Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 250 4220 28927 28926 2026-05-04T16:00:18Z Alonmikel 702 28927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DL2204" />{{OrrialdeGoiburua|2|A B.|}}</noinclude>:{{sarrera|abadia}}Abadìa , abadengo , territorio , ''aba-'' ::''dearen'' ''barrutia''. :{{sarrera|abada}}Abada , ò rhinoceronte , ''aberé'' ''adár'' ''ba-'' ::''cocha''. :{{sarrera|abadejo}}Abadejo, peſcado, ''bacallaoá''. Lat. Aſſel- ::lus ſalitus. :{{sarrera|abadejo2}}Abadejo , pajaro el mas pequeño , ''Che-'' ::''pecha''. Lat. Trochilus, regulus, i. :{{sarrera|abadejo3}}Abadejo , lo miſmo que Cantarida. Veaſe. :{{sarrera|abades}}Abades , lo miſmo que Abadejo Canta- ::rida. :{{sarrera|abahar}}Abahar , avahar , viene del Baſcuence ::''aboá'' , ''auá'', ''aoá'' , que ſignifica boca ; ::y ahabar , es echar el aliento , ò vao ::lentamente , y como reteniendole , y ::es lo que haze la boca. :{{sarrera|abahar2}}Abahar , ''aſnaſé'' ''ematea'', ''hatſeman'', ''atſe-'' ::''datu''. Lat. Halo , as. :{{sarrera|abahadas}}Abahadas ſopas , ''zopá'' ''itoac'' ; ''eltzea'', ::''edó'' ''catilluá'' ''eſtali'', ''ta'' ''eguiten'' ''diranac''. ::Lat. Offe ſuppreſſo operculo coctæ. :{{sarrera|abajar}}Abajar , veaſe abaxar. :{{sarrera|abalado}}Abalado , termino antiguo , lo miſmo es ::que blando , fofo , ''beraá'' , ''biguña'', ::''arroa'', ''aſtindua''. Lat. In modum ſpon- ::giæ tumeſcens. :{{sarrera|abalgar}}Abalgar, cierta purga. Veaſe ''purga''. :{{sarrera|aballar}}Aballar , llevar el ganado à alguna par- ::te , ''artaldea'' ''larrerá'' , ''bazcátzera'', ::''játera'' ''eráman'' , ''eróan''. Lat. Minare ::pecus. :{{sarrera|aballar2}}Aballar por abajar , voz antiquada, ::''erachi'', ''jachierazo'', ''erautſi''. Lat. Ever- ::to, is ; affligo, is. :{{sarrera|abalanzarse}}Abalanzarſe, ''egotzi'', ''ſartu''. Lat. Inferre, ::committere ſe , impetu ferri. Se aba- ::lanzò à los Enemigos , ''egotzi'' ''zan'' ::''etſaien'' ''artera''. Luego ſe abalanza ::al peligro , ''bereala'' ''perillean'' ''ſar-'' ::''tzen'' ''da''. :{{sarrera|abalorio}}Abalorio , cuentas de vidrio de diferen- ::tes colores , ''beirá'' ''nauarrezcó'' ''aléac''. ::Lat. Vitrei globuli. No vale vn abalo- ::rio , ''eztu'' ''valio'' ''pelat'' ''bat''. Lat. Nauci ::æſtimandum. :{{sarrera|abanderado}}Abanderado , el que lleva la Bandera, ::''banderaduná'' , ''banderatua''. Lat. Ve- ::xillifer, ri. :{{sarrera|abanderizarse}}Abanderizarſe , ''gaizqui'', ''ta'' ''etſairó'' ''ba-'' ::''llerátzea''. Lat. In hoſtiles factiones ::ſe conijcere. :{{sarrera|abanderizados}}Abanderizados , ''etſairó'' ''balleratuac''. ::Lat. Hoſtiliter factioſi. :{{sarrera|abandonar}}Abandonar, ''vtzi'', ''lajatu'', ''largatu''. Lat. ::Derelinquo, is. :{{sarrera|abandonado}}Abandonado , ''vtzia''. Me tienen bien ::abandonado , ''ondo'' ''vtziá'' ''náucate''. ::Abandonado demaſiadamente, ''vtzie-'' ::''guia''.<noinclude></noinclude> cuaqkyyy6uanrpr09k0hyguvbzoxlmw 0 6844 28928 28920 2026-05-05T07:34:43Z Theklan 16 28928 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] 9mb4khe36qpv4geye3wt8kd8rrchtrh 0 7104 28929 2026-05-05T07:35:43Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Almadia|LT=200}}}} {{c|{{font|Eneko Barberena|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Almadia.