Güiquipeya
extwiki
https://ext.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCiquipedia:Port%C3%A1
MediaWiki 1.46.0-wmf.23
first-letter
Mediu
Especial
Caraba
Usuario
Usuario caraba
Güiquipedia
Güiquipedia caraba
Archivu
Archivu caraba
MediaWiki
MediaWiki caraba
Prantilla
Prantilla caraba
Ayua
Ayua caraba
Categoría
Categoría caraba
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Valaquia
0
11901
142757
2026-04-14T11:55:01Z
Olarcos
82
Criá página con '{| style="float:right; clear:right; width:300px; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; border-spacing:2px; background:#f8f9fa; color:#202122; font-size:88%; line-height:1.5em;" |- ! colspan="2" style="background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; padding:0.35em 0.5em;" | Valaquia |- | colspan="2" style="text-align:center; font-style:italic; padding:0.2em 0.5em;" | Valahia / Walachei / Wallachia / Valachie |- | colspan="2" style="backgro…'
142757
wikitext
text/x-wiki
{| style="float:right; clear:right; width:300px; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; border-spacing:2px; background:#f8f9fa; color:#202122; font-size:88%; line-height:1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; padding:0.35em 0.5em;" | Valaquia
|-
| colspan="2" style="text-align:center; font-style:italic; padding:0.2em 0.5em;" | Valahia / Walachei / Wallachia / Valachie
|-
| colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Província istórica i geográfica
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Man_Curtea_de_Arges.SV.jpg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Esterior del monesteriu de Curtea de Argeș, primera capital istórica de Valaquia
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Sitación geográfica
|-
! style="width:34%; text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Continenti
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Uropa suroriental
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Coordenadas
| style="padding:0.2em 0.5em;" | 44°26′N 26°06′E / 44.43, 26.1
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Sitación alministrativa
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | País
| style="padding:0.2em 0.5em;" | [[Archivu:Flag_of_Romania.svg|22px|border|alt=Bandera de Romanía]] [[Romanía]]
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | División
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Județis d'Argeș, Brăila, Buzău, Călărași, Dâmbovița, Dolj, Gorj, Giurgiu, Ialomița, Ilfov, Olt, Mehedinți, Prahova, Teleorman i Vâlcea
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Características geográficas
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Límitis geográficus
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Cárpatus (N) i ríu Danubiu (S)
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Divisionis
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Muntenia (u Gran Valaquia) i Oltenia (u Pequeña Valaquia)
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Superfici
| style="padding:0.2em 0.5em;" | área km²
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Otus accidentis
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Gran llanura romana
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Otus datus
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Escudu d'armas istóricu
| style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Coat_of_arms_of_Wallachia,_1700.svg|100px|center]]
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Bandera
| style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Flag_of_Wallachia.svg|100px|border|center]]
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Mapa de sitación
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" |
<div style="position:relative; width:270px; margin:0 auto;">
[[Archivu:Europe_relief_laea_location_map.jpg|270px|center]]
<span style="position:absolute; left:176px; top:191px;">[[Archivu:Red_pog.svg|14px]]</span>
</div>
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Valaquia<br />Valaquia (Uropa)
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Mapas istóricus
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Walachia.svg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Sitación de Valaquia ena Romanía
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Wallachia_1789.jpg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | La província de Valaquia, 1789
|}
'''Valáquia''' ({{lang-ro|Valahia}}, dantis ''Walachei'', ''Wallachia'', ''Valachie'') es una [[rehión]] estórica i geográfica del sul de [[Rumanía]].
== Etimolohia ==
«Valáquia» Sigún los estoriaoris Giurescu, Iorga i Xenopol, abríe teníu estoricamenti varias Valáquias: los tres [[prencipau|prencipaus]] ena su mayoria de palra rumana de [[Transilvánia]], [[Moldávia]] i Valáquia, dantis cartografiaus, respetivamenti, como «Valáquia enteriol», «Bogdano Valáquia» i «úngaro-Valáquia» i tamién como Despotau de [[Dobrogea]], los «Vlašina», «Vlašić», «Vlahina» dela desaparecía [[Yugoslavia]], la «Megali Valacheia» de [[Grecia]] setentrional i de [[Macedónia]], i la «Valáquia morava» (''Moravsko Valaško''), al esti dela [[Repúbrica Checa|atual Repúbrica Checa]]. Nostanti, ai que sinyalar qu'el tres prencipaus ena su mayoria rumanófonus resurtaun dela fusión de pequeñas Valáquias dantis mas pequeñas (mentás ''ţări'' o ''ţinuturi'' nel rumano i ''Vlachföldek'' nel úngaro) como los [[vaivodatu|vaivodatus]] o país de [[Maramureș]], [[Oaş]], [[Crasna]], [[Lăpuş]], [[Năsăud]], [[Gurghiu]], [[Bihor]], [[Montana]], [[Amlaş]], [[Cibin]] i [[Făgăraş]], en Transilvánia; Onutul, Străşineţul, Baia (Mulda), Soroca, Hansca, Bârladul et Tinţul (Tigheciul), en Moldávia; Severin, Motru, Jaleş, Gilort, Lotru, Argeş i Muscel, en Valáquia. Los «valacos» son mentaus en crónicas bizantinas —como las de [[Teófanes el Confesol]], [[Teofilacto Simocates]], [[Constantinu VII]], [[Ana Comnena]], [[Juan Skylitzes]], [[Georgios Kedrenos]] o [[Cécaumène]]—, árabis —como las de [[Abu al-Fida]] o [[Rashid al-Din]]—, ocidentalis —como [[Godofredo de Villehardouin]] o [[Robert de Clari]]—, úngaras —como la ''Gesta Hungarorum'' o los diplomas del rei [[Béla IV]]. es l'esónimu salíu dela antigua denominación delos rumanófonus qu'es «valacos». Los territorios dondi estus vivían eran llamaus «valacos» (en prural), delos qualis la rehión de ''Valáquia'' es la única qu'á manteníu essi nomi ata ogañu. En lo que toca alos «valacos», recibin la su denominación dela parabra protogermánica ''Walhaz'', sigún Gerhard Rohlfs: ''Dictionnaire étymologique'' P.U.F., Paris, 1950, la parabra ''Walach'' tini l'origin nel'antigua germánica ''Walh'' que senifica 'palranti duna luenga latina o celta', qu'ala su vezi provini del nomi dun [[puebru]] celta: los volcos. ''Walach'' tamién desinyó alos celtas: los ''Welsh'' [galesis] anglosajonis, los ''Walhs'' delos francus. La «W» germánica da una G dura nel francés: ''Welsh'' á dau «Gales» (País de...) i ''Walh'': «Galia». qu'el estuyosus án relacionau cola Gália romana. El patronímicu d'origin flamencu De Gaulle tamién senifica «el no germano». ''Wahl'' dio asimesmu ''Galles'' (pol Gales), ''pays Gallo'' i ''Gaule'' [Gália] nel francés de oïl, debíu a qu'en esta luenga el ''wa'' inicial i l' ''alh'' dan, respetivamenti, ''ga'' (wardan = garder, waidanjan = gagner) et ''aule'' (salh = saule): ''Gaule'' no provendríe del latín cultu ''Gallia'', qu'en francés correnti abríe dau "Geaille" (ya qu'el latinus ''ga'' inicial i li i ''li'' danti de vocal dan en luenga de oïl ''ja'' o ''gea'', respetivamenti. Esta parabra abríe dau igualmente [[Valón|Wallon]] i [[Valónia|Wallonie]], ya qu'essa rehión fue una delas zonas fronterizas entri los antiguus territorios celtas i germánicus (véasi nel francés: [[estoria]] del términu de Valonia). que senifica: «estranjeru» o «no germano»; assina llamaban los envasoris germánicus alos puebrus romanizaus o de palra céltica. Igual origin se cree que tenin «galés» i «valón».
== Geografía ==
[[archivu:Wallachia in Romania (1859).png|left|thumb|La rehión de Valáquia en [[Rumanía]]]] Valáquia es la parti sul de [[Rumanía]]. Se topa al sul delas montañas delos [[Cárpatus]] i al norti del [[ríu]] [[Danúbiu]]. La su parti sul i esti está constituía pola [[llanura danubiana]] (llanura valaca), muy plana, pero entrecalá con ríus encajaus duna docena de metrus i formandu, en argunus lugaris, lagus naturalis; la parti central i ocidental es montañosa, mentris qu'el su estremu norti enclui las estribaciones meridionalis delos Cárpatus. El ríu Olt dividi Valáquia en dos partis:<ref>The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-05. — [http://www.bartleby.com/65/wa/Walachia.html Walachia] Wayback|url=http://www.bartleby.com/65/wa/Walachia.html |date=20081022041908 </ref> la [[Muntenia]] (o Gran Valáquia) i [[Oltenia]] (o Pequeña Valáquia). El área urbana mas grandi dela rehión es [[Bucarest]], capital de Rumanía, pero ai muchas otras zonas muy urbanizás e endustrializás como [[Brăila]], [[Ploieşti]], [[Piteşti]] i [[Craiova]]. El [[climi]] es continental con [[vranu|vranus]] calurosus i tormentosus, e enviernus muy fríus i nevaus (menus fríus duranti las úrtimas décadas); ena ciá, estus contrastis s'án acrecentau enos sigrus sigru XX i sigru XXI debíu ala pérdida d'espacios verdis i ala proliferación d'edificius artus de vídriu i hormigón.
