Wikipedia
frrwiki
https://frr.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Hoodsid
MediaWiki 1.46.0-wmf.24
first-letter
Medium
Spezial
Diskussion
Benutzer
Benutzer Diskussion
Wikipedia
Wikipedia Diskussion
Datei
Datei Diskussion
MediaWiki
MediaWiki Diskussion
Vorlage
Vorlage Diskussion
Hilfe
Hilfe Diskussion
Kategorie
Kategorie Diskussion
Seite
Seite Diskussion
Index
Index Diskussion
Text
Text Diskussion
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Augsbörj
0
422
278998
228402
2026-04-15T18:32:49Z
-wuppertaler
12180
changed one image for a better one (straight, less shadow)
278998
wikitext
text/x-wiki
{{Mooring}}
<br />
<br />
[[Datei:The Town Hall of Augsburg.jpg|thumb|Rädjhüs foon Augsbörj]]
'''Augsbörj''' (aw [[Tjüsch]]: ''Augsburg'') as en [[krisfri stää]] önj dåt [[Tjüschlönj|tjüsch]] bundeslönj [[Bayern]]. E stää läit önjt söödweesten foont bundeslönj. Dåt heet 295.830 inboogere (2020)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/cities/ ''Germany: States and Major Cities'', citypopulation.de]</ref>.
==Sasterstääse==
* {{UK|#}} [[Inverness]] önj [[Schotlönj]], [[Feriind Kiningrik]], sunt [[1956]].
* {{JPN|#}} [[Nagahama]] önj [[Jaapaan]], sunt [[1959]].
* {{JPN|#}} [[Amagasaki]] önj [[Jaapaan]], sunt [[1959]].
* {{USA|#}} [[Dayton]] önj [[Ohio]], da [[Feriinde Stoote foon Ameerika]], sunt [[1964]].
* {{FRA|#}} [[Bourges]] önj [[Frånkrik]], sunt [[1967]].
* {{CZE|#}} [[Liberec (Stää)|Liberec]] önj [[Tschechien]], sunt [[2001]].
* {{CHN|#}} [[Jinan]] önj [[Shandong]] önj [[Schiina]], sunt [[2004]].
==Kwäle==
<references/>
{{Gratstääden uun Sjiisklun}}
[[Kategorie:Stää önj Bayern]]
qxuho4dgi5umvx3fok37sf86jyzuaup
Vorlage:Wechselkursdaten/EZB
10
4596
278997
278929
2026-04-15T18:07:08Z
LkhBot
19237
Bot: Aktualisierung
278997
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#switch: {{{1|}}}
|STAND=2026-04-15
|USD = 1.178
|JPY = 187.41
|BGN = 1.9558
|CZK = 24.36
|DKK = 7.473
|GBP = 0.86935
|HUF = 364.88
|PLN = 4.2413
|RON = 5.0911
|SEK = 10.85
|CHF = 0.922
|ISK = 144
|NOK = 11.12
|HRK = 7.5365
|RUB = 117.2010
|TRY = 52.6696
|AUD = 1.6507
|BRL = 5.8878
|CAD = 1.6235
|CNY = 8.0353
|HKD = 9.2289
|IDR = 20207.53
|ILS = 3.5395
|INR = 110.0695
|KRW = 1740.02
|MXN = 20.3859
|MYR = 4.659
|NZD = 1.9978
|PHP = 70.794
|SGD = 1.4991
|THB = 37.808
|ZAR = 19.3368
|QUELLE=[http://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml EZB Euro foreign exchange reference rates]
}}</includeonly><noinclude>
Liefert den Gegenwert von 1 EUR in einer Fremdwährung. Datenquelle: http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html
[[Kategorie:Vorlage:Metadaten|Wechselkursdaten/EZB]]
</noinclude>
nmyr3tzr92i91sgr93zmcuhaqx7b0lq
Poales
0
8725
278962
189771
2026-04-15T14:01:42Z
Murma174
19
278962
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name =
| Taxon_WissName = Poales
| Taxon_Rang = Order
| Taxon_Autor = [[John Kunkel Small|Small]]
| Taxon2_Name =
| Taxon2_WissName =
| Taxon2_Rang =
| Taxon3_Name = Bloosenplaanten
| Taxon3_WissName = Magnoliopsida
| Taxon3_Rang = Klas
| Taxon4_Name =
| Taxon4_WissName =
| Taxon4_Rang =
| Taxon5_Name = Siadplaanten
| Taxon5_WissName = Spermatophytina
| Taxon5_Rang = Onerufdialang
| Taxon6_Name = Huuger plaanten
| Taxon6_WissName = Tracheophyta
| Taxon6_Rang = Ufdialang
| Bild = Zuckerrohr.jpeg
| Bildbeschreibung = [[Sokerröör]] (''Saccharum officinarum'')
}}
<br>
A '''Poales''' san en grat order faan [[bloosenplaanten]]. Fölen faan det famile [[swetgäärs]] haa en grat bedüüdang för a [[büürerei]].
== Familin ==
* (''Anarthriaceae'')
* [[Datei:Guzmania berteroniana (Scott Zona) 001.jpg|40px]] [[Bromeelienplaanten]] (''Bromeliaceae'')
* (''Centrolepidaceae'')
* [[Datei:Pushica.JPG|40px]] [[Raidgäärs]] (''Cyperaceae'')
* (''Ecdeiocoleaceae'')
* (''Eriocaulaceae'')
* (''Flagellariaceae'')
* (''Joinvilleaceae'')
* [[Datei:Juncus_acutus_subsp._acutus_Habitus_LagunadelaMata.jpg|40px]] [[Rosken (famile)|Rosken]] (''Juncaceae'')
* (''Mayacaceae'')
* [[Datei:AvenaFatua2.jpg|border|40px]] [[Swetgäärs]] (''Poaceae'')
* (''Rapateaceae'')
* [[Datei:Restio_tetraphyllus0-2.jpg|40px]] ''[[Restionaceae]]''
* (''Thurniaceae'')
* [[Datei:Typha_latifolia_Finland.jpg|40px]] [[Boberrosken]] (''Typhaceae'' an ''Sparganiaceae'')
* (''Xyridaceae'')
== Gäärs ==
Üs ''[[gäärs]]'' wurd plaanten uun jodiar 4 familin betiakent:
* [[Raidgäärs]] (''Cyperaceae'')
* [[Rosken (famile)|Rosken]] (''Juncaceae'')
* [[Swetgäärs]] (''Poaceae'')
* ''[[Restionaceae]]''
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Poales}}
{{Wikispecies öömrang|Poales}}
* [[Kurn]]
[[Kategorie:Bloosenplaanten]]
jegepajwkvs51cg7x1duh0cjettcojg
Rosken (famile)
0
11713
278961
86757
2026-04-15T14:00:23Z
Murma174
19
278961
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Rosken
| Taxon_LinkName = Rosken (famile)
| Taxon_WissName = Juncaceae
| Taxon_Rang = Famile
| Taxon_Autor = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]
| Taxon2_Name =
| Taxon2_WissName = Poales
| Taxon2_Rang = Order
| Taxon3_Name =
| Taxon3_Rang =
| Taxon4_Name = Bloosenplaanten
| Taxon4_WissName = Magnoliopsida
| Taxon4_Rang = Klas
| Taxon6_Name = Siadplaanten
| Taxon6_WissName = Spermatophytina
| Taxon6_Rang = Onerufdialang
| Bild = JuncusEffusus.jpg
| Bildbeschreibung = ''Juncus effusus''
}}
<br>
A '''Rosken''' (''Juncaceae'') san en plaantenfamile uun det order faan a ''[[Poales]]''.
== Slacher ==
At jaft amanbi 430 slacher.
* ''[[Distichia]]'' Nees & Meyen: 5 slacher uun Süüd-[[Ameerikoo]]
* "Echt" [[Rosken]] (''Juncus'' L.): amanbi 300 slacher
* [[Haaspuaten]] (''Luzula'' DC.): amanbi 115 slacher
* ''[[Marsippospermum]]'' Desv.: 4 slacher üüb a süüdelk eerdheleft
* ''[[Patosia]]'' : 1 slach uun [[Chiile]] an [[Argentiinien]]: ''[[Patosia clandestina]]'' (Phil.) Buchenau
* ''[[Oxychloe]]'' Philippi: 5 slacher uun a [[Anden]]
* ''[[Rostkovia]]'' Desv.: 2 slacher üüb a süüdelk eerdheleft
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Juncaceae|Rosken}}
{{Wikispecies öömrang|Juncaceae|Rosken}}
[[Kategorie:Juncaceae| ]]
mhhzp06kro9jmv7f2n0dwjrd97nsru7
Haaspuaten
0
11717
278960
86754
2026-04-15T13:59:21Z
Murma174
19
+ slacher
278960
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Haaspuaten
| Taxon_WissName = Luzula
| Taxon_Rang = Slacher
| Taxon_Autor = [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]
| Taxon2_Name = Rosken
| Taxon2_LinkName = Rosken (famile)
| Taxon2_WissName = Juncaceae
| Taxon2_Rang = Famile
| Taxon3_Name =
| Taxon3_WissName = Poales
| Taxon3_Rang = Kategorii
| Taxon4_Name =
| Taxon4_Rang =
| Taxon5_Name = Bloosenplaanten
| Taxon5_WissName = Magnoliopsida
| Taxon5_Rang = Klas
| Bild = Gewone veldbies (Luzula campestris).jpg
| Bildbeschreibung = [[Haaspuat]] ''Luzula campestris''
}}
<br>
'''Haaspuaten''' (''Luzula'') san en skööl faan 115 slacher uun det plaantenfamile ''[[Juncaceae]]''. Miast ment am uun [[Nuurdfresklun]] di slach ''[[Luzula campestris]]''.
