Vouiquipèdia frpwiki https://frp.wikipedia.org/wiki/Vouiquip%C3%A8dia:Re%C3%A7ua_princip%C3%A2la MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Mèdia Spèciâl Discussion Utilisator Discussion utilisator Vouiquipèdia Discussion Vouiquipèdia Fichiér Discussion fichiér MediaWiki Discussion MediaWiki Modèlo Discussion modèlo Éde Discussion éde Catègorie Discussion catègorie TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Vouiquipèdia:Reçua ux novéls vegnus 4 1749 231213 231212 2026-04-24T14:39:31Z ChrisPtDe 22 A protégé « [[Vouiquipèdia:Reçua ux novéls vegnus]] » : Vandalismo afrox ([Changiér=Ôtorisar mas que los utilisators ôtoconfirmâs] (sen fin) [Renomar=Ôtorisar mas que los utilisators ôtoconfirmâs] (sen fin)) 208455 wikitext text/x-wiki {{Grafia RèfB-p}} __NOTOC__<!-- -->{{Navegacion g·ènèrâla}} {| align="center" style="border:1px solid #2e3c6b; background-color:#E8F1FF; padding:1em" |- style="background-color:#E8F1FF" ! <big>Bonjorn et benve(g)nua sur la Vouiquipèdia en lengoua arpitana !</big> |- style="backgroud-color:#E8F1FF" | Nos vos remarciens de voutra envéye/enveya de participar a Vouiquipèdia, projèt d’enciclopèdia abada ècrita ensemblo. A modar du moment que vos féte voutra premiére contribucion, vos (r)entrâd dens la comunôtât - relativament enformèla - des [[{{ns:4}}:Vouiquipèdiens|Vouiquipèdiens]], que mantint et enreche en pèrmanence l’enciclopèdia. Vos pouede/povéd ch·ouèsir de '''[[{{ns:special}}:Userlogin|crèar un compto]]''' por recêvre un nom d’utilisator et comunicar més facilament. L’entencion de cetes pâges est de vos fére/fâre dècuvrir Vuiquipèdia nan pas du sens ''tècnico'', mas du sens ''comunôtât''. En èfèt, una ben granta comunôtât ègziste dèrriér Vuiquipèdia. Quand ben difèrenta, el sotint et fét/fât avanciér lo projèt jornalent : pre(g)néd/prende lo temps de la cognetre et, porquè pas, d’abordar cèrtins de sos membros. Cetes quârques pâges ant por entencion de vos balyér una vua globâla de ceta comunôtât de contributors. Una règlla d’or de Vuiquipèdia est : '''margalyéd pas a modifiar los articllos'''. Lo projèt repôse en granta partia sur ceta règlla et sur l’iniciativa pèrsonâla entèligenta. |} {{Clr}} {{Dèbut câdro|vèrd|fond=#FFFFFF}} [[{{ns:image}}:Info blue.svg|right|40px|Enformacion]] * '''[[{{ns:4}}:Principos fondators|Principos fondators]]''' *: Los principos fondators sont les bâses sur losquin(t)s s’èdifie et sè construit oncor(a) Vuiquipèdia. Los contributors dêvont los rèspèctar por la reusséta de noutron projèt. * '''[[{{ns:4}}:Netralitât d’opinion|Netralitât d’opinion]]''' *: O/il est '''lo''' principo a siuvre tot u long de la crèacion d’un articllo. * '''[[{{ns:4}}:Vouiquipèdiens|Vouiquipèdiens]]''' *: Ve(g)néd fére/fâre cognessence avouéc d’ôtros Vuiquipèdiens. Se vos avéd dejâ crèâ un compto, ceta pâge vos pèrmèt étot de vos enscrire sur la lista des Vouiquipèdiens. Vos pouede/povéd étot comunicar avouéc los Vouiquipèdiens per [[{{ns:4}}:IRC|IRC]]. * '''[[{{ns:4}}:Los difèrents rolos|Los difèrents rolos]]''' *: La plepârt des participants sont apelâs '''contributors'''. Mas o/il ègziste asse-ben des '''administrators''' uxquin(t)s la comunôtât confie lo souen d’èfaciér des pâges ou contribucions nan enciclopèdiques et celi de combatre les accions dèlibèrâ(ye)s de dèstruccion, d’ense que des '''arbitros''' g·èrant los conflits. * '''[[{{ns:4}}:Les atentes de la comunôtât|Les atentes de la comunôtât]]''' *: La plepârt des membros d’una [[comunôtât]] sana atendont des ôtros un comportement rêsonâblo. Notâd étot cèrtênes pâges particuliérement utiles : * '''[[{{ns:4}}:La Tavèrna|La Tavèrna]]''' <small>([[{{ns:4}}:La Tavèrna/{{CURRENTDAY}}_{{CURRENTMONTHNAME}}_{{CURRENTYEAR}}|Sot-pâge du jorn]])</small> qu’est la pâge de les discussions enformèles, et des côps turbulentes, de la comunôtât, lèssiéd-y un mèssâjo se vos voléd (r)entrar en toche avouéc des Vouiquipèdiens. * '''[[{{ns:4}}:Reçua]] :''' un côp que vos seréd familiarisâ avouéc cetos aspècts los més importants, la pâge [[{{ns:4}}:Reçua]] (ou comunôtât) vos pèrmetrat de siuvre les anonces, les prêses de dècisions, los votos/les votacions... et d’avêr desot la man tôs los liyens vers les pâges les més utiles por contribuar. * '''Projèts comunôtèros :''' los projèts comunôtèros sont des projèts uxquin(t)s tôs los Vuiquipèdiens sont envitâs a colaborar. Vos troveréd quârques projèts comunôtèros avâl de ceta pâge. </div> {{Clr}}{{Fin câdro}} == Projèts comunôtèros == {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background-color: transparent" |- | width="50%" valign="top" | {{Dèbut câdro|jôno|fond=white}} === [[{{ns:image}}:WP-TranslationProject TwoFlags.svg|30px|Traduccion]] [[{{ns:4}}:Traduccion de la semana|Traduccion de la semana]] === [[{{ns:image}}:xxx.jpg|right|150px|xxx]] Du xx u xx oût 2006, la Traduccion comunôtèra de la semana concèrne l’articllo [[{{ns:4}}:Traduccion de la semana/xxx|xxx]] dês l’articllo francèyant [[:fr:xxx]]. Ve(g)néd sur la [[{{ns:4_talk}}:Traduccion de la semana/xxx|pâge de discussion]] por proposar voutra éde por la traduccion.</br> ''Xxx....''</br> === [[{{ns:4}}:Articllo de la semana|Projèt colaboratif de la semana]] === {{AcuélyArticlloDeLaSemana/{{CURRENTWEEK}} {{CURRENTYEAR}}}} {{Clr}}{{Fin câdro}} | &nbsp;&nbsp; | width="50%" valign="top" | {{Dèbut câdro|blu|fond=white}} === [[{{ns:template}}:Wm-cotw|Wikimedia]] === {{Wm-cotw}} === [[{{ns:4}}:Portâl de la semana|Portâl de la semana]] === {{Vuiquipèdia:PortâlDeLaSemana/{{CURRENTWEEK}} {{CURRENTYEAR}}}} {{Clr}}{{Fin câdro}} |} ---- Et surtot oubl(i)âd pas lo més important : '''amusâd-/galâd-vos ben''' tot en apre(g)nent. ---- [[{{ns:category}}:Vouiquipèdia:Éde|Acuely des novels ve(g)nus]] [[{{ns:category}}:Vouiquipèdia:Premiérs pâs|Acuely des novels ve(g)nus]] [[id:Wikipedia:Selamat datang]] [[ms:Wikipedia:Selamat Datang]] [[bs:Wikipedia:Dobrodošli]] [[ca:Viquipèdia:Benvinguts a la viquipèdia]] [[de:Wikipedia:Willkommen]] [[en:Wikipedia:Welcome, newcomers]] [[es:Wikipedia:Bienvenidos]] [[nl:Wikipedia:Welkom voor nieuwelingen]] [[oc:Wikipèdia: Acuèlh dels novèls venguts]] [[zh-cn:Wikipedia:欢迎,新来者]] [[zh-tw:Wikipedia:歡迎,新來者]] nzlvyywfsmltw8u1g33ytpzi736zdtc Éde:Néologismos : Religion / Creyences 12 23414 231215 231088 2026-04-24T23:05:14Z ChrisPtDe 22 /* Lista */ aponsa 231215 wikitext text/x-wiki {{Grafia RèfB pâge}} Vê-que na '''lista de néologismos sus la religion et les creyences''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] : === Lègenda === * Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements. * Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions. * Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd. === Abrèviacions === FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]). == Lista == {| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;" |- ! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa |- | '''albigês''' ''a m & m'', '''albigêsa''' ''a f & f'' || albigeois ''a m & m'', albigeoise ''a f & f'', cathare ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref> |- | '''Alcoran''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''coranico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''coranica'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''alcoran'''</span> ''m'' || Coran ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Coran'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">coranique</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">coran</span> ''m'' ''(Islame)'', <span style="color:darkorange;">var. '''coran'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''Anticrist''' {{AFE|[-.ˈkri, -.ˈkrist, ...]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''anticrist'''</span> ''m''<br><br> || Antéchrist<span style="color:darkorange;">, Antichrist</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Antecrist'''</span> {{AFE|[-.ˈkrist]}} ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''Anticristo'''</span> {{AFE|[-.ˈkris.to, ...]}} ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''Entecrist'''</span> {{AFE|[-.ˈkri, ...]}} ''m'' ''(Arvelâr)''<br>→ <span style="color:darkorange;">antéchrist, antichrist</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''antecrist'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''anticristo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''entecrist'''</span> ''m'' ''(Arvelâr)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''baban''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâ lo sâjo, ôtrament arreve lo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''se te réstes pas quièt lo ~ tè mege'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vâs pas lé, y at lo ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || fantôme ''m'' <span style="color:darkorange;">(''nom dont on se sert pour faire peur aux enfants'')</span>, <span style="color:darkorange;">croque-mitaine</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">sois sage, sans quoi le croque-mitaine va arriver, va venir</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''fé lo sâyo, per-ôtro arreve lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">si tu n’es pas sage, le croque-mitaine va te manger</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''se te réstes pas quièt lo ~ tè peque'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">ne vas pas là, il y a le croque-mitaine</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''vâs pas lé, ‘l y est lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023'' |- | '''bècu''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">bécut</span> ''m'', ogre ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''Bibla''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(na) ~'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)entèrprètacion de la ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ comprend lo Viely, l’Ancian et lo Novél Tèstament'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ des Jius, Juifs est ren que lo Viely, l’Ancian Tèstament'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''la ~ est un lévro