== Estoria ==
Ena Antigüedá, la rehión estaba poblá por tribus tracias de [[Dácia]], que le dierun el su nomi a esta: la Dácia. El território de Valáquia s'entegró (106), en gran parti, ena [[província romana]] dela [[Dácia romana]]. Fronti alos ataquis delos carpus (dácius libris) i sármatas dendi los añus 230, i delos godus a partir delos 250, l'Empériu romano abandonó a poquinu a poquinu Dácia, i tolos demás territorios del norti del Danúbiu, dendi 256 i puru nel 275: alos sus abitantis romanizaus se les permitió establecel-si en [[Mesia]] entri los tracio-romanus. Los carpus i godus tomariun posesión dela totalidá de Valáquia. Endispués de sel atrauessau por muchos puebrus duranti las envasiones bárbaras, se establecierun ellí los [[búlgarus]] i formariun, en 681, un Estau pudurosu que s'estendió a dambos dos laus del Danúbiu: al sul del Danúbiu, l'Empériu bizantinu retomó los sus derechus, mentris qu'enel norti se instalariun los [[pechenegos]] i endispués los [[cumanos]]. Duranti la creación del [[Segundu Empériu búlgaru]], Valáquia formó parti, de nuevu, dessi reinu qu'el crónicas dela época llamariun «Regnum Bulgarorum et Blachorum» ("Reino delos búlgarus i valacos"). Sigún las huentis bizantinas, úngaras, búlgaras i franciscanas ([[Guillaume de Rubrouck]]), la rehión se desputó a continuación entri esti reinu i el [[reinu de Hungría]]; fue goberná por príncipis (kniaz) o gobernaoris militaris (voivodas). En 1224, fue escarballá polos tártarus, i endispués d'essu, los voivodas rumanus passariun a estal bahu soberanía úngara ([[banato de Severin]] en [[Oltenia]], [[voivodato de Seneslau]] en [[Muntenia]]), mentris qu'el valacos del sul del Danúbiu (dinastías de Deleanu, Caloian i Asen) dejariun passu a zares búlgarus (zaratos de [[Vidin]] i [[Tarnovo]]).
=== Prencipau de Valáquia ===
A partir de 1330, Valáquia, ya unificá, se convirtió nun prencipau endependienti. Pero cien añus endispués, debió aceptal convertil-si nun estau vasallu del [[Empériu turcu]] (sin chegal nunca a sel una província otomana, como marraumenti se ve ena mayoria delos atlas estóricus ocidentalis). Conservó la su autonomía, las sus leis, el su ehiército, la su frota, los sus embajaoris i los sus príncipis, siendu el mas conociu en Ocidenti [[Vlad III]] (1431-1476), que dio el su nomi al personahi del [[Conde Drácula]]. I a vezis hizun la guerra al su soberanu, el sultán turcu: assina, el príncipi [[Miguel el Valienti]] unió cortu en 1600 los prencipaus de Valáquia, [[Transilvánia]] i [[Moldávia]]. Dendi 1716, los sultanes turcus prencipiariun a nombral ellus mesmus los príncipis (dantis elegíus pola [[nobleça rumana]]) entri los griegos otomanus «phanariotes», provocandu el descontentu dela puebración autóctona. El gobiernu delos fanariotas chegu al su fin en 1821, endispués dela revolución liderá por [[Tudor Vladimirescu]]. En 1831 s'aprobó un "reglamentu orgánicu" pa Valáquia i formó, en 1859, junta con Moldávia, los [[Prencipaus Unius de Moldávia i Valáquia]] teniendu como cabeça a [[Alejandro Juan Cuza]]. Esti declaró la endependéncia del nuevu estau —[[Rumanía]]— el 24 de diciembri de 1861, pero esta endependéncia ''de facto'' no sedríe reconocía ''de jure'' ata el fin dela guerra ruso-turca (1877-1878) i los trataus de [[San Stefano]] i de [[Berlín]].
== Puebración ==
=== Puebración estórica ===
Los estoriaoris contemporáneus estimas que la puebración de Valaquina nel sigru XV era de 500.000 pressonas. <ref>East Central Europe in the Middle Ages, 1000–1500, Jean W. Sedlar, p. 255, 1994</ref> En 1859, la puebración de Valáquia era de 2.400.921 (1.586.596 en [[Muntênia]] i 814.325 en [[Oltênia]]). <ref>{{Citar web|url=http://www.iini-minorities.ro/docs/Ven.Achim_Statistica_2005.pdf|titulo=Archived copy|acessodata=2012-01-17|arquivourl=https://web.archive.org/web/20210223141833/http://www.iini-minorities.ro/docs/Ven.Achim_Statistica_2005.pdf|arquivodata=2021-02-23|urlmorta=dead}}</ref>
=== Puebración atual ===
D'acuerdu colos últimos datus del censu de 2011, la región tieni una puebración total de 8.256.532 abitantis, distribuius entri los seguintis grupus étnicus (conformi al censu de 2001): [[rumanus]] (97%), [[gitanus]] (2,5%), otrus (0,5%). <ref name=":0">{{Citar web|url=http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html|titulo=Institutul Național de Statistică|acessodata=11 Nov 2017|website=Recensamant.ro|arquivourl=https://web.archive.org/web/20080325223653/http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html%23|arquivodata=25 Mar 2008|urlmorta=dead}}</ref>
=== Ciais ===
Las mayoris ciais, sigún el censu de 2011 ena región son:
* [[Bucarest]] (1.883.425)
* [[Craiova]] (269.506)
* [[Ploiești|Ploieşti]] (209.945)
* [[Brăila|Braila]] (180.302)
* [[Pitești|Piteşti]] (155.383)
* [[Buzău]] (115.494)
* [[Drobeta-Turnu Severin]] (92.617)
* [[Râmnicu Vâlcea]] (92.573)
<gallery>
Imagem:Hotel_Continental_-_Calea_Victoriei.jpg|alt=Bucharest|[[Bucareste]]
Imagem:Palatul_Constantin_Mihail,_(azi_Muzeul_de_Artă)_vedere_centrală.JPG|[[Craiova]]
Imagem:Casa_Luca_Elefterescu,_azi_Muzeul_Ceasului_"Nicolae_Simache"_(2).JPG|alt=Ploiești|[[Ploiești|Ploieşti]]
Imagem:Hotel_Danubiu_-_Municipiul_Braila_-_vedere_de_zi.jpg|alt=Brăila|[[Brăila|Braila]]
Imagem:Pitesti_art_gallery.jpg|alt=Pitești|[[Pitești|Piteşti]]
Imagem:RO_BZ_Courthouse_2.jpg|[[Buzău]]
Imagem:Castelul_de_apă,_Turnu_Severin,_jud._MH.JPG|[[Drobeta-Turnu Severin]]
Imagem:GerichtRV.JPG|[[Râmnicu Vâlcea]]
Imagem:Targoviste_city_hall.jpg|[[Târgoviște]]
Imagem:RO_GJ_Tg_Jiu_city_hall.jpg|[[Târgu Jiu]]
Imagem:Prefectura_Calarasi.jpg|alt=Călărași|[[Călărași (cidade da Romênia)|Călăraşi]]
Imagem:Ateneu_giurgiu.JPG|[[Giurgiu]]
Imagem:RO_OT_Caracal_national_theatre.jpg|[[Caracal (Roménia)|Caracal]]
Imagem:Romania_Campina_city_hall.jpg|[[Câmpina]]
Imagem:RSCityHall.JPG|[[Râmnicu Sărat]]
Imagem:Primaria_calafat.jpg|[[Calafat]]
Imagem:Bustul_lui_Negru_Vodă_-_Câmpulung_–_LMI_AG-III-m-B-13868.jpg|[[Câmpulung]]
Imagem:Căălimăneşti.jpg|alt=Călimănești|[[Călimănești-Căciulata|Calímonești]]
Imagem:Man_Curtea_de_Arges.SV.jpg|[[Curtea de Argeș]]
Imagem:RO_PH_Sinaia_park_08.jpg|[[Sinaia]]
</gallery>
== Referencias ==
{{listaref}}
=== Bibliografia ===
* Berza, Mihai. "Haraciul Moldovei și al Țării Românești în sec. XV–XIX", in ''Studii și Materiale de Istorie Medie'', II, 1957, pp. 7–47.
* Brătianu, Gheorghe I (1980). ''Tradiția istorică despre întemeierea statelor românești'' (The Historical Tradition of the Foundation of the Romanian States). Editura Eminescu.
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cQEtDwAAQBAJ|title=Dracula|last=Cazacu|first=Matei|publisher=[[Brill Publishers]]|editor-last=Reinert|editor-first=Stephen W.|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450–1450|volume=46|doi=10.1163/9789004349216|isbn=978-90-04-34921-6|translator-last1=Brinton|translator-first1=Alice|translator-last2=Healey|translator-first2=Catherine|translator-last3=Mordarski|translator-first3=Nicole|translator-last4=Reinert|translator-first4=Stephen W.|location=[[Leiden]]|year=2017}}
* [[:en:Neagu_Djuvara|Djuvara, Neagu]]. ''Între Orient și Occident. Țările române la începutul epocii moderne'', Humanitas, Bucharest, 1995.
* [[:en:Constantin_C._Giurescu|Giurescu, Constantin]]. ''Istoria Românilor'', Vol. I, 5th edition, Bucharest, 1946.
* [[:en:Constantin_C._Giurescu|Giurescu, Constantin]]. ''Istoria Bucureștilor. Din cele mai vechi timpuri pînă în zilele noastre'', ed. Pentru Literatură, Bucharest, 1966.
* Ștefănescu, Ștefan. ''Istoria medie a României'', Vol. I, Bucharest, 1991.
* {{Citar periódico |url=https://www.persee.fr/doc/valah_1584-1855_2019_num_21_1_1435 |título=Military organization of Wallachia from the first Basarabs until the beginning of the 16th century |data=2019 |acessodata=2024-12-14 |periódico=Annales d'Université "Valahia" Târgovişte. Section d'Archéologie et d'Histoire |número=1 |ultimo=Neagoe |primeiro=Claudiu |paginas=155–161 |doi=10.3406/valah.2019.1435}}.