== Slacher ==
{{plaantenbox began}}
L. abchasica – L. abyssinica – L. acuminata – L. acutifolia – L. africana – L. alopecurus – L. alpestris – L. alpina – L. alpinopilosa – L. antarctica – L. arcuata – L. atlantica – L. atrata – L. australasica – L. banksiana – L. bomiensis – L. brachyphylla – L. brevispicata – L. bulbosa – L. caespitosa – L. calabra – L. campestris – L. canariensis – L. capitata – L. caricina – L. celata – L. chilensis – L. colensoi – L. comosa – L. confusa – L. congesta – L. crenulata – L. crinita – L. decipiens – L. densiflora – L. denticulata – L. desvauxii – L. divaricata – L. divulgata – L. divulgatiformis – L. echinata – L. ecuadoriensis – L. effusa – L. elegans – L. excelsa – L. exspectata – L. fallax – L. flaccida – L. formosana – L. forsteri – L. gigantea – L. glabrata – L. groenlandica – L. hawaiiensis – L. hitchcockii – L. ignivoma – L. inaequalis – L. indica – L. jimboi – L. johnstonii – L. kjellmaniana – L. kobayasii – L. lactea – L. leiboldii – L. leptophylla – L. longiflora – L. lutea – L. lutescens – L. luzulina – L. luzuloides – L. mannii – L. masafuerana – L. mendocina – L. meridionalis – L. modesta – L. multiflora – L. nipponica – L. nivalis – L. nivea – L. nodulosa – L. novae-cambriae – L. oligantha – L. orestera – L. ostenii – L. ovata – L. pallescens – L. papuana – L. parviflora – L. pedemontana – L. pediformis – L. peruviana – L. philippinensis – L. picta – L. pilosa – L. pindica – L. piperi – L. plumosa – L. poimena – L. pumila – L. purpureosplendens – L. racemosa – L. rufa – L. rufescens – L. ruiz-lealii – L. seubertii – L. spicata – L. stenophylla – L. subcapitata – L. subcongesta – L. subsessilis – L. sudetica – L. sylvatica – L. taiwaniana – L. taurica – L. traversii – L. tristachya – L. ulei – L. ulophylla – L. vulcanica – L. wahlenbergii
<br>
Nothospecies: L. × bogdanii – L. × bornmuelleriana – L. × borreri – L. × danica – L. × favratii – L. × gayana – L. × hasleri – L. × heddae – L. × hermannii-muelleri – L. × hybrida – L. × johannis-principis – L. × levieri – L. × media – L. × pfaffii – L. × romanica – L. × sichuanensis – L. × somedana – L. × vinesii – L. × wettsteinii
{{plaantenbox aanj}}
== Luke uk diar==
{{Commons öömrang|Luzula|{{PAGENAME}}}}
{{Wikispecies öömrang|Luzula|Haaspuaten}}
[[Kategorie:Juncaceae]]
2e4t22kpwt5ji4pnaxn9ui3t9b3snwf
Haaspuat
0
11719
278959
224395
2026-04-15T13:57:21Z
Murma174
19
278959
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Haaspuat
| Taxon_WissName = Luzula campestris
| Taxon_Rang = Slach
| Taxon_Autor = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]
| Taxon2_Name = Haaspuaten
| Taxon2_WissName = Luzula
| Taxon2_Rang = Slacher
| Taxon3_Name = Rosken
| Taxon3_LinkName = Rosken (famile)
| Taxon3_WissName = Juncaceae
| Taxon3_Rang = Famile
| Taxon4_Name =
| Taxon4_WissName = Poales
| Taxon4_Rang = Kategorii
| Taxon5_Name =
| Taxon5_Rang =
| Taxon6_Name = Bloosenplaanten
| Taxon6_WissName = Magnoliopsida
| Taxon6_Rang = Klas
| Bild = Luzula campestris IP0605002.jpg
| Bildbeschreibung = Haaspuat (''Luzula campestris'')
}}
<br>
At '''Haaspuat''' (''Luzula campestris'') of uk '''Haasbruad''' as en plaantenslach uun det famile faan a [[Rosken (famile)|Rosken]] (''[[Juncaceae]]'').
[[Datei:Gewone veldbies (Luzula campestris).jpg|left|200px]]{{ufsaat}}
== Luke uk diar ==
{{Commons öömrang|Luzula campestris|Haaspuat}}
{{Wikispecies öömrang|Luzula campestris|Haaspuat}}
[[Kategorie:Juncaceae]]
o0kr2ifrd7k2odkcng4bax5mubee0il
Iraan
0
12890
279046
278418
2026-04-16T08:17:44Z
Der Priese
23563
/* Histoore */ Iraan krich
279046
wikitext
text/x-wiki
<!--{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen
|INHALT=
[[???|Sölring]]
[[Iraan|Öömrang]]
[[Iraan|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[???|Halifreesk]]
[[???|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[???|Karhiirder]]
[[???|Gooshiirder]]
}}-->
{{Öömrang}}
{{Fering}}
{{Infobox Staat öömrang
| NAME = <span style="font-size:2em">'''جمهوری اسلامی ايران'''</span><br />
<span style="font-size:1.4em">'''Dschomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān'''</span><br />
'''Islaamsk Republiik Iraan'''
| BILD-FLAGGE = Flag of Iran.svg
| BILD-FLAGGE-RAHMEN = ja
| ARTIKEL-FLAGGE = Flagge des Iran
| BILD-WAPPEN = Emblem of Iran.svg
| BILD-WAPPEN-BREITE = 100px
| ARTIKEL-WAPPEN = Wappen des Iran
| WAHLSPRUCH = <span style="font-size:1.4em">استقلال آزادی جمهوری اسلامی</span><br />
<small>Esteqlāl, Āzādī, Dschomhūrī-ye Eslāmī</small><br />
''([[persisk]] för „Suwereniteet, Freihaid, Islaamsk Republiik“)''
| AMTSSPRACHE = [[Persisk]]
| HAUPTSTADT = [[Teheraan]] (Tehran)
| STAATSFORM = [[Islaamsk republiik]]
| REGIERUNGSSYSTEM = Autoriteer regime
| STAATSOBERHAUPT = ''[[de jure]]:'' Imam [[Muhammad al-Mahdi]]<br />''[[de facto]]:'' [[Modschtaba Chamenei]]
| REGIERUNGSCHEF = President [[Masoud Pezeshkian]]
| FLÄCHE = 1.648.195
| EINWOHNER = 92.838.753 (2025)<ref>https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/</ref>
| BEV-DICHTE = 44,9
|BIP = 2011<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/index.aspx World Economic Outlook Database, April 2012] faan a [[IWF]]</ref>
* $ 496,243 Milliarden <small>(25.)</small>
* $ 1.006,540 Milliarden <small>(17.)</small>
* $ 6.445 <small>(80.)</small>
* $ 13.072 <small>(70.)</small>
|BIP-ERWEITERT =* Totaal (nominaal)
* Total ([[Kaufkraftparität|KKP]])
* BIP/Iinw. (nominaal)
* BIP/Einw. (KKP)
|HDI = {{Gleichgeblieben}} 0,707 <small>(88.)</small><ref>{{Internetquelle öömrang|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/IRN.html|titel=Iran (Islamic Republic of) Country Profile: Human Development Indicators|zugriff=2012-05-22}}</ref>
| WÄHRUNG = 1 [[Iraans Rial]] (iar = 100 Dinars)
| NATIONALHYMNE = ''[[Soroud-e Melli-ye Dschomhuri-ye Eslami-e Iran]]''
| ZEITZONE = [[UTC]]+3,5 / UTC+4,5 (Maarts-September)
| KFZ-KENNZEICHEN = IR
| INTERNET-TLD = [[.ir]]
| TELEFON-VORWAHL = +98
| BILD-LAGE = Iran on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
| BILD-LAGE-IMAGEMAP = Afro-EurasienGlobus1
| BILD2 = Iran in its region.svg
}}
<br>
A '''Iraan''' of '''Iroon''' (uk '''Persien''', {{faS|ايران}} ''Īrān'' {{Audio-IPA|Iran alborz.ogg|iːˈrɔːn}}) as en lun uun [[Fööraasien]]. Bit [[1979]] wiar't en [[monarchii]], sant det rewolutsion as't en [[islaamsk republiik]].
<!-- nian Nordfriisk! Die ethnischen Territorien des Iran sind Persien, Azarbayejan, Kurdistan, Luristan, Bakhtiari, Khuzestan, Golestan, Gilan und Mazandaran
Der Iran ist ein multiethnisches Land. Die wichtigsten ethnischen Gruppen sind Lurs, Kurden (Kurdistani), Azeris, Perser, Mazandaranis, Gilakis, Khuzestani-Araber und Talysh.
Die älteste Zivilisation im Iran befindet sich in der Stadt Piranshahr-->
==Geografii==
=== Koord ===
{{ Positionskarte+ | Iran | width=360 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Iran | position=4 | lat=35/42/00 | long=51/25/00 | region=IR | label='''[[Tehraan]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=36/18/00 | long=59/36/00 | region=IR | label=<small>[[Maschhad]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=32/39/00 | long=51/41/00 | region=IR | label=<small>[[Isfahan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=38/05/00 | long=46/17/00 | region=IR | label=<small>[[Täbris]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=9 | lat=35/49/00 | long=50/58/00 | region=IR | label=<small>[[Karadsch]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=29/36/00 | long=52/31/00 | region=IR | label=<small>[[Schiraz]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=31/19/00 | long=48/42/00 | region=IR | label=<small>[[Ahvaz]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=34/39/00 | long=50/53/00 | region=IR | label=<small>[[Ghom]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=34/19/00 | long=47/04/00 | region=IR | label=<small>[[Kermānschāh (Stadt)|Kermānschāh]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=37/33/00 | long=45/04/00 | region=IR | label=<small>[[Urmia]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=29/30/00 | long=60/52/00 | region=IR | label=<small>[[Zahedan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=30/17/00 | long=57/04/00 | region=IR | label=<small>[[Kerman (Iran)|Kerman]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=31/51/00 | long=54/22/00 | region=IR | label=<small>[[Yazd]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=32/52/00 | long=59/12/00 | region=IR | label=<small>[[Birdschand]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=12 | lat=35/57/00 | long=52/06/00 | region=IR | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Damawand]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=95 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Turkmeenistaan]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=42 | X=100 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=<small>[[Afghaanistaan|Afghaa-<br />nistaan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=89 | X=100 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=<small>[[Pakistaan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=60 | X=0 | position=3 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Iraak]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=5 | position=2 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Saudi-Araabien]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=82 | X=38 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=<small>[[Persisk Golf]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=7 | X=5 | position=6 | label=<small>''[[Urmia Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=36 | position=6 | label=<small>''[[Kaspisk Sia]]''</small>}}
}}
{{ufsaat}}
===Geograafisk Laag===
Iraan leit twesken 40° an 24° (faan a nuurd tu a süüd) an 64° an 44° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi fiiwsis grater üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä sööwen lunen. Det lingst grens (1.599 km) faan't lun wurt mä [[Irak]] an det kurtst (48 km) mä [[Armeenien]] diald. At lun dialt uk en 921 km lung grens mä [[Afghaanistaan]], en 689 km lung mä [[Aserbaidschan]], en 909 km lung mä [[Pakistaan]], en 1.148 km lung mä [[Turkmenistaan]], en an en 534 km lung mä’t [[Türkei]]. A eeg faan Iran bi det [[Kaspisk Sia]] as 728 km lung uun a nuurd an bi a [[Persisk Golf]] mä 1.536 km uun a süüd.
