Wikibooks euwikibooks https://eu.wikibooks.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikibooks Wikibooks eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 7267 43402 43114 2026-06-17T08:34:31Z Myriam.arrue 2667 43402 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren aplikazioa 1960ko hamarkadan sortu zen, [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] oinarritutako sistemetan, erabiltzaileen artean mezuak bidaltzen hasi zirenean. Denbora partekatuzko sistemak konputazio-eredu bat dira, non erabiltzaile anitzek ordenagailu baten baliabideak aldi berean partekatzen dituzten, prozesadorearen denbora zati txikietan banatuta. Horri esker, erabiltzaileek sistema berean modu interaktiboan lan egin ahal izan zuten. Horren adibide esanguratsu bat [[w:Massachusetts_Institute_of_Technology|MITeko]] [[w:en:Compatible_Time-Sharing_System|CTSS proiektua]] izan zen 1965ean. Proiektu horretan garatu ziren posta elektroniko antzeko lehen sistemak. Garai horretan, [[w:Konputagailu_nagusi|mainframe]] eta [[w:Miniordenagailu|minikonputagailuen]] garatzaile askok antzeko posta-aplikazioak garatu zituzten, baina gehienak ez ziren bateragarriak elkarren artean. 1971n, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehenengo mezu elektroniko esperimentala bidali zen; mezu horretan “QWERTYUIOP” testua soilik agertzen zen, eta bi konputagailuak elkarren ondoan zeuden arren sare bidez bidali zen. [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinson]] izan zen sare bidezko mezuen bidalketaren aitzindaria, eta CYPNET proba-protokoloa erabili zuen bi konputagailuren artean mezuak trukatzeko, ordura arte komunikazioa sistema bereko erabiltzaileen artean soilik posible baitzen. Garapen horrekin batera, “@” ikurra erabili zuen helbideetan erabiltzailea eta sistema bereizteko , gaur egungo egituraren oinarriak ezarriz. Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. [[w:IBM|IBM]], [[w:CompuServe|CompuServe]] eta [[w:Xerox|Xerox]] enpresek barne-mezularitzarako sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xerox-i bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren [[w:en:ALL-IN-1|ALL-IN-1]] eta [[w:Hewlett-Packard|Hewlett-Packard-en]] HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen. 1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, [[w:Sare_lokal|sare lokaletan (LAN)]] oinarritutako posta-sistemak ere hedatu ziren. 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, bazirudien posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo [[w:en:X.400|X.400]] sistema izango zirela, [[w:en:Government_Open_Systems_Interconnection_Profile|GOSIP]] estandarraren parte zena (Government Open Systems Interconnection Profile). Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia. == SMTP protokoloaren bilakaera == 1980an, [[w:Jon_Postel|Jon Postel-ek]] eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko [[w:Fitxategien_Transferentziarako_Protokoloa|FTP (File Transfer Protocol)]] sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. Geroago, 1981eko azaroan, Postel-ek berak ''SMTP''' protokoloa definitu zuen RFC 788 argitaratu zuenean. SMTPren garapena [[w:Usenet|Usenet]] sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio-eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere [[w:en:Store_and_forward|“store-and-forward”]] mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP [[w:en:UUCP|Unix to Unix Copy Program (UUCP)]] sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako. 1983an, [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarea garatu eta [[w:BSD|BSD Unix]] sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat. Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit [[w:ASCII|ASCII]]) oinarritzen zen, eta ez zuen ez [[w:Kriptografia|enkriptaziorik]] ez [[w:Kautotze|kautotzerik]] eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian ([[w:en:Open_mail_relay|open relay]]) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari horiek erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion. 1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen. 1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen kautotzea sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren zabor-postaren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko. Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan. 2012an, [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapena sortu zen, [[w:UTF-8|UTF-8]] erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, [[w:Alfabeto_ziriliko|alfabeto zirilikoa]] edo [[w:Txinatar_karaktere|txinatarra]]) erabiltzea ahalbidetuz. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP''', non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio. <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix</span> <span style="color: gray">B:</span> HELO relay.adibidea.org <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz</span> <span style="color: gray">B:</span> MAIL FROM:<ane@adibidea.org> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> RCPT TO:<hartzailea@adibidea.com> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> DATA <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">354 End data with <CR><LF>.<CR><LF></span> <span style="color: gray">B:</span> Subject: Mezuaren izenburua <span style="color: gray">B:</span> From: ane@adibidea.org <span style="color: gray">B:</span> To: hartzailea@adibidea.com <span style="color: gray">B:</span> <span style="color: gray">B:</span> Kaixo. <span style="color: gray">B:</span> Mezu hau proba mezu bat da. <span style="color: gray">B:</span> Ondo izan, <span style="color: gray">B:</span> Ane <span style="color: gray">B:</span> . <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK: queued as 12345</span> <span style="color: gray">B:</span> QUIT <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">221 Bye</span> <span style="color: gray">{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}</span> == Posta elektronikoaren funtzionamendua == Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzariren lankidetza beharrezkoa da. Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola [[w:Domain_Name_System|DNS-ek]] eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea. Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira: *Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan. *Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira. *Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko. *Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNS sistemak hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX erregistroa). *Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz. *Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du. *Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen du. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. Eboluzio horretan, segurtasuna, estandarizazioa eta interoperabilitatea funtsezko faktore bihurtu dira. 4dq7gt48ceag5dz289vhims45aof30x 43403 43402 2026-06-17T08:38:56Z Myriam.arrue 2667 /* Testuinguru historikoa */ 43403 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinson]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Posta elektroniko sistema jabedunak agertzen hasi ziren. [[w:IBM|IBM]], [[w:CompuServe|CompuServe]] eta [[w:Xerox|Xerox]] enpresek barne-mezularitzarako sistemak erabili zituzten; CompuServek 1978an IBMri eta 1981ean Xerox-i bulego arteko posta produktu komertzialak saldu zizkien. Horrez gain, DEC enpresaren [[w:en:ALL-IN-1|ALL-IN-1]] eta [[w:Hewlett-Packard|Hewlett-Packard-en]] HPMAIL (gero HP DeskManager izena hartu zuena) 1982an merkaturatu ziren; lehenengoaren garapena 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta bigarrena e-mail sistema komertzial erabilienetako bat bihurtu zen. 1983an, SMTP protokoloa ARPANET sarean inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko urrats garrantzitsua emanez. 1980ko hamarkadaren erdialdean, [[w:Sare_lokal|sare lokaletan (LAN)]] oinarritutako posta-sistemak ere hedatu ziren. 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran, bazirudien posta elektronikoaren estandar nagusia sistema jabedun komertzialak edo [[w:en:X.400|X.400]] sistema izango zirela, [[w:en:Government_Open_Systems_Interconnection_Profile|GOSIP]] estandarraren parte zena (Government Open Systems Interconnection Profile). Hala ere, 1995ean Interneten trafiko komertzialaren murrizketak kendu zirenean, Interneteko posta-sistema irekiak nagusitu ziren. Horren ondorioz, gaur egun SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako posta-sistema da estandar nagusia. == SMTP protokoloaren bilakaera == 1980an, [[w:Jon_Postel|Jon Postel-ek]] eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko [[w:Fitxategien_Transferentziarako_Protokoloa|FTP (File Transfer Protocol)]] sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. Geroago, 1981eko azaroan, Postel-ek berak ''SMTP''' protokoloa definitu zuen RFC 788 argitaratu zuenean. SMTPren garapena [[w:Usenet|Usenet]] sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio-eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere [[w:en:Store_and_forward|“store-and-forward”]] mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP [[w:en:UUCP|Unix to Unix Copy Program (UUCP)]] sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako. 1983an, [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarea garatu eta [[w:BSD|BSD Unix]] sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat. Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit [[w:ASCII|ASCII]]) oinarritzen zen, eta ez zuen ez [[w:Kriptografia|enkriptaziorik]] ez [[w:Kautotze|kautotzerik]] eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian ([[w:en:Open_mail_relay|open relay]]) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari horiek erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion. 1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen. 1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen kautotzea sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren zabor-postaren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko. Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan. 2012an, [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapena sortu zen, [[w:UTF-8|UTF-8]] erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, [[w:Alfabeto_ziriliko|alfabeto zirilikoa]] edo [[w:Txinatar_karaktere|txinatarra]]) erabiltzea ahalbidetuz. