Avlékété

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fon">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedya</sitename>
    <dbname>fonwiki</dbname>
    <base>https://fon.wikipedia.org/wiki/W%C3%A9m%C3%A1_Nuk%C9%94nt%C9%94n</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Yɛwliɖonuji</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ɖéɖovo</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Xoɖɔtɛn</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Wikizantɔ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Xoɖɔtɛn wikizantɔ lɛ tɔn</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Xoɖɔtɛn Wikipedya tɔn</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Wékpo</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Xoɖɔtɛn wékpo wú tɛ̀n</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Xoɖɔtɛn MediaWiki tɔn</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Kpɔnd'ewu bo blo</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Xoɖɔtɛn kpɔnd'ewu ɔ tɔ̀n</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Alɔgɔ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Xoɖɔtɛn alɔgɔtɛn ɔ tɔn</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Akpaxwé</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Akpaxwé lɛ sín xoɖɔtɛn</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Avlékété</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1285</id>
    <revision>
      <id>30679</id>
      <parentid>19448</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T11:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikinece</username>
        <id>1948</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nudidyɔ</comment>
      <origin>30679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="672" sha1="l8zxxrkhngx1sbjzbsgqj4tov3hsokk" xml:space="preserve">{{Tokpɔnlavi
 | nyikɔ             = Avlékété
 | yɛ                = La Venise de l'Afrique.jpg
 | tinmɛ yɛ ɔ tɔn = 
 | to é mɛ é ɖé e        = [[Benɛɛto]]
 | tokpɔn é mɛ é ɖé e = [[Atlantique]]
 | tokpɔnla é mɛ é ɖé e = [[Glexwé]]
 | tovi nabi é ɖo e  = 11 453 
}}

'''Avlékété''' ɔ [[tokpɔnlavi]]  ɖokpo wɛ é nyi nu [[tokpɔnla]] [[Glexwé]] tɔn bo ɖo [[tokpɔn]] [[Atlantique]] tɔn mɛ ɖo [[Benɛɛto]] mɛ.

==Tàn==

==Slaá tɔn lɛ==

==Tovi tɔn lɛ==
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Avlékété tɔn ɖo gbɛtɔ 
11 453.

[[Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ]]</text>
      <sha1>l8zxxrkhngx1sbjzbsgqj4tov3hsokk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nthomeng Majara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4245</id>
    <revision>
      <id>30659</id>
      <parentid>26472</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T12:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikinece</username>
        <id>1948</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nudidyɔ</comment>
      <origin>30659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="gxgf9t6cu3qf77fkgsfvdst9bmbd1rj" xml:space="preserve">{{Gbɛtɔ tán|nyikɔ=Nthomeng Justina Majara|yɛ=Nthomeng Majara.jpg|tinmɛ yɛ ɔ tɔn=Nthomeng Majara, ganhɔnyitɔ bɔdo togan wegɔɔ|azɔ é nɔ wa é=hwɛɖɔtɔ|azan é gbé é ji ɖé é=azan 8ɔ ayidosun xwe 1963|fǐ é ji ɖé é=Lesothoto}}

'''[[w:Nthomeng_Majara|Nthomeng Majara]]''' ɔ, nyikɔ tɔn tawun ɔ Nthomeng Justina Majara wɛ. E ji ɖo azan 8ɔ [[Ayidósùn|ayidosun]] xwe 1963 tɔn, e nyi hwɛɖɔtɔ kpodo toxóɖɔtɔ Mosotho tɔn kpo, bo nyi ganhɔnyitɔ bɔdo togan wu nukɔntɔn Lesothoto tɔn sin xwe 2022. E lɛ nyi gan hwɛɖɔtɔ Lesothoto tɔn sin 2014 wayi 2018, bo nyinyɔnu nukɔntɔn ɖo tɛn we enɛ lɛ mɛ.

== Gbɛtan tɔn ==
È ji Nthomeng Justina Majara ɖò azǎn 8ɔ ayidosun xwe 1963 tɔn gbè ɖò dotóoxwé Axɔsi Elizabɛti wegɔɔ tɔn ɖò Lesotho. E yi kplɔnyiji'alavɔ Lesothoto ɔ tɔn ɖò xwè 1992 mɛ, bo yí kunnuɖewema kplɔnyiji'alavɔ sin xɔ ɛnɛ gɔɔ tɔn ɖo sɛnzɔ linu ɖo wemaxɔmɛ ɖaxó King’s College London tɔn ɖò xwè 1997 mɛ&lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://asp.icc-cpi.int/sites/asp/files/asp_docs/Elections/EJ2017/ICC-ASP-EJ2017-LES-CV-ENG.pdf|xotá ɔ=ICC Judicial Nomination – Model curriculum vitae|atɛ ɔ=asp.icc-cpi.int|azǎn ɔ=azan 17ɔ nuxwasun 2017}}&lt;/ref&gt;.

Gbè e é nɔ dó é wɛ nyí Sesothogbe. Ðò kɔnyasun xwe 2017 ɔ, Majara nɔ xwe ɖaxó Maseru tɔn e hwɛɖɔtɔ́ hwɛɖɔxɔsa ɖaxó, Teboho Moiloa xaya e mɛ, co acɛkpikpa ɔ sín akwɛgbéjékpɔ́ntɔ́ lɛ ka gbɛ́ tuto enɛ ɔ sun ayizɛ́n ɖayi sun ayizɛn wayi gudo.

== Azɔ e é wa e ==
Majara wɛ è sɔ́ hwɛɖɔtɔ́ ɖaxó Lesothoto tɔn ɖò [[Zǒsùn|zǒsun]] 2014 tɔn. É ɖyɔ hwɛɖɔtɔ́ Tšeliso Monaphathi, ee ko ɖò tɛnmɛ kpɔn nu hwɛɖɔtɔ́ ɖaxó sín azɔ̌ wà wɛ sín lidosun 2013 é&lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://lestimes.com/majara-appointed-new-chief-justice/|xotá ɔ=Majara nommé nouveau juge en chef|atɛ ɔ=lestimes.com|azǎn ɔ=azan 4ɔ zosun 2014}}&lt;/ref&gt;. 

Ðò ayidosun xwè 2017 tɔn mɛ ɔ, Majara nyí mɛ ɖokpo ɖò mɛ 12 e è sɔmi sɔmi nuwiwa e blo bo na ɖenyi hwɛɖɔtɔ ayizɛ́n e na nɔ dó hwɛɖɔxɔsa ɖaxó e nɔ kpé nukún dó hwɛɖiɖɔ wu ɖò gbɛ ɔ bǐ mɛ é mɛ, bo na sɔ afɔ kplekplemɛ gbɛta hwɛɖɔtɔ Afrika to lɛ tɔn ɖo te e&lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://asp.icc-cpi.int/en_menus/asp/elections/judges/2017/Nominations/Pages/MAJARA.aspx|xotá ɔ=Assemblée des États parties au Statut de Rome|atɛ ɔ=asp.icc-cpi.int|azǎn ɔ=azan 6ɔ abɔxwisun 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Dodo tɔn ==</text>
      <sha1>gxgf9t6cu3qf77fkgsfvdst9bmbd1rj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adounko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4975</id>
    <revision>
      <id>30680</id>
      <parentid>28263</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T11:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikinece</username>
        <id>1948</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nudidyɔ</comment>
      <origin>30680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1522" sha1="ip4zcmphn6qqwohqxns1iea27on7pmf" xml:space="preserve">
{{Gletoxo|nyikɔ=Adounko|to é mɛ é ɖé e=Benɛɛ|tokpɔn é mɛ é ɖé e=[[Atlantique]]|tokpɔnla é mɛ é ɖé e=[[Glexwé|Glexwé]]|tokpɔnlavi é mɛ é ɖé e=[[Avlékété|Avlékété]]|tovi nabi é ɖo e=2925}}

'''[[w:Adounko|Adounko]]''' nyi [[gletoxo]] ɖokpo nǔ [[tokpɔnlavi]] [[Avlékété]] nú [[tokpɔnla]] [[Glexwé]] ɖo [[tokpɔn]] [[Atlantique]] tɔn mɛ ɖo [[Benɛɛtò|Benɛ]].

== Ayi e jì é ɖěè ==
Adounko ɖo tokpɔnlavi [[Avlékété]] tɔn mɛ ɖo Atlantique. E lɛ́ nyi gletoxo do sɛ̀nxwĭ jí sin azan ayizɛn (6ɔ) xwejisùn léxwé 2015 tɔn mɛ é &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.toutbenin.com/localisation229|xotá ɔ=Localisation229|atɛ ɔ=www.toutbenin.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://sgg.gouv.bj/doc/Loi-2013-05|xotá ɔ=Loi-2013-05 portant création, organisation, attributions et fonctionnement des unités administratives locales en République du Bénin.|atɛ ɔ=sgg.gouv.bj}}&lt;/ref&gt; .

== Gbɛtɔ e ɖěè mɛ e ==
Axɔsuxwe‚ INSAE (Instad), e nɔ̀ kpé nukún do tovixixa wǔ é, lɛn xɔta 617 nǔ gbɛtɔ 2925 ɖo Adounko tɔn mɛ ɖo léxwé 2013&lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://instad.bj/images/docs/insae-statistiques/demographiques/population/Effectifs%20de%20la%20population%20des%20villages%20et%20quartiers%20de%20ville%20du%20benin/Cahier%20Village%20RGPH4%202013.pdf|xotá ɔ=Effectifs de la population des villages et quartiers de ville du Bénin|atɛ ɔ=instad.bj/images/docs}}&lt;/ref&gt;

== Dodo tɔn ==
&lt;references /&gt;
[[Akpaxwé:Gletoxo]]</text>
      <sha1>ip4zcmphn6qqwohqxns1iea27on7pmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahouandji (Avlékété)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4977</id>
    <revision>
      <id>30684</id>
      <parentid>28259</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T11:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikinece</username>
        <id>1948</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nudidyɔ</comment>
      <origin>30684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1544" sha1="ghgv70ywqru3hsb3p2tr9ujr6niua5s" xml:space="preserve">
{{Gletoxo|nyikɔ=Ahouandji|to é mɛ é ɖé e=Benɛɛ|tokpɔn é mɛ é ɖé e=[[Atlantique]]|tokpɔnla é mɛ é ɖé e=[[Glexwé|Glexwé]]|tokpɔnlavi é mɛ é ɖé e=[[Avlékété|Avlékété]]|tovi nabi é ɖo e=851}}

'''[[w:Ahouandji|Ahouandji]]''' nyi [[gletoxo]] ɖokpo nǔ [[tokpɔnlavi]] [[Avlékété]] nú [[tokpɔnla]] [[Glexwé]] ɖo [[tokpɔn]] [[Atlantique]] tɔn mɛ ɖo [[Benɛɛtò|Benɛ]].

== Ayi e jì é ɖěè ==
Ahouandji ɖo tokpɔnlavi [[Avlékété]] tɔn mɛ ɖo Atlantique. E lɛ́ nyi gletoxo do sɛ̀nxwĭ jí sin azan ayizin (6ɔ) xwejisùn léxwé 2015 tɔn mɛ é &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.toutbenin.com/localisation229|xotá ɔ=Localisation229|atɛ ɔ=www.toutbenin.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://sgg.gouv.bj/doc/Loi-2013-05|xotá ɔ=Loi-2013-05 portant création, organisation, attributions et fonctionnement des unités administratives locales en République du Bénin.|atɛ ɔ=sgg.gouv.bj}}&lt;/ref&gt; .

== Gbɛtɔ e ɖěè mɛ e ==
Axɔsuxwe‚ INSAE (Instad), e nɔ̀ kpé nukún do tovixixa wǔ é, lɛn xɔta 200 nǔ gbɛtɔ 851 ɖo Ahouandji tɔn mɛ ɖo léxwé 2013&lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://instad.bj/images/docs/insae-statistiques/demographiques/population/Effectifs%20de%20la%20population%20des%20villages%20et%20quartiers%20de%20ville%20du%20benin/Cahier%20Village%20RGPH4%202013.pdf|xotá ɔ=Effectifs de la population des villages et quartiers de ville du Bénin|atɛ ɔ=instad.bj/images/docs}}&lt;/ref&gt;

== Dodo tɔn ==
&lt;references /&gt;
[[Akpaxwé:Gletoxo Benɛ tɔn lɛ]]</text>
      <sha1>ghgv70ywqru3hsb3p2tr9ujr6niua5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agouin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4978</id>
    <revision>
      <id>30682</id>
      <parentid>29099</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T11:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikinece</username>
        <id>1948</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nudidyɔ</comment>
      <origin>30682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="997cw6f4fmeqkqlhb5lod6cveiohgdq" xml:space="preserve">
{{Gletoxo|nyikɔ=Agouin|yɛ=|tinmɛ yɛ ɔ tɔn=|to é mɛ é ɖé e=Benɛɛ|tokpɔn é mɛ é ɖé e=[[Atlantique]]|tokpɔnla é mɛ é ɖé e=[[Glexwé|Glexwé]]|tokpɔnlavi é mɛ é ɖé e=[[Avlékété|Avlékété]]|tovi nabi é ɖo e=825}}

'''[[w:Agouin|Agouin]]''' nyi [[gletoxo]] ɖokpo nǔ [[tokpɔnlavi]] [[Avlékété]] nú [[tokpɔnla]] [[Glexwé]] ɖo [[tokpɔn]] [[Atlantique]] tɔn mɛ ɖo [[Benɛɛtò|Benɛ]].

== Ayi e jì é ɖěè ==
Agouin ɖo tokpɔnlavi [[Avlékété]] tɔn mɛ ɖo Atlantique. E lɛ́ nyi gletoxo do sɛ̀nxwĭ jí sin azan ayizɛn (6ɔ) xwejisùn léxwé 2015 tɔn mɛ é &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.toutbenin.com/localisation229|xotá ɔ=Localisation229|atɛ ɔ=www.toutbenin.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://sgg.gouv.bj/doc/Loi-2013-05|xotá ɔ=Loi-2013-05 portant création, organisation, attributions et fonctionnement des unités administratives locales en République du Bénin.|atɛ ɔ=sgg.gouv.bj}}&lt;/ref&gt; .

== Gbɛtɔ e ɖěè mɛ e ==
Axɔsuxwe‚ INSAE (Instad), e nɔ̀ kpé nukún do tovixixa wǔ é, lɛn xɔta 167 nǔ gbɛtɔ 825 ɖo Agouin tɔn mɛ do léxwé 2013&lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://instad.bj/images/docs/insae-statistiques/demographiques/population/Effectifs%20de%20la%20population%20des%20villages%20et%20quartiers%20de%20ville%20du%20benin/Cahier%20Village%20RGPH4%202013.pdf|xotá ɔ=Effectifs de la population des villages et quartiers de ville du Bénin|atɛ ɔ=instad.bj/images/docs}}&lt;/ref&gt;

== Dodo tɔn ==
&lt;references /&gt;
[[Akpaxwé:Gletoxo Benɛ tɔn lɛ]]</text>
      <sha1>997cw6f4fmeqkqlhb5lod6cveiohgdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avlékété (gletoxo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4979</id>
    <revision>
      <id>30683</id>
      <parentid>29116</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T11:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikinece</username>
        <id>1948</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nudidyɔ</comment>
      <origin>30683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1581" sha1="odr32qwfm8dnpza3jnhhgajquktc5k4" xml:space="preserve">
{{Gletoxo|nyikɔ=Avlékété|yɛ=|tinmɛ yɛ ɔ tɔn=|to é mɛ é ɖé e=Benɛɛ|tokpɔn é mɛ é ɖé e=[[Atlantique]]|tokpɔnla é mɛ é ɖé e=[[Glexwé|Glexwé]]|tokpɔnlavi é mɛ é ɖé e=[[Avlékété|Avlékété]]|tovi nabi é ɖo e=2320}}

'''[[w:Avlékété|Avlékété]]''' nyi [[gletoxo]] ɖokpo nǔ [[tokpɔnlavi]] [[Avlékété]] nú [[tokpɔnla]] [[Glexwé]] ɖo [[tokpɔn]] [[Atlantique]] tɔn mɛ ɖo [[Benɛɛtò|Benɛ]].

== Ayi e jì é ɖěè ==
Avlékété ɖo tokpɔnlavi [[Avlékété]] tɔn mɛ ɖo Atlantique. E lɛ́ nyi gletoxo do sɛ̀nxwĭ jí sin azan ayizɛn (6ɔ) xwejisùn léxwé 2015 tɔn mɛ é &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.toutbenin.com/localisation229|xotá ɔ=Localisation229|atɛ ɔ=www.toutbenin.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://sgg.gouv.bj/doc/Loi-2013-05|xotá ɔ=Loi-2013-05 portant création, organisation, attributions et fonctionnement des unités administratives locales en République du Bénin.|atɛ ɔ=sgg.gouv.bj}}&lt;/ref&gt; .

== Gbɛtɔ e ɖěè mɛ e ==
Axɔsuxwe‚ INSAE (Instad), e nɔ̀ kpé nukún do tovixixa wǔ é, lɛn xɔta 536 nǔ gbɛtɔ 2320 ɖo Avlékété tɔn mɛ do léxwé 2013&lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://instad.bj/images/docs/insae-statistiques/demographiques/population/Effectifs%20de%20la%20population%20des%20villages%20et%20quartiers%20de%20ville%20du%20benin/Cahier%20Village%20RGPH4%202013.pdf|xotá ɔ=Effectifs de la population des villages et quartiers de ville du Bénin|atɛ ɔ=instad.bj/images/docs}}&lt;/ref&gt;

== Dodo tɔn ==
&lt;references /&gt;
[[Akpaxwé:Gletoxo Benɛ tɔn lɛ]]</text>
      <sha1>odr32qwfm8dnpza3jnhhgajquktc5k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hiyo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4980</id>
    <revision>
      <id>30681</id>
      <parentid>28252</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T11:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikinece</username>
        <id>1948</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nudidyɔ</comment>
      <origin>30681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1520" sha1="8e8yqp87g0vvz8uzn3yly3t4zkd0u45" xml:space="preserve">
{{Gletoxo|nyikɔ=Hiyo|to é mɛ é ɖé e=Benɛɛ|tokpɔn é mɛ é ɖé e=[[Atlantique]]|tokpɔnla é mɛ é ɖé e=[[Glexwé|Glexwé]]|tokpɔnlavi é mɛ é ɖé e=[[Avlékété|Avlékété]]|tovi nabi é ɖo e=2148}}

'''[[w:Hiyo|Hiyo]]''' nyi [[gletoxo]] ɖokpo nǔ [[tokpɔnlavi]] [[Avlékété]] nú [[tokpɔnla]] [[Glexwé]] ɖo [[tokpɔn]] [[Atlantique]] tɔn mɛ ɖo [[Benɛɛtò|Benɛ]].

== Ayi e jì é ɖěè ==
Hiyo ɖo tokpɔnlavi [[Avlékété]] tɔn mɛ ɖo Atlantique. E lɛ́ nyi gletoxo do sɛ̀nxwĭ jí sin azan ayizɛn (6ɔ) xwejisùn léxwé 2015 tɔn mɛ é &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.toutbenin.com/localisation229|xotá ɔ=Localisation229|atɛ ɔ=www.toutbenin.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://sgg.gouv.bj/doc/Loi-2013-05|xotá ɔ=Loi-2013-05 portant création, organisation, attributions et fonctionnement des unités administratives locales en République du Bénin.|atɛ ɔ=sgg.gouv.bj}}&lt;/ref&gt; .

== Gbɛtɔ e ɖěè mɛ e ==
Axɔsuxwe‚ INSAE (Instad), e nɔ̀ kpé Nukun do tovixixa wǔ é, lɛn xɔta 488 nǔ gbɛtɔ 2148 ɖo Hiyo tɔn mɛ do léxwé 2013&lt;ref&gt;{{Dodo kan|kan ɔ=https://instad.bj/images/docs/insae-statistiques/demographiques/population/Effectifs%20de%20la%20population%20des%20villages%20et%20quartiers%20de%20ville%20du%20benin/Cahier%20Village%20RGPH4%202013.pdf|xotá ɔ=Effectifs de la population des villages et quartiers de ville du Bénin|atɛ ɔ=instad.bj/images/docs}}&lt;/ref&gt;

== Dodo tɔn ==
&lt;references /&gt;
[[Akpaxwé:Gletoxo Benɛ tɔn lɛ]]</text>
      <sha1>8e8yqp87g0vvz8uzn3yly3t4zkd0u45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Navanethem Pillay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5054</id>
    <revision>
      <id>30661</id>
      <parentid>28163</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T13:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-18892-12</username>
        <id>2237</id>
      </contributor>
      <comment>Nudidyɔ</comment>
      <origin>30661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6989" sha1="8b7wgb5medfvibyqkfyctitle38gwgb" xml:space="preserve">{{Gbɛtɔ tán|nyikɔ=Navanethem Pillay|azɔ é nɔ wa é=Hwɛɖɔtɔ gan|azan é gbé é ji ɖé é=21ɔ zosun xwè 1941|fǐ é ji ɖé é=Tamil/Inde|yɛ=Navi Pillay June 2014.jpg|tinmɛ yɛ ɔ tɔn=Navanethem Pillay}}

'''[[w:Navanethem_&quot;Navi&quot;_Pillay|Navanethem &quot;Navi&quot; Pillay]]''', è jǐ ɖò azǎn 23ɔ [[Zǒsùn|zosun]] xwe 1941 tɔn gbè, nyí hwɛɖɔtɔ [[Tofɔligbe Afrikatò|Tofɔligbe Aflikato]] tɔn ɖé bo nyí hwɛɖɔtɔ́ ɖaxó e nɔ kpé nukún dó [[gbɛtɔ́]] sín acɛ lɛ wu é sín xwè 2008 jɛ 2014. 

== Gbɛ tɔn ==
Pillay ɔ, [[Tofɔligbe Afrikatò|Tofɔligbé Aflikato]] tɔn bo gosin Tamil Inde to mɛ tɔn wɛ, bo nyí hwɛɖɔtɔ́ nyɔnu nukɔntɔn e ma nyí yovo ǎ é ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó Tofɔligbé Aflikato tɔn mɛ. É lɛ́ nyí hwɛɖɔtɔ́ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó gbɛ ɔ bi tɔn, bo lɛ́ nyí gǎn nú hwɛɖɔxɔsa ɖaxó e nɔ kpé nukún dó hwɛxo wu ɖò Rwanda to mɛ e. Xwe ɛnɛ e bló ɖò gǎn ɖaxó e nɔ kpé nukún dó gbɛtɔ́ sín acɛ lɛ wu é, bɛ́ ɖò azǎn nukɔntɔn zosun xwe 2008 tɔn gbè, bi gbɛ kande nu kaka yi xwe  2012. Ðò zosun xwè 2014 tɔn mɛ ɔ, axɔví Zeid bin Ra’ad ɖyɔ ɛ bo nyí gǎn hwɛɖɔxɔsá e nɔ kpe nukun do gbɛtɔ lɛ bi sin acɛ wu e.

Ðò lidosun xwè 2015 tɔn ɔ, Pillay huzu gǎn 16ɔ hwɛɖɔxɔsá ɖaxó gbɛ ɔ bi tɔn e nɔ kpenukun do zalixa kuhwɛ ɖo nu  gbɛtɔ lɛ tɔn wu etɔn e. E lɛvɔ nyi mɛ nukúnɖéjí ɖokpo ɖo mɛ nukúnɖéjí tɛn nukɔntɔn mɛ gbɛta xosɔdoto kpo to wɛ nɔ ɖɔ to xo to wɛ nɔ wa to zɔ kpo tɔn 25 lɛ mɛ e bɔ xojlazɔwatɔ ma ɖo dogbó lɛ wɛ hun nu sin nu e mɛ.

Pillay ɔ, e jǐ bɔ é su ɖo Durban, ɖò Tofɔligbé Afrikato, fi e é yi kplɔnyiji'alavɔ Natal tɔn ɖe ɔ, bo yi kunnuɖewema baki tɔn ɖo alɔlinnyɛ zɔwiwa mɛ ɖo xwe 1963 mɛ, bo lɛ yi ɖo hwɛzɔ wiwa mɛ ɖò xwè 1965 tɔn mɛ. E nɛ ɔ gudo ɔ Pillay yi wa hwɛɖɔtɔ'zɔ wà jí ɖò hwɛɖɔtɔ́ e nɔ jɛhun dó mɛ jí é ɖo N. T. Naicker glɔ, bo byɔ hwɛɖɔtɔ́ e nɔ jɛhun dó zalixa apatɛdu jí é sin gbɛta mɛ. Ðò xwè 1967 mɛ ɔ, Pillay ɖó hwɛɖɔzɔwaxwé éɖesunɔ tɔn ayǐ bo huzu nyɔnu nukɔntɔn e bló mɔ̌ ɖò tokpɔn Natal tɔn e mɛ, é jɔ ɖè é. Ðò xwè 1981 mɛ ɔ, Pillay yi nǔnywɛ do nǔnywɛ ji ɖo [[Kplɔnyiji alavɔtɛn|kplɔnyiji'alavɔ]] Harvard tɔn gbɔn alɔdomɛ bɔ e kplɔn wema kplɔnyiji'alavɔ Harvard tɔn ɔ kpo Tofɔligbé Afrikato tɔn tɛntin è gblamɛ bo yí kúnnuɖewema tɔn e nɔ nyí kunnuɖewema 'Master of Laws' é. Ðò xwè 1988 mɛ ɔ, é fó bo yí kunnuɖewema 'Doctorat' ɖò Harvard Law School.

Pillay wɛ è sɔ́ bo yí gbè na ɖò hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Tofɔligbé Aflikato tɔn mɛ, bɔ hwɛɖɔxɔsa é nɔ Kpénukún dó hwɛɖiɖɔ wu ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ sín nukúnkpédómɛwu glɔ́ ɖò 1995. Ɖo acɛkpikpa tɔn sin fifo nu ɔ, gǎnhɔnnyitɔ hwɛxo tɔn Abdullah Omar kpodo President Mandela kpo sɛ nyikɔ tɔn do nu é na yi nɔ sɛwamaɖɔgbɛta gbɛ ɔ tɔn mɛ ɖo hwɛɖɔxɔsa ONU tɔn bo na nyi hwɛɖɔtɔ ɖo hwɛɖɔxɔsa Rwanda to mɛ tɔn mɛ ɖo xwe 1995 mɛ. Ðò xwe 1999 kpo 2003 kpo vlamɛ ɔ, Pillay w’azɔ̌ ɖò hwɛɖɔgbasa ɖaxo ONU tɔn ɖo Rwanda, bɔ è sɔ ɛ hwɛɖɔtɔ ɖaxó. Ðò xwè 2003 mɛ ɔ, kplékplé tò e ɖò sɛn Hlɔma tɔn mɛ ɖò CPI mɛ lɛ é sɔ ɛ hwɛɖɔtɔ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ bo nyí hagbɛ hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ tɔn kaka jɛ xwè 2008 mɛ. Ðò xwè 2008 mɛ ɔ, wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó tutomɛ ɖaxo gbɛ ɔ tɔn ONU tɔn Ban Ki Moon sɔ Pillay bɔ kpléɖókpɔ́ ɖaxó ONU tɔn yí gbè nú tɛn e mɛ é ɖè é b’ɛ́ nyí wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó gbɛta hwɛɖɔtɔ lɛ tɔn é nɔ kpenukun do acɛ gbɛtɔ lɛ bi tɔn wu é.

Din ɔ é nyi hwɛɖɔtɔ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó gbɛ ɔ bi tɔn bo na kpénukún dó hwɛɖiɖɔ e kan Gambia Myanmar kpo é mɛ. Gɔ na ɔ, é nyí gǎn nú gbɛta e nɔ liza xá kúhwɛ ɖo nu mɛ xo wu ɖò Madrid é.

== Hwɛɖuɖo'zɔwiwa tɔn ==
Ganɖuɖu tɔn ɖo hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ línlín ɖébu ǎ, ɖó é sɔ́ ɛ hwɛɖɔtɔ́ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxo Rwanda tɔn mɛ ɖò hweɖenu gudo ǎ.

Hwɛ nukɔntɔn e è sɔ́ ɖó hwɛɖɔxɔsa ɖaxó gbɛ̀ ɔ bǐ tɔn nukɔn é ɖokpo wɛ nyí hwɛ e è ɖó nú Thomas Lubanga Dyilo é, ɖó é yi yɔkpɔvu e ma ko ɖó xwè 15ɔ ǎ lɛ é dó ahwanfuntɔ́ e nɔ wa adaka dó akɔta Hema kpo Lendu kpo tɛntin lɛ é mɛ ɖò Ituri, ɖò totaligbé-zǎnzǎnhweji Congoto è to wɛ nɔ ɖɔ to xo to wɛ nɔ tozɔ tɔn ɔ mɛ. É ɖò mɔ̌ có, è ɖó hwɛ nú Dyilo ɖó ahwanzɔ́ tɔn lɛ wu ɖò 2012, bɔ Pillay w’azɔ̌ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ mɛ ɖò hwɛɖiɖɔ ɔ sín akpáxwé e jɛ nukɔn nú hwɛylɔmɛ hwenu e sín 2006 kaka jɛ hwenu e é jɛte sin ganji ɖò 2008 é.

== Gbɛta gbɛ ɔ bi tɔn é nɔ kpénukún dó acɛ gbɛtɔ lɛ tɔn wu é (2008-2014) ==
Ðò azǎn 24gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2008 tɔn gbè ɔ, wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó ONU tɔn Ban Ki-moon sɔ́ Pillay nu é na ɖyɔ Louise Arbor ɖo gbɛta ɖaxó e nɔ kpénukún dó gbɛtɔ́ sín acɛ lɛ wu é mɛ. È ɖɔ ɖɔ [[Amɛlikatò|Amelikato]] ɔ gbɛ́ ɖɔ emi kún na sɔ́ ɛ ó ɖò bǐbɛ̌mɛ, ɖó é ɖó adɔgbigbo bo ɖɔ xo do gbɛ xoɖiɖe wutu kpo nǔ ɖevo lɛ kpo wu é wu, amɔ̌, é wá jó gbeklanxámɛ tɔn dó. Ðò kplé gbemabyɔ tɔn ɖé hwenu ɖò azǎn 28ɔ liyásun xwè 2008 tɔn gbè ɔ, kpléɖókpɔ́ ɖaxó gbɛta gbɛ ɔ bi tɔn ONU tɔn yí gbè nú mɛ e è sɔ́ é gbɔn gbeta ɖokpo ɔ gblamɛ. Xwè ɛnɛ sín acɛkpikpa tɔn bɛ́ ɖò azǎn nukɔntɔn zosun 2008 tɔn gbè. Pillay ɖɔ ɖɔ gbɛta ɖaxo acɛ gbɛtɔ lɛ bi tɔn sin nukɔntɔ ɔ wɛ nyi &quot;mɛ e è wu e xo adaka tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ sin gbe ɖo fi bi ɖo gbɛ ɔ mɛ&quot;. Ðò 2012 ɔ, è na ɛ gbè wegɔ ɔ bɔ é na gbɛkan do [[azɔ]] ɔ wu ɖo gbɛta ɔ nu, nú xwè wè.

== Ajɔ e è do e lɛ e ==
Ðò xwè 2003 mɛ ɔ, Pillay yí ajɔ Gruber tɔn nukɔntɔn ɔ nú acɛ e nyɔnu lɛ ɖó é.