De huuchst ponkt uun't lun as mä en hööchde faan 5.600 meetern de [[Damawand]] (üüb Persisk كوه دماوند, [[DMG]] Kūh-e Damāwand), wat uun dön [[Alborz]] Berger leit.
=== Prowinsen ===
{{Imagemap Iran1|Iran, administrative divisions - de - colored.svg|right|rahmenlos|330px}}
At lun hää 31 prowinsen:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Prowins !! Hoodsteed
|-
| 1 || [[Alborz (Prowins)|Alborz]] || [[Karadsch (Steed)|Karadsch]]
|-
| 2 || [[Ardebiil (Prowins)|Ardebiil]] || [[Ardebiil (Steed)|Ardebiil]]
|-
| 3 || [[Buuschehr (Prowins)|Buuschehr]] || [[Buuschehr (Steed)|Buuschehr]]
|-
| 4 || [[Chuuzestaan (Prowins)|Chuuzestaan]] || [[Ahwaaz (Steed)|Ahwaaz]]
|-
| 5 || [[Esfahaan (Prowins)|Esfahaan]] || [[Esfahaan (Steed)|Esfahaan]]
|-
| 6 || [[Giilaan (Prowins)|Giilaan]] || [[Rascht (Steed)|Rascht]]
|-
| 7 || [[Golestaan]] || [[Gorgaan (Steed)|Gorgaan]]
|-
| 8 || [[Hamadaan (Prowins)|Hamadaan]] || [[Hamadaan (Steed)|Hamadaan]]
|-
| 9 || [[Hormozgaan|Hormozgaan]] || [[Bandar Abbaas (Steed)|Bandar Abbaas]]
|-
| 10 || [[Iilaam (Prowins)|Iilaam]] || [[Iilaam (Steed)|Iilaam]]
|-
| 11 || [[Jazd (Prowins)|Jazd]] || [[Jazd (Steed)|Jazd]]
|-
| 12 || [[Kermaan (Prowins)|Kermaan]] || [[Kermaan (Steed)|Kermaan]]
|-
| 13 || [[Kermaanschaah (Prowins)|Kermaanschaah]] || [[Kermaanschaah (Steed)|Kermaanschaah]]
|-
| 14 || [[Kohgiiluuje an Buujer Ahmad]] || [[Jaasuudsch (Steed)|Jaasuudsch]]
|-
| 15 || [[Kordestaan (Prowins)|Kordestaan]] || [[Sanandadsch (Steed)|Sanandadsch]]
|-
| 16 || [[Lorestaan (Prowins)|Lorestaan]] || [[Chorramaabaad (Steed)|Chorramaabad]]
|-
| 17 || [[Maazandaraan (Prowins)|Maazandaraan]] || [[Saarii (Steed)|Saarii]]
|-
| 18 || [[Markazii]] („Maden“) || [[Araak (Steed)|Araak]]
|-
| 19 || [[Nuurd Choraasaan]] || [[Bodschnuurd (Steed)|Bodschnuurd]]
|-
| 20 || [[Qazwiin (Prowins)|Qazwiin]] || [[Qazwiin (Steed)|Qazwiin]]
|-
| 21 || [[Qom (Prowins)|Qom]] || [[Qom (Steed)|Qom]]
|-
| 22 || [[Paars (Prowins)|Paars]] || [[Schiiraaz (Steed)|Schiiraaz]]
|-
| 23 || [[Razawii-Choraasaan| Razawii-Choraasaan of Chorasaan-e Razawii]] || [[Maschhad (Steed)|Maschhad]]
|-
| 24 || [[Zandschaan (Prowins)|Zandschaan]] || [[Zandschaan (Steed)|Zandschaan]]
|-
| 25 || [[Semnaan (Prowins)|Semnaan]] || [[Semnaan (Steed)|Semnaan]]
|-
| 26 || [[Siistaan an Beluutschistaan]] || [[Zaahedaan (Steed)|Zaahedaan]]
|-
| 27 || [[Süüd Choraasaan]] || [[Biirdschand (Steed)|Biirdschand]]
|-
| 28 || [[Tehraan (Prowins)|Tehraan]] || [[Tehraan (Steed)|Tehraan]]
|-
| 29 || [[Tschahaar Mahaal an Bachtijaari]] || [[Schahr-e Kord (Steed)|Schahr-e Kord]]
|-
| 30 || [[Uast-Aserbaidschaan]] || [[Tabriiz (Steed)|Tabriiz]]
|-
| 31 || [[Waast-Aserbaidschaan]] || [[Urmia (Steed)|Urmia]]
|}
=== Kliima ===
Iraan hee en manigfualig kliima, faan [[ariid]] an semi-ariid tu [[subtroopisk]] bi't Kaspisk Sia an uun a nuurdelk holtingen ([[walt]]), heer faal a temperatuuren säälten oner a froost an det regiuun blaft fochtig. Uun't Kaspsik Sia Regiuun ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) stiig somertemperatuuren säälten auer 29 °C. A juarelk rinfaal as 680 mm am a uast an muar üs 1.700 mm uun't waasten.
Uun't [[Zaagros]] baseng, uun a waast faan Iraan, san liiger temperatuuren an hard wontern, mä froostig dai-temperatuuren an swaar snä. A uast- an madel-baseng san ariid, mä maner üs 200 mm rin an haa [[wüüst]]neien. A somertemperatuuren kön 45 °C raage, uun [[Dascht-e Kawiir]] (Persisk دشت كوير) sogoor 70 °C.
A [[UN]] koordinaator för Iraan hee saad, dat "weederwaant det slimst menskelk seekerhaidsprobleem uun Iraan faan nütidj as".
[[File:Temperature Bar Chart Middle East-Iran--1901-2020--2021-07-13.png|thumb|300px|Temperatuurferanringen uun Iran]]
<gallery widths=200px>
Koppen-Geiger Map IRN present.svg|[[Köppen]]-[[Geiger]] kliima koord faan 1980 bit 2016.
Koppen-Geiger Map IRN future.svg|[[Köppen]]-[[Geiger]] kliima koord faan 2071 bit 2100, bereegent troch en [[globaal apwarmin]] model, diar det apwarmin uun a kementidj föörütj sai.
</gallery>
==Etymologii==
Uun at fergingenhaid wurd Iraan faan bütjluns lidj "Persien" neemd. Faan a iinwenern wiar at lun "Iraan" beneemd. De amtlik nööm wiar Persien. Uun't juar 1935 neemd Reza Schah Pahlavi det lun am tu Iraan. De nööm Iraan ment "lun faan a Aarier". Hat woort uun det ääler buk faan a [[Soroastrismus]], Avesta, brükt. Uun't 19. an 20. juarhunert wurd de nööm Aarier faan Europeern brükt, am aal a [[Indogermaans]] mensken tu beneemen. Det "Aarisk Rasse" wiar en ütjdrük, diar [[Hitler]] brükt, am sin "auerwäärdig ras" tu beskriiwen. "Aarier" ment "eedel" uun [[Iraansk spriiken]].
==Histoore==
Amanbi 500 f.Kr. wiar det areaal, wat nü Iraan as, at sentrum faan't [[Achemeniiden Rik]]. A [[Grichenlun|greks]] stäädstooten streed jin a Persisk armeeen, diar faan [[Darius de Grat]] an [[Xerxes]] uunfeerd wurd. Do naam [[Alexander de Grat]] at lun iin, efterdat hi auer a Achameniiden faan Persien siiget hed. Hi regiaret, bit hi stoorew. Do regiaret a greks Seleukiiden, bit jo faan't [[Arsakiiden Rik]] slaanj wurd, diar leeder jin't [[Röömsk Rik]] streden hää. Efter at Arsakiiden (Parter) Rik kaam at [[Sasaniiden Rik]] (224 – 651) tu a meecht. Ööder fulken haa Persien iinnimen, so üs a Arabern (7. juarhunert), a Türken (10. juarhunert) an a Mongoolen (13. juarhunert). Oober Iraan hed an hee altidj en ööder an eegen iraansk kultuur, diar widjer lewet.
Efterdat a muslimsk Arabern a Iraan iinnimen hed, wurd persisk wüfen üs hüshual-slaawen ferkääft, persisk maaner wurd twüngen, tu bauen, tu büürin an hard werk tu maagin.
