Wikipedia fowiki https://fo.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Miðil Serstakt Kjak Brúkari Brúkarakjak Wikipedia Wikipedia-kjak Mynd Myndakjak MediaWiki MediaWiki-kjak Fyrimynd Fyrimyndakjak Hjálp Hjálparkjak Bólkur Bólkakjak TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1437 387966 358956 2026-04-20T08:32:34Z CommonsDelinker 250 Replacing Panorámica_interior_del_Teatro_Colón_(cropped).jpg with [[File:Panorámica_interior_del_Teatro_Colón.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Panorám 387966 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|250px|thumb|Sjónleikur]] [[Mynd:Augsburg Parktheater Goeggingen Vorhang.jpg|250px|thumb|''Parktheater Göggingen'' í [[Týskland]]i]] '''Sjónleikur''' er ein listagrein, har ein ella fleiri sjónleikarar framføra ein ella fleiri leiklutir fyri einum áskoðara ella eini áskoðarafjøld. Framførslan hevur oftast form av einum verki, sum er bygt upp við samrøðum millum persónar og eini søgugongd, sum kemur til sjóndar gjøgnum tað, ið fiktivu persónarnir í verkinum gera og siga. == Søga == Sjónleikurin hevur djúpar røtur aftur í mannasøguna. Granskarar føra hesa listargreinina aftur til ritualini, sum vóru partur av frummentanum hjá fyrstu menniskjunum (og kunnu eygleiðast enn í dag hjá sonevndum frummentanum). Hildið verður at hesi ritual hava havt sín uppruna í eini viðføddari trongd hjá menniskjum at endurgeva veruleikan í spæli. [[Evropa|Evropeisk]] leiklist, sum vit kenna hana í dag, hevur sínar røtur í [[Grikkaland|griksku]] leiklistini, sum var í hæddini umleið 500-300 f.Kr. Serliga hava harmaleikirnir hjá [[Ayskylos]], [[Sofokles]] og [[Evripides]], sum vóru skrivaðir og spældir í tíðarskeiðnum 500-400 f.kr., havt stóra ávirkan á seinni leiklist. Ikki minst tí at [[Grikkaland|grikski]] heimsspekingurin og vísindamaðurin [[Aristoteles]] skrivaði bókina ''Um yrkingalistina'', ið lýsir [[Grikkaland|griksku]] dramaini og greiðir frá, hvussu eitt drama eigur at vera uppbygt fyri at hava mestu listarligu ávirkanina á áskoðaran. [[Grikkaland|Grikska]] dramaið og [[Aristoteles|Aristotelesar]] lýsing av tí gjørdist fyrimynd fyri [[Evropa|evropeiska]] sjónleikaskriving frá renesansuni og fram. Tað naturalistiska dramaið, sum var í hæddini í tíðarskeiðnum [[1870]]-[[1900]] og framvegis má sigast at vera tað, ið vit uppfata sum normurin, ið øll onnur leiklist verður mett eftir, byggir grundleggjandi á leiklistarfrøðiligu grundreglurnar í [[Grikkaland|grikska]] dramanum: Har ein høvuðspersónur, sum vit liva okkum inn í, har er ein søgugongd við eini innbygdari konflikt, sum verður spent upp, til hon umleið miðskeiðis í gongdini nær einum punkti, har tað ikki vendist aftur (point of no return), og síðani fylgir ein gongd, har hendingagongdin miðvíst fer ímóti einum enda, sum annað hvørt upploysir konfliktina (hollywood-modellið) ella førir til katastrofu fyri høvuðspersónin (tað siðbundna dramaið). Tann naturalistiski sjónleikurin er førdur víðari við filmslistini, har tað sonevnda hollywood-modellið fyri filmshandritaskriving í stóran mun nýtir grundbygnaðin í naturalistiska dramanum. Sjónleikurin í nýggjari tíð hevur ment seg í nógvar ymiskar rættningar. Nógv moderna leiklist er kropslig og nærkast dansinum. Aðrir leiklistaformar leggja dent á tekst og eitt [[abstraktur|abstrakt]], ikki-naturalistiskt