* É  yí kúnnuɖewema yɛyi tɔn gěgé ɖò :
* kplɔnyiji'alavɔ Durban tɔn – é ɖò toxo tɔn Natal Durban tɔn e, ɖò tofɔligbé Aflikato tɔn mɛ
* kplɔnyiji'alavɔ Durham tɔn ɖò Angleterre to mɛ
* wemaxɔmɛ sɛnkplɔnmɛ tɔn ɖò kplɔnyiji'alavɔ   New York Tɔn, ɖò Amelika
* wemaxɔmɛ Akwɛzinzan tɔn London tɔn
* ·kplɔnyiji'alavɔ Rhodes tɔn, Tofɔligbé Aflikato tɔn
* kplɔnyiji'alavɔ Katolika tɔn e ɖò Louven é, ɖò Belgique
* kplɔnyiji'alavɔ Erasmus tɔn Rotterdam tɔn, ɖo Pays-Bas

Ðò xwè 2009 mɛ ɔ, é yí ajɔ̀ siká tɔn ɖò American Academy of Achievement tɔn, bɔ yɛhwenɔgan Desmond Tutu, ee nyí gbɛvi sɛwamaɖɔgbɛta ajɔɖomɛ tɔn é wɛ na ɛ ɖò ajɔ̀ lɛ nina mɛ ɖò Sinsɛnxɔ ɖaxó Yɛhwè George tɔn mɛ ɖò Cap, ɖo Tofɔligbé Afrikato tɔn.

Ðò 2025 ɔ, é ɖu ajɔ fífá kanxixo tɔn Sydney tɔn.
[[Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1941 tɔn mɛ]]</text>
      <sha1>8b7wgb5medfvibyqkfyctitle38gwgb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>30662</id>
      <parentid>30661</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T13:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikinece</username>
        <id>1948</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nudidyɔ</comment>
      <origin>30662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7003" sha1="cin2am91hw7bqmltum0wdzspk8ra8bp" xml:space="preserve">{{Gbɛtɔ tán|nyikɔ=Navanethem Pillay|azɔ é nɔ wa é=Hwɛɖɔtɔ gan|azan é gbé é ji ɖé é=21ɔ zosun xwè 1941|fǐ é ji ɖé é=Tamil/Inde|yɛ=Navi Pillay June 2014.jpg|tinmɛ yɛ ɔ tɔn=Navanethem Pillay}}

'''[[w:Navanethem_&quot;Navi&quot;_Pillay|Navanethem &quot;Navi&quot; Pillay]]''', è jǐ ɖò azǎn 23ɔ [[Zǒsùn|zosun]] xwe 1941 tɔn gbè, nyí hwɛɖɔtɔ [[Tofɔligbe Afrikatò|Tofɔligbe Aflikato]] tɔn ɖé bo nyí hwɛɖɔtɔ́ ɖaxó e nɔ kpé nukún dó [[gbɛtɔ́]] sín acɛ lɛ wu é sín xwè 2008 jɛ 2014. 

== Gbɛ tɔn ==
Pillay ɔ, [[Tofɔligbe Afrikatò|Tofɔligbé Aflikato]] tɔn bo gosin Tamil Inde to mɛ tɔn wɛ, bo nyí hwɛɖɔtɔ́ nyɔnu nukɔntɔn e ma nyí yovo ǎ é ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó Tofɔligbé Aflikato tɔn mɛ. É lɛ́ nyí hwɛɖɔtɔ́ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó gbɛ ɔ bi tɔn, bo lɛ́ nyí gǎn nú hwɛɖɔxɔsa ɖaxó e nɔ kpé nukún dó hwɛxo wu ɖò Rwanda to mɛ e. Xwe ɛnɛ e bló ɖò gǎn ɖaxó e nɔ kpé nukún dó gbɛtɔ́ sín acɛ lɛ wu é, bɛ́ ɖò azǎn nukɔntɔn zosun xwe 2008 tɔn gbè, bi gbɛ kande nu kaka yi xwe  2012. Ðò zosun xwè 2014 tɔn mɛ ɔ, axɔví Zeid bin Ra’ad ɖyɔ ɛ bo nyí gǎn hwɛɖɔxɔsá e nɔ kpe nukun do gbɛtɔ lɛ bi sin acɛ wu e.

Ðò lidosun xwè 2015 tɔn ɔ, Pillay huzu gǎn 16ɔ hwɛɖɔxɔsá ɖaxó gbɛ ɔ bi tɔn e nɔ kpenukun do zalixa kuhwɛ ɖo nu  gbɛtɔ lɛ tɔn wu etɔn e. E lɛvɔ nyi mɛ nukúnɖéjí ɖokpo ɖo mɛ nukúnɖéjí tɛn nukɔntɔn mɛ gbɛta xosɔdoto kpo to wɛ nɔ ɖɔ to xo to wɛ nɔ wa to zɔ kpo tɔn 25 lɛ mɛ e bɔ xojlazɔwatɔ ma ɖo dogbó lɛ wɛ hun nu sin nu e mɛ.

Pillay ɔ, e jǐ bɔ é su ɖo Durban, ɖò Tofɔligbé Afrikato, fi e é yi kplɔnyiji'alavɔ Natal tɔn ɖe ɔ, bo yi kunnuɖewema baki tɔn ɖo alɔlinnyɛ zɔwiwa mɛ ɖo xwe 1963 mɛ, bo lɛ yi ɖo hwɛzɔ wiwa mɛ ɖò xwè 1965 tɔn mɛ. E nɛ ɔ gudo ɔ Pillay yi wa hwɛɖɔtɔ'zɔ wà jí ɖò hwɛɖɔtɔ́ e nɔ jɛhun dó mɛ jí é ɖo N. T. Naicker glɔ, bo byɔ hwɛɖɔtɔ́ e nɔ jɛhun dó zalixa apatɛdu jí é sin gbɛta mɛ. Ðò xwè 1967 mɛ ɔ, Pillay ɖó hwɛɖɔzɔwaxwé éɖesunɔ tɔn ayǐ bo huzu nyɔnu nukɔntɔn e bló mɔ̌ ɖò tokpɔn Natal tɔn e mɛ, é jɔ ɖè é. Ðò xwè 1981 mɛ ɔ, Pillay yi nǔnywɛ do nǔnywɛ ji ɖo [[Kplɔnyiji alavɔtɛn|kplɔnyiji'alavɔ]] Harvard tɔn gbɔn alɔdomɛ bɔ e kplɔn wema kplɔnyiji'alavɔ Harvard tɔn ɔ kpo Tofɔligbé Afrikato tɔn tɛntin è gblamɛ bo yí kúnnuɖewema tɔn e nɔ nyí kunnuɖewema 'Master of Laws' é. Ðò xwè 1988 mɛ ɔ, é fó bo yí kunnuɖewema 'Doctorat' ɖò Harvard Law School.

Pillay wɛ è sɔ́ bo yí gbè na ɖò hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Tofɔligbé Aflikato tɔn mɛ, bɔ hwɛɖɔxɔsa é nɔ Kpénukún dó hwɛɖiɖɔ wu ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ sín nukúnkpédómɛwu glɔ́ ɖò 1995. Ɖo acɛkpikpa tɔn sin fifo nu ɔ, gǎnhɔnnyitɔ hwɛxo tɔn Abdullah Omar kpodo President Mandela kpo sɛ nyikɔ tɔn do nu é na yi nɔ sɛwamaɖɔgbɛta gbɛ ɔ tɔn mɛ ɖo hwɛɖɔxɔsa ONU tɔn bo na nyi hwɛɖɔtɔ ɖo hwɛɖɔxɔsa [[Rwandatò|Rwanda]] to mɛ tɔn mɛ ɖo xwe 1995 mɛ. Ðò xwe 1999 kpo 2003 kpo vlamɛ ɔ, Pillay w’azɔ̌ ɖò hwɛɖɔgbasa ɖaxo ONU tɔn ɖo Rwanda, bɔ è sɔ ɛ hwɛɖɔtɔ ɖaxó. Ðò xwè 2003 mɛ ɔ, kplékplé tò e ɖò sɛn Hlɔma tɔn mɛ ɖò CPI mɛ lɛ é sɔ ɛ hwɛɖɔtɔ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ bo nyí hagbɛ hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ tɔn kaka jɛ xwè 2008 mɛ. Ðò xwè 2008 mɛ ɔ, wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó tutomɛ ɖaxo gbɛ ɔ tɔn ONU tɔn Ban Ki Moon sɔ Pillay bɔ kpléɖókpɔ́ ɖaxó ONU tɔn yí gbè nú tɛn e mɛ é ɖè é b’ɛ́ nyí wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó gbɛta hwɛɖɔtɔ lɛ tɔn é nɔ kpenukun do acɛ gbɛtɔ lɛ bi tɔn wu é.

Din ɔ é nyi hwɛɖɔtɔ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó gbɛ ɔ bi tɔn bo na kpénukún dó hwɛɖiɖɔ e kan Gambia Myanmar kpo é mɛ. Gɔ na ɔ, é nyí gǎn nú gbɛta e nɔ liza xá kúhwɛ ɖo nu mɛ xo wu ɖò Madrid é.

== Hwɛɖuɖo'zɔwiwa tɔn ==
Ganɖuɖu tɔn ɖo hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ línlín ɖébu ǎ, ɖó é sɔ́ ɛ hwɛɖɔtɔ́ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxo Rwanda tɔn mɛ ɖò hweɖenu gudo ǎ.

Hwɛ nukɔntɔn e è sɔ́ ɖó hwɛɖɔxɔsa ɖaxó gbɛ̀ ɔ bǐ tɔn nukɔn é ɖokpo wɛ nyí hwɛ e è ɖó nú Thomas Lubanga Dyilo é, ɖó é yi yɔkpɔvu e ma ko ɖó xwè 15ɔ ǎ lɛ é dó ahwanfuntɔ́ e nɔ wa adaka dó akɔta Hema kpo Lendu kpo tɛntin lɛ é mɛ ɖò Ituri, ɖò totaligbé-zǎnzǎnhweji Congoto è to wɛ nɔ ɖɔ to xo to wɛ nɔ tozɔ tɔn ɔ mɛ. É ɖò mɔ̌ có, è ɖó hwɛ nú Dyilo ɖó ahwanzɔ́ tɔn lɛ wu ɖò 2012, bɔ Pillay w’azɔ̌ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ mɛ ɖò hwɛɖiɖɔ ɔ sín akpáxwé e jɛ nukɔn nú hwɛylɔmɛ hwenu e sín 2006 kaka jɛ hwenu e é jɛte sin ganji ɖò 2008 é.

== Gbɛta gbɛ ɔ bi tɔn é nɔ kpénukún dó acɛ gbɛtɔ lɛ tɔn wu é (2008-2014) ==
Ðò azǎn 24gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2008 tɔn gbè ɔ, wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó ONU tɔn Ban Ki-moon sɔ́ Pillay nu é na ɖyɔ Louise Arbor ɖo gbɛta ɖaxó e nɔ kpénukún dó gbɛtɔ́ sín acɛ lɛ wu é mɛ. È ɖɔ ɖɔ [[Amɛlikatò|Amelikato]] ɔ gbɛ́ ɖɔ emi kún na sɔ́ ɛ ó ɖò bǐbɛ̌mɛ, ɖó é ɖó adɔgbigbo bo ɖɔ xo do gbɛ xoɖiɖe wutu kpo nǔ ɖevo lɛ kpo wu é wu, amɔ̌, é wá jó gbeklanxámɛ tɔn dó. Ðò kplé gbemabyɔ tɔn ɖé hwenu ɖò azǎn 28ɔ liyásun xwè 2008 tɔn gbè ɔ, kpléɖókpɔ́ ɖaxó gbɛta gbɛ ɔ bi tɔn ONU tɔn yí gbè nú mɛ e è sɔ́ é gbɔn gbeta ɖokpo ɔ gblamɛ. Xwè ɛnɛ sín acɛkpikpa tɔn bɛ́ ɖò azǎn nukɔntɔn zosun 2008 tɔn gbè. Pillay ɖɔ ɖɔ gbɛta ɖaxo acɛ gbɛtɔ lɛ bi tɔn sin nukɔntɔ ɔ wɛ nyi &quot;mɛ e è wu e xo adaka tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ sin gbe ɖo fi bi ɖo gbɛ ɔ mɛ&quot;. Ðò 2012 ɔ, è na ɛ gbè wegɔ ɔ bɔ é na gbɛkan do [[azɔ]] ɔ wu ɖo gbɛta ɔ nu, nú xwè wè.

== Ajɔ e è do e lɛ e ==
Ðò xwè 2003 mɛ ɔ, Pillay yí ajɔ Gruber tɔn nukɔntɔn ɔ nú acɛ e nyɔnu lɛ ɖó é.

* É  yí kúnnuɖewema yɛyi tɔn gěgé ɖò :
* kplɔnyiji'alavɔ Durban tɔn – é ɖò toxo tɔn Natal Durban tɔn e, ɖò tofɔligbé Aflikato tɔn mɛ
* kplɔnyiji'alavɔ Durham tɔn ɖò Angleterre to mɛ
* wemaxɔmɛ sɛnkplɔnmɛ tɔn ɖò kplɔnyiji'alavɔ   New York Tɔn, ɖò Amelika
* wemaxɔmɛ Akwɛzinzan tɔn London tɔn
* ·kplɔnyiji'alavɔ Rhodes tɔn, Tofɔligbé Aflikato tɔn
* kplɔnyiji'alavɔ Katolika tɔn e ɖò Louven é, ɖò Belgique
* kplɔnyiji'alavɔ Erasmus tɔn Rotterdam tɔn, ɖo Pays-Bas

Ðò xwè 2009 mɛ ɔ, é yí ajɔ̀ siká tɔn ɖò American Academy of Achievement tɔn, bɔ yɛhwenɔgan Desmond Tutu, ee nyí gbɛvi sɛwamaɖɔgbɛta ajɔɖomɛ tɔn é wɛ na ɛ ɖò ajɔ̀ lɛ nina mɛ ɖò Sinsɛnxɔ ɖaxó Yɛhwè George tɔn mɛ ɖò Cap, ɖo Tofɔligbé Afrikato tɔn.

Ðò 2025 ɔ, é ɖu ajɔ fífá kanxixo tɔn Sydney tɔn.
[[Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1941 tɔn mɛ]]</text>
      <sha1>cin2am91hw7bqmltum0wdzspk8ra8bp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guiné Bissautò</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5402</id>
    <revision>
      <id>30666</id>
      <parentid>30534</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T19:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gbehlon</username>
        <id>26</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gbehlon a déplacé la page [[Guiné buseautò]] vers [[Guiné Bissautò]]</comment>
      <origin>30534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="mb9hpyixgpxkic44rflgdl8k2xx05ol" xml:space="preserve">[[w:Guiné-Bisawutò|Guiné-Bisawutò]] b'ɛ ylɔ ɖɔ '''République de Guinée-Bissau''' ɖo yovo flansé gbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖo Aflika sín hwéyixɔwaji ([[Aflika]] hweyixɔwaji).&lt;ref&gt;https://fr.vikidia.org/wiki/Guin%C3%A9e-Bissau&lt;/ref&gt;

== To lɛ sín dogbó lɛ ==
[[Senegaltò|Sénégaltò]] kpo Guinéetò kpo wɛ nyí tò e mɛ é ɖó dogbó xá lɛ é.&lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/G%C3%A9ographie_de_la_Guin%C3%A9e-Bissau&lt;/ref&gt;

== Gbè e è nɔ dó ɖò Guinée-Bissau é ==
Gbè e è nɔ dó ɖò tò ɔ mɛ é wɛ nyí Pɔtugal-gbè kpo Kreole-gbè kpo.&lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Langues_en_Guin%C3%A9e-Bissau&lt;/ref&gt;

È nɔ lɛ́ dó gbè ɖevo lɛ ɖò tò elɔ 
mɛ.


[[Akpaxwé:Tò lɛ]]</text>
      <sha1>mb9hpyixgpxkic44rflgdl8k2xx05ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pintinga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5458</id>
    <revision>
      <id>30668</id>
      <parentid>30585</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T19:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gbehlon</username>
        <id>26</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gbehlon a déplacé la page [[PINTINGA]] vers [[Pintinga]] : Titre mal orthographié</comment>
      <origin>30585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732" sha1="er6ubszuqwujfqoi2jpvdghq378ja5v" xml:space="preserve">{{Gletoxo|nyikɔ=Pitinga|yɛ=|tinmɛ yɛ ɔ tɔn=|to é mɛ é ɖé e=Benɛ|tokpɔn é mɛ é ɖé e=Atacora|tokpɔnla é mɛ é ɖé e=Boukoube|tokpɔnlavi é mɛ é ɖé e=Tapoga|tovi nabi é ɖo e=2976}}

Pitinga nyi gletoxo ɖokpo nǔ tokpɔnlavi Tapoga tɔn mɛ ɖò tokpɔnla Boukounbe tɔn mɛ ɖo tokpɔn Atacora tɔn mɛ ɖo Benɛ.

==Ayi e jì é ɖěè==

Pitinga ɖo tokpɔnlavi Tapoga tɔn mɛ ɖo Atacora. E lɛ́ nyi gletoxo do sɛ̀nxwĭ jí sin azan ayizin (6) xwejisùn lé xwélé 2015 tɔn mɛ é[1],[2].

==Gbɛtɔ e ɖěè mɛ e==

Axɔsuxwe‚ INSAE (Instad), e nɔ̀ kpénukún tovixixa wǔ é, lɛn xɔta 409 gbɛtɔ 2 976 (sunnu 1 453 kpodo nyɔnu 1523 kpan) ɖò Pitinga lé xwéle 2013[3].

==Dodo tɔn==</text>
      <sha1>er6ubszuqwujfqoi2jpvdghq378ja5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acɛ e gbɛtɔ́ ɖó ɖò Nijer é</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5467</id>
    <revision>
      <id>30675</id>
      <parentid>30644</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T23:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23670" sha1="dbc3xjvsd991ssc71zsdqf3wuhhx1s1" xml:space="preserve">Sɔgbe xá Sɛ́n Ðaxó Nijer Tɔn 1999 tɔn ɔ, è nɔ ɖó sísí nú acɛ e gbɛtɔ́ ɖó lɛ é gègě, lee è tinmɛ gbɔn ɖò Acɛ Gbɛtɔ́ lɛ Tɔn Ðò Gbɛ̀ ɔ Bǐ Mɛ É mɛ é, bo nɔ lɛ́ cyɔn alɔ ye jí. Nǔ enɛ lɛ e è cyɔn alɔ jí lɛ é ɖò finɛ có, tutoblonunu e nɔ cyɔn alɔ gbɛtɔ́ lɛ jí ɖò tò ɔ mɛ lɛ é kpo ee ɖò tò ɖevo lɛ mɛ lɛ é kpo ɖɔ lee acɛkpikpa ɔ, sɔja lɛ kpo kponɔ lɛ kpo nɔ wà nǔ gbɔn é, gɔ́ nú lee nǔwiwa xóxó e nɔ t’afɔ Sɛ́n Ðaxó 1999 tɔn jí lɛ é kpó ɖò jijɛji wɛ gbɔn é. Ðò acɛkpikpa Flansé tɔn glɔ́ (1900–1960) kpo sín mɛɖesúsínínɔ kaka jɛ 1992 ɔ, toví Nigéria tɔn lɛ ɖó acɛ toxóɖiɖɔ tɔn kpɛɖé bo nɔ nɔ acɛkpikpa ɖé sín acɛ glɔ́. Ninɔmɛ ɔ ko kpɔ́n te sín hwenu e è lɛ́vɔ jɛ acɛkpikpa toví lɛ tɔn jí é có, è kpó ɖò nǔ nyanya ɖɔ dó ninɔmɛ gbɛtɔ́ lɛ tɔn wu wɛ ɖò tò ɔ mɛ.

== Sɛ́n Ðaxó 18 juillet 1999 tɔn ==
Sɛ́n ɖaxó 1914 tɔn.18 juillet 1999 Sɛ́n e è sɔ́ ɖó République atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ ayǐ é kpo sɛ́n e jí é jinjɔn é kpo na ganjɛwu acɛ ɖé lɛ toví Nigéria tɔn ɖokpo ɖokpo. Acɛ e mɛ bǐ ɖó bo na ɖó nǔ ɖokpo ɔ ɖò sɛ́n nukɔn é, sísí nú sɛ́n ɔ, mɛ bǐ ɖó na sɔ́ mɛ, mɛɖesúsínínɔ mɛɖesunɔ tɔn kpo sinsɛn mɛɖesúsínínɔ tɔn kpo ɖò nǔ enɛ lɛ mɛ .

* Akpáxwé I, Akpáxwé 9gɔ́ ɔ ɖɔ . :

Acɛ ɖokpo ɔ lɛ wɛ e nɔ yigbe nu tovi Niger tɔn ɖebu e nɔ ɖu vivɛ nu acɛ tɔn lɛ kpodo toxóɖiɖɔ tɔn lɛ kpo, bo nɔ xwedo nu e sɛ́n ɔ byɔ ɖɔ e ni jɛxa lɛ e.

* Xóta II Acɛ kpo azɔ̌ kpo e mɛ ɔ ɖó lɛ é ɖíe . :

Akpáxwé 23gɔ́ ɔ́ Mɛɖebǔ ɖó acɛ ɖò mɛɖesúsínínɔ mɛ, ɖó acɛ bo na lin nǔ kpɔ́n, ɖɔ nǔ e jló è é, bo ɖó ayixa tɔn, bo na sɛn sinsɛn tɔn lobo na sɛ̀n ɛ. Acɛkpikpa ɔ nɔ na jiɖe mɛ ɖɔ mɛɖebǔ sixu wà sinsɛnzɔ́ ɖò mɛɖesúsínínɔ mɛ, bo lɛ́ ɖè nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é xlɛ́. È nɔ zán acɛ enɛ lɛ kpo sísí kpo nú tuto togun tɔn, fífá gbɛtɔ́ lɛ tɔn kpo bǔninɔ tò ɔ tɔn kpo.

== Azɔ̌xɔsa E Nɔ Kpé Nukún Dó Gbɛtɔ́ lɛ Wu É ==
Sɛ́n ɔ lɛ́ sɔ́ wěɖegbɛ́ tò ɔ tɔn e nɔ kpé nukún dó acɛ gbɛtɔ́ tɔn lɛ kpo mɛɖesúsínínɔ taji lɛ kpo wu ɖò Nigéria é ɖé ayǐ, bɔ é na nɔ ba dò nú nǔ e è gbà dó acɛ e gbɛtɔ́ ɖó lɛ é wu é, lobo na nɔ lɛ́ ɖɔ xó dó ye jí. È nɔ sɔ́ hagbɛ̌ tɔn lɛ sín tutoblonunu vovo e nɔ cyɔn alɔ gbɛtɔ́ lɛ jí lɛ é, tutoblonunu sɛ́n tɔn lɛ kpo azɔ̌xwé acɛkpikpa tɔn lɛ kpo mɛ. É ɖó acɛ bo na wlí mɛ ǎ, amɔ̌, é sixu ba dò nú nǔnyanyawiwa lɛ, é sixu nyí ɖò éɖesunɔ sí alǒ mɛ e è xò daka wu é sín byɔbyɔ jí. É nɔ jla nǔ nú Tokpɔngán Niger tɔn .

Ðò août 2008 ɔ, acɛkpikpa ɔ ɖó Médiateur de la République ɖé ayǐ . Azɔ̌ e è nɔ wà nú Mɛ e nɔ kpé nukún dó nǔ lɛ wu é wɛ nyí ɖɔ é ni ɖeɖɛ tagba ɖěɖee ɖò sɛ́n lɛ kpo tuto lɛ kpo zinzan kpo tinmɛ yetɔn kpo mɛ lɛ é. Togan ɔ wɛ nɔ ze hwɛɖɔtɔ ɔ, e nyi acɛkpikpa mɛɖesunɔ tɔn ɖee nɔ ba do nu tovi lɛ sin hwɛhuhu lɛ bo nɔ tɛnkpɔn bo nɔ mɔ hwɛjijɔ ɖagbe lɛ. Amɔ̌, Mɛ e nɔ kpé nukún dó nǔ lɛ wu é ɖó acɛ bo na wá gbeta ɖé kɔn ǎ, bo nɔ sɔ́ nǔ e ye ba dò na lɛ é jó nú Tokpɔngán ɔ kpo Gǎnhɔnyitɔ́ Nukɔntɔn ɔ kpo  .

== Kpléɖókpɔ́ Akɔta lɛ Bǐ Tɔn Lɛ ==
Niger nyí tò ɖé bo ɖó alɔ akɔjijɛ gbɛtɔ́ lɛ tɔn gègě jí, kaka jɛ akɔjijɛ Aflika tɔn 1986 tɔn jí, bɔ é nɔ sɔ́ gbeɖiɖó lɛ jó nú Kɔmisun Aflika tɔn e nɔ kpé nukún dó gbɛtɔ́ lɛ kpo togun lɛ kpo wu é hwɛhwɛ . Niger ɔ ɖokpo ɖo to ɖee ɖo hwɛɖɔxɔsa Hlɔma tɔn mɛ lɛ mɛ .

== Tan sín hwenu e è yí mɛɖéekannuninɔ é ==
Nijer ɖó sɛ́n ɖaxó republicain tɔn ɛnɛ sín hwenu e é ɖu ɖò éɖée jí ɖò 1960 é, amɔ̌, togán tɔn tɛnwe lɛ mɛ ɛnɛ wɛ nyí ahwangán, bo yí acɛkpikpa ɔ ɖò acɛkpikpa ɖiɖe sín atɔn mɛ. Togan sin sɔmisɔmi nukɔntɔn ɔ wɛ e blo ɖo xwe 1993 mɛ (xwe 33 ɖo mɛɖesunɔ sin acɛkpikpa mɛ), bɔ togan sin sɔmisɔmi nukɔntɔn ɔ ka jɛ xwe 2007. È sɔ sɛn 1999 tɔn ɖo togan Ibrahim Baré Maïnassara sin acɛkpikpa ɖiɖe kpodo mɛhuhu kpo gudo bɔ sɔja ɖevo lɛ hu i. Cobonu gǔfínfɔ́n 1992 tɔn e zɔ́n bɔ è na sɔ́ mɛɖesúsínínɔ é ɔ, Nigéria-nu lɛ ɖó xó kpɛɖé bo na ɖɔ ɖò acɛkpikpa tò yetɔn tɔn mɛ. Ðò xwè 2004 mɛ ɔ, è sɔ́ Mamadou Tandja ɖó togán sín acɛkpikpa wegɔ ɔ mɛ nú xwè atɔ́ɔ́n ɖò toxóɖɔgbɛ́ e mɛ e nɔ kpɔ́n nǔ lɛ ɖò tò lɛ bǐ mɛ lɛ é mɔ ɖɔ é nyí mɛɖesúsínínɔ bo lɛ́ sɔgbe é ɖé mɛ.

Sɛ́n 1999 tɔn na acɛ mɛ lɛ bɔ ye na kplé ɖò yeɖée sí có, ɖò nǔwiwa mɛ ɔ, acɛkpikpa ɔ ɖó dogbó nú kpléɖókpɔ́ toxóɖiɖɔ tɔn lɛ, ɖò taji ɔ, ɖò hwenu e mɛ lɛ ɖò hwinyan hwinyan mɛ é. È ko jla ɖɔ è ɖó na bló tuto ajijimɛ tɔn atɔn sín 1999, bɔ é ɖiga hugǎn ɖò août 2007 nú azɔ̌xɔsa Agadez tɔn ɔ bǐ, bo lɛ́ vɔ́ blóɖó ɖò novembre 2007. Ðò taji ɔ, ninɔmɛ ajijimɛ tɔn enɛ lɛ nɔ sú kún dó nú acɛ e è ɖó bo na ɖè nǔ xlɛ́, kplé, bo lɛ́ sɛ̀ tɛn ɖò mɛɖesúsínínɔ mɛ é bǐ. Ye nɔ lɛ́ na gbè ɖɔ è ni wlí mɛɖé dó ganmɛ, bo ma ɖó hwɛ n’i alǒ ɖɔ hwɛ n’i ǎ.

== Acɛkpikpa sín hlɔnhlɔn lɛ ==
Ahwanfuntɔ́ lɛ sín alɔɖiɖó ɖò toxóɖiɖɔ mɛ zɔ́n bɔ è nɔ wlí mɛ lɛ hwɛhwɛ, é na bo ma nɔ jɛ hwɛhwɛ ǎ ɔ, ye nɔ wlí ye ɖò jlǒ yetɔn mɛ, bo nɔ zán hlɔnhlɔn zɛ xwé wu, bo nɔ dóya nú mɛ lɛ, lobo nɔ lɛ́ hu mɛ lɛ ɖò hwɛɖɔxɔsa ǎ, bɔ ahwanfuntɔ́ lɛ kpo kponɔ lɛ kpo nɔ hu ye. Hwɛɖiɖɔ sín tuto ɔ ko ɖò wuvɛ̌ sè wɛ hwebǐnu ɖó gankpá lɛ ma nyɔ́ ǎ, è nɔ wlí mɛ nú táan gegě cobɔ è nɔ ɖɔ hwɛ xá ye, bɔ acɛkpikpa ɔ nɔ ɖ’alɔ ɖò hwɛɖiɖɔ linu. Nǔ enɛ lɛ bǐ ko kpɔ́n te tawun sín hwenu e è lɛ́vɔ jɛ acɛkpikpa mɛɖesunɔ tɔn jí é có, tutoblonunu e nɔ cyɔn alɔ gbɛtɔ́ lɛ jí ɖò tò lɛ bǐ mɛ lɛ é kpó ɖò nǔ e jɛ ɖò fí ɖé lɛ bɔ ye kúnkplá nǔnyanyawiwa enɛ lɛ é jla wɛ. Ðò 1999 gudo ɔ, lee mɛ e ma nyí ahwanfuntɔ́ ǎ lɛ é nɔ kpé nukún dó ahwanfuntɔ́ lɛ wu gbɔn é kpɔ́n te tawun, bɔ Azɔ̌xɔsa Tokpɔn ɔ Tɔn États-Unis tɔn nɔ ɖɔ xwewu xwewu sín 2001 ɖɔ ahwanfuntɔ́ lɛ ɖò mɛ e ma nyí ahwanfuntɔ́ ǎ lɛ é sín acɛ glɔ́. 

== Nǔ e ɖò linkpɔ́n nyí nú mɛ wɛ dìn lɛ é ==
Tokpɔn Amelika tɔn, ɖi Nations Unies kpodo Amnesty International kpo ɖɔhun ɔ, ye nɔ ɖɔ tɛgbɛ ɖɔ acɛkpikpa 1999 gudo tɔn ɔ, acɛkpikpa gbɛtɔ tɔn sin acɛkpikpa ɔ &quot;nyi wamamɔnɔ ǎ&quot;. È ko bló huzuhuzu lɛ ɖò ali gègě nu có, tagba syɛnsyɛn lɛ kpó ɖò te. Ðó è sɔ́ togán Tandja kpo mɛ e ɖò toxóɖɔgbɛta ɔ mɛ lɛ é kpo ɖò 1999 ɖò sɔmisɔmi mɛɖesunɔ tɔn kpo hwɛjijɔ kpo mɛ wutu ɔ, toví lɛ zán acɛ e ye ɖó bo na ɖyɔ acɛkpikpa ɔ é. Sín 2001 ɔ, gantɔ́ e kú alǒ bú ɖò xwè ɖokpo ɖokpo mɛ lɛ é ma ko yì wěwe ǎ, hwenu e è mɔ ye gudogudo tɔn ɖò ahwangán lɛ sín alɔ mɛ gudo é. Kponɔ lɛ kpo mɛ e ɖò ahwankpá ɔ mɛ lɛ é kpo nɔ xò mɛ lɛ bo nɔ lɛ́ wà nǔ xá ye nyanya. Cobonu gǔfínfɔ́n Tuareg tɔn na bɛ́ ɖò 2007 ɔ, acɛkpikpa ɔ nɔ ɖó sísí nú acɛ e è ɖó bo na nɔ bǔ é ɖò kpaa mɛ. Amɔ̌, tutoblonunu sinsɛn-núkplɔnmɛ tɔn gègě e ko wà dakaxixo alǒ xò axɔ́nu ɖɔ emi na wà mɔ̌ lɛ é ɔ, è ko gbɛ́ ye, bo lɛ́ kpó ɖò ye gbɛ́ wɛ. Acɛkpikpa ɔ nɔ ɖó dogbó nú mɛɖesúsínínɔ hwɛhwɛ .