enspirâ'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) lévros de la ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''liére, ètudiyér la ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) passâjo de la ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) santa, senta ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) traduccion de la ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ '''bibla''' ''f'' || Bible ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Biblla'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une) Bible</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una) ~'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)interprétation de la Bible</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">la Bible est composée de l’Ancien et du Nouveau Testament</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ comprend lo Viely et lo Novél Tèstement'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pour les Juifs, la Bible n’est composée que de l’Ancien Testament</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ des Juifs ‘l est mas que lo Viely Tèstement'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">la Bible est un livre inspiré</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''la ~ ‘l est un lévro enspirâ'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) livres de la Bible</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) lévros de la ~'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lire, étudier la Bible</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) passage de la Bible</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) sainte Bible</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) sente ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) traduction de la Bible</span> ''loc nom f''<br>→ bible ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''biblla'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''biblico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''biblica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètudes bibliques'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lévros ~s'''</span> ''loc nom mpl'' || <span style="color:darkorange;">biblique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''bibllico'''</span> ''a m''<br>→ <span style="color:darkorange;">études bibliques</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">livres bibliques</span> ''loc nom mpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''Boudâ''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''boudâ'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''boudismo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''boudisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''boudista'''</span> ''a f & f'' || Bouddha ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">bouddha</span> ''m'' ''(Boudismo, Ârt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bouddhisme</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">bouddhiste</span> ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''boudista'''</span> ''a m & m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''camisârd''' ''m'', '''camisârda''' ''f'' || camisard ''m'', camisarde ''f'', calviniste ''m / f'' (''des Cévennes'') || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''cardenâl''' ''m'' || cardinal ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''cardénâlo, cardénâl'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Chambèri, Samouens)'', <span style="color:darkorange;">'''cardénâl'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''ca<span style="color:darkorange;">r</span>vinismo''' {{AFE|[kar.-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Carvin at tâchiê de portar lo ~ en Vâl d’Aoûta'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ '''Carvin''' ''m'' || calvinisme ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''calvinismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Calvin a essayé d’introduire le calvinisme en Vallée d’Aoste</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''Calvin ‘l at chèrchiê de portàr lo calvinismo en Vâl d’Aoûta'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ Calvin ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Calvin'''</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''carvinisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''carvinista'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''doctrina ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los ~s crèyont u Bon Diô, mas crèyont pas a la Santa, Senta Vièrge'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || calviniste ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''calvinisto'''</span> ''a m & m''<br>→ <span style="color:darkorange;">doctrine calviniste</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''doctrina calvinista'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">les calvinistes croient au Christ, mais ne croient pas à la Sainte Vierge (ne la vénèrent pas)</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les calvinistos crèyont u Bon Diœ, màs crèyont pas a la Sente Vièrge'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003'' |- | '''catâro''' ''a m & m'', '''catâra''' ''a f & f'' || cathare ''a env & m / f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''albigês''' ''a m & m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''catolicismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) dogmos du ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) enstitucions, pratiques du ~'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''entèrprète lo ~ a sa façon'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''sè convèrtir u ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''catolicitât'''</span> ''f'' || catholicisme ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''catolecimo'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) dogmes du catholicisme</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) dogmos du catolecimo'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) institutions, pratiques du catholicisme</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) enstitucions, prateques du catolecimo'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il interprète le catholicisme à sa façon</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''entèrprète lo catolecimo a sa façon'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se convertir au catholicisme</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''sè convèrtir u catolecimo'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">catholicité</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''catolecitât'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''catolico''' ''a m & m'', '''catolica''' ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ praticant'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bon ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) cllèrgiê ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)Égllése ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) fê, fouè ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) morâla ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) religion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vegnir ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''catoleco'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''catoleca'''</span> ''a f & f'' ''(AO, Macôt)'' || catholique ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''catoleco'''</span> ''a m & m'' ''(AO, Macôt)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''papisto''' ''a m & m'' ''(<small>pèj.</small>, Enguenoteria)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) catholique pratiquant</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) catoleco pratecant'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) bon catholique</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) clergé catholique</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) clèrgiê catoleco'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)Église catholique</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) foi catholique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) fouè catoleca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) morale catholique</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) religion catholique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) religion, relegion catoleca'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">se faire catholique</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''venir catoleco'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ catholique ''a env & m / f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''crey<span style="color:darkorange;">e</span>nce''' {{AFE|[-.ˈjɛ̃s, -.ˈjɛ̃.-, ...]}} ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) ~s'''</span> ''fpl'' || croyance ''f'', <span style="color:darkorange;">foi</span> ''f'' ; <span style="color:darkorange;">conviction</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''creyança'''</span> {{AFE|[-.ˈjɑ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês, L’Agiéta, Los Velârs)'', <span style="color:darkorange;">'''creyença'''</span> {{AFE|[-.ˈjɛ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês, Los Velârs, Arvelâr)'', '''creyance''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) croyances</span> ''fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) creyances'''</span> ''fpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''creyent''' ''a m & m'', '''creyenta''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) bon ~'''</span> ''loc nom m'' || croyant ''a m & m'', croyante ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''creyant'''</span> ''a m & m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) bon croyant</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023'' |- | '''Crist''' {{AFE|[kri, krist, ...]