Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 7289 43364 43363 2026-06-12T15:56:13Z Rosa Arruabarrena 2687 43364 wikitext text/x-wiki '''JavaScript: Weba software plataforma global bihurtzea''' JavaScript goi-mailako programazio-lengoaia interpretatua eta paradigma anitzekoa da. HTML eta CSSrekin batera, Web modernoaren oinarrizko hiru zutabeetako bat da [Ref-1][Ref-2]. Bezeroaren aldean exekuzio-logika eta interaktibitatea eskaintzen ditu, nabigatzaileek web orri estatikoetatik haratago joan eta aplikazio konplexuak exekutatzeko aukera emanez [Ref-2]. Hasieran dinamismo sinplea gehitzeko sortua izan bazen ere, haren bilakaerak softwarearen arkitektura eraldatu du. Gertaeretan oinarritutako eredua, DOM zuhaitzaren manipulazioa, web zerbitzuen kontsumoa eta datuen karga asinkronoa txertatuz, JavaScript-ek nabigatzailea aplikazio banatuak exekutatzeko plataforma bihurtu du [Ref-2, Ref-3]. Gaur egun, V8 bezalako exekuzio-motor aurreratuek eta Node.js bezalako inguruneek bultzatuta, tipatze dinamikoa duen lengoaia da, bai bezeroan aldean (''front-end'') bai zerbitzari aldean (''back-end'') erabiltzen dena [Ref-1][Ref-3]. == Historia eta bilakaera: nabigatzaileko scriptetik ECMAScript estandarrera == JavaScript 1995eko maiatzean sortu zuen '''Brendan Eich'''-ek ''Netscape Communications'' enpresan, nabigatzailean exekutatzen ziren script txikiak sortzeko eta web orriei dinamismoa emateko helburuarekin[Ref-5]. Hasieran ''Mocha'' eta gero ''LiveScript'' izenez ezaguna izan zen, baina azkenik ''JavaScript'' izena hartu zuen arrazoi komertzialengatik, ''Java''rekin inolako loturarik ez duen programazio-lengoaia izan arren[Ref-6]. Ekosistemaren zatiketa saihesteko, Netscapek lengoaia '''ECMA International''' erakundera eraman zuen eta 1997an '''ECMAScript''' estandarra definitu zen [Ref-1]. Bere bilakaera honako mugarri nagusietan laburbil daiteke: * '''AJAXen hedapena (2005)''': nabigatzaileak zerbitzariarekin komunikazio asinkronoak egitea ahalbidetu zuen, orria berriro kargatu gabe, eta horri esker web aplikazio interaktiboak garatu ahal izan ziren, hala nola Gmail edo Google Maps bezalako lehen aplikazioak[Ref-2]. * '''ECMAScript 6 (2015)''': klaseak, moduluak, promesak eta beste hainbat hobekuntza txertatu zituen, hizkuntza eskala handiko sistemen garapenerako sendotuz[Ref-3]. * '''Eguneratze jarraitua''': 2016tik aurrera, TC39 batzordeak urteko bertsioak argitaratzen ditu, lengoaiaren etengabeko bilakaera bermatuz eta atzeranzko bateragarritasuna mantenduz[Ref-1]. ==Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak == JavaScripten azpiegitura teknikoa malgua eta ingurune banatuetara egokitua da. Honako propietate nagusiek definitzen dute: * '''DOMaren manipulazioa eta interakzioa''': JavaScript-ek nabigatzailearekin komunikatzen da''Document Object Model'' (DOM) iprogramazio-interfazearen bidez. Horri esker, script batek HTML kodea eta CSS estiloak eskuratu, aldatu eta dinamikoki egituratu ditzake, erabiltzailearen ekintzen arabera. * '''Prototipoetan oinarritutako eredua''': Objektuen arteko herentzia prototipo dinamikoen bidez gauzatzen da, portaera berrerabiltzeko modu malgua eskainiz. * '''Tipatze dinamikoa eta ahula''': Aldagaiek ez dute mota finko bat eta sistemak bihurketa inplizituak egiten ditu exekuzioan zehar [Ref-1]. Ezaugarri honek prototipazio azkarra ahalbidetzen du; proiektu handiek, ordea, TypeScript bezalako supermultzoen bidezko kontrol estatikoa baliatzen dute. * '''Just-In-Time (JIT) konpilazioa''': Motor modernoek (Google-ren V8k edo Mozilla-ren SpiderMonkeyk, esaterako) iturburu-kodea makina-kode natibora konpilatzen dute exekuzioan bertan. Horrek script-en errendimendua nabarmen hobetzen du. [Ref-7]. * '''Eredu asinkronoa eta gertaeren begizta (''Event Loo''p)''': JavaScript hari bakarrean exekutatzen da, baina kanpo-eragiketak delegatuz eta promesen edo ''async/await'' mekanismoen bidez koordinatuz konkurrentzia modu eraginkorrean kudeatzen du[Ref-3]. <syntaxhighlight lang="javascript" line> // Adibidea: DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa // Erabiltzailearen klik batek edukia dinamikoki eguneratzen du const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); botoia.addEventListener("click", () => { const mezua = document.getElementById("mezua"); mezua.textContent = "Gertaera detektatua: edukia eguneratu da"; }); </syntaxhighlight> == Garrantzia, eragina eta etorkizuna== JavaScript funtsezko teknologia bat da web garapen estandarrean eta gaur egungo webaren oinarrizko osagaietako bat da [Ref-3]. Osagaietan oinarritutako framework modularren garapenak ('''React''', '''Angular''' edo '''Vue.js''' bezalakoak) interfazeen diseinua software‑ingeniaritzako diziplina egituratu bihurtu du Bere aplikazio-esparrua nabarmen zabaldu da: * '''Zerbitzariak eta sistema banatuak''': Node.js-k JavaScript nabigatzailetik kanpo exekutatzea ahalbidetzen du, APIak eta mikrozerbitzuak garatzeko [Ref-3]. * '''Aplikazio multiplataforma''': React Native edo Electron bezalako inguruneek aplikazio mugikorrak eta mahaigaineko aplikazioak garatzeko aukera ematen dute, iturburu-kodearen oinarri bera partekatuz. * '''Azpiegitura modernoa''': Teknologia-sektoreko enpresa askok JavaScripten ekosistema erabiltzen dute denbora errealeko datu-fluxuak prozesatzeko eta zerbitzu digital eskalagarriak eraikitzeko. Etorkizuneko garapen-ildoak WebAssembly (Wasm) teknologiarekin duen konbergentziara bideratuta daude, maila baxuko moduluak (C edo Rust) nabigatzailean exekutatzeko, Deno edo Bun bezalako exekuzio-ingurune berrien optimizaziorako eta segurtasun modularra sendotzeko [Ref-1][Ref-3]. == Erreferentziak == # ECMA International. ECMAScript Language Specification. ecma-international.org (Kontsultatua: 2026-06-12). # Flanagan, D. (2020). JavaScript: The Definitive Guide (7. arg.). O'Reilly Media. ISBN: 978-1491952023. # Zakas, N. C. (2016). Understanding ECMAScript 6. No Starch Press. ISBN: 978-1593277574. # State of JS Survey. The State of JavaScript Annual Report. stateofjs.com (Kontsultatua: 2026-06-12). # Eich, B. & Shaver, M. (2008). «The History of JavaScript». ACM SIGPLAN Notices. # Haverbeke, M. (2024). Eloquent JavaScript (4. arg.). No Starch Press. ISBN: 978-1593279509. # MDN Web Docs. JavaScript technologies overview. develo per.mozilla.org (Kontsultatua: 2026-06-12). p89rme7hi8a2s0t660vce08exs1obaz 43365 43364 2026-06-12T15:56:34Z Rosa Arruabarrena 2687 /* Erreferentziak */ 43365 wikitext text/x-wiki '''JavaScript: Weba software plataforma global bihurtzea''' JavaScript goi-mailako programazio-lengoaia interpretatua eta paradigma anitzekoa da. HTML eta CSSrekin batera, Web modernoaren oinarrizko hiru zutabeetako bat da [Ref-1][Ref-2]. Bezeroaren aldean exekuzio-logika eta interaktibitatea eskaintzen ditu, nabigatzaileek web orri estatikoetatik haratago joan eta aplikazio konplexuak exekutatzeko aukera emanez [Ref-2]. Hasieran dinamismo sinplea gehitzeko sortua izan bazen ere, haren bilakaerak softwarearen arkitektura eraldatu du. Gertaeretan oinarritutako eredua, DOM zuhaitzaren manipulazioa, web zerbitzuen kontsumoa eta datuen karga asinkronoa txertatuz, JavaScript-ek nabigatzailea aplikazio banatuak exekutatzeko plataforma bihurtu du [Ref-2, Ref-3]. Gaur egun, V8 bezalako exekuzio-motor aurreratuek eta Node.js bezalako inguruneek bultzatuta, tipatze dinamikoa duen lengoaia da, bai bezeroan aldean (''front-end'') bai zerbitzari aldean (''back-end'') erabiltzen dena [Ref-1][Ref-3]. == Historia eta bilakaera: nabigatzaileko scriptetik ECMAScript estandarrera == JavaScript 1995eko maiatzean sortu zuen '''Brendan Eich'''-ek ''Netscape Communications'' enpresan, nabigatzailean exekutatzen ziren script txikiak sortzeko eta web orriei dinamismoa emateko helburuarekin[Ref-5]. Hasieran ''Mocha'' eta gero ''LiveScript'' izenez ezaguna izan zen, baina azkenik ''JavaScript'' izena hartu zuen arrazoi komertzialengatik, ''Java''rekin inolako loturarik ez duen programazio-lengoaia izan arren[Ref-6]. Ekosistemaren zatiketa saihesteko, Netscapek lengoaia '''ECMA International''' erakundera eraman zuen eta 1997an '''ECMAScript''' estandarra definitu zen [Ref-1]. Bere bilakaera honako mugarri nagusietan laburbil daiteke: * '''AJAXen hedapena (2005)''': nabigatzaileak zerbitzariarekin komunikazio asinkronoak egitea ahalbidetu zuen, orria berriro kargatu gabe, eta horri esker web aplikazio interaktiboak garatu ahal izan ziren, hala nola Gmail edo Google Maps bezalako lehen aplikazioak[Ref-2]. * '''ECMAScript 6 (2015)''': klaseak, moduluak, promesak eta beste hainbat hobekuntza txertatu zituen, hizkuntza eskala handiko sistemen garapenerako sendotuz[Ref-3]. * '''Eguneratze jarraitua''': 2016tik aurrera, TC39 batzordeak urteko bertsioak argitaratzen ditu, lengoaiaren etengabeko bilakaera bermatuz eta atzeranzko bateragarritasuna mantenduz[Ref-1]. ==Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak == JavaScripten azpiegitura teknikoa malgua eta ingurune banatuetara egokitua da. Honako propietate nagusiek definitzen dute: * '''DOMaren manipulazioa eta interakzioa''': JavaScript-ek nabigatzailearekin komunikatzen da''Document Object Model'' (DOM) iprogramazio-interfazearen bidez. Horri esker, script batek HTML kodea eta CSS estiloak eskuratu, aldatu eta dinamikoki egituratu ditzake, erabiltzailearen ekintzen arabera. * '''Prototipoetan oinarritutako eredua''': Objektuen arteko herentzia prototipo dinamikoen bidez gauzatzen da, portaera berrerabiltzeko modu malgua eskainiz. * '''Tipatze dinamikoa eta ahula''': Aldagaiek ez dute mota finko bat eta sistemak bihurketa inplizituak egiten ditu exekuzioan zehar [Ref-1]. Ezaugarri honek prototipazio azkarra ahalbidetzen du; proiektu handiek, ordea, TypeScript bezalako supermultzoen bidezko kontrol estatikoa baliatzen dute. * '''Just-In-Time (JIT) konpilazioa''': Motor modernoek (Google-ren V8k edo Mozilla-ren SpiderMonkeyk, esaterako) iturburu-kodea makina-kode natibora