Adakaxixo ɖò xwédo mɛ kpo vogbingbɔn e è nɔ ɖó dó nyɔnu lɛ wu ɖò togun mɛ é kpo kpó ɖò tagba ɖaxó lɛ nyí wɛ. Acɛkpikpa lɛ na bo ɖò gǎn dó wɛ bo na ɖí xwi xá nyɔnu lɛ sín atán (FGM) ɔ, è kpó ɖò te. Mɛ e ɖó wǔvɛ́ lɛ é kpo mɛ e ɖò akɔta kpo sinsɛn kpɛví kpɛví lɛ kpo mɛ lɛ é kpo nɔ mɔ vogbingbɔn ɖò gbɛ̌ta mɛ. È nɔ ɖó sísí nú acɛ e azɔ̌watɔ́ lɛ ɖó é ɖò kpaa mɛ. Amɔ̌, gbeɖiɖó lɛ xlɛ́ ɖɔ è kpó ɖò kannumɔgbenu sín aca ɖé zán wɛ. Vǐ kpɛví lɛ sín azɔ̌ tíìn, kaka jɛ agalɛ vǔ tɔn jí. Gbeɖiɖó lɛ lɛ́ tíìn dó gbɛtɔ́ sísá wu.

== Xójlawema lɛ sín mɛɖesúsínínɔ ==
[[Wékpo:Moussa Kaka Niger nd.JPG|vignette|Xójlawema wlantɔ́ Moussa Kaka ɖò Niger, cobɔ è wlí i ɖò xwè 2007 mɛ.]]
Xójlawema lɛ nɔ klán gbè xá Nijer tawun, bɔ acɛkpikpa ɔ nɔ xò daka mɛ wu tawun. Sín 1999 jɛ 2007 ɔ, xójlawema mɛɖesúsínínɔ tɔn lɛ, ɖò taji ɔ, hladio lɛ, sukpɔ́. Ee gǔfínfɔ́n Tuareg tɔn wegɔ ɔ bɛ́ ɖò 2007 é ɔ, acɛkpikpa ɔ jɛ hwɛ dó jí, ɖò acɛkpikpa ɔ glɔ́, xójlawema wlantɔ́ tò ɖevo mɛ tɔn lɛ kpo tò ɔ mɛ tɔn lɛ kpo e è dóhwɛ ɖɔ ye ɖó kancica xá gǔfɔntɔ́ lɛ sín gǎn lɛ é, bo nya xójlawema wlantɔ́ tò ɖevo mɛ tɔn lɛ sín tò ɔ mɛ. Tofɔligbé tò ɔ tɔn, ɖò acɛkpikpa ɔ sín acɛkpikpa glɔ́ ɔ, é huzu fí e xójlawema tò ɖevo mɛ tɔn lɛ nɔ yí wǎn na ɖè é, bɔ hladio mɛɖesúsínínɔ tɔn Radio Agadez e ɖò tofɔligbé é ɔ, acɛkpikpa ɔ sú.

== Xójlawema ==
Ðó wemaxixa kpo akwɛ e mɛɖesunɔ nɔ mɔ é kpo bǐ hwe tawun wutu ɔ, hladio wɛ nyí nǔ taji hugǎn e è nɔ zán dó ɖɔ xó xá mɛ lɛ é. Radio Voix du Sahel e acɛkpikpa ɔ ɖó é nɔ jla wɛn lɛ nú ganxixo 14 ɖò kéze ɖokpo mɛ, bo nɔ jla wɛn lɛ kpo tuto ɖevo lɛ kpo ɖò Flanségbe kpo gbè xá ɔ mɛ tɔn gègě kpo mɛ. Radio mɛɖesunɔ tɔn gege ɖesu ɖe, ɖi Radio France Internationale, Aflika Numɛro Nukɔntɔn, Radio et Musique, Radio Souda, Radio Tenere, Radio Anfani, kpodo Radio Tambara kpo. Atɔ́ɔ́n gudogudo tɔn lɛ nyí mɛ e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é tɔn, bo nɔ jla tuto wɛnɖagbejijla tɔn e gbakpé lɛ é dó gbè xá ɔ mɛ tɔn lɛ mɛ, kaka jɛ Djerma kpo Hausa kpo jí . Ðò kpaa mɛ ɔ, hladio mɛɖesunɔ tɔn enɛ lɛ nɔ gbɛ́ nǔ nú nǔ e acɛkpikpa ɔ nɔ wà lɛ é hú xójlawema mɛɖesunɔ tɔn lɛ. Radio Anfani kpodo Radio kpodo Music kpo ko xlɛ xoɖiɖɔ e hɛn linlin vovo lɛ wa lɛ e. Hladio tò ɔ tɔn ɖevo lɛ hwe hú mɔ̌, bo nɔ lɛ́ xwlé wɛn tò ɔ tɔn lɛ mɛ kpɛɖé. Hladio gbè gègě tɔn e acɛkpikpa ɔ nɔ kpé nukún dó wu é nɔ na hwenu ɖokpo ɔ toxóɖɔgbɛta e ɖò sɛ́n linu lɛ é bǐ ɖò xwè ɔ bǐ mɛ. 

Acɛkpikpa ɔ nɔ ɖè xójlawema Flanségbe tɔn ɖé tɔ́n ayihɔngbe ayihɔngbe, bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ Le Sahel, bo nɔ lɛ́ ɖè tɔ́n ɖò aklunɔzán gblamɛ fifó lɛ mɛ. Xójlawema mɛɖesunɔ tɔn e nɔ tɔ́n aklunɔzán gblamɛ ɖokpo ɖokpo alǒ sunmɛ sunmɛ lɛ é 12 mɔ̌ wɛ ɖò Flanségbe mɛ, bɔ ɖé lɛ ɖò ye mɛ bo nɔ cá kàn xá toxóɖɔgbɛta lɛ ɖò ali e ma sɔgbe ǎ é nu. Xójlawema mɛɖesunɔ tɔn lɛ kpó ɖò nǔ e acɛkpikpa ɔ wà é gbɛ́ wɛ kpo jiɖiɖe ɖé kpo, é ɖò mɔ̌ có, sín 2007 tɛntin ɔ, è wlí xójlawema wlantɔ́ tò ɖevo mɛ tɔn lɛ kpo tò ɔ mɛ tɔn lɛ kpo gègě.

== Mɛhɛngblé 2007-2008 tɔn ==
È wlí xójlawema wlantɔ́ xá ɔ mɛ tɔn wè dó gankpá mɛ ɖò 2007, ɖó è dóhwɛ ye ɖɔ ye ɖò alɔ dó gǔfínfɔ́n Tuareg tɔn e ɖò totaligbé é wɛ, bɔ è sú hladio gègě. Xójlawema wlantɔ́ Moussa Kaka wɛ è wlí nú xwè ɖokpo jɛji ɖó hwɛ e è dó è ɖɔ é kàn xóɖɔɖókpɔ́ ɖé ɖò hladio jí xá gǔfɔntɔ́ lɛ sín gǎn lɛ é wu cobɔ è wá jó è dó nú táan ɖé. Xójlawema wlantɔ́ tò ɖevo mɛ tɔn lɛ nɔ yì tomɛ bo nɔ jla nǔ ɖò mɛɖesúsínínɔ mɛ cobɔ xwè 2007 tɔn nɔ wá, amɔ̌, sín hwenɛnu ɔ, è ko gbɛ́ ɖɔ ye ni ma byɔ tò ɔ mɛ alǒ jla nǔ ɖò tofɔligbé tò ɔ tɔn ó ( Agadez sín xá ). È lɛ́ ɖó dogbó nú xójlawema tò ɖevo lɛ tɔn e è nɔ vɔ́ jla gbɔn hladio jí lɛ é sín hwenɛnu, ɖó ɖ’ayǐ ɔ, ye ko nyí akpáxwé taji ɖé ɖò xójlawema lɛ mɛ ɖò Niger.

Hwenu e Moussa Kaka wɛ è ɖó gankpámɛ nú xójlawema wlantɔ́ ɖé sín hwenu e gǔfínfɔ́n Tuareg tɔn bɛ́ ɖò février 2007 é ɔ, hwɛ gègě ɖevo lɛ dɔn ayi xójlawema wlantɔ́ lɛ tɔn wá tò ɔ bǐ mɛ. Xójlawema wlantɔ́ France tɔn Thomas Dandois kpo Pierre Creisson kpo wɛ ahwanfuntɔ́ Niger tɔn lɛ wlí ɖò Agadez nú sun ɖokpo ɖò xwè 2007 mɛ cobɔ è jó ye dó. È wli xójlawema L'Événement e nɔ tɔ́n ɖò Niamey é sín wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó ɔ ɖò azǎn 30gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2008 tɔn gbè, bo dóhwɛ ɛ ɖɔ é &quot;ɖe xó dó acɛkpikpa tò ɔ tɔn wu&quot; hwenu e é ɖɔ ɖɔ ahwangán ɖé cá kàn xá ahwanfunnú e è mɔ ɖò toxo ɖaxó ɔ mɛ é ɖé gudo é. Acɛkpikpa ɔ sín tutoblonunu e nɔ kpé nukún dó xójlawema lɛ wu é, ee nyí Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Xóɖɔɖókpɔ́ Tɔn (CSC) é sú hladio kpo televiziɔn kpo e ɖò Niamey é Dounia TV nú sun ɖokpo ɖò Avivɔsun 2008 tɔn mɛ, bo sú Sahara FM, hladio ɖaxó Agadez tɔn ɔ, nú táan mavɔmavɔ ɖò azǎn 22gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2008 tɔn gbè, ɖó é ɖò xó ɖɔ dó mɛ e ɖò xó ɖɔ wɛ lɛ é wu wɛ wutu. ahwanfuntɔ́ acɛkpikpa ɔ tɔn lɛ wɛ wà mɔ̌. Ðò sun ayizɛ́ngɔ́ ɔ mɛ xwè 2007 tɔn mɛ ɔ, acɛkpikpa ɔ sú xójlawema Aïr-Info e nɔ tɔ́n ɖò Agadez é nú sun atɔn, bo ɖò akpáxwé ɖé lɛ gb’akpá nú xójlawema atɔn ɖevo lɛ wɛ (Libération, L’Opinion, kpo L’Événement kpo) ɖó ye ɖò xó ɖɔ dó ahwan e ɖò tofɔligbé é wu wɛ wutu, bɔ acɛkpikpa ɔ tɛ́n kpɔ́n bo na hɛn nǔnyanyawiwa ɖé lɛ adǎn.&quot; Ibrahim Manzo Diallo, xójlawema Aïr-Info tɔn sín xójlawema wlantɔ́ ɖaxó ɔ, è wlí i bɔ enɛ gudo ɔ, è jó è dó hwenu e é tɛ́n kpɔ́n bo na ɖè aklunɔzán gblamɛ xójlawema yɔyɔ̌ ɖé tɔ́n é. E lɛvɔ wli xojlatɔ tɔn ɖokpo ɖo Ingal ɖo octobre mɛ, bɔ ɖo octobre mɛ ɔ, e wli Diallo hwenu e e ɖo tintɛnkpɔn wɛ bo na byɔ jɔmɛhun mɛ bo na yi Europe bo do hwɛ ɛ ɖɔ &quot; mɛɖée zízé jó nú gbɛ̌ta adakaxotɔ́ lɛ tɔn . Diallo wɛ è jó dó bɔ é ɖò te kpɔ́n hwɛɖiɖɔ tɔn ɖò février 2008 .

== Xójlawematɔ́ lɛ wlí ɖò 2009 ==
Ðò xwè 2009 mɛ ɔ, xójlawematɔ́ e ma ɖó dogbó ǎ lɛ é kpo xójlawema wlantɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta to lɛ bǐ tɔn kpo dóhwɛ acɛkpikpa Nigéria tɔn ɖɔ é nɔ dóya nú xójlawema wlantɔ́ Nigéria tɔn lɛ azɔn mɔkpan, ɖò mɛ e è wlí lɛ é atɔn kpo hwɛ e è ɖó nú xójlawema lɛ é kpo gudo, bɔ acɛkpikpa ɔ sín azɔ̌watɔ́ lɛ wlí xójlawema lɛ ɖó xó e ye ɖɔ ɖò TV jí lɛ é. Dounia, televiziɔn Niger tɔn ɖokpo géé e ma nyí acɛkpikpa tɔn ǎ é wɛ è dóhwɛ ɛ ɖɔ é nɔ na hwenu mɛ e nɔ gudo nú Hama Amadou, gbɛ̌ta acɛkpikpa tɔn e Niger sín togán wlí dó gankpá mɛ é ɖé, bo lɛ́ nyí kɛntɔ́ togán ɔ tɔn é. RSF ɖɔ ɖɔ &quot;gbɛta Dounia tɔn wɛ nyi mɛ e hwɛɖɔxɔsa lɛ nɔ doya nu mɛ azɔn gege e&quot;.

== Ninɔmɛ e ɖò gankpá lɛ kpo fí e è nɔ wlí mɛ ɖè lɛ é kpo mɛ é ==
Ðò 2006 ɔ, ninɔmɛ e ɖò gankpá 35 e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é mɛ é nyla, bo sixu hu mɛ. Akwɛ ma sukpɔ́ ɖò gankpá lɛ mɛ ǎ, azɔ̌watɔ́ lɛ ma sukpɔ́ ǎ, bɔ mɛ lɛ lɛ́ gɔ́ngɔ́n zɛ xwé wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, gantɔ́ 720 mɔ̌ wɛ ɖò gankpá Niamey tɔn mɛ ɖò gankpá e è gbá nú mɛ 350 é ɖé mɛ. Hwenu e xwè ɔ fó é ɔ, ye mɛ 550 mɔ̌ wɛ ɖò te kpɔ́n hwɛɖiɖɔ. È na gbè ɖɔ è ni yì ba xwédo lɛ kpɔ́n, bɔ gantɔ́ lɛ sixu mɔ nǔɖuɖu, amasin kpo nǔ ɖevo e sín hudo ye ɖó lɛ é kpo gɔ́ nú xwédo yetɔn lɛ; amɔ̌, nǔɖuɖu, mimɛ̌jininɔ kpo lanmɛ na nɔ ganji kpo nyɔ́ ǎ, bɔ mɛ gègě kú ɖó SIDA, azɔngblemɛ kpo zansukpɛ zɔn kpo wu.

Akwɛ yíyí dó xo ahizi na ɖò gankpázɔ́watɔ́ lɛ tɛntin gbakpé. Gantɔ́ lɛ sixu yí akwɛ nú acɛkpikpa lɛ bonu ye na tɔ́n sín gankpá ɔ mɛ nú kéze ɔ, lobo na wà hwɛ yetɔn lɛ ɖò gbadanu. Gantɔ́ ɖé lɛ nɔ yí akwɛ nú acɛkpikpa lɛ bonu ye na dó wà hwɛ yetɔn ɖò Dotóoxwé Tokpɔn ɔ Tɔn Niamey tɔn. È nɔ wlí mɛ ɖěɖee ɖò te kpɔ́n hwɛɖiɖɔ lɛ é xá gantɔ́ e è ɖó hwɛ na lɛ é.

È na gbè mɛ e nɔ kpɔ́n acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ jí lɛ é, ɖi Wěɖegbɛ́ Aklunɔzángbe Gbɛtɔ́ lɛ Tɔn (ICRC), Wěɖegbɛ́ Nigéria tɔn e nɔ kpé nukún dó acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ kpo mɛɖéekannuninɔ taji lɛ kpo wu é kpodo tutoblonunu e ma nyí acɛkpikpa tɔn ǎ lɛ é kpo, bɔ ye na byɔ gankpá lɛ kpo fí e è nɔ wlí mɛ ɖè lɛ é kpo mɛ bɔ è ma ɖó dogbó nú ye ǎ, lobo lɛ́ yì ba mɛ kpɔ́n ɖò xwè ɔ mɛ.

== Azɔ̌ kponɔ lɛ kpo mɛ e nɔ cɔ́ mɛ lɛ é kpo tɔn ==
Ahwanfuntɔ lɛ, ɖo acɛkpikpa Tòjɛhǔndótó sín Azɔ̌xwé ɖaxó tɔn glɔ, wɛ nɔ hɛn ayijayi to ɔ tɔn kpodo to ɔ tɔn kpo. Gendarmerie e lɔ ɖò Ministère de la Défense glɔ́ é wɛ nɔ kpé nukún dó ayijayǐ gletoxo lɛ tɔn wu jɛ nukɔn. Ahwanfuntɔ to ɔ tɔn lɛ kpodo acɛkpikpa lɛ kpo, ɖo Ministère de l’Intérieur glɔ, wɛ nɔ hɛn ayijayi to ɔ tɔn kpodo acɛkpikpa sin xɔ lɛ kpo sin alɔcyɔnmɛji kpo, bɔ kponɔ to ɔ tɔn lɛ, ye ɖesu ɖo Ministère de l’Intérieur glɔ, wɛ nɔ hɛn sɛ́n toxo ɔ tɔn lɛ.

Kponɔ lɛ nɔ wà nǔ ganji ǎ, nǔ taji ɔ wɛ nyí ɖɔ nǔ e ye ɖó lɛ é ma kpé ǎ. Nǔ taji lɛ ɖi mɔ̌to sín ami, hladio, awu, alɔkɛ́, kpò kpo wuntun lɛ kpo nɔ hwe. Mɛ e nɔ cɔ́ fí ɔ lɛ é nɔ ɖò fí ɖé lɛ, bɔ hwenu e è nɔ zán dó wà nǔ ɖò ajijimɛ ɖò Niamey é sixu ɖu cɛju 45 mɔ̌. Kponɔ lɛ sín azɔ̌kplɔnmɛ hwe tawun, bɔ gbɛ̌ta bunɔ ɖé lɛ kɛɖɛ wɛ ɖó nǔwukpikpé taji e è na zán dó zán ahwanfunnú lɛ é. Akwɛ yíyí kpó ɖò gbakpé wɛ. Toví lɛ ɖò nǔ hlún ɖɔ wɛ ɖɔ acɛkpikpa ɔ kún nɔ cɔ́ dogbó lɛ jí ganji ó. Gendarmerie wɛ nɔ ba dò nú lee kponɔ lɛ nɔ wà nǔ xá mɛ gbɔn é. ; amɔ̌, hwɛhwɛ ɔ, è nɔ dɔn tó nú mɛ ǎ .

== Mɛɖesúsínínɔ sinsɛn tɔn ==
Sɛ́n tò ɔ tɔn na mɛɖesúsínínɔ sinsɛn tɔn, bɔ acɛkpikpa ɔ nɔ ɖó sísí nú acɛ enɛ ɖò nǔwiwa tɔn lɛ mɛ ɖò kpaa mɛ. Mɛ e ɖò Nigéria lɛ é wɛ nyí Malɛnu lɛ hugǎn có, ye nɔ ɖó sísí nú sinsɛn vovo lɛ bo nɔ lɛ́ yí gbè nú ye.

Sinsɛn Islam tɔn wɛ nyí sinsɛn e ɖò acɛ kpa wɛ é bo lɛ́ Conseil islamique du Niger (ɖò) Kplékplé Klisanwun lɛ tɔn e nɔ wà nǔ ɖi wěɖegbɛ́ wěɖexámɛ tɔn acɛkpikpa ɔ tɔn ɖé ɖò sinsɛnxó lɛ mɛ é nɔ jla nǔ lɛ ɖò aklunɔzán gbla wè lɛ bǐ mɛ ɖò televiziɔn e acɛkpikpa ɔ nɔ kpé nukún dó wu é jí. Ðò xójlajla sín nǔ e acɛkpikpa ɔ nɔ kpé nukún dó wu lɛ é mɛ ɔ, hwenu bunɔ ɖé lɛ jɛn è nɔ jla ɖò kpaa mɛ, ɖi Natáaxwe kpo Paki kpo, é ɖò mɔ̌ có, xójlajla sín nǔ mɛɖesúsínínɔ tɔn lɛ nɔ jla tuto mɔhun lɛ hwɛhwɛ  .

Mɛsɛ́dó Klisanwun tò ɖevo mɛ tɔn lɛ na bo tlɛ nɔ ɖó linlin agɔ dó ye wu ɔ, ye nɔ wà azɔ̌ ɖò agbawungba, bɔ mɛɖé nɔ ɖó dogbó nú ye ǎ. Toxo ɖaxó ɖaxó lɛ gègě, ɖó gǔ e è hɛn ɖ’ayǐ ɖò acɛkpikpa Flansé tɔn mɛ é wutu ɔ, sinsɛnxɔ Klisanwun lɛ tɔn lɛ kpo gbɛ̌ta Klisanwun lɛ tɔn kpɛví kpɛví lɛ kpo wɛ ɖò finɛ. Baháʼí sín gbɛ̌ta kpɛví ɖé lɛ́ ɖò Niamɛ . Sɛ́n Sharia tɔn, enyi Nigéria-nu sinsɛnnɔ ɖé lɛ na bo nɔ xwedó ɔ, acɛkpikpa ɔ alǒ togun ɔ wɛ nɔ hɛn ɛ gannugánnú ǎ. È nɔ sà ahan ɖò agbawungba, bɔ nyɔnu lɛ nɔ sɔnǔ ɖò jlɛ̌ jí có, è byɔ ye ɖɔ ye ni nɔ dó avɔ ta ǎ.

Sinsɛn tutoblonunu lɛ ɖó na wlan nyikɔ dó Ministère de l’Intérieur gɔ́n. Nyikɔ dó wema mɛ nyí nǔ e è nɔ bló é ɖé, bɔ nǔ ɖebǔ xlɛ́ ɖɔ acɛkpikpa ɔ gbɛ́ ɖɔ emi kún na wlan nyikɔ sinsɛn tɔn ɖebǔ dó wema mɛ ó ǎ.

Ðò azǎn 10gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2006 tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa ɔ ɖó kplékplé sinsɛn-núkplɔnmɛ tɔn Niger tɔn ayǐ, bɔ gǎn 10 ɖò gbɛ̌ta sinsɛn-núkplɔnmɛ tɔn lɛ mɛ, bɔ gbɛ̌ta sinsɛn-núkplɔnmɛ tɔn Niger tɔn kpo tutoblonunu e ma nyí acɛkpikpa tɔn ǎ lɛ é ɖevo lɛ kpo ɖ’emɛ, bɔ hagbɛ̌ 10 gosin azɔ̌xwé acɛkpikpa tɔn vovo lɛ mɛ. Conseil islamique nɔ na wěɖexámɛ acɛkpikpa ɔ dó sinsɛn-núkplɔnmɛ sín nǔ lɛ jí, kaka jɛ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ jí, mɛslɛti lɛ gbigbá jí, zakat súsú jí, kpo nǔ ɖevo lɛ kpo jí. Nu e lin wɛ gbɛta ɔ ɖe ɔ wɛ nyi ɖɔ e na &quot;wazɔ bo na do hɛn akɔta mɛɖesunɔ tɔn kpodo fifa gbɛmɛ tɔn kpo wa bo na do wusyɛn lanmɛ nu Niger nu lɛ ɖɔ ye ni nɔ ɖ'alɔ ɖo akwɛzinzan, gbɛtɔ sin gbɛmɛ kpodo akɔta sin nukɔnyiyi mɛ.&quot; Ðò wěɖegbɛ́ ɔ sín hunhun hwenu ɔ, tokpɔngán nukɔntɔn ɔ ɖɔ ɖɔ nǔ e gbé nya wɛ é ɖè é sín akpáxwé ɖé wɛ nyí ɖɔ é ni ɖɔ xó dó walɔ kpo nǔwiwa e tò ɖevo lɛ sɔ́ ɖ’ayǐ lɛ é kpo jí, bɔ mɛ gègě tinmɛ ɖɔ é xlɛ́ ɖɔ sinsɛn-núkplɔnmɛ ɖyɔɖyɔ ɖé tíìn, bo lɛ́ ɖò tito bló wɛ bo na gbá mɛslɛti e è sɔ́ ɖ’ayǐ ɖò Nigeria kpo Moyen-Orient kpo sín kpɔ́ndéwú lɛ mɛ é. 

== È nya Arabu lɛ sín Diff una, 2006 ==
Ðò octobre 2006 ɔ, Niger jla ɖɔ emi na nya Arabu e nɔ nɔ Diffa sín xá mɛ ɖò Niger sín zǎnzǎnhweji lɛ é yì Tchad. Gbɛtɔ́ enɛ lɛ ɖibla yì 150 000. Hwenu e acɛkpikpa ɔ ɖò Arabu lɛ xò kplé wɛ bo na nya ye sín tò ɔ mɛ é ɔ, ɖyɔvǐ wè kú, é cí ɖɔ ye hɔn sín ahwanfuntɔ́ acɛkpikpa ɔ tɔn lɛ nukɔn gudo, bɔ nyɔnu atɔn sín vǐ j’ayǐ. Acɛkpikpa Nigéria tɔn wá ɖó gbeta e kɔn è wá bo na nya Arabu lɛ é te .  

== Kannumɔgbenu ==
Ðò Nijer, fí e è gbɛ́ kannumɔgbenu yiyi ɖè ɖò 2003 é ɔ, dobanúnǔ ɖé xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ 800 000 jɛji wɛ kpó ɖò kannumɔgbenu, bo nɔte nú gbɛtɔ́ 8 mɔ̌ . % mɛ e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é tɔn. Kannumɔgbenu ɔ, xwe kanweko mɔkpan ɖíe wɛ ɖò Niger bɔ è wá ɖó hwɛ nú mɛ ɖò 2003, ɖò xwè atɔ́ɔ́n e Anti-Slavery International kpo gbɛ̌ta gbɛtɔ́ lɛ tɔn e nɔ kpé nukún dó gbɛtɔ́ lɛ wu ɖò Niger é kpo, Timidria. 

Kannumɔgbenu e jinjɔn tɔ́gbó lɛ jí é, fí e è nɔ jì jijimɛ xwédo ɖokpo ɔ tɔn lɛ dó kannumɔgbenu ɖè é, é hwe bǐ ɔ, akɔta ɛnɛ ɖò akɔta tantɔn e ɖò Niger lɛ é mɛ wɛ nɔ wà mɔ̌ ɖò aca mɛ. Mɛ e ɖó kannumɔ lɛ é gègě ɖò akɔta e nɔ sɛ̀ tɛn bo nɔ sɛ̀ tɛn bo ɖó agbaza fɛ́ɖɛ́fɛ́ɖɛ́ lɛ é mɛ, ye wɛ nyí Tuareg, Fulani, Toubou kpo Arabu lɛ kpo . Ðò Say sín xá e ɖò Nijer Tɔdo ɔ sín agě ɖisíxwé tɔn jí é mɛ ɔ, è lin ɖɔ kannumɔ wɛ nyí gbɛtɔ́ e ɖò tò ɔ mɛ ɖò 1904–1905 mɔ̌ lɛ é sín atɔnvlɔ́ɖó .

Cóbónú xwè kanweko 20gɔ́ ɔ na wá sù ɔ, Tuareg lɛ nɔ wlí kannumɔ lɛ hwenu e ye ɖò ahwan fun xá xá ɖevo lɛ wɛ é kpo ahwan hwenu kpo. Ahwan wɛ nyí nǔ taji e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ mɔ kannumɔ lɛ é hwenɛnu, é ɖò mɔ̌ có, è nɔ xɔ gègě ɖò kannumɔ axi lɛ mɛ, bɔ tòví lɛ wɛ nɔ kpé nukún dó ye wu hugǎn  .

== Ninɔmɛ hwexónu tɔn ==
Tablo elɔ xlɛ nu e Nijer ɖu sin 1972 ɖo gbeɖiɖe Freedom in the World tɔn mɛ, bɔ Freedom House nɔ ɖe tɔn xwewu xwewu . Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ 1 nɔ sɔgbe xá &quot;vɔ̌nu&quot;. ; 7 jɛ &quot;mɛɖesunɔ sí ǎ&quot; .</text>
      <sha1>dbc3xjvsd991ssc71zsdqf3wuhhx1s1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>30677</id>
      <parentid>30675</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T05:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23911" sha1="o4qjqlaajigslouze5omlrz2e77jde5" xml:space="preserve">Sɔgbe xá Sɛ́n Ðaxó Nijer Tɔn 1999 tɔn ɔ, è nɔ ɖó sísí nú acɛ e gbɛtɔ́ ɖó lɛ é gègě, lee è tinmɛ gbɔn ɖò Acɛ Gbɛtɔ́ lɛ Tɔn Ðò Gbɛ̀ ɔ Bǐ Mɛ É mɛ é, bo nɔ lɛ́ cyɔn alɔ ye jí. Nǔ enɛ lɛ e è cyɔn alɔ jí lɛ é ɖò finɛ có, tutoblonunu e nɔ cyɔn alɔ gbɛtɔ́ lɛ jí ɖò tò ɔ mɛ lɛ é kpo ee ɖò tò ɖevo lɛ mɛ lɛ é kpo ɖɔ lee acɛkpikpa ɔ, sɔja lɛ kpo kponɔ lɛ kpo nɔ wà nǔ gbɔn é, gɔ́ nú lee nǔwiwa xóxó e nɔ t’afɔ Sɛ́n Ðaxó 1999 tɔn jí lɛ é kpó ɖò jijɛji wɛ gbɔn é. Ðò acɛkpikpa Flansé tɔn glɔ́ (1900–1960) kpo sín mɛɖesúsínínɔ kaka jɛ 1992 ɔ, toví Nigéria tɔn lɛ ɖó acɛ toxóɖiɖɔ tɔn kpɛɖé bo nɔ nɔ acɛkpikpa ɖé sín acɛ glɔ́. Ninɔmɛ ɔ ko kpɔ́n te sín hwenu e è lɛ́vɔ jɛ acɛkpikpa toví lɛ tɔn jí é có, è kpó ɖò nǔ nyanya ɖɔ dó ninɔmɛ gbɛtɔ́ lɛ tɔn wu wɛ ɖò tò ɔ mɛ.

== Sɛ́n Ðaxó 18 Liyaasùn 1999 tɔn ==
Sɛ́n ɖaxó 1914 tɔn. azǎn 18gɔ́ ɔ  Liyaasùn 1999 tɔn Sɛ́n e è sɔ́ ɖó République atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ ayǐ é kpo sɛ́n e jí é jinjɔn é kpo na ganjɛwu acɛ ɖé lɛ toví Nigéria tɔn ɖokpo ɖokpo. Acɛ e mɛ bǐ ɖó bo na ɖó nǔ ɖokpo ɔ ɖò sɛ́n nukɔn é, sísí nú sɛ́n ɔ, mɛ bǐ ɖó na sɔ́ mɛ, mɛɖesúsínínɔ mɛɖesunɔ tɔn kpo sinsɛn mɛɖesúsínínɔ tɔn kpo ɖò nǔ enɛ lɛ mɛ .