}} ''m''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) chèrn et lo sang du ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ est môrt sus la crouèx'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''noutros pèchiês sont étâs lavâs per lo sang du ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) règno du ~'''</span> ''loc nom m'' || Christ ''m'', <span style="color:darkorange;">Notre-Seigneur Jésus-Christ</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, Cristo'''</span> {{AFE|[kri, ˈkris.tə, ...]}} ''m'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''Cristo'''</span> {{AFE|[ˈkris.to, ...]}} ''m'' ''(Arbanês, La Compôta, Entremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) chair et le sang du Christ</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">le Christ est mort sur la croix</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ ‘l est môrt sus la crouèx'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">nos péchés ont été rachetés par le sang du Christ</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(le) royaume du Christ</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''crist'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''il at dens sa chambra doux ~s en bronzo'''</span> ''loc-frâsa'' || <span style="color:darkorange;">christ</span> ''m'' ''(Cristianismo, Ârt)'', <span style="color:darkorange;">var. '''~, cristo'''</span> ''m'' ''(Arvelâr)'', <span style="color:darkorange;">'''cristo'''</span> ''m'' ''(Arbanês, La Compôta, Entremont)''<br>→ <span style="color:darkorange;">il a dans sa chambre deux christs en bronze</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''‘l at dens sa chambra doux ~s en bronzo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023'' |- | '''dèpassar''' ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''que dèpâsse (tot)'''</span> ''loc a env'' || <span style="color:darkorange;">transcender</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''dèpassàr'''</span> ''v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">transcendant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">transcendante</span> ''a f'' || ''Stich 2003''<br>''Verèt 2023'' |- | '''dona blanche''' ''loc nom f'' || fée ''f'', “dame blanche” ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''drac''' ''m'' || lutin ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''trac''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''enguenot''' ''a m & m'', '''enguenota''' ''a f & f'' ''(Romandia, Sant-Pol, ...)'' || huguenot ''a m & m'', huguenote ''a f & f'', protestant ''a m & m'', protestante ''a f & f'' <span style="color:darkorange;">(''protestants calvinistes'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''huguenot'''</span> ''a m & m'' ''(Arbanês)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''enguenoteria''' ''f'' ''(Romandia, Sant-Pol, ...)'' || protestantisme ''m'' <span style="color:darkorange;">(''huguenoterie'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''fantômo''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''disparêtre coment un ~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''habelyê, habelyêe coment un ~'''</span> ''loc a m / f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) mêson des ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''vêre un ~'''</span> ''loc v'' || fantôme ''m'', <span style="color:darkorange;">spectre</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">revenant</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">revenante</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">apparition fantastique</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''fantôma''' ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''baban''' ''m'' ; '''foleton''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">disparaître comme un fantôme</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''disparêtre come una fantôma'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">habillé, habillée comme un fantôme</span> ''loc a m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''harbelyê, harbelyêe come una fantôma'''</span> ''loc a m / f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) maison des fantômes, hantée par les fantômes</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) mêson des fantômes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''(la) mêson de les fantômes'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">voir un fantôme</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''vêre una fantôma'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''fardelèt''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">farfadet</span> ''m'', lutin ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''farfadèt'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''faye''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''bôrna de les ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''contios de les ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br><br> || fée ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''fâye'''</span> ''f'' ''(AO, VD, Arvelâr, Bèrnê, Les Contamenes, Le Mont, Pârregniér, Sassèl)'', <span style="color:darkorange;">'''fèye'''</span> ''f'' ''(AO, FR, Berzon, Regniér)'', <span style="color:darkorange;">'''fâya, fâye, fèya'''</span> ''f'' ''(Macôt)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''dona blanche''' ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">caverne, antre des fées</span> ''loc nom f / m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bôrna des fâyes, fèyes'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">récits de fées</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''contes des fâyes, fèyes'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''fèlicitât''' ''f'' || félicité ''f'', <span style="color:darkorange;">bonheur</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''fèlecitât'''</span> ''f'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''Fely de Diô'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Jèsus-Crist, ~ lo Pâre'''</span> ''loc nom m''<br><br> || <span style="color:darkorange;">Fils de Dieu</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Felys de Diœ'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''Fily de Diô'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Jésus-Christ, Fils de Dieu le Père</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''Jèsus-Crist, Felys de Diœ lo Pére'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997'' |- | '''foleton''' ''m'' || fantôme ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''foletot''' ''m'' ''(Franche-Comtât)'' || <span style="color:darkorange;">fouletot</span> ''m'', lutin ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''genevês''' ''m'', '''genevêsa''' ''f'' || calviniste ''m / f'' <span style="color:darkorange;">(''de Genève'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''gourou''' ''m'' || gourou ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''hèrèjo''' ''a m & m'', '''hèrège''' ''a f & f'' || hérétique ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">hérége</span> ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">personne ensorceleuse</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''hèrèja'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''hèrèsia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) hèrèsies de Lutèr, de Carvin'''</span> ''loc nom fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''adèrar a, adoptar n’~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ensègnér, senar l’~'''</span> ''loc v''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''entroduire d’hèrèsies u méten de l’Égllése'''</span> ''loc v'' || hérésie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''hèrèsie''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) hérésies de Luter, de Calvin</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) hèrèsies de Lutèr, de Calvin'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">adhérer à une hérésie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''adèràr a una hèrèsie'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">enseigner, semer l’hérésie</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ensègnér, senàr l’hèrèsie'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">introduire des hérésies au sein de l’Église</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''entroduire des hèrèsies u sen de l’Égllése'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023'' |- | '''hèrètico''' ''a m & m'', '''hèrètica''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''hèrèteco'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''hèrèteca'''</span> ''a f & f'' ''(AO)'' || hérétique ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''hèrèteco'''</span> ''a m & m'' ''(AO)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''hèrèjo''' ''a m & m''<br>→ hérétique ''a env & m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''huguenot'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''huguenota'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês)'' || huguenot ''a m & m'', huguenote ''a f & f'', protestant ''a m & m'', protestante ''a f & f'' <span style="color:darkorange;">(''protestants calvinistes'')</span> || ''Verèt 2023'' |- | '''iman''' ''m'' || imam ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''imamo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''islame''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Islame'''</span> ''m'' || islam ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">Islam</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''civilisation islamique, monde musulman'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''Jèsus''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~-Crist'''</span> {{AFE|[-.