* {{Citar livro|url=https://books.google.com/books?id=w3KmEAAAQBAJ|título=Cruciada impotriva lui Stefan cel Mare: Codrii Cosminului 1497|ultimo=Cimpeanu|primeiro=Liviu|data=2023-01-09|editora=Humanitas SA|lingua=ro}}.
4hcssm9mk0cpcdsfm67rcu4bkcqc5ic
142758
142757
2026-04-14T11:55:36Z
Olarcos
82
/* Geografía */
142758
wikitext
text/x-wiki
{| style="float:right; clear:right; width:300px; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; border-spacing:2px; background:#f8f9fa; color:#202122; font-size:88%; line-height:1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; padding:0.35em 0.5em;" | Valaquia
|-
| colspan="2" style="text-align:center; font-style:italic; padding:0.2em 0.5em;" | Valahia / Walachei / Wallachia / Valachie
|-
| colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Província istórica i geográfica
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Man_Curtea_de_Arges.SV.jpg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Esterior del monesteriu de Curtea de Argeș, primera capital istórica de Valaquia
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Sitación geográfica
|-
! style="width:34%; text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Continenti
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Uropa suroriental
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Coordenadas
| style="padding:0.2em 0.5em;" | 44°26′N 26°06′E / 44.43, 26.1
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Sitación alministrativa
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | País
| style="padding:0.2em 0.5em;" | [[Archivu:Flag_of_Romania.svg|22px|border|alt=Bandera de Romanía]] [[Romanía]]
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | División
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Județis d'Argeș, Brăila, Buzău, Călărași, Dâmbovița, Dolj, Gorj, Giurgiu, Ialomița, Ilfov, Olt, Mehedinți, Prahova, Teleorman i Vâlcea
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Características geográficas
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Límitis geográficus
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Cárpatus (N) i ríu Danubiu (S)
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Divisionis
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Muntenia (u Gran Valaquia) i Oltenia (u Pequeña Valaquia)
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Superfici
| style="padding:0.2em 0.5em;" | área km²
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Otus accidentis
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Gran llanura romana
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Otus datus
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Escudu d'armas istóricu
| style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Coat_of_arms_of_Wallachia,_1700.svg|100px|center]]
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Bandera
| style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Flag_of_Wallachia.svg|100px|border|center]]
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Mapa de sitación
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" |
<div style="position:relative; width:270px; margin:0 auto;">
[[Archivu:Europe_relief_laea_location_map.jpg|270px|center]]
<span style="position:absolute; left:176px; top:191px;">[[Archivu:Red_pog.svg|14px]]</span>
</div>
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Valaquia<br />Valaquia (Uropa)
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Mapas istóricus
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Walachia.svg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Sitación de Valaquia ena Romanía
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Wallachia_1789.jpg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | La província de Valaquia, 1789
|}
'''Valáquia''' ({{lang-ro|Valahia}}, dantis ''Walachei'', ''Wallachia'', ''Valachie'') es una [[rehión]] estórica i geográfica del sul de [[Rumanía]].
== Etimolohia ==
«Valáquia» Sigún los estoriaoris Giurescu, Iorga i Xenopol, abríe teníu estoricamenti varias Valáquias: los tres [[prencipau|prencipaus]] ena su mayoria de palra rumana de [[Transilvánia]], [[Moldávia]] i Valáquia, dantis cartografiaus, respetivamenti, como «Valáquia enteriol», «Bogdano Valáquia» i «úngaro-Valáquia» i tamién como Despotau de [[Dobrogea]], los «Vlašina», «Vlašić», «Vlahina» dela desaparecía [[Yugoslavia]], la «Megali Valacheia» de [[Grecia]] setentrional i de [[Macedónia]], i la «Valáquia morava» (''Moravsko Valaško''), al esti dela [[Repúbrica Checa|atual Repúbrica Checa]]. Nostanti, ai que sinyalar qu'el tres prencipaus ena su mayoria rumanófonus resurtaun dela fusión de pequeñas Valáquias dantis mas pequeñas (mentás ''ţări'' o ''ţinuturi'' nel rumano i ''Vlachföldek'' nel úngaro) como los [[vaivodatu|vaivodatus]] o país de [[Maramureș]], [[Oaş]], [[Crasna]], [[Lăpuş]], [[Năsăud]], [[Gurghiu]], [[Bihor]], [[Montana]], [[Amlaş]], [[Cibin]] i [[Făgăraş]], en Transilvánia; Onutul, Străşineţul, Baia (Mulda), Soroca, Hansca, Bârladul et Tinţul (Tigheciul), en Moldávia; Severin, Motru, Jaleş, Gilort, Lotru, Argeş i Muscel, en Valáquia. Los «valacos» son mentaus en crónicas bizantinas —como las de [[Teófanes el Confesol]], [[Teofilacto Simocates]], [[Constantinu VII]], [[Ana Comnena]], [[Juan Skylitzes]], [[Georgios Kedrenos]] o [[Cécaumène]]—, árabis —como las de [[Abu al-Fida]] o [[Rashid al-Din]]—, ocidentalis —como [[Godofredo de Villehardouin]] o [[Robert de Clari]]—, úngaras —como la ''Gesta Hungarorum'' o los diplomas del rei [[Béla IV]]. es l'esónimu salíu dela antigua denominación delos rumanófonus qu'es «valacos». Los territorios dondi estus vivían eran llamaus «valacos» (en prural), delos qualis la rehión de ''Valáquia'' es la única qu'á manteníu essi nomi ata ogañu. En lo que toca alos «valacos», recibin la su denominación dela parabra protogermánica ''Walhaz'', sigún Gerhard Rohlfs: ''Dictionnaire étymologique'' P.U.F., Paris, 1950, la parabra ''Walach'' tini l'origin nel'antigua germánica ''Walh'' que senifica 'palranti duna luenga latina o celta', qu'ala su vezi provini del nomi dun [[puebru]] celta: los volcos. ''Walach'' tamién desinyó alos celtas: los ''Welsh'' [galesis] anglosajonis, los ''Walhs'' delos francus. La «W» germánica da una G dura nel francés: ''Welsh'' á dau «Gales» (País de...) i ''Walh'': «Galia». qu'el estuyosus án relacionau cola Gália romana. El patronímicu d'origin flamencu De Gaulle tamién senifica «el no germano». ''Wahl'' dio asimesmu ''Galles'' (pol Gales), ''pays Gallo'' i ''Gaule'' [Gália] nel francés de oïl, debíu a qu'en esta luenga el ''wa'' inicial i l' ''alh'' dan, respetivamenti, ''ga'' (wardan = garder, waidanjan = gagner) et ''aule'' (salh = saule): ''Gaule'' no provendríe del latín cultu ''Gallia'', qu'en francés correnti abríe dau "Geaille" (ya qu'el latinus ''ga'' inicial i li i ''li'' danti de vocal dan en luenga de oïl ''ja'' o ''gea'', respetivamenti. Esta parabra abríe dau igualmente [[Valón|Wallon]] i [[Valónia|Wallonie]], ya qu'essa rehión fue una delas zonas fronterizas entri los antiguus territorios celtas i germánicus (véasi nel francés: [[estoria]] del términu de Valonia). que senifica: «estranjeru» o «no germano»; assina llamaban los envasoris germánicus alos puebrus romanizaus o de palra céltica. Igual origin se cree que tenin «galés» i «valón».
== Geografía ==
[[archivu:Wallachia in Romania (1859).png|left|thumb|La rehión de Valáquia en [[Rumanía]]]] Valáquia es la parti sul de [[Rumanía]]. S'atopa al sul delas montañas delos [[Cárpatus]] i al norti del [[ríu]] [[Danúbiu]]. La su parti sul i esti está constituía pola [[llanura danubiana]] (llanura valaca), muy plana, pero entrecalá con ríus encajaus duna docena de metrus i formandu, en argunus lugaris, lagus naturalis; la parti central i ocidental es montañosa, mentris qu'el su estremu norti enclui las estribaciones meridionalis delos Cárpatus. El ríu Olt dividi Valáquia en dos partis:<ref>The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-05. — [http://www.bartleby.com/65/wa/Walachia.html Walachia] Wayback|url=http://www.bartleby.com/65/wa/Walachia.html |date=20081022041908 </ref> la [[Muntenia]] (o Gran Valáquia) i [[Oltenia]] (o Pequeña Valáquia). El área urbana mas grandi dela rehión es [[Bucarest]], capital de Rumanía, pero ai muchas otras zonas muy urbanizás e endustrializás como [[Brăila]], [[Ploieşti]], [[Piteşti]] i [[Craiova]]. El [[climi]] es continental con [[vranu|vranus]] calurosus i tormentosus, e enviernus muy fríus i nevaus (menus fríus duranti las úrtimas décadas); ena ciá, estus contrastis s'án acrecentau enos sigrus sigru XX i sigru XXI debíu ala pérdida d'espacios verdis i ala proliferación d'edificius artus de vídriu i hormigón.