konpilatzen dute exekuzioan bertan. Horrek script-en errendimendua nabarmen hobetzen du. [Ref-7]. * '''Eredu asinkronoa eta gertaeren begizta (''Event Loo''p)''': JavaScript hari bakarrean exekutatzen da, baina kanpo-eragiketak delegatuz eta promesen edo ''async/await'' mekanismoen bidez koordinatuz konkurrentzia modu eraginkorrean kudeatzen du[Ref-3]. <syntaxhighlight lang="javascript" line> // Adibidea: DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa // Erabiltzailearen klik batek edukia dinamikoki eguneratzen du const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); botoia.addEventListener("click", () => { const mezua = document.getElementById("mezua"); mezua.textContent = "Gertaera detektatua: edukia eguneratu da"; }); </syntaxhighlight> == Garrantzia, eragina eta etorkizuna== JavaScript funtsezko teknologia bat da web garapen estandarrean eta gaur egungo webaren oinarrizko osagaietako bat da [Ref-3]. Osagaietan oinarritutako framework modularren garapenak ('''React''', '''Angular''' edo '''Vue.js''' bezalakoak) interfazeen diseinua software‑ingeniaritzako diziplina egituratu bihurtu du Bere aplikazio-esparrua nabarmen zabaldu da: * '''Zerbitzariak eta sistema banatuak''': Node.js-k JavaScript nabigatzailetik kanpo exekutatzea ahalbidetzen du, APIak eta mikrozerbitzuak garatzeko [Ref-3]. * '''Aplikazio multiplataforma''': React Native edo Electron bezalako inguruneek aplikazio mugikorrak eta mahaigaineko aplikazioak garatzeko aukera ematen dute, iturburu-kodearen oinarri bera partekatuz. * '''Azpiegitura modernoa''': Teknologia-sektoreko enpresa askok JavaScripten ekosistema erabiltzen dute denbora errealeko datu-fluxuak prozesatzeko eta zerbitzu digital eskalagarriak eraikitzeko. Etorkizuneko garapen-ildoak WebAssembly (Wasm) teknologiarekin duen konbergentziara bideratuta daude, maila baxuko moduluak (C edo Rust) nabigatzailean exekutatzeko, Deno edo Bun bezalako exekuzio-ingurune berrien optimizaziorako eta segurtasun modularra sendotzeko [Ref-1][Ref-3]. == Erreferentziak == # ECMA International. ECMAScript Language Specification. ecma-international.org (Kontsultatua: 2026-06-12). # Flanagan, D. (2020). JavaScript: The Definitive Guide (7. arg.). O'Reilly Media. ISBN: 978-1491952023. # Zakas, N. C. (2016). Understanding ECMAScript 6. No Starch Press. ISBN: 978-1593277574. # State of JS Survey. The State of JavaScript Annual Report. stateofjs.com (Kontsultatua: 2026-06-12). # Eich, B. & Shaver, M. (2008). «The History of JavaScript». ACM SIGPLAN Notices. # Haverbeke, M. (2024). Eloquent JavaScript (4. arg.). No Starch Press. ISBN: 978-1593279509. # MDN Web Docs. JavaScript technologies overview. developer.mozilla.org (Kontsultatua: 2026-06-12). t9cqi5qaqy4zpy5g3tvmn0lnbsw02s6 43366 43365 2026-06-12T16:34:02Z Rosa Arruabarrena 2687 43366 wikitext text/x-wiki '''JavaScript: Weba software plataforma global bihurtzea''' JavaScript goi-mailako programazio-lengoaia interpretatua eta paradigma anitzekoa da. HTML eta CSSrekin batera, Web modernoaren oinarrizko hiru zutabeetako bat da [Ref-1][Ref-2]. Bezeroaren aldean exekuzio-logika eta interaktibitatea eskaintzen ditu, nabigatzaileek web orri estatikoetatik haratago joan eta aplikazio konplexuak exekutatzeko aukera emanez [Ref-2]. Hasieran dinamismo sinplea gehitzeko sortua izan bazen ere, haren bilakaerak softwarearen arkitektura eraldatu du. Gertaeretan oinarritutako eredua, DOM zuhaitzaren manipulazioa, web zerbitzuen kontsumoa eta datuen karga asinkronoa txertatuz, JavaScript-ek nabigatzailea aplikazio banatuak exekutatzeko plataforma bihurtu du [Ref-2, Ref-3]. Gaur egun, V8 bezalako exekuzio-motor aurreratuek eta Node.js bezalako inguruneek bultzatuta, tipatze dinamikoa duen lengoaia da, bai bezeroan aldean (''front-end'') bai zerbitzari aldean (''back-end'') erabiltzen dena [Ref-1][Ref-3]. == Historia eta bilakaera: nabigatzaileko scriptetik ECMAScript estandarrera == JavaScript 1995eko maiatzean sortu zuen '''Brendan Eich'''-ek ''Netscape Communications'' enpresan, nabigatzailean exekutatzen ziren script txikiak sortzeko eta web orriei dinamismoa emateko helburuarekin[Ref-5]. Hasieran ''Mocha'' eta gero ''LiveScript'' izenez ezaguna izan zen, baina azkenik ''JavaScript'' izena hartu zuen arrazoi komertzialengatik, ''Java''rekin inolako loturarik ez duen programazio-lengoaia izan arren[Ref-6]. Ekosistemaren zatiketa saihesteko, Netscapek lengoaia '''ECMA International''' erakundera eraman zuen eta 1997an '''ECMAScript''' estandarra definitu zen [Ref-1]. Bere bilakaera honako mugarri nagusietan laburbil daiteke: * '''AJAXen hedapena (2005)''': nabigatzaileak zerbitzariarekin komunikazio asinkronoak egitea ahalbidetu zuen, orria berriro kargatu gabe, eta horri esker web aplikazio interaktiboak garatu ahal izan ziren, hala nola Gmail edo Google Maps bezalako lehen aplikazioak[Ref-2]. * '''ECMAScript 6 (2015)''': klaseak, moduluak, promesak eta beste hainbat hobekuntza txertatu zituen, hizkuntza eskala handiko sistemen garapenerako sendotuz[Ref-3]. * '''Eguneratze jarraitua''': 2016tik aurrera, TC39 batzordeak urteko bertsioak argitaratzen ditu, lengoaiaren etengabeko bilakaera bermatuz eta atzeranzko bateragarritasuna mantenduz[Ref-1]. ==Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak == JavaScripten azpiegitura teknikoa malgua eta ingurune banatuetara egokitua da. Honako propietate nagusiek definitzen dute: * '''DOMaren manipulazioa eta interakzioa''': JavaScript-ek nabigatzailearekin komunikatzen da''Document Object Model'' (DOM) iprogramazio-interfazearen bidez. Horri esker, script batek HTML kodea eta CSS estiloak eskuratu, aldatu eta dinamikoki egituratu ditzake, erabiltzailearen ekintzen arabera. * '''Prototipoetan oinarritutako eredua''': Objektuen arteko herentzia prototipo dinamikoen bidez gauzatzen da, portaera berrerabiltzeko modu malgua eskainiz. * '''Tipatze dinamikoa eta ahula''': Aldagaiek ez dute mota finko bat eta sistemak bihurketa inplizituak egiten ditu exekuzioan zehar [Ref-1]. Ezaugarri honek prototipazio azkarra ahalbidetzen du; proiektu handiek, ordea, TypeScript bezalako supermultzoen bidezko kontrol estatikoa baliatzen dute. * '''Just-In-Time (JIT) konpilazioa''': Motor modernoek (Google-ren V8k edo Mozilla-ren SpiderMonkeyk, esaterako) iturburu-kodea makina-kode natibora konpilatzen dute exekuzioan bertan. Horrek script-en errendimendua nabarmen hobetzen du. [Ref-7]. * '''Eredu asinkronoa eta gertaeren begizta (''Event Loo''p)''': JavaScript hari bakarrean exekutatzen da, baina kanpo-eragiketak delegatuz eta promesen edo ''async/await'' mekanismoen bidez koordinatuz konkurrentzia modu eraginkorrean kudeatzen du[Ref-3]. <syntaxhighlight lang="javascript" line> <html> <head> <script> // Orriaren karga itxaron, DOMa prest egon dadin document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "Gertaera detektatua: edukia eguneratu da"; }); }); </script> </head> <body> <h1>DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa</h1> <button id="nireBotoia">Klikatu nazazu</button> <p id="mezua">Hasierako testua</p> </body> </html> </syntaxhighlight> == Garrantzia, eragina eta etorkizuna== JavaScript funtsezko teknologia bat da web garapen estandarrean eta gaur egungo webaren oinarrizko osagaietako bat da [Ref-3]. Osagaietan oinarritutako framework modularren garapenak ('''React''', '''Angular''' edo '''Vue.js''' bezalakoak) interfazeen diseinua software‑ingeniaritzako diziplina egituratu bihurtu du Bere aplikazio-esparrua nabarmen zabaldu da: * '''Zerbitzariak eta sistema banatuak''': Node.js-k JavaScript nabigatzailetik kanpo exekutatzea ahalbidetzen du, APIak eta mikrozerbitzuak garatzeko [Ref-3]. * '''Aplikazio multiplataforma''': React Native edo Electron bezalako inguruneek aplikazio mugikorrak eta mahaigaineko aplikazioak garatzeko aukera ematen dute, iturburu-kodearen oinarri bera partekatuz. * '''Azpiegitura modernoa''': Teknologia-sektoreko enpresa askok JavaScripten ekosistema erabiltzen dute denbora errealeko datu-fluxuak prozesatzeko eta zerbitzu digital eskalagarriak eraikitzeko. Etorkizuneko garapen-ildoak WebAssembly (Wasm) teknologiarekin duen konbergentziara bideratuta daude, maila baxuko moduluak (C edo Rust) nabigatzailean exekutatzeko, Deno edo Bun bezalako exekuzio-ingurune berrien optimizaziorako eta segurtasun modularra sendotzeko [Ref-1][Ref-3]. == Erreferentziak == # ECMA International. ECMAScript Language Specification. ecma-international.org (Kontsultatua: 2026-06-12). # Flanagan, D. (2020). JavaScript: The Definitive Guide (7. arg.). O'Reilly Media. ISBN: 978-1491952023. # Zakas, N. C. (2016). Understanding ECMAScript 6. No Starch Press. ISBN: 978-1593277574. # State of JS Survey. The State of JavaScript Annual Report. stateofjs.com (Kontsultatua: 2026-06-12). # Eich, B. & Shaver, M. (2008). «The History of JavaScript». ACM SIGPLAN Notices. # Haverbeke, M. (2024). Eloquent JavaScript (4. arg.). No Starch Press. ISBN: 978-1593279509. # MDN Web Docs. JavaScript technologies overview. developer.mozilla.org (Kontsultatua: 2026-06-12). 