úttrykk. [[20. øld]] hevur havt nógvar høvuðsstreymar innan leiklistina: Tann ekspressionistiski sjónleikurin (serliga [[Týskland]], [[Frakland]] og [[Eysturríki]] umleið [[1900]]-[[1920]]), tann episka leiklistin, sum var ein politisk manifestatión innan leiklistina ([[Erwin Piscator]] og [[Bertolt Brecht]], [[Týskland]] og [[USA]] [[1925]]-[[1950]]), absurda leiklistin ([[Frakland]] og [[Ongland]] [[1947]]-[[1960]], [[Samuel Beckett]], [[Eugène Ionesco]], [[Harold Pinter]] og [[Jean Genet]]) og tað fysiska teatrið ([[1955]]-[[1980]] [[Pólland]], [[Danmark]], [[Jerzy Grotowski]] og [[Eugenio Barba]]). Eitt annað týdningarmikið rák í vesturheiminum í [[20. øld]] hevur verið tey frælsu bólkateatrini, sum komu fram í [[1960-árunum]] og [[1970-árunum]], og sum arbeiddu fyri at fáa leiklistina úr teimum siðbundnu borgarligu sjónleikarhúsunum og út í samfelagið, og sum endurnýggjaðu leiklistina bæði hvat víðvíkti áskoðarafjøld, innihaldi, formi og arbeiðshátti. Hesir bólkar skaptu nýggj úttrykk við at spæla í øðrvísi rúmum og bróta niður bindingina pallur-salur. == Rák == Høvuðsrákini í sjónleikarsøguni eru: * 500-400 f.kr.: [[Grikkaland|Griksku]] harmaleikirnir. ([[Ayskylos]], [[Sofokles]], [[Euripides]]). * 400-300 f.kr.: [[Grikkaland|Griksku]] kommediurnar ([[Aristofanes]], [[Menander]]). * 240-100 f.kr.: [[Rómversk]] kommedia ([[Plautus]], [[Terentius]]). * 100- f.kr.-0: [[Rómverskir]] harmaleikir ([[Seneca]]). * 0-500: [[Rómversk]] pantomima og dansileikur. * 500-1000: [[Kirkja]]n setir forboð fyri leiklistini. Leikhús og alment fyriskipaðir leikir eru ikki til. Leiklistin livir sum undirhald millum ferðandi gyklarar, ið spæla á marknaðum og aðrastaðni. * 1100-1500: [[Kirkja|Kirkuligir]] stórleikir. Uttandura framførslur í sambandi við [[Kirkja|kirkjuligar]] hátíðir kring um [[Evropa]]. * 1500-1550: Forboð verður sett fyri sjónleikum við átrúnaðarligum innihaldi kring um í [[Evropa]]. Rembingarnar í sambandi við [[trúbótin|reformatiónina]] og rembingarnar innan katólsku [[Kirkja|kirkjuna]] gera, at sjónleikir um kristin evni øsa fólk upp - meina tey, ið hava [[Kirkja|kirkjuliga]] og verðsliga valdið. * 1550-1650: Verðsligur sjónleikur vinnur fram. * 1580-1642: Elisabethanska leiklistin í [[Ongland]]i. Eitt listarligt blómingarskeið fyri leiklistina í [[Ongland]]i. Kendasti høvundin frá hesi tíðini er helst [[William Shakespeare]] ([[1564]]-[[1616]]). * 1600-1750: Klassiska leiklistin ([[Frakland]], [[Corneille]], [[Moliére]], [[Racine]]) * 1750-1850: Romantiska leiklistin. * 1870-1900: Naturalistiska leiklistin ([[Henrik Ibsen|Ibsen]], [[Strindberg]]) == Í Føroyum == [[Mynd:Faroe Islands, Streymoy, Tórshavn (2).jpg|thumb|[[Tjóðpallur Føroya]] er í Gamla Maiaríinum (guli bygningurin)]] Í [[Føroyar|Føroyum]] hevur sjónleikur verið spældur síðani eina ferð í 1780'unum, tá vit fyrstu frætta um sjónleikarframførslu í [[Tórshavn|Havn]]. Tá spældu studentar [[Holberg]] á [[Danskt (mál)|donskum]]. Í 1880'unum vóru fyrstu leikirnir skrivaðir og spældir á [[Føroyskt (mál)|føroyskum]]. [[Havnar Sjónleikarfelag]] varð stovnað í [[1918]] og [[Sjónleikarhúsið]] var innvígt í [[1926]]. Frá umleið [[1960]] fór [[Havnar Sjónleikarfelag]] undir miðvíst at menna virksemi sítt listarliga, tá [[Føroyar|Føroya]] fyrsti útbúni yrkissjónleikari [[Eyðun Johannessen]] fór at arbeiða har sum