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP''', non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio. <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix</span> <span style="color: gray">B:</span> HELO relay.adibidea.org <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz</span> <span style="color: gray">B:</span> MAIL FROM:<ane@adibidea.org> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> RCPT TO:<hartzailea@adibidea.com> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> DATA <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">354 End data with <CR><LF>.<CR><LF></span> <span style="color: gray">B:</span> Subject: Mezuaren izenburua <span style="color: gray">B:</span> From: ane@adibidea.org <span style="color: gray">B:</span> To: hartzailea@adibidea.com <span style="color: gray">B:</span> <span style="color: gray">B:</span> Kaixo. <span style="color: gray">B:</span> Mezu hau proba mezu bat da. <span style="color: gray">B:</span> Ondo izan, <span style="color: gray">B:</span> Ane <span style="color: gray">B:</span> . <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK: queued as 12345</span> <span style="color: gray">B:</span> QUIT <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">221 Bye</span> <span style="color: gray">{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}</span> == Posta elektronikoaren funtzionamendua == Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzariren lankidetza beharrezkoa da. Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola [[w:Domain_Name_System|DNS-ek]] eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea. Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira: *Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan. *Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira. *Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko. *Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNS sistemak hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX erregistroa). *Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz. *Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du. *Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen du. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. Eboluzio horretan, segurtasuna, estandarizazioa eta interoperabilitatea funtsezko faktore bihurtu dira. pyr3zvn0erkfz6z18kx7ymgy65aw3fj 43404 43403 2026-06-17T08:40:10Z Myriam.arrue 2667 /* Testuinguru historikoa */ 43404 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == 1980an, [[w:Jon_Postel|Jon Postel-ek]] eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko [[w:Fitxategien_Transferentziarako_Protokoloa|FTP (File Transfer Protocol)]] sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. Geroago, 1981eko azaroan, Postel-ek berak ''SMTP''' protokoloa definitu zuen RFC 788 argitaratu zuenean. SMTPren garapena [[w:Usenet|Usenet]] sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio-eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere [[w:en:Store_and_forward|“store-and-forward”]] mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP [[w:en:UUCP|Unix to Unix Copy Program (UUCP)]] sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako. 1983an, [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarea garatu eta [[w:BSD|BSD Unix]] sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat. Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit [[w:ASCII|ASCII]]) oinarritzen zen, eta ez zuen ez [[w:Kriptografia|enkriptaziorik]] ez [[w:Kautotze|kautotzerik]] eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian ([[w:en:Open_mail_relay|open relay]]) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari horiek erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion. 1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen. 1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen kautotzea sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren zabor-postaren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko. Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan. 2012an, [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapena sortu zen, [[w:UTF-8|UTF-8]] erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, [[w:Alfabeto_ziriliko|alfabeto zirilikoa]] edo [[w:Txinatar_karaktere|txinatarra]]) erabiltzea ahalbidetuz. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP''', non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio. <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix</span> <span style="color: gray">B:</span> HELO relay.adibidea.org <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz</span> <span style="color: gray">B:</span> MAIL FROM:<ane@adibidea.org> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> RCPT TO:<hartzailea@adibidea.com> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> DATA <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">354 End data with <CR><LF>.<CR><LF></span> <span style="color: gray">B:</span> Subject: Mezuaren izenburua <span style="color: gray">B:</span> From: ane@adibidea.org <span style="color: gray">B:</span> To: hartzailea@adibidea.com <span style="color: gray">B:</span> <span style="color: gray">B:</span> Kaixo. <span style="color: gray">B:</span> Mezu hau proba mezu bat da. <span style="color: gray">B:</span> Ondo izan, <span style="color: gray">B:</span> Ane <span style="color: gray">B:</span> . <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK: queued as 12345</span> <span style="color: gray">B:</span> QUIT <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">221 Bye</span> <span style="color: gray">{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}</span> == Posta elektronikoaren funtzionamendua == Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzariren lankidetza beharrezkoa da. Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola [[w:Domain_Name_System|DNS-ek]] eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea. Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira: *Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan. *Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira. *Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko. *Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNS sistemak hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX erregistroa). *Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz. *Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du. *Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen du. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. Eboluzio horretan, segurtasuna, estandarizazioa eta interoperabilitatea funtsezko faktore bihurtu dira. gau8ylgleeo1r4rldm9cfravka3h5lj 43405 43404 2026-06-17T08:46:04Z Myriam.arrue 2667 /* SMTP protokoloaren bilakaera */ 43405 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == 1980an, [[w:Jon_Postel|Jon Postel-ek]] eta Suzanne Sluizer-ek RFC 772 argitaratu zuten, posta elektronikoa bidaltzeko [[w:Fitxategien_Transferentziarako_Protokoloa|FTP (File Transfer Protocol)]] sistemaren ordezko gisa Mail Transfer Protocol proposatuz. Geroago, 1981eko azaroan, Postel-ek berak ''SMTP''' protokoloa definitu zuen RFC 788 argitaratu zuenean. SMTPren lehen oinarriak 1980 eta 1981 artean argitaratutako RFC dokumentuetan ezarri ziren (zehazki RFC 772 eta RFC 788). Protokoloa sinplea eta eraginkorra zen, baina hasierako bertsioek ez zuten ez kautotzerik ez enkriptaziorik eskaintzen. Horren ondorioz, spoofing-a, spam-a eta bestelako segurtasun-arazoak agertu ziren. SMTPren garapena [[w:Usenet|Usenet]] sarearen garapenaren garai berean egin zen, eta bi sistemek komunikazio-eredu antzekoak partekatzen zituzten, batez ere [[w:en:Store_and_forward|“store-and-forward”]] mekanismoan oinarrituta. Hasiera batean, SMTP [[w:en:UUCP|Unix to Unix Copy Program (UUCP)]] sistemaren osagarri gisa erabili zen: UUCP egokiagoa zen konektagarritasun etena zuten sistemetarako, eta SMTP, berriz, sarearekiko konexio jarraitua zuten sistemetarako. 1983an, [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarea garatu eta [[w:BSD|BSD Unix]] sistemarekin zabaldu zen. Sendmail SMTP protokoloa inplementatzen zuen lehen posta elektronikoko zerbitzari garrantzitsuenetako bat izan zen. BSD Unix sistema Interneten hedatu ahala, Sendmail bihurtu zen SMTPren inplementazio erabilienetako bat. Hasierako SMTP protokoloa testu sinplean (7-bit [[w:ASCII|ASCII]]) oinarritzen zen, eta ez zuen ez [[w:Kriptografia|enkriptaziorik]] ez [[w:Kautotze|kautotzerik]] eskaintzen. Horrek sistema erraza baina ahula egiten zuen, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta segurtasun erasoen aurrean. Hasieran, SMTP zerbitzariak askotan modu irekian ([[w:en:Open_mail_relay|open relay]]) funtzionatzen zuten, horrela Interneteko edozeinek posta mezuak bidali ahal zituen zerbitzari horiek erabiliz. 2002rako, ordea, spam-aren aurkako neurriak zirela eta modu hori erabiltzeari utzi zitzaion. 1995ean, RFC 1869 dokumentuak Extended Simple Mail Transfer Protocol (ESMTP) definitu zuen, SMTPren hedapenetarako egitura orokor bat ezarriz. Hedapen horiei esker, bezeroek eta zerbitzariek onartzen dituzten funtzio gehigarriak modu estandarizatuan negoziatzea ahalbidetzen zen. 1998an eta 1999an, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) definitu ziren. Horien bidez, posta bidalketa eta relay funtzioak bereizi ziren, eta erabiltzaileen kautotzea sartu zen. Aldaketa horiek funtsezkoak izan ziren zabor-postaren aurkako segurtasun-eredu modernoen oinarriak ezartzeko. Hasierako SMTPk ez zuen fitxategi bitarrak edo hizkuntza ez-latindarreko karaktereak ondo kudeatzen. Hori konpontzeko, [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra garatu zen, datu mota desberdinak testu formatura kodetzeko. Geroago, [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] hedapena sartu zen, eta horrek testu ez-ASCII transmisioa erraztu zuen, nahiz eta MIME oraindik beharrezkoa izan kasu askotan. 2012an, [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapena sortu zen, [[w:UTF-8|UTF-8]] erabiliz nazioarteko karaktereak eta helbide ez-latindarrak (adibidez, [[w:Alfabeto_ziriliko|alfabeto zirilikoa]] edo [[w:Txinatar_karaktere|txinatarra]]) erabiltzea ahalbidetuz. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP''', non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio. <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix</span> <span style="color: gray">B:</span> HELO relay.adibidea.org <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz</span> <span style="color: gray">B:</span> MAIL FROM:<ane@adibidea.org> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> RCPT TO:<hartzailea@adibidea.com> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> DATA <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">354 End data with <CR><LF>.<CR><LF></span> <span style="color: gray">B:</span> Subject: Mezuaren izenburua <span style="color: gray">B:</span> From: ane@adibidea.org <span style="color: gray">B:</span> To: hartzailea@adibidea.com <span style="color: gray">B:</span> <span style="color: gray">B:</span> Kaixo. <span style="color: gray">B:</span> Mezu hau proba mezu bat da. <span style="color: gray">B:</span> Ondo izan, <span style="color: gray">B:</span> Ane <span style="color: gray">B:</span> . <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK: queued as 12345</span> <span style="color: gray">B:</span> QUIT <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">221 Bye</span> <span style="color: gray">{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}</span> == Posta elektronikoaren funtzionamendua == Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzariren lankidetza beharrezkoa da. Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola [[w:Domain_Name_System|DNS-ek]] eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea. Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira: *Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan. *Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira. *Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko. *Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNS sistemak hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX erregistroa). *Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz. *Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du. *Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen du. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. Eboluzio horretan, segurtasuna, estandarizazioa eta interoperabilitatea funtsezko faktore bihurtu dira. dg6bwrxb0ljjqouz8rdz285lm5yakq2 43406 43405 2026-06-17T08:55:40Z Myriam.arrue 2667 /* SMTP protokoloaren bilakaera */ 43406 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == SMTPren lehen oinarriak 1980 eta 1981 artean argitaratutako RFC dokumentuetan ezarri ziren (zehazki RFC 772 eta RFC 788). Protokoloa sinplea eta eraginkorra zen, baina hasierako bertsioek ez zuten ez kautotzerik ez enkriptaziorik eskaintzen. Horren ondorioz, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta bestelako segurtasun arazoak agertu ziren. SMTPren erabilera zabaltzen lagundu zuen mugarrietako bat [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarearen garapena izan zen 1983an. Geroago, 1995ean ESMTP hedapena definitu zen, protokoloari gaitasun berriak modu estandarizatuan gehitzeko aukera emanez. Horren osagarri, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) mekanismoek erabiltzaileen kautotzea eta segurtasuna indartu zituzten. Bestalde, posta elektronikoaren erabilera hedatu ahala, fitxategi erantsiak eta karaktere bereziak kudeatzeko beharra sortu zen. Horri erantzuteko garatu zen [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra, eta ondoren [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] eta [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapenek nazioarteko karaktereen erabilera erraztu zuten. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP''', non posta bidaltzaileak eta hartzaileak komandoen eta erantzunen bidez komunikatzen diren. Komunikazio hau transmisio fidagarri eta ordenatuan gertatzen da [[w:Transmission_Control_Protocol|TCP]] konexio baten gainean eta normalean SMTP-rako ofizialki ezarritako 25 portuan. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio. <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix</span> <span style="color: gray">B:</span> HELO relay.adibidea.org <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz</span> <span style="color: gray">B:</span> MAIL FROM:<ane@adibidea.org> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> RCPT TO:<hartzailea@adibidea.com> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> DATA <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">354 End data with <CR><LF>.<CR><LF></span> <span style="color: gray">B:</span> Subject: Mezuaren izenburua <span style="color: gray">B:</span> From: ane@adibidea.org <span style="color: gray">B:</span> To: hartzailea@adibidea.com <span style="color: gray">B:</span> <span style="color: gray">B:</span> Kaixo. <span style="color: gray">B:</span> Mezu hau proba mezu bat da. <span style="color: gray">B:</span> Ondo izan, <span style="color: gray">B:</span> Ane <span style="color: gray">B:</span> . <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK: queued as 12345</span> <span style="color: gray">B:</span> QUIT <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">221 Bye</span> <span style="color: gray">{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}</span> == Posta elektronikoaren funtzionamendua == Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzariren lankidetza beharrezkoa da. Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola [[w:Domain_Name_System|DNS-ek]] eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea. Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira: *Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan. *Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira. *Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko. *Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNS sistemak hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX erregistroa). *Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz. *Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du. *Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen du. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. Eboluzio horretan, segurtasuna, estandarizazioa eta interoperabilitatea funtsezko faktore bihurtu dira. 3s0c5tbfcxi4kpdbnaei7n4xhov3xan 43407 43406 2026-06-17T08:57:45Z Myriam.arrue 2667 /* SMTP protokoloaren ezaugarriak */ 43407 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == SMTPren lehen oinarriak 1980 eta 1981 artean argitaratutako RFC dokumentuetan ezarri ziren (zehazki RFC 772 eta RFC 788). Protokoloa sinplea eta eraginkorra zen, baina hasierako bertsioek ez zuten ez kautotzerik ez enkriptaziorik eskaintzen. Horren ondorioz, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta bestelako segurtasun arazoak agertu ziren. SMTPren erabilera zabaltzen lagundu zuen mugarrietako bat [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarearen garapena izan zen 1983an. Geroago, 1995ean ESMTP hedapena definitu zen, protokoloari gaitasun berriak modu estandarizatuan gehitzeko aukera emanez. Horren osagarri, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) mekanismoek erabiltzaileen kautotzea eta segurtasuna indartu zituzten. Bestalde, posta elektronikoaren erabilera hedatu ahala, fitxategi erantsiak eta karaktere bereziak kudeatzeko beharra sortu zen. Horri erantzuteko garatu zen [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra, eta ondoren [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] eta [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapenek nazioarteko karaktereen erabilera erraztu zuten. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP'''. [[w:Transmission_Control_Protocol|TCPren]] gainean funtzionatzen du, normalean 25 portua erabiliz, eta bezeroen eta zerbitzarien arteko komunikazioa komandoen eta erantzunen bidez gauzatzen da. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Zerbitzarien erantzunak kode bidez adierazten dira: 2xx kodeek arrakasta adierazten dute, 4xx kodeek errore behin-behinekoa eta 5xx kodeek errore iraunkorra. Azken kasuan, mezua ez da entregatzen eta bidaltzaileari itzultzen zaio. <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">220 smtp.adibidea.com ESMTP Postfix</span> <span style="color: gray">B:</span> HELO relay.adibidea.org <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 Kaixo relay.adibidea.org, ni posta zerbitzaria naiz</span> <span style="color: gray">B:</span> MAIL FROM:<ane@adibidea.org> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> RCPT TO:<hartzailea@adibidea.com> <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK</span> <span style="color: gray">B:</span> DATA <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">354 End data with <CR><LF>.<CR><LF></span> <span style="color: gray">B:</span> Subject: Mezuaren izenburua <span style="color: gray">B:</span> From: ane@adibidea.org <span style="color: gray">B:</span> To: hartzailea@adibidea.com <span style="color: gray">B:</span> <span style="color: gray">B:</span> Kaixo. <span style="color: gray">B:</span> Mezu hau proba mezu bat da. <span style="color: gray">B:</span> Ondo izan, <span style="color: gray">B:</span> Ane <span style="color: gray">B:</span> . <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">250 OK: queued as 12345</span> <span style="color: gray">B:</span> QUIT <span style="color: gray">Z:</span> <span style="color: blue">221 Bye</span> <span style="color: gray">{Zerbitzariak konexioa itxi egiten du}</span> == Posta elektronikoaren funtzionamendua == Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzariren lankidetza beharrezkoa da. Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola [[w:Domain_Name_System|DNS-ek]] eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea. Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira: *Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan. *Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira. *Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko. *Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNS sistemak hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX erregistroa). *Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz. *Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du. *Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen du. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. Eboluzio horretan, segurtasuna, estandarizazioa eta interoperabilitatea funtsezko faktore bihurtu dira. nalx3c7yyahwcxi7cf1regfhzlnf70j 43408 43407 2026-06-17T09:00:37Z Myriam.arrue 2667 /* SMTP protokoloaren ezaugarriak */ 43408 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == SMTPren lehen oinarriak 1980 eta 1981 artean argitaratutako RFC dokumentuetan ezarri ziren (zehazki RFC 772 eta RFC 788). Protokoloa sinplea eta eraginkorra zen, baina hasierako bertsioek ez zuten ez kautotzerik ez enkriptaziorik eskaintzen. Horren ondorioz, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta bestelako segurtasun arazoak agertu ziren. SMTPren erabilera zabaltzen lagundu zuen mugarrietako bat [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarearen garapena izan zen 1983an. Geroago, 1995ean ESMTP hedapena definitu zen, protokoloari gaitasun berriak modu estandarizatuan gehitzeko aukera emanez. Horren osagarri, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) mekanismoek erabiltzaileen kautotzea eta segurtasuna indartu zituzten. Bestalde, posta elektronikoaren erabilera hedatu ahala, fitxategi erantsiak eta karaktere bereziak kudeatzeko beharra sortu zen. Horri erantzuteko garatu zen [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra, eta ondoren [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] eta [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapenek nazioarteko karaktereen erabilera erraztu zuten. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP'''. [[w:Transmission_Control_Protocol|TCPren]] gainean funtzionatzen du, normalean 25 portua erabiliz, eta bezeroen eta zerbitzarien arteko komunikazioa komandoen eta erantzunen bidez gauzatzen da. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Horien aurrean, zerbitzariek erantzun-kode zenbakidunak bidaltzen dituzte, prozesuaren egoera adieraziz. == Posta elektronikoaren funtzionamendua == Posta elektronikoko sisteman hainbat protokolo eta zerbitzariren lankidetza beharrezkoa da. Bereziki, SMTP protokoloa funtsezkoa da mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia gauzatzeko. Prozesua ez da zuzenean bidaltzailearen ordenagailutik hartzailearenera egiten; horren ordez, tarteko zerbitzariek eta sareko zerbitzuek (hala nola [[w:Domain_Name_System|DNS-ek]] eta posta-zerbitzariek) kudeatzen dute mezuaren ibilbidea. Jarraian, posta elektronikoaren bidalketa eta jasotze prozesuaren urrats nagusiak azaltzen dira: *Mezuaren sorrera: Erabiltzaileak mezua idazten du posta-bezeroan. *Bidalketa zerbitzarira: Posta-bezeroak mezua SMTP bidez igortzen du bere posta-zerbitzarira. *Helmuga zehaztea: Zerbitzariak hartzailearen domeinua aztertzen du. DNS kontsultatzen du MX erregistroa aurkitzeko. *Helmugako zerbitzaria aurkitzea: DNS sistemak hartzailearen posta-zerbitzariaren helbidea itzultzen du (MX erregistroa). *Mezuaren entrega: Zerbitzariek elkarren artean mezua bidaltzen dute SMTP erabiliz. *Mezuaren biltegiratzea: Hartzailearen zerbitzariak mezua gordetzen du. *Mezuaren jasotzea: Erabiltzaileak mezua deskargatu edo posta-bezeroa sinkronizatzen du POP3 edo IMAP protokoloak erabiliz. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen du. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. Eboluzio horretan, segurtasuna, estandarizazioa eta interoperabilitatea funtsezko faktore bihurtu dira. 8413jdhf1jk2eo9ly32n7rc2j4mi5r7 43409 43408 2026-06-17T09:03:23Z Myriam.arrue 2667 /* Posta elektronikoaren funtzionamendua */ 43409 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == SMTPren lehen oinarriak 1980 eta 1981 artean argitaratutako RFC dokumentuetan ezarri ziren (zehazki RFC 772 eta RFC 788). Protokoloa sinplea eta eraginkorra zen, baina hasierako bertsioek ez zuten ez kautotzerik ez enkriptaziorik eskaintzen. Horren ondorioz, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta bestelako segurtasun arazoak agertu ziren. SMTPren erabilera zabaltzen lagundu zuen mugarrietako bat [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarearen garapena izan zen 1983an. Geroago, 1995ean ESMTP hedapena definitu zen, protokoloari gaitasun berriak modu estandarizatuan gehitzeko aukera emanez. Horren osagarri, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) mekanismoek erabiltzaileen kautotzea eta segurtasuna indartu zituzten. Bestalde, posta elektronikoaren erabilera hedatu ahala, fitxategi erantsiak eta karaktere bereziak kudeatzeko beharra sortu zen. Horri erantzuteko garatu zen [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra, eta ondoren [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] eta [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapenek nazioarteko karaktereen erabilera erraztu zuten. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP'''. [[w:Transmission_Control_Protocol|TCPren]] gainean funtzionatzen du, normalean 25 portua erabiliz, eta bezeroen eta zerbitzarien arteko komunikazioa komandoen eta erantzunen bidez gauzatzen da. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Horien aurrean, zerbitzariek erantzun-kode zenbakidunak bidaltzen dituzte, prozesuaren egoera adieraziz. == Posta elektronikoaren funtzionamendua == SMTPren zeregina hobeto ulertzeko, komeni da posta elektronikoaren bidalketa-prozesua aztertzea. Lehenik, erabiltzaileak mezua sortzen du posta-bezero batean. Ondoren, bezeroak SMTP bidez bidaltzen dio bere posta-zerbitzariari. Zerbitzari horrek hartzailearen domeinua aztertzen du eta DNS sistemaren bidez dagokion MX erregistroa bilatzen du. Behin helmugako zerbitzaria identifikatuta, mezua SMTP erabiliz transferitzen da zerbitzarien artean. Azkenik, mezua hartzailearen zerbitzarian gordetzen da, eta erabiltzaileak POP3 edo IMAP protokoloen bidez eskuratzen du. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen du. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. Eboluzio horretan, segurtasuna, estandarizazioa eta interoperabilitatea funtsezko faktore bihurtu dira. ppkx2e1ybgetwbojlogmy46s3ocgwyi 43410 43409 2026-06-17T09:06:25Z Myriam.arrue 2667 /* Ondorioa */ 43410 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == SMTPren lehen oinarriak 1980 eta 1981 artean argitaratutako RFC dokumentuetan ezarri ziren (zehazki RFC 772 eta RFC 788). Protokoloa sinplea eta eraginkorra zen, baina hasierako bertsioek ez zuten ez kautotzerik ez enkriptaziorik eskaintzen. Horren ondorioz, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta bestelako segurtasun arazoak agertu ziren. SMTPren erabilera zabaltzen lagundu zuen mugarrietako bat [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarearen garapena izan zen 1983an. Geroago, 1995ean ESMTP hedapena definitu zen, protokoloari gaitasun berriak modu estandarizatuan gehitzeko aukera emanez. Horren osagarri, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) mekanismoek erabiltzaileen kautotzea eta segurtasuna indartu zituzten. Bestalde, posta elektronikoaren erabilera hedatu ahala, fitxategi erantsiak eta karaktere bereziak kudeatzeko beharra sortu zen. Horri erantzuteko garatu zen [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra, eta ondoren [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] eta [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapenek nazioarteko karaktereen erabilera erraztu zuten. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP'''. [[w:Transmission_Control_Protocol|TCPren]] gainean funtzionatzen du, normalean 25 portua erabiliz, eta bezeroen eta zerbitzarien arteko komunikazioa komandoen eta erantzunen bidez gauzatzen da. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Horien aurrean, zerbitzariek erantzun-kode zenbakidunak bidaltzen dituzte, prozesuaren egoera adieraziz. == Posta elektronikoaren funtzionamendua == SMTPren zeregina hobeto ulertzeko, komeni da posta elektronikoaren bidalketa-prozesua aztertzea. Lehenik, erabiltzaileak mezua sortzen du posta-bezero batean. Ondoren, bezeroak SMTP bidez bidaltzen dio bere posta-zerbitzariari. Zerbitzari horrek hartzailearen domeinua aztertzen du eta DNS sistemaren bidez dagokion MX erregistroa bilatzen du. Behin helmugako zerbitzaria identifikatuta, mezua SMTP erabiliz transferitzen da zerbitzarien artean. Azkenik, mezua hartzailearen zerbitzarian gordetzen da, eta erabiltzaileak POP3 edo IMAP protokoloen bidez eskuratzen du. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen ditu. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. 59isnmai6tbjapzw0z1fv0to72ygmzq 43411 43410 2026-06-17T09:07:53Z Myriam.arrue 2667 /* Testuinguru historikoa */ 43411 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] oinarritutako sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == SMTPren lehen oinarriak 1980 eta 1981 artean argitaratutako RFC dokumentuetan ezarri ziren (zehazki RFC 772 eta RFC 788). Protokoloa sinplea eta eraginkorra zen, baina hasierako bertsioek ez zuten ez kautotzerik ez enkriptaziorik eskaintzen. Horren ondorioz, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta bestelako segurtasun arazoak agertu ziren. SMTPren erabilera zabaltzen lagundu zuen mugarrietako bat [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarearen garapena izan zen 1983an. Geroago, 1995ean ESMTP hedapena definitu zen, protokoloari gaitasun berriak modu estandarizatuan gehitzeko aukera emanez. Horren osagarri, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) mekanismoek erabiltzaileen kautotzea eta segurtasuna indartu zituzten. Bestalde, posta elektronikoaren erabilera hedatu ahala, fitxategi erantsiak eta karaktere bereziak kudeatzeko beharra sortu zen. Horri erantzuteko garatu zen [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra, eta ondoren [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] eta [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapenek nazioarteko karaktereen erabilera erraztu zuten. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP'''. [[w:Transmission_Control_Protocol|TCPren]] gainean funtzionatzen du, normalean 25 portua erabiliz, eta bezeroen eta zerbitzarien arteko komunikazioa komandoen eta erantzunen bidez gauzatzen da. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren hasiera adierazteko, puntu bat soilik duen lerro bat aurkitutakoan amaituko da. *QUIT: Saioa amaitzeko. Horien aurrean, zerbitzariek erantzun-kode zenbakidunak bidaltzen dituzte, prozesuaren egoera adieraziz. == Posta elektronikoaren funtzionamendua == SMTPren zeregina hobeto ulertzeko, komeni da posta elektronikoaren bidalketa-prozesua aztertzea. Lehenik, erabiltzaileak mezua sortzen du posta-bezero batean. Ondoren, bezeroak SMTP bidez bidaltzen dio bere posta-zerbitzariari. Zerbitzari horrek hartzailearen domeinua aztertzen du eta DNS sistemaren bidez dagokion MX erregistroa bilatzen du. Behin helmugako zerbitzaria identifikatuta, mezua SMTP erabiliz transferitzen da zerbitzarien artean. Azkenik, mezua hartzailearen zerbitzarian gordetzen da, eta erabiltzaileak POP3 edo IMAP protokoloen bidez eskuratzen du. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen ditu. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. obds28w1owbw5rxbruqzj9p75gtu7fi 43412 43411 2026-06-17T09:10:55Z Myriam.arrue 2667 /* SMTP protokoloaren ezaugarriak */ 43412 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] oinarritutako sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == SMTPren lehen oinarriak 1980 eta 1981 artean argitaratutako RFC dokumentuetan ezarri ziren (zehazki RFC 772 eta RFC 788). Protokoloa sinplea eta eraginkorra zen, baina hasierako bertsioek ez zuten ez kautotzerik ez enkriptaziorik eskaintzen. Horren ondorioz, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta bestelako segurtasun arazoak agertu ziren. SMTPren erabilera zabaltzen lagundu zuen mugarrietako bat [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarearen garapena izan zen 1983an. Geroago, 1995ean ESMTP hedapena definitu zen, protokoloari gaitasun berriak modu estandarizatuan gehitzeko aukera emanez. Horren osagarri, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) mekanismoek erabiltzaileen kautotzea eta segurtasuna indartu zituzten. Bestalde, posta elektronikoaren erabilera hedatu ahala, fitxategi erantsiak eta karaktere bereziak kudeatzeko beharra sortu zen. Horri erantzuteko garatu zen [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra, eta ondoren [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] eta [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapenek nazioarteko karaktereen erabilera erraztu zuten. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP'''. [[w:Transmission_Control_Protocol|TCPren]] gainean funtzionatzen du, normalean 25 portua erabiliz, eta bezeroen eta zerbitzarien arteko komunikazioa komandoen eta erantzunen bidez gauzatzen da. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: zerbitzarian saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren edukia bidaltzeko. *QUIT: Saioa amaitzeko. Horien aurrean, zerbitzariek erantzun-kode zenbakidunak bidaltzen dituzte, prozesuaren egoera adieraziz. == Posta elektronikoaren funtzionamendua == SMTPren zeregina hobeto ulertzeko, komeni da posta elektronikoaren bidalketa-prozesua aztertzea. Lehenik, erabiltzaileak mezua sortzen du posta-bezero batean. Ondoren, bezeroak SMTP bidez bidaltzen dio bere posta-zerbitzariari. Zerbitzari horrek hartzailearen domeinua aztertzen du eta DNS sistemaren bidez dagokion MX erregistroa bilatzen du. Behin helmugako zerbitzaria identifikatuta, mezua SMTP erabiliz transferitzen da zerbitzarien artean. Azkenik, mezua hartzailearen zerbitzarian gordetzen da, eta erabiltzaileak POP3 edo IMAP protokoloen bidez eskuratzen du. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen ditu. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. hf9f55zgq0hbj0wzjb8mnoi64r7rzas 43413 43412 2026-06-17T09:12:56Z Myriam.arrue 2667 /* SMTP protokoloaren ezaugarriak */ 43413 wikitext text/x-wiki [[File:Email icon crystal.png|Email_icon_crystal|thumb]] [[File:SMTP-transfer-model.svg|SMTP-transfer-model|thumb]] '''SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)''' [[w:Posta_elektroniko|posta elektronikoa]] bidaltzeko erabiltzen den Interneteko komunikazio-protokolo estandarra da. Posta elektronikoko sistemak [[w:Bezero-zerbitzari|bezero-zerbitzari]] ereduan oinarritzen dira, eta SMTPk mezuak [[w:Posta-bezero|posta-bezeroaren]] eta [[w:Posta_zerbitzari|posta-zerbitzariaren]] artean nahiz posta-zerbitzarien artean transferitzea ahalbidetzen du. Horri esker, mezu elektronikoak erabiltzaile batetik bestera irits daitezke Interneten bidez. Hala ere, SMTP ez da mezuak jasotzeko erabiltzen; zeregin hori [[w:POP|POP3 (Post Office Protocol)]] eta [[w:Internet_Message_Access_Protocol|IMAP (Internet Message Access Protocol)]] protokoloek betetzen dute. == Testuinguru historikoa == Posta elektronikoaren jatorria 1960ko hamarkadako [[w:Denbora partekatu|denbora partekatuan ]] oinarritutako sistemetan dago. Sistema horietan erabiltzaileek ordenagailu beraren baliabideak partekatzen zituzten, eta horrek lehen mezu elektronikoen trukea ahalbidetu zuen. Aurrerapauso erabakigarria 1971n gertatu zen, [[w:ARPANET|ARPANET]] sarearen bidez lehen mezu elektroniko esperimentala bidali zenean. Garai hartan, [[w:Ray_Tomlinson|Ray Tomlinsonek]] “@” ikurra erabiltzea proposatu zuen erabiltzailea eta sistema bereizteko, gaur egungo helbide elektronikoen oinarria ezarriz. Ondorengo urteetan hainbat posta-sistema komertzial eta jabedun garatu ziren, baina horiek ez ziren elkarren artean bateragarriak. Arazo horri erantzuteko, 1983an SMTP protokoloa ARPANETen inplementatu zen, posta elektronikoaren transferentzia estandarizatzeko. Hasieran beste sistema batzuek ere protagonismo handia izan bazuten ere, Interneten hedapenarekin SMTP, POP3 eta IMAP protokoloetan oinarritutako eredua nagusitu zen. == SMTP protokoloaren bilakaera == SMTPren lehen oinarriak 1980 eta 1981 artean argitaratutako RFC dokumentuetan ezarri ziren (zehazki RFC 772 eta RFC 788). Protokoloa sinplea eta eraginkorra zen, baina hasierako bertsioek ez zuten ez kautotzerik ez enkriptaziorik eskaintzen. Horren ondorioz, [[w:Spoofing|spoofing]], [[w:Zabor-posta|zabor-posta]] eta bestelako segurtasun arazoak agertu ziren. SMTPren erabilera zabaltzen lagundu zuen mugarrietako bat [[w:en:Sendmail|Sendmail]] softwarearen garapena izan zen 1983an. Geroago, 1995ean ESMTP hedapena definitu zen, protokoloari gaitasun berriak modu estandarizatuan gehitzeko aukera emanez. Horren osagarri, Message Submission (RFC 2476) eta SMTP-AUTH (RFC 2554) mekanismoek erabiltzaileen kautotzea eta segurtasuna indartu zituzten. Bestalde, posta elektronikoaren erabilera hedatu ahala, fitxategi erantsiak eta karaktere bereziak kudeatzeko beharra sortu zen. Horri erantzuteko garatu zen [[w:Multipurpose_Internet_Mail_Extensions|Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME)]] estandarra, eta ondoren [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#8BITMIME|“8BITMIME”]] eta [[w:en:Simple_Mail_Transfer_Protocol#SMTPUTF8|SMTPUTF8]] hedapenek nazioarteko karaktereen erabilera erraztu zuten. == SMTP protokoloaren ezaugarriak == [[w:en:Connection-oriented_communication|Konexiora bideratutako]] eta [[w:en:Communication_protocol#Text-based|testu-oinarriko protokoloa]] da '''SMTP'''. [[w:Transmission_Control_Protocol|TCPren]] gainean funtzionatzen du, normalean 25 portua erabiliz, eta bezeroen eta zerbitzarien arteko komunikazioa komandoen eta erantzunen bidez gauzatzen da. SMTP saio batean, bezeroak (posta-bezero batek edo posta-zerbitzari batek) komandoak bidaltzen ditu eta zerbitzariak erantzunak ematen ditu. Oinarrizko komandoak hauek dira: *HELO: saioa hasteko. *MAIL FROM: igorlea nor den adierazteko. *RCPT TO: jasotzailea nor den adierazteko. *DATA: mezuaren edukia bidaltzeko. *QUIT: Saioa amaitzeko. Horien aurrean, zerbitzariek erantzun-kode zenbakidunak bidaltzen dituzte, prozesuaren egoera adieraziz. == Posta elektronikoaren funtzionamendua == SMTPren zeregina hobeto ulertzeko, komeni da posta elektronikoaren bidalketa-prozesua aztertzea. Lehenik, erabiltzaileak mezua sortzen du posta-bezero batean. Ondoren, bezeroak SMTP bidez bidaltzen dio bere posta-zerbitzariari. Zerbitzari horrek hartzailearen domeinua aztertzen du eta DNS sistemaren bidez dagokion MX erregistroa bilatzen du. Behin helmugako zerbitzaria identifikatuta, mezua SMTP erabiliz transferitzen da zerbitzarien artean. Azkenik, mezua hartzailearen zerbitzarian gordetzen da, eta erabiltzaileak POP3 edo IMAP protokoloen bidez eskuratzen du. == Ondorioa == Posta elektronikoa gaur egungo komunikazio digitalaren oinarrizko aplikazioetako bat da. Bere funtzionamendua hainbat protokoloren lankidetzan oinarritzen da, bereziki SMTP protokoloan. Protokolo honek mezuen bidalketa eta zerbitzarien arteko transferentzia ahalbidetzen ditu. Bere garapen historikoari esker, posta elektronikoak sistema jabedun eta desberdinen arteko komunikazioa bateratu zuen, eta gaur egun Interneteko komunikazio globalaren oinarrietako bat da. t9z7dbu14x9sz38txfmv4s0qbtaeoib 0 7290 43399 43379 2026-06-16T21:20:03Z Ksarasola 1603 /* Historia eta bilakaera */ erreferentzia 43399 wikitext text/x-wiki = Laser inprimagailu = [[Fitxategi:Laser printer isometric.svg|eskuinera|thumb|250x250px| Laser-inprimagailua.]] '''[[w:Laser-inprimagailu|Laser inprimagailuak]]''' [[w:Laser|laser]]ra darabilten [[w:Inprimagailu|inprimagailu]] elektrofotografikoak dira. Kalitate handian inprimatzen dituzte testuak zein grafikoak, zuri-beltzean edo koloretan. Inprimaketa monokromorako toner bakarra erabiltzen dute, koloretan inprimatzeko, berriz, lau (oinarrizko kolore bakoitzeko bat, [[w:CMYK kolore-eredua|CMYK]]) behar dira. Inprimatzeko gailuan bi osagai nagusi dira: batetik, [[w:Toner|toner]] biltegi bati atxikitako danbor [[w:Fotoeroankortasun|fotoeroale]] bat, eta bestetik, danbor fotoeroalerantz doan [[w:Laser|laser]] izpi bat disko baten bidez modulatu eta proiektatzen dena. Diskoaren biraketa bakoitzak izpia lerro batetik pasatzen da danborraren azaletik , ekorketa bat eragiten du. Izpiak jotzen dituen danborraren eremuak ionizatu egiten dira, eta eremu horiek (danborra biratuz) toner biltegitik igarotzen direnean, hauts ionizatua erakartzen dute tonerretik. Ondoren, danborra paperarekin kontaktuan jartzen da, dagozkion eremuak hautsez bustiz. Azkenik, tinta paperari presioaren eta beroaren ekintza bikoitz baten bidez finkatzen da. Inprimagailuen erabilera optimizatzeko, Ethernet moduko sare lokaletara konektatu ohi dira, eta horretarako sare-txartel bat eraman ohi dute.