Efterdat at Sasaniiden Rik uun 651 ferfool, wiar uun't [[Umajaaden Kalifaat]] föl Persisk iinflööd, hauptsechelk det administratsjuun an det hoofkultuur. Maning ferwaltern wiar faan Persisk stamhüsger. Persisk bleew det ofitsiel spriik faan't Kalifaat, bit [[Araabisk]] uun't leed 7. juarhunert auernimen wurd. Oober Persien wiar do noch ei foldialig faan a Umajaaden kontroliaret; apartig Tabaristaan ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) wiar oner't Dabujiid dünastii ünufhingig bit 760, an Tabaristaan wurd dial faan det [[Abbasiiden Rik]]. Diaram hee Maazandaraani (of [[Maazandaraans]]) öler Araabisk wurden üüs Persisk an öler [[Iraansk spriiken]]. A Araabisk Abbasiid kalif Haaruun hed Persisk konkubiinen.
Widjert at njüügenst an tjinst juarhundert, 819 bit 999, bleud (Nei-) Persisk spriik an kultuur oner at [[Samaniiden Rik]] weler ap. At Turko-Persisk [[Seldschuken Rik]] fuarmet at 11. juarhunert.
At Safawiiden-Rik (1502-1736) maaget at [[Schiitisk]] rochtskuul faan a [[Islaam]] tu't stootsreligioon faan Iraan. A letst köningen faan Iraan wiar faan det Pahlavi dynastii, an regiaret faan 1925 bit 1979, üüs efter en rewolutschuun Ayatollah Khomeini en Islaamisk republiik gründet.
Di 28. Febrewoore 2026 haa dön [[Ferianigt Stooten]] an [[Israel]] en krich jin Iraan began. Stoot baas an bundespresident Frank-Walter Steinmeier an ööler politiiker saad dat ferstupt apjin fulkenrocht. Jam duad maaget Ali Khamenei an flook ööler iiransk politiiker. Diarbi san uk muar üüs düüsen iinwener faan Iraan tu lus kimen. Iraan hääl mä raketen aanjrepen jin Israel an FS-frinjer uun a Madel-Uasten werket, an slood a Persisk Golf mä Hormoz (Hormuz) faan [[Hormozgan]] prowins, wat det globaal [[hanel]]skraft ferstört.
[[Datei:Achaemenid_Empire_at_its greatest_extent_according_to_Oxford_Atlas_of_World_History_2002.jpg|thumb|300px|Koord faan Persien (500 f. Kr.)]]
=== Ufluup ===
[[Antike]]:
# Mä't Köningrik Anshan wurd Persien uun det [[7. juarhunert f.Kr.]] dial faan det [[Meedisk Rik]]
# [[Achemeniiden Rik]] (Ual Persisk: 𐎧𐏁𐏂, Xšāça, lit. 'keiserrik'): 550 f.Kr. bit 330 f.Kr.
# [[Makedoonsk Rik]] an [[Seleukiiden Rik]]: 330 f. Kr. bit 247* f. Kr. (*uun Persien) [[Alexander de Grat]] köning faan Makedoonien, efter san duas haa sin militeers (a diadochen) det könangrik apdiald. [[Seleukos Nikator]].
# [[Arsakiiden Rik]]: 247 f.Kr. bit 224
# [[Sasaniiden Rik]] (Madel Persisk: 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩 Ērānšahr, lit. 'Iraansk Keiserrik'): 224 bit 651
Uun de tidj faan a Persisk Riken hee ham en bedüüden kultuur briad maaget. [[Hanel]] an [[konst]] bleud ap. [[Ual/Madel Persisk]] an [[Arameesk]] wiar amtspriiken faan't rik. [[Fööraasien]] an [[Madelaasien]] kaam oner persisk iinflööd an diar wurd bit daaling "[[iraansk spriiken]]" snaaket.
==Demografii==
===Spriiken===
(Nei) [[Persisk]] as at iansigst amtspriik uun det lun. Hat wurt uk snaaket uun [[Afghaanistaan]] an [[Tadschikistaan]]. Persisk hiart tu a twiig faan a [[iraansk spriiken]] an sodening tu't [[indogermaans]].
[[File:Persépolis. Inscription.jpg|thumb|Ual Persisk uun Achameniiden iinskraft ([[Persepolis]], Iraan)]]
Üs en skrewen spriik wiar Ual Persisk uun köningelk Achameniiden iinskraften auerleewert. De äälst bekäänd tekst uun Ual Persisk skrewen as at Behistuun iinskraft, wat ütj at tidj faan [[Schah]] (Köning) Darius de Grat ( 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 Dārayavaʰuš; 522–486 f.Kr.) komt.
Nai ferwaant mä Ual Persisk, oober faan en ööder twiig faan a iraansk spriiken, wiar Avestisk, det sprik faan't ual [[relegioon]] faan Iraan, a [[Soroastrismus]].
Madel Persisk kaam uun a Sasaniiden iinskraften (224 bit 651) föör. Uun literaarisk spriik wurd Madel Persisk iarst leeder, uun't 6. of 7. juarhunert, ferwäänd. Faan't 8. juarhunert uun begant hat tu Nei Persisk tu wanlin, mä det madel-periuud-fuarem, wat bluat noch uun a teksten faan Soroastrismus widjer lewet.
De iarst wichtig Persisk dachter wiar [[Rudaki]]. Hi wurd uun't 10. juarhunert feriaret, üs at [[Samaniiden Rik]] üüb't hööchde faan sin meecht wiar.
Nei Persisk teksten wurd uun't [[araabisk skraft]] skrewen, an kaam uun't 9. juarhunert ap.
[[File:Iran ethnoreligious distribution 2004.jpg|thumb|300px|Spriiken, religioonen an fulken faan Iraan]]
Nochhuaren uun Fööraasien san diar soföl ünlik spriiken üüb een bonk üs uun Iraan.
Uun det lun tesken Kaspisk Sia an Persisk Golf wurt uk trii grat manertaalspriiken snaaket, det san [[Aserbaidschaansk]] amanbi 20%, [[Kurdisk]] (Sorani an Süüdkurdisk) amanbi 10% an [[Maazandaraans]] mä Gilaki (bial Kaspisk spriiken) amanbi 5%. An do komt uk [[Araabisk]] mä 2% faan lidj uun dön süüdelk regiuunen diartu.
Aserbaidschaansk wurt fööraal uun de nuurd-waastelk loonsdial snaaket, uun [[Ardebiil]], [[Zandschaan]], [[Uast-Aserbaidschaan| Uast-]] an [[Waast-Aserbaidschaan]]. Amanbi 16 miljuunen minsken faan a Aseri manerhaid lewe miast nai bi a grens tu't naiberlun [[Aserbaidschaan]].
Kurdisk (mä Lorisk) as en spriik, diar uun [[Kordestaan]], [[Kermaanschaah (Prowins)|Kermaanschaah]], [[Lorestaan]] an üs Sorani uun't [[Autonoom Regiuun Kurdistaan]] faan a [[Iraak]] snaaket wurt. Uun a Iraan snaake amanbi 10 miljuunen minsken Kurdisk.
Maazandaraans of Tabari as det spriik faan amanbi 5 miljuunen mensken. Hat wurt fööraal uun det Kaspisk Sia Regiuun ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) spreegen.
=== Religioon===
[[File: Imam_Reza's_Birth_Anniversary_-_8_October_2011_08.jpg|thumb|Imaam Reza Masdschid san gebursdai uun [[Maschhad]], Iraan]]
Amanbi 90% faan at iraansk lidj san Musliimen. Det stoots[[religion]] as Schiitisk [[Islaam]]. Hat as sant det Safawiiden Rik uun't 16. juarhunert det stootsreligion. Hat hiart tu a Twaalew-Imaam-twiig faan det Schiitisk rochtskuul. Amanbi 9% faan a iraansk Musliimen hiart tu a Sunnitisk twiig faan a Islaam, miastendials faan at [[Kurdisk]], [[Turkmeensk]] of Beluutschisk manerhaid. 9% faan a Iraanern, diar nian Musliimen san, san mäfulgern faan [[Soroastrismus]], [[Krastendoom]] an [[Juudendoom]]. Diar lewe son 300.000 bit 370.000 Krasten (maning [[armeensk]] Iraanern) an 25.000 persisk Juuden uun't lun.
== Kultuur==
===Köögem===
[[File:Gheymeh Stew.jpg|thumb|chorescht-e qejmeh, mä ruad fleesk (sjep of beest), persisk [[eert]] (lappe), [[eerdaapler]], sandrüget limeten, [[tomoot|tomaaten]] an safraan-ris]]
Eegen iraansk köögem san fermingd spiisen faan [[ris]] mä "chorescht": [[flääsk| fleesk]], greensaagen an / of [[nöden]]. Krüüsen wurd maning brükt, mä [[früchten]] üs [[plumen]], [[Granaataapelbuumer|granaataapler]], [[kwitenbuum|kwiten]], [[aprikoos]]en an [[sinken]]. Iraansk krüüsen an [[gewürtsen]] san [[safraan]], green [[kardamom]], an drüget [[limeten]], [[kaneel]], [[kurkuuma]] an [[pitersile]] wurd brükt.
===Festdaar===
[[File:7SEEN 89.jpg|thumb|left|Haaft-Sin Boosel, [[Tehraan]], Iraan]]
<br>
Uun a Iraan wurt sant 1925 amtelk a [[Iraans kalender|Dschalaalikalender]] brükt. Hi racht ham efter at sanjuar an begant tu '''[[Nooruuz]]''' ([[wosbegan]]). Nooruuz (Iraanisk of Persisk Neijuar) wurd üs festdai al tu tidj faan Achameniiden (6. juarhunert f.Kr.) feiert. För Neisdai wurt en apartig boosel üübberigt, a Haaft-sin. "Haaft" bedüüdet sööwen an "sin" as a buksteew "s" uun at persisk/araabisk alfabeet, amdat sööwen dingen för a boosel benatigt wurd:
{{ufsaat}}
# Sabzeh (سبزه) – [[wiaten]], [[bere]] of [[lins]] poon
# Samanuu(سمنو) – [[wiaten]] siadkurner poding
# Sendsched (سنجد) – [[öölewilger]]
# Serkeh (سرکه) – [[eetj]]
# Siib (uk Seeb) (سیب) – [[aapel]]
# Siir (سیر) – [[knooplook]]
# Somaq of Sumak (سماق) – [[sumak]]
[[File:L04vb2pizbcs.jpg|thumb|Schab-e Yalda Boosel]]
'''[[Schab-e Yalda]]''' of Yalda Naacht (uk Dschella Naacht) as en ual fest uun [[Iraan]], [[Kurdistaan]], [[Usbekistaan]], [[Tadschikistaan]], [[Afghaanistaan]], an [[Turkmenistaan]]. Hat wurt tu [[wontersankiar]] faan a [[nuurdhualewkuugel]] feiert. Hat as miast at naacht faan a 21. Deetsember (of 20. uun [[skregeljuar]]en) uun a [[gregoriaans kalender]]. A Dai faan Schab-e Yalda as at tidj, wan a san sin liichst stant uun a hemel hee an a dai det kurtst periood faan dailaacht hee. Det as a began faan de astronoomisk [[wonter]]. Det lingst an jonkest naacht faan't juar as en tidj, wan frinjer an familje tupkem, iidj, drank an [[dachting]]en faan [[Hafez]] of [[tääl]]en faan [[Schahnaameh]] lees, bit widj auer madennaacht.
