT
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;221 Bye&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}&lt;/span&gt;</text>
      <sha1>cyf6lvbw4g48wd90917kisxmyjaps6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43091</id>
      <parentid>43090</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* SMTP protokoloaren ezaugarriak */</comment>
      <origin>43091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8740" sha1="5vrxio2oma1oey7nb3k4myfifphkto7" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.
&lt;pre&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; HELO relay.adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; MAIL FROM:&lt;ane@adibidea.org&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;hartzailea@adibidea.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; DATA
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;354 End data with &lt;CR&gt;&lt;LF&gt;.&lt;CR&gt;&lt;LF&gt;&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Subject: Mezuaren izenburua      
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; From: ane@adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; To: hartzailea@adibidea.com
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Kaixo.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Mezu hau proba mezu bat da. 
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ondo izan,
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ane
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; .
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK: queued as 12345&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; QUIT
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;221 Bye&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}&lt;/span&gt;</text>
      <sha1>5vrxio2oma1oey7nb3k4myfifphkto7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43092</id>
      <parentid>43091</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <comment>/* SMTP protokoloaren ezaugarriak */</comment>
      <origin>43092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9955" sha1="geg31yrrnixsgy6q4nr6t98wgpo8nbf" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.
&lt;pre&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; HELO relay.adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; MAIL FROM:&lt;ane@adibidea.org&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;hartzailea@adibidea.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; DATA
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;354 End data with &lt;CR&gt;&lt;LF&gt;.&lt;CR&gt;&lt;LF&gt;&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Subject: Mezuaren izenburua      
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; From: ane@adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; To: hartzailea@adibidea.com
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Kaixo.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Mezu hau proba mezu bat da. 
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ondo izan,
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ane
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; .
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK: queued as 12345&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; QUIT
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;221 Bye&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}&lt;/span&gt;

== Posta elektronikoaren funtzionamendua ==
Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzarien lankidetza beharrezkoa da.  Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola DNSk eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea.

Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira:
*Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan.
*Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira.
*Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko.
*Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNSk hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX).
*Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz.
*Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du.
*Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz.</text>
      <sha1>geg31yrrnixsgy6q4nr6t98wgpo8nbf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43093</id>
      <parentid>43092</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9961" sha1="m6k2iiovsjal0nzeqyi92h3nedbue39" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.
&lt;pre&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; HELO relay.adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; MAIL FROM:&lt;ane@adibidea.org&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;hartzailea@adibidea.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; DATA
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;354 End data with &lt;CR&gt;&lt;LF&gt;.&lt;CR&gt;&lt;LF&gt;&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Subject: Mezuaren izenburua      
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; From: ane@adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; To: hartzailea@adibidea.com
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Kaixo.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Mezu hau proba mezu bat da. 
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ondo izan,
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ane
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; .
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK: queued as 12345&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; QUIT
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;221 Bye&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}&lt;/span&gt;
&lt;/pre&gt;
== Posta elektronikoaren funtzionamendua ==
Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzarien lankidetza beharrezkoa da.  Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola DNSk eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea.

Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira:
*Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan.
*Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira.
*Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko.
*Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNSk hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX).
*Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz.
*Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du.
*Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz.</text>
      <sha1>m6k2iiovsjal0nzeqyi92h3nedbue39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>43094</id>
      <parentid>43093</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Myriam.arrue</username>
        <id>2667</id>
      </contributor>
      <origin>43094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9962" sha1="i0eausy5qjdp5dqhki4befbokprgcnh" xml:space="preserve">'''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' posta elektronikoa bidaltzeko erabiltzen den Interneteko estandar komunikazio-protokoloa da. Posta elektronikoaren sistema bezero-zerbitzari eredua jarraitzen duen aplikazio multzo bat da, non bezeroek (posta-bezeroak) eta zerbitzariek elkarlanean jarduten duten mezuak bidali eta jasotzeko. SMTP protokoloa 1980ko hamarkadan garatu zen, eta gaur egun ere funtsezkoa da sistema horren funtzionamendurako.