== Estoria ==
Ena Antigüedá, la rehión estaba poblá por tribus tracias de [[Dácia]], que le dierun el su nomi a esta: la Dácia. El território de Valáquia s'entegró (106), en gran parti, ena [[província romana]] dela [[Dácia romana]]. Fronti alos ataquis delos carpus (dácius libris) i sármatas dendi los añus 230, i delos godus a partir delos 250, l'Empériu romano abandonó a poquinu a poquinu Dácia, i tolos demás territorios del norti del Danúbiu, dendi 256 i puru nel 275: alos sus abitantis romanizaus se les permitió establecel-si en [[Mesia]] entri los tracio-romanus. Los carpus i godus tomariun posesión dela totalidá de Valáquia. Endispués de sel atrauessau por muchos puebrus duranti las envasiones bárbaras, se establecierun ellí los [[búlgarus]] i formariun, en 681, un Estau pudurosu que s'estendió a dambos dos laus del Danúbiu: al sul del Danúbiu, l'Empériu bizantinu retomó los sus derechus, mentris qu'enel norti se instalariun los [[pechenegos]] i endispués los [[cumanos]]. Duranti la creación del [[Segundu Empériu búlgaru]], Valáquia formó parti, de nuevu, dessi reinu qu'el crónicas dela época llamariun «Regnum Bulgarorum et Blachorum» ("Reino delos búlgarus i valacos"). Sigún las huentis bizantinas, úngaras, búlgaras i franciscanas ([[Guillaume de Rubrouck]]), la rehión se desputó a continuación entri esti reinu i el [[reinu de Hungría]]; fue goberná por príncipis (kniaz) o gobernaoris militaris (voivodas). En 1224, fue escarballá polos tártarus, i endispués d'essu, los voivodas rumanus passariun a estal bahu soberanía úngara ([[banato de Severin]] en [[Oltenia]], [[voivodato de Seneslau]] en [[Muntenia]]), mentris qu'el valacos del sul del Danúbiu (dinastías de Deleanu, Caloian i Asen) dejariun passu a zares búlgarus (zaratos de [[Vidin]] i [[Tarnovo]]).
=== Prencipau de Valáquia ===
A partir de 1330, Valáquia, ya unificá, se convirtió nun prencipau endependienti. Pero cien añus endispués, debió aceptal convertil-si nun estau vasallu del [[Empériu turcu]] (sin chegal nunca a sel una província otomana, como marraumenti se ve ena mayoria delos atlas estóricus ocidentalis). Conservó la su autonomía, las sus leis, el su ehiército, la su frota, los sus embajaoris i los sus príncipis, siendu el mas conociu en Ocidenti [[Vlad III]] (1431-1476), que dio el su nomi al personahi del [[Conde Drácula]]. I a vezis hizun la guerra al su soberanu, el sultán turcu: assina, el príncipi [[Miguel el Valienti]] unió cortu en 1600 los prencipaus de Valáquia, [[Transilvánia]] i [[Moldávia]]. Dendi 1716, los sultanes turcus prencipiariun a nombral ellus mesmus los príncipis (dantis elegíus pola [[nobleça rumana]]) entri los griegos otomanus «phanariotes», provocandu el descontentu dela puebración autóctona. El gobiernu delos fanariotas chegu al su fin en 1821, endispués dela revolución liderá por [[Tudor Vladimirescu]]. En 1831 s'aprobó un "reglamentu orgánicu" pa Valáquia i formó, en 1859, junta con Moldávia, los [[Prencipaus Unius de Moldávia i Valáquia]] teniendu como cabeça a [[Alejandro Juan Cuza]]. Esti declaró la endependéncia del nuevu estau —[[Rumanía]]— el 24 de diciembri de 1861, pero esta endependéncia ''de facto'' no sedríe reconocía ''de jure'' ata el fin dela guerra ruso-turca (1877-1878) i los trataus de [[San Stefano]] i de [[Berlín]].
== Puebración ==
=== Puebración estórica ===
Los estoriaoris contemporáneus estimas que la puebración de Valaquina nel sigru XV era de 500.000 pressonas. <ref>East Central Europe in the Middle Ages, 1000–1500, Jean W. Sedlar, p. 255, 1994</ref> En 1859, la puebración de Valáquia era de 2.400.921 (1.586.596 en [[Muntênia]] i 814.325 en [[Oltênia]]). <ref>{{Citar web|url=http://www.iini-minorities.ro/docs/Ven.Achim_Statistica_2005.pdf|titulo=Archived copy|acessodata=2012-01-17|arquivourl=https://web.archive.org/web/20210223141833/http://www.iini-minorities.ro/docs/Ven.Achim_Statistica_2005.pdf|arquivodata=2021-02-23|urlmorta=dead}}</ref>
=== Puebración atual ===
D'acuerdu colos últimos datus del censu de 2011, la región tieni una puebración total de 8.256.532 abitantis, distribuius entri los seguintis grupus étnicus (conformi al censu de 2001): [[rumanus]] (97%), [[gitanus]] (2,5%), otrus (0,5%). <ref name=":0">{{Citar web|url=http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html|titulo=Institutul Național de Statistică|acessodata=11 Nov 2017|website=Recensamant.ro|arquivourl=https://web.archive.org/web/20080325223653/http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html%23|arquivodata=25 Mar 2008|urlmorta=dead}}</ref>
=== Ciais ===
Las mayoris ciais, sigún el censu de 2011 ena región son:
* [[Bucarest]] (1.883.425)
* [[Craiova]] (269.506)
* [[Ploiești|Ploieşti]] (209.945)
* [[Brăila|Braila]] (180.302)
* [[Pitești|Piteşti]] (155.383)
* [[Buzău]] (115.494)
* [[Drobeta-Turnu Severin]] (92.617)
* [[Râmnicu Vâlcea]] (92.573)
<gallery>
Imagem:Hotel_Continental_-_Calea_Victoriei.jpg|alt=Bucharest|[[Bucareste]]
Imagem:Palatul_Constantin_Mihail,_(azi_Muzeul_de_Artă)_vedere_centrală.JPG|[[Craiova]]
Imagem:Casa_Luca_Elefterescu,_azi_Muzeul_Ceasului_"Nicolae_Simache"_(2).JPG|alt=Ploiești|[[Ploiești|Ploieşti]]
Imagem:Hotel_Danubiu_-_Municipiul_Braila_-_vedere_de_zi.jpg|alt=Brăila|[[Brăila|Braila]]
Imagem:Pitesti_art_gallery.jpg|alt=Pitești|[[Pitești|Piteşti]]
Imagem:RO_BZ_Courthouse_2.jpg|[[Buzău]]
Imagem:Castelul_de_apă,_Turnu_Severin,_jud._MH.JPG|[[Drobeta-Turnu Severin]]
Imagem:GerichtRV.JPG|[[Râmnicu Vâlcea]]
Imagem:Targoviste_city_hall.jpg|[[Târgoviște]]
Imagem:RO_GJ_Tg_Jiu_city_hall.jpg|[[Târgu Jiu]]
Imagem:Prefectura_Calarasi.jpg|alt=Călărași|[[Călărași (cidade da Romênia)|Călăraşi]]
Imagem:Ateneu_giurgiu.JPG|[[Giurgiu]]
Imagem:RO_OT_Caracal_national_theatre.jpg|[[Caracal (Roménia)|Caracal]]
Imagem:Romania_Campina_city_hall.jpg|[[Câmpina]]
Imagem:RSCityHall.JPG|[[Râmnicu Sărat]]
Imagem:Primaria_calafat.jpg|[[Calafat]]
Imagem:Bustul_lui_Negru_Vodă_-_Câmpulung_–_LMI_AG-III-m-B-13868.jpg|[[Câmpulung]]
Imagem:Căălimăneşti.jpg|alt=Călimănești|[[Călimănești-Căciulata|Calímonești]]
Imagem:Man_Curtea_de_Arges.SV.jpg|[[Curtea de Argeș]]
Imagem:RO_PH_Sinaia_park_08.jpg|[[Sinaia]]
</gallery>
== Referencias ==
{{listaref}}
=== Bibliografia ===
* Berza, Mihai. "Haraciul Moldovei și al Țării Românești în sec. XV–XIX", in ''Studii și Materiale de Istorie Medie'', II, 1957, pp. 7–47.
* Brătianu, Gheorghe I (1980). ''Tradiția istorică despre întemeierea statelor românești'' (The Historical Tradition of the Foundation of the Romanian States). Editura Eminescu.
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cQEtDwAAQBAJ|title=Dracula|last=Cazacu|first=Matei|publisher=[[Brill Publishers]]|editor-last=Reinert|editor-first=Stephen W.|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450–1450|volume=46|doi=10.1163/9789004349216|isbn=978-90-04-34921-6|translator-last1=Brinton|translator-first1=Alice|translator-last2=Healey|translator-first2=Catherine|translator-last3=Mordarski|translator-first3=Nicole|translator-last4=Reinert|translator-first4=Stephen W.|location=[[Leiden]]|year=2017}}
* [[:en:Neagu_Djuvara|Djuvara, Neagu]]. ''Între Orient și Occident. Țările române la începutul epocii moderne'', Humanitas, Bucharest, 1995.
* [[:en:Constantin_C._Giurescu|Giurescu, Constantin]]. ''Istoria Românilor'', Vol. I, 5th edition, Bucharest, 1946.
* [[:en:Constantin_C._Giurescu|Giurescu, Constantin]]. ''Istoria Bucureștilor. Din cele mai vechi timpuri pînă în zilele noastre'', ed. Pentru Literatură, Bucharest, 1966.
* Ștefănescu, Ștefan. ''Istoria medie a României'', Vol. I, Bucharest, 1991.
* {{Citar periódico |url=https://www.persee.fr/doc/valah_1584-1855_2019_num_21_1_1435 |título=Military organization of Wallachia from the first Basarabs until the beginning of the 16th century |data=2019 |acessodata=2024-12-14 |periódico=Annales d'Université "Valahia" Târgovişte. Section d'Archéologie et d'Histoire |número=1 |ultimo=Neagoe |primeiro=Claudiu |paginas=155–161 |doi=10.3406/valah.2019.1435}}.