60uy5r7nfoj1ffrz8shjmowl4v2v654 43367 43366 2026-06-12T16:56:43Z Rosa Arruabarrena 2687 /* Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak */ 43367 wikitext text/x-wiki '''JavaScript: Weba software plataforma global bihurtzea''' JavaScript goi-mailako programazio-lengoaia interpretatua eta paradigma anitzekoa da. HTML eta CSSrekin batera, Web modernoaren oinarrizko hiru zutabeetako bat da [Ref-1][Ref-2]. Bezeroaren aldean exekuzio-logika eta interaktibitatea eskaintzen ditu, nabigatzaileek web orri estatikoetatik haratago joan eta aplikazio konplexuak exekutatzeko aukera emanez [Ref-2]. Hasieran dinamismo sinplea gehitzeko sortua izan bazen ere, haren bilakaerak softwarearen arkitektura eraldatu du. Gertaeretan oinarritutako eredua, DOM zuhaitzaren manipulazioa, web zerbitzuen kontsumoa eta datuen karga asinkronoa txertatuz, JavaScript-ek nabigatzailea aplikazio banatuak exekutatzeko plataforma bihurtu du [Ref-2, Ref-3]. Gaur egun, V8 bezalako exekuzio-motor aurreratuek eta Node.js bezalako inguruneek bultzatuta, tipatze dinamikoa duen lengoaia da, bai bezeroan aldean (''front-end'') bai zerbitzari aldean (''back-end'') erabiltzen dena [Ref-1][Ref-3]. == Historia eta bilakaera: nabigatzaileko scriptetik ECMAScript estandarrera == JavaScript 1995eko maiatzean sortu zuen '''Brendan Eich'''-ek ''Netscape Communications'' enpresan, nabigatzailean exekutatzen ziren script txikiak sortzeko eta web orriei dinamismoa emateko helburuarekin[Ref-5]. Hasieran ''Mocha'' eta gero ''LiveScript'' izenez ezaguna izan zen, baina azkenik ''JavaScript'' izena hartu zuen arrazoi komertzialengatik, ''Java''rekin inolako loturarik ez duen programazio-lengoaia izan arren[Ref-6]. Ekosistemaren zatiketa saihesteko, Netscapek lengoaia '''ECMA International''' erakundera eraman zuen eta 1997an '''ECMAScript''' estandarra definitu zen [Ref-1]. Bere bilakaera honako mugarri nagusietan laburbil daiteke: * '''AJAXen hedapena (2005)''': nabigatzaileak zerbitzariarekin komunikazio asinkronoak egitea ahalbidetu zuen, orria berriro kargatu gabe, eta horri esker web aplikazio interaktiboak garatu ahal izan ziren, hala nola Gmail edo Google Maps bezalako lehen aplikazioak[Ref-2]. * '''ECMAScript 6 (2015)''': klaseak, moduluak, promesak eta beste hainbat hobekuntza txertatu zituen, hizkuntza eskala handiko sistemen garapenerako sendotuz[Ref-3]. * '''Eguneratze jarraitua''': 2016tik aurrera, TC39 batzordeak urteko bertsioak argitaratzen ditu, lengoaiaren etengabeko bilakaera bermatuz eta atzeranzko bateragarritasuna mantenduz[Ref-1]. ==Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak == JavaScripten azpiegitura teknikoa malgua eta ingurune banatuetara egokitua da. Honako propietate nagusiek definitzen dute: * '''DOMaren manipulazioa eta interakzioa''': JavaScript-ek nabigatzailearekin komunikatzen da''Document Object Model'' (DOM) iprogramazio-interfazearen bidez. Horri esker, script batek HTML kodea eta CSS estiloak eskuratu, aldatu eta dinamikoki egituratu ditzake, erabiltzailearen ekintzen arabera. [[File:DOM-model.png|thumb|DOM zuhaitzaren diagrama]] * '''Prototipoetan oinarritutako eredua''': Objektuen arteko herentzia prototipo dinamikoen bidez gauzatzen da, portaera berrerabiltzeko modu malgua eskainiz. * '''Tipatze dinamikoa eta ahula''': Aldagaiek ez dute mota finko bat eta sistemak bihurketa inplizituak egiten ditu exekuzioan zehar [Ref-1]. Ezaugarri honek prototipazio azkarra ahalbidetzen du; proiektu handiek, ordea, TypeScript bezalako supermultzoen bidezko kontrol estatikoa baliatzen dute. * '''Just-In-Time (JIT) konpilazioa''': Motor modernoek (Google-ren V8k edo Mozilla-ren SpiderMonkeyk, esaterako) iturburu-kodea makina-kode natibora konpilatzen dute exekuzioan bertan. Horrek script-en errendimendua nabarmen hobetzen du. [Ref-7]. * '''Eredu asinkronoa eta gertaeren begizta (''Event Loo''p)''': JavaScript hari bakarrean exekutatzen da, baina kanpo-eragiketak delegatuz eta promesen edo ''async/await'' mekanismoen bidez koordinatuz konkurrentzia modu eraginkorrean kudeatzen du[Ref-3]. <syntaxhighlight lang="javascript" line> <html> <head> <script> // Orriaren karga itxaron, DOMa prest egon dadin document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "Gertaera detektatua: edukia eguneratu da"; }); }); </script> </head> <body> <h1>DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa</h1> <button id="nireBotoia">Klikatu nazazu</button> <p id="mezua">Hasierako testua</p> </body> </html> </syntaxhighlight> == Garrantzia, eragina eta etorkizuna== JavaScript funtsezko teknologia bat da web garapen estandarrean eta gaur egungo webaren oinarrizko osagaietako bat da [Ref-3]. Osagaietan oinarritutako framework modularren garapenak ('''React''', '''Angular''' edo '''Vue.js''' bezalakoak) interfazeen diseinua software‑ingeniaritzako diziplina egituratu bihurtu du Bere aplikazio-esparrua nabarmen zabaldu da: * '''Zerbitzariak eta sistema banatuak''': Node.js-k JavaScript nabigatzailetik kanpo exekutatzea ahalbidetzen du, APIak eta mikrozerbitzuak garatzeko [Ref-3]. * '''Aplikazio multiplataforma''': React Native edo Electron bezalako inguruneek aplikazio mugikorrak eta mahaigaineko aplikazioak garatzeko aukera ematen dute, iturburu-kodearen oinarri bera partekatuz. * '''Azpiegitura modernoa''': Teknologia-sektoreko enpresa askok JavaScripten ekosistema erabiltzen dute denbora errealeko datu-fluxuak prozesatzeko eta zerbitzu digital eskalagarriak eraikitzeko. Etorkizuneko garapen-ildoak WebAssembly (Wasm) teknologiarekin duen konbergentziara bideratuta daude, maila baxuko moduluak (C edo Rust) nabigatzailean exekutatzeko, Deno edo Bun bezalako exekuzio-ingurune berrien optimizaziorako eta segurtasun modularra sendotzeko [Ref-1][Ref-3]. == Erreferentziak == # ECMA International. ECMAScript Language Specification. ecma-international.org (Kontsultatua: 2026-06-12). # Flanagan, D. (2020). JavaScript: The Definitive Guide (7. arg.). O'Reilly Media. ISBN: 978-1491952023. # Zakas, N. C. (2016). Understanding ECMAScript 6. No Starch Press. ISBN: 978-1593277574. # State of JS Survey. The State of JavaScript Annual Report. stateofjs.com (Kontsultatua: 2026-06-12). # Eich, B. & Shaver, M. (2008). «The History of JavaScript». ACM SIGPLAN Notices. # Haverbeke, M. (2024). Eloquent JavaScript (4. arg.). No Starch Press. ISBN: 978-1593279509. # MDN Web Docs. JavaScript technologies overview. developer.mozilla.org (Kontsultatua: 2026-06-12). n8k92jiad12gcdpluzf8q60bi4p6es0 43368 43367 2026-06-12T17:04:16Z Rosa Arruabarrena 2687 /* Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak */ 43368 wikitext text/x-wiki '''JavaScript: Weba software plataforma global bihurtzea''' JavaScript goi-mailako programazio-lengoaia interpretatua eta paradigma anitzekoa da. HTML eta CSSrekin batera, Web modernoaren oinarrizko hiru zutabeetako bat da [Ref-1][Ref-2]. Bezeroaren aldean exekuzio-logika eta interaktibitatea eskaintzen ditu, nabigatzaileek web orri estatikoetatik haratago joan eta aplikazio konplexuak exekutatzeko aukera emanez [Ref-2]. Hasieran dinamismo sinplea gehitzeko sortua izan bazen ere, haren bilakaerak softwarearen arkitektura eraldatu du. Gertaeretan oinarritutako eredua, DOM zuhaitzaren manipulazioa, web zerbitzuen kontsumoa eta datuen karga asinkronoa txertatuz, JavaScript-ek nabigatzailea aplikazio banatuak exekutatzeko plataforma bihurtu du [Ref-2, Ref-3]. Gaur egun, V8 bezalako exekuzio-motor aurreratuek eta Node.js bezalako inguruneek bultzatuta, tipatze dinamikoa duen lengoaia da, bai bezeroan aldean (''front-end'') bai zerbitzari aldean (''back-end'') erabiltzen dena [Ref-1][Ref-3]. == Historia eta bilakaera: nabigatzaileko scriptetik ECMAScript estandarrera == JavaScript 1995eko maiatzean sortu zuen '''Brendan Eich'''-ek ''Netscape Communications'' enpresan, nabigatzailean exekutatzen ziren script txikiak sortzeko eta web orriei dinamismoa emateko helburuarekin[Ref-5]. Hasieran ''Mocha'' eta gero ''LiveScript'' izenez ezaguna izan zen, baina azkenik ''JavaScript'' izena hartu zuen arrazoi komertzialengatik, ''Java''rekin inolako loturarik ez duen programazio-lengoaia izan arren[Ref-6]. Ekosistemaren zatiketa saihesteko, Netscapek lengoaia '''ECMA International''' erakundera eraman zuen eta 1997an '''ECMAScript''' estandarra definitu zen [Ref-1]. Bere bilakaera honako mugarri nagusietan laburbil daiteke: * '''AJAXen hedapena (2005)''': nabigatzaileak zerbitzariarekin komunikazio asinkronoak egitea ahalbidetu zuen, orria berriro kargatu gabe, eta horri esker web aplikazio interaktiboak garatu ahal izan ziren, hala nola Gmail edo Google Maps bezalako lehen aplikazioak[Ref-2]. * '''ECMAScript 6 (2015)''': klaseak, moduluak, promesak eta beste hainbat hobekuntza txertatu zituen, hizkuntza eskala handiko sistemen garapenerako sendotuz[Ref-3]. * '''Eguneratze jarraitua''': 2016tik aurrera, TC39 batzordeak urteko bertsioak argitaratzen ditu, lengoaiaren etengabeko bilakaera bermatuz eta atzeranzko bateragarritasuna mantenduz[Ref-1]. ==Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak == JavaScripten azpiegitura teknikoa malgua eta ingurune banatuetara egokitua da. Honako propietate nagusiek definitzen dute: * '''DOMaren manipulazioa eta interakzioa''': JavaScript-ek nabigatzailearekin komunikatzen da''Document Object Model'' (DOM) iprogramazio-interfazearen bidez. Horri esker, script batek HTML kodea eta CSS estiloak eskuratu, aldatu eta dinamikoki egituratu ditzake, erabiltzailearen ekintzen arabera. [[File:DOM-model.png|thumb|DOM zuhaitzaren diagrama]] * '''Prototipoetan oinarritutako eredua''': Objektuen arteko herentzia prototipo dinamikoen bidez gauzatzen da, portaera berrerabiltzeko modu malgua eskainiz. * '''Tipatze dinamikoa eta ahula''': Aldagaiek ez dute mota finko bat eta sistemak bihurketa inplizituak egiten ditu exekuzioan zehar [Ref-1]. Ezaugarri honek prototipazio azkarra ahalbidetzen du; proiektu handiek, ordea, TypeScript bezalako supermultzoen bidezko kontrol estatikoa baliatzen dute. * '''Just-In-Time (JIT) konpilazioa''': Motor modernoek (Google-ren V8k edo Mozilla-ren SpiderMonkeyk, esaterako) iturburu-kodea makina-kode natibora konpilatzen dute exekuzioan bertan. Horrek script-en errendimendua nabarmen hobetzen du. [Ref-7]. * '''Eredu asinkronoa eta gertaeren begizta (''Event Loo''p)''': JavaScript hari bakarrean exekutatzen da, baina kanpo-eragiketak delegatuz eta promesen edo ''async/await'' mekanismoen bidez koordinatuz konkurrentzia modu eraginkorrean kudeatzen du[Ref-3]. <syntaxhighlight lang="javascript" line> <html> <head> <script> // Orriaren karga itxaron, DOMa prest egon dadin document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "Gertaera detektatua: edukia eguneratu da"; }); }); </script> </head> <body> <h1>DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa</h1> <button