Früchten an nöden wurd eden an [[granaataapelbuumer|granataapler]] an [[weedermeloon]]en san fööraal wichtig. Det ruad klöör faan dön früchten stäänt för a waremk faan't ial an a glem faan't leewent. Shab-e Yalda wurd uun Deetsember 2022 ofitsiel tu en weltarewdial faan [[UNESCO]].
==Natuur==
[[Datei:Iranian Cheetah roars.jpg|thumb|Iraanisk Gepard ''A. j. venaticus'']]
===Diarten===
Iraan hee en rik tiirwelt mä 34 [[fladermüs]] slacher, [[mangusten]], [[gulschakaal]], indisk [[wulwer|wulew]], indisk [[faskoter]], [[foos]], strimel[[hyäänen]], [[leopard]], euraasisk [[loks]], brün[[beer]] an asiaatisk suartbeer. [[Paartuanet Kloksdiarten]] san [[wilswin]], [[muflon]], [[ruadhirsk]] an [[gatselen]]. A asiaatisk [[gepard]] (A. j. venaticus) lewet bluat noch uun Iraan. Domestisiaret slacher san [[sjep]], [[siig]], [[beest]], [[hingst]], [[weederbüfel]], [[eesel]] an [[kameel]]. Iraan hee muar üs 570 slacher faan [[fögler]], so üs [[fasaan]], [[aarebaarin]], [[iarner]] an [[falken]].
==Wiartskap==
Uun't juar 2017 woon Iraan 214.5 miljarden kubikmeetern faan [[eerdgas]]. At lun as üüb't traad steed faan lunen, wat eerdgas wan<ref>{{Cite web öömrang |title=''Country Comparisons: Natural gas – production'', CIA World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/natural-gas-production/country-comparison |accessdate=2022-03-05 |archivedate=2022-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220305172317/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/natural-gas-production/country-comparison }}</ref>. Iraan hee uk natüürelk resursen faan [[eerdööle]]. Hat as en mäfulger faan [[OPEC]]. Eerdööle as ian faan sin wichtagst eksportprodukten. [[Ris]], konsthunwerk, [[maten]] (tepich) an [[safraan]] san wichtig lokaal produkten. Iraan as een faan a gratst eksportöören an produsenten faan [[kaawiar]] an [[pistazie]]n üüb a welt. Iraan hee fabriken, diar industriel produkten maage. Iraan werket uk uun't fial faan a biomedesiinsk wedenskapen. [[Iraans Rial|Rial]] as at [[münt]], wat uun Iraan brükt wurt.
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Iran}}
{{Wikiatlas öömrang|Iran}}
{{Wikivoyage öömrang|Iran|Iraan}}
== Kwelen ==
<references />
{{Coordinate|NS=32/29/46/N|EW=54/17/42/E|type=country|region=IR}}
[[Kategorie:Iraan| ]]
n0q439oglx2wrzouhpzfvhrrlbcqk4y
279047
279046
2026-04-16T08:19:31Z
Der Priese
23563
/* Histoore */ Bessere Satzreihenfolge
279047
wikitext
text/x-wiki
<!--{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen
|INHALT=
[[???|Sölring]]
[[Iraan|Öömrang]]
[[Iraan|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[???|Halifreesk]]
[[???|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[???|Karhiirder]]
[[???|Gooshiirder]]
}}-->
{{Öömrang}}
{{Fering}}
{{Infobox Staat öömrang
| NAME = <span style="font-size:2em">'''جمهوری اسلامی ايران'''</span><br />
<span style="font-size:1.4em">'''Dschomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān'''</span><br />
'''Islaamsk Republiik Iraan'''
| BILD-FLAGGE = Flag of Iran.svg
| BILD-FLAGGE-RAHMEN = ja
| ARTIKEL-FLAGGE = Flagge des Iran
| BILD-WAPPEN = Emblem of Iran.svg
| BILD-WAPPEN-BREITE = 100px
| ARTIKEL-WAPPEN = Wappen des Iran
| WAHLSPRUCH = <span style="font-size:1.4em">استقلال آزادی جمهوری اسلامی</span><br />
<small>Esteqlāl, Āzādī, Dschomhūrī-ye Eslāmī</small><br />
''([[persisk]] för „Suwereniteet, Freihaid, Islaamsk Republiik“)''
| AMTSSPRACHE = [[Persisk]]
| HAUPTSTADT = [[Teheraan]] (Tehran)
| STAATSFORM = [[Islaamsk republiik]]
| REGIERUNGSSYSTEM = Autoriteer regime
| STAATSOBERHAUPT = ''[[de jure]]:'' Imam [[Muhammad al-Mahdi]]<br />''[[de facto]]:'' [[Modschtaba Chamenei]]
| REGIERUNGSCHEF = President [[Masoud Pezeshkian]]
| FLÄCHE = 1.648.195
| EINWOHNER = 92.838.753 (2025)<ref>https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/</ref>
| BEV-DICHTE = 44,9
|BIP = 2011<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/index.aspx World Economic Outlook Database, April 2012] faan a [[IWF]]</ref>
* $ 496,243 Milliarden <small>(25.)</small>
* $ 1.006,540 Milliarden <small>(17.)</small>
* $ 6.445 <small>(80.)</small>
* $ 13.072 <small>(70.)</small>
|BIP-ERWEITERT =* Totaal (nominaal)
* Total ([[Kaufkraftparität|KKP]])
* BIP/Iinw. (nominaal)
* BIP/Einw. (KKP)
|HDI = {{Gleichgeblieben}} 0,707 <small>(88.)</small><ref>{{Internetquelle öömrang|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/IRN.html|titel=Iran (Islamic Republic of) Country Profile: Human Development Indicators|zugriff=2012-05-22}}</ref>
| WÄHRUNG = 1 [[Iraans Rial]] (iar = 100 Dinars)
| NATIONALHYMNE = ''[[Soroud-e Melli-ye Dschomhuri-ye Eslami-e Iran]]''
| ZEITZONE = [[UTC]]+3,5 / UTC+4,5 (Maarts-September)
| KFZ-KENNZEICHEN = IR
| INTERNET-TLD = [[.ir]]
| TELEFON-VORWAHL = +98
| BILD-LAGE = Iran on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
| BILD-LAGE-IMAGEMAP = Afro-EurasienGlobus1
| BILD2 = Iran in its region.svg
}}
<br>
A '''Iraan''' of '''Iroon''' (uk '''Persien''', {{faS|ايران}} ''Īrān'' {{Audio-IPA|Iran alborz.ogg|iːˈrɔːn}}) as en lun uun [[Fööraasien]]. Bit [[1979]] wiar't en [[monarchii]], sant det rewolutsion as't en [[islaamsk republiik]].
<!-- nian Nordfriisk! Die ethnischen Territorien des Iran sind Persien, Azarbayejan, Kurdistan, Luristan, Bakhtiari, Khuzestan, Golestan, Gilan und Mazandaran
Der Iran ist ein multiethnisches Land. Die wichtigsten ethnischen Gruppen sind Lurs, Kurden (Kurdistani), Azeris, Perser, Mazandaranis, Gilakis, Khuzestani-Araber und Talysh.
Die älteste Zivilisation im Iran befindet sich in der Stadt Piranshahr-->
==Geografii==
=== Koord ===
{{ Positionskarte+ | Iran | width=360 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Iran | position=4 | lat=35/42/00 | long=51/25/00 | region=IR | label='''[[Tehraan]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=36/18/00 | long=59/36/00 | region=IR | label=<small>[[Maschhad]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=32/39/00 | long=51/41/00 | region=IR | label=<small>[[Isfahan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=38/05/00 | long=46/17/00 | region=IR | label=<small>[[Täbris]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=9 | lat=35/49/00 | long=50/58/00 | region=IR | label=<small>[[Karadsch]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=29/36/00 | long=52/31/00 | region=IR | label=<small>[[Schiraz]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=31/19/00 | long=48/42/00 | region=IR | label=<small>[[Ahvaz]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=34/39/00 | long=50/53/00 | region=IR | label=<small>[[Ghom]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=34/19/00 | long=47/04/00 | region=IR | label=<small>[[Kermānschāh (Stadt)|Kermānschāh]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=37/33/00 | long=45/04/00 | region=IR | label=<small>[[Urmia]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=29/30/00 | long=60/52/00 | region=IR | label=<small>[[Zahedan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=30/17/00 | long=57/04/00 | region=IR | label=<small>[[Kerman (Iran)|Kerman]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=31/51/00 | long=54/22/00 | region=IR | label=<small>[[Yazd]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=32/52/00 | long=59/12/00 | region=IR | label=<small>[[Birdschand]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=12 | lat=35/57/00 | long=52/06/00 | region=IR | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Damawand]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=95 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Turkmeenistaan]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=42 | X=100 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=<small>[[Afghaanistaan|Afghaa-<br />nistaan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=89 | X=100 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=<small>[[Pakistaan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=60 | X=0 | position=3 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Iraak]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=5 | position=2 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Saudi-Araabien]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=82 | X=38 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=<small>[[Persisk Golf]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=7 | X=5 | position=6 | label=<small>''[[Urmia Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=36 | position=6 | label=<small>''[[Kaspisk Sia]]''</small>}}
}}
{{ufsaat}}
===Geograafisk Laag===
Iraan leit twesken 40° an 24° (faan a nuurd tu a süüd) an 64° an 44° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi fiiwsis grater üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä sööwen lunen. Det lingst grens (1.599 km) faan't lun wurt mä [[Irak]] an det kurtst (48 km) mä [[Armeenien]] diald. At lun dialt uk en 921 km lung grens mä [[Afghaanistaan]], en 689 km lung mä [[Aserbaidschan]], en 909 km lung mä [[Pakistaan]], en 1.148 km lung mä [[Turkmenistaan]], en an en 534 km lung mä’t [[Türkei]]. A eeg faan Iran bi det [[Kaspisk Sia]] as 728 km lung uun a nuurd an bi a [[Persisk Golf]] mä 1.536 km uun a süüd.