ˈkri, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''cél câdro reprèsente la Vièrge et l’Enfant ~'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)Enfant ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) petiôt ~'''</span> ''loc nom m'' || Jésus ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''Liso'''</span> ''m'' ''(Tignes)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Jésus-Christ</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ce tableau représente la Vierge et l’Enfant Jésus</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)Enfant Jésus</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) petit Jésus</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''Jiu''' ''m'', '''Jiua''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''jiu'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''jiua'''</span> ''a f & f'' || Juif ''m'', Juive ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''Juif''' ''m'' ; <span style="color:darkorange;">'''Juèro'''</span> ''m'' ''(Alê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">juif</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">juive</span> ''a f & f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''juif'''</span> ''a m & m'' ; <span style="color:darkorange;">'''juèro'''</span> ''a m & m'' ''(Alê)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''judâismo''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''judâico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''judâica'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''judâisar'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''judâisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''judâista'''</span> ''a f & f'' || judaïsme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">judaïque</span> ''a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">judaïser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''judâisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''judâisiér'''</span> ''v''<br>→ <span style="color:darkorange;">judaïste</span> ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''Juèro'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Juèra'''</span> ''f'' ''(Alê)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''juèro'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''juèra'''</span> ''a f & f'' || Juif ''m'', Juive ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">juif</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">juive</span> ''a f & f'' || ''Verèt 2023'' |- | '''Juif''' ''m'', '''Juiva''' ''f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''juif'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''juiva'''</span> ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''cotemes, môdes juives'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''lês, louès juives'''</span> ''loc nom fpl'' || Juif ''m'', Juive ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Juifo'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''Juifa, Juiva'''</span> ''f'' ''(Arbanês, La Bârma-de-Felyingi, Touno)''<br>→ <span style="color:darkorange;">juif</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">juive</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''juifo'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''juifa, juiva'''</span> ''a f & f'' ''(Arbanês, La Bârma-de-Felyingi, Touno)''<br>→ <span style="color:darkorange;">coutumes juives</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''cotemes juives'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lois juives</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''louès juives'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023'' |- | '''limbos''' ''mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Jèsus-Crist est dèscendu ux ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || limbes ''mpl'', <span style="color:darkorange;">séjour des morts avant le paradis</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''limbo'''</span> ''m'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''limbes'''</span> ''fpl'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Jésus-Christ est descendu aux limbes</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''Jèsus-Crist ‘l est dèscendu u limbo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''Liso'''</span> {{AFE|[ˈli.zo]}} ''m'' ''(Tignes)'' || Jésus ''m'' || ''Verèt 2023'' |- | '''lop-gouarouf''' ''m'', '''lôva-gouarouf''' ''f'' || loup-garou ''m'', louve-garou, louve-garelle ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lœp-gouarouf'''</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''luiton''' ''m'' || lutin ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''lutin''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''<span style="color:darkorange;">l</span>utèrien''' ''a m & m'', '''lutèrièna''' ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Lutèr'''</span> {{AFE|[-.ˈtɛr, -.ˈtɛː]}} ''m'' || <span style="color:darkorange;">l</span>uthérien ''a m & m'', luthérienne ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''lutèrienna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">Luther</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''réformateur religieux'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''mahomètan'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''mahomètana'''</span> ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s'''</span> ''loc nom mpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''l’Alcoran, lo Coran est lo lévro sacrâ des ~s'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) religion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ '''Mahomèt''' ''m'' || <span style="color:darkorange;">mahométan</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">mahométane</span> ''a f & f'', musulman ''a m & m'', musulmane ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''mahomètanna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) mahométans</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le Coran est le livre sacré des mahométans</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo Coran ‘l est lo lévro sacrâ des ~s'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) religion mahométane</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) religion, relegion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ Mahomet ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023'' |- | '''mâjo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) rês ~s'''</span> ''loc nom mpl'' || mage ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) rois mages</span> ''loc nom mpl'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''mâsco'''</span> ''m'', '''mâsca''' ''f'' || sorcier ''m'', sorcière ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''mêson des diôs'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'' || panthéon ''m'' || ''Verèt 2023'' |- | '''mèssie''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''anonciér lo ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) vegnua du ~'''</span> ''loc nom f'' || messie ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">annoncer le messie</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) venue du messie</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''Mèssie'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''los crètiens adôront en Jèsus-Crist lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' || <span style="color:darkorange;">Messie</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">les chrétiens adorent en Jésus-Christ le Messie</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''les crètiens adôront en Jèsus-Crist lo ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023'' |- | '''monotèismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ des jius, juifs, des crètiens, des musulmans'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''monotèisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''monotèista'''</span> ''a f & f'' || monothéisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">monothéisme des juifs, des chrétiens, des musulmans</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ des juifs, des crètiens, des musulmans'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">monothéiste</span> ''a env & m / f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''mosquèya''' ''f'' || mosquée ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''musulman''' ''a m & m'', '''musulmana''' ''a f & f'' || musulman ''a m & m'', musulmane ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''musulmanna'''</span> ''a f & f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mahomètan'''</span> ''a m & m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''niton''' ''m'' ''(VD, GE, Tonon)'' || lutin ''m'' || ''Verèt 2023'' |- | '''ogro''' ''m'', '''ogra''' ''f'' || ogre ''m'', ogresse ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''bècu''' ''m'' ; '''s<span style="color:darkorange;">chv</span>ède''' {{AFE|[ʃveːd, ˈʃveː.də]}} ''m'' ''(Brêsse, Franche-Comtât)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''Olimpo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''Olimpien'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''Olimpièna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''olimpien'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''olimpièna'''</span> ''a f & f'' || Olympe ''m'' (''mont et séjour des dieux'')<br>→ <span style="color:darkorange;">Olympien</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">Olympienne</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Olimpienna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">olympien</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">olympienne</span> ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''olimpienna'''</span> ''a f & f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>[https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023'' |- | '''ôrèola''' ''f'' || auréole ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''ortodox<span style="color:darkorange;">o</span>''' {{AFE|[-.kso, -.so, -.ksə, ...]