* {{Citar livro|url=https://books.google.com/books?id=w3KmEAAAQBAJ|título=Cruciada impotriva lui Stefan cel Mare: Codrii Cosminului 1497|ultimo=Cimpeanu|primeiro=Liviu|data=2023-01-09|editora=Humanitas SA|lingua=ro}}.
s9p5rtgldojtq2oyzjzk0sayexvug8z
142759
142758
2026-04-14T11:57:32Z
Olarcos
82
/* Etimolohia */
142759
wikitext
text/x-wiki
{| style="float:right; clear:right; width:300px; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; border-spacing:2px; background:#f8f9fa; color:#202122; font-size:88%; line-height:1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; padding:0.35em 0.5em;" | Valaquia
|-
| colspan="2" style="text-align:center; font-style:italic; padding:0.2em 0.5em;" | Valahia / Walachei / Wallachia / Valachie
|-
| colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Província istórica i geográfica
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Man_Curtea_de_Arges.SV.jpg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Esterior del monesteriu de Curtea de Argeș, primera capital istórica de Valaquia
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Sitación geográfica
|-
! style="width:34%; text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Continenti
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Uropa suroriental
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Coordenadas
| style="padding:0.2em 0.5em;" | 44°26′N 26°06′E / 44.43, 26.1
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Sitación alministrativa
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | País
| style="padding:0.2em 0.5em;" | [[Archivu:Flag_of_Romania.svg|22px|border|alt=Bandera de Romanía]] [[Romanía]]
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | División
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Județis d'Argeș, Brăila, Buzău, Călărași, Dâmbovița, Dolj, Gorj, Giurgiu, Ialomița, Ilfov, Olt, Mehedinți, Prahova, Teleorman i Vâlcea
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Características geográficas
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Límitis geográficus
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Cárpatus (N) i ríu Danubiu (S)
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Divisionis
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Muntenia (u Gran Valaquia) i Oltenia (u Pequeña Valaquia)
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Superfici
| style="padding:0.2em 0.5em;" | área km²
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Otus accidentis
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Gran llanura romana
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Otus datus
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Escudu d'armas istóricu
| style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Coat_of_arms_of_Wallachia,_1700.svg|100px|center]]
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Bandera
| style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Flag_of_Wallachia.svg|100px|border|center]]
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Mapa de sitación
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" |
<div style="position:relative; width:270px; margin:0 auto;">
[[Archivu:Europe_relief_laea_location_map.jpg|270px|center]]
<span style="position:absolute; left:176px; top:191px;">[[Archivu:Red_pog.svg|14px]]</span>
</div>
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Valaquia<br />Valaquia (Uropa)
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Mapas istóricus
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Walachia.svg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Sitación de Valaquia ena Romanía
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Wallachia_1789.jpg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | La província de Valaquia, 1789
|}
'''Valáquia''' ({{lang-ro|Valahia}}, dantis ''Walachei'', ''Wallachia'', ''Valachie'') es una [[rehión]] estórica i geográfica del sul de [[Rumanía]].
== Etimolohia ==
«Valáquia» Sigún los estoriaoris Giurescu, Iorga i Xenopol, abríe teníu estoricamenti varias Valáquias: los tres [[prencipau|prencipaus]] ena su mayoria de palra rumana de [[Transilvánia]], [[Moldávia]] i Valáquia, dantis cartografiaus, respetivamenti, como «Valáquia enteriol», «Bogdano Valáquia» i «úngaro-Valáquia» i tamién como Despotau de [[Dobrogea]], los «Vlašina», «Vlašić», «Vlahina» dela desaparecía [[Yugoslavia]], la «Megali Valacheia» de [[Grecia]] setentrional i de [[Macedónia]], i la «Valáquia morava» (''Moravsko Valaško''), al esti dela [[Repúbrica Checa|atual Repúbrica Checa]]. Nostanti, ai que sinyalar qu'el tres prencipaus ena su mayoria rumanófonus resurtaun dela fusión de pequeñas Valáquias dantis mas pequeñas (mentás ''ţări'' o ''ţinuturi'' nel rumano i ''Vlachföldek'' nel úngaro) como los [[vaivodatu|vaivodatus]] o país de [[Maramureș]], [[Oaş]], [[Crasna]], [[Lăpuş]], [[Năsăud]], [[Gurghiu]], [[Bihor]], [[Montana]], [[Amlaş]], [[Cibin]] i [[Făgăraş]], en Transilvánia; Onutul, Străşineţul, Baia (Mulda), Soroca, Hansca, Bârladul et Tinţul (Tigheciul), en Moldávia; Severin, Motru, Jaleş, Gilort, Lotru, Argeş i Muscel, en Valáquia.
Los «valacos» son mentaus en crónicas bizantinas —como las de [[Teófanes el Confesol]], [[Teofilacto Simocates]], [[Constantinu VII]], [[Ana Comnena]], [[Juan Skylitzes]], [[Georgios Kedrenos]] o [[Cécaumène]]—, árabis —como las de [[Abu al-Fida]] o [[Rashid al-Din]]—, ocidentalis —como [[Godofredo de Villehardouin]] o [[Robert de Clari]]—, úngaras —como la ''Gesta Hungarorum'' o los diplomas del rei [[Béla IV]]. es l'esónimu salíu dela antigua denominación delos rumanófonus qu'es «valacos».
Los territorius dondi estus vivían eran llamaus «valacos» (en prural), delos qualis la rehión de ''Valáquia'' es la única qu'á manteníu essi nomi ata ogañu. En lo que toca alos «valacos», recibin la su denominación dela parabra protogermánica ''Walhaz'', sigún Gerhard Rohlfs: ''Dictionnaire étymologique'' P.U.F., Paris, 1950, la parabra ''Walach'' tini l'origin nel'antigua germánica ''Walh'' que senifica 'palranti duna luenga latina o celta', qu'ala su vezi provini del nomi dun [[puebru]] celta: los volcos. ''Walach'' tamién desinyó alos celtas: los ''Welsh'' [galesis] anglosajonis, los ''Walhs'' delos francus. La «W» germánica da una G dura nel francés: ''Welsh'' á dau «Gales» (País de...) i ''Walh'': «Galia». qu'el estuyosus án relacionau cola Gália romana. El patronímicu d'origin flamencu De Gaulle tamién senifica «el no germano». ''Wahl'' dio asimesmu ''Galles'' (pol Gales), ''pays Gallo'' i ''Gaule'' [Gália] nel francés de oïl, debíu a qu'en esta luenga el ''wa'' inicial i l' ''alh'' dan, respetivamenti, ''ga'' (wardan = garder, waidanjan = gagner) et ''aule'' (salh = saule): ''Gaule'' no provendríe del latín cultu ''Gallia'', qu'en francés correnti abríe dau "Geaille" (ya qu'el latinus ''ga'' inicial i li i ''li'' danti de vocal dan en luenga de oïl ''ja'' o ''gea'', respetivamenti. Esta parabra abríe dau igualmente [[Valón|Wallon]] i [[Valónia|Wallonie]], ya qu'essa rehión fue una delas zonas fronterizas entri los antiguus territorios celtas i germánicus (véasi nel francés: [[estoria]] del términu de Valonia). que senifica: «estranjeru» o «no germano»; assina llamaban los envasoris germánicus alos puebrus romanizaus o de palra céltica. Igual origin se cree que tenin «galés» i «valón».
== Geografía ==
[[archivu:Wallachia in Romania (1859).png|left|thumb|La rehión de Valáquia en [[Rumanía]]]] Valáquia es la parti sul de [[Rumanía]]. S'atopa al sul delas montañas delos [[Cárpatus]] i al norti del [[ríu]] [[Danúbiu]]. La su parti sul i esti está constituía pola [[llanura danubiana]] (llanura valaca), muy plana, pero entrecalá con ríus encajaus duna docena de metrus i formandu, en argunus lugaris, lagus naturalis; la parti central i ocidental es montañosa, mentris qu'el su estremu norti enclui las estribaciones meridionalis delos Cárpatus. El ríu Olt dividi Valáquia en dos partis:<ref>The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-05. — [http://www.bartleby.com/65/wa/Walachia.html Walachia] Wayback|url=http://www.bartleby.com/65/wa/Walachia.html |date=20081022041908 </ref> la [[Muntenia]] (o Gran Valáquia) i [[Oltenia]] (o Pequeña Valáquia). El área urbana mas grandi dela rehión es [[Bucarest]], capital de Rumanía, pero ai muchas otras zonas muy urbanizás e endustrializás como [[Brăila]], [[Ploieşti]], [[Piteşti]] i [[Craiova]]. El [[climi]] es continental con [[vranu|vranus]] calurosus i tormentosus, e enviernus muy fríus i nevaus (menus fríus duranti las úrtimas décadas); ena ciá, estus contrastis s'án acrecentau enos sigrus sigru XX i sigru XXI debíu ala pérdida d'espacios verdis i ala proliferación d'edificius artus de vídriu i hormigón.