leikstjóri og sum fyriskipari av skeiðum fyri sjónleikarar. Hetta virksemið helt fram til seinast í 1970'unum. Yrkissjónleikur kom ikki í gongd í [[Føroyar|Føroyum]] fyrr enn í [[1977]], tá sjónleikarbólkurin [[Gríma]] varð stovnaður. Bólkurin hevði ikki egin høli, men leigaði seg inn frá verkætlan til verkætlan. Í [[1998]] fekk [[Gríma]] fyri fyrstu ferð sítt egna sjónleikarhús, tá salurin í [[Gamla Meiarí]]i varð tikin í nýtslu. Hóast trong fíggjarlig kor helt [[Gríma]] fram við virksemi sínum líka fram til [[1. januar]] [[2005]], tá [[Tjóðpallur Føroya]] byrjaði virksemi sítt og tók yvir hølini. [[Tjóðpallur Føroya]] er ein almennur stovnur og er einasta yrkissjónleikarhús í [[Føroyar|Føroyum]]. Tjóðpallurin heldur til í [[Gamla Meiaríi]]. == Sí eisini == * [[Sjónleikarhúsið]] {{Commonscat|Theatre}} [[Bólkur:Sjónleikur|*]] boe059z4z0kwa7vcb6o6tsc7p4nltbj 0 11305 387961 369521 2026-04-19T12:31:49Z Cicihwahyuni6 27248 387961 wikitext text/x-wiki [[Mynd:McDonaldsHQIL.jpg|thumb|right|250px|McDonald's hevur høvuðsskrivstovu sína í [[Oak Brook]] í [[Illinois]].]] [[Mynd:Kosher McDonald's, Abasto Shopping, Buenos Aires.jpg|thumb|right|250px|McDonald's Kosher í [[Buenos Aires]] ([[Argentina]]).]] Tað eru uml. 31.000 '''McDonald's''' matstovur í øllum heiminum. Meira enn triðja hvør teirra liggur í [[USA]]. Longri vekk enn 172 kilometrar í beinari linju ella 230 km við bili kemur mann ikki frá einari McDonald's matstovu, er mann staddur í [[Amerika]]. Fyri at vera staddur sum longst frá slíkari matstovu, verður ein noyddur at ferðast til eitt oyði pláss í statinum [[South Dakota]]. Hetta pláss nevnist [[Glad Valley]]. McDonald's hevði eitt yvirskot í ársins fyrsta ársfjórðingi áljóðandi 4,4 milliardir krónur í 2008. Tað er ein hækking á 24 prosent samanborið við sama tíðarskeið í [[2007]]. Orsøkin til hækkingina er millum annað tann, at fleiri [[afrika]]narar, [[asia]]tar og fólk úr teimum [[arabisku]] tjóðunum, hava av álvara tikið Big Mac og hinar burgarnar til sín. Tó er tann størsti vøksturin í [[Evropa]]. Her er ein vøkstur uppá 11 prosent frá [[2007]]. McDonald's hevur ætlanir um at opna 1.000 nýggjar matstovur kring heimin í [[2009]]. == Sí eisini == *[[Burger King]] {{Commonscat}} [[Bólkur:Fyritøkur]] 8efvm27p02yuctjjx0c1vraekombugq 0 25741 387963 387526 2026-04-19T23:58:15Z ~2026-23963-88 34626 387963 wikitext text/x-wiki {{Árstal|2026|2010-árini|2020-árini|2030-árini|21}} '''2026''' (MMXXVI) verður sambært [[Gregorianski kalendarin|gregorianska kalendaranum]] eitt vanligt ár, ið fer at byrja á einum [[hósdagur|hósdegi]]. == Hendingar == * == Føðingar == * == Andlát == === Januar === [[Mynd:Jesse_Jackson%2C_half-length_portrait_of_Jackson_seated_at_a_table%2C_July_1%2C_1983_edit.jpg|90px|thumb|right|Jesse Jackson]] * [[3. januar]] - [[Sverre Anker Ousdal]], norskur sjónleikari (f. [[1944]]) * [[30. januar]] - [[Catherine O'Hara]], amerikonsk sjónleikarinna (f. [[1954]]) === Februar === [[Mynd:Bilden_ar_tagen_vid_Nordiska_radets_session_i_Oslo%2C_2003.jpg|90px|thumb|right|Davíð Oddsson]] * [[17. februar]] - [[Jesse Jackson]], amerikanskur politikari, borgararættindastríðsmaður og baptistprestur (f. [[1941]]) * [[18. februar]] - [[Sepp Piontek]], týskur fótbóltsleikari og landsliðsvenjari (f. [[1940]])<ref>[https://www.in.fo/news-detail/sepp-piontek-er-deydur Sepp Piontek