id="nireBotoia">Klikatu nazazu</button> <p id="mezua">Hasierako testua</p> </body> </html> </syntaxhighlight> === EDO <syntaxhighlight lang="javascript" line> // DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "..."; }); </syntaxhighlight> == Garrantzia, eragina eta etorkizuna== JavaScript funtsezko teknologia bat da web garapen estandarrean eta gaur egungo webaren oinarrizko osagaietako bat da [Ref-3]. Osagaietan oinarritutako framework modularren garapenak ('''React''', '''Angular''' edo '''Vue.js''' bezalakoak) interfazeen diseinua software‑ingeniaritzako diziplina egituratu bihurtu du Bere aplikazio-esparrua nabarmen zabaldu da: * '''Zerbitzariak eta sistema banatuak''': Node.js-k JavaScript nabigatzailetik kanpo exekutatzea ahalbidetzen du, APIak eta mikrozerbitzuak garatzeko [Ref-3]. * '''Aplikazio multiplataforma''': React Native edo Electron bezalako inguruneek aplikazio mugikorrak eta mahaigaineko aplikazioak garatzeko aukera ematen dute, iturburu-kodearen oinarri bera partekatuz. * '''Azpiegitura modernoa''': Teknologia-sektoreko enpresa askok JavaScripten ekosistema erabiltzen dute denbora errealeko datu-fluxuak prozesatzeko eta zerbitzu digital eskalagarriak eraikitzeko. Etorkizuneko garapen-ildoak WebAssembly (Wasm) teknologiarekin duen konbergentziara bideratuta daude, maila baxuko moduluak (C edo Rust) nabigatzailean exekutatzeko, Deno edo Bun bezalako exekuzio-ingurune berrien optimizaziorako eta segurtasun modularra sendotzeko [Ref-1][Ref-3]. == Erreferentziak == # ECMA International. ECMAScript Language Specification. ecma-international.org (Kontsultatua: 2026-06-12). # Flanagan, D. (2020). JavaScript: The Definitive Guide (7. arg.). O'Reilly Media. ISBN: 978-1491952023. # Zakas, N. C. (2016). Understanding ECMAScript 6. No Starch Press. ISBN: 978-1593277574. # State of JS Survey. The State of JavaScript Annual Report. stateofjs.com (Kontsultatua: 2026-06-12). # Eich, B. & Shaver, M. (2008). «The History of JavaScript». ACM SIGPLAN Notices. # Haverbeke, M. (2024). Eloquent JavaScript (4. arg.). No Starch Press. ISBN: 978-1593279509. # MDN Web Docs. JavaScript technologies overview. developer.mozilla.org (Kontsultatua: 2026-06-12). r0ip14mgepawhblqdzuxdpdj864jlmp 43369 43368 2026-06-12T17:06:08Z Rosa Arruabarrena 2687 /* Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak */ 43369 wikitext text/x-wiki '''JavaScript: Weba software plataforma global bihurtzea''' JavaScript goi-mailako programazio-lengoaia interpretatua eta paradigma anitzekoa da. HTML eta CSSrekin batera, Web modernoaren oinarrizko hiru zutabeetako bat da [Ref-1][Ref-2]. Bezeroaren aldean exekuzio-logika eta interaktibitatea eskaintzen ditu, nabigatzaileek web orri estatikoetatik haratago joan eta aplikazio konplexuak exekutatzeko aukera emanez [Ref-2]. Hasieran dinamismo sinplea gehitzeko sortua izan bazen ere, haren bilakaerak softwarearen arkitektura eraldatu du. Gertaeretan oinarritutako eredua, DOM zuhaitzaren manipulazioa, web zerbitzuen kontsumoa eta datuen karga asinkronoa txertatuz, JavaScript-ek nabigatzailea aplikazio banatuak exekutatzeko plataforma bihurtu du [Ref-2, Ref-3]. Gaur egun, V8 bezalako exekuzio-motor aurreratuek eta Node.js bezalako inguruneek bultzatuta, tipatze dinamikoa duen lengoaia da, bai bezeroan aldean (''front-end'') bai zerbitzari aldean (''back-end'') erabiltzen dena [Ref-1][Ref-3]. == Historia eta bilakaera: nabigatzaileko scriptetik ECMAScript estandarrera == JavaScript 1995eko maiatzean sortu zuen '''Brendan Eich'''-ek ''Netscape Communications'' enpresan, nabigatzailean exekutatzen ziren script txikiak sortzeko eta web orriei dinamismoa emateko helburuarekin[Ref-5]. Hasieran ''Mocha'' eta gero ''LiveScript'' izenez ezaguna izan zen, baina azkenik ''JavaScript'' izena hartu zuen arrazoi komertzialengatik, ''Java''rekin inolako loturarik ez duen programazio-lengoaia izan arren[Ref-6]. Ekosistemaren zatiketa saihesteko, Netscapek lengoaia '''ECMA International''' erakundera eraman zuen eta 1997an '''ECMAScript''' estandarra definitu zen [Ref-1]. Bere bilakaera honako mugarri nagusietan laburbil daiteke: * '''AJAXen hedapena (2005)''': nabigatzaileak zerbitzariarekin komunikazio asinkronoak egitea ahalbidetu zuen, orria berriro kargatu gabe, eta horri esker web aplikazio interaktiboak garatu ahal izan ziren, hala nola Gmail edo Google Maps bezalako lehen aplikazioak[Ref-2]. * '''ECMAScript 6 (2015)''': klaseak, moduluak, promesak eta beste hainbat hobekuntza txertatu zituen, hizkuntza eskala handiko sistemen garapenerako sendotuz[Ref-3]. * '''Eguneratze jarraitua''': 2016tik aurrera, TC39 batzordeak urteko bertsioak argitaratzen ditu, lengoaiaren etengabeko bilakaera bermatuz eta atzeranzko bateragarritasuna mantenduz[Ref-1]. ==Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak == JavaScripten azpiegitura teknikoa malgua eta ingurune banatuetara egokitua da. Honako propietate nagusiek definitzen dute: * '''DOMaren manipulazioa eta interakzioa''': JavaScript-ek nabigatzailearekin komunikatzen da''Document Object Model'' (DOM) iprogramazio-interfazearen bidez. Horri esker, script batek HTML kodea eta CSS estiloak eskuratu, aldatu eta dinamikoki egituratu ditzake, erabiltzailearen ekintzen arabera. [[File:DOM-model.png|thumb|DOM zuhaitzaren diagrama]] * '''Prototipoetan oinarritutako eredua''': Objektuen arteko herentzia prototipo dinamikoen bidez gauzatzen da, portaera berrerabiltzeko modu malgua eskainiz. * '''Tipatze dinamikoa eta ahula''': Aldagaiek ez dute mota finko bat eta sistemak bihurketa inplizituak egiten ditu exekuzioan zehar [Ref-1]. Ezaugarri honek prototipazio azkarra ahalbidetzen du; proiektu handiek, ordea, TypeScript bezalako supermultzoen bidezko kontrol estatikoa baliatzen dute. * '''Just-In-Time (JIT) konpilazioa''': Motor modernoek (Google-ren V8k edo Mozilla-ren SpiderMonkeyk, esaterako) iturburu-kodea makina-kode natibora konpilatzen dute exekuzioan bertan. Horrek script-en errendimendua nabarmen hobetzen du. [Ref-7]. * '''Eredu asinkronoa eta gertaeren begizta (''Event Loo''p)''': JavaScript hari bakarrean exekutatzen da, baina kanpo-eragiketak delegatuz eta promesen edo ''async/await'' mekanismoen bidez koordinatuz konkurrentzia modu eraginkorrean kudeatzen du[Ref-3]. <syntaxhighlight lang="javascript" line> <html> <head> <script> // Orriaren karga itxaron, DOMa prest egon dadin document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "Gertaera detektatua: edukia eguneratu da"; }); }); </script> </head> <body> <h1>DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa</h1> <button id="nireBotoia">Klikatu nazazu</button> <p id="mezua">Hasierako testua</p> </body> </html> </syntaxhighlight> === EDO <syntaxhighlight lang="javascript" line> // DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "..."; }); }); </syntaxhighlight> == Garrantzia, eragina eta etorkizuna== JavaScript funtsezko teknologia bat da web garapen estandarrean eta gaur egungo webaren oinarrizko osagaietako bat da [Ref-3]. Osagaietan oinarritutako framework modularren garapenak ('''React''', '''Angular''' edo '''Vue.js''' bezalakoak) interfazeen diseinua software‑ingeniaritzako diziplina egituratu bihurtu du Bere aplikazio-esparrua nabarmen zabaldu da: * '''Zerbitzariak eta sistema banatuak''': Node.js-k JavaScript nabigatzailetik kanpo exekutatzea ahalbidetzen du, APIak eta mikrozerbitzuak garatzeko [Ref-3]. * '''Aplikazio multiplataforma''': React Native edo Electron bezalako inguruneek aplikazio mugikorrak eta mahaigaineko aplikazioak garatzeko aukera ematen dute, iturburu-kodearen oinarri bera partekatuz. * '''Azpiegitura modernoa''': Teknologia-sektoreko enpresa askok JavaScripten ekosistema erabiltzen dute denbora errealeko datu-fluxuak prozesatzeko eta zerbitzu digital eskalagarriak eraikitzeko. Etorkizuneko garapen-ildoak WebAssembly (Wasm) teknologiarekin duen konbergentziara bideratuta daude, maila baxuko moduluak (C edo Rust) nabigatzailean exekutatzeko, Deno edo Bun bezalako exekuzio-ingurune berrien optimizaziorako eta segurtasun modularra sendotzeko [Ref-1][Ref-3]. == Erreferentziak == # ECMA International. ECMAScript Language Specification. ecma-international.org (Kontsultatua: 2026-06-12). # Flanagan, D. (2020). JavaScript: The Definitive Guide (7. arg.). O'Reilly Media. ISBN: 978-1491952023. # Zakas, N. C. (2016). Understanding ECMAScript 6. No Starch Press. ISBN: 978-1593277574. # State of JS Survey. The State of JavaScript Annual Report. stateofjs.com (Kontsultatua: 2026-06-12). # Eich, B. & Shaver, M. (2008). «The History of JavaScript». ACM SIGPLAN Notices. # Haverbeke, M. (2024). Eloquent JavaScript (4. arg.). No Starch Press. ISBN: 978-1593279509. # MDN Web Docs. JavaScript technologies overview. developer.mozilla.org (Kontsultatua: 2026-06-12). qs9q67duclgob5mtfjuuy5bospslz0s 43370 43369 2026-06-12T17:08:45Z Rosa Arruabarrena 2687 /* Erreferentziak */ 43370 wikitext text/x-wiki '''JavaScript: Weba software plataforma global bihurtzea''' JavaScript goi-mailako programazio-lengoaia interpretatua eta paradigma anitzekoa da. HTML eta CSSrekin batera, Web modernoaren oinarrizko hiru zutabeetako bat da [Ref-1][Ref-2]. Bezeroaren aldean exekuzio-logika eta interaktibitatea eskaintzen ditu, nabigatzaileek web orri estatikoetatik haratago joan eta aplikazio konplexuak exekutatzeko aukera emanez [Ref-2]. Hasieran dinamismo sinplea gehitzeko sortua izan bazen ere, haren bilakaerak softwarearen arkitektura eraldatu du. Gertaeretan oinarritutako eredua, DOM zuhaitzaren manipulazioa, web zerbitzuen kontsumoa eta datuen karga asinkronoa txertatuz, JavaScript-ek nabigatzailea aplikazio banatuak exekutatzeko plataforma bihurtu du [Ref-2, Ref-3]. Gaur egun, V8 bezalako exekuzio-motor aurreratuek eta Node.js bezalako inguruneek bultzatuta, tipatze dinamikoa duen lengoaia da, bai bezeroan aldean (''front-end'') bai zerbitzari aldean (''back-end'') erabiltzen dena [Ref-1][Ref-3]. == Historia eta