* Akpáxwé I, Akpáxwé 9gɔ́ ɔ ɖɔ . :

Acɛ ɖokpo ɔ lɛ wɛ e nɔ yigbe nu tovi Niger tɔn ɖebu e nɔ ɖu vivɛ nu acɛ tɔn lɛ kpodo toxóɖiɖɔ tɔn lɛ kpo, bo nɔ xwedo nu e sɛ́n ɔ byɔ ɖɔ e ni jɛxa lɛ e.

* Xóta II Acɛ kpo azɔ̌ kpo e mɛ ɔ ɖó lɛ é ɖíe . :

Akpáxwé 23gɔ́ ɔ́ Mɛɖebǔ ɖó acɛ ɖò mɛɖesúsínínɔ mɛ, ɖó acɛ bo na lin nǔ kpɔ́n, ɖɔ nǔ e jló è é, bo ɖó ayixa tɔn, bo na sɛn sinsɛn tɔn lobo na sɛ̀n ɛ. Acɛkpikpa ɔ nɔ na jiɖe mɛ ɖɔ mɛɖebǔ sixu wà sinsɛnzɔ́ ɖò mɛɖesúsínínɔ mɛ, bo lɛ́ ɖè nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é xlɛ́. È nɔ zán acɛ enɛ lɛ kpo sísí kpo nú tuto togun tɔn, fífá gbɛtɔ́ lɛ tɔn kpo bǔninɔ tò ɔ tɔn kpo.

== Azɔ̌xɔsa E Nɔ Kpé Nukún Dó Gbɛtɔ́ lɛ Wu É ==
Sɛ́n ɔ lɛ́ sɔ́ wěɖegbɛ́ tò ɔ tɔn e nɔ kpé nukún dó acɛ gbɛtɔ́ tɔn lɛ kpo mɛɖesúsínínɔ taji lɛ kpo wu ɖò Nigéria é ɖé ayǐ, bɔ é na nɔ ba dò nú nǔ e è gbà dó acɛ e gbɛtɔ́ ɖó lɛ é wu é, lobo na nɔ lɛ́ ɖɔ xó dó ye jí. È nɔ sɔ́ hagbɛ̌ tɔn lɛ sín tutoblonunu vovo e nɔ cyɔn alɔ gbɛtɔ́ lɛ jí lɛ é, tutoblonunu sɛ́n tɔn lɛ kpo azɔ̌xwé acɛkpikpa tɔn lɛ kpo mɛ. É ɖó acɛ bo na wlí mɛ ǎ, amɔ̌, é sixu ba dò nú nǔnyanyawiwa lɛ, é sixu nyí ɖò éɖesunɔ sí alǒ mɛ e è xò daka wu é sín byɔbyɔ jí. É nɔ jla nǔ nú Tokpɔngán Niger tɔn .

Ðò  Avivɔsùn  2008 ɔ, acɛkpikpa ɔ ɖó  Tòhwɛɖɔtɔ́ ɖé ayǐ . Azɔ̌ e è nɔ wà nú Mɛ e nɔ kpé nukún dó nǔ lɛ wu é wɛ nyí ɖɔ é ni ɖeɖɛ tagba ɖěɖee ɖò sɛ́n lɛ kpo tuto lɛ kpo zinzan kpo tinmɛ yetɔn kpo mɛ lɛ é. Togan ɔ wɛ nɔ ze hwɛɖɔtɔ ɔ, e nyi acɛkpikpa mɛɖesunɔ tɔn ɖee nɔ ba do nu tovi lɛ sin hwɛhuhu lɛ bo nɔ tɛnkpɔn bo nɔ mɔ hwɛjijɔ ɖagbe lɛ. Amɔ̌, Mɛ e nɔ kpé nukún dó nǔ lɛ wu é ɖó acɛ bo na wá gbeta ɖé kɔn ǎ, bo nɔ sɔ́ nǔ e ye ba dò na lɛ é jó nú Tokpɔngán ɔ kpo Gǎnhɔnyitɔ́ Nukɔntɔn ɔ kpo  .

== Kpléɖókpɔ́ Akɔta lɛ Bǐ Tɔn Lɛ ==
Niger nyí tò ɖé bo ɖó alɔ akɔjijɛ gbɛtɔ́ lɛ tɔn gègě jí, kaka jɛ akɔjijɛ Aflika tɔn 1986 tɔn jí, bɔ é nɔ sɔ́ gbeɖiɖó lɛ jó nú Kɔmisun Aflika tɔn e nɔ kpé nukún dó gbɛtɔ́ lɛ kpo togun lɛ kpo wu é hwɛhwɛ . Niger ɔ ɖokpo ɖo to ɖee ɖo hwɛɖɔxɔsa Hlɔma tɔn mɛ lɛ mɛ .

== Tan sín hwenu e è yí mɛɖéekannuninɔ é ==
Nijer ɖó sɛ́n ɖaxó republicain tɔn ɛnɛ sín hwenu e é ɖu ɖò éɖée jí ɖò 1960 é, amɔ̌, togán tɔn tɛnwe lɛ mɛ ɛnɛ wɛ nyí ahwangán, bo yí acɛkpikpa ɔ ɖò acɛkpikpa ɖiɖe sín atɔn mɛ. Togan sin sɔmisɔmi nukɔntɔn ɔ wɛ e blo ɖo xwe 1993 mɛ (xwe 33 ɖo mɛɖesunɔ sin acɛkpikpa mɛ), bɔ togan sin sɔmisɔmi nukɔntɔn ɔ ka jɛ xwe 2007. È sɔ sɛn 1999 tɔn ɖo togan Ibrahim Baré Maïnassara sin acɛkpikpa ɖiɖe kpodo mɛhuhu kpo gudo bɔ sɔja ɖevo lɛ hu i. Cobonu gǔfínfɔ́n 1992 tɔn e zɔ́n bɔ è na sɔ́ mɛɖesúsínínɔ é ɔ, Nigéria-nu lɛ ɖó xó kpɛɖé bo na ɖɔ ɖò acɛkpikpa tò yetɔn tɔn mɛ. Ðò xwè 2004 mɛ ɔ, è sɔ́ Mamadou Tandja ɖó togán sín acɛkpikpa wegɔ ɔ mɛ nú xwè atɔ́ɔ́n ɖò toxóɖɔgbɛ́ e mɛ e nɔ kpɔ́n nǔ lɛ ɖò tò lɛ bǐ mɛ lɛ é mɔ ɖɔ é nyí mɛɖesúsínínɔ bo lɛ́ sɔgbe é ɖé mɛ.

Sɛ́n 1999 tɔn na acɛ mɛ lɛ bɔ ye na kplé ɖò yeɖée sí có, ɖò nǔwiwa mɛ ɔ, acɛkpikpa ɔ ɖó dogbó nú kpléɖókpɔ́ toxóɖiɖɔ tɔn lɛ, ɖò taji ɔ, ɖò hwenu e mɛ lɛ ɖò hwinyan hwinyan mɛ é. È ko jla ɖɔ è ɖó na bló tuto ajijimɛ tɔn atɔn sín 1999, bɔ é ɖiga hugǎn ɖò Avivɔsùn 2007 nú azɔ̌xɔsa Agadez tɔn ɔ bǐ, bo lɛ́ vɔ́ blóɖó ɖò Abɔxwísùn 2007. Ðò taji ɔ, ninɔmɛ ajijimɛ tɔn enɛ lɛ nɔ sú kún dó nú acɛ e è ɖó bo na ɖè nǔ xlɛ́, kplé, bo lɛ́ sɛ̀ tɛn ɖò mɛɖesúsínínɔ mɛ é bǐ. Ye nɔ lɛ́ na gbè ɖɔ è ni wlí mɛɖé dó ganmɛ, bo ma ɖó hwɛ n’i alǒ ɖɔ hwɛ n’i ǎ.

== Acɛkpikpa sín hlɔnhlɔn lɛ ==
Ahwanfuntɔ́ lɛ sín alɔɖiɖó ɖò toxóɖiɖɔ mɛ zɔ́n bɔ è nɔ wlí mɛ lɛ hwɛhwɛ, é na bo ma nɔ jɛ hwɛhwɛ ǎ ɔ, ye nɔ wlí ye ɖò jlǒ yetɔn mɛ, bo nɔ zán hlɔnhlɔn zɛ xwé wu, bo nɔ dóya nú mɛ lɛ, lobo nɔ lɛ́ hu mɛ lɛ ɖò hwɛɖɔxɔsa ǎ, bɔ ahwanfuntɔ́ lɛ kpo kponɔ lɛ kpo nɔ hu ye. Hwɛɖiɖɔ sín tuto ɔ ko ɖò wuvɛ̌ sè wɛ hwebǐnu ɖó gankpá lɛ ma nyɔ́ ǎ, è nɔ wlí mɛ nú táan gegě cobɔ è nɔ ɖɔ hwɛ xá ye, bɔ acɛkpikpa ɔ nɔ ɖ’alɔ ɖò hwɛɖiɖɔ linu. Nǔ enɛ lɛ bǐ ko kpɔ́n te tawun sín hwenu e è lɛ́vɔ jɛ acɛkpikpa mɛɖesunɔ tɔn jí é có, tutoblonunu e nɔ cyɔn alɔ gbɛtɔ́ lɛ jí ɖò tò lɛ bǐ mɛ lɛ é kpó ɖò nǔ e jɛ ɖò fí ɖé lɛ bɔ ye kúnkplá nǔnyanyawiwa enɛ lɛ é jla wɛ. Ðò 1999 gudo ɔ, lee mɛ e ma nyí ahwanfuntɔ́ ǎ lɛ é nɔ kpé nukún dó ahwanfuntɔ́ lɛ wu gbɔn é kpɔ́n te tawun, bɔ Azɔ̌xɔsa Tokpɔn ɔ Tɔn AmɛlikíTò tɔn nɔ ɖɔ xwewu xwewu sín 2001 ɖɔ ahwanfuntɔ́ lɛ ɖò mɛ e ma nyí ahwanfuntɔ́ ǎ lɛ é sín acɛ glɔ́. 

== Nǔ e ɖò linkpɔ́n nyí nú mɛ wɛ dìn lɛ é ==
Tokpɔn Amelika tɔn, ɖi Nations Unies kpodo Amnesty International kpo ɖɔhun ɔ, ye nɔ ɖɔ tɛgbɛ ɖɔ acɛkpikpa 1999 gudo tɔn ɔ, acɛkpikpa gbɛtɔ tɔn sin acɛkpikpa ɔ &quot;nyi wamamɔnɔ ǎ&quot;. È ko bló huzuhuzu lɛ ɖò ali gègě nu có, tagba syɛnsyɛn lɛ kpó ɖò te. Ðó è sɔ́ togán Tandja kpo mɛ e ɖò toxóɖɔgbɛta ɔ mɛ lɛ é kpo ɖò 1999 ɖò sɔmisɔmi mɛɖesunɔ tɔn kpo hwɛjijɔ kpo mɛ wutu ɔ, toví lɛ zán acɛ e ye ɖó bo na ɖyɔ acɛkpikpa ɔ é. Sín 2001 ɔ, gantɔ́ e kú alǒ bú ɖò xwè ɖokpo ɖokpo mɛ lɛ é ma ko yì wěwe ǎ, hwenu e è mɔ ye gudogudo tɔn ɖò ahwangán lɛ sín alɔ mɛ gudo é. Kponɔ lɛ kpo mɛ e ɖò ahwankpá ɔ mɛ lɛ é kpo nɔ xò mɛ lɛ bo nɔ lɛ́ wà nǔ xá ye nyanya. Cobonu gǔfínfɔ́n Tuareg tɔn na bɛ́ ɖò 2007 ɔ, acɛkpikpa ɔ nɔ ɖó sísí nú acɛ e è ɖó bo na nɔ bǔ é ɖò kpaa mɛ. Amɔ̌, tutoblonunu sinsɛn-núkplɔnmɛ tɔn gègě e ko wà dakaxixo alǒ xò axɔ́nu ɖɔ emi na wà mɔ̌ lɛ é ɔ, è ko gbɛ́ ye, bo lɛ́ kpó ɖò ye gbɛ́ wɛ. Acɛkpikpa ɔ nɔ ɖó dogbó nú mɛɖesúsínínɔ hwɛhwɛ .

Adakaxixo ɖò xwédo mɛ kpo vogbingbɔn e è nɔ ɖó dó nyɔnu lɛ wu ɖò togun mɛ é kpo kpó ɖò tagba ɖaxó lɛ nyí wɛ. Acɛkpikpa lɛ na bo ɖò gǎn dó wɛ bo na ɖí xwi xá nyɔnu lɛ sín atán (FGM) ɔ, è kpó ɖò te. Mɛ e ɖó wǔvɛ́ lɛ é kpo mɛ e ɖò akɔta kpo sinsɛn kpɛví kpɛví lɛ kpo mɛ lɛ é kpo nɔ mɔ vogbingbɔn ɖò gbɛ̌ta mɛ. È nɔ ɖó sísí nú acɛ e azɔ̌watɔ́ lɛ ɖó é ɖò kpaa mɛ. Amɔ̌, gbeɖiɖó lɛ xlɛ́ ɖɔ è kpó ɖò kannumɔgbenu sín aca ɖé zán wɛ. Vǐ kpɛví lɛ sín azɔ̌ tíìn, kaka jɛ agalɛ vǔ tɔn jí. Gbeɖiɖó lɛ lɛ́ tíìn dó gbɛtɔ́ sísá wu.

== Xójlawema lɛ sín mɛɖesúsínínɔ ==
[[Wékpo:Moussa Kaka Niger nd.JPG|vignette|Xójlawema wlantɔ́ Moussa Kaka ɖò Niger, cobɔ è wlí i ɖò xwè 2007 mɛ.]]
Xójlawema lɛ nɔ klán gbè xá Nijer tawun, bɔ acɛkpikpa ɔ nɔ xò daka mɛ wu tawun. Sín 1999 jɛ 2007 ɔ, xójlawema mɛɖesúsínínɔ tɔn lɛ, ɖò taji ɔ, hladio lɛ, sukpɔ́. Ee gǔfínfɔ́n Tuareg tɔn wegɔ ɔ bɛ́ ɖò 2007 é ɔ, acɛkpikpa ɔ jɛ hwɛ dó jí, ɖò acɛkpikpa ɔ glɔ́, xójlawema wlantɔ́ tò ɖevo mɛ tɔn lɛ kpo tò ɔ mɛ tɔn lɛ kpo e è dóhwɛ ɖɔ ye ɖó kancica xá gǔfɔntɔ́ lɛ sín gǎn lɛ é, bo nya xójlawema wlantɔ́ tò ɖevo mɛ tɔn lɛ sín tò ɔ mɛ. Tofɔligbé tò ɔ tɔn, ɖò acɛkpikpa ɔ sín acɛkpikpa glɔ́ ɔ, é huzu fí e xójlawema tò ɖevo mɛ tɔn lɛ nɔ yí wǎn na ɖè é, bɔ hladio mɛɖesúsínínɔ tɔn Radio Agadez e ɖò tofɔligbé é ɔ, acɛkpikpa ɔ sú.

== Xójlawema ==
Ðó wemaxixa kpo akwɛ e mɛɖesunɔ nɔ mɔ é kpo bǐ hwe tawun wutu ɔ, hladio wɛ nyí nǔ taji hugǎn e è nɔ zán dó ɖɔ xó xá mɛ lɛ é. Radio Voix du Sahel e acɛkpikpa ɔ ɖó é nɔ jla wɛn lɛ nú ganxixo 14gɔ ɖò kéze ɖokpo mɛ, bo nɔ jla wɛn lɛ kpo tuto ɖevo lɛ kpo ɖò Flanségbe kpo gbè xá ɔ mɛ tɔn gègě kpo mɛ. Radio mɛɖesunɔ tɔn gege ɖesu ɖe, ɖi Flansé-tò sín xóɖɔtɛnmɛ  , Aflika Numɛro Nukɔntɔn, Radio et Musique, Radio Soudatɔn, Radio Teneretɔn, Radio Anfaniɔn, kpodo Radio Tambaratɔn  kpo. Atɔ́ɔ́n gudogudo tɔn lɛ nyí mɛ e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é tɔn, bo nɔ jla tuto wɛnɖagbejijla tɔn e gbakpé lɛ é dó gbè xá ɔ mɛ tɔn lɛ mɛ, kaka jɛ Djerma kpo Hausa kpo jí . Ðò kpaa mɛ ɔ, hladio mɛɖesunɔ tɔn enɛ lɛ nɔ gbɛ́ nǔ nú nǔ e acɛkpikpa ɔ nɔ wà lɛ é hú xójlawema mɛɖesunɔ tɔn lɛ. Radio Anfani kpodo Radio kpodo Music kpo ko xlɛ xoɖiɖɔ e hɛn linlin vovo lɛ wa lɛ e. Hladio tò ɔ tɔn ɖevo lɛ hwe hú mɔ̌, bo nɔ lɛ́ xwlé wɛn tò ɔ tɔn lɛ mɛ kpɛɖé. Hladio gbè gègě tɔn e acɛkpikpa ɔ nɔ kpé nukún dó wu é nɔ na hwenu ɖokpo ɔ toxóɖɔgbɛta e ɖò sɛ́n linu lɛ é bǐ ɖò xwè ɔ bǐ mɛ. 

Acɛkpikpa ɔ nɔ ɖè xójlawema Flanségbe tɔn ɖé tɔ́n ayihɔngbe ayihɔngbe, bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ Le Sahel, bo nɔ lɛ́ ɖè tɔ́n ɖò aklunɔzán gblamɛ fifó lɛ mɛ. Xójlawema mɛɖesunɔ tɔn e nɔ tɔ́n aklunɔzán gblamɛ ɖokpo ɖokpo alǒ sunmɛ sunmɛ lɛ é 12 mɔ̌ wɛ ɖò Flanségbe mɛ, bɔ ɖé lɛ ɖò ye mɛ bo nɔ cá kàn xá toxóɖɔgbɛta lɛ ɖò ali e ma sɔgbe ǎ é nu. Xójlawema mɛɖesunɔ tɔn lɛ kpó ɖò nǔ e acɛkpikpa ɔ wà é gbɛ́ wɛ kpo jiɖiɖe ɖé kpo, é ɖò mɔ̌ có, sín 2007 tɛntin ɔ, è wlí xójlawema wlantɔ́ tò ɖevo mɛ tɔn lɛ kpo tò ɔ mɛ tɔn lɛ kpo gègě.

== Mɛhɛngblé 2007-2008 tɔn ==
È wlí xójlawema wlantɔ́ xá ɔ mɛ tɔn wè dó gankpá mɛ ɖò 2007, ɖó è dóhwɛ ye ɖɔ ye ɖò alɔ dó gǔfínfɔ́n Tuareg tɔn e ɖò totaligbé é wɛ, bɔ è sú hladio gègě. Xójlawema wlantɔ́ Moussa Kaka wɛ è wlí nú xwè ɖokpo jɛji ɖó hwɛ e è dó è ɖɔ é kàn xóɖɔɖókpɔ́ ɖé ɖò hladio jí xá gǔfɔntɔ́ lɛ sín gǎn lɛ é wu cobɔ è wá jó è dó nú táan ɖé. Xójlawema wlantɔ́ tò ɖevo mɛ tɔn lɛ nɔ yì tomɛ bo nɔ jla nǔ ɖò mɛɖesúsínínɔ mɛ cobɔ xwè 2007 tɔn nɔ wá, amɔ̌, sín hwenɛnu ɔ, è ko gbɛ́ ɖɔ ye ni ma byɔ tò ɔ mɛ alǒ jla nǔ ɖò tofɔligbé tò ɔ tɔn ó ( Agadez sín xá ). È lɛ́ ɖó dogbó nú xójlawema tò ɖevo lɛ tɔn e è nɔ vɔ́ jla gbɔn hladio jí lɛ é sín hwenɛnu, ɖó ɖ’ayǐ ɔ, ye ko nyí akpáxwé taji ɖé ɖò xójlawema lɛ mɛ ɖò [[Nijɛtò|Nijer]].

Hwenu e Moussa Kaka wɛ è ɖó gankpámɛ nú xójlawema wlantɔ́ ɖé sín hwenu e gǔfínfɔ́n Tuareg tɔn bɛ́ ɖò Zofinkplɔnsùn 2007 é ɔ, hwɛ gègě ɖevo lɛ dɔn ayi xójlawema wlantɔ́ lɛ tɔn wá tò ɔ bǐ mɛ. Xójlawema wlantɔ́ France tɔn Thomas Dandois kpo Pierre Creisson kpo wɛ ahwanfuntɔ́ Niger tɔn lɛ wlí ɖò Agadez nú sun ɖokpo ɖò xwè 2007 mɛ cobɔ è jó ye dó. È wli xójlawema L'Événement tɔn e nɔ tɔ́n ɖò Niamɛ é sín wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó ɔ ɖò azǎn 30gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2008 tɔn gbè, bo dóhwɛ ɛ ɖɔ é &quot;ɖe xó dó acɛkpikpa tò ɔ tɔn wu&quot; hwenu e é ɖɔ ɖɔ ahwangán ɖé cá kàn xá ahwanfunnú e è mɔ ɖò toxo ɖaxó ɔ mɛ é ɖé gudo é. Acɛkpikpa ɔ sín tutoblonunu e nɔ kpé nukún dó xójlawema lɛ wu é, ee nyí Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Xóɖɔɖókpɔ́ Tɔn (CSC) é sú hladio kpo televiziɔn kpo e ɖò Niamey é Dounia TV nú sun ɖokpo ɖò Avivɔsun 2008 tɔn mɛ, bo sú Sahara FM, hladio ɖaxó Agadez tɔn ɔ, nú táan mavɔmavɔ ɖò azǎn 22gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2008 tɔn gbè, ɖó é ɖò xó ɖɔ dó mɛ e ɖò xó ɖɔ wɛ lɛ é wu wɛ wutu. ahwanfuntɔ́ acɛkpikpa ɔ tɔn lɛ wɛ wà mɔ̌. Ðò sun ayizɛ́ngɔ́ ɔ mɛ xwè 2007 tɔn mɛ ɔ, acɛkpikpa ɔ sú xójlawema Aïr-Info e nɔ tɔ́n ɖò Agadez é nú sun atɔn, bo ɖò akpáxwé ɖé lɛ gb’akpá nú xójlawema atɔn ɖevo lɛ wɛ (Mɛɖésúsí-jijɛ tɔn, Mɛ bǐ sín Linlɛ́n tɔn kpo ɖò Nǔwiwa ɖaxó lɛ́ tɔnkpo) ɖó ye ɖò xó ɖɔ dó ahwan e ɖò tofɔligbé é wu wɛ wutu, bɔ acɛkpikpa ɔ tɛ́n kpɔ́n bo na hɛn nǔnyanyawiwa ɖé lɛ adǎn.&quot; Ibrahim Manzo Diallo, xójlawema Aïr-Info tɔn sín xójlawema wlantɔ́ ɖaxó ɔ, è wlí i bɔ enɛ gudo ɔ, è jó è dó hwenu e é tɛ́n kpɔ́n bo na ɖè aklunɔzán gblamɛ xójlawema yɔyɔ̌ ɖé tɔ́n é. E lɛvɔ wli xojlatɔ tɔn ɖokpo ɖo Ingal ɖo Nùxwasùn mɛ, bɔ ɖo octobre mɛ ɔ, e wli Diallo hwenu e e ɖo tintɛnkpɔn wɛ bo na byɔ jɔmɛhun mɛ bo na yi Europe bo do hwɛ ɛ ɖɔ &quot; mɛɖée zízé jó nú gbɛ̌ta adakaxotɔ́ lɛ tɔn . Diallo wɛ è jó dó bɔ é ɖò te kpɔ́n hwɛɖiɖɔ tɔn ɖò février 2008 .

== Xójlawematɔ́ lɛ wlí ɖò 2009 ==
Ðò xwè 2009 mɛ ɔ, xójlawematɔ́ e ma ɖó dogbó ǎ lɛ é kpo xójlawema wlantɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta to lɛ bǐ tɔn kpo dóhwɛ acɛkpikpa Nigéria tɔn ɖɔ é nɔ dóya nú xójlawema wlantɔ́ Nigéria tɔn lɛ azɔn mɔkpan, ɖò mɛ e è wlí lɛ é atɔn kpo hwɛ e è ɖó nú xójlawema lɛ é kpo gudo, bɔ acɛkpikpa ɔ sín azɔ̌watɔ́ lɛ wlí xójlawema lɛ ɖó xó e ye ɖɔ ɖò TV jí lɛ é. Dounia, televiziɔn Niger tɔn ɖokpo géé e ma nyí acɛkpikpa tɔn ǎ é wɛ è dóhwɛ ɛ ɖɔ é nɔ na hwenu mɛ e nɔ gudo nú Hama Amadou, gbɛ̌ta acɛkpikpa tɔn e Niger sín togán wlí dó gankpá mɛ é ɖé, bo lɛ́ nyí kɛntɔ́ togán ɔ tɔn é. RSF ɖɔ ɖɔ &quot;gbɛta Dounia tɔn wɛ nyi mɛ e hwɛɖɔxɔsa lɛ nɔ doya nu mɛ azɔn gege e&quot;.

== Ninɔmɛ e ɖò gankpá lɛ kpo fí e è nɔ wlí mɛ ɖè lɛ é kpo mɛ é ==
Ðò 2006 ɔ, ninɔmɛ e ɖò gankpá 35 e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é mɛ é nyla, bo sixu hu mɛ. Akwɛ ma sukpɔ́ ɖò gankpá lɛ mɛ ǎ, azɔ̌watɔ́ lɛ ma sukpɔ́ ǎ, bɔ mɛ lɛ lɛ́ gɔ́ngɔ́n zɛ xwé wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, gantɔ́ 720 mɔ̌ wɛ ɖò gankpá Niamɛ tɔn mɛ ɖò gankpá e è gbá nú mɛ 350 é ɖé mɛ. Hwenu e xwè ɔ fó é ɔ, ye mɛ 550 mɔ̌ wɛ ɖò te kpɔ́n hwɛɖiɖɔ. È na gbè ɖɔ è ni yì ba xwédo lɛ kpɔ́n, bɔ gantɔ́ lɛ sixu mɔ nǔɖuɖu, amasin kpo nǔ ɖevo e sín hudo ye ɖó lɛ é kpo gɔ́ nú xwédo yetɔn lɛ; amɔ̌, nǔɖuɖu, mimɛ̌jininɔ kpo lanmɛ na nɔ ganji kpo nyɔ́ ǎ, bɔ mɛ gègě kú ɖó SIDA, azɔngblemɛ kpo zansukpɛ zɔn kpo wu.

Akwɛ yíyí dó xo ahizi na ɖò gankpázɔ́watɔ́ lɛ tɛntin gbakpé. Gantɔ́ lɛ sixu yí akwɛ nú acɛkpikpa lɛ bonu ye na tɔ́n sín gankpá ɔ mɛ nú kéze ɔ, lobo na wà hwɛ yetɔn lɛ ɖò gbadanu. Gantɔ́ ɖé lɛ nɔ yí akwɛ nú acɛkpikpa lɛ bonu ye na dó wà hwɛ yetɔn ɖò Dotóoxwé Tokpɔn ɔ Tɔn Niamey tɔn. È nɔ wlí mɛ ɖěɖee ɖò te kpɔ́n hwɛɖiɖɔ lɛ é xá gantɔ́ e è ɖó hwɛ na lɛ é.

È na gbè mɛ e nɔ kpɔ́n acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ jí lɛ é, ɖi Wěɖegbɛ́ Aklunɔzángbe Gbɛtɔ́ lɛ Tɔn (ICRC), Wěɖegbɛ́ Nigéria tɔn e nɔ kpé nukún dó acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ kpo mɛɖéekannuninɔ taji lɛ kpo wu é kpodo tutoblonunu e ma nyí acɛkpikpa tɔn ǎ lɛ é kpo, bɔ ye na byɔ gankpá lɛ kpo fí e è nɔ wlí mɛ ɖè lɛ é kpo mɛ bɔ è ma ɖó dogbó nú ye ǎ, lobo lɛ́ yì ba mɛ kpɔ́n ɖò xwè ɔ mɛ.

== Azɔ̌ kponɔ lɛ kpo mɛ e nɔ cɔ́ mɛ lɛ é kpo tɔn ==
Ahwanfuntɔ lɛ, ɖo acɛkpikpa Tòjɛhǔndótó sín Azɔ̌xwé ɖaxó tɔn glɔ, wɛ nɔ hɛn ayijayi to ɔ tɔn kpodo to ɔ tɔn kpo. Gendarmerie e lɔ ɖò Ministère de la Défense glɔ́ é wɛ nɔ kpé nukún dó ayijayǐ gletoxo lɛ tɔn wu jɛ nukɔn. Ahwanfuntɔ to ɔ tɔn lɛ kpodo acɛkpikpa lɛ kpo, ɖo Ministère de l’Intérieur glɔ, wɛ nɔ hɛn ayijayi to ɔ tɔn kpodo acɛkpikpa sin xɔ lɛ kpo sin alɔcyɔnmɛji kpo, bɔ kponɔ to ɔ tɔn lɛ, ye ɖesu ɖo Ministère de l’Intérieur glɔ, wɛ nɔ hɛn sɛ́n toxo ɔ tɔn lɛ.

Kponɔ lɛ nɔ wà nǔ ganji ǎ, nǔ taji ɔ wɛ nyí ɖɔ nǔ e ye ɖó lɛ é ma kpé ǎ. Nǔ taji lɛ ɖi mɔ̌to sín ami, hladio, awu, alɔkɛ́, kpò kpo wuntun lɛ kpo nɔ hwe. Mɛ e nɔ cɔ́ fí ɔ lɛ é nɔ ɖò fí ɖé lɛ, bɔ hwenu e è nɔ zán dó wà nǔ ɖò ajijimɛ ɖò Niamɛ é sixu ɖu cɛju 45 mɔ̌. Kponɔ lɛ sín azɔ̌kplɔnmɛ hwe tawun, bɔ gbɛ̌ta bunɔ ɖé lɛ kɛɖɛ wɛ ɖó nǔwukpikpé taji e è na zán dó zán ahwanfunnú lɛ é. Akwɛ yíyí kpó ɖò gbakpé wɛ. Toví lɛ ɖò nǔ hlún ɖɔ wɛ ɖɔ acɛkpikpa ɔ kún nɔ cɔ́ dogbó lɛ jí ganji ó. Gendarmerie wɛ nɔ ba dò nú lee kponɔ lɛ nɔ wà nǔ xá mɛ gbɔn é. ; amɔ̌, hwɛhwɛ ɔ, è nɔ dɔn tó nú mɛ ǎ .

== Mɛɖesúsínínɔ sinsɛn tɔn ==
Sɛ́n tò ɔ tɔn na mɛɖesúsínínɔ sinsɛn tɔn, bɔ acɛkpikpa ɔ nɔ ɖó sísí nú acɛ enɛ ɖò nǔwiwa tɔn lɛ mɛ ɖò kpaa mɛ. Mɛ e ɖò Nigéria lɛ é wɛ nyí Malɛnu lɛ hugǎn có, ye nɔ ɖó sísí nú sinsɛn vovo lɛ bo nɔ lɛ́ yí gbè nú ye.