er deyður ], in.fo, 19.02.2026</ref> === Mars === [[Mynd:FIL_2013_-_Clannad_-_8378.JPG|90px|thumb|right|Moya Brennan]] * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], íslendskur politikari og forsætisráðharri Íslands frá 1991 til 2004 (f. [[1948]]). * [[1. mars]] - [[Dagfinn Føllesdal]], norskur heimspekingur (f. [[1932]]). * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], týskur heimspekingur (f. [[1929]]) * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], amerikanskur sjónleikari (f. [[1940]]) === Apríl === * [[11. apríl]] - [[John Donaldson]], avstralskur støddfrøðingur. Pápi [[Drotning Mary|Mary drotning]] (f. [[1941]]).<ref>[https://www.in.fo/news-detail/84-ara-gamli-papi-mary-drotning-er-deydur 84 ára gamli pápi Mary drotning er deyður], in.fo, 12.04.2026</ref> * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írskur sangarinna (f. [[1952]]). == Keldutilfar == <references/> {{Commonscat}} [[Bólkur:2026|*]] q498krd4rbjsvp5gh4rzxgnncu42m78 387964 387963 2026-04-19T23:58:42Z ~2026-23963-88 34626 /* Apríl */ 387964 wikitext text/x-wiki {{Árstal|2026|2010-árini|2020-árini|2030-árini|21}} '''2026''' (MMXXVI) verður sambært [[Gregorianski kalendarin|gregorianska kalendaranum]] eitt vanligt ár, ið fer at byrja á einum [[hósdagur|hósdegi]]. == Hendingar == * == Føðingar == * == Andlát == === Januar === [[Mynd:Jesse_Jackson%2C_half-length_portrait_of_Jackson_seated_at_a_table%2C_July_1%2C_1983_edit.jpg|90px|thumb|right|Jesse Jackson]] * [[3. januar]] - [[Sverre Anker Ousdal]], norskur sjónleikari (f. [[1944]]) * [[30. januar]] - [[Catherine O'Hara]], amerikonsk sjónleikarinna (f. [[1954]]) === Februar === [[Mynd:Bilden_ar_tagen_vid_Nordiska_radets_session_i_Oslo%2C_2003.jpg|90px|thumb|right|Davíð Oddsson]] * [[17. februar]] - [[Jesse Jackson]], amerikanskur politikari, borgararættindastríðsmaður og baptistprestur (f. [[1941]]) * [[18. februar]] - [[Sepp Piontek]], týskur fótbóltsleikari og landsliðsvenjari (f. [[1940]])<ref>[https://www.in.fo/news-detail/sepp-piontek-er-deydur Sepp Piontek er deyður ], in.fo, 19.02.2026</ref> === Mars === [[Mynd:FIL_2013_-_Clannad_-_8378.JPG|90px|thumb|right|Moya Brennan]] * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], íslendskur politikari og forsætisráðharri Íslands frá 1991 til 2004 (f. [[1948]]). * [[1. mars]] - [[Dagfinn Føllesdal]], norskur heimspekingur (f. [[1932]]). * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], týskur heimspekingur (f. [[1929]]) * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], amerikanskur sjónleikari (f. [[1940]]) === Apríl === * [[11. apríl]] - [[John Donaldson]], avstralskur støddfrøðingur. Pápi [[Drotning Mary|Mary drotning]] (f. [[1941]]).<ref>[https://www.in.fo/news-detail/84-ara-gamli-papi-mary-drotning-er-deydur 84 ára gamli pápi Mary drotning er deyður], in.fo, 12.04.2026</ref> * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk sangarinna (f. [[1952]]). == Keldutilfar == <references/> {{Commonscat}} [[Bólkur:2026|*]] p53tgrdx1izjbrxy8byehli979yzuul 387965 387964 2026-04-20T00:04:40Z ~2026-23963-88 34626 /* Andlát */ 387965 wikitext text/x-wiki {{Árstal|2026|2010-árini|2020-árini|2030-árini|21}} '''2026''' (MMXXVI) verður sambært [[Gregorianski kalendarin|gregorianska kalendaranum]] eitt vanligt ár, ið fer at byrja á einum [[hósdagur|hósdegi]]. == Hendingar == * == Føðingar == * == Andlát == === Januar === [[Mynd:Jesse_Jackson%2C_half-length_portrait_of_Jackson_seated_at_a_table%2C_July_1%2C_1983_edit.jpg|90px|thumb|right|Jesse Jackson]] * [[3. januar]] - [[Sverre Anker Ousdal]], norskur sjónleikari (f. [[1944]]) * [[30. januar]] - [[Catherine O'Hara]], amerikonsk sjónleikarinna (f. [[1954]]) === Februar === [[Mynd:Bilden_ar_tagen_vid_Nordiska_radets_session_i_Oslo%2C_2003.jpg|90px|thumb|right|Davíð Oddsson]] * [[17. februar]] - [[Jesse Jackson]], amerikanskur politikari, borgararættindastríðsmaður og baptistprestur (f. [[1941]]) * [[18. februar]] - [[Sepp Piontek]], týskur fótbóltsleikari og landsliðsvenjari (f. [[1940]])<ref>[https://www.in.fo/news-detail/sepp-piontek-er-deydur Sepp Piontek er deyður ], in.fo, 19.02.2026</ref> === Mars === [[Mynd:FIL_2013_-_Clannad_-_8378.JPG|90px|thumb|right|Moya Brennan]] * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], íslendskur politikari og forsætisráðharri Íslands frá 1991 til 2004 (f. [[1948]]). * [[1. mars]] - [[Dagfinn Føllesdal]], norskur heimspekingur (f. [[1932]]). * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], týskur heimspekingur (f. [[1929]]) * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], amerikanskur sjónleikari (f. [[1940]]) === Apríl === * [[11. apríl]] - [[John Donaldson]], avstralskur støddfrøðingur. Pápi [[Drotning Mary|Mary drotning]] (f. [[1941]]).<ref>[https://www.in.fo/news-detail/84-ara-gamli-papi-mary-drotning-er-deydur 84 ára gamli pápi Mary drotning er deyður], in.fo, 12.04.2026</ref> * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk sangarinna (f. [[1952]]). * [[16. apríl]] - [[Don Schlitz]], amerikanskur sangskrivari (f. [[1952]]). == Keldutilfar == <references/> {{Commonscat}} [[Bólkur:2026|*]] pz7ij1h0y55bqt2yfpco2mnrzaiiztq 0 46582 387962 2026-04-19T16:56:47Z RUGERU 34624 Stovnaði síðu við "{{Infobox/article/human}} {{Commonscat}} '''Evika Siliņa''' (fødd [[3. august]] [[1975]] í [[Riga]]) er ein lettiskur politikari. Hin 15. september 2023 gjørdist hon forsætisráðharri í [[Lettland]].<ref>{{Cite web|last=redakcija|first=LSM.lv Ziņu|date=September 15, 2023|title=Saeima ar 53 balsīm apstiprina Evikas Siliņas valdību|url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/|url-status..." 387962 wikitext text/x-wiki {{Infobox/article/human}} {{Commonscat}} '''Evika Siliņa''' (fødd [[3. august]] [[1975]] í [[Riga]]) er ein lettiskur politikari. Hin 15. september 2023 gjørdist hon forsætisráðharri í [[Lettland]].<ref>{{Cite web|last=redakcija|first=LSM.lv Ziņu|date=September 15, 2023|title=Saeima ar 53 balsīm apstiprina Evikas Siliņas valdību|url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230916124901/https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/|archive-date=16 September 2023|access-date=15 September 2023|website=lsm.lv|language=lv}}</ref> Hon hevur mastergrad frá universitetinum í [[Riga]].<ref>{{Cite web|date=26 May 2019|title=Evika Siliņa|url=https://www.vienotiba.lv/evika_silina|access-date=17 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526003247/https://www.vienotiba.lv/evika_silina|archive-date=26 May 2019}}</ref> == Keldur == <references /> [[Bólkur:Føðingar í 1975]] [[Bólkur:Lettiskir politikarar]] [[Bólkur:Kvinnuligir statsleiðarar]] ctqyxigiuiil82dm0g74bbnshv64fw1