bilakaera: nabigatzaileko scriptetik ECMAScript estandarrera == JavaScript 1995eko maiatzean sortu zuen '''Brendan Eich'''-ek ''Netscape Communications'' enpresan, nabigatzailean exekutatzen ziren script txikiak sortzeko eta web orriei dinamismoa emateko helburuarekin[Ref-5]. Hasieran ''Mocha'' eta gero ''LiveScript'' izenez ezaguna izan zen, baina azkenik ''JavaScript'' izena hartu zuen arrazoi komertzialengatik, ''Java''rekin inolako loturarik ez duen programazio-lengoaia izan arren[Ref-6]. Ekosistemaren zatiketa saihesteko, Netscapek lengoaia '''ECMA International''' erakundera eraman zuen eta 1997an '''ECMAScript''' estandarra definitu zen [Ref-1]. Bere bilakaera honako mugarri nagusietan laburbil daiteke: * '''AJAXen hedapena (2005)''': nabigatzaileak zerbitzariarekin komunikazio asinkronoak egitea ahalbidetu zuen, orria berriro kargatu gabe, eta horri esker web aplikazio interaktiboak garatu ahal izan ziren, hala nola Gmail edo Google Maps bezalako lehen aplikazioak[Ref-2]. * '''ECMAScript 6 (2015)''': klaseak, moduluak, promesak eta beste hainbat hobekuntza txertatu zituen, hizkuntza eskala handiko sistemen garapenerako sendotuz[Ref-3]. * '''Eguneratze jarraitua''': 2016tik aurrera, TC39 batzordeak urteko bertsioak argitaratzen ditu, lengoaiaren etengabeko bilakaera bermatuz eta atzeranzko bateragarritasuna mantenduz[Ref-1]. ==Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak == JavaScripten azpiegitura teknikoa malgua eta ingurune banatuetara egokitua da. Honako propietate nagusiek definitzen dute: * '''DOMaren manipulazioa eta interakzioa''': JavaScript-ek nabigatzailearekin komunikatzen da''Document Object Model'' (DOM) iprogramazio-interfazearen bidez. Horri esker, script batek HTML kodea eta CSS estiloak eskuratu, aldatu eta dinamikoki egituratu ditzake, erabiltzailearen ekintzen arabera. [[File:DOM-model.png|thumb|DOM zuhaitzaren diagrama]] * '''Prototipoetan oinarritutako eredua''': Objektuen arteko herentzia prototipo dinamikoen bidez gauzatzen da, portaera berrerabiltzeko modu malgua eskainiz. * '''Tipatze dinamikoa eta ahula''': Aldagaiek ez dute mota finko bat eta sistemak bihurketa inplizituak egiten ditu exekuzioan zehar [Ref-1]. Ezaugarri honek prototipazio azkarra ahalbidetzen du; proiektu handiek, ordea, TypeScript bezalako supermultzoen bidezko kontrol estatikoa baliatzen dute. * '''Just-In-Time (JIT) konpilazioa''': Motor modernoek (Google-ren V8k edo Mozilla-ren SpiderMonkeyk, esaterako) iturburu-kodea makina-kode natibora konpilatzen dute exekuzioan bertan. Horrek script-en errendimendua nabarmen hobetzen du. [Ref-7]. * '''Eredu asinkronoa eta gertaeren begizta (''Event Loo''p)''': JavaScript hari bakarrean exekutatzen da, baina kanpo-eragiketak delegatuz eta promesen edo ''async/await'' mekanismoen bidez koordinatuz konkurrentzia modu eraginkorrean kudeatzen du[Ref-3]. <syntaxhighlight lang="javascript" line> <html> <head> <script> // Orriaren karga itxaron, DOMa prest egon dadin document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "Gertaera detektatua: edukia eguneratu da"; }); }); </script> </head> <body> <h1>DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa</h1> <button id="nireBotoia">Klikatu nazazu</button> <p id="mezua">Hasierako testua</p> </body> </html> </syntaxhighlight> === EDO <syntaxhighlight lang="javascript" line> // DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "..."; }); }); </syntaxhighlight> == Garrantzia, eragina eta etorkizuna== JavaScript funtsezko teknologia bat da web garapen estandarrean eta gaur egungo webaren oinarrizko osagaietako bat da [Ref-3]. Osagaietan oinarritutako framework modularren garapenak ('''React''', '''Angular''' edo '''Vue.js''' bezalakoak) interfazeen diseinua software‑ingeniaritzako diziplina egituratu bihurtu du Bere aplikazio-esparrua nabarmen zabaldu da: * '''Zerbitzariak eta sistema banatuak''': Node.js-k JavaScript nabigatzailetik kanpo exekutatzea ahalbidetzen du, APIak eta mikrozerbitzuak garatzeko [Ref-3]. * '''Aplikazio multiplataforma''': React Native edo Electron bezalako inguruneek aplikazio mugikorrak eta mahaigaineko aplikazioak garatzeko aukera ematen dute, iturburu-kodearen oinarri bera partekatuz. * '''Azpiegitura modernoa''': Teknologia-sektoreko enpresa askok JavaScripten ekosistema erabiltzen dute denbora errealeko datu-fluxuak prozesatzeko eta zerbitzu digital eskalagarriak eraikitzeko. Etorkizuneko garapen-ildoak WebAssembly (Wasm) teknologiarekin duen konbergentziara bideratuta daude, maila baxuko moduluak (C edo Rust) nabigatzailean exekutatzeko, Deno edo Bun bezalako exekuzio-ingurune berrien optimizaziorako eta segurtasun modularra sendotzeko [Ref-1][Ref-3]. == Erreferentziak == # ECMA International. ECMAScript Language Specification. ecma-international.org (Kontsultatua: 2026-06-12). # Flanagan, D. (2020). JavaScript: The Definitive Guide (7. arg.). O'Reilly Media. ISBN: 978-1491952023. # Zakas, N. C. (2016). Understanding ECMAScript 6. No Starch Press. ISBN: 978-1593277574. # State of JS Survey. The State of JavaScript Annual Report. stateofjs.com (Kontsultatua: 2026-06-12). # EWirfs-Brock, A. & Eich, B. (2020). «JavaScript: The First 20 Years». Proceedings of the ACM on Programming Languages, 4(HOPL), 1–189. DOI: 10.1145/3386327. # Haverbeke, M. (2024). Eloquent JavaScript (4. arg.). No Starch Press. ISBN: 978-1593279509. # MDN Web Docs. JavaScript technologies overview. developer.mozilla.org (Kontsultatua: 2026-06-12). l32mx71f1j0ml3q43zw867188qwi3qk 43372 43370 2026-06-12T17:11:53Z Rosa Arruabarrena 2687 /* Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak */ 43372 wikitext text/x-wiki '''JavaScript: Weba software plataforma global bihurtzea''' JavaScript goi-mailako programazio-lengoaia interpretatua eta paradigma anitzekoa da. HTML eta CSSrekin batera, Web modernoaren oinarrizko hiru zutabeetako bat da [Ref-1][Ref-2]. Bezeroaren aldean exekuzio-logika eta interaktibitatea eskaintzen ditu, nabigatzaileek web orri estatikoetatik haratago joan eta aplikazio konplexuak exekutatzeko aukera emanez [Ref-2]. Hasieran dinamismo sinplea gehitzeko sortua izan bazen ere, haren bilakaerak softwarearen arkitektura eraldatu du. Gertaeretan oinarritutako eredua, DOM zuhaitzaren manipulazioa, web zerbitzuen kontsumoa eta datuen karga asinkronoa txertatuz, JavaScript-ek nabigatzailea aplikazio banatuak exekutatzeko plataforma bihurtu du [Ref-2, Ref-3]. Gaur egun, V8 bezalako exekuzio-motor aurreratuek eta Node.js bezalako inguruneek bultzatuta, tipatze dinamikoa duen lengoaia da, bai bezeroan aldean (''front-end'') bai zerbitzari aldean (''back-end'') erabiltzen dena [Ref-1][Ref-3]. == Historia eta bilakaera: nabigatzaileko scriptetik ECMAScript estandarrera == JavaScript 1995eko maiatzean sortu zuen '''Brendan Eich'''-ek ''Netscape Communications'' enpresan, nabigatzailean exekutatzen ziren script txikiak sortzeko eta web orriei dinamismoa emateko helburuarekin[Ref-5]. Hasieran ''Mocha'' eta gero ''LiveScript'' izenez ezaguna izan zen, baina azkenik ''JavaScript'' izena hartu zuen arrazoi komertzialengatik, ''Java''rekin inolako loturarik ez duen programazio-lengoaia izan arren[Ref-6]. Ekosistemaren zatiketa saihesteko, Netscapek lengoaia '''ECMA International''' erakundera eraman zuen eta 1997an '''ECMAScript''' estandarra definitu zen [Ref-1]. Bere bilakaera honako mugarri nagusietan laburbil daiteke: * '''AJAXen hedapena (2005)''': nabigatzaileak zerbitzariarekin komunikazio asinkronoak egitea ahalbidetu zuen, orria berriro kargatu gabe, eta horri esker web aplikazio interaktiboak garatu ahal izan ziren, hala nola Gmail edo Google Maps bezalako lehen aplikazioak[Ref-2]. * '''ECMAScript 6 (2015)''': klaseak, moduluak, promesak eta beste hainbat hobekuntza txertatu zituen, hizkuntza eskala handiko sistemen garapenerako sendotuz[Ref-3]. * '''Eguneratze jarraitua''': 2016tik aurrera, TC39 batzordeak urteko bertsioak argitaratzen ditu, lengoaiaren etengabeko bilakaera bermatuz eta atzeranzko bateragarritasuna mantenduz[Ref-1]. ==Diseinu-filosofia eta alderdi teknikoak == JavaScripten azpiegitura teknikoa malgua eta ingurune banatuetara egokitua da. Honako propietate nagusiek definitzen dute: * '''DOMaren manipulazioa eta interakzioa''': JavaScript-ek nabigatzailearekin komunikatzen da''Document Object Model'' (DOM) iprogramazio-interfazearen bidez. Horri esker, script batek HTML kodea eta CSS estiloak eskuratu, aldatu eta dinamikoki egituratu ditzake, erabiltzailearen ekintzen arabera. [[File:DOM-model.png|thumb|DOM zuhaitzaren diagrama]] * '''Prototipoetan oinarritutako eredua''': Objektuen arteko herentzia prototipo dinamikoen bidez gauzatzen da, portaera berrerabiltzeko modu malgua eskainiz. * '''Tipatze dinamikoa eta ahula''': Aldagaiek ez dute mota finko bat eta sistemak bihurketa inplizituak egiten ditu exekuzioan zehar [Ref-1]. Ezaugarri honek prototipazio azkarra ahalbidetzen du; proiektu handiek, ordea, TypeScript bezalako supermultzoen bidezko kontrol estatikoa baliatzen dute. * '''Just-In-Time (JIT) konpilazioa''': Motor modernoek (Google-ren V8k edo Mozilla-ren SpiderMonkeyk, esaterako) iturburu-kodea makina-kode natibora konpilatzen dute exekuzioan bertan. Horrek script-en errendimendua nabarmen hobetzen du. [Ref-7]. * '''Eredu asinkronoa eta gertaeren begizta (''Event Loo''p)''': JavaScript hari bakarrean exekutatzen da, baina kanpo-eragiketak delegatuz eta promesen edo ''async/await'' mekanismoen bidez koordinatuz konkurrentzia modu eraginkorrean kudeatzen du[Ref-3]. <syntaxhighlight lang="javascript" line> <html> <head> <script> // Orriaren karga itxaron, DOMa prest egon dadin document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "Gertaera detektatua: edukia eguneratu da"; }); }); </script> </head> <body> <h1>DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa</h1> <button id="nireBotoia">Klikatu nazazu</button> <p id="mezua">Hasierako testua</p> </body> </html> </syntaxhighlight> === EDO