De huuchst ponkt uun't lun as mä en hööchde faan 5.600 meetern de [[Damawand]] (üüb Persisk كوه دماوند, [[DMG]] Kūh-e Damāwand), wat uun dön [[Alborz]] Berger leit.
=== Prowinsen ===
{{Imagemap Iran1|Iran, administrative divisions - de - colored.svg|right|rahmenlos|330px}}
At lun hää 31 prowinsen:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Prowins !! Hoodsteed
|-
| 1 || [[Alborz (Prowins)|Alborz]] || [[Karadsch (Steed)|Karadsch]]
|-
| 2 || [[Ardebiil (Prowins)|Ardebiil]] || [[Ardebiil (Steed)|Ardebiil]]
|-
| 3 || [[Buuschehr (Prowins)|Buuschehr]] || [[Buuschehr (Steed)|Buuschehr]]
|-
| 4 || [[Chuuzestaan (Prowins)|Chuuzestaan]] || [[Ahwaaz (Steed)|Ahwaaz]]
|-
| 5 || [[Esfahaan (Prowins)|Esfahaan]] || [[Esfahaan (Steed)|Esfahaan]]
|-
| 6 || [[Giilaan (Prowins)|Giilaan]] || [[Rascht (Steed)|Rascht]]
|-
| 7 || [[Golestaan]] || [[Gorgaan (Steed)|Gorgaan]]
|-
| 8 || [[Hamadaan (Prowins)|Hamadaan]] || [[Hamadaan (Steed)|Hamadaan]]
|-
| 9 || [[Hormozgaan|Hormozgaan]] || [[Bandar Abbaas (Steed)|Bandar Abbaas]]
|-
| 10 || [[Iilaam (Prowins)|Iilaam]] || [[Iilaam (Steed)|Iilaam]]
|-
| 11 || [[Jazd (Prowins)|Jazd]] || [[Jazd (Steed)|Jazd]]
|-
| 12 || [[Kermaan (Prowins)|Kermaan]] || [[Kermaan (Steed)|Kermaan]]
|-
| 13 || [[Kermaanschaah (Prowins)|Kermaanschaah]] || [[Kermaanschaah (Steed)|Kermaanschaah]]
|-
| 14 || [[Kohgiiluuje an Buujer Ahmad]] || [[Jaasuudsch (Steed)|Jaasuudsch]]
|-
| 15 || [[Kordestaan (Prowins)|Kordestaan]] || [[Sanandadsch (Steed)|Sanandadsch]]
|-
| 16 || [[Lorestaan (Prowins)|Lorestaan]] || [[Chorramaabaad (Steed)|Chorramaabad]]
|-
| 17 || [[Maazandaraan (Prowins)|Maazandaraan]] || [[Saarii (Steed)|Saarii]]
|-
| 18 || [[Markazii]] („Maden“) || [[Araak (Steed)|Araak]]
|-
| 19 || [[Nuurd Choraasaan]] || [[Bodschnuurd (Steed)|Bodschnuurd]]
|-
| 20 || [[Qazwiin (Prowins)|Qazwiin]] || [[Qazwiin (Steed)|Qazwiin]]
|-
| 21 || [[Qom (Prowins)|Qom]] || [[Qom (Steed)|Qom]]
|-
| 22 || [[Paars (Prowins)|Paars]] || [[Schiiraaz (Steed)|Schiiraaz]]
|-
| 23 || [[Razawii-Choraasaan| Razawii-Choraasaan of Chorasaan-e Razawii]] || [[Maschhad (Steed)|Maschhad]]
|-
| 24 || [[Zandschaan (Prowins)|Zandschaan]] || [[Zandschaan (Steed)|Zandschaan]]
|-
| 25 || [[Semnaan (Prowins)|Semnaan]] || [[Semnaan (Steed)|Semnaan]]
|-
| 26 || [[Siistaan an Beluutschistaan]] || [[Zaahedaan (Steed)|Zaahedaan]]
|-
| 27 || [[Süüd Choraasaan]] || [[Biirdschand (Steed)|Biirdschand]]
|-
| 28 || [[Tehraan (Prowins)|Tehraan]] || [[Tehraan (Steed)|Tehraan]]
|-
| 29 || [[Tschahaar Mahaal an Bachtijaari]] || [[Schahr-e Kord (Steed)|Schahr-e Kord]]
|-
| 30 || [[Uast-Aserbaidschaan]] || [[Tabriiz (Steed)|Tabriiz]]
|-
| 31 || [[Waast-Aserbaidschaan]] || [[Urmia (Steed)|Urmia]]
|}
=== Kliima ===
Iraan hee en manigfualig kliima, faan [[ariid]] an semi-ariid tu [[subtroopisk]] bi't Kaspisk Sia an uun a nuurdelk holtingen ([[walt]]), heer faal a temperatuuren säälten oner a froost an det regiuun blaft fochtig. Uun't Kaspsik Sia Regiuun ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) stiig somertemperatuuren säälten auer 29 °C. A juarelk rinfaal as 680 mm am a uast an muar üs 1.700 mm uun't waasten.
Uun't [[Zaagros]] baseng, uun a waast faan Iraan, san liiger temperatuuren an hard wontern, mä froostig dai-temperatuuren an swaar snä. A uast- an madel-baseng san ariid, mä maner üs 200 mm rin an haa [[wüüst]]neien. A somertemperatuuren kön 45 °C raage, uun [[Dascht-e Kawiir]] (Persisk دشت كوير) sogoor 70 °C.
A [[UN]] koordinaator för Iraan hee saad, dat "weederwaant det slimst menskelk seekerhaidsprobleem uun Iraan faan nütidj as".
[[File:Temperature Bar Chart Middle East-Iran--1901-2020--2021-07-13.png|thumb|300px|Temperatuurferanringen uun Iran]]
<gallery widths=200px>
Koppen-Geiger Map IRN present.svg|[[Köppen]]-[[Geiger]] kliima koord faan 1980 bit 2016.
Koppen-Geiger Map IRN future.svg|[[Köppen]]-[[Geiger]] kliima koord faan 2071 bit 2100, bereegent troch en [[globaal apwarmin]] model, diar det apwarmin uun a kementidj föörütj sai.
</gallery>
==Etymologii==
Uun at fergingenhaid wurd Iraan faan bütjluns lidj "Persien" neemd. Faan a iinwenern wiar at lun "Iraan" beneemd. De amtlik nööm wiar Persien. Uun't juar 1935 neemd Reza Schah Pahlavi det lun am tu Iraan. De nööm Iraan ment "lun faan a Aarier". Hat woort uun det ääler buk faan a [[Soroastrismus]], Avesta, brükt. Uun't 19. an 20. juarhunert wurd de nööm Aarier faan Europeern brükt, am aal a [[Indogermaans]] mensken tu beneemen. Det "Aarisk Rasse" wiar en ütjdrük, diar [[Hitler]] brükt, am sin "auerwäärdig ras" tu beskriiwen. "Aarier" ment "eedel" uun [[Iraansk spriiken]].
==Histoore==
Amanbi 500 f.Kr. wiar det areaal, wat nü Iraan as, at sentrum faan't [[Achemeniiden Rik]]. A [[Grichenlun|greks]] stäädstooten streed jin a Persisk armeeen, diar faan [[Darius de Grat]] an [[Xerxes]] uunfeerd wurd. Do naam [[Alexander de Grat]] at lun iin, efterdat hi auer a Achameniiden faan Persien siiget hed. Hi regiaret, bit hi stoorew. Do regiaret a greks Seleukiiden, bit jo faan't [[Arsakiiden Rik]] slaanj wurd, diar leeder jin't [[Röömsk Rik]] streden hää. Efter at Arsakiiden (Parter) Rik kaam at [[Sasaniiden Rik]] (224 – 651) tu a meecht. Ööder fulken haa Persien iinnimen, so üs a Arabern (7. juarhunert), a Türken (10. juarhunert) an a Mongoolen (13. juarhunert). Oober Iraan hed an hee altidj en ööder an eegen iraansk kultuur, diar widjer lewet.
Efterdat a muslimsk Arabern a Iraan iinnimen hed, wurd persisk wüfen üs hüshual-slaawen ferkääft, persisk maaner wurd twüngen, tu bauen, tu büürin an hard werk tu maagin.
Efterdat at Sasaniiden Rik uun 651 ferfool, wiar uun't [[Umajaaden Kalifaat]] föl Persisk iinflööd, hauptsechelk det administratsjuun an det hoofkultuur. Maning ferwaltern wiar faan Persisk stamhüsger. Persisk bleew det ofitsiel spriik faan't Kalifaat, bit [[Araabisk]] uun't leed 7. juarhunert auernimen wurd. Oober Persien wiar do noch ei foldialig faan a Umajaaden kontroliaret; apartig Tabaristaan ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) wiar oner't Dabujiid dünastii ünufhingig bit 760, an Tabaristaan wurd dial faan det [[Abbasiiden Rik]]. Diaram hee Maazandaraani (of [[Maazandaraans]]) öler Araabisk wurden üüs Persisk an öler [[Iraansk spriiken]]. A Araabisk Abbasiid kalif Haaruun hed Persisk konkubiinen.