[[Fitxategi:Laser toner cartridge.svg|thumb|Laser inprimagailuen funtzionamenduaren diagrama]] Inprimatzeko teknologia mota honetan beti saiatu behar da kalitatearen eta inprimatzeko abiaduraren arteko oreka lortzen. Arlo horietako bakoitzean, laser teknologiak abantail nabarmenak lortzen ditu: laser inprimaketaren kalitateak [[w:tintazko inprimagailu|tintazko inprimaketa]] gainditzen du. == Historia eta bilakaera == [[w:Gary Starkweather|Gary Starkweather-ek]] 1970ko hamarkadan asmatu zuen ''Xerox'' laboratorioetan, eta 1977an merkaturatu zen lehen aldiz.<ref> {{es}}[http://www.quieninvento.org/quien-invento-la-impresora/ ¿Quién inventó la impresora?] quieninvento.org</ref> Xeroxen arrakasta komertzialean inspiratuta, Canon enpresa japoniarrak 1979an Canon LBP-10 garatu zuen, kostu baxuko laser inprimagailu bat. Orduan, Canonek, enpresen eremuan saltzeko esperientziarik ez zuenez, Silicon Valleyko bi enpresarekin aliatu zen: [[w:Hewlett-Packard|Hewlett-Packard]] (HP), eta [[w:Apple Inc.|Apple Computer]].<ref>{{Erreferentzia|izena=H.|abizena=Ujiie|izenburua=Digital Printing of Textiles|argitaletxea=Woodhead Publishing|hizkuntza=en|data=2006-04-28|url=https://books.google.es/books?id=UOZRAwAAQBAJ&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|isbn=978-1-84569-158-5|sartze-data=2026-06-09}}</ref> Merkatu masiboko salmentara bideratutako lehen laser inprimagailua 1984an kaleratu zen. HP LaserJet izeneko inprimagailuak Canon CX motorra erabiltzen zuen HP enpresaren softwarearen bidez kontrolatua. Urtebete geroago Applek, Canon teknologia bera erabiliz, berea merkaturatu zuen, baina barne-lengoaia berri batean oinarrituta: ''[[w:PostScript|PostScript]]''. PostScript bidez testua, letra-tipoak, grafikoak, irudiak eta kolorea erabiltzeko aukera sortu zen.<ref>{{Erreferentzia|izena=Lizaso|abizena=Pili|izenburua=Zer dira postscript inprimagailuak?|hizkuntza=eu|abizena2=Arrojeria|izena2=Eustakio|data=1990-04-01|url=https://zientzia.eus/artikuluak/zer-dira-postscript-inprimagailuak/|aldizkaria=Elhuyar Zientzia|sartze-data=2026-06-16}}</ref> 1985ean, Aldus enpresak ''[[w:PageMaker|PageMaker]]'' programa sortu zuen Macintosh eta LaserWriter sistemetarako. Oso ezaguna egin zen mahaigaineko argitalpenerako. Horrek guztiak testu-inprimaketa oso azkarra eta kalitate handikoa ekarri zuen. 1990eko hamarkadaren amaieran, laser inprimagailu monokromoen salneurri apala zela eta, bulegoetan ugaldu ziren eta etxeetara ere iritsi ziren. Laser inprimagailuaren abiadura asko alda daiteke, eta faktore askoren araberakoa da. Modelo azkarrenek 200 orrialde monokromo baino gehiago inprima ditzakete minutuko (12.000 orrialde orduko). Koloretako laser-inprimagailu azkarrenek 100 orrialde baino gehiago inprima ditzakete minutuko (6000 orrialde orduko). Teknologia horren kostua faktore batzuen konbinazioaren araberakoa da, besteak beste, paperaren, tonerraren, danborraren ordezkapenaren kostua, baita beste elementu batzuen ordezkapena ere. Koloretan inprimatzea konplexuagoa da, eta koloreen arteko deslerrokatze arinak edo orbanak ager daitezke. == Kostua eta beste aukerak == Fabrikatzaile guztiek antzeko negozio-eredua erabiltzen dute, izan laser-inprimagailuetarako izan tinta-kartutxozko inprimagailuak (''inkjet''): inprimagailuak merke saltzen dira, eta ordezko tonerrak eta tinta-kartutxoak, berriz, nahiko garestiak dira. Edozein kasutan, koloretako laser inprimagailu baten batez besteko funtzionamendu-kostua orrialde bakoitzeko zertxobait txikiagoa izan ohi da tintazkoetan baino. Koloretako laserren inprimatze-kalitatea bereizmenak eta lau oinarrizko kolore bakarrik erabiltzeak mugatzen dute. Askotan arazoak izaten dituzte kolore-gradazio bereko eremu handiak inprimatzeko. Argazkiak inprimatzeko diseinatutako tintazko inprimagailuek kalitate askoz handiagoko lor ditzakete. Oro har, laser inprimagailuak kalitate handiko, bolumen handiko inprimagailuetarako aukera aproposa dira, eta ''inkjet'' inprimagailuek, berriz, formatu handiko inprimagailuetan eta etxeko unitateetarako. Gainera, koloretako laser-inprimagailuak tintazkoak baino askoz azkarragoak dira, tamaina, ordea, handiagoa dute.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Laser vs Inkjet Printers|hizkuntza=en|url=https://albertatoner.com/laser-vs-inkjet-printers/|aldizkaria=Alberta Toner Cartridge Recyclers|sartze-data=2026-06-12}}</ref> == Testu ebakia: Sistemen administratzaileak eta inprimagailuak == [[Fitxategi:Txelo Ruiz.jpg|thumb]] [[w:Sistemen administratzaile|Sistemen administratzaileentzat]] lan handia (''sysadmin'' lanbidean) izan ohi da sareko inprimagailuen administrazioa eta mantenua. Erabiltzaileek inprimagailuekin duten interakzioa gorabeheratsua da eta ohiko arazoak hauek izaten dira. Hona hemen ohiko arazo batzuk (gehienak ez dira teknikoak):<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Reddit (30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with)|url=https://www.reddit.com/r/sysadmin/comments/14qyn65/30_years_doing_it_and_im_still_dealing_with/?tl=es-419|aldizkaria=www.reddit.com|sartze-data=2026-06-12}}</ref> * Papera trabatuta geratu da barruan eta inor ez da arduratu, ezta inprimaketa agindu duena, inprimagailua irekitzen eta trabatzen duen orria kentzen. * Inprimagailua itzalita dago eta inork ez du piztu. * Sare-konexioa askatu da eta inor ez da konturatu. * Erabiltzaileak beste inprimagailu batera bidali du, baina ez da konturatu. * Sistema eragilearen bertsioa aldatu da eta inprimagailuari dagokion [[w:Driver|driverra]] ez dago oraingo bertsioan. * Sare lokalean arazoak daude. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} e3fc0bv6z8f066o6vq6iap1cqu0u8ku 0 7291 43400 43397 2026-06-16T21:27:47Z Ksarasola 1603 /* Osagaiak */ wikiestekak 43400 wikitext text/x-wiki {{Lanean|Inaki.alegria}} = PC = [[Fitxategi:IBM PC 5150.jpg|eskuinera|thumb|250x250px| IBM PC 5150 Ordenagailu pertsonala]] '''PC''' edo '''Ordenagailu pertsonala''' ({{Lang-en|personal computer}}) pertsona batek bakarrik erabiltzeko diseinaturiko [[w:Mikroordenagailu|mikroordenagailu]] mota bat da. Hasieran PCz aritzean IBM PC bateragarriei egiten zitzaien erreferentzia, baina denborarekin txip eta sistema desberdinetako ordenagailu guztietara zabaldu zen terminoa. Gehienetan, egungo erabilera ohikoentzat prestaturik dago: [[w:Internet|Interneten]] ibiltzeko, [[w:Testu-editore|testuak idazteko]], bulego edo etxeko-lanak egiteko, [[w:Musika|musika]] entzuteko edota bideoak ikusteko. Mugikortasuna kontuan hartuta bi mota nagusi bereizten dira: [[w:Mahai gaineko ordenagailu|mahai gaineko ordenagailuak]] (oraindik antza handia dutenak hasierakoekin) eta [[w:Ordenagailu eramangarri|ordenagailu eramangarriak]].<ref>{{Erreferentzia|izena=Elhuyar|abizena=Zientzia|izenburua=Zorionak, PC!|hizkuntza=eu|data=2001-08-13|url=https://zientzia.eus/artikuluak/zorionak-pc/|aldizkaria=Elhuyar Zientzia|sartze-data=2026-06-12}}</ref> == Historia eta bilakaera == [[Fitxategi:Trinity77.jpg|thumb|1977ko mikroordenagailuen "trinitatea": Commodore PET, Apple II, eta TRS-80 Model I.]] IBM 5150 izan zen lehen ‘ordenagailu pertsonala’ (Personal Computer, PC), eta 1981eko abuztuaren 12an jarri zen salgai. Modelo hark zeraman 8 biteko Intel 8088 mikroprozesadoreak 4,77 Mhz-etan egiten zuen lan. Garai haietan prozesadore azkarragoak ere bazeuden, baina hasierako helburua ez zen azkartasuna, etxetik lan egiteko ere balio izatea baizik. Garai hartan txikia zen Microsoft enpresak garatutako PC-DOS 1.0 sistema eragilea erabiltzen zuen IBM 5150 ordenagailuak. Aurrekari interesgarri asko izan zituen, honako hauek azpimarragarrienak izanik: * 1973an, Xerox Alto konputagailua agertu zen, Lehen interfaze grafikoa (GUI) ekarri zuen. * 1974an, 8080 mikroprozesadorean oinarritutako Altair 8800 modeloa, 1974an ekoitzia. Lehen PC arrakastatsutzat hartzen da. * 1976an, Apple-k bere lehen konputagailua sortu zuen: Apple I. * 1977an, Commodore PET eta Apple II agertu ziren eta arrakasta handia izan zuten. * 1982an, Sinclair fabrikatzailearen ZX Spectrum eta Commodore 64 modeloek lortu zuten publiko zabalera iristea milioika ale salduta.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Total Share: Personal Computer Market Share 1975-2005 {{!}} Jeremy Reimer's Blog|hizkuntza=en|url=http://jeremyreimer.com/postman/node/329|aldizkaria=jeremyreimer.com|sartze-data=2026-06-14}}</ref> 1990eko hamarkadaren hasieratik, [[w:Microsoft|Microsoft]] sistema eragileak (lehenik MS-DOSekin eta gero Windowsekin) eta [[w:Intel|Intelen]] x86 arkitekturan oinarritutako prozesadoreak nagusi izan dira ordenagailu pertsonalen merkatuan, eta egun ere PC terminoak normalean Windows+Intel plataformari egiten dio erreferentzia, edo Windows PCei oro har (exekutatzen ari diren ARM txipak barne). Windowsen alternatibek merkatuaren zati minoritarioa hartzen dute; horien artean daude [[w:Apple Inc.|Appleren]] Mac plataforma ([[w:Mac OS|MacOS]] sistema eragilea exekutatzen dutenak), eta Unix motako sistema eragile libreak eta kode irekikoak, [[w:Linux|Linux]] bezalakoak (Linux-etik eratorritako ChromeOS-a barne). == Osagaiak == [[File:Personal computer, exploded 6.svg|thumb|upright=1.35|'''PC''' baten osagaiak eta dispositibo batzuk (horietako batzuk hautazkoak): 1:[[w:Eskaner|Eskaner]]ra; 2:[[w:CPU|CPU]] ([[w:Mikroprozesadore|mikroprozesadore]]); 3:[[w:Memoria|Memoria]] ([[w:Random-access memory|RAM]]); 4:Txartelak ([[w:Txartel grafiko|Txartel grafiko]]ak, etab.); 5:Konexioa argindarrera; 6:[[w:Disko optiko (informatika)|Disko optiko]]a ; 7:[[w:Disko gogor|Disko gogor]]ra (edo [[w:Egoera solidoko unitate|SSD]]]); 8:[[w:Txartel nagusi|Plaka nagusi]]a; 9:[[w:Bozgorailu|Bozgorail]]ak; 10:[[w:Pantaila (ordenagailua)|Pantaila]]; 11:[[w:Sistema eragile|Sistema eragile]]a; 12:[[w:Aplikazio informatiko|Aplikazio]]ak; 13:[[w:Teklatu (ordenagailua)|Teklatu]]a; 14:[[w:Sagu (ordenagailua)|Sagu]]a; 15:[[Kanpoko disko]]a; 16: [[w:Inprimagailu|Inprimagailu]]a]] Ohiko PC batean [[w:Txartel nagusi|plaka nagusiaren]] bidez konektatzen dira oinarrizko osagaiak: [[w:Mikroprozesadore|mikroprozesadorea]], [[w:Memoria (informatika)|memoria]] eta dispositiboen txartelak ([[w:Txartel grafiko|txartel grafikoa]] eta [[w:Sare-txartel|sare-txartela]] besteak beste). Osagai nagusiez gain kanpoko dispositiboak daude, komunikazioa (sarrera eta irteera, adibidez) edo funtzio osagarriak (biltegiratze gehigarria, adibidez) bideratzeko helburuarekin: [[w:Teklatu (ordenagailua)|teklatua]], [[w:Pantaila (ordenagailua)|pantaila]], [[w:Inprimagailu|inprimagailua]], [[w:Eskaner|eskanerra]], kanpoko diskoak... Software aldetik, hasierako [[w:Sistema eragile|sistema eragilea]] Microsofteko DOS sistema izan zen, geroago Windows sistemekin ordezkatuko zena, eta, esan bezala, MacOS eta Linux alternatibekin. [[w:Aplikazio informatiko|Aplikazio]] hedatuenak ofimatikakoak eta datu-baseenak dira, baina PCak ere oso erabiliak dira ingurune industrialetan mota guztietako aplikazioak egikaritzeko. hala ere, [[w:Hodei konputazio|hodei-konputazioaren]] etorrerarekin gero eta ohikoagoa aplikazioak ez egotea PCan bertan eta bertan instalatzeko beharra saihestea. == Testu ebakia: IBMren eta Microsoften arteko lehia PC-DOS sistema dela-eta == 1980an IBM oso enpresa ahaltsua zen informatikaren munduan eta Microsoft enpresa txiki ezezagun bat. Baina IBMk PCa merkaturatu nahi zuen eta garatzen ari zen sistema eragilea atzeratzen ari zitzaion. Testuinguru horretan, 1980ko azaroan, IBMk sinatu zuen Microsoftekin PC-DOS sistema eragilea eskuratzeko kontratua.