== Estoria ==
Ena Antigüedá, la rehión estaba poblá por tribus tracias de [[Dácia]], que le dierun el su nomi a esta: la Dácia. El território de Valáquia s'entegró (106), en gran parti, ena [[província romana]] dela [[Dácia romana]]. Fronti alos ataquis delos carpus (dácius libris) i sármatas dendi los añus 230, i delos godus a partir delos 250, l'Empériu romano abandonó a poquinu a poquinu Dácia, i tolos demás territorios del norti del Danúbiu, dendi 256 i puru nel 275: alos sus abitantis romanizaus se les permitió establecel-si en [[Mesia]] entri los tracio-romanus. Los carpus i godus tomariun posesión dela totalidá de Valáquia. Endispués de sel atrauessau por muchos puebrus duranti las envasiones bárbaras, se establecierun ellí los [[búlgarus]] i formariun, en 681, un Estau pudurosu que s'estendió a dambos dos laus del Danúbiu: al sul del Danúbiu, l'Empériu bizantinu retomó los sus derechus, mentris qu'enel norti se instalariun los [[pechenegos]] i endispués los [[cumanos]]. Duranti la creación del [[Segundu Empériu búlgaru]], Valáquia formó parti, de nuevu, dessi reinu qu'el crónicas dela época llamariun «Regnum Bulgarorum et Blachorum» ("Reino delos búlgarus i valacos"). Sigún las huentis bizantinas, úngaras, búlgaras i franciscanas ([[Guillaume de Rubrouck]]), la rehión se desputó a continuación entri esti reinu i el [[reinu de Hungría]]; fue goberná por príncipis (kniaz) o gobernaoris militaris (voivodas). En 1224, fue escarballá polos tártarus, i endispués d'essu, los voivodas rumanus passariun a estal bahu soberanía úngara ([[banato de Severin]] en [[Oltenia]], [[voivodato de Seneslau]] en [[Muntenia]]), mentris qu'el valacos del sul del Danúbiu (dinastías de Deleanu, Caloian i Asen) dejariun passu a zares búlgarus (zaratos de [[Vidin]] i [[Tarnovo]]).
=== Prencipau de Valáquia ===
A partir de 1330, Valáquia, ya unificá, se convirtió nun prencipau endependienti. Pero cien añus endispués, debió aceptal convertil-si nun estau vasallu del [[Empériu turcu]] (sin chegal nunca a sel una província otomana, como marraumenti se ve ena mayoria delos atlas estóricus ocidentalis). Conservó la su autonomía, las sus leis, el su ehiército, la su frota, los sus embajaoris i los sus príncipis, siendu el mas conociu en Ocidenti [[Vlad III]] (1431-1476), que dio el su nomi al personahi del [[Conde Drácula]]. I a vezis hizun la guerra al su soberanu, el sultán turcu: assina, el príncipi [[Miguel el Valienti]] unió cortu en 1600 los prencipaus de Valáquia, [[Transilvánia]] i [[Moldávia]]. Dendi 1716, los sultanes turcus prencipiariun a nombral ellus mesmus los príncipis (dantis elegíus pola [[nobleça rumana]]) entri los griegos otomanus «phanariotes», provocandu el descontentu dela puebración autóctona. El gobiernu delos fanariotas chegu al su fin en 1821, endispués dela revolución liderá por [[Tudor Vladimirescu]]. En 1831 s'aprobó un "reglamentu orgánicu" pa Valáquia i formó, en 1859, junta con Moldávia, los [[Prencipaus Unius de Moldávia i Valáquia]] teniendu como cabeça a [[Alejandro Juan Cuza]]. Esti declaró la endependéncia del nuevu estau —[[Rumanía]]— el 24 de diciembri de 1861, pero esta endependéncia ''de facto'' no sedríe reconocía ''de jure'' ata el fin dela guerra ruso-turca (1877-1878) i los trataus de [[San Stefano]] i de [[Berlín]].
== Puebración ==
=== Puebración estórica ===
Los estoriaoris contemporáneus estimas que la puebración de Valaquina nel sigru XV era de 500.000 pressonas. <ref>East Central Europe in the Middle Ages, 1000–1500, Jean W. Sedlar, p. 255, 1994</ref> En 1859, la puebración de Valáquia era de 2.400.921 (1.586.596 en [[Muntênia]] i 814.325 en [[Oltênia]]). <ref>{{Citar web|url=http://www.iini-minorities.ro/docs/Ven.Achim_Statistica_2005.pdf|titulo=Archived copy|acessodata=2012-01-17|arquivourl=https://web.archive.org/web/20210223141833/http://www.iini-minorities.ro/docs/Ven.Achim_Statistica_2005.pdf|arquivodata=2021-02-23|urlmorta=dead}}</ref>
=== Puebración atual ===
D'acuerdu colos últimos datus del censu de 2011, la región tieni una puebración total de 8.256.532 abitantis, distribuius entri los seguintis grupus étnicus (conformi al censu de 2001): [[rumanus]] (97%), [[gitanus]] (2,5%), otrus (0,5%). <ref name=":0">{{Citar web|url=http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html|titulo=Institutul Național de Statistică|acessodata=11 Nov 2017|website=Recensamant.ro|arquivourl=https://web.archive.org/web/20080325223653/http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html%23|arquivodata=25 Mar 2008|urlmorta=dead}}</ref>
=== Ciais ===
Las mayoris ciais, sigún el censu de 2011 ena región son:
* [[Bucarest]] (1.883.425)
* [[Craiova]] (269.506)
* [[Ploiești|Ploieşti]] (209.945)
* [[Brăila|Braila]] (180.302)
* [[Pitești|Piteşti]] (155.383)
* [[Buzău]] (115.494)
* [[Drobeta-Turnu Severin]] (92.617)
* [[Râmnicu Vâlcea]] (92.573)
<gallery>
Imagem:Hotel_Continental_-_Calea_Victoriei.jpg|alt=Bucharest|[[Bucareste]]
Imagem:Palatul_Constantin_Mihail,_(azi_Muzeul_de_Artă)_vedere_centrală.JPG|[[Craiova]]
Imagem:Casa_Luca_Elefterescu,_azi_Muzeul_Ceasului_"Nicolae_Simache"_(2).JPG|alt=Ploiești|[[Ploiești|Ploieşti]]
Imagem:Hotel_Danubiu_-_Municipiul_Braila_-_vedere_de_zi.jpg|alt=Brăila|[[Brăila|Braila]]
Imagem:Pitesti_art_gallery.jpg|alt=Pitești|[[Pitești|Piteşti]]
Imagem:RO_BZ_Courthouse_2.jpg|[[Buzău]]
Imagem:Castelul_de_apă,_Turnu_Severin,_jud._MH.JPG|[[Drobeta-Turnu Severin]]
Imagem:GerichtRV.JPG|[[Râmnicu Vâlcea]]
Imagem:Targoviste_city_hall.jpg|[[Târgoviște]]
Imagem:RO_GJ_Tg_Jiu_city_hall.jpg|[[Târgu Jiu]]
Imagem:Prefectura_Calarasi.jpg|alt=Călărași|[[Călărași (cidade da Romênia)|Călăraşi]]
Imagem:Ateneu_giurgiu.JPG|[[Giurgiu]]
Imagem:RO_OT_Caracal_national_theatre.jpg|[[Caracal (Roménia)|Caracal]]
Imagem:Romania_Campina_city_hall.jpg|[[Câmpina]]
Imagem:RSCityHall.JPG|[[Râmnicu Sărat]]
Imagem:Primaria_calafat.jpg|[[Calafat]]
Imagem:Bustul_lui_Negru_Vodă_-_Câmpulung_–_LMI_AG-III-m-B-13868.jpg|[[Câmpulung]]
Imagem:Căălimăneşti.jpg|alt=Călimănești|[[Călimănești-Căciulata|Calímonești]]
Imagem:Man_Curtea_de_Arges.SV.jpg|[[Curtea de Argeș]]
Imagem:RO_PH_Sinaia_park_08.jpg|[[Sinaia]]
</gallery>
== Referencias ==
{{listaref}}
=== Bibliografia ===
* Berza, Mihai. "Haraciul Moldovei și al Țării Românești în sec. XV–XIX", in ''Studii și Materiale de Istorie Medie'', II, 1957, pp. 7–47.
* Brătianu, Gheorghe I (1980). ''Tradiția istorică despre întemeierea statelor românești'' (The Historical Tradition of the Foundation of the Romanian States). Editura Eminescu.
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cQEtDwAAQBAJ|title=Dracula|last=Cazacu|first=Matei|publisher=[[Brill Publishers]]|editor-last=Reinert|editor-first=Stephen W.|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450–1450|volume=46|doi=10.1163/9789004349216|isbn=978-90-04-34921-6|translator-last1=Brinton|translator-first1=Alice|translator-last2=Healey|translator-first2=Catherine|translator-last3=Mordarski|translator-first3=Nicole|translator-last4=Reinert|translator-first4=Stephen W.|location=[[Leiden]]|year=2017}}
* [[:en:Neagu_Djuvara|Djuvara, Neagu]]. ''Între Orient și Occident. Țările române la începutul epocii moderne'', Humanitas, Bucharest, 1995.
* [[:en:Constantin_C._Giurescu|Giurescu, Constantin]]. ''Istoria Românilor'', Vol. I, 5th edition, Bucharest, 1946.
* [[:en:Constantin_C._Giurescu|Giurescu, Constantin]]. ''Istoria Bucureștilor. Din cele mai vechi timpuri pînă în zilele noastre'', ed. Pentru Literatură, Bucharest, 1966.
* Ștefănescu, Ștefan. ''Istoria medie a României'', Vol. I, Bucharest, 1991.
* {{Citar periódico |url=https://www.persee.fr/doc/valah_1584-1855_2019_num_21_1_1435 |título=Military organization of Wallachia from the first Basarabs until the beginning of the 16th century |data=2019 |acessodata=2024-12-14 |periódico=Annales d'Université "Valahia" Târgovişte. Section d'Archéologie et d'Histoire |número=1 |ultimo=Neagoe |primeiro=Claudiu |paginas=155–161 |doi=10.3406/valah.2019.1435}}.