}} ''a m & m'', '''ortodoxa''' ''a f & f''<br>→ '''ortodoxi<span style="color:darkorange;">a</span>''' ''f'' || orthodoxe ''a env & m / f''<br><br>→ orthodoxie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''ortodoxie''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''paganismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''paganisar'''</span> ''v'' || paganisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">paganiser</span> ''v'', <span style="color:darkorange;">var. '''paganisàr'''</span> ''v'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''paganisiér'''</span> ''v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''pantèismo'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">panthéisme</span> ''m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997'' |- | '''pantèon''' ''m'' || panthéon ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mêson des diôs'''</span> ''loc nom f'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''<span style="color:darkorange;">p</span>apa''' {{AFE|[ˈpaː.pa]}} ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~, succèssor de sant Pierro, viquéro du Crist, chèf visiblo de l’Égllése, èvèco de Roma'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''bènèdiccion balyêe per lo ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''èlèccion du ~ per los cardenâls'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''lo ~ est enfalyiblo quand prège èx catèdra'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) Sant-Pâre lo ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''Sa Santetât lo ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ '''Papa''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''papèssa'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''papôtât'''</span> ''f'' || pape ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''p</span>ape<span style="color:darkorange;">, papo'''</span> {{AFE|[paːp, ˈpaː.po]}} ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''pâpe'''</span> {{AFE|[ˈpɑː.pə]}} ''m'' ''(Morzena)'', <span style="color:darkorange;">'''p</span>ape''' {{AFE|[paːp, ˈpaː.pə]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) pape, successeur de saint Pierre, vicaire du Christ, chef visible de l’Église, évêque de Rome</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~, succèssœr de sent Pierro, viquéro du Crist, chèf visiblo de l’Égllése, èvèco de Roma'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bénédiction donnée par le pape</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''bènèdeccion balyêye per lo ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">élection du pape par les cardinaux</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''èlèccion du ~ per les cardénâls'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">le pape est infaillible quand il parle ex cathedra</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''lo ~ ‘l est enfalyiblo quand prège èx catèdra'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) Saint-Père le pape</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) Sent-Pére lo ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">Sa Sainteté le pape</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''Sa Sentetât lo ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ Pape ''m'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''Pape<span style="color:darkorange;">, Papo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:darkorange;">'''Pâpe'''</span> ''m'' ''(Morzena)'', '''Pape''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">papesse</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">papauté</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''papôtàt'''</span> ''f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''papâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''papâla'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bènèdiccion ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''bula ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ôtoritât ~'''</span> ''loc nom f'' || <span style="color:darkorange;">papal</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">papale</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">bénédiction papale</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''bènèdeccion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">bulle papale</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">autorité papale</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997'' |- | <span style="color:darkorange;">'''papalin'''</span> ''m'' || <span style="color:darkorange;">soldat du pape</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997'' |- | '''papisto''' ''a m & m'', '''papista''' ''a f & f'' ''(<small>pèj.</small>, Enguenoteria)'' || catholique ''a env & m / f'', “papiste” ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''pâstor'''</span> ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(un) ~ suisso'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">pasteur</span> ''m'' <span style="color:darkorange;">(''ministre protestant'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''pâstœr'''</span> ''m'' ''(AO, Arbanês, Regniér, Sassèl)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(un) pasteur suisse</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(un) pâstœr suisso'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023'' |- | '''payen''' ''a m & m'', '''payèna''' ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''convèrsion des ~s'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) gens de la civilisacion ~'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) poplos ~s'''</span> ''loc nom mpl'' || païen ''a m & m'', païenne ''a f & f'' ; mécréant ''a m & m'', mécréante ''a f & f'', athée ''a env & m / f'', <span style="color:darkorange;">var. '''payenna'''</span> ''a f & f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) gens de la civilsation païenne</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">conversion des païens</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) peuples païens</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) pœplos ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''politèismo''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''politèisto'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''politèista'''</span> ''a f & f'' || polythéisme ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">polythéiste</span> ''a env & m / f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''pontifo'''</span> {{AFE|[-.fo, -.fə, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) sôveren ~'''</span> ''loc nom m'' || <span style="color:darkorange;">pontife</span> ''m'', évêque ''m'', Pape ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) souverain pontife, le Pape</span> ''loc nom m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997'' |- | '''primat''' ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''primacia'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''primaciâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''primaciâla'''</span> ''a f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''primaciâla'''</span> ''f'' || cardinal ''m'' (''de Lyon''), primat ''m'' <span style="color:darkorange;">(''titre honorifique de certains évêques'')</span><br>→ <span style="color:darkorange;">primatie</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''dignité d’un évêque primat'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''primacie'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">primatial</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">primatiale</span> ''a f'' <span style="color:darkorange;">(''ep. d’un évêque primat'')</span>, <span style="color:darkorange;">var. '''primaciâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">primatiale</span> ''f'' <span style="color:darkorange;">(''église d’un évêque primat'')</span> || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''protèstant''' ''a m & m'', '''protèstanta''' ''a f & f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) culto ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ministro ~'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pèrsècucion contre los ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) religion ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''por Roma los ~s sont d’hèrèticos, d’hèrèjos'''</span> ''loc-frâsa''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''protèstent'''</span> ''a m & m'', <span style="color:darkorange;">'''protèstenta'''</span> ''a f & f'' ''(Los Velârs)'' || protestant ''a m & m'', protestante ''a f & f'', <span style="color:darkorange;">var. '''protèstent'''</span> ''a m & m'' ''(Los Velârs)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''enguenot''' ''a m & m'' ''(Romandia, Sant-Pol, ...)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) culte protestant</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">ministre protestant</span> ''loc nom m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''pâstor'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">persécution contre les protestants</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pèrsècucion contre les ~s'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) religion protestante</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) religion, relegion ~'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pour Rome les protestants sont des hérétiques</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''por Roma les ~s sont des hèrètecos'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ protestant ''a m & m'', protestante ''a f & f''<br><br> || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''prot<span style="color:darkorange;">è</span>stantismo''' {{AFE|[-.tɛs.-, -.tɛ.-, ...]}} ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ vâldoten'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''refus du culto des sants, de la Vièrge dens lo ~'''</span> ''loc nom m'' || protestantisme ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''enguenoteria''' ''f'' ''(Romandia, Sant-Pol, ...)