aurrekoa kabituko ez balitz, bertsio 'moztu' hau: <syntaxhighlight lang="javascript" line> // DOM manipulazioa eta gertaeren kudeaketa // Erabiltzailearen klik batek edukia eguneratzen du document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () { const botoia = document.getElementById("nireBotoia"); const mezua = document.getElementById("mezua"); botoia.addEventListener("click", function () { mezua.textContent = "..."; }); }); </syntaxhighlight> == Garrantzia, eragina eta etorkizuna== JavaScript funtsezko teknologia bat da web garapen estandarrean eta gaur egungo webaren oinarrizko osagaietako bat da [Ref-3]. Osagaietan oinarritutako framework modularren garapenak ('''React''', '''Angular''' edo '''Vue.js''' bezalakoak) interfazeen diseinua software‑ingeniaritzako diziplina egituratu bihurtu du Bere aplikazio-esparrua nabarmen zabaldu da: * '''Zerbitzariak eta sistema banatuak''': Node.js-k JavaScript nabigatzailetik kanpo exekutatzea ahalbidetzen du, APIak eta mikrozerbitzuak garatzeko [Ref-3]. * '''Aplikazio multiplataforma''': React Native edo Electron bezalako inguruneek aplikazio mugikorrak eta mahaigaineko aplikazioak garatzeko aukera ematen dute, iturburu-kodearen oinarri bera partekatuz. * '''Azpiegitura modernoa''': Teknologia-sektoreko enpresa askok JavaScripten ekosistema erabiltzen dute denbora errealeko datu-fluxuak prozesatzeko eta zerbitzu digital eskalagarriak eraikitzeko. Etorkizuneko garapen-ildoak WebAssembly (Wasm) teknologiarekin duen konbergentziara bideratuta daude, maila baxuko moduluak (C edo Rust) nabigatzailean exekutatzeko, Deno edo Bun bezalako exekuzio-ingurune berrien optimizaziorako eta segurtasun modularra sendotzeko [Ref-1][Ref-3]. == Erreferentziak == # ECMA International. ECMAScript Language Specification. ecma-international.org (Kontsultatua: 2026-06-12). # Flanagan, D. (2020). JavaScript: The Definitive Guide (7. arg.). O'Reilly Media. ISBN: 978-1491952023. # Zakas, N. C. (2016). Understanding ECMAScript 6. No Starch Press. ISBN: 978-1593277574. # State of JS Survey. The State of JavaScript Annual Report. stateofjs.com (Kontsultatua: 2026-06-12). # EWirfs-Brock, A. & Eich, B. (2020). «JavaScript: The First 20 Years». Proceedings of the ACM on Programming Languages, 4(HOPL), 1–189. DOI: 10.1145/3386327. # Haverbeke, M. (2024). Eloquent JavaScript (4. arg.). No Starch Press. ISBN: 978-1593279509. # MDN Web Docs. JavaScript technologies overview. developer.mozilla.org (Kontsultatua: 2026-06-12). fwrin3wesz1cqpc4f22hnz9jl9q651b 0 7290 43371 2026-06-12T17:10:29Z Inaki.alegria 1649 Orria sortu da. Edukia: = Laser inprimagailu = [[Fitxategi:Laser printer isometric.svg|eskuinera|thumb|250x250px| Laser-inprimagailua.]] [[Laser]]ra darabilen [[inprimagailu]] elektrofotografikoak dira '''laser inprimagailuak'''. Kalitate handian inprimatzen dituzte testuak zein grafikoak, zuri-beltzean edo koloretan. Inprimaketa monokromorako toner bakarra erabiltzen dute, koloretan inprimatzeko, berriz, lau (oinarrizko kolore bakoitzeko bat, [[CMYK kolore-eredua|CMYK]]) behar dira. Inpri... 43371 wikitext text/x-wiki = Laser inprimagailu = [[Fitxategi:Laser printer isometric.svg|eskuinera|thumb|250x250px| Laser-inprimagailua.]] [[Laser]]ra darabilen [[inprimagailu]] elektrofotografikoak dira '''laser inprimagailuak'''. Kalitate handian inprimatzen dituzte testuak zein grafikoak, zuri-beltzean edo koloretan. Inprimaketa monokromorako toner bakarra erabiltzen dute, koloretan inprimatzeko, berriz, lau (oinarrizko kolore bakoitzeko bat, [[CMYK kolore-eredua|CMYK]]) behar dira. Inprimatzeko gailuak [[toner]] biltegi bati atxikitako danbor [[fotoeroankortasuna|fotoeroale]] bat eta disko baten bidez modulatu eta proiektatzen den danbor fotoeroalerantz doan [[laser]] izpi batez osatuta dago. Diskoaren biraketak sortaren ekorketa eragiten du danborraren sortzailearen gainean. Izpiak jotzen dituen danborraren eremuak ionizatu egiten dira, eta eremu horiek (danborra biratuz) toner biltegitik igarotzen direnean, hauts ionizatua erakartzen dute tonerretik. Ondoren, danborra paperarekin kontaktuan jartzen da, dagozkion eremuak hautsez bustiz. Azkenik, tinta paperari presioaren eta beroaren ekintza bikoitz baten bidez finkatzen da. Inprimagailuen erabilera optimizatzeko, Ethernet moduko sare lokaletara konektatu ohi dira, eta horretarako sare-txartel bat eraman ohi dute.[[Fitxategi:Laser toner cartridge.svg|thumb|Laser inprimagailuen funtzionamenduaren diagrama]] Inprimatzeko teknologia mota hau kalitatearen eta inprimatzeko abiaduraren arteko orekaren arabera bereiz daitezke. Arlo horietako bakoitzean, laser teknologiak lortzen dituen abantailengatik nabarmentzen da: laser inprimaketaren kalitateak [[tintazko inprimagailu|tintazko inprimaketa]] gainditzen du.. == Historia eta bilakaera == Gary Starkweather-ek 1970ko hamarkadan asmatu zuen ''Xerox'' laboratorioetan, eta 1977an merkaturatu zen lehen aldiz.<ref>http://www.quieninvento.org/quien-invento-la-impresora/ ¿Quién inventó la impresora?</ref> Xeroxen arrakasta komertzialean inspiratuta, Canon enpresa japoniarrak 1979an Canon LBP-10 garatu zuen, kostu baxuko laser inprimagailu bat. Orduan, Canonek, enpreseen eremuan saltzeko esperientziarik ez zuenez, Silicon Valleyko bi enpresarekin aliatu zen: Hewlett-Packard (HP), eta Apple Computer.<ref>{{Erreferentzia|izena=H.|abizena=Ujiie|izenburua=Digital Printing of Textiles|argitaletxea=Woodhead Publishing|hizkuntza=en|data=2006-04-28|url=https://books.google.es/books?id=UOZRAwAAQBAJ&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|isbn=978-1-84569-158-5|sartze-data=2026-06-09}}</ref> Merkatu masiboko salmentara bideratutako lehen laser inprimagailua 1984an kaleratu zen. HP LaserJet izeneko inprimagailuak Canon CX motorra erabiltzen zuen HP enpresaren softwarearen bidez kontrolatua. Urtebete geroago Applek, Canon teknologia bera erabiliz, berea merkaturatu zuen, baina barne-lengoaia berri batean oinarrituta: ''PostScript''. PostScript bidez testua, letra-tipoak, grafikoak, irudiak eta kolorea erabiltzeko aukera sortu zen. 1985ean, Aldus enpresak ''PageMaker'' programa sortu zuen Macintosh eta LaserWriter sistemetarako. Oso ezaguna egin zen mahaigaineko argitalpenerako. Horrek guztiak testu-inprimaketa oso azkarra eta kalitate handikoa ekarri zuen. 1990eko hamarkadaren amaieran, laser inprimagailu monokromoen salneurri apala zela eta, bulegoetan ugaldu ziren eta etxeetara ere iritsi ziren. Laser inprimagailuaren abiadura asko alda daiteke, eta faktore askoren araberakoa da. Modelo azkarrenek 200 orrialde monokromo baino gehiago inprima ditzakete minutuko (12.000 orrialde orduko). Koloretako laser-inprimagailu azkarrenek 100 orrialde baino gehiago inprima ditzakete minutuko (6000 orrialde orduko). Teknologia honen kostua faktore konbinazioaren araberakoa da, besteak beste, paperaren, tonerraren, danborraren ordezkapenaren kostua, baita beste elementu batzuen ordezkapena ere. Koloretan inprimatzeak konplexutasuna gehitzen dio inprimaketa-prozesuari, eta koloreen arteko deslerrokatze arinak edo orbanak ager daitezkeelako. == Kostua eta beste aukerak == Fabrikatzaile guztiek antzeko negozio-eredua erabiltzen dute, izan laser-inprimagailuetarako izan tinta-kartutxozko inprimagailuak (''inkjet''): inprimagailuak merke saltzen dira, eta ordezko tonerrak eta tinta-kartutxoak, berriz, nahiko garestiak dira. Edozein kasutan, koloretako laser inprimagailu baten batez besteko funtzionamendu-kostua orrialde bakoitzeko zertxobait txikiagoa izan ohi da. Koloretako laserren inprimatze-kalitatea bereizmenak eta lau oinarrizko kolore bakarrik erabiltzeak mugatzen dute. Askotan arazoak izaten dituzte kolore-gradazio bereko eremu handiak inprimatzeko. Argazkiak inprimatzeko diseinatutako tintazko inprimagailuek kalitate askoz handiagoko lor ditzakete. Oro har, laser inprimagailuak kalitate handiko, bolumen handiko inprimagailuetarako aukera aproposa dira, eta ''inkjet'' inprimagailuek, berriz, formatu handiko inprimagailuetan eta etxeko unitateetarako. Gainera, koloretako laser-inprimagailuak tintazkoak baino askoz azkarragoak dira, tamaina, ordea, handiagoa dute.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Laser vs Inkjet Printers|hizkuntza=en-CA|url=https://albertatoner.com/laser-vs-inkjet-printers/|aldizkaria=Alberta Toner Cartridge Recyclers|sartze-data=2026-06-12}}</ref> == Testu ebakia: Sistemen administratzaileak eta inprimagailuak == [[Sistemen administratzaile|Sistemen administratzaileentzat]] lan handia (''sysadmin'' lanbidean) izan ohi da sareko inprimagailuen administrazioa eta mantenua. Erabiltzaileek inprimagailuekin duten interakzioa gorabeheratsua da eta ohiko arazoak hauek izaten dira. Hona hemen ohiko arazo batzuk (gehienak ez dira teknikoak):<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Reddit (30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with)|url=https://www.reddit.com/r/sysadmin/comments/14qyn65/30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with/?tl=es-419|aldizkaria=www.reddit.com|sartze-data=2026-06-12}}</ref> * Papera trabatuta geratu da barruan eta inor ez da arduratu, ezta inprimaketa agindu duena, inprimagailua irekitzen eta trabatzen duen orria kentzen. * Inprimagailua itzalita dago eta inork ez du piztu. * Sare-konexioa askatu da eta inor ez da konturatu. * Erabiltzaileak beste inprimagailu batera bidali du, baina ez da konturatu. * Sistema eragilearen bertsioa aldatu da eta inprimagailuari dagokion [[Driver|driverra]] ez dago oraingo bertsioan. * Sare lokalean arazoak daude. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} pn09c15hkmj9aycjk38z2d1atgqf2kn 43373 43371 2026-06-12T22:12:46Z Ksarasola 1603 wikiestekak 43373 wikitext text/x-wiki = Laser inprimagailu = [[Fitxategi:Laser printer isometric.svg|eskuinera|thumb|250x250px| Laser-inprimagailua.]] [[[[w:Laser|Laser]]]]ra darabilen [[[[w:Inprimagailu|inprimagailu]]]] elektrofotografikoak dira '''laser inprimagailuak'''. Kalitate handian inprimatzen dituzte testuak zein grafikoak, zuri-beltzean edo koloretan. Inprimaketa monokromorako toner bakarra erabiltzen dute, koloretan inprimatzeko, berriz, lau (oinarrizko kolore bakoitzeko bat, [[w:CMYK kolore-eredua|CMYK]]) behar dira. Inprimatzeko gailuak [[[[w:Toner|toner]]]] biltegi bati atxikitako danbor [[[[w:Fotoeroankortasun|fotoeroankortasuna]]|fotoeroale]] bat eta disko baten bidez modulatu eta proiektatzen den danbor fotoeroalerantz doan [[[[w:Laser|laser]]]] izpi batez osatuta dago. Diskoaren biraketak sortaren ekorketa eragiten du danborraren sortzailearen gainean. Izpiak jotzen dituen danborraren eremuak ionizatu egiten dira, eta eremu horiek (danborra biratuz) toner biltegitik igarotzen direnean, hauts ionizatua erakartzen dute tonerretik. Ondoren, danborra paperarekin kontaktuan jartzen da, dagozkion eremuak hautsez bustiz. Azkenik, tinta paperari presioaren eta beroaren ekintza bikoitz baten bidez finkatzen da. Inprimagailuen erabilera optimizatzeko, Ethernet moduko sare lokaletara konektatu ohi dira, eta horretarako sare-txartel bat eraman ohi dute.[[Fitxategi:Laser toner cartridge.svg|thumb|Laser inprimagailuen funtzionamenduaren diagrama]] Inprimatzeko teknologia mota hau kalitatearen eta inprimatzeko abiaduraren arteko orekaren arabera bereiz daitezke. Arlo horietako bakoitzean, laser teknologiak lortzen dituen abantailengatik nabarmentzen da: laser inprimaketaren kalitateak [[w:tintazko inprimagailu|tintazko inprimaketa]] gainditzen du.. == Historia eta bilakaera == Gary Starkweather-ek 1970ko hamarkadan asmatu zuen ''Xerox'' laboratorioetan, eta 1977an merkaturatu zen lehen aldiz.<ref>http://www.quieninvento.org/quien-invento-la-impresora/ ¿Quién inventó la impresora?</ref> Xeroxen arrakasta komertzialean inspiratuta, Canon enpresa japoniarrak 1979an Canon LBP-10 garatu zuen, kostu baxuko laser inprimagailu bat. Orduan, Canonek, enpreseen eremuan saltzeko esperientziarik ez zuenez, Silicon Valleyko bi enpresarekin aliatu zen: Hewlett-Packard (HP), eta Apple Computer.<ref>{{Erreferentzia|izena=H.|abizena=Ujiie|izenburua=Digital Printing of Textiles|argitaletxea=Woodhead Publishing|hizkuntza=en|data=2006-04-28|url=https://books.google.es/books?id=UOZRAwAAQBAJ&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|isbn=978-1-84569-158-5|sartze-data=2026-06-09}}</ref> Merkatu masiboko salmentara bideratutako lehen laser inprimagailua 1984an kaleratu zen. HP LaserJet izeneko inprimagailuak Canon CX motorra erabiltzen zuen HP enpresaren softwarearen bidez kontrolatua. Urtebete geroago Applek, Canon teknologia bera erabiliz, berea merkaturatu zuen, baina barne-lengoaia berri batean oinarrituta: ''PostScript''. PostScript bidez testua, letra-tipoak, grafikoak, irudiak eta kolorea erabiltzeko aukera sortu zen. 1985ean, Aldus enpresak ''PageMaker'' programa sortu zuen Macintosh eta LaserWriter sistemetarako. Oso ezaguna egin zen mahaigaineko argitalpenerako. Horrek guztiak testu-inprimaketa oso azkarra eta kalitate handikoa ekarri zuen. 1990eko hamarkadaren amaieran, laser inprimagailu monokromoen salneurri apala zela eta, bulegoetan ugaldu ziren eta etxeetara ere iritsi ziren. Laser inprimagailuaren abiadura asko alda daiteke, eta faktore askoren araberakoa da. Modelo azkarrenek 200 orrialde monokromo baino gehiago inprima ditzakete minutuko (12.000 orrialde orduko). Koloretako laser-inprimagailu azkarrenek 100 orrialde baino gehiago inprima ditzakete minutuko (6000 orrialde orduko). Teknologia honen kostua faktore konbinazioaren araberakoa da, besteak beste, paperaren, tonerraren, danborraren ordezkapenaren kostua, baita beste elementu batzuen ordezkapena ere. Koloretan inprimatzeak konplexutasuna gehitzen dio inprimaketa-prozesuari, eta koloreen arteko deslerrokatze arinak edo orbanak ager daitezkeelako. == Kostua eta beste aukerak == Fabrikatzaile guztiek antzeko negozio-eredua erabiltzen dute, izan laser-inprimagailuetarako izan tinta-kartutxozko inprimagailuak (''inkjet''): inprimagailuak merke saltzen dira, eta ordezko tonerrak eta tinta-kartutxoak, berriz, nahiko garestiak dira. Edozein kasutan, koloretako laser inprimagailu baten batez besteko funtzionamendu-kostua orrialde bakoitzeko zertxobait txikiagoa izan ohi da. Koloretako laserren inprimatze-kalitatea bereizmenak eta lau oinarrizko kolore bakarrik erabiltzeak mugatzen dute. Askotan arazoak izaten dituzte kolore-gradazio bereko eremu handiak inprimatzeko. Argazkiak inprimatzeko diseinatutako tintazko inprimagailuek kalitate askoz handiagoko lor ditzakete. Oro har, laser inprimagailuak kalitate handiko, bolumen handiko inprimagailuetarako aukera aproposa dira, eta ''inkjet'' inprimagailuek, berriz, formatu handiko inprimagailuetan eta etxeko unitateetarako. Gainera, koloretako laser-inprimagailuak tintazkoak baino askoz azkarragoak dira, tamaina, ordea, handiagoa dute.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Laser vs Inkjet Printers|hizkuntza=en|url=https://albertatoner.com/laser-vs-inkjet-printers/|aldizkaria=Alberta Toner Cartridge Recyclers|sartze-data=2026-06-12}}</ref> == Testu ebakia: Sistemen administratzaileak eta inprimagailuak == [[w:Sistemen administratzaile|Sistemen administratzaileentzat]] lan handia (''sysadmin'' lanbidean) izan ohi da sareko inprimagailuen administrazioa eta mantenua. Erabiltzaileek inprimagailuekin duten interakzioa gorabeheratsua da eta ohiko arazoak hauek izaten dira. Hona hemen ohiko arazo batzuk (gehienak ez dira teknikoak):<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Reddit (30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with)|url=https://www.reddit.com/r/sysadmin/comments/14qyn65/30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with/?tl=es-419|aldizkaria=www.reddit.com|sartze-data=2026-06-12}}</ref> * Papera trabatuta geratu da barruan eta inor ez da arduratu, ezta inprimaketa agindu duena, inprimagailua irekitzen eta trabatzen duen orria kentzen. * Inprimagailua itzalita dago eta inork ez du piztu. * Sare-konexioa askatu da eta inor ez da konturatu. * Erabiltzaileak beste inprimagailu batera bidali du, baina ez da konturatu. * Sistema eragilearen bertsioa aldatu da eta inprimagailuari dagokion [[w:Driver|driverra]] ez dago oraingo bertsioan. * Sare lokalean arazoak daude. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} nctcjzeku8el0fljjudck47dh8aj87b 43374 43373 2026-06-12T22:18:46Z Ksarasola 1603 /* Testu ebakia: Sistemen administratzaileak eta inprimagailuak */ 43374 wikitext text/x-wiki = Laser inprimagailu = [[Fitxategi:Laser printer isometric.svg|eskuinera|thumb|250x250px| Laser-inprimagailua.]] [[[[w:Laser|Laser]]]]ra darabilen [[[[w:Inprimagailu|inprimagailu]]]] elektrofotografikoak dira '''laser inprimagailuak'''. Kalitate handian inprimatzen dituzte testuak zein grafikoak, zuri-beltzean edo koloretan. Inprimaketa monokromorako toner bakarra erabiltzen dute, koloretan inprimatzeko, berriz, lau (oinarrizko kolore bakoitzeko bat, [[w:CMYK kolore-eredua|CMYK]]) behar dira. Inprimatzeko gailuak [[[[w:Toner|toner]]]] biltegi bati atxikitako danbor [[[[w:Fotoeroankortasun|fotoeroankortasuna]]|fotoeroale]] bat eta disko baten bidez modulatu eta proiektatzen den danbor fotoeroalerantz doan [[[[w:Laser|laser]]]] izpi batez osatuta dago. Diskoaren biraketak sortaren ekorketa eragiten du danborraren sortzailearen gainean. Izpiak jotzen dituen danborraren eremuak ionizatu egiten dira, eta eremu horiek (danborra biratuz) toner biltegitik igarotzen direnean, hauts ionizatua erakartzen dute tonerretik. Ondoren, danborra paperarekin kontaktuan jartzen da, dagozkion eremuak hautsez bustiz. Azkenik, tinta paperari presioaren eta beroaren ekintza bikoitz baten bidez finkatzen da. Inprimagailuen erabilera optimizatzeko, Ethernet moduko sare lokaletara konektatu ohi dira, eta horretarako sare-txartel bat eraman ohi dute.[[Fitxategi:Laser toner cartridge.svg|thumb|Laser inprimagailuen funtzionamenduaren diagrama]] Inprimatzeko teknologia mota hau kalitatearen eta inprimatzeko abiaduraren arteko orekaren arabera bereiz daitezke. Arlo horietako bakoitzean, laser teknologiak lortzen dituen abantailengatik nabarmentzen da: laser inprimaketaren kalitateak [[w:tintazko inprimagailu|tintazko inprimaketa]] gainditzen du.. == Historia eta bilakaera == Gary Starkweather-ek 1970ko hamarkadan asmatu zuen ''Xerox'' laboratorioetan, eta 1977an merkaturatu zen lehen aldiz.<ref>http://www.quieninvento.org/quien-invento-la-impresora/ ¿Quién inventó la impresora?</ref> Xeroxen arrakasta komertzialean inspiratuta, Canon enpresa japoniarrak 1979an Canon LBP-10 garatu zuen, kostu baxuko laser inprimagailu bat. Orduan, Canonek, enpreseen eremuan saltzeko esperientziarik ez zuenez, Silicon Valleyko bi enpresarekin aliatu zen: Hewlett-Packard (HP), eta Apple Computer.<ref>{{Erreferentzia|izena=H.