Wikiteka euwikisource https://eu.wikisource.org/wiki/Azala MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Berezi Eztabaida Lankide Lankide eztabaida Wikiteka Wikiteka eztabaida Fitxategi Fitxategi eztabaida MediaWiki MediaWiki eztabaida Txantiloi Txantiloi eztabaida Laguntza Laguntza eztabaida Kategoria Kategoria eztabaida Egilea Egilea eztabaida Orrialde Orrialde eztabaida Aurkibide Aurkibide eztabaida TimedText TimedText talk Modulu Modulu eztabaida Event Event talk 0 6844 28931 28928 2026-05-12T07:07:47Z Theklan 16 28931 wikitext text/x-wiki [[Fitxategi:100 objektu horizontal.jpg|center|940px|link=Euskal Herriko historia 100 objektutan]] <div class="text"> {{c|{{font|Aurkibidea|LT=250}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} {{c|{{font|Historiaurrea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Aranbaltzako lurra zulatzeko makila|Aranbaltzako lurra zulatzeko makila]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lezetxikiko aurpegibikoa|Lezetxikiko aurpegibikoa]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Lumentzako grabatua|Lumentzako grabatua]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Intxurreko igitaia|Intxurreko igitaia]] (''Burdinazko ilargi erdia'') — Aintzane Usandizaga {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Antzinaroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Irulegiko eskua|Irulegiko eskua]] — Garbiñe Ubeda * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Barskunes|Barskunes]] — Cira Crespo * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Bakoren garaipena|Bakoren garapena]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Higerko brontzeak|Higerko brontzeak]] (''Lau Jainko brontzezko'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Hazparneko aldarea|Hazparneko aldarea]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Errekaleorreko miliarria|Errekaleorreko miliarria]] — Harkaitz Cano {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Erdi Aroa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Leireko kutxatila|Leireko kutxatila]] — Amets Aranguren * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Musugitarra edo tronpa|Musugitarra edo tronpa]] — Joseba Sarrionandia * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Kaikua|Kaikua]] — Amets Aranguren {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Modernoa|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Frantzisko Xabierren beso ustelgabea|Frantzisko Xabierren beso ustelgabea]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Mengala|Mengala]] (''Zapia buruan'') — Aintzane Usandizaga * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Txokolatea egiteko moldeak|Txokolatea egiteko moldeak]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Almadia|Almadia]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Wolframa|Wolframa]] (''Gizakiarentzat odola nola'') — Iñigo Aranbarri {{Custom rule|sp|20|d|6|sp|10|d|10|sp|10|d|6|sp|20}} {{c|{{font|Aro Garaikidea|LT=150}}}} * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Pegarra|Pegarra]] (''Baina hautsi aurretik'') — Danele Sarriugarte * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola|Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola]] — Eneko Barberena * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Baionako Morts pour la patrie eskultura|Baionako Morts pour la patrie eskultura]] — Eneko Bidegain * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Xabiertxo|Xabiertxo]] (''Nire izena Ixa da'') — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Crosseta|Crosseta]] — Harkaitz Cano * [[Euskal Herriko historia 100 objektutan/Korrikaren lekukoa|Korrikaren lekukoa]] (''Hutsunea lekuko'') — Aintzane Usandizaga </div> {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan| ]] [[Kategoria:Historia]] qgb25u1wtcrlibm1ot00f7kennfubu0 0 7105 28930 2026-05-12T06:48:34Z Theklan 16 Orria sortu da. Edukia: <div class="text"> {{c|{{font|Kaikua|LT=150}}}} {{c|{{font|Amets Aranguren|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Kaikua.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Su txikian eta poliki egiten diren gisatuak mugitzeko erabiltzen den egurrezko goilara horietako bat eskutan imajinatzen nuen aitatxi astelehenetik ostiralera, lapiko erraldoi bateko esneari eraginez. Goilara, lapikoa bezain erraldoi, bi eskuekin hartzen irudikatzen nuen,... 