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) protestantisme valdôtain</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">refus du culte des saints, de la Vierge dans le protestantisme</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''refus du culto des sents, de la Vièrge dens lo ~'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''rabin''' ''m'', '''rabina''' ''f'' || rabbin ''m'', rabbine ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''rabi'''</span> ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Vôterin 2019''<br>''Verèt 2023'' |- | '''religion''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) ~ catolica, protèstanta, enguenota'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ d’Ètat'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ pèrsècutâye'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''changiér de ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) doctrina d’una ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) dogmos d’una ~'''</span> ''loc nom mpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ensègnér na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''histouère d’una ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(l’)origina de les ~s'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''pèrsona sen ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''praticar na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(les) premiéres ~s'''</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''renéyér na ~'''</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(la) veré ~'''</span> ''loc nom f'' || religion ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''~<span style="color:darkorange;">, relegion'''</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) religion catholique, protestante</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) ~, relegion catoleca, protèstanta'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">religion d’État</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">religion persécutée</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">changer de religion</span> ''loc v''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) doctrine d’une religion</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) dogmes d’une religion</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) dogmos d’una ~, relegion'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">enseigner une religion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''ensègnér una ~, relegion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">histoire d’une religion</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">(l’)origine des religions</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(l’)origina des ~s, relegions'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">personne sans religion</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pèrsona sensa ~, relegion'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">pratiquer une religion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''pratecàr una ~, relegion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) premières religions</span> ''loc nom fpl''<br>→ <span style="color:darkorange;">renier une religion</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''renéyér una ~, relegion'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(la) vraie religion</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(la) veretâbla ~, relegion'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''rençon''' ''m'' || rachat ''m'' <span style="color:darkorange;">(''délivrance, rédemption'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''rançon''' ''m'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''salut''' ''m'' ''(AO, Arbanês, Los Velârs, Ès, Arvelâr, Chambèri, Blês, Entremont, Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de l’ârma'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ ètèrnèl'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en defôr de l’Égllése gins de ~'''</span> ''loc-frâsa''<br><br> || salut ''m'' <span style="color:darkorange;">(''religieux'')</span><br><br>→ <span style="color:darkorange;">(le) salut de l’âme</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">var. '''(lo) ~ de l’âma'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) salut éternel</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">hors de l’Église, point de salut</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''fôra de l’Égllése pas de ~'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Verèt 2023'' |- | '''<span style="color:darkorange;">S</span>ant Gral''' {{AFE|[sã, sɑ̃, ...]}} ''loc nom m'' || Graal ''m'', <span style="color:darkorange;">Saint Graal</span> ''loc nom m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''sârvament''' ''m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ de l’ârma'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(lo) ~ ètèrnèl'''</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''en defôr de l’Égllése gins de ~'''</span> ''loc-frâsa'' || salut ''m'' <span style="color:darkorange;">(''religieux'')</span>, <span style="color:darkorange;">var.</span> '''sôvament''' ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''salut''' ''m'' ''(AO, Arbanês, Los Velârs, Ès, Arvelâr, Chambèri, Blês, Entremont, Macôt)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) salut de l’âme</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(le) salut éternel</span> ''loc nom m''<br>→ <span style="color:darkorange;">hors de l’Église, point de salut</span> ''loc-frâsa'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''s<span style="color:darkorange;">chv</span>ède''' {{AFE|[ʃveːd, ˈʃveː.də]}} ''m'' ''(Brêsse, Franche-Comtât)'' || ogre ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''sècta''' ''f'' || secte ''f'' ; <span style="color:darkorange;">assemblée de sorcières</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">sabbat</span> ''m'' ''(Romandia)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''<span style="color:darkorange;">s</span>èrvan''' ''m'' || lutin ''m'', génie protecteur ''loc nom m'', diablotin ''m'' ''(Ârpes)'', <span style="color:darkorange;">var. '''sèrvin'''</span> ''m'' ''(FR, VD, ...)'', <span style="color:darkorange;">'''chèrvan'''</span> ''m'' ''(Entremont, Fllomèt, Megéva)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''luiton''' ''m'' ; '''fardelèt''' ''m'' ; '''foletot''' ''m'' ''(Franche-Comtât)'' ; '''drac''' ''m'' ; '''niton''' ''m'' ''(VD, GE, Tonon)'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''sorciér''' ''m'', '''sorciére''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''(los) ~s, les ~s, pèrsonâjos des contios d’antan'''</span> ''loc nom mpl / fpl''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''diont que los ~s fant de paches avouéc lo diâblo'''</span> ''loc-frâsa''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''malèficios des ~s'''</span> ''loc nom mpl'' || sorcier ''m'', sorcière ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''mâsco'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">(les) sorciers, les sorcières, personnages des contes d’autrefois, du temps passé</span> ''loc nom mpl / fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''(les) ~s, les ~s, pèrsonâjos des contes de d’ôtrecôp'''</span> ''loc nom mpl / fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">on raconte que les sorciers font des pactes avec le diable</span> ''loc-frâsa'', <span style="color:darkorange;">var. '''diont que les ~s féyont de paches avouéc lo diâblo'''</span> ''loc-frâsa'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">maléfices des sorciers</span> ''loc nom mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''manèficios, malèficios des ~s'''</span> ''loc nom mpl'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''t<span style="color:darkorange;">é</span>ologia''' {{AFE|[te.ɔ.-, tjɔ.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''ècoula, facultât de ~'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''ètudes de ~'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''profèssor de ~'''</span> ''loc nom m''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''téologien'''</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">'''téologièna'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''téologicament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''téologico'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''téologica'''</span> ''a f'' || théologie ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''t<span style="color:darkorange;">é</span>ologie''' ''f'', <span style="color:darkorange;">'''teologia, teologie'''</span> {{AFE|[tɔ.-]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">école, faculté de théologie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècoula, facultât de téologie'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">études de théologie</span> ''loc nom fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''ètudes de téologie'''</span> ''loc nom fpl'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">professeur de théologie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''profèssœr de téologie'''</span> ''loc nom m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">théologien</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">théologienne</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''téologienna'''</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">'''teologien'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">théologiquement</span> ''adv'', <span style="color:darkorange;">var. '''téologicamente'''</span> ''adv'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''teologicament'''</span> ''adv''<br>→ <span style="color:darkorange;">théologique</span> ''a env'', <span style="color:darkorange;">var. '''teologico'''</span> ''a m'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''transcend<span style="color:darkorange;">e</span>nce''' {{AFE|[-.ˈdɛ̃s, -.ˈdɛ̃.-, ...]}} ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''transcendent'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''transcendenta'''</span> ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''transcendentâl'''</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">'''transcendentâla'''</span> ''a f''<br><br> || transcendance ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''transcendença'''</span> {{AFE|[-.ˈdɛ̃.-, ...]}} ''f'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">transcendant</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">transcendante</span> ''a f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''que dèpâsse (tot)'''</span> ''loc a env''<br>→ <span style="color:darkorange;">transcendantal</span> ''a m'', <span style="color:darkorange;">transcendantale</span> ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''transcendentâlo'''</span> ''a m'' ''(Arbanês)'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''que sè tint, que sè trôve dens la téta'''</span> ''loc a env'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''unicôrna''' ''f'' || licorne ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''vôdês''' ''a m & m'', '''vôdêsa''' ''a f & f''<br><br>→ '''vôdèsie''' ''f'' || vaudois ''a m & m'', vaudoise ''a f & f'' <span style="color:darkorange;">(''de Pierre Valdo ; Valdès'')</span> ; sorcier ''m'', sorcière ''f'' ''(<small>des côps pèj.</small> ; Romandia, <small>évité dans le canton de Vaud</small>)''<br>→ sorcellerie ''f'', <span style="color:darkorange;">méchanceté</span> ''f'' ''(Romandia)'' || ''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |} === Rèferences === <references /> him8mdv9y2myqf7oihyqknuvhvgmfzl Éde:Néologismos : Produits de consomacion 12 23438 231214 231143 2026-04-24T17:31:45Z ChrisPtDe 22 /* Lista */ doux-três aponses 231214 wikitext text/x-wiki {{Grafia RèfB pâge}} Vê-que na '''lista de néologismos sus los produits de consomacion''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] : === Lègenda === * Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements. * Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions. * Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd. === Abrèviacions === FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]). == Lista == {| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;" |- ! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa |- | '''bârbacul''' ''m'' || barbecue ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bârbàcul'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Verèt 2023'' |- | '''biscouéta''' ''f'' || biscotte ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''biscota'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Èneci)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023'' |- | '''bresolâ''' ''m'' || grillade ''f'', barbecue ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''grelyâda''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''chouing-gome'''</span> {{AFE|[ʃwiŋ.ˈɡɔm]}} ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || chewing-gum ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''chouine-gome'''</span> {{AFE|[ʃwi.nə.ˈɡɔm]}} ''m'' ''(Macôt)'' || ''Verèt 2023'' |- | '''consèrva''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ gâta, musia, mucia'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de tomata'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar de ~ a la sopa, ux pâtiés, u riz'''</span> ''loc v''<br><br>→ '''<span style="color:darkorange;">(na)</span> bouèta de ~''' ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre de ~ de fruits'''</span> ''loc v''<br><br> || conserve ''f'', boite de conserve ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">confiture</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">conserve gâtée, moisie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ gâta, mucia'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">conserve de tomate</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre de la conserve à la soupe, aux patés, au riz</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr de ~ a la sœpa, ux pâtiés, u riz'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une)</span> boite de conserve ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una)</span> bouèta de ~''' ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire de la conserve, de la confiture de fruits</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére de ~ de fruits'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''couscousso'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''couscoussiér'''</span> ''m'' || couscous ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">couscoussier</span> ''m'' || ''Verèt 2023'' |- | '''craquignoles''' ''fpl'' || chips ''mpl / fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''gringuignotes''' ''fpl'' ; <span style="color:darkorange;">'''ècllapons de tarteflles risolâs'''</span> ''loc nom mpl'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''dentefri<span style="color:darkorange;">ço</span>''' {{AFE|[-.ˈfri.so, -.sə, -.ˈfris, ...]}} ''m'' || dentifrice ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''dentrefricio'''</span> ''m'' {{AFE|[-.ˈfri.ʃo]}} ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''ècllapons de tarteflles risolâs'''</span> ''loc nom mpl'' ''(Arbanês)'' || chips ''mpl / fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècllapons de tartéflles risolâs'''</span> ''loc nom mpl'' || ''Verèt 2023'' |- | '''gllace''' ''f'' || glace ''f'', crème glacée ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''glace, gllaça, glaça'''</span> ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''gllacèta''' ''f'' || crème glacée ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''glacèta'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''gllace''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''grelyâda''' ''f'' || grillade ''f'' || [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023'' |- | '''gringuignotes''' ''fpl'' || chips ''mpl / fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''mâchelyon''' ''m'' || chewing-gum ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pâta-a-mâchiér''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''maton'''</span> ''m'' ''(Entremont)'' ; <span style="color:darkorange;">'''chouing-gome'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''maton'''</span> ''m'' ''(Entremont)'' || chewing-gum ''m'' || ''Verèt 2023'' |- | '''panèt<span style="color:darkorange;">a</span>''' ''f''<br>→ '''panètes''' ''fpl'' || <span style="color:darkorange;">flocon de maïs</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">pétale de maïs</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">corn-flake</span> ''m''<br>→ corn-flakes ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''pâta-a-mâchiér''' ''f'' || chewing-gum ''m'', <span style="color:darkorange;">pâte à mâcher</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''semolâda''' ''f'' || couscous ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''couscousso'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |} === Rèferences === <references /> fs4gzjpeszd5ixl2pbrax9awco679o7 231216 231214 2026-04-25T01:13:33Z ChrisPtDe 22 /* Lista */ doux-três corrèccions + aponses 231216 wikitext text/x-wiki {{Grafia RèfB pâge}} Vê-que na '''lista de néologismos sus los produits de consomacion''' en [[Vouiquipèdia:Ortografia de rèference B|ORB]] : === Lègenda === * Los mots en <span style="color:darkorange;">'''orange'''</span> sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements. * Los mots en <span style="color:green;">'''vèrd'''</span> sont de proposicions. * Los mots marcâs d’un’ètêlèta<span style="color:black;">'''*'''</span> sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd. === Abrèviacions === FR ([[Quenton de Fribôrg|Fribôrg]]), VD ([[Quenton de Vôd|Payis de Vôd]]), GE ([[Canton de Geneva|Geneva]]), NE ([[Canton de N’châtél|Nôchâtél]]), VS ([[Canton du Valês|Valês]]), AO ([[Vâl d’Aoûta]]), Ly ([[Liyon]]), SE ([[Sant-Etiève]]), VdG ([[Vâr-de-Giér]]). == Lista == {| class="wikitable sortable alternance" style="width:100%;" |- ! width="34%" | [[Arpetan]] !! width="51%" | [[Francês]] !! width="15%" | Sôrsa |- | '''anisèta''' ''f'' || pastis ''m'', anisette ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pastis''' ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003">{{fr}} {{NomFrp|Gzaviér Govèrt|Xavier Gouvert}}, ''Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal'', dedens ''Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal'' per [[Domenico Stich]], Tonon, Le Carré, 2003, {{pp.}}421-464.</ref><br>''Verèt 2023'' |- | '''bârbacul''' ''m'' || barbecue ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''bârbàcul'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''biscouéta''' ''f'' || biscotte ''f'', <span style="color:darkorange;">var. '''biscota'''</span> ''f'' ''(Arbanês, Èneci)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005">{{fr}} {{NomFrp|Alen Fâvro|Alain Favre}}, [[Domenico Stich]], ''Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd'', Fouènant, Yoran Embanner, 2005.</ref><br>''Verèt 2023'' |- | '''brê''' ''m'' || m<span style="color:darkorange;">u</span>esli<span style="color:darkorange;">, musli</span> ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''bresolâ''' ''m'' || grillade ''f'', barbecue ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''grelyâda''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''chouing-gome'''</span> {{AFE|[ʃwiŋ.ˈɡɔm]}} ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || chewing-gum ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''chouine-gome'''</span> {{AFE|[ʃwi.nə.