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=The clever clause that made Microsoft|hizkuntza=en-GB|url=https://www.docusign.com/en-gb/blog/clever-clause-made-microsoft|aldizkaria=www.docusign.com|sartze-data=2026-06-14}}</ref> Ezaguna denez PCa izugarrizko arrakasta izan zuen, eta IBMk eskubide esklusiboak zituela uste zuen, baina Microsoftek klausula bat sartua zuen kontratuan, enpresari sistema eragilea beste enpresa batzuei saltzeko aukera ematen ziona. Berehala Microsoftek MS-DOSaren lizentzia saldu zien beste 70 konpainiari, horietako asko jada hasiak zirenak PCren hardware plataforma klonatzen.<ref>{{Erreferentzia|izena=InfoWorld Media Group|abizena=Inc|izenburua=Bill Gates, Microsoft and the IBM Personal Computer|argitaletxea=InfoWorld Media Group, Inc.|hizkuntza=en|data=1982-08-23|url=https://books.google.es/books?id=VDAEAAAAMBAJ&pg=PA22&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|sartze-data=2026-06-14}}</ref> Hortik sortu ziren IBMri eta Inteli konpetentzia handia egin zieten PC merkeak, eta orduan famatu ziren PCetako merkatuko enpresa berri batzuk, Compaq esaterako. Bi urtean IBM pasa zen merkatuaren % 80a izatetik % 20ra.<ref>{{Erreferentzia|izena=Jan|abizena=Bielik|izenburua=IBM turned the personal computer into a standard|hizkuntza=en-US|data=2026-04-22|url=https://webiano.digital/ibm-turned-the-personal-computer-into-a-standard/|aldizkaria=Webiano Digital & Marketing Agency|sartze-data=2026-06-14}}</ref> Beraz, klausula batek aldatu zuen enpresa teknologikoen historia. Izan ere, klausula hari esker Microsoftek PCaren aroa menderatu ahal izan zuen, eta klausularen erruz informatikaren gailurrean zegoen IBM gainbehera etorri zen. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} g04l7c4xlbof6w8v40lwih488xpkmdu 43401 43400 2026-06-16T21:35:44Z Ksarasola 1603 43401 wikitext text/x-wiki {{Lanean|Inaki.alegria}} = PC = [[Fitxategi:IBM PC 5150.jpg|eskuinera|thumb|250x250px| IBM PC 5150 Ordenagailu pertsonala]] '''PC''' edo '''Ordenagailu pertsonala''' ({{Lang-en|personal computer}}) pertsona batek bakarrik erabiltzeko diseinaturiko [[w:Mikroordenagailu|mikroordenagailu]] mota bat da. Hasieran PCz aritzean IBM PC bateragarriei egiten zitzaien erreferentzia, baina denborarekin txip eta sistema desberdinetako ordenagailu guztietara zabaldu zen terminoa. Gehienetan, egungo erabilera ohikoentzat prestaturik dago: [[w:Internet|Interneten]] ibiltzeko, [[w:Testu-editore|testuak idazteko]], bulego edo etxeko-lanak egiteko, [[w:Musika|musika]] entzuteko edota bideoak ikusteko. Mugikortasuna kontuan hartuta bi mota nagusi bereizten dira: [[w:Mahai gaineko ordenagailu|mahai gaineko ordenagailuak]] (oraindik antza handia dutenak hasierakoekin) eta [[w:Ordenagailu eramangarri|ordenagailu eramangarriak]].<ref>{{Erreferentzia|izena=Elhuyar|abizena=Zientzia|izenburua=Zorionak, PC!|hizkuntza=eu|data=2001-08-13|url=https://zientzia.eus/artikuluak/zorionak-pc/|aldizkaria=Elhuyar Zientzia|sartze-data=2026-06-12}}</ref> == Historia eta bilakaera == [[Fitxategi:Trinity77.jpg|thumb|1977ko mikroordenagailuen "trinitatea": Commodore PET, Apple II, eta TRS-80 Model I.]] IBM 5150 izan zen lehen ‘ordenagailu pertsonala’ (Personal Computer, PC), eta 1981eko abuztuaren 12an jarri zen salgai. Modelo hark zeraman 8 biteko Intel 8088 mikroprozesadoreak 4,77 Mhz-etan egiten zuen lan. Garai haietan prozesadore azkarragoak ere bazeuden, baina hasierako helburua ez zen azkartasuna, etxetik lan egiteko ere balio izatea baizik. Garai hartan txikia zen Microsoft enpresak garatutako PC-DOS 1.0 sistema eragilea erabiltzen zuen IBM 5150 ordenagailuak. Aurrekari interesgarri asko izan zituen, honako hauek azpimarragarrienak izanik: * 1973an, Xerox Alto konputagailua agertu zen, Lehen interfaze grafikoa (GUI) ekarri zuen. * 1974an, 8080 mikroprozesadorean oinarritutako Altair 8800 modeloa, 1974an ekoitzia. Lehen PC arrakastatsutzat hartzen da. * 1976an, Apple-k bere lehen konputagailua sortu zuen: Apple I. * 1977an, Commodore PET eta Apple II agertu ziren eta arrakasta handia izan zuten. * 1982an, Sinclair fabrikatzailearen ZX Spectrum eta Commodore 64 modeloek lortu zuten publiko zabalera iristea milioika ale salduta.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Total Share: Personal Computer Market Share 1975-2005 {{!}} Jeremy Reimer's Blog|hizkuntza=en|url=http://jeremyreimer.com/postman/node/329|aldizkaria=jeremyreimer.com|sartze-data=2026-06-14}}</ref> 1990eko hamarkadaren hasieratik, [[w:Microsoft|Microsoft]] sistema eragileak (lehenik MS-DOSekin eta gero Windowsekin) eta [[w:Intel|Intelen]] x86 arkitekturan oinarritutako prozesadoreak nagusi izan dira ordenagailu pertsonalen merkatuan, eta egun ere PC terminoak normalean Windows+Intel plataformari egiten dio erreferentzia, edo Windows PCei oro har (exekutatzen ari diren ARM txipak barne). Windowsen alternatibek merkatuaren zati minoritarioa hartzen dute; horien artean daude [[w:Apple Inc.|Appleren]] Mac plataforma ([[w:Mac OS|MacOS]] sistema eragilea exekutatzen dutenak), eta Unix motako sistema eragile libreak eta kode irekikoak, [[w:Linux|Linux]] bezalakoak (Linux-etik eratorritako ChromeOS-a barne). == Osagaiak == [[File:Personal computer, exploded 6.svg|thumb|upright=1.35|'''PC''' baten osagaiak eta dispositibo batzuk (horietako batzuk hautazkoak): 1:[[w:Eskaner|Eskaner]]ra; 2:[[w:CPU|CPU]] ([[w:Mikroprozesadore|mikroprozesadore]]); 3:[[w:Memoria|Memoria]] ([[w:Random-access memory|RAM]]); 4:Txartelak ([[w:Txartel grafiko|Txartel grafiko]]ak, etab.); 5:Konexioa argindarrera; 6:[[w:Disko optiko (informatika)|Disko optiko]]a ; 7:[[w:Disko gogor|Disko gogor]]ra (edo [[w:Egoera solidoko unitate|SSD]]]); 8:[[w:Txartel nagusi|Plaka nagusi]]a; 9:[[w:Bozgorailu|Bozgorail]]ak; 10:[[w:Pantaila (ordenagailua)|Pantaila]]; 11:[[w:Sistema eragile|Sistema eragile]]a; 12:[[w:Aplikazio informatiko|Aplikazio]]ak; 13:[[w:Teklatu (ordenagailua)|Teklatu]]a; 14:[[w:Sagu (ordenagailua)|Sagu]]a; 15:[[w:Disko gogor|Disko gogorra]]; 16: [[w:Inprimagailu|Inprimagailu]]a]] Ohiko PC batean [[w:Txartel nagusi|plaka nagusiaren]] bidez konektatzen dira oinarrizko osagaiak: [[w:Mikroprozesadore|mikroprozesadorea]], [[w:Memoria (informatika)|memoria]] eta dispositiboen txartelak ([[w:Txartel grafiko|txartel grafikoa]] eta [[w:Sare-txartel|sare-txartela]] besteak beste). Osagai nagusiez gain kanpoko dispositiboak daude, komunikazioa (sarrera eta irteera, adibidez) edo funtzio osagarriak (biltegiratze gehigarria, adibidez) bideratzeko helburuarekin: [[w:Teklatu (ordenagailua)|teklatua]], [[w:Pantaila (ordenagailua)|pantaila]], [[w:Inprimagailu|inprimagailua]], [[w:Eskaner|eskanerra]], kanpoko diskoak... Software aldetik, hasierako [[w:Sistema eragile|sistema eragilea]] Microsofteko DOS sistema izan zen, geroago Windows sistemekin ordezkatuko zena, eta, esan bezala, MacOS eta Linux alternatibekin. [[w:Aplikazio informatiko|Aplikazio]] hedatuenak ofimatikakoak eta datu-baseenak dira, baina PCak ere oso erabiliak dira ingurune industrialetan mota guztietako aplikazioak egikaritzeko. hala ere, [[w:Hodei konputazio|hodei-konputazioaren]] etorrerarekin gero eta ohikoagoa aplikazioak ez egotea PCan bertan eta bertan instalatzeko beharra saihestea. == Testu ebakia: IBMren eta Microsoften arteko lehia PC-DOS sistema dela-eta == 1980an IBM oso enpresa ahaltsua zen informatikaren munduan eta Microsoft enpresa txiki ezezagun bat. Baina IBMk PCa merkaturatu nahi zuen eta garatzen ari zen sistema eragilea atzeratzen ari zitzaion. Testuinguru horretan, 1980ko azaroan, IBMk sinatu zuen Microsoftekin PC-DOS sistema eragilea eskuratzeko kontratua.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=The clever clause that made Microsoft|hizkuntza=en-GB|url=https://www.docusign.com/en-gb/blog/clever-clause-made-microsoft|aldizkaria=www.docusign.com|sartze-data=2026-06-14}}</ref> Ezaguna denez PCa izugarrizko arrakasta izan zuen, eta IBMk eskubide esklusiboak zituela uste zuen, baina Microsoftek klausula bat sartua zuen kontratuan, enpresari sistema eragilea beste enpresa batzuei saltzeko aukera ematen ziona. Berehala Microsoftek MS-DOSaren lizentzia saldu zien beste 70 konpainiari, horietako asko jada hasiak zirenak PCren hardware plataforma klonatzen.<ref>{{Erreferentzia|izena=InfoWorld Media Group|abizena=Inc|izenburua=Bill Gates, Microsoft and the IBM Personal Computer|argitaletxea=InfoWorld Media Group, Inc.|hizkuntza=en|data=1982-08-23|url=https://books.google.es/books?id=VDAEAAAAMBAJ&pg=PA22&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|sartze-data=2026-06-14}}</ref> Hortik sortu ziren IBMri eta Inteli konpetentzia handia egin zieten PC merkeak, eta orduan famatu ziren PCetako merkatuko enpresa berri batzuk, Compaq esaterako. Bi urtean IBM pasa zen merkatuaren % 80a izatetik % 20ra.