SMTP-k mezu elektronikoak bidaltzea ahalbidetzen du bezeroen eta posta-zerbitzarien artean, baita posta-zerbitzarien artean ere. Erabiltzaile batek mezu bat bidaltzen duenean, bere posta-bezeroak SMTP zerbitzari batera konektatzen da, eta mezuak posta-zerbitzari batera bidaltzen ditu handik aurrera birbidaliak izan daitezen, helmugako zerbitzarira iritsi arte.

SMTP ez da erabiltzen mezuak jasotzeko; horretarako beste protokolo batzuk erabiltzen dira, hala nola POP3 eta IMAP.

== Testuinguru historikoa ==
Posta elektroniko aplikazioaren sorrera 1960ko hamarkadan ezarri daiteke, denbora partekatzean oinarritutako sistemetan agertu ziren erabiltzaileen arteko mezularitza sistemekin. Denbora-partekatze sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat MITeko CTSS proiektua izan zen 1965ean, non lehen posta elektroniko antzeko sistemak garatu ziren.

Garai horretan, mainframe eta minikonputagailuen garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, ARPANET sarearen bidez lehenengo posta elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi ordenagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. Ray Tomlinson izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi ordenagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko helbideetan, gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz.

Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. IBM, CompuServe eta Xerox enpresek barne-mezularitza sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xeroxeri bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren ALL-IN-1 eta Hewlett-Packard-en HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen.

1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, sare lokaletan (LAN) oinarritutako posta sistemak ere hedatu ziren.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, badirudi posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo X.400 sistema izango zirela, Government Open Systems Interconnection Profile (GOSIP) estandarraren parte zena. Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia.

== SMTP protokoloaren bilakaera ==
1980an, Jon Postel eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko File Transfer Protocol (FTP) sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. 1981eko azaroan Postel-ek RFC 788 argitaratu zuen, SMTP protokoloa definituz.

SMTPren garapena Usenet sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere “store-and-forward” mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP Unix to Unix Copy Program (UUCP) sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako.

1983an, Sendmail softwarea garatu eta BSD Unix sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat.

Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit ASCII) oinarritzen zen, eta ez zuen ez enkriptaziorik ez autentifikaziorik eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, spoofing, spam eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian (open relay) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari hori erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion.

1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen.

1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen autentifikazioa sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren spam-aren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko.

Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, 8-bit garbiak ziren MTAtan “8BITMIME” hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan.

2012an, SMTPUTF8 hedapena sortu zen, UTF-8 erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, alfabeto zirilikoa edo txinatarra) erabiltzea ahalbidetuz.

== SMTP protokoloaren ezaugarriak ==
SMTP konexiora bideratutako eta testu-oinarriko protokoloa da, non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da TCP konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan.

SMTP saio batean, bezeroak (posta bezero batek edo posta zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. 
Oinarrizko komandoak hauek dira:
*HELO: Zerbitzarian saioa hasteko.
*MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko.
*RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko.
*DATA: mezuaren hasiera adierazteko, eta berau puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da.
*QUIT: Saioa amaitzeko.

Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio.
&lt;pre&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; HELO relay.adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; MAIL FROM:&lt;ane@adibidea.org&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; RCPT TO:&lt;hartzailea@adibidea.com&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; DATA
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;354 End data with &lt;CR&gt;&lt;LF&gt;.&lt;CR&gt;&lt;LF&gt;&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Subject: Mezuaren izenburua      
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; From: ane@adibidea.org
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; To: hartzailea@adibidea.com
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Kaixo.
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Mezu hau proba mezu bat da. 
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ondo izan,
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; Ane
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; .
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;250 OK: queued as 12345&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;B:&lt;/span&gt; QUIT
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;Z:&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;221 Bye&lt;/span&gt;
 &lt;span style=&quot;color: gray&quot;&gt;{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}&lt;/span&gt;
&lt;pre/&gt;

== Posta elektronikoaren funtzionamendua ==
Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzarien lankidetza beharrezkoa da.  Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola DNSk eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea.

Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira:
*Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan.
*Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira.
*Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko.
*Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNSk hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX).
*Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz.
*Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du.
*Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz.</text>
      <sha1>i0eausy5qjdp5dqhki4befbokprgcnh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>