ˈɡɔm]}} ''m'' ''(Macôt)'' || ''Verèt 2023'' |- | '''consèrva''' ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ gâta, musia, mucia'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ de tomata'''</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''betar de ~ a la sopa, ux pâtiés, u riz'''</span> ''loc v''<br><br>→ '''<span style="color:darkorange;">(na)</span> bouèta de ~''' ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''fâre de ~ de fruits'''</span> ''loc v''<br><br> || conserve ''f'', boite de conserve ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">confiture</span> ''f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">conserve gâtée, moisie</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''~ gâta, mucia'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">conserve de tomate</span> ''loc nom f''<br>→ <span style="color:darkorange;">mettre de la conserve à la soupe, aux patés, au riz</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''betàr de ~ a la sœpa, ux pâtiés, u riz'''</span> ''loc v'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">(une)</span> boite de conserve ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''(una)</span> bouèta de ~''' ''loc nom f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">faire de la conserve, de la confiture de fruits</span> ''loc v'', <span style="color:darkorange;">var. '''fére de ~ de fruits'''</span> ''loc v'' ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''couscousso'''</span> ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''couscoussiér'''</span> ''m'' || couscous ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">couscoussier</span> ''m'' || ''Verèt 2023'' |- | '''craquignoles''' ''fpl'' || chips ''mpl / fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''gringuignotes''' ''fpl'' ; <span style="color:darkorange;">'''ècllapons de tarteflles risolâs'''</span> ''loc nom mpl'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''dentefri<span style="color:darkorange;">ço</span>''' {{AFE|[-.ˈfri.so, -.sə, -.ˈfris, ...]}} ''m'' || dentifrice ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''dentrefricio'''</span> ''m'' {{AFE|[-.ˈfri.ʃo]}} ''(AO)'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | <span style="color:darkorange;">'''ècllapons de tarteflles risolâs'''</span> ''loc nom mpl'' ''(Arbanês)'' || chips ''mpl / fpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''ècllapons de tartéflles risolâs'''</span> ''loc nom mpl'' || ''Verèt 2023'' |- | '''entrepan''' ''m'' || sandwich ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''solâjo'''</span> ''m'' ''(AO)'' ; <span style="color:darkorange;">'''sandouicho'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''frecassèt<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ta, ...]}} ''f''<br><br><br>→ '''frecassètes''' ''fpl''<br><br> || <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''tarteflla frita'''</span> ''loc nom f'' ; <span style="color:darkorange;">'''talyon'''</span> ''m'' ''(Doci)'' ; <span style="color:darkorange;">'''tufra glètâ'''</span> ''loc nom f'' ''(Blês)'' ; <span style="color:darkorange;">'''frita'''</span> ''f'' ''(AO, Arbanês, Blês, Les Contamenes, Macôt, Vâls)''<br>→ frites ''fpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''tarteflles frites'''</span> ''loc nom fpl'' ; <span style="color:darkorange;">'''tufres glètês'''</span> ''loc nom fpl'' ''(Blês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''frita'''</span> ''f'' ''(AO, Arbanês, Blês, Les Contamenes, Macôt, Vâls)'' || <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Verèt 2023'' |- | '''gllace''' ''f'' || glace ''f'', crème glacée ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''glace, gllaça, glaça'''</span> ''f'' || ''Stich 2003''<br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''gllacèta''' ''f'' || crème glacée ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''glacèta'''</span> ''f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''gllace''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''grelyâda''' ''f'' || grillade ''f'' || [https://www.arpitania.eu/aca/documents/Stich/ORB%204.9.18.docx ''ORB 4.9.18'']<br>''Verèt 2023'' |- | '''gringuignotes''' ''fpl'' || chips ''mpl / fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''hamburguèr'''</span> {{AFE|[-.ˈɡɛr, -.ˈɡɛː]}} ''m'' ''(AO)'' || hamburger ''m'' <span style="color:darkorange;">(''steak haché de forme ronde'')</span> || ''Chenâl / Vôterin 1997'' |- | '''mâchelyon''' ''m'' || chewing-gum ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pâta-a-mâchiér''' ''f'' ; <span style="color:darkorange;">'''maton'''</span> ''m'' ''(Entremont)'' ; <span style="color:darkorange;">'''chouing-gome'''</span> ''m'' ''(Arbanês, Regniér)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''maton'''</span> ''m'' ''(Entremont)'' || chewing-gum ''m'' || ''Verèt 2023'' |- | '''pan-bistèca''' ''m'' || hamburger ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''hamburguère'''</span> ''m'' ''(AO)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''pan-diôla''' ''m'' || hot-dog ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''panèt<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ta, ...]}} ''f''<br>→ '''panètes''' ''fpl'' || <span style="color:darkorange;">flocon de maïs</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">pétale de maïs</span> ''loc nom m'', <span style="color:darkorange;">corn-flake</span> ''m''<br>→ corn-flakes ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''pastis''' {{AFE|[-.ˈti, -.ˈtis]}} ''m'' || pastis ''m'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''pâta-a-mâchiér''' ''f'' || chewing-gum ''m'', <span style="color:darkorange;">pâte à mâcher</span> ''loc nom f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''pidza''' ''f'' || pizza ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''pudrèyê''' ''a m'', '''pudrèyêe''' ''a f''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pudrèyâjo'''</span> ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''pudrèyér'''</span> ''v'' || lyophilisé ''a m'', lyophilisée ''a f'', <span style="color:darkorange;">var. '''pudrèyêye'''</span> ''a f'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">lyophilisation</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">lyophiliser</span> ''v'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''quètchupo'''</span> {{AFE|[kɛ.ˈtʃœ.po]}} ''m'' ''(Arbanês)'' || ketchup ''m'' || ''Verèt 2023'' |- | '''raviôles''' ''fpl''<br>→ '''raviolèts''' ''mpl'' || ravioli ''m'' <span style="color:darkorange;">(''sens collectif'')</span>, <span style="color:darkorange;">raviolis</span> ''mpl'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''raviolèts''' ''mpl''<br>→ ravioli ''m'' <span style="color:darkorange;">(''sens collectif'')</span>, <span style="color:darkorange;">raviolis</span> ''mpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''sandouicho'''</span> {{AFE|[sɑ̃.ˈdwi.ʃo]}} ''m'' ''(Arbanês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''sandouicherie'''</span> {{AFE|[-.dwiʃ.ˈri, ...]}} ''f'' || sandwich ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''sandevicho'''</span> {{AFE|[sɑ̃.de.ˈvi.ʃo]}} ''m'' ''(Vâls)''<br>→ <span style="color:darkorange;">sandwicherie</span> ''f'' || ''Verèt 2023'' |- | '''semolâda''' ''f'' || couscous ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''couscousso'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''sofllèt<span style="color:darkorange;">a</span>''' {{AFE|[-.ta, ...]}} ''f''<br>→ '''sofllètes''' ''fpl'' || <span style="color:darkorange;">pop-corn</span> ''m'', <span style="color:darkorange;">var. '''soflèta'''</span> ''f''<br>→ pop-corn ''m'' <span style="color:darkorange;">(''sens collectif'')</span>, <span style="color:darkorange;">pop-corns</span> ''mpl'', <span style="color:darkorange;">var. '''soflètes'''</span> ''fpl'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''solâjo'''</span> ''m'' ''(AO)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ u jambon cru, u fromâjo'''</span> ''loc nom m'' || sandwich ''m''<br>→ <span style="color:darkorange;">sandwich au jambon cru, au fromage</span> ''loc nom m'' || ''Vôterin 2019'' |- | <span style="color:darkorange;">'''talyon'''</span> ''m'' ''(Doci)'' || <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'' || ''Verèt 2023'' |- | '''tarteflla''' ''f''<br><br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''~ frita'''</span> ''loc nom f''<br><br>→ <span style="color:darkorange;">'''tarteflles frites'''</span> ''loc nom fpl'' || pomme de terre ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tartéflla, tartefla, tartéfla'''</span> ''f'' ; '''trufa, truflla<span style="color:darkorange;">, trufla</span>''' ''f'' ; '''catrolye<span style="color:darkorange;">, catroclle, catroclla</span>''' ''f'' ; '''poma de tèrra''' ''loc nom f'', '''perét<span style="color:darkorange;">, peru</span> de tèrra''' ''loc nom m'' ; <span style="color:darkorange;">'''trifola'''</span> ''f''<br>→ <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'', <span style="color:darkorange;">var. '''tartéfla, trifola frita'''</span> ''loc nom f'' ''(AO)'', <span style="color:darkorange;">'''trufa frita'''</span> ''loc nom f''<br>→ frites ''fpl'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''trufes frites''' ''loc nom fpl'' || ''Chenâl / Vôterin 1997''<br>''Stich 2003''<br>''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/><br>''Fâvro / Stich 2005''<ref name="Fâvro2005"/><br>''Verèt 2023'' |- | '''tomatâda''' ''f'' || ketchup ''m'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''quètchupo'''</span> ''m'' ''(Arbanês)'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | '''torta fllamâ<span style="color:darkorange;">ye</span>''' ''loc nom f'' || pizza ''f'', <span style="color:darkorange;">var.</span> '''torta fllamâ<span style="color:darkorange;">, flamâye, flamâ</span>''' ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> '''pidza''' ''f'' || ''Govèrt 2003''<ref name="Govèrt2003"/> |- | <span style="color:darkorange;">'''tufra glètâ'''</span> ''loc nom f'' ''(Blês)''<br>→ <span style="color:darkorange;">'''tufres glètês'''</span> ''loc nom fpl'' || <span style="color:darkorange;">frite</span> ''f'', <span style="color:darkorange;">pomme de terre frite</span> ''loc nom f'', <span style="color:red;"><u>'''étot :'''</u></span> <span style="color:darkorange;">'''frita'''</span> ''f''<br>→ frites ''fpl'' || ''Verèt 2023'' |} === Rèferences === <references /> o4kiunkem1op7mgq5qx7pf8zd4mkxwh