Sinsɛn Islam tɔn wɛ nyí sinsɛn e ɖò acɛ kpa wɛ é bo lɛ́ Nijɛ́ɛ-tò mɛ sín Malɛ̀-nú lɛ́ sín Kpɔ́ndó (ɖò) Kplékplé Klisanwun lɛ tɔn e nɔ wà nǔ ɖi wěɖegbɛ́ wěɖexámɛ tɔn acɛkpikpa ɔ tɔn ɖé ɖò sinsɛnxó lɛ mɛ é nɔ jla nǔ lɛ ɖò aklunɔzán gbla wè lɛ bǐ mɛ ɖò televiziɔn e acɛkpikpa ɔ nɔ kpé nukún dó wu é jí. Ðò xójlajla sín nǔ e acɛkpikpa ɔ nɔ kpé nukún dó wu lɛ é mɛ ɔ, hwenu bunɔ ɖé lɛ jɛn è nɔ jla ɖò kpaa mɛ, ɖi Natáaxwe kpo Paki kpo, é ɖò mɔ̌ có, xójlajla sín nǔ mɛɖesúsínínɔ tɔn lɛ nɔ jla tuto mɔhun lɛ hwɛhwɛ  .

Mɛsɛ́dó Klisanwun tò ɖevo mɛ tɔn lɛ na bo tlɛ nɔ ɖó linlin agɔ dó ye wu ɔ, ye nɔ wà azɔ̌ ɖò agbawungba, bɔ mɛɖé nɔ ɖó dogbó nú ye ǎ. Toxo ɖaxó ɖaxó lɛ gègě, ɖó gǔ e è hɛn ɖ’ayǐ ɖò acɛkpikpa Flansé tɔn mɛ é wutu ɔ, sinsɛnxɔ Klisanwun lɛ tɔn lɛ kpo gbɛ̌ta Klisanwun lɛ tɔn kpɛví kpɛví lɛ kpo wɛ ɖò finɛ. Baháʼí sín gbɛ̌ta kpɛví ɖé lɛ́ ɖò Niamɛ . Sɛ́n Sharia tɔn, enyi Nigéria-nu sinsɛnnɔ ɖé lɛ na bo nɔ xwedó ɔ, acɛkpikpa ɔ alǒ togun ɔ wɛ nɔ hɛn ɛ gannugánnú ǎ. È nɔ sà ahan ɖò agbawungba, bɔ nyɔnu lɛ nɔ sɔnǔ ɖò jlɛ̌ jí có, è byɔ ye ɖɔ ye ni nɔ dó avɔ ta ǎ.

Sinsɛn tutoblonunu lɛ ɖó na wlan nyikɔ dó Tò-mɛ-xwé kpo Tò-mɛ-fífá kpo sín Kpɔ́ndó gɔ́n. Nyikɔ dó wema mɛ nyí nǔ e è nɔ bló é ɖé, bɔ nǔ ɖebǔ xlɛ́ ɖɔ acɛkpikpa ɔ gbɛ́ ɖɔ emi kún na wlan nyikɔ sinsɛn tɔn ɖebǔ dó wema mɛ ó ǎ.

Ðò azǎn 10gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2006 tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa ɔ ɖó kplékplé sinsɛn-núkplɔnmɛ tɔn Niger tɔn ayǐ, bɔ gǎn 10 ɖò gbɛ̌ta sinsɛn-núkplɔnmɛ tɔn lɛ mɛ, bɔ gbɛ̌ta sinsɛn-núkplɔnmɛ tɔn Niger tɔn kpo tutoblonunu e ma nyí acɛkpikpa tɔn ǎ lɛ é ɖevo lɛ kpo ɖ’emɛ, bɔ hagbɛ̌ 10 gosin azɔ̌xwé acɛkpikpa tɔn vovo lɛ mɛ. Nijɛ́ɛ-tò mɛ sín Malɛ̀-nú lɛ́ sín Kpɔ́ndó nɔ na wěɖexámɛ acɛkpikpa ɔ dó sinsɛn-núkplɔnmɛ sín nǔ lɛ jí, kaka jɛ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ jí, mɛslɛti lɛ gbigbá jí, zakat súsú jí, kpo nǔ ɖevo lɛ kpo jí. Nu e lin wɛ gbɛta ɔ ɖe ɔ wɛ nyi ɖɔ e na &quot;wazɔ bo na do hɛn akɔta mɛɖesunɔ tɔn kpodo fifa gbɛmɛ tɔn kpo wa bo na do wusyɛn lanmɛ nu Niger nu lɛ ɖɔ ye ni nɔ ɖ'alɔ ɖo akwɛzinzan, gbɛtɔ sin gbɛmɛ kpodo akɔta sin nukɔnyiyi mɛ.&quot; Ðò wěɖegbɛ́ ɔ sín hunhun hwenu ɔ, tokpɔngán nukɔntɔn ɔ ɖɔ ɖɔ nǔ e gbé nya wɛ é ɖè é sín akpáxwé ɖé wɛ nyí ɖɔ é ni ɖɔ xó dó walɔ kpo nǔwiwa e tò ɖevo lɛ sɔ́ ɖ’ayǐ lɛ é kpo jí, bɔ mɛ gègě tinmɛ ɖɔ é xlɛ́ ɖɔ sinsɛn-núkplɔnmɛ ɖyɔɖyɔ ɖé tíìn, bo lɛ́ ɖò tito bló wɛ bo na gbá mɛslɛti e è sɔ́ ɖ’ayǐ ɖò Nigeria kpo Zǎnzánhwè-jí sín tò lɛ́ kpo sín kpɔ́ndéwú lɛ mɛ é. 

== È nya Arabu lɛ sín Diff una, 2006 ==
Ðò Kɔnyàsùn 2006 ɔ, Niger jla ɖɔ emi na nya Arabu e nɔ nɔ Diffa sín xá mɛ ɖò Niger sín zǎnzǎnhweji lɛ é yì Tchad. Gbɛtɔ́ enɛ lɛ ɖibla yì 150 000. Hwenu e acɛkpikpa ɔ ɖò Arabu lɛ xò kplé wɛ bo na nya ye sín tò ɔ mɛ é ɔ, ɖyɔvǐ wè kú, é cí ɖɔ ye hɔn sín ahwanfuntɔ́ acɛkpikpa ɔ tɔn lɛ nukɔn gudo, bɔ nyɔnu atɔn sín vǐ j’ayǐ. Acɛkpikpa Nigéria tɔn wá ɖó gbeta e kɔn è wá bo na nya Arabu lɛ é te .  

== Kannumɔgbenu ==
Ðò Nijer, fí e è gbɛ́ kannumɔgbenu yiyi ɖè ɖò 2003 é ɔ, dobanúnǔ ɖé xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ 800 000 jɛji wɛ kpó ɖò kannumɔgbenu, bo nɔte nú gbɛtɔ́ 8 mɔ̌ . % mɛ e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é tɔn. Kannumɔgbenu ɔ, xwe kanweko mɔkpan ɖíe wɛ ɖò Niger bɔ è wá ɖó hwɛ nú mɛ ɖò 2003, ɖò xwè atɔ́ɔ́n e Anti-Slavery International kpo gbɛ̌ta gbɛtɔ́ lɛ tɔn e nɔ kpé nukún dó gbɛtɔ́ lɛ wu ɖò Niger é kpo, Timidria. 

Kannumɔgbenu e jinjɔn tɔ́gbó lɛ jí é, fí e è nɔ jì jijimɛ xwédo ɖokpo ɔ tɔn lɛ dó kannumɔgbenu ɖè é, é hwe bǐ ɔ, akɔta ɛnɛ ɖò akɔta tantɔn e ɖò Niger lɛ é mɛ wɛ nɔ wà mɔ̌ ɖò aca mɛ. Mɛ e ɖó kannumɔ lɛ é gègě ɖò akɔta e nɔ sɛ̀ tɛn bo nɔ sɛ̀ tɛn bo ɖó agbaza fɛ́ɖɛ́fɛ́ɖɛ́ lɛ é mɛ, ye wɛ nyí Tuareg, Fulani, Toubou kpo Arabu lɛ kpo . Ðò Say sín xá e ɖò Nijer Tɔdo ɔ sín agě ɖisíxwé tɔn jí é mɛ ɔ, è lin ɖɔ kannumɔ wɛ nyí gbɛtɔ́ e ɖò tò ɔ mɛ ɖò 1904–1905 mɔ̌ lɛ é sín atɔnvlɔ́ɖó .

Cóbónú xwè kanweko 20gɔ́ ɔ na wá sù ɔ, Tuareg lɛ nɔ wlí kannumɔ lɛ hwenu e ye ɖò ahwan fun xá xá ɖevo lɛ wɛ é kpo ahwan hwenu kpo. Ahwan wɛ nyí nǔ taji e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ mɔ kannumɔ lɛ é hwenɛnu, é ɖò mɔ̌ có, è nɔ xɔ gègě ɖò kannumɔ axi lɛ mɛ, bɔ tòví lɛ wɛ nɔ kpé nukún dó ye wu hugǎn  .

== Ninɔmɛ hwexónu tɔn ==
Tablo elɔ xlɛ nu e Nijer ɖu sin 1972 ɖo gbeɖiɖe Freedom in the World tɔn mɛ, bɔ Freedom House nɔ ɖe tɔn xwewu xwewu . Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ 1 nɔ sɔgbe xá &quot;vɔ̌nu&quot;. ; 7 jɛ &quot;mɛɖesunɔ sí ǎ&quot; .</text>
      <sha1>o4qjqlaajigslouze5omlrz2e77jde5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kannumɔgbenu ɖò Nijer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5469</id>
    <revision>
      <id>30674</id>
      <parentid>30648</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T23:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2255" sha1="1u2aeoh3czcw3nrjld88wh3kdid3ouu" xml:space="preserve">È ko gbɛ́ kannumɔgbenu sín Xwè ɖokpó-nyɛnɛ-nyɛnɛ-nyɛnɛ, bo lɛ́ sɔ́ dó ɖó hwɛhuhu sín  Xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún àtɔn ɖò Nijer có, mɛxomɔ kpo yɔkpɔvu kpo afatɔ́n mɔkpan kpó ɖò mɛ ɖokpo alǒ xwédo ɖokpo sín acɛ mɛ (kannumɔ tántɔ̀n-ya-ya mɔ̌ wɛ ɖò Nijer ɖò Xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún wǒ-àtɔ́ɔ́n ).

== Gbɛ̌ta kpo akɔta kpo sín tuto ==
Ðò Arabu lɛ, Fulani lɛ, Toubou lɛ kpo Tuareg lɛ kpo tɛntin ɔ, gǎn lɛ kpó ɖò kannumɔ lɛ, azɔ̌ yetɔn lɛ, vǐ yetɔn lɛ kpo nǔɖokan yetɔn lɛ kpo hɛn gblé wɛ lee ye mɔ ɖɔ é jɛxa gbɔn é.

== Xota ==
Sín Xwè ɖokpó-nyɛnɛ-ya-atɔn jɛ Xwè ɖokpó-nyɛnɛ-ya-atɔ́ɔ́n  ɔ, è ba dò nú kannumɔgbenu, bɔ é bú sín xóɖɔɖókpɔ́ mɛ lɛ tɔn mɛ, amɔ̌, é kpó ɖò xóɖɔɖókpɔ́ sín xóta ɖé nyí wɛ. Ɖo Xwè ɖokpó-nyɛnɛ-ya-ɖokpó mɛ wɛ gbeɖiɖe Ponty tɔn ɔ gbɛ ɖɔ kannumɔ lɛ ni ma hɛn mɛ e hɔn sín acɛkpikpa France tɔn glɔ lɛ é ó. To ɔ sín mɛɖesúsínínɔ ɖyɔ ninɔmɛ ɔ ǎ .

== Ninɔmɛ din tɔn ==
Kannumɔgbenu xóxó ɔ sín hlɔnhlɔn ɖiɖó ɖò Nijer ɔ, hwɛhwɛ ɔ, nǔnywɛtɔ́ Nijer tɔn ɖé lɛ nɔ cí abwɛ, bɔ ye nɔ gosin gǎn xóxó ɔ mɛ jɛ nukɔn . Mɛxomɔ kpo yɔkpɔvu kpo afatɔ́n mɔkpan kpó ɖò mɛ ɖokpo alǒ xwédo ɖé sín nǔ nyí wɛ. ONG lɛ ɖo na ɖí xwi xá akɔta lɛ kpodo sɛ́n lɛ kpo sín agban.

È ɖɔ ɖɔ kannumɔ afatɔ́n kanɖé nǔkún àtɔn jɛ tántɔ̀n-ya-ya wɛ ɖò Nijer ɖò Tuareg kpo Arabu kpo sín agun e nɔ nɔ Saharatò sín tofɔligbé lɛ é mɛ.

Lee Ali Bouzou, ee nyí wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó nú tutoblonunu e nɔ xò nǔ kpɔ́n dó kannumɔgbenu é ɖé é ɖɔ gbɔn é ɔ, Nijer ɖó Kannumɔ afatɔ́n-afatɔ́n mɔ̌xwé-ɛnɛ nǔkún kanwè-ko nǔkún kanwè ɛnɛ nǔkún ayizɛ́n-nùkún-atɔn. ɖò Xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún wǒ-àtɔ́ɔ́n. Ali Bouzou ɖɔ xó dó nǔwiwa asì atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ tɔn jí tawun, é wɛ nyí wahaya . Ðyɔvǐ e è nɔ yí ɖò mɛjitɔ́ yetɔn lɛ gɔ́n bo nɔ sà bo nɔ da asú hweɖelɛnu lɛ é wɛ nyí ɖyɔvǐ enɛ lɛ; enɛ gudo ɔ, è nɔ zán ye, bɔ ɖò ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ ɔ, è nɔ ɖóxó xá ye.</text>
      <sha1>1u2aeoh3czcw3nrjld88wh3kdid3ouu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samira Sabou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5471</id>
    <revision>
      <id>30670</id>
      <parentid>30651</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T21:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6480" sha1="ojdbdbaswzgmgf4tbrr42v8w1vf8xeq" xml:space="preserve">Samira Sabou ɔ, xojlawema wlantɔ Nijer tɔn wɛ bɔ e ji ɖo xwe Afɔwó jɛ dɛ́ba tɛ́nnɛ nukun kanwè ɖokpó.  ɖo Niamɛ, Niger . É nyí gǎn nú xójlawema Mides-Niger bo lɛ́ nyí gǎn nú Hɛ̌nnu wɛnkpan-dótɔ́ lɛ tɔn e nɔ ɖɔ xó dó tòví sín azɔ̌ wú é. (ABCA), bɔ acɛkpikpa Nigéria tɔn vovo lɛ wlí i bo ɖó hwɛ n’i azɔn mɔkpan ɖó é nɔ jla xójlawema lɛ dó akwɛ yíyí jí ɖò tò ɔ mɛ wutu.

Ðò xwè Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɛnɛ mɛ ɔ, é yí ajɔ e è nɔ na mɛɖesúsínínɔ xójlawema lɛ tɔn ɖò tò lɛ bǐ mɛ é sín wěɖegbɛ́ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema wlantɔ́ lɛ jí é (CPJ) gɔ́n.

== Gbɛzán tɔn sín tan ==

* Yɔkpɔvu mɛ kpo wemaxɔmɛ yiyi kpo 

Samira Sabou ji ɖo xwe Afɔwó jɛ dɛ́ba tɛ́nnɛ nukun kanwè ɖokpó. mɛ ɖo Niamey, toxo ɖaxo Nijer tɔn mɛ . É nɔ vǔ tɔn xá mɛjitɔ́ tɔn lɛ ɖò Montréaltò ( Canadatò ), bo fó wemaxɔmɛ tɔn sín akpáxwé ɖé ɖò finɛ. E lɛkɔ wa Nijer ɖo xwe Afɔwó wè nukun wǒ lɛ sin bibɛ mɛ bo kplɔn wema ɖo Wěmaxɔ́mɛ ɖaxó e nɔ kplɔ́n nǔ mɛ dó nǔnywɛ́ yɔyɔ́ mɔnito tɔn kpo wɛnɖagbe tò ɔ mɛ tɔn kpo wú é. (IFTIC), bɔ e yi wema tɔn ɖo nukɔn nu wemaxɔmɛ tɔn .

* Bǐbɛ̌mɛ ɖò Sahe

Hwenu e é jɛ xójlawema wlanwlan jí é ɔ, Samira Sabou yawu sɛkpɔ xójlawema ɖiɖe tɔ́n kpo xójlawema ɖiɖe tɔ́n kpo sín azɔ̌xɔsa (ONEP) ɖɔ é ni w’azɔ̌ ɖò xójlawema Le Sahel e nyí acɛkpikpa tɔn é sín xójlawema wlantɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta mɛ .

Ðò xwè afɔwó wè nukun afɔtɔ̀n nukun wè mɛ ɔ, ee é bló parodie nú togán Mahamadou Issoufou sín fɔtóo ɖé ɖò xójlajla sín tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ jí gudo é ɔ, è ɖè è sín azɔ̌mɛ. ONEP ɖɔ ɖɔ fɔtóo ɔ wɛ zɔ́n bɔ è ɖè è sín azɔ̌mɛ ǎ có, è gbɛ́ gbeta enɛ syɛnsyɛn, bɔ enɛ gudo ɔ, mɛ e nɔ zán ɛntɛnɛti ɖò Nigéria lɛ é gègě ɖè fɔtóo yeɖesunɔ tɔn lɛ ɖò tɛn ɖokpo ɔ mɛ bo dó nɔ gudo nú xójlawema wlantɔ́ ɔ  .

== Blogger kpodo tagba lɛ kpo kpodo hlɔnhlɔn kpo ==
Ee è ɖè Samira Sabou sín azɔ̌mɛ gudo é ɔ, é jɛ alɔ ɖó ɖò ɛntɛnɛti jí jí hugǎn, ɖò taji ɔ, ɖò xóɖɔɖókpɔ́ sín tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ jí, bo huzu xójlawema tɔn e ɖò Facebook jí é dó xójlawema e nɔ w’azɔ̌ tawun é ɖé mɛ, fí e é nɔ jla xójlawema lɛ kpo xójlawema tlɔlɔ lɛ kpo ɖè é, bo nɔ gbéjé nǔ lɛ kpɔ́n bo nɔ lɛ́ bló bɔ sɛ́n sín wema lɛ nɔ bɔkun . E lɛvɔ huzu xójlawema wlantɔ́, bo nɔ kpé nukún dó xójlawema Mides-Niger ( mides-nijer.com ) [N 1] wu lobo nɔ nukɔn nú xójlawema wlantɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta nú toví nyínyí (ABCA) .

Ɖò Ayidósùn afɔwó wè nukun kó Ee é má dobanúnǔ ɖé dó akwɛ yíyí kpo akwɛ yíyí kpo wu ɖò Ganhɔnyitɔ́xwé e nɔ kpé nukún dó ayijayǐ tò ɔ tɔn wú é mɛ gudo é ɔ, xó e mɛ atɔngɔ́ ɖé jla ɖò Facebook tɔn jí é xlɛ́ ɖɔ togán ɔ sín vǐ sunnu, Sani Issoufou Mahamadou, ɖ’alɔ ɖò dobanúnǔ ɔ mɛ ǎ. Enɛ gudo ɔ, é ylɔ Samira Sabou ɖɔ é hɛn nyikɔ tɔn gblé, bɔ è wlí i bo wlí i dó gankpá mɛ. È wlí i nú 48 jours ɖò ninɔmɛ e ma ɖò ganji ǎ é mɛ — hwenu e é ɖo xo é .  cobɔ hwɛɖɔxɔsa lɛ na jó è dó. Hwenu e e ɖo gankpa mɛ ɔ, e mɔ alɔdo ɖo Gbɛ̀ bǐ sín hɛ̌nnu e nɔ kpé nukún dó tòví sín acɛ wú é.

sin alɔ mɛ, e ɖi ɖɔ xojlawema wlantɔ ɔ blo « azɔ̌ e sɔgbe é ɖé bɔ hwɛ e è dó è ɖɔ « é .«Nǔ ɖevo e è nɔ wà bo na dó hɛn azɔ̌ tɔn kpo mɛ e nɔ ɖí xwi xá akwɛ yíyí dó xo ahizi na lɛ é bǐ tɔn kpo gblé é nɛ. ».

Ɖò Alunsùn mɛ ɖò xwè afɔwó wè nukun kó nukun wè mɛ, ee é má xota ɖé ɖò ONG Global Initiative Against Transnational Organized Crime mɛ é ɖé gudo . Ðò xó e kàn azɔnunu ɖò Niger é mɛ ɔ, è ɖó hwɛ n’i ɖò xójlawema wlantɔ́ Moussa Aksar kpá ɖɔ é na sú akwɛ ɖé bo na lɛ́ wlí i dó ganmɛ nú sun ɖokpo ɖó « xóɖiɖɔ sín wlɛnwín lɛ gblamɛ Enɛ gudo ɔ, xójlawema wlantɔ́ ɔ ylɔ hwɛ enɛ wá hwɛɖɔxɔsa . Gbeta enɛ ɔ , wěɖegbɛ́ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema wlantɔ́ lɛ jí é lɔmɔ̌ gbɛ́, bo byɔ ɖɔ è ni jla sɛ́n e è sɔ́ ɖó te ɖò Niger ɖò azǎn yɔywɛ ɖé ɖíe é ɖó, bonu è ma sɔ́ sixu zán dó xójlawema wlantɔ́ lɛ jí ó . Samira Sabou ɖesu jɛ nukɔn bo jla sɛ́n enɛ ɔ ɖó, bɔ é mɔ ɖɔ é na wà nǔ dó xójlawema wlantɔ́ dijitalu lɛ wu .

Ee è ɖè acɛkpikpa ɔ sín acɛ jí ɖò Liyasùn mɛ ɖò xwè afɔwó wè nukun kó nukun atɔ̀n mɛ gudo é kpodó acɛkpikpa sɔja lɛ tɔn ɖé sín acɛkpikpa ɖiɖó ɖò Niger gudo ɔ, Samira Sabou jla ɖɔ mɛ e nɔ gudo nú acɛkpikpa yɔyɔ̌ ɔ lɛ é ɖò xɛsi ɖi nú emi wɛ bo ɖò hlɔnhlɔn dó emi wɛ, bɔ ye ɖò nǔ e é nɔ jla ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ jí lɛ é gbɛ́ wɛ, bɔ ye mɔ ɖɔ é kún nyí kɛntɔ́ nú acɛkpikpa ɔ ó, bo lɛ́ kún nyí wanyiyi nú tò tɔn ganji ó. Enɛ gudo ɔ, é wlan hwɛ dó mɛ e è ma tuùn ǎ lɛ é jí .

KPÒ Azǎn gban gɔ́ Anyɔ̀sùn afɔwó wè nukun kó nukun atɔ̀n Mɛ e sɔ́ nǔ cyɔn ta lɛ é wɛ wlí i ɖò xwé tɔn gbè, bo wlí i nú Azǎn tántɔ̀n ɖò kponɔ hwɛɖɔxɔsa Niamɛ tɔn sín hɔnkàn, bɔ xwédo tɔn alǒ avoka tɔn tuùn fí e é ɖè é ǎ. Enɛ gudo ɔ, Amnesty International ɖɔ « xɛsi ɖi i ɖó [é] bú hlɔnhlɔnnɔ wu . bo byɔ ɖɔ è ni jó è dó tlolo, lee xójlawema Reporters sans frontières (RSF), bló gbɔn é. Loya tɔn ɖo hwɛ do mɛ e ma tuun a lɛ wɛ « mɛ hwlɛn gan, mɛ hwlɛn gan kpodo mɛ wli ɖo gankpa mɛ kpo »  . Kpò Azǎn wǒ ɖokpó gɔ́ kɔ́nyasùn tɔn Loya tɔn kpodo RSF kpo wa jla ɖɔ e na ɖe e tɔn nu hwenu kpɛɖe, ɖo e ɖo hwɛ do xojlawema wlantɔ ɔ wɛ ɖo « nǔ e sixu hɛn tuto mɛ lɛ tɔn gblé lɛ é mímá ».

Ðò xwè Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɛnɛ mɛ ɔ, é yí ajɔ e è nɔ na mɛ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema wlantɔ́ lɛ jí é (CPJ) ɖò tò lɛ bǐ mɛ é.

== Akwɛ́ tɔn ==

* Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɖokpó : Ajɔ Mɛɖesúsínínɔ Tɔn, tɛnmɛ &quot; . xojlawema wlanwlan e Index ɖò hwɛɖiɖɔ jí na é.
* Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɛnɛ : Ajɔ e è nɔ na mɛɖesúsínínɔ xójlawema lɛ tɔn ɖò tò lɛ bǐ mɛ é, bɔ wěɖegbɛ́ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema lɛ jí é (CPJ) .</text>
      <sha1>ojdbdbaswzgmgf4tbrr42v8w1vf8xeq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>30671</id>
      <parentid>30670</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T21:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6524" sha1="lwewh5d7jhxclm6vn2l5rfbtpyto70o" xml:space="preserve">Samira Sabou ɔ, xojlawema wlantɔ Nijer tɔn wɛ bɔ e ji ɖo xwe Afɔwó jɛ dɛ́ba tɛ́nnɛ nukun kanwè ɖokpó.  ɖo Niamɛ, Niger . É nyí gǎn nú xójlawema Mides-Niger bo lɛ́ nyí gǎn nú Hɛ̌nnu wɛnkpan-dótɔ́ lɛ tɔn e nɔ ɖɔ xó dó tòví sín azɔ̌ wú é. (ABCA), bɔ acɛkpikpa Nigéria tɔn vovo lɛ wlí i bo ɖó hwɛ n’i azɔn mɔkpan ɖó é nɔ jla xójlawema lɛ dó akwɛ yíyí jí ɖò tò ɔ mɛ wutu.

Ðò xwè Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɛnɛ mɛ ɔ, é yí ajɔ e è nɔ na mɛɖesúsínínɔ xójlawema lɛ tɔn ɖò tò lɛ bǐ mɛ é sín wěɖegbɛ́ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema wlantɔ́ lɛ jí é (CPJ) gɔ́n.

== Gbɛzán tɔn sín tan ==

* Yɔkpɔvu mɛ kpo wemaxɔmɛ yiyi kpo 

Samira Sabou ji ɖo xwe Afɔwó jɛ dɛ́ba tɛ́nnɛ nukun kanwè ɖokpó. mɛ ɖo Niamey, toxo ɖaxo Nijer tɔn mɛ . É nɔ vǔ tɔn xá mɛjitɔ́ tɔn lɛ ɖò Montréaltò ( Canadatò ), bo fó wemaxɔmɛ tɔn sín akpáxwé ɖé ɖò finɛ. E lɛkɔ wa Nijer ɖo xwe Afɔwó wè nukun wǒ lɛ sin bibɛ mɛ bo kplɔn wema ɖo Wěmaxɔ́mɛ ɖaxó e nɔ kplɔ́n nǔ mɛ dó nǔnywɛ́ yɔyɔ́ mɔnito tɔn kpo wɛnɖagbe tò ɔ mɛ tɔn kpo wú é. (IFTIC), bɔ e yi wema tɔn ɖo nukɔn nu wemaxɔmɛ tɔn .

* Bǐbɛ̌mɛ ɖò Sahe

Hwenu e é jɛ xójlawema wlanwlan jí é ɔ, Samira Sabou yawu sɛkpɔ xójlawema ɖiɖe tɔ́n kpo xójlawema ɖiɖe tɔ́n kpo sín azɔ̌xɔsa (ONEP) ɖɔ é ni w’azɔ̌ ɖò xójlawema Le Sahel e nyí acɛkpikpa tɔn é sín xójlawema wlantɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta mɛ .

Ðò xwè afɔwó wè nukun afɔtɔ̀n nukun wè mɛ ɔ, ee é bló parodie nú togán Mahamadou Issoufou sín fɔtóo ɖé ɖò xójlajla sín tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ jí gudo é ɔ, è ɖè è sín azɔ̌mɛ. ONEP ɖɔ ɖɔ fɔtóo ɔ wɛ zɔ́n bɔ è ɖè è sín azɔ̌mɛ ǎ có, è gbɛ́ gbeta enɛ syɛnsyɛn, bɔ enɛ gudo ɔ, mɛ e nɔ zán ɛntɛnɛti ɖò Nigéria lɛ é gègě ɖè fɔtóo yeɖesunɔ tɔn lɛ ɖò tɛn ɖokpo ɔ mɛ bo dó nɔ gudo nú xójlawema wlantɔ́ ɔ  .

== Blogger kpodo tagba lɛ kpo kpodo hlɔnhlɔn kpo ==
Ee è ɖè Samira Sabou sín azɔ̌mɛ gudo é ɔ, é jɛ alɔ ɖó ɖò ɛntɛnɛti jí jí hugǎn, ɖò taji ɔ, ɖò xóɖɔɖókpɔ́ sín tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ jí, bo huzu xójlawema tɔn e ɖò Facebook jí é dó xójlawema e nɔ w’azɔ̌ tawun é ɖé mɛ, fí e é nɔ jla xójlawema lɛ kpo xójlawema tlɔlɔ lɛ kpo ɖè é, bo nɔ gbéjé nǔ lɛ kpɔ́n bo nɔ lɛ́ bló bɔ sɛ́n sín wema lɛ nɔ bɔkun . E lɛvɔ huzu xójlawema wlantɔ́, bo nɔ kpé nukún dó xójlawema Mides-Niger ( mides-nijer.com ) [N 1] wu lobo nɔ nukɔn nú xójlawema wlantɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta nú toví nyínyí (ABCA) .

Ɖò Ayidósùn afɔwó wè nukun kó Ee é má dobanúnǔ ɖé dó akwɛ yíyí kpo akwɛ yíyí kpo wu ɖò Ganhɔnyitɔ́xwé e nɔ kpé nukún dó ayijayǐ tò ɔ tɔn wú é mɛ gudo é ɔ, xó e mɛ atɔngɔ́ ɖé jla ɖò Facebook tɔn jí é xlɛ́ ɖɔ togán ɔ sín vǐ sunnu, Sani Issoufou Mahamadou, ɖ’alɔ ɖò dobanúnǔ ɔ mɛ ǎ. Enɛ gudo ɔ, é ylɔ Samira Sabou ɖɔ é hɛn nyikɔ tɔn gblé, bɔ è wlí i bo wlí i dó gankpá mɛ. È wlí i nú Azǎn kanɖé tantɔ̀n ɖò ninɔmɛ e ma ɖò ganji ǎ é mɛ — hwenu e é ɖo xo é .  cobɔ hwɛɖɔxɔsa lɛ na jó è dó. Hwenu e e ɖo gankpa mɛ ɔ, e mɔ alɔdo ɖo Gbɛ̀ bǐ sín hɛ̌nnu e nɔ kpé nukún dó tòví sín acɛ wú é.

sin alɔ mɛ, e ɖi ɖɔ xojlawema wlantɔ ɔ blo « azɔ̌ e sɔgbe é ɖé bɔ hwɛ e è dó è ɖɔ « é .«Nǔ ɖevo e è nɔ wà bo na dó hɛn azɔ̌ tɔn kpo mɛ e nɔ ɖí xwi xá akwɛ yíyí dó xo ahizi na lɛ é bǐ tɔn kpo gblé é nɛ. ».