Widjert at njüügenst an tjinst juarhundert, 819 bit 999, bleud (Nei-) Persisk spriik an kultuur oner at [[Samaniiden Rik]] weler ap. At Turko-Persisk [[Seldschuken Rik]] fuarmet at 11. juarhunert.
At Safawiiden-Rik (1502-1736) maaget at [[Schiitisk]] rochtskuul faan a [[Islaam]] tu't stootsreligioon faan Iraan. A letst köningen faan Iraan wiar faan det Pahlavi dynastii, an regiaret faan 1925 bit 1979, üüs efter en rewolutschuun Ayatollah Khomeini en Islaamisk republiik gründet.
Di 28. Febrewoore 2026 haa dön [[Ferianigt Stooten]] an [[Israel]] en krich jin Iraan began. Jam duad maaget Ali Khamenei an flook ööler iiransk politiiker. Diarbi san uk muar üüs düüsen iinwener faan Iraan tu lus kimen. Stoot baas an bundespresident Frank-Walter Steinmeier an ööler politiiker saad dat ferstupt apjin fulkenrocht. Iraan hääl mä raketen aanjrepen jin Israel an FS-frinjer uun a Madel-Uasten werket, an slood a Persisk Golf mä Hormoz (Hormuz) faan [[Hormozgan]] prowins, wat det globaal [[hanel]]skraft ferstört.
[[Datei:Achaemenid_Empire_at_its greatest_extent_according_to_Oxford_Atlas_of_World_History_2002.jpg|thumb|300px|Koord faan Persien (500 f. Kr.)]]
=== Ufluup ===
[[Antike]]:
# Mä't Köningrik Anshan wurd Persien uun det [[7. juarhunert f.Kr.]] dial faan det [[Meedisk Rik]]
# [[Achemeniiden Rik]] (Ual Persisk: 𐎧𐏁𐏂, Xšāça, lit. 'keiserrik'): 550 f.Kr. bit 330 f.Kr.
# [[Makedoonsk Rik]] an [[Seleukiiden Rik]]: 330 f. Kr. bit 247* f. Kr. (*uun Persien) [[Alexander de Grat]] köning faan Makedoonien, efter san duas haa sin militeers (a diadochen) det könangrik apdiald. [[Seleukos Nikator]].
# [[Arsakiiden Rik]]: 247 f.Kr. bit 224
# [[Sasaniiden Rik]] (Madel Persisk: 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩 Ērānšahr, lit. 'Iraansk Keiserrik'): 224 bit 651
Uun de tidj faan a Persisk Riken hee ham en bedüüden kultuur briad maaget. [[Hanel]] an [[konst]] bleud ap. [[Ual/Madel Persisk]] an [[Arameesk]] wiar amtspriiken faan't rik. [[Fööraasien]] an [[Madelaasien]] kaam oner persisk iinflööd an diar wurd bit daaling "[[iraansk spriiken]]" snaaket.
==Demografii==
===Spriiken===
(Nei) [[Persisk]] as at iansigst amtspriik uun det lun. Hat wurt uk snaaket uun [[Afghaanistaan]] an [[Tadschikistaan]]. Persisk hiart tu a twiig faan a [[iraansk spriiken]] an sodening tu't [[indogermaans]].
[[File:Persépolis. Inscription.jpg|thumb|Ual Persisk uun Achameniiden iinskraft ([[Persepolis]], Iraan)]]
Üs en skrewen spriik wiar Ual Persisk uun köningelk Achameniiden iinskraften auerleewert. De äälst bekäänd tekst uun Ual Persisk skrewen as at Behistuun iinskraft, wat ütj at tidj faan [[Schah]] (Köning) Darius de Grat ( 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 Dārayavaʰuš; 522–486 f.Kr.) komt.
Nai ferwaant mä Ual Persisk, oober faan en ööder twiig faan a iraansk spriiken, wiar Avestisk, det sprik faan't ual [[relegioon]] faan Iraan, a [[Soroastrismus]].
Madel Persisk kaam uun a Sasaniiden iinskraften (224 bit 651) föör. Uun literaarisk spriik wurd Madel Persisk iarst leeder, uun't 6. of 7. juarhunert, ferwäänd. Faan't 8. juarhunert uun begant hat tu Nei Persisk tu wanlin, mä det madel-periuud-fuarem, wat bluat noch uun a teksten faan Soroastrismus widjer lewet.
De iarst wichtig Persisk dachter wiar [[Rudaki]]. Hi wurd uun't 10. juarhunert feriaret, üs at [[Samaniiden Rik]] üüb't hööchde faan sin meecht wiar.
Nei Persisk teksten wurd uun't [[araabisk skraft]] skrewen, an kaam uun't 9. juarhunert ap.
[[File:Iran ethnoreligious distribution 2004.jpg|thumb|300px|Spriiken, religioonen an fulken faan Iraan]]
Nochhuaren uun Fööraasien san diar soföl ünlik spriiken üüb een bonk üs uun Iraan.
Uun det lun tesken Kaspisk Sia an Persisk Golf wurt uk trii grat manertaalspriiken snaaket, det san [[Aserbaidschaansk]] amanbi 20%, [[Kurdisk]] (Sorani an Süüdkurdisk) amanbi 10% an [[Maazandaraans]] mä Gilaki (bial Kaspisk spriiken) amanbi 5%. An do komt uk [[Araabisk]] mä 2% faan lidj uun dön süüdelk regiuunen diartu.
Aserbaidschaansk wurt fööraal uun de nuurd-waastelk loonsdial snaaket, uun [[Ardebiil]], [[Zandschaan]], [[Uast-Aserbaidschaan| Uast-]] an [[Waast-Aserbaidschaan]]. Amanbi 16 miljuunen minsken faan a Aseri manerhaid lewe miast nai bi a grens tu't naiberlun [[Aserbaidschaan]].
Kurdisk (mä Lorisk) as en spriik, diar uun [[Kordestaan]], [[Kermaanschaah (Prowins)|Kermaanschaah]], [[Lorestaan]] an üs Sorani uun't [[Autonoom Regiuun Kurdistaan]] faan a [[Iraak]] snaaket wurt. Uun a Iraan snaake amanbi 10 miljuunen minsken Kurdisk.
Maazandaraans of Tabari as det spriik faan amanbi 5 miljuunen mensken. Hat wurt fööraal uun det Kaspisk Sia Regiuun ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) spreegen.
=== Religioon===
[[File: Imam_Reza's_Birth_Anniversary_-_8_October_2011_08.jpg|thumb|Imaam Reza Masdschid san gebursdai uun [[Maschhad]], Iraan]]
Amanbi 90% faan at iraansk lidj san Musliimen. Det stoots[[religion]] as Schiitisk [[Islaam]]. Hat as sant det Safawiiden Rik uun't 16. juarhunert det stootsreligion. Hat hiart tu a Twaalew-Imaam-twiig faan det Schiitisk rochtskuul. Amanbi 9% faan a iraansk Musliimen hiart tu a Sunnitisk twiig faan a Islaam, miastendials faan at [[Kurdisk]], [[Turkmeensk]] of Beluutschisk manerhaid. 9% faan a Iraanern, diar nian Musliimen san, san mäfulgern faan [[Soroastrismus]], [[Krastendoom]] an [[Juudendoom]]. Diar lewe son 300.000 bit 370.000 Krasten (maning [[armeensk]] Iraanern) an 25.000 persisk Juuden uun't lun.
== Kultuur==
===Köögem===
[[File:Gheymeh Stew.jpg|thumb|chorescht-e qejmeh, mä ruad fleesk (sjep of beest), persisk [[eert]] (lappe), [[eerdaapler]], sandrüget limeten, [[tomoot|tomaaten]] an safraan-ris]]
Eegen iraansk köögem san fermingd spiisen faan [[ris]] mä "chorescht": [[flääsk| fleesk]], greensaagen an / of [[nöden]]. Krüüsen wurd maning brükt, mä [[früchten]] üs [[plumen]], [[Granaataapelbuumer|granaataapler]], [[kwitenbuum|kwiten]], [[aprikoos]]en an [[sinken]]. Iraansk krüüsen an [[gewürtsen]] san [[safraan]], green [[kardamom]], an drüget [[limeten]], [[kaneel]], [[kurkuuma]] an [[pitersile]] wurd brükt.
===Festdaar===
[[File:7SEEN 89.jpg|thumb|left|Haaft-Sin Boosel, [[Tehraan]], Iraan]]
<br>
Uun a Iraan wurt sant 1925 amtelk a [[Iraans kalender|Dschalaalikalender]] brükt. Hi racht ham efter at sanjuar an begant tu '''[[Nooruuz]]''' ([[wosbegan]]). Nooruuz (Iraanisk of Persisk Neijuar) wurd üs festdai al tu tidj faan Achameniiden (6. juarhunert f.Kr.) feiert. För Neisdai wurt en apartig boosel üübberigt, a Haaft-sin. "Haaft" bedüüdet sööwen an "sin" as a buksteew "s" uun at persisk/araabisk alfabeet, amdat sööwen dingen för a boosel benatigt wurd:
{{ufsaat}}
# Sabzeh (سبزه) – [[wiaten]], [[bere]] of [[lins]] poon
# Samanuu(سمنو) – [[wiaten]] siadkurner poding
# Sendsched (سنجد) – [[öölewilger]]
# Serkeh (سرکه) – [[eetj]]
# Siib (uk Seeb) (سیب) – [[aapel]]
# Siir (سیر) – [[knooplook]]
# Somaq of Sumak (سماق) – [[sumak]]
[[File:L04vb2pizbcs.jpg|thumb|Schab-e Yalda Boosel]]
'''[[Schab-e Yalda]]''' of Yalda Naacht (uk Dschella Naacht) as en ual fest uun [[Iraan]], [[Kurdistaan]], [[Usbekistaan]], [[Tadschikistaan]], [[Afghaanistaan]], an [[Turkmenistaan]]. Hat wurt tu [[wontersankiar]] faan a [[nuurdhualewkuugel]] feiert. Hat as miast at naacht faan a 21. Deetsember (of 20. uun [[skregeljuar]]en) uun a [[gregoriaans kalender]]. A Dai faan Schab-e Yalda as at tidj, wan a san sin liichst stant uun a hemel hee an a dai det kurtst periood faan dailaacht hee. Det as a began faan de astronoomisk [[wonter]]. Det lingst an jonkest naacht faan't juar as en tidj, wan frinjer an familje tupkem, iidj, drank an [[dachting]]en faan [[Hafez]] of [[tääl]]en faan [[Schahnaameh]] lees, bit widj auer madennaacht.