<ref>{{Erreferentzia|izena=Jan|abizena=Bielik|izenburua=IBM turned the personal computer into a standard|hizkuntza=en-US|data=2026-04-22|url=https://webiano.digital/ibm-turned-the-personal-computer-into-a-standard/|aldizkaria=Webiano Digital & Marketing Agency|sartze-data=2026-06-14}}</ref> Beraz, klausula batek aldatu zuen enpresa teknologikoen historia. Izan ere, klausula hari esker Microsoftek PCaren aroa menderatu ahal izan zuen, eta klausularen erruz informatikaren gailurrean zegoen IBM gainbehera etorri zen. == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} 48yqixup1l9ge3hmz6ascrnhq108v1b 0 7305 43398 2026-06-16T12:46:43Z ~2026-19928-81 2680 Orria sortu da. Edukia: '''Apache Hadoop''' kode irekiko software-tresnen bilduma bat da, konputazio banatu, eskalagarri eta fidagarria ahalbidetzen duena [1]. Framework honek datu handiak (''Big Data'') modu banatuan biltegiratzeko eta prozesatzeko aukera ematen du, hardware arrunteko klusterrak erabiliz eta MapReduce programazio-ereduaren bidez [2]. Teknologia hau milaka nodotara eskalatzeko diseinatuta dago, makina bakoitzak bere kabuz kalkulu eta biltegiratze gaitasuna eskainiz. Sistema... 43398 wikitext text/x-wiki '''Apache Hadoop''' kode irekiko software-tresnen bilduma bat da, konputazio banatu, eskalagarri eta fidagarria ahalbidetzen duena [1]. Framework honek datu handiak (''Big Data'') modu banatuan biltegiratzeko eta prozesatzeko aukera ematen du, hardware arrunteko klusterrak erabiliz eta MapReduce programazio-ereduaren bidez [2]. Teknologia hau milaka nodotara eskalatzeko diseinatuta dago, makina bakoitzak bere kabuz kalkulu eta biltegiratze gaitasuna eskainiz. Sistema hau akatsekiko tolerantea da eta erabilgarritasun handia ematen du [3]. == Historia == Hadoop Doug Cutting eta Mike Cafarellak sortu zuten 2005ean. Proiektuaren jatorria Nutch web arakatzailean dago, baina laster banandu zen biltegiratze eta prozesatze atalak bereizteko [4]. Hadoop Google-k argitaratutako bi artikulu zientifikotan oinarritu zen: Google File System (GFS) eta MapReduce [5]. Doug Cutting-ek Yahoo! enpresan hasi zen lanean 2006an, eta han proiektua izugarri garatu zen. Izena Cutting-en semearen jostailuzko elefante batetik dator. 2008an, Hadoop Apache Software Foundation-en goi-mailako proiektu bihurtu zen, mundu mailako estandar bilakatuz [6]. == Core Moduluak == Apache Hadoop-en arkitektura lau oinarrizko modulutan banatzen da [1]: * '''Hadoop Common''': Beste modulu guztiek behar dituzten utilitate, liburutegi eta fitxategi komunak biltzen ditu. Java JAR fitxategiak eta script-ak barne hartzen ditu [2]. * '''Hadoop Distributed File System (HDFS)''': Datuak makina desberdinetan banatuta biltegiratzen dituen fitxategi-sistema da [3]. Fitxategi amaigabeak bloke handitan zatitzen ditu eta klusterreko nodoetan zehar erreplikatzen ditu, fidagarritasun handiena bermatzeko [4]. * '''Hadoop YARN (Yet Another Resource Negotiator)''': Klusterraren baliabideak kudeatzeko eta lanen planifikazioa egiteko plataforma da [5]. Erabiltzaileen aplikazioei konputazio-baliabideak modu dinamikoan esleitzeaz arduratzen da. * '''Hadoop MapReduce''': Datu-multzo handiak paraleloan prozesatzeko programazio-eredua eta motorra da [6]. Map (datuak iragazi eta ordenatu) eta Reduce (emaitzak laburbildu) faseetan funtzionatzen du. == Ekosistema == Hadoopen oinarrizko moduluen gainean edo haiekin batera funtzionatzen duten software gehigarriek osatzen dute Hadoopen ekosistema ezaguna [1]. Tresna nagusien artean honako hauek daude: * '''Apache Hive''': Datu-gordailu (''data warehouse'') azpiegitura bat da, SQL antzeko hizkuntza bat (HiveQL) erabiliz HDFS-ko datuak kontsultatzeko aukera ematen duena [2]. * '''Apache Pig''': Datu-fluxuak aztertzeko goi-mailako hizkuntza (Pig Latin) eta exekuzio-ingurunea da, MapReduce programak errazago idazteko [3]. * '''Apache HBase''': Zutabeetara bideratutako NoSQL datu-base banatua da, HDFSren gainean eraikitakoa eta ausazko sarbidea denbora errealean ahalbidetzen duena [4]. * '''Apache Spark''': Memorian oinarritutako konputazio-motor azkarra da, Hadoop MapReduce baino azkarragoa dena pipeline gehienetan, RAM memoria modu eraginkorrean erabiltzen duelako [5]. * '''Apache ZooKeeper''': Zerbitzu zentralizatu bat da, konfigurazio-informazioa mantentzeko eta sistema banatuen arteko koordinazio sendoa bermatzeko [6]. == Funtzionamendua eta Abantailak == Hadoopek datuak prozesatzeko duen moduaren berezitasun nagusietako bat "Datuen Kokapena" (''Data Locality'') da. Horrek esan nahi du konputazio-gaitasuna datuak biltegiratuta dauden nodo berera zuzenean eramaten dela, sareko trafikoa minimizatzeko [1]. Fitxategi bat HDFSean kargatzen denean, blokeetan (normalean 128 MB edo 256 MB) zatitzen da eta gutxienez hiru nodotan kopiatzen da automatikoki [2]. Horri esker, nodo batek huts egiten badu ere, sistemak lanean jarrai dezake daturik galdu gabe [3]. Abantailen artean honako hauek nabarmentzen dira: # '''Eskalagarritasuna''': Hardware arruntarekin klusterra handitu daiteke nodo berriak erraz gehituz. # '''Kostu-eraginkortasuna''': Ez du zerbitzari garestirik behar, merkaturatutako ordenagailu arruntetan funtzionatzen baitu. # '''Malgutasuna''': Edozein motatako datuak gorde ditzake: egituratuak, erdi-egituratuak edo egituratu gabeak. == Aplikazio Komertzialak == Gaur egun, Fortune 50 enpresetako erdiak baino gehiagok erabiltzen dute Hadoop beren egunerokoan [2]. Ohiko aplikazioen artean daude klik-korronteen (''clickstream'') azterketa, marketin analitika, makina-ikaskuntza (''machine learning''), irudien prozesamendua eta web crawling lanak [1]. Webgune handiek eta finantza-erakundeek datu historikoen artxibo merke gisa ere baliatzen dute, araudiak betetzeko. == Erreferentziak == [1] Apache Hadoop Official Website. "What is Apache Hadoop?". Eskuragarri: https://hadoop.apache.org/ [2] Wikipedia contributors. "Apache Hadoop". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Eskuragarri: https://en.wikipedia.org/wiki/Apache_Hadoop [3] Cutting, D., & Cafarella, M. (2006). "Nutch: A Flexible and Scalable Web Search Engine". Technical Report. [4] Ghemawat, S., Gobioff, H., & Leung, S. T. (2003). "The Google File System". ACM SIGOPS Operating Systems Review. [5] Dean, J., & Ghemawat, S. (2004). "MapReduce: Simplified Data Processing on Large Clusters". Communications of the ACM. [6] Apache Software Foundation. "Hadoop Ecosystem and Sub-projects Overview". Eskuragarri: https://cwiki.apache.org/ 6tnhq1mycwgiwq0ktn1gstwkxv4py87 0 7306 43414 2026-06-17T09:40:30Z Acprisip 2725 Hasierako bertsioa. 43414 wikitext text/x-wiki =Streaming= Streaminga bideoak eta audioak IP sare baten bidez transmititzeko eta erreproduzitzeko metodo bat da. Streaminga agertu arte, Interneten, multimedia edukiak beste edozein datuak bezala deskargatzen ziren aplikazioren batekin (askotan, P2P aplikazioak), eta, gero, beste aplikazio batekin erreproduzitzen zen deskargatutakoa. Streaming sistemetan, ordea, transmisioari dagokionez, datuek etengabeko korronte uniforme bat osatzen dute (ingelesez, stream bat; hortik datorkio izena). Erreprodukzioari dagokionez, denbora errealean egiten da, hau da, datuak heldu ahala erreproduzitzen dira, bideo edo audio osoa jaso arte itxaron gabe. Streamingak zeharo aldatu zuen Internet bidezko multimedia edukien banaketa, eta horrekin batera, gure telebistarekiko, bideoekiko, irratiarekiko, eta musikarekiko harremana. [[Fitxategi:1irudia.svg]] === Streamingaren erronka teknikoa === Uneko multimedia aplikazioek transmisio-bermeak behar dituzte: bermatu behar da une oro erreproduzitzaileak eskura izango ditu erreproduzitu behar dituen hurrengo bideo- eta soinu-laginak, bestela, etenaldiak eta hutsuneak egongo direlako erreprodukzioan. Hau da, erreproduzitzaileak etengabeko lagin-korronte bat (stream bat) jasoko duela bermatu behar du sareak, baina Internet eta IP protokoloa ez zen diseinatu horretarako. Streaming teknologiaren erronka berme hori lortzea da, nahiz eta azpian IP protokoloa egon. == Oinarri teknikoak == Etengabeko multimedia-korrontea gauzatu ahal izateko lehenengo baldintza da sareak transmisio-ahalmen nahikoa izatea igorlea eta hartzailearen arteko ibilbide osoan. Ahalmen hori lortzeko bi izan dira funtsezko bideak. Bata, telekomunikazio azpiegituren hobekuntzak, zuntz optikoaren eta sare zelularren hedatzearen bidez, eta, bestea, audioa eta bideoa trinkotzeko sistemen hobekuntzak. Baina sarean ibilgu nahikoa izateak ez du esan nahi ibilgu horretan korrontea era uniformean ibiliko denik. Horren ordez, Interneten trafikoa bultzaka dabil, trafiko-segidak heltzen dira helmugara. Trafiko-segida horiek erreproduzitzaileek behar duten korronte uniforme bat bilakatzeko bi teknika erabiltzen dira streaming-sistemetan: bufferizazioa eta CDN sareak (Content Distribution Networks). Bufferizazioan, saretik datorren informazioa ez zaio zuzenean erreproduzitzaileari helarazten, baizik eta buffer batean gorde epe oso labur batean (gehienez segundo batzuk), erreproduzitzaileak buffer horretatik atera eta erreproduzitu arte. Informazioa jaso eta erreproduzitu arteko denbora tarte horrek ahalbidetzen du saretik sartzen diren trafiko-segidak bufferretik aterako den korronte uniforme batean (stream bat) bilakatzea. Streaming sistemen zailtasun handienetako bat da bufferraren tamaina zehaztea. Bufferra oso handia bada, denbora tarte handiagoa ahalbidetzen du erreproduzitu arte, eta, horrekin batera, etenaldiak ekiditeko berme handiagoak ematen ditu. Baina, beste alde batetik, handiegia den buffer batek erreprodukzio-atzerapen handiagoa ere eragiten du, eta erabiltzaileak atzematen duen kalitatea kaltetzen du. [[Fitxategi:2irudia.svg]] CDN sareak Internet osoan zehar barreiatutako biltegiak dira, non, besteak beste, multimedia edukien kopia anitz gordetzen dira, prest hartzaileari helarazteko gertuen duen biltegitik. Gertutasun horrek asko leuntzen du trafikoaren izaera irregularra, eta, horri esker, bufferraren tamaina eta eragindako erreprodukzio-atzerapena asko murriztu daiteke. [[Fitxategi:3irudia.svg]] == Teknologiaren bilakaera == 1. Belaunaldia (~1996-2010): HTTP gaineko progressive downloading eta lehenengo benetako streaming protokoloen arteko lehia gertatzen da. Streaming protokoloen artean RTMP izango da nagusia. Flash erreproduzitzailearen garaia da hau. 2. Belaunaldia (~2010-2025): streaming moldagarria (adaptative streaming). HTTP/TCP protokoloak erabiltzen dituzten sistemak dira. Garai honetako streaming protokolo nagusiak HLS eta MEPG-DASH izango dira. 3. Belaunaldia (~2025-): Atzerapen txikiko garaia (Low Latency Streaming). TCPren ordez, UDP gainean lan egiten duten streaming protokoloak dira: LL-HLS, LL-MPEG-DASH, SRT, WHIP, MoQ (Media over QUIC). == Erreferentziak == {{erreferentzia zerrenda}} l3mwdcneiktibmf39uvo77zubg8dr5g