|abizena=Ujiie|izenburua=Digital Printing of Textiles|argitaletxea=Woodhead Publishing|hizkuntza=en|data=2006-04-28|url=https://books.google.es/books?id=UOZRAwAAQBAJ&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|isbn=978-1-84569-158-5|sartze-data=2026-06-09}}</ref> Merkatu masiboko salmentara bideratutako lehen laser inprimagailua 1984an kaleratu zen. HP LaserJet izeneko inprimagailuak Canon CX motorra erabiltzen zuen HP enpresaren softwarearen bidez kontrolatua. Urtebete geroago Applek, Canon teknologia bera erabiliz, berea merkaturatu zuen, baina barne-lengoaia berri batean oinarrituta: ''PostScript''. PostScript bidez testua, letra-tipoak, grafikoak, irudiak eta kolorea erabiltzeko aukera sortu zen. 1985ean, Aldus enpresak ''PageMaker'' programa sortu zuen Macintosh eta LaserWriter sistemetarako. Oso ezaguna egin zen mahaigaineko argitalpenerako. Horrek guztiak testu-inprimaketa oso azkarra eta kalitate handikoa ekarri zuen. 1990eko hamarkadaren amaieran, laser inprimagailu monokromoen salneurri apala zela eta, bulegoetan ugaldu ziren eta etxeetara ere iritsi ziren. Laser inprimagailuaren abiadura asko alda daiteke, eta faktore askoren araberakoa da. Modelo azkarrenek 200 orrialde monokromo baino gehiago inprima ditzakete minutuko (12.000 orrialde orduko). Koloretako laser-inprimagailu azkarrenek 100 orrialde baino gehiago inprima ditzakete minutuko (6000 orrialde orduko). Teknologia honen kostua faktore konbinazioaren araberakoa da, besteak beste, paperaren, tonerraren, danborraren ordezkapenaren kostua, baita beste elementu batzuen ordezkapena ere. Koloretan inprimatzeak konplexutasuna gehitzen dio inprimaketa-prozesuari, eta koloreen arteko deslerrokatze arinak edo orbanak ager daitezkeelako. == Kostua eta beste aukerak == Fabrikatzaile guztiek antzeko negozio-eredua erabiltzen dute, izan laser-inprimagailuetarako izan tinta-kartutxozko inprimagailuak (''inkjet''): inprimagailuak merke saltzen dira, eta ordezko tonerrak eta tinta-kartutxoak, berriz, nahiko garestiak dira. Edozein kasutan, koloretako laser inprimagailu baten batez besteko funtzionamendu-kostua orrialde bakoitzeko zertxobait txikiagoa izan ohi da. Koloretako laserren inprimatze-kalitatea bereizmenak eta lau oinarrizko kolore bakarrik erabiltzeak mugatzen dute. Askotan arazoak izaten dituzte kolore-gradazio bereko eremu handiak inprimatzeko. Argazkiak inprimatzeko diseinatutako tintazko inprimagailuek kalitate askoz handiagoko lor ditzakete. Oro har, laser inprimagailuak kalitate handiko, bolumen handiko inprimagailuetarako aukera aproposa dira, eta ''inkjet'' inprimagailuek, berriz, formatu handiko inprimagailuetan eta etxeko unitateetarako. Gainera, koloretako laser-inprimagailuak tintazkoak baino askoz azkarragoak dira, tamaina, ordea, handiagoa dute.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Laser vs Inkjet Printers|hizkuntza=en|url=https://albertatoner.com/laser-vs-inkjet-printers/|aldizkaria=Alberta Toner Cartridge Recyclers|sartze-data=2026-06-12}}</ref> == Testu ebakia: Sistemen administratzaileak eta inprimagailuak == [[Fitxategi:Txelo Ruiz.jpg|thumb]] [[w:Sistemen administratzaile|Sistemen administratzaileentzat]] lan handia (''sysadmin'' lanbidean) izan ohi da sareko inprimagailuen administrazioa eta mantenua. Erabiltzaileek inprimagailuekin duten interakzioa gorabeheratsua da eta ohiko arazoak hauek izaten dira. Hona hemen ohiko arazo batzuk (gehienak ez dira teknikoak):<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Reddit (30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with)|url=https://www.reddit.com/r/sysadmin/comments/14qyn65/30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with/?tl=es-419|aldizkaria=www.reddit.com|sartze-data=2026-06-12}}</ref> * Papera trabatuta geratu da barruan eta inor ez da arduratu, ezta inprimaketa agindu duena, inprimagailua irekitzen eta trabatzen duen orria kentzen. * Inprimagailua itzalita dago eta inork ez du piztu. * Sare-konexioa askatu da eta inor ez da konturatu. * Erabiltzaileak beste inprimagailu batera bidali du, baina ez da konturatu. * Sistema eragilearen bertsioa aldatu da eta inprimagailuari dagokion [[w:Driver|driverra]] ez dago oraingo bertsioan. * Sare lokalean arazoak daude. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} fk0c7sqefn2fy3ntqlngrilshq39ki5 43375 43374 2026-06-12T22:27:18Z Ksarasola 1603 zuzenketak esteketan 43375 wikitext text/x-wiki = Laser inprimagailu = [[Fitxategi:Laser printer isometric.svg|eskuinera|thumb|250x250px| Laser-inprimagailua.]] [[w:Laser|Laser]]ra darabilen [[w:Inprimagailu|inprimagailu]] elektrofotografikoak dira '''laser inprimagailuak'''. Kalitate handian inprimatzen dituzte testuak zein grafikoak, zuri-beltzean edo koloretan. Inprimaketa monokromorako toner bakarra erabiltzen dute, koloretan inprimatzeko, berriz, lau (oinarrizko kolore bakoitzeko bat, [[w:CMYK kolore-eredua|CMYK]]) behar dira. Inprimatzeko gailuak [[w:Toner|toner]] biltegi bati atxikitako danbor [[w:Fotoeroankortasun|fotoeroale]] bat eta disko baten bidez modulatu eta proiektatzen den danbor fotoeroalerantz doan [[w:Laser|laser]] izpi batez osatuta dago. Diskoaren biraketak sortaren ekorketa eragiten du danborraren sortzailearen gainean. Izpiak jotzen dituen danborraren eremuak ionizatu egiten dira, eta eremu horiek (danborra biratuz) toner biltegitik igarotzen direnean, hauts ionizatua erakartzen dute tonerretik. Ondoren, danborra paperarekin kontaktuan jartzen da, dagozkion eremuak hautsez bustiz. Azkenik, tinta paperari presioaren eta beroaren ekintza bikoitz baten bidez finkatzen da. Inprimagailuen erabilera optimizatzeko, Ethernet moduko sare lokaletara konektatu ohi dira, eta horretarako sare-txartel bat eraman ohi dute.[[Fitxategi:Laser toner cartridge.svg|thumb|Laser inprimagailuen funtzionamenduaren diagrama]] Inprimatzeko teknologia mota hau kalitatearen eta inprimatzeko abiaduraren arteko orekaren arabera bereiz daitezke. Arlo horietako bakoitzean, laser teknologiak lortzen dituen abantailengatik nabarmentzen da: laser inprimaketaren kalitateak [[w:tintazko inprimagailu|tintazko inprimaketa]] gainditzen du.. == Historia eta bilakaera == Gary Starkweather-ek 1970ko hamarkadan asmatu zuen ''Xerox'' laboratorioetan, eta 1977an merkaturatu zen lehen aldiz.<ref> {{es}}[http://www.quieninvento.org/quien-invento-la-impresora/ ¿Quién inventó la impresora?] quieninvento.org</ref> Xeroxen arrakasta komertzialean inspiratuta, Canon enpresa japoniarrak 1979an Canon LBP-10 garatu zuen, kostu baxuko laser inprimagailu bat. Orduan, Canonek, enpreseen eremuan saltzeko esperientziarik ez zuenez, Silicon Valleyko bi enpresarekin aliatu zen: Hewlett-Packard (HP), eta Apple Computer.<ref>{{Erreferentzia|izena=H.|abizena=Ujiie|izenburua=Digital Printing of Textiles|argitaletxea=Woodhead Publishing|hizkuntza=en|data=2006-04-28|url=https://books.google.es/books?id=UOZRAwAAQBAJ&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|isbn=978-1-84569-158-5|sartze-data=2026-06-09}}</ref> Merkatu masiboko salmentara bideratutako lehen laser inprimagailua 1984an kaleratu zen. HP LaserJet izeneko inprimagailuak Canon CX motorra erabiltzen zuen HP enpresaren softwarearen bidez kontrolatua. Urtebete geroago Applek, Canon teknologia bera erabiliz, berea merkaturatu zuen, baina barne-lengoaia berri batean oinarrituta: ''PostScript''. PostScript bidez testua, letra-tipoak, grafikoak, irudiak eta kolorea erabiltzeko aukera sortu zen. 1985ean, Aldus enpresak ''PageMaker'' programa sortu zuen Macintosh eta LaserWriter sistemetarako. Oso ezaguna egin zen mahaigaineko argitalpenerako. Horrek guztiak testu-inprimaketa oso azkarra eta kalitate handikoa ekarri zuen. 1990eko hamarkadaren amaieran, laser inprimagailu monokromoen salneurri apala zela eta, bulegoetan ugaldu ziren eta etxeetara ere iritsi ziren. Laser inprimagailuaren abiadura asko alda daiteke, eta faktore askoren araberakoa da. Modelo azkarrenek 200 orrialde monokromo baino gehiago inprima ditzakete minutuko (12.000 orrialde orduko). Koloretako laser-inprimagailu azkarrenek 100 orrialde baino gehiago inprima ditzakete minutuko (6000 orrialde orduko). Teknologia honen kostua faktore konbinazioaren araberakoa da, besteak beste, paperaren, tonerraren, danborraren ordezkapenaren kostua, baita beste elementu batzuen ordezkapena ere. Koloretan inprimatzeak konplexutasuna gehitzen dio inprimaketa-prozesuari, eta koloreen arteko deslerrokatze arinak edo orbanak ager daitezkeelako. == Kostua eta beste aukerak == Fabrikatzaile guztiek antzeko negozio-eredua erabiltzen dute, izan laser-inprimagailuetarako izan tinta-kartutxozko inprimagailuak (''inkjet''): inprimagailuak merke saltzen dira, eta ordezko tonerrak eta tinta-kartutxoak, berriz, nahiko garestiak dira. Edozein kasutan, koloretako laser inprimagailu baten batez besteko funtzionamendu-kostua orrialde bakoitzeko zertxobait txikiagoa izan ohi da. Koloretako laserren inprimatze-kalitatea bereizmenak eta lau oinarrizko kolore bakarrik erabiltzeak mugatzen dute. Askotan arazoak izaten dituzte kolore-gradazio bereko eremu handiak inprimatzeko. Argazkiak inprimatzeko diseinatutako tintazko inprimagailuek kalitate askoz handiagoko lor ditzakete. Oro har, laser inprimagailuak kalitate handiko, bolumen handiko inprimagailuetarako aukera aproposa dira, eta ''inkjet'' inprimagailuek, berriz, formatu handiko inprimagailuetan eta etxeko unitateetarako. Gainera, koloretako laser-inprimagailuak tintazkoak baino askoz azkarragoak dira, tamaina, ordea, handiagoa dute.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Laser vs Inkjet Printers|hizkuntza=en|url=https://albertatoner.com/laser-vs-inkjet-printers/|aldizkaria=Alberta Toner Cartridge Recyclers|sartze-data=2026-06-12}}</ref> == Testu ebakia: Sistemen administratzaileak eta inprimagailuak == [[Fitxategi:Txelo Ruiz.jpg|thumb]] [[w:Sistemen administratzaile|Sistemen administratzaileentzat]] lan handia (''sysadmin'' lanbidean) izan ohi da sareko inprimagailuen administrazioa eta mantenua. Erabiltzaileek inprimagailuekin duten interakzioa gorabeheratsua da eta ohiko arazoak hauek izaten dira. Hona hemen ohiko arazo batzuk (gehienak ez dira teknikoak):<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Reddit (30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with)|url=https://www.reddit.com/r/sysadmin/comments/14qyn65/30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with/?tl=es-419|aldizkaria=www.reddit.com|sartze-data=2026-06-12}}</ref> * Papera trabatuta geratu da barruan eta inor ez da arduratu, ezta inprimaketa agindu duena, inprimagailua irekitzen eta trabatzen duen orria kentzen. * Inprimagailua itzalita dago eta inork ez du piztu. * Sare-konexioa askatu da eta inor ez da konturatu. * Erabiltzaileak beste inprimagailu batera bidali du, baina ez da konturatu. * Sistema eragilearen bertsioa aldatu da eta inprimagailuari dagokion [[w:Driver|driverra]] ez dago oraingo bertsioan. * Sare lokalean arazoak daude. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} mpj4tmlusiyh7ge4mgit8lsmzpqb15u