Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28915 28909 2026-04-21T07:44:08Z Theklan 16 28915 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') - Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] hqi3o03tqobsy1ywpl694zqrjuih87k 28916 28915 2026-04-21T07:44:21Z Theklan 16 28916 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] 01malodb6m03drnoon9od4460wxcy8v 0 7102 28917 2026-04-21T07:46:12Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Wolframa|LT=150}}}} {{c|{{font|Gizakiarentzat odola nola|LT=200}}}} {{c|{{font|Iñigo Aranbarri|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Wolframa - Gizakiarentzat odola nola.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Bigarren Mundu Gerran Alemaniak Espainian zuen enbaxadorearenak dira hitzak: “Gizakiarentzat odola nola, ba horixe da wolframa guretzat”. Ezagun du Hans Heinrich Dieckhoftek larri dabiltza... 28917 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Wolframa|LT=150}}}} {{c|{{font|Gizakiarentzat odola nola|LT=200}}}} {{c|{{font|Iñigo Aranbarri|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Wolframa - Gizakiarentzat odola nola.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Bigarren Mundu Gerran Alemaniak Espainian zuen enbaxadorearenak dira hitzak: “Gizakiarentzat odola nola, ba horixe da wolframa guretzat”. Ezagun du Hans Heinrich Dieckhoftek larri dabiltzala naziak. Badute motiborik. 1941ean, alemaniarrek sobietarrei eraso egin zietenean, eten egin zitzaien Txinarekin zuten merkataritza harremana. Gerra betean, Txinak berebiziko garrantzia zuen Hitlerrentzat: hari erosten zion wolframa, lehenago Indiari bezala. Eta wolframak beti izan du interes militar handia. Orduan, ezinbesteko gaia zen altzairuzko blindajeak sendotzeko eta tankeen kontrako granaden mutur eraginkorrak egiteko. Hala aldatu behar izan zuen Alemaniak wolframa lortzeko bidea. Iberiar penintsulan aurkitzea bazegoen, batez ere Portugalen eta Galizian. Eta hori zuten alde: Oliveira Salazar eta Franco, biak ziren, nazioartean neutral agertu arren, Alemania naziaren adiskide. Gainera, Espainia frankista zorretan zegoen Hitlerrekin hark 36ko gerran emandako laguntzagatik. Inguruetako herritarrak ez ezik, preso errepublikarrak ere aritu ziren mea lurrari ateratzen. Urterik urtera, balioa biderkatzen zuen. Aliatuak luze gabe ohartu ziren, ordea, nazien jukutriaz. Galiziako meategietan alemaniarrez mintzo ez ziren atzerritarrak agertzen hasi ziren. Roosveltek eman zion azkenean amaiera wolframaren sukarrari. Aliatuen garaipena bazetorrela ikusita eta estatubatuarren petrolioaren enbargoak estututa, Francok etsi egin behar izan zuen Alemaniarekiko tratuan. Wolframaren eta gerraren arteko harremana arrunt zaharragoa da, ordea, eta Euskal Herrian egiten dute bat biek. 1777an, Espainiako Itsas ministro den Gonzalez Castejonek laguntza eske jo du Mazarredo bilbotar almirante eta adiskidearengana. Kantabriako fabriketan armadarako egiten diren kanoiak ez dira aski onak, horregatik erosi behar izaten dituzte Eskozian. Baina britainiarrekin harremanak ez dira gozoak. Beharrezkoa ikusten du, beraz, bi espioi bidaltzea Carroneko faktoriara, kanoien fabrikazioaren nondik norakoak ikas ditzaten gero Espainian gauza bera egiteko. Bi gauza esaten dizkio Mazarredok: kimika arloan beharra handia delako, estatuak diruz lagundu behar lukeela gazteen formakuntza eta, bestalde, ezinbestekoa duela Peñafloridarekin eta Euskalerriko Adiskideen Elkartearekin harremanetan jartzea. Halaxe biribilduko da plana. Elkarteak bi izen emango dizkio ministroari: Ignacio Montalbo nafarra izango da espioi “praktikoa” eta Juan Jose Elhuyar espioi “zientifikoa”. Trukean, Bergarako Erret Seminarioan sortu duen kimika laborategia lagunduko du estatuak. Hala atera zen 1778ko apirilean Europara ikastera Juan Jose Elhuyar, Fausto anaia zuela lagun. Alemaniako Freigbergko Meatzaritza Eskolara jo dute aurrena. Han formatuko dira, meategiak bisitatuko dituzte, fundizioak eta fabrikak. 1781eko urrian, eskolak ematen hasi beharra duela eta, Fausto Bergarara itzuli delarik, Suediarako bidea hartu du Juan Josek. Upsalan da abenduan, klaseetan. Badaki aurkitzeko dagoen metal baten bila dabilena Torbern Bergman, tungstenoa deritzon gai zuri-horixka batekiko interesa du. Frantsesez idazten ditu harekin ikasitakoak. Eskolak amaituta, Carl Scheeleri egingo dio bisita. Interes handiko kontuak esaten dizkio Bergmanen ikasle ohiak. Etxera aurretik, Norvegian, Danimarakan eta Frantzian ibiliko da. Madrilen haserre dira, ordea. Uste aldean denbora luzea behar izan du Juan Jose Elhuyarrek formazioan eta ez du hasieran emandako agindua bete, alegia, Carroneko faktorian sartzea. Gonzalez Castejonek ez du begi onez ikusten suediarren metodoaren aldeko jarrera erakutsi izana britaniarrena baztertuta. Eta azak ontzeko, Upsalatik bidalitako informazioa urria da eta ez da, ministroaren iritziz, batere erabilgarria. Operazioa eteteko agindua emango du. Elhuyar anaiek ez dute amorerik emango, ordea. Bergarako Seminarioan, Saxoniatik ekarritako wolframitaz hasiko dira lanean. Juan Josek Bergmanen eskoletatik eta Scheelekin hitz egindakotik ikasitako guztia dakar. Bestetik, inork gutxik daki Faustok beste mineralez eta prozesua burutzeko behar diren labeez. Lau hilabete baino lehen, wolframa isolatzea lortu dute. 1783ko irailaren 28an eman zuten ezagutzera mineral berria eta berau lortzeko bidea. Egun ere, literatura zientifikoaren antologietan egoteko modukoak dira anaia bien azalpenak. Gizakiaren odola baino hagitzez astunagoa da wolframa. Metal gogorra da eta fusio puntu handiena duen elementua. Ikerketa zientifikoa eta interes militarra elkarren ondotik doazelako konparatu zuen, seguru asko, Hans Heinrich Dieckhoft enbaxadore naziak odolarekin. </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] k783rthrdk178kmf34ptvbt6gjx9sey