* {{Citar livro|url=https://books.google.com/books?id=w3KmEAAAQBAJ|título=Cruciada impotriva lui Stefan cel Mare: Codrii Cosminului 1497|ultimo=Cimpeanu|primeiro=Liviu|data=2023-01-09|editora=Humanitas SA|lingua=ro}}.
kolbzn3pii35fnytxf3mb9ba4upx7b8
142760
142759
2026-04-14T11:58:15Z
Olarcos
82
/* Geografía */
142760
wikitext
text/x-wiki
{| style="float:right; clear:right; width:300px; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; border-spacing:2px; background:#f8f9fa; color:#202122; font-size:88%; line-height:1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; padding:0.35em 0.5em;" | Valaquia
|-
| colspan="2" style="text-align:center; font-style:italic; padding:0.2em 0.5em;" | Valahia / Walachei / Wallachia / Valachie
|-
| colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Província istórica i geográfica
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Man_Curtea_de_Arges.SV.jpg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Esterior del monesteriu de Curtea de Argeș, primera capital istórica de Valaquia
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Sitación geográfica
|-
! style="width:34%; text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Continenti
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Uropa suroriental
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Coordenadas
| style="padding:0.2em 0.5em;" | 44°26′N 26°06′E / 44.43, 26.1
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Sitación alministrativa
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | País
| style="padding:0.2em 0.5em;" | [[Archivu:Flag_of_Romania.svg|22px|border|alt=Bandera de Romanía]] [[Romanía]]
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | División
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Județis d'Argeș, Brăila, Buzău, Călărași, Dâmbovița, Dolj, Gorj, Giurgiu, Ialomița, Ilfov, Olt, Mehedinți, Prahova, Teleorman i Vâlcea
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Características geográficas
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Límitis geográficus
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Cárpatus (N) i ríu Danubiu (S)
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Divisionis
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Muntenia (u Gran Valaquia) i Oltenia (u Pequeña Valaquia)
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Superfici
| style="padding:0.2em 0.5em;" | área km²
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Otus accidentis
| style="padding:0.2em 0.5em;" | Gran llanura romana
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Otus datus
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Escudu d'armas istóricu
| style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Coat_of_arms_of_Wallachia,_1700.svg|100px|center]]
|-
! style="text-align:left; font-weight:bold; padding:0.2em 0.5em;" | Bandera
| style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Flag_of_Wallachia.svg|100px|border|center]]
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Mapa de sitación
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" |
<div style="position:relative; width:270px; margin:0 auto;">
[[Archivu:Europe_relief_laea_location_map.jpg|270px|center]]
<span style="position:absolute; left:176px; top:191px;">[[Archivu:Red_pog.svg|14px]]</span>
</div>
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Valaquia<br />Valaquia (Uropa)
|-
! colspan="2" style="background:#d8e8ff; text-align:center; font-weight:bold; padding:0.25em 0.5em;" | Mapas istóricus
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Walachia.svg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | Sitación de Valaquia ena Romanía
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em 0.5em;" | [[Archivu:Wallachia_1789.jpg|270px|center]]
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:0.2em 0.5em;" | La província de Valaquia, 1789
|}
'''Valáquia''' ({{lang-ro|Valahia}}, dantis ''Walachei'', ''Wallachia'', ''Valachie'') es una [[rehión]] estórica i geográfica del sul de [[Rumanía]].
== Etimolohia ==
«Valáquia» Sigún los estoriaoris Giurescu, Iorga i Xenopol, abríe teníu estoricamenti varias Valáquias: los tres [[prencipau|prencipaus]] ena su mayoria de palra rumana de [[Transilvánia]], [[Moldávia]] i Valáquia, dantis cartografiaus, respetivamenti, como «Valáquia enteriol», «Bogdano Valáquia» i «úngaro-Valáquia» i tamién como Despotau de [[Dobrogea]], los «Vlašina», «Vlašić», «Vlahina» dela desaparecía [[Yugoslavia]], la «Megali Valacheia» de [[Grecia]] setentrional i de [[Macedónia]], i la «Valáquia morava» (''Moravsko Valaško''), al esti dela [[Repúbrica Checa|atual Repúbrica Checa]]. Nostanti, ai que sinyalar qu'el tres prencipaus ena su mayoria rumanófonus resurtaun dela fusión de pequeñas Valáquias dantis mas pequeñas (mentás ''ţări'' o ''ţinuturi'' nel rumano i ''Vlachföldek'' nel úngaro) como los [[vaivodatu|vaivodatus]] o país de [[Maramureș]], [[Oaş]], [[Crasna]], [[Lăpuş]], [[Năsăud]], [[Gurghiu]], [[Bihor]], [[Montana]], [[Amlaş]], [[Cibin]] i [[Făgăraş]], en Transilvánia; Onutul, Străşineţul, Baia (Mulda), Soroca, Hansca, Bârladul et Tinţul (Tigheciul), en Moldávia; Severin, Motru, Jaleş, Gilort, Lotru, Argeş i Muscel, en Valáquia.
Los «valacos» son mentaus en crónicas bizantinas —como las de [[Teófanes el Confesol]], [[Teofilacto Simocates]], [[Constantinu VII]], [[Ana Comnena]], [[Juan Skylitzes]], [[Georgios Kedrenos]] o [[Cécaumène]]—, árabis —como las de [[Abu al-Fida]] o [[Rashid al-Din]]—, ocidentalis —como [[Godofredo de Villehardouin]] o [[Robert de Clari]]—, úngaras —como la ''Gesta Hungarorum'' o los diplomas del rei [[Béla IV]]. es l'esónimu salíu dela antigua denominación delos rumanófonus qu'es «valacos».
Los territorius dondi estus vivían eran llamaus «valacos» (en prural), delos qualis la rehión de ''Valáquia'' es la única qu'á manteníu essi nomi ata ogañu. En lo que toca alos «valacos», recibin la su denominación dela parabra protogermánica ''Walhaz'', sigún Gerhard Rohlfs: ''Dictionnaire étymologique'' P.U.F., Paris, 1950, la parabra ''Walach'' tini l'origin nel'antigua germánica ''Walh'' que senifica 'palranti duna luenga latina o celta', qu'ala su vezi provini del nomi dun [[puebru]] celta: los volcos. ''Walach'' tamién desinyó alos celtas: los ''Welsh'' [galesis] anglosajonis, los ''Walhs'' delos francus. La «W» germánica da una G dura nel francés: ''Welsh'' á dau «Gales» (País de...) i ''Walh'': «Galia». qu'el estuyosus án relacionau cola Gália romana. El patronímicu d'origin flamencu De Gaulle tamién senifica «el no germano». ''Wahl'' dio asimesmu ''Galles'' (pol Gales), ''pays Gallo'' i ''Gaule'' [Gália] nel francés de oïl, debíu a qu'en esta luenga el ''wa'' inicial i l' ''alh'' dan, respetivamenti, ''ga'' (wardan = garder, waidanjan = gagner) et ''aule'' (salh = saule): ''Gaule'' no provendríe del latín cultu ''Gallia'', qu'en francés correnti abríe dau "Geaille" (ya qu'el latinus ''ga'' inicial i li i ''li'' danti de vocal dan en luenga de oïl ''ja'' o ''gea'', respetivamenti. Esta parabra abríe dau igualmente [[Valón|Wallon]] i [[Valónia|Wallonie]], ya qu'essa rehión fue una delas zonas fronterizas entri los antiguus territorios celtas i germánicus (véasi nel francés: [[estoria]] del términu de Valonia). que senifica: «estranjeru» o «no germano»; assina llamaban los envasoris germánicus alos puebrus romanizaus o de palra céltica. Igual origin se cree que tenin «galés» i «valón».
== Geografía ==
[[archivu:ValachiaPhysical.jpg|left|thumb|La rehión de Valáquia en [[Rumanía]]]] Valáquia es la parti sul de [[Rumanía]]. S'atopa al sul delas montañas delos [[Cárpatus]] i al norti del [[ríu]] [[Danúbiu]]. La su parti sul i esti está constituía pola [[llanura danubiana]] (llanura valaca), muy plana, pero entrecalá con ríus encajaus duna docena de metrus i formandu, en argunus lugaris, lagus naturalis; la parti central i ocidental es montañosa, mentris qu'el su estremu norti enclui las estribaciones meridionalis delos Cárpatus. El ríu Olt dividi Valáquia en dos partis:<ref>The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-05. — [http://www.bartleby.com/65/wa/Walachia.html Walachia] Wayback|url=http://www.bartleby.com/65/wa/Walachia.html |date=20081022041908 </ref> la [[Muntenia]] (o Gran Valáquia) i [[Oltenia]] (o Pequeña Valáquia). El área urbana mas grandi dela rehión es [[Bucarest]], capital de Rumanía, pero ai muchas otras zonas muy urbanizás e endustrializás como [[Brăila]], [[Ploieşti]], [[Piteşti]] i [[Craiova]]. El [[climi]] es continental con [[vranu|vranus]] calurosus i tormentosus, e enviernus muy fríus i nevaus (menus fríus duranti las úrtimas décadas); ena ciá, estus contrastis s'án acrecentau enos sigrus sigru XX i sigru XXI debíu ala pérdida d'espacios verdis i ala proliferación d'edificius artus de vídriu i hormigón.