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Almadiei buruz galdera bat da funtsezkoa, eta garrantzitsua, oro har: nola itzultzen ziren almadiazainak etxera? Izan ere, munduan adibide gutxi dago salgaia eta garraiobidea bera diren kasuena. Akaso Saharako gamelu karabanak dira salbuespena. Edo zaldi tratanteak. Irud... 28929 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Almadia|LT=200}}}} {{c|{{font|Eneko Barberena|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Almadia.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Almadiei buruz galdera bat da funtsezkoa, eta garrantzitsua, oro har: nola itzultzen ziren almadiazainak etxera? Izan ere, munduan adibide gutxi dago salgaia eta garraiobidea bera diren kasuena. Akaso Saharako gamelu karabanak dira salbuespena. Edo zaldi tratanteak. Irudikatzen duzue inuiten bat etortzea balea hezur, haragi, olio eta bizarrekin eginiko ontzi batean, eta Euskal Herrian porturatzea horren preziatuak ziren elementuak saltzeko? Lehenengo galderaren erantzuna Burgiko Almadia Museoaren dokumentazioan aurkitzen da: Nafarroako azken almadiazainen helmuga Zaragoza zen, eta 1952. urtean abiatu zen Ezka ibaian behera azken almadia. Ondoren, trenez itzuli ziren haien jaioterrira, hala zuten ohitura. Haien gurasoak, ordea, oinez itzuli ohi ziren, lastategi eta baserrietan lo eginda. Hori baita finean almadia, joaneko bidaia eta ez itzultzekoa egitera kondenatua dagoen Sisifo flotagarria. Ibaian gora joatea ezinezko duten argonauten ontzia, haien xedea bakarra delako: itsaso gose den ibaiaren indarra baliatzea zuhaitzak ibilarazteko. Almadiak Euskal Herriko ekialdean soilik egon zitezkeen, baso ugaritasun eta elurte osteko urtzeetan zegoen ur emari nabarmenagatik. Eta iraganean hitz egin beharra dago urtegi, presa eta abarrek ezinezko egin dutelako duela mende beteko bideak berregitea. Tira, horregatik eta errepide bidezko garraioaren diktadura grisagatik. Jesús Moncada idazle katalanak ''Camí de sirga'' nobela ederrean aipatzen duen Ebroko garraio flubiala alderatu Monegrosetako gasolindegi eta restopetako janari plastifikatuarekin. Ez daude erromantizismo liga bera jokatzen. Salgai eta pertsonen garraio oro beti eta bakarrik errepidez egin izan balitz Ana Morales itzultzaileak ez zukeen Bilbon emakume zamaketarientzat kale izendegian toki duina edukitzeko borrokarik abiatuko. Alabaina, itzul gaitezen almadietara. Izan ere, Oihane Amantegik bere nobeletan azaldu izan duen bezala, ur kontuak tranpati bezain hipnotikoak dira. Almadiak Aragoi eta Katalunian ere ezagunak ziren. Lehenengoan ''nabata'' esan ohi zaie eta bigarrengoan ''rai''. Denak Pirinioetan. Ezka ibaia zen aproposena, handik Aragoi ibaiaren eta Ebro boteretsuaren abaroa har zitekeen eta. Bazuten almadiek surfaren ahaide urrun izatearen xarma, bertikalitateari uko egin gabe ibai barrutik gidatzen zutelako enbor kopuru izugarria. Harrapa ezazue hori Kelly Slater, Leticia Canales, Duke Kahanamoku, Aritz Aranburu edo Carissa Moore! Almadia, ezinbestean, eraiki beharra zegoen lehen pauso gisa mendian bertan zuhaitzak ebakita. Zuhaitzak lurra jo bezain pronto goiko adarrak mozten ziren eta behekoak euskarri gisa utzi. Behin guztiz garbituta, helburua zen 4 eta 6,40 metro bitarteko luzeradun enborrak edukitzea. Enborrak moztean, eskuairatu egin behar