Ɖò Alunsùn mɛ ɖò xwè afɔwó wè nukun kó nukun wè mɛ, ee é má xota ɖé ɖò Gbɛ̀ bǐ sín bǔnì e nɔ fun ahwan xá kɛ́nntɔ́ daxó tò gègě mɛ tɔn lɛ é mɛ é ɖé gudo . Ðò xó e kàn azɔnunu ɖò Niger é mɛ ɔ, è ɖó hwɛ n’i ɖò xójlawema wlantɔ́ Moussa Aksar kpá ɖɔ é na sú akwɛ ɖé bo na lɛ́ wlí i dó ganmɛ nú sun ɖokpo ɖó « xóɖiɖɔ sín wlɛnwín lɛ gblamɛ Enɛ gudo ɔ, xójlawema wlantɔ́ ɔ ylɔ hwɛ enɛ wá hwɛɖɔxɔsa . Gbeta enɛ ɔ , wěɖegbɛ́ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema wlantɔ́ lɛ jí é lɔmɔ̌ gbɛ́, bo byɔ ɖɔ è ni jla sɛ́n e è sɔ́ ɖó te ɖò Niger ɖò azǎn yɔywɛ ɖé ɖíe é ɖó, bonu è ma sɔ́ sixu zán dó xójlawema wlantɔ́ lɛ jí ó . Samira Sabou ɖesu jɛ nukɔn bo jla sɛ́n enɛ ɔ ɖó, bɔ é mɔ ɖɔ é na wà nǔ dó xójlawema wlantɔ́ dijitalu lɛ wu .

Ee è ɖè acɛkpikpa ɔ sín acɛ jí ɖò Liyasùn mɛ ɖò xwè afɔwó wè nukun kó nukun atɔ̀n mɛ gudo é kpodó acɛkpikpa sɔja lɛ tɔn ɖé sín acɛkpikpa ɖiɖó ɖò Niger gudo ɔ, Samira Sabou jla ɖɔ mɛ e nɔ gudo nú acɛkpikpa yɔyɔ̌ ɔ lɛ é ɖò xɛsi ɖi nú emi wɛ bo ɖò hlɔnhlɔn dó emi wɛ, bɔ ye ɖò nǔ e é nɔ jla ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ jí lɛ é gbɛ́ wɛ, bɔ ye mɔ ɖɔ é kún nyí kɛntɔ́ nú acɛkpikpa ɔ ó, bo lɛ́ kún nyí wanyiyi nú tò tɔn ganji ó. Enɛ gudo ɔ, é wlan hwɛ dó mɛ e è ma tuùn ǎ lɛ é jí .

KPÒ Azǎn gban gɔ́ Anyɔ̀sùn afɔwó wè nukun kó nukun atɔ̀n Mɛ e sɔ́ nǔ cyɔn ta lɛ é wɛ wlí i ɖò xwé tɔn gbè, bo wlí i nú Azǎn tántɔ̀n ɖò kponɔ hwɛɖɔxɔsa Niamɛ tɔn sín hɔnkàn, bɔ xwédo tɔn alǒ avoka tɔn tuùn fí e é ɖè é ǎ. Enɛ gudo ɔ, Amnesty International ɖɔ « xɛsi ɖi i ɖó [é] bú hlɔnhlɔnnɔ wu . bo byɔ ɖɔ è ni jó è dó tlolo, lee xójlawema Reporters sans frontières (RSF), bló gbɔn é. Loya tɔn ɖo hwɛ do mɛ e ma tuun a lɛ wɛ « mɛ hwlɛn gan, mɛ hwlɛn gan kpodo mɛ wli ɖo gankpa mɛ kpo »  . Kpò Azǎn wǒ ɖokpó gɔ́ kɔ́nyasùn tɔn Loya tɔn kpodo RSF kpo wa jla ɖɔ e na ɖe e tɔn nu hwenu kpɛɖe, ɖo e ɖo hwɛ do xojlawema wlantɔ ɔ wɛ ɖo « nǔ e sixu hɛn tuto mɛ lɛ tɔn gblé lɛ é mímá ».

Ðò xwè Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɛnɛ mɛ ɔ, é yí ajɔ e è nɔ na mɛ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema wlantɔ́ lɛ jí é (CPJ) ɖò tò lɛ bǐ mɛ é.

== Akwɛ́ tɔn ==

* Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɖokpó : Ajɔ Mɛɖesúsínínɔ Tɔn, tɛnmɛ &quot; . xojlawema wlanwlan e Index ɖò hwɛɖiɖɔ jí na é.
* Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɛnɛ : Ajɔ e è nɔ na mɛɖesúsínínɔ xójlawema lɛ tɔn ɖò tò lɛ bǐ mɛ é, bɔ wěɖegbɛ́ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema lɛ jí é (CPJ) .</text>
      <sha1>lwewh5d7jhxclm6vn2l5rfbtpyto70o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>30676</id>
      <parentid>30671</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T04:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>Nu gɔ nan</comment>
      <origin>30676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6524" sha1="lfkinsjroizumy8rljaqwbdfdy2gy4k" xml:space="preserve">Samira Sabou ɔ, xojlawema wlantɔ Nijer tɔn wɛ bɔ e ji ɖo xwe Afɔwó jɛ dɛ́ba tɛ́nnɛ nukun kanwè ɖokpó.  ɖo Niamɛ, Niger . É nyí gǎn nú xójlawema Mides-Niger bo lɛ́ nyí gǎn nú Hɛ̌nnu wɛnkpan-dótɔ́ lɛ tɔn e nɔ ɖɔ xó dó tòví sín azɔ̌ wú é. (ABCA), bɔ acɛkpikpa Nigéria tɔn vovo lɛ wlí i bo ɖó hwɛ n’i azɔn mɔkpan ɖó é nɔ jla xójlawema lɛ dó akwɛ yíyí jí ɖò tò ɔ mɛ wutu.

Ðò xwè Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɛnɛ mɛ ɔ, é yí ajɔ e è nɔ na mɛɖesúsínínɔ xójlawema lɛ tɔn ɖò tò lɛ bǐ mɛ é sín wěɖegbɛ́ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema wlantɔ́ lɛ jí é (CPJ) gɔ́n.

== Gbɛzán tɔn sín tan ==

* Yɔkpɔvu mɛ kpo wemaxɔmɛ yiyi kpo 

Samira Sabou ji ɖo xwe Afɔwó jɛ dɛ́ba tɛ́nnɛ nukun kanwè ɖokpó. mɛ ɖo Niamɛ, toxo ɖaxo Nijer tɔn mɛ . É nɔ vǔ tɔn xá mɛjitɔ́ tɔn lɛ ɖò Montréaltò ( Canadatò ), bo fó wemaxɔmɛ tɔn sín akpáxwé ɖé ɖò finɛ. E lɛkɔ wa Nijer ɖo xwe Afɔwó wè nukun wǒ lɛ sin bibɛ mɛ bo kplɔn wema ɖo Wěmaxɔ́mɛ ɖaxó e nɔ kplɔ́n nǔ mɛ dó nǔnywɛ́ yɔyɔ́ mɔnito tɔn kpo wɛnɖagbe tò ɔ mɛ tɔn kpo wú é. (IFTIC), bɔ e yi wema tɔn ɖo nukɔn nu wemaxɔmɛ tɔn .

* Bǐbɛ̌mɛ ɖò Sahe

Hwenu e é jɛ xójlawema wlanwlan jí é ɔ, Samira Sabou yawu sɛkpɔ xójlawema ɖiɖe tɔ́n kpo xójlawema ɖiɖe tɔ́n kpo sín azɔ̌xɔsa (ONEP) ɖɔ é ni w’azɔ̌ ɖò xójlawema Le Sahel e nyí acɛkpikpa tɔn é sín xójlawema wlantɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta mɛ .

Ðò xwè afɔwó wè nukun afɔtɔ̀n nukun wè mɛ ɔ, ee é bló parodie nú togán Mahamadou Issoufou sín fɔtóo ɖé ɖò xójlajla sín tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ jí gudo é ɔ, è ɖè è sín azɔ̌mɛ. ONEP ɖɔ ɖɔ fɔtóo ɔ wɛ zɔ́n bɔ è ɖè è sín azɔ̌mɛ ǎ có, è gbɛ́ gbeta enɛ syɛnsyɛn, bɔ enɛ gudo ɔ, mɛ e nɔ zán ɛntɛnɛti ɖò Nigéria lɛ é gègě ɖè fɔtóo yeɖesunɔ tɔn lɛ ɖò tɛn ɖokpo ɔ mɛ bo dó nɔ gudo nú xójlawema wlantɔ́ ɔ  .

== Blogger kpodo tagba lɛ kpo kpodo hlɔnhlɔn kpo ==
Ee è ɖè Samira Sabou sín azɔ̌mɛ gudo é ɔ, é jɛ alɔ ɖó ɖò ɛntɛnɛti jí jí hugǎn, ɖò taji ɔ, ɖò xóɖɔɖókpɔ́ sín tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ jí, bo huzu xójlawema tɔn e ɖò Facebook jí é dó xójlawema e nɔ w’azɔ̌ tawun é ɖé mɛ, fí e é nɔ jla xójlawema lɛ kpo xójlawema tlɔlɔ lɛ kpo ɖè é, bo nɔ gbéjé nǔ lɛ kpɔ́n bo nɔ lɛ́ bló bɔ sɛ́n sín wema lɛ nɔ bɔkun . E lɛvɔ huzu xójlawema wlantɔ́, bo nɔ kpé nukún dó xójlawema Mides-Niger ( mides-nijer.com ) [N 1] wu lobo nɔ nukɔn nú xójlawema wlantɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta nú toví nyínyí (ABCA) .

Ɖò Ayidósùn afɔwó wè nukun kó Ee é má dobanúnǔ ɖé dó akwɛ yíyí kpo akwɛ yíyí kpo wu ɖò Ganhɔnyitɔ́xwé e nɔ kpé nukún dó ayijayǐ tò ɔ tɔn wú é mɛ gudo é ɔ, xó e mɛ atɔngɔ́ ɖé jla ɖò Facebook tɔn jí é xlɛ́ ɖɔ togán ɔ sín vǐ sunnu, Sani Issoufou Mahamadou, ɖ’alɔ ɖò dobanúnǔ ɔ mɛ ǎ. Enɛ gudo ɔ, é ylɔ Samira Sabou ɖɔ é hɛn nyikɔ tɔn gblé, bɔ è wlí i bo wlí i dó gankpá mɛ. È wlí i nú Azǎn kanɖé tantɔ̀n ɖò ninɔmɛ e ma ɖò ganji ǎ é mɛ — hwenu e é ɖo xo é .  cobɔ hwɛɖɔxɔsa lɛ na jó è dó. Hwenu e e ɖo gankpa mɛ ɔ, e mɔ alɔdo ɖo Gbɛ̀ bǐ sín hɛ̌nnu e nɔ kpé nukún dó tòví sín acɛ wú é.

sin alɔ mɛ, e ɖi ɖɔ xojlawema wlantɔ ɔ blo « azɔ̌ e sɔgbe é ɖé bɔ hwɛ e è dó è ɖɔ « é .«Nǔ ɖevo e è nɔ wà bo na dó hɛn azɔ̌ tɔn kpo mɛ e nɔ ɖí xwi xá akwɛ yíyí dó xo ahizi na lɛ é bǐ tɔn kpo gblé é nɛ. ».

Ɖò Alunsùn mɛ ɖò xwè afɔwó wè nukun kó nukun wè mɛ, ee é má xota ɖé ɖò Gbɛ̀ bǐ sín bǔnì e nɔ fun ahwan xá kɛ́nntɔ́ daxó tò gègě mɛ tɔn lɛ é mɛ é ɖé gudo . Ðò xó e kàn azɔnunu ɖò Niger é mɛ ɔ, è ɖó hwɛ n’i ɖò xójlawema wlantɔ́ Moussa Aksar kpá ɖɔ é na sú akwɛ ɖé bo na lɛ́ wlí i dó ganmɛ nú sun ɖokpo ɖó « xóɖiɖɔ sín wlɛnwín lɛ gblamɛ Enɛ gudo ɔ, xójlawema wlantɔ́ ɔ ylɔ hwɛ enɛ wá hwɛɖɔxɔsa . Gbeta enɛ ɔ , wěɖegbɛ́ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema wlantɔ́ lɛ jí é lɔmɔ̌ gbɛ́, bo byɔ ɖɔ è ni jla sɛ́n e è sɔ́ ɖó te ɖò Niger ɖò azǎn yɔywɛ ɖé ɖíe é ɖó, bonu è ma sɔ́ sixu zán dó xójlawema wlantɔ́ lɛ jí ó . Samira Sabou ɖesu jɛ nukɔn bo jla sɛ́n enɛ ɔ ɖó, bɔ é mɔ ɖɔ é na wà nǔ dó xójlawema wlantɔ́ dijitalu lɛ wu .

Ee è ɖè acɛkpikpa ɔ sín acɛ jí ɖò Liyasùn mɛ ɖò xwè afɔwó wè nukun kó nukun atɔ̀n mɛ gudo é kpodó acɛkpikpa sɔja lɛ tɔn ɖé sín acɛkpikpa ɖiɖó ɖò Niger gudo ɔ, Samira Sabou jla ɖɔ mɛ e nɔ gudo nú acɛkpikpa yɔyɔ̌ ɔ lɛ é ɖò xɛsi ɖi nú emi wɛ bo ɖò hlɔnhlɔn dó emi wɛ, bɔ ye ɖò nǔ e é nɔ jla ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ jí lɛ é gbɛ́ wɛ, bɔ ye mɔ ɖɔ é kún nyí kɛntɔ́ nú acɛkpikpa ɔ ó, bo lɛ́ kún nyí wanyiyi nú tò tɔn ganji ó. Enɛ gudo ɔ, é wlan hwɛ dó mɛ e è ma tuùn ǎ lɛ é jí .

KPÒ Azǎn gban gɔ́ Anyɔ̀sùn afɔwó wè nukun kó nukun atɔ̀n Mɛ e sɔ́ nǔ cyɔn ta lɛ é wɛ wlí i ɖò xwé tɔn gbè, bo wlí i nú Azǎn tántɔ̀n ɖò kponɔ hwɛɖɔxɔsa Niamɛ tɔn sín hɔnkàn, bɔ xwédo tɔn alǒ avoka tɔn tuùn fí e é ɖè é ǎ. Enɛ gudo ɔ, Amnesty International ɖɔ « xɛsi ɖi i ɖó [é] bú hlɔnhlɔnnɔ wu . bo byɔ ɖɔ è ni jó è dó tlolo, lee xójlawema Reporters sans frontières (RSF), bló gbɔn é. Loya tɔn ɖo hwɛ do mɛ e ma tuun a lɛ wɛ « mɛ hwlɛn gan, mɛ hwlɛn gan kpodo mɛ wli ɖo gankpa mɛ kpo »  . Kpò Azǎn wǒ ɖokpó gɔ́ kɔ́nyasùn tɔn Loya tɔn kpodo RSF kpo wa jla ɖɔ e na ɖe e tɔn nu hwenu kpɛɖe, ɖo e ɖo hwɛ do xojlawema wlantɔ ɔ wɛ ɖo « nǔ e sixu hɛn tuto mɛ lɛ tɔn gblé lɛ é mímá ».

Ðò xwè Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɛnɛ mɛ ɔ, é yí ajɔ e è nɔ na mɛ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema wlantɔ́ lɛ jí é (CPJ) ɖò tò lɛ bǐ mɛ é.

== Akwɛ́ tɔn ==

* Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɖokpó : Ajɔ Mɛɖesúsínínɔ Tɔn, tɛnmɛ &quot; . xojlawema wlanwlan e Index ɖò hwɛɖiɖɔ jí na é.
* Afɔɖé-ko nùkún ko-nùkún-ɛnɛ : Ajɔ e è nɔ na mɛɖesúsínínɔ xójlawema lɛ tɔn ɖò tò lɛ bǐ mɛ é, bɔ wěɖegbɛ́ e nɔ cyɔn alɔ xójlawema lɛ jí é (CPJ) .</text>
      <sha1>lfkinsjroizumy8rljaqwbdfdy2gy4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rahmatou Keïta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5472</id>
    <revision>
      <id>30660</id>
      <timestamp>2026-03-26T12:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="dgbgtzdz4lgpynyjw3azt06sm454vj7" xml:space="preserve">Rahmatou Keïta ɔ, xojlawema wlantɔ kpodo sinemablotɔ kpo wɛ . 

== Gbɛzán tɔn sín tan ==

* Xwédo

È ji i ɖo Nijer ɖo Sahel, e gosin Fulani, Songhai kpodo Mandinka kpo sin kúnkan mɛ . Tɔ́ tɔn sín nɔví nyɔnu wɛ nyí Sultana Zinder tɔn, ɖó é da Sultana Zinder tɔn [1] .

É klán xá xójlawema wlantɔ́ Antoine Silber, bo nyí nɔ nú nyɔnu ɖaxó ɖé, bɔ è jì i ɖò Paris ɖò xwè 1996 mɛ [1] .

== Azɔ̀ ==
Ee é kplɔ́n tamɛ linlin kpodo gbè kplɔnkplɔn kpo ɖò Paris gudo é ɔ, é jɛ agban ɖó finɛ bo jɛ xojlawema wlantɔ́ sín azɔ̌ jí ɖò wema lɛ kpodo hladio lɛ kpo mɛ, ɖò France Inter jí ɖò Daniel Mermet sín tutomɛ e è nɔ ylɔ ɖɔ &quot; Enyi é jɛ mɔ̌ ɔ, ɖò piano-xɔsa ɔ . » [1], cobo jɛ azɔ̌ wà jí ɖò televiziɔn jí .

É ko w’azɔ̌ nú televiziɔn Flansé tɔn kpo togudo tɔn kpo, xójlawema akɔta tɔn Antenne 2, L’Assiette anglaise [1] .

Ðò xwè 2009 mɛ ɔ, é nyí gǎn ɖaxó nú Flǐn Pan-Africain tɔn [1] .

Ðò xwè 2010 mɛ ɔ, Al’lèèssi, ɖiɖe tɔn e é sɔ́ ɖó sinema Aflika tɔn sín nukɔntɔ́ lɛ jí é tɔ́n ɖò sinema Flansé tɔn lɛ mɛ, ee é xlɛ́ ɖò Cannes ɖò xwè 2005 mɛ gudo é [1] .

Ɖo xwe 2012 mɛ ɔ, ɖo RFI ji ɔ, e xlɛ ɛ ɖi xojlawema wlantɔ nukɔntɔn ɔ sin &quot; mɛ kpɛví e è nɔ mɔ é » [1] , [2] .

== Nǔɖɔɖ'ayǐ ==
Ðò xwè 2017 mɛ ɔ, xó e é ɖɔ dó xójlawema wlantɔ́ Pierre Haski wu ɖò xóɖɔɖókpɔ́ ɖé hwenu ɖò TV5 Monde jí é dɔn xó ɖé wá [1] .</text>
      <sha1>dgbgtzdz4lgpynyjw3azt06sm454vj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>30673</id>
      <parentid>30660</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T23:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1872" sha1="bx34ki9zzwrdmkf3s0n2b2r1h1oyrdn" xml:space="preserve">Rahmatou Keïta ɔ, xojlawema wlantɔ kpodo sinemablotɔ kpo wɛ . 

== Gbɛzán tɔn sín tan ==

* Xwédo

È ji i ɖo Nijer ɖo Sahel, e gosin Fulani, Songhai kpodo Mandinka kpo sin kúnkan mɛ . Tɔ́ tɔn sín nɔví nyɔnu wɛ nyí Sultana Zinder tɔn, ɖó é da Sultana Zinder tɔn.

É klán xá xójlawema wlantɔ́ Antoine Silber, bo nyí nɔ nú nyɔnu ɖaxó ɖé, bɔ è jì i ɖò Paristò ɔ mɛn ɖò xwè Afatɔ́n nǔkún kanwè mɔ̌xwé ɛnɛ nǔkún kanɖé-ko nǔkún ayizɛ́n mɛ .

== Azɔ̀ ==
Ee é kplɔ́n tamɛ linlin kpodo gbè kplɔnkplɔn kpo ɖò Paristò gudo é ɔ, é jɛ agban ɖó finɛ bo jɛ xojlawema wlantɔ́ sín azɔ̌ jí ɖò wema lɛ kpodo hladio lɛ kpo mɛ, ɖò Francetò mɛn ɖò Inter jí ɖò Daniel Mermet sín tutomɛ e è nɔ ylɔ ɖɔ &quot; Enyi é jɛ mɔ̌ ɔ, ɖò piano-xɔsa ɔ . Cobo jɛ azɔ̌ wà jí ɖò televiziɔn jí .

É ko w’azɔ̌ nú televiziɔn Flansé tɔn kpo togudo tɔn kpo, xójlawema akɔta tɔn Antenne 2, glɛnsigbé sì Lán fífá tɛnmɛ-tɛnmɛ sín gannu.

Ðò xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún nyɛnɛ mɛ ɔ, é nyí gǎn ɖaxó nú Flǐn Afriki-ví lɛ́ bǐ sín ɖókpɔ́-mɛ-ninɔ tɔn .

Ðò xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún wǒ mɛ ɔ, Al’lèèssi, ɖiɖe tɔn e é sɔ́ ɖó sinema Aflika tɔn sín nukɔntɔ́ lɛ jí é tɔ́n ɖò sinema Flansé tɔn lɛ mɛ, ee é xlɛ́ ɖò Cannes ɖò xwè Xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún àtɔ́ɔ́n mɛ gudo é  .

Ɖo xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún wǒ-we mɛ ɔ, ɖo RFI ji ɔ, e xlɛ ɛ ɖi xojlawema wlantɔ nukɔntɔn ɔ sin &quot; mɛ kpɛví e è nɔ mɔ é » .

== Nǔɖɔɖ'ayǐ ==
Ðò xwè Xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún wǒ-tántɔ́n-nùkún-we mɛ ɔ, xó e é ɖɔ dó xójlawema wlantɔ́ Pierre Haski wu ɖò xóɖɔɖókpɔ́ ɖé hwenu ɖò Yɛwúnkɔnyí-dòwǔ TV5Monde tɔn jí é dɔn xó ɖé wá .</text>
      <sha1>bx34ki9zzwrdmkf3s0n2b2r1h1oyrdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>États-Unis ɖ’alɔ ɖò Nijer mɛ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5473</id>
    <revision>
      <id>30663</id>
      <timestamp>2026-03-26T13:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12500" sha1="84uj15sj9pz1osy7f75ow8zpsj2y4uu" xml:space="preserve">Sín 2013 jɛ 2017 ɔ, États-Unis sɛ́ ahwanfuntɔ́ bunɔ ɖé lɛ kpo jɔmɛhun e mɛ mɛɖé ma nɔ hɛn ǎ lɛ é kpo dó Niger bo na dó nɔ gudo nú acɛkpikpa Niger tɔn kpo ahwanfuntɔ́ France tɔn lɛ kpo ɖò ahwan e è nɔ fun xá ahwanfuntɔ́ lɛ é mɛ, bo na dó fun ahwan xá gbɛ̌ta ahwanfuntɔ́ lɛ tɔn, bo na nyí akpáxwé Operation Juniper Shield tɔn ɖé. [1] Ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ sin yiyi ɖo Niger kpodo Aflika sin toxo ɖaxo ɔ mɛ kpo ɔ, e byɔ ɖɔ e ni kplɔn ahwanfuntɔ akɔta e yi mɛ lɛ tɔn lɛ, bo na hɛn alɔdido akɔta e yi mɛ lɛ sin ayijayi mɛ ɔ yi nukɔn, lobo na hɛn ahwanfuntɔ mɛhuhu tɔn lɛ kpodo nukpɔn mɛ lɛ kpo sin azɔmɛ lɛ kpo bɔkun bo na do nɔ gudo nu ahwanfuntɔ akɔta e yi mɛ lɛ tɔn lɛ. [2] États-Unis sɛ́ drone e gosin ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ lɛ tɔn kpo CIA kpo mɛ lɛ é dó bo na dó d’alɔ ahwanfuntɔ́ Amɛlika tɔn lɛ kpo Niger tɔn lɛ kpo ɖò ahwanfunfun e è nɔ wà bo nɔ fun ahwan xá mɛhuhuzɔ́watɔ́ lɛ é mɛ, bo na nɔ kpɔ́n ali e jí ahwanfuntɔ́ e ɖò Niger lɛ é nɔ gbɔn bo nɔ yì tò e sɛkpɔ ye lɛ é mɛ é, lobo na lɛ́ d’alɔ ahwanfuntɔ́ e ɖò Libye lɛ é . [3] [4] [5]

Ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ sin yiyi ɖo Niger ɔ, e ko ɖɔ nu mɛ gege a kaka jɛ hwenu e 2017 Tongo Tongo sin ahwanfuntɔ Islamic State ɖo Sahara ɖaxo ɔ mɛ ɔ, sɔja Amelika tɔn ɛnɛ kpodo Niger tɔn ɛnɛ kpo ku. [1] [2] [3] Mɛ e è hwlɛn gan é dɔn xó wá ɖò togun ɔ mɛ kpodo xójlajla sín nǔ lɛ kpo mɛ bɔ mɛ gègě kanbyɔ ɖɔ etɛwu États-Unis ka ɖó ahwanfuntɔ́ gègě gbɔn Aflika ɔ bǐ mɛ bɔ ɖò taji ɔ, Niger e hwenɛnu ɔ, é ɖó ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn 800 jɛji ɖò tò ɔ mɛ é. [4]

Ɖò avril 2024 mɛ ɔ‚ Acɛkpikpa États-Unis tɔn yigbe ɖɔ emi na ɖe sɔja États-Unis tɔn 1 000 lɛ bi sin to ɔ mɛ. [1] Pentagon ɔ Ɖɔ ɖɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ na fo ɖiɖe yetɔn sin Niger ɖo sun tɛ́nnɛgɔ ɔ mɛ xwe 2024. [2] Azɔwiwa ɔ fo ɖo azan atɔɔn sun ayizɛn mɛ xwe 2024. [3]

Ee ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ ɖò tò ɔ mɛ nú xwè 11 gudo é ɔ, gbɛ̌ta Jihadi tɔn e cá kàn xá Al-Qaeda, gbɛ̌ta Islamique State tɔn kpo Boko Haram kpo kpó ɖò azɔ̌ wà wɛ kpo ahwanfunfun gègě kpo, bɔ è hu mɛ mɔkpan ɖò Niger ɖò 2023 kpo 2024 kpo mɛ. [1] [2] [3] [4]

== Ɖŏ gudo ==
[[Wékpo:Niger, Agadez, airport (04), US Lockheed C-130.jpg|vignette|Lockheed C-130 Hercules e ɖò ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ États-Unis tɔn mɛ é ɖé ɖò jɔmɛhunj’ayǐtɛn Mano Dayak tɔn ɖò Agadez .]]
Ðò xwè kanweko e wá yì lɛ é mɛ ɔ, Sahel sín xá e ɖò Aflika sín afɔligbé Sahara tɔn é ɔ, gbɛ̌ta xɛnyaɖomɛjitɔ́ lɛ kpo ahwanfuntɔ́ lɛ kpo fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ tawun, ɖó dogbó e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é wutu, acɛkpikpa tɛntin tɔn e ma ɖó hlɔnhlɔn ǎ lɛ é, akɔta lɛ sín gbɛ̌ta lɛ, kpodo ahwanfunnú lɛ sín ɖiɖekpo ɖò Lidabygia sín ɖiɖekpo gudo . [1] Gbɛ̌ta ɖé lɛ ɖi al-Qaeda ɖò Maghreb Islamique mɛ, Acɛkpikpa Islamique ɖò Sahara Ðaxó ɔ mɛ, kpodo Mouvement pour l’Unité et Jihad dans l’Ouest Afrique, kpodo ɖevo lɛ kpo ko sukpɔ́ ɖò gbetótló e gbakpé bɔ kponɔ lɛ ma ɖò finɛ ǎ lɛ é mɛ. [2] Niger nyí fí e è nɔ xò daka mɛ wu ɖè tawun é ɖé, bɔ è nɔ lɛ́ xò daka mɛ wu ɖò sinsɛn-núkplɔnmɛ Islam tɔn mɛ, bo nɔ lɛ́ tɔ́n ahwan acɛkpikpa ɔ. Mɛ e nɔ hwlɛn mɛ gan ɖò to ɔ mɛ lɛ é bɛ́sín xwè 2009 mɛ bɔ è hu mɛ e è wlí ɖò ganmɛ é ɖé, Michel Germaneau, ɖò xwè 2010 mɛ, bɔ enɛ zɔ́n bɔ Flansé jla ahwan ɖó AQIM jí, bɔ ahwanfuntɔ́ Flansé tɔn lɛ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò Niger mɛ hugǎn. [3] [4]
[[Wékpo:Jill Biden in Niger, July 2016 12.jpg|vignette|Jill Biden, ee nyí nyɔnu nukɔntɔn États-Unis tɔn é ɖò fí e è nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ bló agbazazɔ́ ɖè ɖò États-Unis é kpɔ́n wɛ ɖò Nijer .]]
États-Unis ko ɖo alɔdo acɛkpikpa Niger tɔn na wɛ ɖo ahwanfunfun 11 septembre tɔn gudo, ɖo Pan-Sahel sin azɔwiwa mɛ bɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ nɔ na azɔmɛ nu acɛkpikpa Niger tɔn lɛ hweɖelɛnu. [1]

Ðò janvier 2013 ɔ, États-Unis kpo Niger kpo wlan alɔ dó akɔjijɛ hlɔnhlɔn tɔn ɖé jí bo na gbè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ kpo jɔmɛhun lɛ kpo ɖɔ ye ni w’azɔ̌ ɖò Niger ɖò ahwanzɔ́ e ma nyí ahwanfunfun tɔn ǎ é mɛ, bo na dó nɔ gudo nú gǎn e France dó bo na ɖí xwi xá mɛhuhutɔ́ lɛ é. [1] Niger togan, Mahamadou Issoufou, yi gbe nu mɛsɛ́do ɔ bo ɖɔ afɔku tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ hɛn acɛkpikpa to ɔ tɔn sin hlɔnhlɔn e ma ɖo bo na jla acɛkpikpa tɔn yi gletoxo lɛ mɛ ǎ e. [2] Lee acɛkpikpa États-Unis tɔn kpo Niger tɔn kpo ɖɔ gbɔn é ɔ, è sɔ́ jɔmɛhun Predator e ma ɖó ahwanfunnú ǎ lɛ é ɖó te, bo na dó na nǔwukpikpé bo na cɔ́ Mali kpo Niger kpo. Sun ɖe jɛ finɛ ɔ, acɛkpikpa Obama tɔn sɛ́ ahwanfuntɔ 100 mɔ ɖo Niger bo na do hɛn drone lɛ sin azɔwiwa ɖo Niamey bo na do wazɔ xa acɛkpikpa France tɔn lɛ. [3] [4]

Ðò xwè 2018 mɛ ɔ, acɛkpikpa Trump tɔn kpodo acɛkpikpa Aflika tɔn États-Unis tɔn kpo sɔ́ tuto ɖ’ayǐ bo na ɖè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ bǐ sín ahwanfuntɔ́ 25% mɔ̌ mɛ ɖò Aflika kpodo 10% mɔ̌ kpo bo na ɖè sín Aflika zǎnzǎnhweji tɔn mɛ bonu ye na dó sixu sɔ́ ayi ɖó awěxomɛ e gosin Russie kpo China kpo gɔ́n lɛ é jí hwenu e ye kpó ɖò fí ɔ é. [1] [2]

== Mɛhuhu ==
Ðò xwè 2015 kpo 2017 kpo vlamɛ ɔ, azɔ̌watɔ́ Amɛlika tɔn lɛ ko ɖ’alɔ ɖò myɔxixo 10 mɛ é hwe bǐ ɔ, hwenu e ye ɖò azɔ̌ wà wɛ xá hagbɛ̌ yetɔn Nigerinu lɛ é. Ðò myɔxixo e wá yì lɛ é mɛ ɔ, è ma sɔ́ hwlɛnhwlɛn e è bló ɖò octobre 2017 é ɖ’emɛ ǎ ɔ, mɛ e ɖò Amɛlika lɛ é alǒ mɛ e ɖò Nigéria lɛ é ɖě kú alǒ gblewu ǎ. Ðò ahwanfunfun ɖé lɛ mɛ ɔ, ahwanfuntɔ́ kɛntɔ́ lɛ tɔn lɛ ko hu bɔ é hwe bǐ ɔ, mɛ 32 wɛ è hu ɖò nǔ e jɛ ɖò octobre kpo décembre kpo 2017 tɔn mɛ lɛ é mɛ.