== Estoria ==
Ena Antigüedá, la rehión estaba poblá por tribus tracias de [[Dácia]], que le dierun el su nomi a esta: la Dácia. El território de Valáquia s'entegró (106), en gran parti, ena [[província romana]] dela [[Dácia romana]]. Fronti alos ataquis delos carpus (dácius libris) i sármatas dendi los añus 230, i delos godus a partir delos 250, l'Empériu romano abandonó a poquinu a poquinu Dácia, i tolos demás territorios del norti del Danúbiu, dendi 256 i puru nel 275: alos sus abitantis romanizaus se les permitió establecel-si en [[Mesia]] entri los tracio-romanus. Los carpus i godus tomariun posesión dela totalidá de Valáquia. Endispués de sel atrauessau por muchos puebrus duranti las envasiones bárbaras, se establecierun ellí los [[búlgarus]] i formariun, en 681, un Estau pudurosu que s'estendió a dambos dos laus del Danúbiu: al sul del Danúbiu, l'Empériu bizantinu retomó los sus derechus, mentris qu'enel norti se instalariun los [[pechenegos]] i endispués los [[cumanos]]. Duranti la creación del [[Segundu Empériu búlgaru]], Valáquia formó parti, de nuevu, dessi reinu qu'el crónicas dela época llamariun «Regnum Bulgarorum et Blachorum» ("Reino delos búlgarus i valacos"). Sigún las huentis bizantinas, úngaras, búlgaras i franciscanas ([[Guillaume de Rubrouck]]), la rehión se desputó a continuación entri esti reinu i el [[reinu de Hungría]]; fue goberná por príncipis (kniaz) o gobernaoris militaris (voivodas). En 1224, fue escarballá polos tártarus, i endispués d'essu, los voivodas rumanus passariun a estal bahu soberanía úngara ([[banato de Severin]] en [[Oltenia]], [[voivodato de Seneslau]] en [[Muntenia]]), mentris qu'el valacos del sul del Danúbiu (dinastías de Deleanu, Caloian i Asen) dejariun passu a zares búlgarus (zaratos de [[Vidin]] i [[Tarnovo]]).
=== Prencipau de Valáquia ===
A partir de 1330, Valáquia, ya unificá, se convirtió nun prencipau endependienti. Pero cien añus endispués, debió aceptal convertil-si nun estau vasallu del [[Empériu turcu]] (sin chegal nunca a sel una província otomana, como marraumenti se ve ena mayoria delos atlas estóricus ocidentalis). Conservó la su autonomía, las sus leis, el su ehiército, la su frota, los sus embajaoris i los sus príncipis, siendu el mas conociu en Ocidenti [[Vlad III]] (1431-1476), que dio el su nomi al personahi del [[Conde Drácula]]. I a vezis hizun la guerra al su soberanu, el sultán turcu: assina, el príncipi [[Miguel el Valienti]] unió cortu en 1600 los prencipaus de Valáquia, [[Transilvánia]] i [[Moldávia]]. Dendi 1716, los sultanes turcus prencipiariun a nombral ellus mesmus los príncipis (dantis elegíus pola [[nobleça rumana]]) entri los griegos otomanus «phanariotes», provocandu el descontentu dela puebración autóctona. El gobiernu delos fanariotas chegu al su fin en 1821, endispués dela revolución liderá por [[Tudor Vladimirescu]]. En 1831 s'aprobó un "reglamentu orgánicu" pa Valáquia i formó, en 1859, junta con Moldávia, los [[Prencipaus Unius de Moldávia i Valáquia]] teniendu como cabeça a [[Alejandro Juan Cuza]]. Esti declaró la endependéncia del nuevu estau —[[Rumanía]]— el 24 de diciembri de 1861, pero esta endependéncia ''de facto'' no sedríe reconocía ''de jure'' ata el fin dela guerra ruso-turca (1877-1878) i los trataus de [[San Stefano]] i de [[Berlín]].
== Puebración ==
=== Puebración estórica ===
Los estoriaoris contemporáneus estimas que la puebración de Valaquina nel sigru XV era de 500.000 pressonas. <ref>East Central Europe in the Middle Ages, 1000–1500, Jean W. Sedlar, p. 255, 1994</ref> En 1859, la puebración de Valáquia era de 2.400.921 (1.586.596 en [[Muntênia]] i 814.325 en [[Oltênia]]). <ref>{{Citar web|url=http://www.iini-minorities.ro/docs/Ven.Achim_Statistica_2005.pdf|titulo=Archived copy|acessodata=2012-01-17|arquivourl=https://web.archive.org/web/20210223141833/http://www.iini-minorities.ro/docs/Ven.Achim_Statistica_2005.pdf|arquivodata=2021-02-23|urlmorta=dead}}</ref>
=== Puebración atual ===
D'acuerdu colos últimos datus del censu de 2011, la región tieni una puebración total de 8.256.532 abitantis, distribuius entri los seguintis grupus étnicus (conformi al censu de 2001): [[rumanus]] (97%), [[gitanus]] (2,5%), otrus (0,5%). <ref name=":0">{{Citar web|url=http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html|titulo=Institutul Național de Statistică|acessodata=11 Nov 2017|website=Recensamant.ro|arquivourl=https://web.archive.org/web/20080325223653/http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html%23|arquivodata=25 Mar 2008|urlmorta=dead}}</ref>
=== Ciais ===
Las mayoris ciais, sigún el censu de 2011 ena región son:
* [[Bucarest]] (1.883.425)
* [[Craiova]] (269.506)
* [[Ploiești|Ploieşti]] (209.945)
* [[Brăila|Braila]] (180.302)
* [[Pitești|Piteşti]] (155.383)
* [[Buzău]] (115.494)
* [[Drobeta-Turnu Severin]] (92.617)
* [[Râmnicu Vâlcea]] (92.573)
<gallery>
Imagem:Hotel_Continental_-_Calea_Victoriei.jpg|alt=Bucharest|[[Bucareste]]
Imagem:Palatul_Constantin_Mihail,_(azi_Muzeul_de_Artă)_vedere_centrală.JPG|[[Craiova]]
Imagem:Casa_Luca_Elefterescu,_azi_Muzeul_Ceasului_"Nicolae_Simache"_(2).JPG|alt=Ploiești|[[Ploiești|Ploieşti]]
Imagem:Hotel_Danubiu_-_Municipiul_Braila_-_vedere_de_zi.jpg|alt=Brăila|[[Brăila|Braila]]
Imagem:Pitesti_art_gallery.jpg|alt=Pitești|[[Pitești|Piteşti]]
Imagem:RO_BZ_Courthouse_2.jpg|[[Buzău]]
Imagem:Castelul_de_apă,_Turnu_Severin,_jud._MH.JPG|[[Drobeta-Turnu Severin]]
Imagem:GerichtRV.JPG|[[Râmnicu Vâlcea]]
Imagem:Targoviste_city_hall.jpg|[[Târgoviște]]
Imagem:RO_GJ_Tg_Jiu_city_hall.jpg|[[Târgu Jiu]]
Imagem:Prefectura_Calarasi.jpg|alt=Călărași|[[Călărași (cidade da Romênia)|Călăraşi]]
Imagem:Ateneu_giurgiu.JPG|[[Giurgiu]]
Imagem:RO_OT_Caracal_national_theatre.jpg|[[Caracal (Roménia)|Caracal]]
Imagem:Romania_Campina_city_hall.jpg|[[Câmpina]]
Imagem:RSCityHall.JPG|[[Râmnicu Sărat]]
Imagem:Primaria_calafat.jpg|[[Calafat]]
Imagem:Bustul_lui_Negru_Vodă_-_Câmpulung_–_LMI_AG-III-m-B-13868.jpg|[[Câmpulung]]
Imagem:Căălimăneşti.jpg|alt=Călimănești|[[Călimănești-Căciulata|Calímonești]]
Imagem:Man_Curtea_de_Arges.SV.jpg|[[Curtea de Argeș]]
Imagem:RO_PH_Sinaia_park_08.jpg|[[Sinaia]]
</gallery>
== Referencias ==
{{listaref}}
=== Bibliografia ===
* Berza, Mihai. "Haraciul Moldovei și al Țării Românești în sec. XV–XIX", in ''Studii și Materiale de Istorie Medie'', II, 1957, pp. 7–47.
* Brătianu, Gheorghe I (1980). ''Tradiția istorică despre întemeierea statelor românești'' (The Historical Tradition of the Foundation of the Romanian States). Editura Eminescu.
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cQEtDwAAQBAJ|title=Dracula|last=Cazacu|first=Matei|publisher=[[Brill Publishers]]|editor-last=Reinert|editor-first=Stephen W.|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450–1450|volume=46|doi=10.1163/9789004349216|isbn=978-90-04-34921-6|translator-last1=Brinton|translator-first1=Alice|translator-last2=Healey|translator-first2=Catherine|translator-last3=Mordarski|translator-first3=Nicole|translator-last4=Reinert|translator-first4=Stephen W.|location=[[Leiden]]|year=2017}}
* [[:en:Neagu_Djuvara|Djuvara, Neagu]]. ''Între Orient și Occident. Țările române la începutul epocii moderne'', Humanitas, Bucharest, 1995.
* [[:en:Constantin_C._Giurescu|Giurescu, Constantin]]. ''Istoria Românilor'', Vol. I, 5th edition, Bucharest, 1946.
* [[:en:Constantin_C._Giurescu|Giurescu, Constantin]]. ''Istoria Bucureștilor. Din cele mai vechi timpuri pînă în zilele noastre'', ed. Pentru Literatură, Bucharest, 1966.
* Ștefănescu, Ștefan. ''Istoria medie a României'', Vol. I, Bucharest, 1991.
* {{Citar periódico |url=https://www.persee.fr/doc/valah_1584-1855_2019_num_21_1_1435 |título=Military organization of Wallachia from the first Basarabs until the beginning of the 16th century |data=2019 |acessodata=2024-12-14 |periódico=Annales d'Université "Valahia" Târgovişte. Section d'Archéologie et d'Histoire |número=1 |ultimo=Neagoe |primeiro=Claudiu |paginas=155–161 |doi=10.3406/valah.2019.1435}}.
* {{Citar livro|url=https://books.google.com/books?id=w3KmEAAAQBAJ|título=Cruciada impotriva lui Stefan cel Mare: Codrii Cosminului 1497|ultimo=Cimpeanu|primeiro=Liviu|data=2023-01-09|editora=Humanitas SA|lingua=ro}}.
leut93l761z2xvemqc9bo7okx671wza