28930 wikitext text/x-wiki <div class="text"> {{c|{{font|Kaikua|LT=150}}}} {{c|{{font|Amets Aranguren|LT=150}}}} {{Custom rule|sp|100|d|6|sp|10|fy1|40|sp|10|d|6|sp|100}} [[Fitxategi:Kaikua.mp3|Entzun testu hau|center|400px]] Su txikian eta poliki egiten diren gisatuak mugitzeko erabiltzen den egurrezko goilara horietako bat eskutan imajinatzen nuen aitatxi astelehenetik ostiralera, lapiko erraldoi bateko esneari eraginez. Goilara, lapikoa bezain erraldoi, bi eskuekin hartzen irudikatzen nuen, eskailera bateko azken koxkan igota, lapiko barrukoa erlojuaren orratzen norantzan mugitzen. Kaikun egiten zuen lan, nonbait guretzat Donostiako Disneyland zenetik hurbil, Eureka! zientzia museotik hurbil. Aitatxik egindako iaurtak eta esnea egoten ziren beti etxean eta horiek ziren ere telebistan gehien iragartzen zituztenak. Nire memoriak, egin beharreko galbahe lanak eginda, esaten dit txikitako iragarki famatuenak zirela Kaikurenak, Iberdrolakoekin batera. "Amatxi” esaten nion, “zuk zer nahiago duzu, Kaiku ala Iberdrola?" eta barrezka berak erantzun, ez zutela zer ikusirik. Baina niri erantzun horrek ez zidan balio eta Iberdrola hautatuko zuen kezkaz insistitzen nuen beti, berak "Kaiku" erantzuten zidan arte. Antza bi iragarkiotan saldu nahi zutenak ez zuen halako loturarik eta aitatxik bere lanean ere ez zion bueltarik ematen lapiko erraldoiaren barneko esneari. Urte asko pasa ziren amatxiri galdera rekurrente hura egiten nionetik kaikua zer zen jakin nuen arte, hamabost bat agian. Hala deskribatu zion Kaikua Fermin Leizaola etnografoak Kristina Berasaini, honek, 2024an, Berria-n, egindako elkarrizketan: <blockquote>Euskal Herrian bakarrik aurkitu daitekeen pieza da kaikua, bakana. Euskal Herriarenak propio diren piezak dira, gure kultura bakana baita. Objektu monoxiloa da, pieza bakarrekoa, urkiz egindakoa, ardatza makurtua duena, ardiak jeztean hanken artean sartzeko. Estetikoki eder-ederra da eta behatz bakar batekin har daiteke eskulekutik, orekari eutsiz. Esnarria sartu eta berehala irakiten du esneak, mikrouhin labean baino azkarrago: sortzen duen erreakzio termikoa horren handia da, harriak burbuilen artean lebitatzen duela. Orduak eman ditzaket kaikuez hitz egiten...</blockquote> Esnarri, esne-harri, eznarri, kaiku-harri edo txukunarri: esnea berotu edo egosteko harria. Hortxe gure mamiaren erre zapore berezituaren jatorria. Funtsezko osagarria izan da kaikua aspalditik Euskal Herriko artzainendako. Beranduenez XII. mendean hasi ziren esnea biltzeko bi giderreko ontzia erabiltzen. Amaiurko gazteluko indusketa arkeologikoetan ere topatu zuten bat. Euskal Herriko 50 objektu ikonikoren istorioak biltzen dituen Hemendik liburuan irakurri daitekeenaren arabera, kaikuaren inguruko lekukotasuna - ziur aski eskualdeko lehena - topa daiteke Nafarroako Antso VII.a “Azkarra” erregeak agindu eta 1197. urtean argitaratutako Itun Zaharrean. Irudi bat da: Birkide Deuna agertzen da behi bat jezten, kaiku bat behiaren errapearen azpian eta beste bi sainduaren atzean. Esnea gorde eta egosteko ontzia ez da, ordudanik, batere aldatu. Batetik, itxura estetiko bereziagatik, baina, batez ere, zinez praktikoa delako. Sortu zenetik dago kaikua jezteko urrats guztiak ongi egiteko pentsatua: esnea hartu, kontserbatu eta eraldatzeko. Urki bloke bakarrean zizelkatzen da ontzia eta hauexek dira horretarako behar diren tresnak: tornua edo aulkia, arotz konpasa, aizkora, zizela, daratulua, errakia eta lixa. Arina eta zizelkatzen erraza izateaz gain, euskal oihanetan ugaria da urkia. Eta, hain zuzen ere, arina bezain sendoa izateagatik da erraza garraiatzea, egunero erabilita ere ez baitago hausteko arrisku handirik. Urkiak ardi edo behi esnea hartzen duenean ere, ez du hezetasunik xurgatzen. Nolanahi ere, gutxi batzuk dira egun zurezko kaikuak erabiltzen dituzten nekazariak, baserri modernoen beharrei begira metala hobesten baita. Ontziari eta esneki markari bezala, janzki bati ere ematen dio izena kaikuak. Egun “baserritarrez janzten” garela diogunean erabiltzen dugun artilezko jakaz ari naiz. Garaian arrunta zena XX. mendeaz geroztik erabili izan da folklore janzki gisa jai giroan. Orain modako arropa bihurtu dute zenbait markek, dantzan.eus atariak jasotzen duenez. Hori dena gutxi balitz, hitzak badu beste funtzio nabarmen bat: iraintzeko ere balio du. </div> [[Kategoria:Euskal Herriko historia 100 objektutan]] 1p62voqyhu1bi4n0snnmmln2jazfky7