== Tongo Tòngo Mɛhwláhwlá ==
Ðò azǎn ɛnɛgɔ́ ɔ Kɔnyásun 2017 tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ Amɛlika tɔn lɛ kpo Nigéria tɔn lɛ kpo kplé ɖó kpɔ́, bɔ gbɛtɔ́ 46 kpo mɔ̌to tantɔn kpo ɖ’emɛ, bɔ ahwanfuntɔ́ 50 jɛji wɛ è lin ɖɔ ye hɛn zokɛkɛ́ 20 mɔ̌ kpodo nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ 12 kpo sín Acɛkpikpa Islamique (GSIS ɖò Sahara Ðaxó ɔ mɛ ) mɛ. Ðò myɔ e è xò nú ganxixo atɔn jɛji é mɛ ɔ, Amɛlika nu ɛnɛ, Niger nu ɛnɛ kpodo ISGS sin ahwanfuntɔ 21 kpo ku bɔ Niger nu tantɔn kpodo Amɛlika nu we kpo bɔ gbɛta lɛ sín gǎn ɔ ɖ’emɛ gblewu. Ahwan ɔ wa vɔ hwenu e ahwanfuntɔ France tɔn Mirage 2000 kpodo helikɔpta kpo e hɛn ahwanfuntɔ titewungbe 53 kpodo Niger sin nu atɔn e nɔ hɛn sɔja 100 kpodo helikɔpta ɖokpo kpo yi gletoxo ɔ mɛ gudo e, amɔ̌ ahwan ɔ ko vɔ ɖo kɛntɔ lɛ ko gosin fi ɔ.

== Mɛhuhu ɖò Woosun 2017 tɔn mɛ ==
[[Wékpo:Flintlock 2017 marksmanship training in Niger 170228-A-BB790-003.jpg|vignette|Sɔja États-Unis tɔn lɛ kpo Nigéria tɔn lɛ kpo ɖò azɔ̌ kplɔ́n wɛ ɖó kpɔ́ ɖò Diffa .]]
Ðò azǎn ayizɛ́ngɔ́ ɔ sun wǒgɔ́ ɔ xwè 2017 tɔn gbè ɔ, sun wè ɖò ahwanfunfun e è bló ɖò sun wǒgɔ́ ɔ mɛ é gudo ɔ, ahwanfuntɔ́ e nɔ nyí Green Berets Américain lɛ é kpo sɔja Niger tɔn lɛ kpo kplékplé wɛ ahwanfuntɔ́ Islamic State – West Afrique Province tɔn lɛ tɔ́n ahwan ahwanfuntɔ́ lɛ ɖò Chad Lake basin Region mɛ. Ðò myɔɖiɖɔ ɔ hwenu ɔ, ahwanfuntɔ́ 11 kú bɔ mɛ wè dó veste suicide tɔn, ahwanfunnú hwláhwlá ɖokpo lɔmɔ̌ hɛn gblé ɖò azɔ̌ ɔ hwenu. Sɔja Amɛlika tɔn lɛ alǒ Nigéria tɔn lɛ ɖě kú alǒ gblewu ǎ.

== Nǔ ɖevo e jɛ lɛ é ==
Ðò azǎn 2gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2017 tɔn gbè ɔ, ahwangán États-Unis tɔn Shawn Thomas kú bɔ mɛ ɖevo gblewu ɖò mɔ̌to e ma nyí ahwanfunfun tɔn ǎ é ɖé mɛ ɖò Niger. [1]

Ðò azǎn 9gɔ́ Woosun 2018 tɔn gbè ɔ, sɔja France tɔn ɖé kú bɔ ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn ɖé gblewu ɖò mɔ̌to akpàkpà sɔ́ mɛ ɖé mɛ ɖò tofɔligbé Niger tɔn, ɖò Arlit kpá . Ahwanfuntɔ France tɔn lɛ kpodo Amelika tɔn lɛ kpo ɖo nu e jɛ ɔ ba wɛ ɖɔ ahan nunu hwenu e ye ɖo hun kun wɛ ɔ, e kan mɛ. [1]

Ðò octobre 2016 ɔ, sunnu e hɛn ahwanfunnú lɛ é hwlɛn Jeffrey Woodke e nyí mɛɖé bo nɔ d’alɔ mɛ ɖò Amérique é sín xwé tɔn gbè. È ɖi ɖɔ Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin (JMIN) wɛ hɛn'ɛ, bɔ e byɔ ɖɔ e ni xɔ akwɛ. [1] È ɖè è tɔ́n ɖò 2023 [2]

== Nijer sín tagba ==
Ðò azǎn 26gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ Niger tɔn lɛ wlí togán Mohamed Bazoum ɖò acɛkpikpa ɖé mɛ, bɔ ahwangán ɖaxó Abdourahamane Tchiani ɖó sɛ́n Niger tɔn te, bo ɖɔ emi wɛ nyí gǎn nú ahwanfuntɔ́ yɔyɔ̌ ɖé . [1] Enɛ ɔ dɔn ahwanfunfun sin tagba wa ɖo Junta Nigeria tɔn kpodo ahwanfuntɔ e ɖo bǔ bo ɖo Communauté Economique des États de l’Afrique Ouest tɔn mɛ lɛ kpo tɛntin, bɔ ye ɖo ɖiɖɔ wɛ ɖɔ e ni vɔ hɛn Bazoum sin gan.

== Flansegbe sin to ɔ mɛ ==
Ðò azǎn 23gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa ɔ jla ɖɔ emi na nya ahwanfuntɔ́ France tɔn lɛ kpo États-Unis tɔn lɛ kpo sín Niger có, États-Unis na bo ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ba ali e nu ahwanfuntɔ́ lɛ na nɔ tò ɔ mɛ ɖè bo na dó fun ahwan xá mɛhuhutɔ́ lɛ é ɔ nɛ. [1] [2]

Ɖò Zǒsùn 2023 tɔn mɛ ɔ‚ togan France tɔn Emmanuel Macron jla ɖɔ France na ɖe sɔja 1500 tɔn lɛ bi sín Niger mɛ kaka jɛ xwe 2023 sín fifó mɛ‚ ɖò acɛkpikpa ɔ ɖiɖe sín tò ɔ mɛ gudo.

Ðò azǎn 22gɔ́ Woosun 2023 tɔn gbè ɔ, France fó ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ sín Niger sín tò ɔ mɛ. [1]

== États-Unis sín tò ɔ mɛ ==
[[Wékpo:409th Expeditionary Security Forces Squadron Quick Reaction Force member.jpg|vignette|Mɛ e ɖò ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ lɛ tɔn mɛ ɖò États-Unis é ɖé ɖò sìn go ɖé sɔ́ jó nú vǐ xá ɔ mɛ tɔn ɖé wɛ ɖò Air Base 201 kpá .]]
Ɖò azǎn 26gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ‚ hwɛɖɔxɔsa Amelika tɔn gbɛ sɛ́n e na ko hɛn togan Joe Biden gannugánnú bɔ e na ɖe sɔja Amelika tɔn lɛ sín Niger mɛ e. [1]

Ðò mars 2024 ɔ, wěɖegbɛ́ ahwanfuntɔ́ lɛ tɔn e ɖò acɛ kpa wɛ ɖò Niger é, ee è nɔ ylɔ ɖɔ CNSP, é ɖɔ ɖɔ è ɖó akɔjijɛ ahwanfunfun tɔn e emi ɖó xá États-Unis é te. [1] Amɔ̌, Pentagon sín azɔ̌watɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ emi kún ko mɔ nǔ enɛ e Niger byɔ é ɖò sɛ́n linu ó. [2]

Ðò azǎn 12gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ kplɔnmɛtɔ́ Russie tɔn mɔkpan wá Niger ɖò akɔjijɛ yɔyɔ̌ e è bló xá acɛkpikpa tò ɔ tɔn é mɛ. [1]

Ðò azǎn 19gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, Azɔ̌xɔsa Tokpɔn ɔ Tɔn États-Unis tɔn yí gbè bo na ɖè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn 1 000 lɛ bǐ sín tò ɔ mɛ. [1] [2] Ðò azǎn 15gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa États-Unis tɔn kpo Nigéria tɔn kpo kplé ɖò Niamey bo ɖɔ xó dó ahwanfuntɔ́ lɛ sísɔ́ sín tò ɔ mɛ jí lobo bló tuto nú ye. [3] Pentagon Ɖɔ ɖɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ na fo Ɖɔxomɛ yetɔn sin Niger ɖo sun 9 mɛ xwe 2024. [4]

Ðò azǎn tɛnwegɔ́ ɔ sun tɛ́nnɛgɔ́ ɔ gbè ɔ, États-Unis fó ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ bǐ sín Air Base 101 mɛ, bɔ ahwanfuntɔ́ 500 e kpò lɛ é gosin Air Base 201 mɛ ɖò azǎn atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ Kɔnyásun 2024 tɔn gbè. [1] [2]

== Dron sín dò ==
[[Wékpo:C-17 takeoff Niger Air Base 201.jpg|vignette|Jɔmɛhun C-17 Globemaster III e ɖò ahwankpá États-Unis tɔn mɛ é ɖé ɖò jǐ yì wɛ sín jɔmɛhunkpétɛn 201 tɔn mɛ]]
États-Unis gbá Niger Air Base 201 ɖò toxo Agadez tɔn mɛ hwenu e acɛkpikpa Niger tɔn yí gbè nú jɔmɛhunkpétɛn ɔ ɖò 2014. Ee è gbá jɔmɛhunkpétɛn ɔ nú xwè mɔkpan gudo é ɔ, jɔmɛhunkpétɛn ɔ jɛ azɔ̌ wà jí ɖò 2019 bɔ sín hwenɛnu ɔ, é huzu tɛnmɛ taji e mɛ États-Unis nɔ w’azɔ̌ ɖè ɖò Niger é, bo sɛ̀ tɛn sín Niamey. Jɔmɛhunj’ayǐtɛn ɔ ɖó ali e jí è nɔ j’ayǐ ɖè é ɖé, bɔ é ɖó mɛtlu 6 800, bɔ è zán akwɛ ɖibla yì dolar livi 110 dó fó. Tɛn ɔ zɔn bɔ jɔmɛhun ɖaxo ɖaxo e nɔ hɛn jɔmɛhun lɛ ɖi C-17 Globemaster lɛ nɔ hɛn jɔmɛhun ɖaxo ɖaxo lɛ ɖi C-17 Globemaster . [1] [2]</text>
      <sha1>84uj15sj9pz1osy7f75ow8zpsj2y4uu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>30664</id>
      <parentid>30663</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T13:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12500" sha1="f57w2ztpzkswdnrwchmdp3vmyjah5d0" xml:space="preserve">Sín 2013 jɛ 2017 ɔ, États-Unis sɛ́ ahwanfuntɔ́ bunɔ ɖé lɛ kpo jɔmɛhun e mɛ mɛɖé ma nɔ hɛn ǎ lɛ é kpo dó Nijer bo na dó nɔ gudo nú acɛkpikpa Nijer tɔn kpo ahwanfuntɔ́ France tɔn lɛ kpo ɖò ahwan e è nɔ fun xá ahwanfuntɔ́ lɛ é mɛ, bo na dó fun ahwan xá gbɛ̌ta ahwanfuntɔ́ lɛ tɔn, bo na nyí akpáxwé Operation Juniper Shield tɔn ɖé. [1] Ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ sin yiyi ɖo Nijer kpodo Aflika sin toxo ɖaxo ɔ mɛ kpo ɔ, e byɔ ɖɔ e ni kplɔn ahwanfuntɔ akɔta e yi mɛ lɛ tɔn lɛ, bo na hɛn alɔdido akɔta e yi mɛ lɛ sin ayijayi mɛ ɔ yi nukɔn, lobo na hɛn ahwanfuntɔ mɛhuhu tɔn lɛ kpodo nukpɔn mɛ lɛ kpo sin azɔmɛ lɛ kpo bɔkun bo na do nɔ gudo nu ahwanfuntɔ akɔta e yi mɛ lɛ tɔn lɛ. [2] États-Unis sɛ́ drone e gosin ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ lɛ tɔn kpo CIA kpo mɛ lɛ é dó bo na dó d’alɔ ahwanfuntɔ́ Amɛlika tɔn lɛ kpo Niger tɔn lɛ kpo ɖò ahwanfunfun e è nɔ wà bo nɔ fun ahwan xá mɛhuhuzɔ́watɔ́ lɛ é mɛ, bo na nɔ kpɔ́n ali e jí ahwanfuntɔ́ e ɖò Niger lɛ é nɔ gbɔn bo nɔ yì tò e sɛkpɔ ye lɛ é mɛ é, lobo na lɛ́ d’alɔ ahwanfuntɔ́ e ɖò Libye lɛ é . [3] [4] [5]

Ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ sin yiyi ɖo Nijer ɔ, e ko ɖɔ nu mɛ gege a kaka jɛ hwenu e 2017 Tongo Tongo sin ahwanfuntɔ Islamic State ɖo Sahara ɖaxo ɔ mɛ ɔ, sɔja Amelika tɔn ɛnɛ kpodo Niger tɔn ɛnɛ kpo ku. [1] [2] [3] Mɛ e è hwlɛn gan é dɔn xó wá ɖò togun ɔ mɛ kpodo xójlajla sín nǔ lɛ kpo mɛ bɔ mɛ gègě kanbyɔ ɖɔ etɛwu États-Unis ka ɖó ahwanfuntɔ́ gègě gbɔn Aflika ɔ bǐ mɛ bɔ ɖò taji ɔ, Niger e hwenɛnu ɔ, é ɖó ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn 800 jɛji ɖò tò ɔ mɛ é. [4]

Ɖò avril 2024 mɛ ɔ‚ Acɛkpikpa États-Unis tɔn yigbe ɖɔ emi na ɖe sɔja États-Unis tɔn 1 000 lɛ bi sin to ɔ mɛ. [1] Pentagon ɔ Ɖɔ ɖɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ na fo ɖiɖe yetɔn sin Niger ɖo sun tɛ́nnɛgɔ ɔ mɛ xwe 2024. [2] Azɔwiwa ɔ fo ɖo azan atɔɔn sun ayizɛn mɛ xwe 2024. [3]

Ee ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ ɖò tò ɔ mɛ nú xwè 11 gudo é ɔ, gbɛ̌ta Jihadi tɔn e cá kàn xá Al-Qaeda, gbɛ̌ta Islamique State tɔn kpo Boko Haram kpo kpó ɖò azɔ̌ wà wɛ kpo ahwanfunfun gègě kpo, bɔ è hu mɛ mɔkpan ɖò Niger ɖò 2023 kpo 2024 kpo mɛ. [1] [2] [3] [4]

== Ɖŏ gudo ==
[[Wékpo:Niger, Agadez, airport (04), US Lockheed C-130.jpg|vignette|Lockheed C-130 Hercules e ɖò ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ États-Unis tɔn mɛ é ɖé ɖò jɔmɛhunj’ayǐtɛn Mano Dayak tɔn ɖò Agadez .]]
Ðò xwè kanweko e wá yì lɛ é mɛ ɔ, Sahel sín xá e ɖò Aflika sín afɔligbé Sahara tɔn é ɔ, gbɛ̌ta xɛnyaɖomɛjitɔ́ lɛ kpo ahwanfuntɔ́ lɛ kpo fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ tawun, ɖó dogbó e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é wutu, acɛkpikpa tɛntin tɔn e ma ɖó hlɔnhlɔn ǎ lɛ é, akɔta lɛ sín gbɛ̌ta lɛ, kpodo ahwanfunnú lɛ sín ɖiɖekpo ɖò Lidabygia sín ɖiɖekpo gudo . [1] Gbɛ̌ta ɖé lɛ ɖi al-Qaeda ɖò Maghreb Islamique mɛ, Acɛkpikpa Islamique ɖò Sahara Ðaxó ɔ mɛ, kpodo Mouvement pour l’Unité et Jihad dans l’Ouest Afrique, kpodo ɖevo lɛ kpo ko sukpɔ́ ɖò gbetótló e gbakpé bɔ kponɔ lɛ ma ɖò finɛ ǎ lɛ é mɛ. [2] Niger nyí fí e è nɔ xò daka mɛ wu ɖè tawun é ɖé, bɔ è nɔ lɛ́ xò daka mɛ wu ɖò sinsɛn-núkplɔnmɛ Islam tɔn mɛ, bo nɔ lɛ́ tɔ́n ahwan acɛkpikpa ɔ. Mɛ e nɔ hwlɛn mɛ gan ɖò to ɔ mɛ lɛ é bɛ́sín xwè 2009 mɛ bɔ è hu mɛ e è wlí ɖò ganmɛ é ɖé, Michel Germaneau, ɖò xwè 2010 mɛ, bɔ enɛ zɔ́n bɔ Flansé jla ahwan ɖó AQIM jí, bɔ ahwanfuntɔ́ Flansé tɔn lɛ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò Niger mɛ hugǎn. [3] [4]
[[Wékpo:Jill Biden in Niger, July 2016 12.jpg|vignette|Jill Biden, ee nyí nyɔnu nukɔntɔn États-Unis tɔn é ɖò fí e è nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ bló agbazazɔ́ ɖè ɖò États-Unis é kpɔ́n wɛ ɖò Nijer .]]
États-Unis ko ɖo alɔdo acɛkpikpa Niger tɔn na wɛ ɖo ahwanfunfun 11 septembre tɔn gudo, ɖo Pan-Sahel sin azɔwiwa mɛ bɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ nɔ na azɔmɛ nu acɛkpikpa Niger tɔn lɛ hweɖelɛnu. [1]

Ðò janvier 2013 ɔ, États-Unis kpo Nijer kpo wlan alɔ dó akɔjijɛ hlɔnhlɔn tɔn ɖé jí bo na gbè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ kpo jɔmɛhun lɛ kpo ɖɔ ye ni w’azɔ̌ ɖò Niger ɖò ahwanzɔ́ e ma nyí ahwanfunfun tɔn ǎ é mɛ, bo na dó nɔ gudo nú gǎn e France dó bo na ɖí xwi xá mɛhuhutɔ́ lɛ é. [1] Niger togan, Mahamadou Issoufou, yi gbe nu mɛsɛ́do ɔ bo ɖɔ afɔku tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ hɛn acɛkpikpa to ɔ tɔn sin hlɔnhlɔn e ma ɖo bo na jla acɛkpikpa tɔn yi gletoxo lɛ mɛ ǎ e. [2] Lee acɛkpikpa États-Unis tɔn kpo Niger tɔn kpo ɖɔ gbɔn é ɔ, è sɔ́ jɔmɛhun Predator e ma ɖó ahwanfunnú ǎ lɛ é ɖó te, bo na dó na nǔwukpikpé bo na cɔ́ Mali kpo Niger kpo. Sun ɖe jɛ finɛ ɔ, acɛkpikpa Obama tɔn sɛ́ ahwanfuntɔ 100 mɔ ɖo Niger bo na do hɛn drone lɛ sin azɔwiwa ɖo Niamey bo na do wazɔ xa acɛkpikpa France tɔn lɛ. [3] [4]

Ðò xwè 2018 mɛ ɔ, acɛkpikpa Trump tɔn kpodo acɛkpikpa Aflika tɔn États-Unis tɔn kpo sɔ́ tuto ɖ’ayǐ bo na ɖè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ bǐ sín ahwanfuntɔ́ 25% mɔ̌ mɛ ɖò Aflika kpodo 10% mɔ̌ kpo bo na ɖè sín Aflika zǎnzǎnhweji tɔn mɛ bonu ye na dó sixu sɔ́ ayi ɖó awěxomɛ e gosin Russie kpo China kpo gɔ́n lɛ é jí hwenu e ye kpó ɖò fí ɔ é. [1] [2]

== Mɛhuhu ==
Ðò xwè 2015 kpo 2017 kpo vlamɛ ɔ, azɔ̌watɔ́ Amɛlika tɔn lɛ ko ɖ’alɔ ɖò myɔxixo 10 mɛ é hwe bǐ ɔ, hwenu e ye ɖò azɔ̌ wà wɛ xá hagbɛ̌ yetɔn Nigerinu lɛ é. Ðò myɔxixo e wá yì lɛ é mɛ ɔ, è ma sɔ́ hwlɛnhwlɛn e è bló ɖò octobre 2017 é ɖ’emɛ ǎ ɔ, mɛ e ɖò Amɛlika lɛ é alǒ mɛ e ɖò Nigéria lɛ é ɖě kú alǒ gblewu ǎ. Ðò ahwanfunfun ɖé lɛ mɛ ɔ, ahwanfuntɔ́ kɛntɔ́ lɛ tɔn lɛ ko hu bɔ é hwe bǐ ɔ, mɛ 32 wɛ è hu ɖò nǔ e jɛ ɖò octobre kpo décembre kpo 2017 tɔn mɛ lɛ é mɛ.

== Tongo Tòngo Mɛhwláhwlá ==
Ðò azǎn ɛnɛgɔ́ ɔ Kɔnyásun 2017 tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ Amɛlika tɔn lɛ kpo Nigéria tɔn lɛ kpo kplé ɖó kpɔ́, bɔ gbɛtɔ́ 46 kpo mɔ̌to tantɔn kpo ɖ’emɛ, bɔ ahwanfuntɔ́ 50 jɛji wɛ è lin ɖɔ ye hɛn zokɛkɛ́ 20 mɔ̌ kpodo nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ 12 kpo sín Acɛkpikpa Islamique (GSIS ɖò Sahara Ðaxó ɔ mɛ ) mɛ. Ðò myɔ e è xò nú ganxixo atɔn jɛji é mɛ ɔ, Amɛlika nu ɛnɛ, Niger nu ɛnɛ kpodo ISGS sin ahwanfuntɔ 21 kpo ku bɔ Niger nu tantɔn kpodo Amɛlika nu we kpo bɔ gbɛta lɛ sín gǎn ɔ ɖ’emɛ gblewu. Ahwan ɔ wa vɔ hwenu e ahwanfuntɔ France tɔn Mirage 2000 kpodo helikɔpta kpo e hɛn ahwanfuntɔ titewungbe 53 kpodo Niger sin nu atɔn e nɔ hɛn sɔja 100 kpodo helikɔpta ɖokpo kpo yi gletoxo ɔ mɛ gudo e, amɔ̌ ahwan ɔ ko vɔ ɖo kɛntɔ lɛ ko gosin fi ɔ.

== Mɛhuhu ɖò Woosun 2017 tɔn mɛ ==
[[Wékpo:Flintlock 2017 marksmanship training in Niger 170228-A-BB790-003.jpg|vignette|Sɔja États-Unis tɔn lɛ kpo Nigéria tɔn lɛ kpo ɖò azɔ̌ kplɔ́n wɛ ɖó kpɔ́ ɖò Diffa .]]
Ðò azǎn ayizɛ́ngɔ́ ɔ sun wǒgɔ́ ɔ xwè 2017 tɔn gbè ɔ, sun wè ɖò ahwanfunfun e è bló ɖò sun wǒgɔ́ ɔ mɛ é gudo ɔ, ahwanfuntɔ́ e nɔ nyí Green Berets Américain lɛ é kpo sɔja Niger tɔn lɛ kpo kplékplé wɛ ahwanfuntɔ́ Islamic State – West Afrique Province tɔn lɛ tɔ́n ahwan ahwanfuntɔ́ lɛ ɖò Chad Lake basin Region mɛ. Ðò myɔɖiɖɔ ɔ hwenu ɔ, ahwanfuntɔ́ 11 kú bɔ mɛ wè dó veste suicide tɔn, ahwanfunnú hwláhwlá ɖokpo lɔmɔ̌ hɛn gblé ɖò azɔ̌ ɔ hwenu. Sɔja Amɛlika tɔn lɛ alǒ Nigéria tɔn lɛ ɖě kú alǒ gblewu ǎ.

== Nǔ ɖevo e jɛ lɛ é ==
Ðò azǎn 2gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2017 tɔn gbè ɔ, ahwangán États-Unis tɔn Shawn Thomas kú bɔ mɛ ɖevo gblewu ɖò mɔ̌to e ma nyí ahwanfunfun tɔn ǎ é ɖé mɛ ɖò Nijer. [1]

Ðò azǎn 9gɔ́ Woosun 2018 tɔn gbè ɔ, sɔja France tɔn ɖé kú bɔ ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn ɖé gblewu ɖò mɔ̌to akpàkpà sɔ́ mɛ ɖé mɛ ɖò tofɔligbé Niger tɔn, ɖò Arlit kpá . Ahwanfuntɔ France tɔn lɛ kpodo Amelika tɔn lɛ kpo ɖo nu e jɛ ɔ ba wɛ ɖɔ ahan nunu hwenu e ye ɖo hun kun wɛ ɔ, e kan mɛ. [1]

Ðò octobre 2016 ɔ, sunnu e hɛn ahwanfunnú lɛ é hwlɛn Jeffrey Woodke e nyí mɛɖé bo nɔ d’alɔ mɛ ɖò Amérique é sín xwé tɔn gbè. È ɖi ɖɔ Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin (JMIN) wɛ hɛn'ɛ, bɔ e byɔ ɖɔ e ni xɔ akwɛ. [1] È ɖè è tɔ́n ɖò 2023 [2]

== Nijer sín tagba ==
Ðò azǎn 26gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ Nijer tɔn lɛ wlí togán Mohamed Bazoum ɖò acɛkpikpa ɖé mɛ, bɔ ahwangán ɖaxó Abdourahamane Tchiani ɖó sɛ́n Niger tɔn te, bo ɖɔ emi wɛ nyí gǎn nú ahwanfuntɔ́ yɔyɔ̌ ɖé . [1] Enɛ ɔ dɔn ahwanfunfun sin tagba wa ɖo Junta Nigeria tɔn kpodo ahwanfuntɔ e ɖo bǔ bo ɖo Communauté Economique des États de l’Afrique Ouest tɔn mɛ lɛ kpo tɛntin, bɔ ye ɖo ɖiɖɔ wɛ ɖɔ e ni vɔ hɛn Bazoum sin gan.

== Flansegbe sin to ɔ mɛ ==
Ðò azǎn 23gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa ɔ jla ɖɔ emi na nya ahwanfuntɔ́ France tɔn lɛ kpo États-Unis tɔn lɛ kpo sín Niger có, États-Unis na bo ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ba ali e nu ahwanfuntɔ́ lɛ na nɔ tò ɔ mɛ ɖè bo na dó fun ahwan xá mɛhuhutɔ́ lɛ é ɔ nɛ. [1] [2]

Ɖò Zǒsùn 2023 tɔn mɛ ɔ‚ togan France tɔn Emmanuel Macron jla ɖɔ France na ɖe sɔja 1500 tɔn lɛ bi sín Niger mɛ kaka jɛ xwe 2023 sín fifó mɛ‚ ɖò acɛkpikpa ɔ ɖiɖe sín tò ɔ mɛ gudo.

Ðò azǎn 22gɔ́ Woosun 2023 tɔn gbè ɔ, France fó ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ sín Niger sín tò ɔ mɛ. [1]

== États-Unis sín tò ɔ mɛ ==
[[Wékpo:409th Expeditionary Security Forces Squadron Quick Reaction Force member.jpg|vignette|Mɛ e ɖò ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ lɛ tɔn mɛ ɖò États-Unis é ɖé ɖò sìn go ɖé sɔ́ jó nú vǐ xá ɔ mɛ tɔn ɖé wɛ ɖò Air Base 201 kpá .]]
Ɖò azǎn 26gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ‚ hwɛɖɔxɔsa Amelika tɔn gbɛ sɛ́n e na ko hɛn togan Joe Biden gannugánnú bɔ e na ɖe sɔja Amelika tɔn lɛ sín Niger mɛ e. [1]

Ðò mars 2024 ɔ, wěɖegbɛ́ ahwanfuntɔ́ lɛ tɔn e ɖò acɛ kpa wɛ ɖò Niger é, ee è nɔ ylɔ ɖɔ CNSP, é ɖɔ ɖɔ è ɖó akɔjijɛ ahwanfunfun tɔn e emi ɖó xá États-Unis é te. [1] Amɔ̌, Pentagon sín azɔ̌watɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ emi kún ko mɔ nǔ enɛ e Niger byɔ é ɖò sɛ́n linu ó. [2]

Ðò azǎn 12gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ kplɔnmɛtɔ́ Russie tɔn mɔkpan wá Niger ɖò akɔjijɛ yɔyɔ̌ e è bló xá acɛkpikpa tò ɔ tɔn é mɛ. [1]

Ðò azǎn 19gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, Azɔ̌xɔsa Tokpɔn ɔ Tɔn États-Unis tɔn yí gbè bo na ɖè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn 1 000 lɛ bǐ sín tò ɔ mɛ. [1] [2] Ðò azǎn 15gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa États-Unis tɔn kpo Nigéria tɔn kpo kplé ɖò Niamey bo ɖɔ xó dó ahwanfuntɔ́ lɛ sísɔ́ sín tò ɔ mɛ jí lobo bló tuto nú ye. [3] Pentagon Ɖɔ ɖɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ na fo Ɖɔxomɛ yetɔn sin Niger ɖo sun 9 mɛ xwe 2024. [4]

Ðò azǎn tɛnwegɔ́ ɔ sun tɛ́nnɛgɔ́ ɔ gbè ɔ, États-Unis fó ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ bǐ sín Air Base 101 mɛ, bɔ ahwanfuntɔ́ 500 e kpò lɛ é gosin Air Base 201 mɛ ɖò azǎn atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ Kɔnyásun 2024 tɔn gbè. [1] [2]

== Dron sín dò ==
[[Wékpo:C-17 takeoff Niger Air Base 201.jpg|vignette|Jɔmɛhun C-17 Globemaster III e ɖò ahwankpá États-Unis tɔn mɛ é ɖé ɖò jǐ yì wɛ sín jɔmɛhunkpétɛn 201 tɔn mɛ]]
États-Unis gbá Nijer Air Base 201 ɖò toxo Agadez tɔn mɛ hwenu e acɛkpikpa Niger tɔn yí gbè nú jɔmɛhunkpétɛn ɔ ɖò 2014. Ee è gbá jɔmɛhunkpétɛn ɔ nú xwè mɔkpan gudo é ɔ, jɔmɛhunkpétɛn ɔ jɛ azɔ̌ wà jí ɖò 2019 bɔ sín hwenɛnu ɔ, é huzu tɛnmɛ taji e mɛ États-Unis nɔ w’azɔ̌ ɖè ɖò Niger é, bo sɛ̀ tɛn sín Niamey. Jɔmɛhunj’ayǐtɛn ɔ ɖó ali e jí è nɔ j’ayǐ ɖè é ɖé, bɔ é ɖó mɛtlu 6 800, bɔ è zán akwɛ ɖibla yì dolar livi 110 dó fó. Tɛn ɔ zɔn bɔ jɔmɛhun ɖaxo ɖaxo e nɔ hɛn jɔmɛhun lɛ ɖi C-17 Globemaster lɛ nɔ hɛn jɔmɛhun ɖaxo ɖaxo lɛ ɖi C-17 Globemaster . [1] [2]</text>
      <sha1>f57w2ztpzkswdnrwchmdp3vmyjah5d0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>30678</id>
      <parentid>30664</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T08:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12541" sha1="tlrcfr297orhzquttx5ww4ztwbrhq5e" xml:space="preserve">Sín 2013 jɛ 2017 ɔ, Amɛlíkátò sɛ́ ahwanfuntɔ́ bunɔ ɖé lɛ kpo jɔmɛhun e mɛ mɛɖé ma nɔ hɛn ǎ lɛ é kpo dó Nijer bo na dó nɔ gudo nú acɛkpikpa Nijer tɔn kpo ahwanfuntɔ́ Francetò tɔn lɛ kpo ɖò ahwan e è nɔ fun xá ahwanfuntɔ́ lɛ é mɛ, bo na dó fun ahwan xá gbɛ̌ta ahwanfuntɔ́ lɛ tɔn, bo na nyí akpáxwé Kpɔ́n-dó-mɛ-jí  Juniper Shield tɔn ɖé. Ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ sin yiyi ɖo Nijer kpodo Aflika sin toxo ɖaxo ɔ mɛ kpo ɔ, e byɔ ɖɔ e ni kplɔn ahwanfuntɔ akɔta e yi mɛ lɛ tɔn lɛ, bo na hɛn alɔdido akɔta e yi mɛ lɛ sin ayijayi mɛ ɔ yi nukɔn, lobo na hɛn ahwanfuntɔ mɛhuhu tɔn lɛ kpodo nukpɔn mɛ lɛ kpo sin azɔmɛ lɛ kpo bɔkun bo na do nɔ gudo nu ahwanfuntɔ akɔta e yi mɛ lɛ tɔn lɛ. Amɛlíkátò sɛ́ drone e gosin ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ lɛ tɔn kpo CIA kpo mɛ lɛ é dó bo na dó d’alɔ ahwanfuntɔ́ Amɛlika tɔn lɛ kpo Niger tɔn lɛ kpo ɖò ahwanfunfun e è nɔ wà bo nɔ fun ahwan xá mɛhuhuzɔ́watɔ́ lɛ é mɛ, bo na nɔ kpɔ́n ali e jí ahwanfuntɔ́ e ɖò Niger lɛ é nɔ gbɔn bo nɔ yì tò e sɛkpɔ ye lɛ é mɛ é, lobo na lɛ́ d’alɔ ahwanfuntɔ́ e ɖò [[Libyetò]] lɛ é . 

Ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ sin yiyi ɖo Nijer ɔ, e ko ɖɔ nu mɛ gege a kaka jɛ hwenu e 2017 Tongo Tongo sin ahwanfuntɔ Islamic State ɖo [[Saharatò]] ɖaxo ɔ mɛ ɔ, sɔja Amelika tɔn ɛnɛ kpodo Niger tɔn ɛnɛ kpo ku.  Mɛ e è hwlɛn gan é dɔn xó wá ɖò togun ɔ mɛ kpodo xójlajla sín nǔ lɛ kpo mɛ bɔ mɛ gègě kanbyɔ ɖɔ etɛwu Amɛlíkátò ka ɖó ahwanfuntɔ́ gègě gbɔn Aflika ɔ bǐ mɛ bɔ ɖò taji ɔ, Niger e hwenɛnu ɔ, é ɖó ahwanfuntɔ́ Amɛlíkátò tɔn 800 jɛji ɖò tò ɔ mɛ é. 

Ɖò Lìdósùn 2024 mɛ ɔ‚ Acɛkpikpa Amɛlíkátò tɔn yigbe ɖɔ emi na ɖe sɔja Amɛlíkátò tɔn 1 000 lɛ bi sin to ɔ mɛ. Pentagon ɔ Ɖɔ ɖɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ na fo ɖiɖe yetɔn sin Niger ɖo sun tɛ́nnɛgɔ ɔ mɛ xwe 2024.  Azɔwiwa ɔ fo ɖo azan atɔɔn sun ayizɛn mɛ xwe 2024. 

Ee ahwanfuntɔ́ Amɛlíkátò  tɔn lɛ ɖò tò ɔ mɛ nú xwè 11 gudo é ɔ, gbɛ̌ta Jihadi tɔn e cá kàn xá Al-Qaeda, gbɛ̌ta Islamique State tɔn kpo Boko Haram kpo kpó ɖò azɔ̌ wà wɛ kpo ahwanfunfun gègě kpo, bɔ è hu mɛ mɔkpan ɖò Niger ɖò 2023 kpo 2024 kpo mɛ.

== Ɖŏ gudo ==
[[Wékpo:Niger, Agadez, airport (04), US Lockheed C-130.jpg|vignette|Lockheed C-130 Hercules e ɖò ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ États-Unis tɔn mɛ é ɖé ɖò jɔmɛhunj’ayǐtɛn Mano Dayak tɔn ɖò Agadez .]]
Ðò xwè kanweko e wá yì lɛ é mɛ ɔ, Sahel sín xá e ɖò Aflika sín afɔligbé Saharatò tɔn é ɔ, gbɛ̌ta xɛnyaɖomɛjitɔ́ lɛ kpo ahwanfuntɔ́ lɛ kpo fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ tawun, ɖó dogbó e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é wutu, acɛkpikpa tɛntin tɔn e ma ɖó hlɔnhlɔn ǎ lɛ é, akɔta lɛ sín gbɛ̌ta lɛ, kpodo ahwanfunnú lɛ sín ɖiɖekpo ɖò Lidabygia sín ɖiɖekpo gudo .  Gbɛ̌ta ɖé lɛ ɖi al-Qaeda ɖò Maghreb Malɛ mɛ, Acɛkpikpa Malɛ ɖò Saharatò Ðaxó ɔ mɛ, kpodo Gbɛ̌tà é ɖò fífá kplé dó Afriki Gbadahweji tɔn mɛ bo ɖò Jihâd bló wɛ é , kpodo ɖevo lɛ kpo ko sukpɔ́ ɖò gbetótló e gbakpé bɔ kponɔ lɛ ma ɖò finɛ ǎ lɛ é mɛ.  Niger nyí fí e è nɔ xò daka mɛ wu ɖè tawun é ɖé, bɔ è nɔ lɛ́ xò daka mɛ wu ɖò sinsɛn-núkplɔnmɛ Islam tɔn mɛ, bo nɔ lɛ́ tɔ́n ahwan acɛkpikpa ɔ. Mɛ e nɔ hwlɛn mɛ gan ɖò to ɔ mɛ lɛ é bɛ́sín xwè 2009 mɛ bɔ è hu mɛ e è wlí ɖò ganmɛ é ɖé, Michel Germaneau, ɖò xwè 2010 mɛ, bɔ enɛ zɔ́n bɔ Flansé jla ahwan ɖó AQIM jí, bɔ ahwanfuntɔ́ Flansé tɔn lɛ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò Niger mɛ hugǎn. 
[[Wékpo:Jill Biden in Niger, July 2016 12.jpg|vignette|Jill Biden, ee nyí nyɔnu nukɔntɔn Amɛlíkátò tɔn é ɖò fí e è nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ bló agbazazɔ́ ɖè ɖò Amɛlíkátò é kpɔ́n wɛ ɖò Nijer .]]
Amɛlíkátò ko ɖo alɔdo acɛkpikpa Niger tɔn na wɛ ɖo ahwanfunfun 11 Zosùn tɔn gudo, ɖo Pan-Sahel sin azɔwiwa mɛ bɔ ahwanfuntɔ Amɛlíkátò tɔn lɛ nɔ na azɔmɛ nu acɛkpikpa Niger tɔn lɛ hweɖelɛnu. 

Ðò Alunsùn 2013 ɔ, Amɛlíkátòkpo Nijer kpo wlan alɔ dó akɔjijɛ hlɔnhlɔn tɔn ɖé jí bo na gbè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ kpo jɔmɛhun lɛ kpo ɖɔ ye ni w’azɔ̌ ɖò Niger ɖò ahwanzɔ́ e ma nyí ahwanfunfun tɔn ǎ é mɛ, bo na dó nɔ gudo nú gǎn e Francetò dó bo na ɖí xwi xá mɛhuhutɔ́ lɛ é.  Niger togan, Mahamadou Issoufou, yi gbe nu mɛsɛ́do ɔ bo ɖɔ afɔku tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ hɛn acɛkpikpa to ɔ tɔn sin hlɔnhlɔn e ma ɖo bo na jla acɛkpikpa tɔn yi gletoxo lɛ mɛ ǎ e. Lee acɛkpikpa Amɛlíkátò tɔn kpo Niger tɔn kpo ɖɔ gbɔn é ɔ, è sɔ́ jɔmɛhun Predator e ma ɖó ahwanfunnú ǎ lɛ é ɖó te, bo na dó na nǔwukpikpé bo na cɔ́ Mali kpo Niger kpo. Sun ɖe jɛ finɛ ɔ, acɛkpikpa Obama tɔn sɛ́ ahwanfuntɔ 100 mɔ ɖo Niger bo na do hɛn drone lɛ sin azɔwiwa ɖo Niamɛ bo na do wazɔ xa acɛkpikpa Francetò tɔn lɛ. 

Ðò xwè 2018 mɛ ɔ, acɛkpikpa Trump tɔn kpodo acɛkpikpa Aflika tɔn Amɛlíkátò tɔn kpo sɔ́ tuto ɖ’ayǐ bo na ɖè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ bǐ sín ahwanfuntɔ́ 25% mɔ̌ mɛ ɖò Aflika kpodo 10% mɔ̌ kpo bo na ɖè sín Aflika zǎnzǎnhweji tɔn mɛ bonu ye na dó sixu sɔ́ ayi ɖó awěxomɛ e gosin Russietò kpo China kpo gɔ́n lɛ é jí hwenu e ye kpó ɖò fí ɔ é. 

== Mɛhuhu ==
Ðò xwè 2015 kpo 2017 kpo vlamɛ ɔ, azɔ̌watɔ́ Amɛlika tɔn lɛ ko ɖ’alɔ ɖò myɔxixo 10 mɛ é hwe bǐ ɔ, hwenu e ye ɖò azɔ̌ wà wɛ xá hagbɛ̌ yetɔn Nigerinu lɛ é. Ðò myɔxixo e wá yì lɛ é mɛ ɔ, è ma sɔ́ hwlɛnhwlɛn e è bló ɖò octobre 2017 é ɖ’emɛ ǎ ɔ, mɛ e ɖò Amɛlika lɛ é alǒ mɛ e ɖò Nigéria lɛ é ɖě kú alǒ gblewu ǎ. Ðò ahwanfunfun ɖé lɛ mɛ ɔ, ahwanfuntɔ́ kɛntɔ́ lɛ tɔn lɛ ko hu bɔ é hwe bǐ ɔ, mɛ 32 wɛ è hu ɖò nǔ e jɛ ɖò octobre kpo décembre kpo 2017 tɔn mɛ lɛ é mɛ.

== Tongo Tòngo Mɛhwláhwlá ==
Ðò azǎn ɛnɛgɔ́ ɔ Kɔnyásun 2017 tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ Amɛlika tɔn lɛ kpo Nigéria tɔn lɛ kpo kplé ɖó kpɔ́, bɔ gbɛtɔ́ 46 kpo mɔ̌to tantɔn kpo ɖ’emɛ, bɔ ahwanfuntɔ́ 50 jɛji wɛ è lin ɖɔ ye hɛn zokɛkɛ́ 20 mɔ̌ kpodo nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ 12 kpo sín Acɛkpikpa Malɛ  (GSIS ɖò Saharatò Ðaxó ɔ mɛ ) mɛ. Ðò myɔ e è xò nú ganxixo atɔn jɛji é mɛ ɔ, Amɛlika nu ɛnɛ, Niger nu ɛnɛ kpodo ISGS sin ahwanfuntɔ 21 kpo ku bɔ Niger nu tantɔn kpodo Amɛlika nu we kpo bɔ gbɛta lɛ sín gǎn ɔ ɖ’emɛ gblewu. Ahwan ɔ wa vɔ hwenu e ahwanfuntɔ France tɔn Mirage 2000 kpodo helikɔpta kpo e hɛn ahwanfuntɔ titewungbe 53 kpodo Niger sin nu atɔn e nɔ hɛn sɔja 100 kpodo helikɔpta ɖokpo kpo yi gletoxo ɔ mɛ gudo e, amɔ̌ ahwan ɔ ko vɔ ɖo kɛntɔ lɛ ko gosin fi ɔ.

== Mɛhuhu ɖò Woosun 2017 tɔn mɛ ==
[[Wékpo:Flintlock 2017 marksmanship training in Niger 170228-A-BB790-003.jpg|vignette|Sɔja Amɛlíkátò tɔn lɛ kpo Nigéria tɔn lɛ kpo ɖò azɔ̌ kplɔ́n wɛ ɖó kpɔ́ ɖò Diffa .]]
Ðò azǎn ayizɛ́ngɔ́ ɔ sun wǒgɔ́ ɔ xwè 2017 tɔn gbè ɔ, sun wè ɖò ahwanfunfun e è bló ɖò sun wǒgɔ́ ɔ mɛ é gudo ɔ, ahwanfuntɔ́ e nɔ nyí Amelika-tò sín sɔ́jà gàngàn e nɔ ɖó gǎ kánnù-mǔmǔ lɛ é lɛ é kpo sɔja Niger tɔn lɛ kpo kplékplé wɛ ahwanfuntɔ́ Islamic State – West Afrique Province tɔn lɛ tɔ́n ahwan ahwanfuntɔ́ lɛ ɖò Chad Lake basin Region mɛ. Ðò myɔɖiɖɔ ɔ hwenu ɔ, ahwanfuntɔ́ 11 kú bɔ mɛ wè dó veste suicide tɔn, ahwanfunnú hwláhwlá ɖokpo lɔmɔ̌ hɛn gblé ɖò azɔ̌ ɔ hwenu. Sɔja Amɛlika tɔn lɛ alǒ Nigéria tɔn lɛ ɖě kú alǒ gblewu ǎ.

== Nǔ ɖevo e jɛ lɛ é ==
Ðò azǎn 2gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2017 tɔn gbè ɔ, ahwangán Amɛlíkátò tɔn Shawn Thomas kú bɔ mɛ ɖevo gblewu ɖò mɔ̌to e ma nyí ahwanfunfun tɔn ǎ é ɖé mɛ ɖò Nijer. 

Ðò azǎn 9gɔ́ Woosun 2018 tɔn gbè ɔ, sɔja Francetò tɔn ɖé kú bɔ ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn ɖé gblewu ɖò mɔ̌to akpàkpà sɔ́ mɛ ɖé mɛ ɖò tofɔligbé Niger tɔn, ɖò Arlit kpá . Ahwanfuntɔ Francetò tɔn lɛ kpodo Amelika tɔn lɛ kpo ɖo nu e jɛ ɔ ba wɛ ɖɔ ahan nunu hwenu e ye ɖo hun kun wɛ ɔ, e kan mɛ. 

Ðò Kɔnyasùn 2016 ɔ, sunnu e hɛn ahwanfunnú lɛ é hwlɛn Jeffrey Woodke e nyí mɛɖé bo nɔ d’alɔ mɛ ɖò Amɛlíká é sín xwé tɔn gbè. È ɖi ɖɔ Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin (JMIN) wɛ hɛn'ɛ, bɔ e byɔ ɖɔ e ni xɔ akwɛ. È ɖè è tɔ́n ɖò 2023 

== Nijer sín tagba ==
Ðò azǎn 26gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ Nijer tɔn lɛ wlí togán Mohamed Bazoum ɖò acɛkpikpa ɖé mɛ, bɔ ahwangán ɖaxó Abdourahamane Tchiani ɖó sɛ́n Niger tɔn te, bo ɖɔ emi wɛ nyí gǎn nú ahwanfuntɔ́ yɔyɔ̌ ɖé . Enɛ ɔ dɔn ahwanfunfun sin tagba wa ɖo Junta Nigeria tɔn kpodo ahwanfuntɔ e ɖo bǔ bo ɖo Afriki Gbadahweji tò lɛ sín akwɛzínzán gbɛ̌tà tɔn mɛ lɛ kpo tɛntin, bɔ ye ɖo ɖiɖɔ wɛ ɖɔ e ni vɔ hɛn Bazoum sin gan.

== Flansegbe sin to ɔ mɛ ==
Ðò azǎn 23gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa ɔ jla ɖɔ emi na nya ahwanfuntɔ́ Francetò tɔn lɛ kpo Amɛlíkátò tɔn lɛ kpo sín Niger có, Amɛlíkátò na bo ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ba ali e nu ahwanfuntɔ́ lɛ na nɔ tò ɔ mɛ ɖè bo na dó fun ahwan xá mɛhuhutɔ́ lɛ é ɔ nɛ. 

Ɖò Zǒsùn 2023 tɔn mɛ ɔ‚ togan France tɔn Emmanuel Macron jla ɖɔ Francetò na ɖe sɔja 1500 tɔn lɛ bi sín Niger mɛ kaka jɛ xwe 2023 sín fifó mɛ‚ ɖò acɛkpikpa ɔ ɖiɖe sín tò ɔ mɛ gudo.

Ðò azǎn 22gɔ́ Woosun 2023 tɔn gbè ɔ, Francetò fó ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ sín Niger sín tò ɔ mɛ. 

== Amɛlíkátò sín tò ɔ mɛ ==
[[Wékpo:409th Expeditionary Security Forces Squadron Quick Reaction Force member.jpg|vignette|Mɛ e ɖò ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ lɛ tɔn mɛ ɖò États-Unis é ɖé ɖò sìn go ɖé sɔ́ jó nú vǐ xá ɔ mɛ tɔn ɖé wɛ ɖò Air Base 201 kpá .]]
Ɖò azǎn 26gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ‚ hwɛɖɔxɔsa Amelika tɔn gbɛ sɛ́n e na ko hɛn togan Joe Biden gannugánnú bɔ e na ɖe sɔja Amelika tɔn lɛ sín Niger mɛ e. 

Ðò Xwèjísùn  2024 ɔ, wěɖegbɛ́ ahwanfuntɔ́ lɛ tɔn e ɖò acɛ kpa wɛ ɖò Niger é, ee è nɔ ylɔ ɖɔ CNSP, é ɖɔ ɖɔ è ɖó akɔjijɛ ahwanfunfun tɔn e emi ɖó xá Amɛlíkátò é te.  Amɔ̌, Pentagon sín azɔ̌watɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ emi kún ko mɔ nǔ enɛ e Niger byɔ é ɖò sɛ́n linu ó. 

Ðò azǎn 12gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ kplɔnmɛtɔ́ Russietò tɔn mɔkpan wá Niger ɖò akɔjijɛ yɔyɔ̌ e è bló xá acɛkpikpa tò ɔ tɔn é mɛ. 

Ðò azǎn 19gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, Azɔ̌xɔsa Tokpɔn ɔ Tɔn Amɛlíkátò tɔn yí gbè bo na ɖè ahwanfuntɔ́ Amɛlíkátò  tɔn 1 000 lɛ bǐ sín tò ɔ mɛ. Ðò azǎn 15gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa Amɛlíkátò tɔn kpo Nigéria tɔn kpo kplé ɖò Niamɛ bo ɖɔ xó dó ahwanfuntɔ́ lɛ sísɔ́ sín tò ɔ mɛ jí lobo bló tuto nú ye. Pentagon Ɖɔ ɖɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ na fo Ɖɔxomɛ yetɔn sin Niger ɖo sun 9 mɛ xwe 2024. 

Ðò azǎn tɛnwegɔ́ ɔ sun tɛ́nnɛgɔ́ ɔ gbè ɔ, Amɛlíkátò  fó ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ bǐ sín Air Base 101 mɛ, bɔ ahwanfuntɔ́ 500 e kpò lɛ é gosin Air Base 201 mɛ ɖò azǎn atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ Kɔnyásun 2024 tɔn gbè. 

== Dron sín dò ==
[[Wékpo:C-17 takeoff Niger Air Base 201.jpg|vignette|Jɔmɛhun C-17 Globemaster III e ɖò ahwankpá Amɛlíkátò tɔn mɛ é ɖé ɖò jǐ yì wɛ sín jɔmɛhunkpétɛn 201 tɔn mɛ]]
Amɛlíkátò gbá Nijer Air Base 201 ɖò toxo Agadez tɔn mɛ hwenu e acɛkpikpa Niger tɔn yí gbè nú jɔmɛhunkpétɛn ɔ ɖò 2014. Ee è gbá jɔmɛhunkpétɛn ɔ nú xwè mɔkpan gudo é ɔ, jɔmɛhunkpétɛn ɔ jɛ azɔ̌ wà jí ɖò 2019 bɔ sín hwenɛnu ɔ, é huzu tɛnmɛ taji e mɛ États-Unis nɔ w’azɔ̌ ɖè ɖò Niger é, bo sɛ̀ tɛn sín Niamey. Jɔmɛhunj’ayǐtɛn ɔ ɖó ali e jí è nɔ j’ayǐ ɖè é ɖé, bɔ é ɖó mɛtlu 6 800, bɔ è zán akwɛ ɖibla yì dolar livi 110 dó fó. Tɛn ɔ zɔn bɔ jɔmɛhun ɖaxo ɖaxo e nɔ hɛn jɔmɛhun lɛ ɖi C-17 Globemaster lɛ nɔ hɛn jɔmɛhun ɖaxo ɖaxo lɛ ɖi C-17 Globemaster .</text>
      <sha1>tlrcfr297orhzquttx5ww4ztwbrhq5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mariama Keïta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5474</id>
    <revision>
      <id>30665</id>
      <timestamp>2026-03-26T13:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1928" sha1="58sxwmpegbsl82d4jnjljgj57dk4ewz" xml:space="preserve">Mariama Keïta, è jì i ɖò 1946 ɖò Niamey, ɖò Nijer, bo kú ɖò 1945.29 octobre 2018 ɖò Istanbul, Turquie ɔ, é wɛ nyí xójlawema wlantɔ́ nyɔnu nukɔntɔn e gosin Nijer é kpo mɛ e nɔ xò nǔ kpɔ́n dó nyɔnu lɛ wu é kpo [1] .

== Gbɛzán tɔn sín tan ==
Mariama Keïta ɖó wema ɖaxó ɖé ɖò Glɛnsigbe mɛ, bo nɔ lɛ́ dó gbè 5 ɖevo lɛ bɔ Flanségbe kpo Hausagbe kpo ɖ’emɛ [1], bo jɛ nǔ wlan jí bo lɛ́ nyí xójlawema jlatɔ́ ɖò Voix du Sahel, xójlajlazɔ́watɛn tò ɔ tɔn. Ɖo xwe 1993 mɛ ɔ, e ɖ'alɔ ɖo Niger sin sɛn ɖaxo ɔ sin ɖiɖɔ mɛ, e na gbe bɔ e na bló to ɔ sin sɔmisɔmi nukɔntɔn lɛ [2] .

Sín 2003 jɛ 2006, Mariama Keïta nyí gǎn nú Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó E Nɔ Kpé Nukún Dó Xóɖɔɖókpɔ́ Wu É (CSC), ee nyí gbɛ̌ta e nɔ kpé nukún dó xójlajlazɔ́watɔ́ tò ɔ tɔn lɛ wu é. Ðò xwè gudogudo tɔn e é wà azɔ̌ tɔn lɛ é mɛ ɔ, è sɔ́ ɛ gǎn nú La Voix du Sahel . E kpo ɖo nyɔnu Niger tɔn nukɔntɔn e ɖu xojlawema wlantɔ sin azɔmɛ ɖo hwenu e sunnu lɛ kɛɖɛ wɛ nɔ wa azɔ enɛ ɔ [1] .

Nyɔnu lɛ sín hwɛɖɔtɔ́ ɖé bo lɛ́ nyí mɛ nukúnɖeji ɖé ɖò togun ɔ mɛ, Mariama Keïta nyí mɛ nukɔntɔn e nɔ jɛhun dó nyɔnu lɛ sín acɛ jí ɖò Niger é. Ðò azɔ̌ gègě e é nɔ wà lɛ é kpá ɔ, é nɔ nyí titoblonunutɔ́ nú tutoblonunu e ma nyí acɛkpikpa tɔn ǎ lɛ é kpo gbɛ̌ta nyɔnu lɛ tɔn kpo ɖò Nigéria, gbɛ̌ta e mɛ gbɛ̌ta kanɖé wǒ mɔ̌ ɖè é [1] . E lɛ nyi Ɖɔxotɔ nu gbɛta ONG nukɔntɔn lɛ ɖokpo ɖo to ɔ mɛ, Association pour la Démocratie, la Liberté et le Développement [2] , [3] .

Mariama Keïta kú ɖò azǎn 22gɔ́ ɔ gbè.29 octobre 2018, hwenu e é ɖó xwè 72 ans é, ɖò azɔn gaga ɖé gudo [1] ɖò Istanbul ɖò Turquie [2] .

== Mɛɖokponɔ ==
Mariama Keïta nyí nɔ nú vǐ wè bo ko wlí alɔ azɔn atɔ́ɔ́n [1] .</text>
      <sha1>58sxwmpegbsl82d4jnjljgj57dk4ewz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>30672</id>
      <parentid>30665</parentid>
      <timestamp>2026-03-26T22:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitikd545</username>
        <id>1942</id>
      </contributor>
      <comment>#AWA-DY</comment>
      <origin>30672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2428" sha1="6fh8dg6ct5lge3o71mnm10y71sd4jt0" xml:space="preserve">Mariama Keïta, è jì i ɖò Afatɔ́n nǔkún kanwè mɔ̌xwé ɛnɛ nǔkún kanɖé nǔkún ayizɛ́n ɖò Niamey, ɖò Nijer, bo kú ɖò Afatɔ́n nǔkún kanwè mɔ̌xwé ɛnɛ nǔkún kanɖé nǔkún àtɔ́ɔ́n . Azǎn ko-nǔkún-nyɛnɛ gɔ́ Kɔnyasùn xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún kanwè mɔ̌xwé ɛnɛ nǔkún kanɖé-ko nǔkún tántɔ̀n tɔn  ɖò Istanbultò mɛn, ɖò Turquietò mɛn , é wɛ nyí xójlawema wlantɔ́ nyɔnu nukɔntɔn e gosin Nijer é kpo mɛ e nɔ xò nǔ kpɔ́n dó nyɔnu lɛ wu é kpo  .

== Gbɛzán tɔn sín tan ==
Mariama Keïta ɖó wema ɖaxó ɖé ɖò Glɛnsigbe mɛ, bo nɔ lɛ́ dó gbè 5 ɖevo lɛ bɔ Flanségbe kpo Hausagbe kpo ɖ’emɛ, bo jɛ nǔ wlan jí bo lɛ́ nyí xójlawema jlatɔ́ ɖò Voix du Sahel, xójlajlazɔ́watɛn tò ɔ tɔn. Ɖo xwe Afatɔ́n nǔkún kanwè mɔ̌xwé ɛnɛ nǔkún kanɖé-ko nǔkún wǒ-atɔn mɛ ɔ, e ɖ'alɔ ɖo Niger sin sɛn ɖaxo ɔ sin ɖiɖɔ mɛ, e na gbe bɔ e na bló to ɔ sin sɔmisɔmi nukɔntɔn lɛ .

Sín xwè we-ya-ya-atɔn jɛ xwè we-ya-ya-ayizɛ́n , Mariama Keïta nyí gǎn nú Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó E Nɔ Kpé Nukún Dó Xóɖɔɖókpɔ́ Wu É (CSC), ee nyí gbɛ̌ta e nɔ kpé nukún dó xójlajlazɔ́watɔ́ tò ɔ tɔn lɛ wu é. Ðò xwè gudogudo tɔn e é wà azɔ̌ tɔn lɛ é mɛ ɔ, è sɔ́ ɛ gǎn nú La Voix du Sahel . E kpo ɖo nyɔnu Niger tɔn nukɔntɔn e ɖu xojlawema wlantɔ sin azɔmɛ ɖo hwenu e sunnu lɛ kɛɖɛ wɛ nɔ wa azɔ enɛ ɔ .

Nyɔnu lɛ sín hwɛɖɔtɔ́ ɖé bo lɛ́ nyí mɛ nukúnɖeji ɖé ɖò togun ɔ mɛ, Mariama Keïta nyí mɛ nukɔntɔn e nɔ jɛhun dó nyɔnu lɛ sín acɛ jí ɖò Niger é. Ðò azɔ̌ gègě e é nɔ wà lɛ é kpá ɔ, é nɔ nyí titoblonunutɔ́ nú tutoblonunu e ma nyí acɛkpikpa tɔn ǎ lɛ é kpo gbɛ̌ta nyɔnu lɛ tɔn kpo ɖò Nigéria, gbɛ̌ta e mɛ gbɛ̌ta kanɖé wǒ mɔ̌ ɖè é . E lɛ nyi Ɖɔxotɔ nu gbɛta ONG nukɔntɔn lɛ ɖokpo ɖo to ɔ mɛ, Gbɛ̌tá e nɔ jɛ hǔn dó Tòjɔ́lɔ́, Mɛɖésúsí-jijɛ kpó Tòdídó kpó jí é.

Mariama Keïta kú ɖò Azǎn ko-nǔkún-we gɔ́ ɔ gbè. Azǎn ko-nǔkún-nyɛnɛ gɔ́ Kɔnyasùn xwè afatɔ́n-afatɔ́n nǔkún wǒ-tántɔ̀n tɔn , hwenu e é ɖó xwè kanɖé-ko nǔkún wǒ-we é, ɖò azɔn gaga ɖé gudo ɖò Istanbul ɖò Turquietò mɛn .

== Mɛɖokponɔ ==
Mariama Keïta nyí nɔ nú vǐ wè bo ko wlí alɔ azɔn atɔ́ɔ́n.</text>
      <sha1>6fh8dg6ct5lge3o71mnm10y71sd4jt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guiné buseautò</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5475</id>
    <redirect title="Guiné Bissautò" />
    <revision>
      <id>30667</id>
      <timestamp>2026-03-26T19:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gbehlon</username>
        <id>26</id>
      </contributor>
      <comment>Gbehlon a déplacé la page [[Guiné buseautò]] vers [[Guiné Bissautò]]</comment>
      <origin>30667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="6n91zy9pihu8lkiwipgp3viy010axo3" xml:space="preserve">#REDIRECTION [[Guiné Bissautò]]</text>
      <sha1>6n91zy9pihu8lkiwipgp3viy010axo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PINTINGA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5476</id>
    <redirect title="Pintinga" />
    <revision>
      <id>30669</id>
      <timestamp>2026-03-26T19:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gbehlon</username>
        <id>26</id>
      </contributor>
      <comment>Gbehlon a déplacé la page [[PINTINGA]] vers [[Pintinga]] : Titre mal orthographié</comment>
      <origin>30669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="qy64ldny7z6ocg91joi8pcqvbf8m70m" xml:space="preserve">#REDIRECTION [[Pintinga]]</text>
      <sha1>qy64ldny7z6ocg91joi8pcqvbf8m70m</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>