ziren. Hori trebeenek egiten zuten soilik. Ondoren, ginbaletak erabilita zulatu egiten ziren eta landare-jatorriko abarrekin elkarri lotu, 4 edo 5 metroko zabalera duten zatiak, atal izenekoak, egiteko. Pauso horretan kale eginez gero, eta gaizki lotu, adibidez, almadiazainenak egin zuen. Ofizio arriskutsua baitzen hura eta hil ziren bat baino gehiago errekan itota. Atalak prest zeudenean uretaratu egin behar ziren eta horien artean, lau, bost, sei edo zazpi elkartzen ziren almadia bat osatzeko. Uretaratzeko moduak, finean, bi ziren: bata errekatzaileen gisara enborrak uraren indarrez bidaltzea sakanen urek zuten indarra baliatuta. Bestea, geldoagoa, mando bidez lurrez garraiatzea. Bukatzeko, jantzi-tokia jartzen zen almadiatan: han jartzen ziren arropak eta zakutoa, bidaian busti ez zitezen. Gela bat norberarena asko eskatzea da beraz halako ibilgailu prekarioan. Hainbat izen erabiltzen ziren almadiak izendatzeko hauek elkarren artean loturik zuten enbor kopuruaren arabera: “Decen”, 5 makilakoa; “Docen”, 6 makilakoa; “Catorcen”, 7 makilakoa; “Secen”, 8 makilakoa. Neurri handiagokoak ere bazeuden: “Aguilon” zortzi metrorainokoak eta “Vela”, zortzi eta hamabi metro bitartekoak. Makila bakoitzak 0,80 metroko luzera zuen. Eta nortzuk ziren almadiazainak? Herritar xeheak, gizonak, oro har. Basomutilak, egur garraiolariak, 11-14 urterekin hasten zirenak lanbidean, aurrena ''codero'' gisa (atzeko partean zihoan almadiazaina) eta gero ''puntero'' (aurreko aldean zihoana). Nahiz eta ez den asko pentsatu behar irudikatzeko emakumeek ere bazutela zeresana eraikuntza prozesuan, zer esanik ez zaintza eta bestelako zereginetan. Behargin horiek maiatzaren amaieran joaten ziren mendira lanera, eta abuztuaren bukaera arte egoten ziren bertan, orduan egiten baitzuten egurra mozteko lana. Egonaldi luze horretarako, etxola soil bat izaten zuten bizitoki. Abuztu hondarrean etxera itzuli ohi ziren egun batzuetarako eta bitarte horretan egurra lehortzen uzten zuten. Irailaren erdialdean, berriz mendira itzultzen ziren eta enborrak menditik ibaiertzera eramaten zituzten, ''Atadero'' izeneko tokira. Bertan hasten ziren almadiak prestatzen, egur hura ibaian behera garraiatzeko. Almadia jaistea ez zen ahuntzaren gauerdiko eztula. Bidean arrisku asko egoten ziren, eta ezustekoak eguneroko ogi ziren. Bihurguneetan harriak edo zurrunbiloak egon zitezkeen, eta ia beti bustitzen ziren. Normalean, ura belaunetaraino edo ipurdiraino iristen zitzaien, nahiz eta bidaia lasai egon. Toki arriskutsuenetako batzuk Burgiko uharka eta Arbaiungo arroila ziren. Almadiazain askok istripuak izan zituzten, eta batzuk hil egin ziren lan horretan. Kantari irudikatzen ditu batek almadiazainak, ura mantso zenean. Denari so, ibaien tokirik zailenetan. Bidean atseden hartzeko lo egingo zuten eta, nork daki, akaso baita enborren batzuk saldu ere. 1764 eta 1774 urte artean, Erronkaritik bakarrik, 50.000 enbor atera ziren. Inperio baten hondamendian lurralde galera itogina estaltzeko baliatu zituzten almadiazainek garraiatutako egurrarekin eginiko ontziak. Zentzugabekeria bat, historiak hala epaituko du agian, batek daki, baina zalantzarik gabe ofizio eder bat zor diogu Inperioak zuen zurarekiko gose hari. </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] b37bhtdekk3lru759fd9vrqmoispqix