Früchten an nöden wurd eden an [[granaataapelbuumer|granataapler]] an [[weedermeloon]]en san fööraal wichtig. Det ruad klöör faan dön früchten stäänt för a waremk faan't ial an a glem faan't leewent. Shab-e Yalda wurd uun Deetsember 2022 ofitsiel tu en weltarewdial faan [[UNESCO]].
==Natuur==
[[Datei:Iranian Cheetah roars.jpg|thumb|Iraanisk Gepard ''A. j. venaticus'']]
===Diarten===
Iraan hee en rik tiirwelt mä 34 [[fladermüs]] slacher, [[mangusten]], [[gulschakaal]], indisk [[wulwer|wulew]], indisk [[faskoter]], [[foos]], strimel[[hyäänen]], [[leopard]], euraasisk [[loks]], brün[[beer]] an asiaatisk suartbeer. [[Paartuanet Kloksdiarten]] san [[wilswin]], [[muflon]], [[ruadhirsk]] an [[gatselen]]. A asiaatisk [[gepard]] (A. j. venaticus) lewet bluat noch uun Iraan. Domestisiaret slacher san [[sjep]], [[siig]], [[beest]], [[hingst]], [[weederbüfel]], [[eesel]] an [[kameel]]. Iraan hee muar üs 570 slacher faan [[fögler]], so üs [[fasaan]], [[aarebaarin]], [[iarner]] an [[falken]].
==Wiartskap==
Uun't juar 2017 woon Iraan 214.5 miljarden kubikmeetern faan [[eerdgas]]. At lun as üüb't traad steed faan lunen, wat eerdgas wan<ref>{{Cite web öömrang |title=''Country Comparisons: Natural gas – production'', CIA World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/natural-gas-production/country-comparison |accessdate=2022-03-05 |archivedate=2022-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220305172317/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/natural-gas-production/country-comparison }}</ref>. Iraan hee uk natüürelk resursen faan [[eerdööle]]. Hat as en mäfulger faan [[OPEC]]. Eerdööle as ian faan sin wichtagst eksportprodukten. [[Ris]], konsthunwerk, [[maten]] (tepich) an [[safraan]] san wichtig lokaal produkten. Iraan as een faan a gratst eksportöören an produsenten faan [[kaawiar]] an [[pistazie]]n üüb a welt. Iraan hee fabriken, diar industriel produkten maage. Iraan werket uk uun't fial faan a biomedesiinsk wedenskapen. [[Iraans Rial|Rial]] as at [[münt]], wat uun Iraan brükt wurt.
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Iran}}
{{Wikiatlas öömrang|Iran}}
{{Wikivoyage öömrang|Iran|Iraan}}
== Kwelen ==
<references />
{{Coordinate|NS=32/29/46/N|EW=54/17/42/E|type=country|region=IR}}
[[Kategorie:Iraan| ]]
rfpe8p6m2bcwappo21kr6mkjf7qfi7n
279052
279047
2026-04-16T10:53:22Z
Murma174
19
/* Histoore */ en betj auerwerket
279052
wikitext
text/x-wiki
<!--{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen
|INHALT=
[[???|Sölring]]
[[Iraan|Öömrang]]
[[Iraan|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[???|Halifreesk]]
[[???|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[???|Karhiirder]]
[[???|Gooshiirder]]
}}-->
{{Öömrang}}
{{Fering}}
{{Infobox Staat öömrang
| NAME = <span style="font-size:2em">'''جمهوری اسلامی ايران'''</span><br />
<span style="font-size:1.4em">'''Dschomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān'''</span><br />
'''Islaamsk Republiik Iraan'''
| BILD-FLAGGE = Flag of Iran.svg
| BILD-FLAGGE-RAHMEN = ja
| ARTIKEL-FLAGGE = Flagge des Iran
| BILD-WAPPEN = Emblem of Iran.svg
| BILD-WAPPEN-BREITE = 100px
| ARTIKEL-WAPPEN = Wappen des Iran
| WAHLSPRUCH = <span style="font-size:1.4em">استقلال آزادی جمهوری اسلامی</span><br />
<small>Esteqlāl, Āzādī, Dschomhūrī-ye Eslāmī</small><br />
''([[persisk]] för „Suwereniteet, Freihaid, Islaamsk Republiik“)''
| AMTSSPRACHE = [[Persisk]]
| HAUPTSTADT = [[Teheraan]] (Tehran)
| STAATSFORM = [[Islaamsk republiik]]
| REGIERUNGSSYSTEM = Autoriteer regime
| STAATSOBERHAUPT = ''[[de jure]]:'' Imam [[Muhammad al-Mahdi]]<br />''[[de facto]]:'' [[Modschtaba Chamenei]]
| REGIERUNGSCHEF = President [[Masoud Pezeshkian]]
| FLÄCHE = 1.648.195
| EINWOHNER = 92.838.753 (2025)<ref>https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/</ref>
| BEV-DICHTE = 44,9
|BIP = 2011<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/index.aspx World Economic Outlook Database, April 2012] faan a [[IWF]]</ref>
* $ 496,243 Milliarden <small>(25.)</small>
* $ 1.006,540 Milliarden <small>(17.)</small>
* $ 6.445 <small>(80.)</small>
* $ 13.072 <small>(70.)</small>
|BIP-ERWEITERT =* Totaal (nominaal)
* Total ([[Kaufkraftparität|KKP]])
* BIP/Iinw. (nominaal)
* BIP/Einw. (KKP)
|HDI = {{Gleichgeblieben}} 0,707 <small>(88.)</small><ref>{{Internetquelle öömrang|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/IRN.html|titel=Iran (Islamic Republic of) Country Profile: Human Development Indicators|zugriff=2012-05-22}}</ref>
| WÄHRUNG = 1 [[Iraans Rial]] (iar = 100 Dinars)
| NATIONALHYMNE = ''[[Soroud-e Melli-ye Dschomhuri-ye Eslami-e Iran]]''
| ZEITZONE = [[UTC]]+3,5 / UTC+4,5 (Maarts-September)
| KFZ-KENNZEICHEN = IR
| INTERNET-TLD = [[.ir]]
| TELEFON-VORWAHL = +98
| BILD-LAGE = Iran on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
| BILD-LAGE-IMAGEMAP = Afro-EurasienGlobus1
| BILD2 = Iran in its region.svg
}}
<br>
A '''Iraan''' of '''Iroon''' (uk '''Persien''', {{faS|ايران}} ''Īrān'' {{Audio-IPA|Iran alborz.ogg|iːˈrɔːn}}) as en lun uun [[Fööraasien]]. Bit [[1979]] wiar't en [[monarchii]], sant det rewolutsion as't en [[islaamsk republiik]].
<!-- nian Nordfriisk! Die ethnischen Territorien des Iran sind Persien, Azarbayejan, Kurdistan, Luristan, Bakhtiari, Khuzestan, Golestan, Gilan und Mazandaran
Der Iran ist ein multiethnisches Land. Die wichtigsten ethnischen Gruppen sind Lurs, Kurden (Kurdistani), Azeris, Perser, Mazandaranis, Gilakis, Khuzestani-Araber und Talysh.
Die älteste Zivilisation im Iran befindet sich in der Stadt Piranshahr-->
==Geografii==
=== Koord ===
{{ Positionskarte+ | Iran | width=360 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Iran | position=4 | lat=35/42/00 | long=51/25/00 | region=IR | label='''[[Tehraan]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=36/18/00 | long=59/36/00 | region=IR | label=<small>[[Maschhad]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=32/39/00 | long=51/41/00 | region=IR | label=<small>[[Isfahan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=38/05/00 | long=46/17/00 | region=IR | label=<small>[[Täbris]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=9 | lat=35/49/00 | long=50/58/00 | region=IR | label=<small>[[Karadsch]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=29/36/00 | long=52/31/00 | region=IR | label=<small>[[Schiraz]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=31/19/00 | long=48/42/00 | region=IR | label=<small>[[Ahvaz]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=34/39/00 | long=50/53/00 | region=IR | label=<small>[[Ghom]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=34/19/00 | long=47/04/00 | region=IR | label=<small>[[Kermānschāh (Stadt)|Kermānschāh]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=37/33/00 | long=45/04/00 | region=IR | label=<small>[[Urmia]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=29/30/00 | long=60/52/00 | region=IR | label=<small>[[Zahedan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=30/17/00 | long=57/04/00 | region=IR | label=<small>[[Kerman (Iran)|Kerman]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=31/51/00 | long=54/22/00 | region=IR | label=<small>[[Yazd]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=32/52/00 | long=59/12/00 | region=IR | label=<small>[[Birdschand]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=12 | lat=35/57/00 | long=52/06/00 | region=IR | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Damawand]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=95 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Turkmeenistaan]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=42 | X=100 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=<small>[[Afghaanistaan|Afghaa-<br />nistaan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=89 | X=100 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=<small>[[Pakistaan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=60 | X=0 | position=3 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Iraak]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=5 | position=2 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Saudi-Araabien]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=82 | X=38 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=<small>[[Persisk Golf]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=7 | X=5 | position=6 | label=<small>''[[Urmia Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=36 | position=6 | label=<small>''[[Kaspisk Sia]]''</small>}}
}}
{{ufsaat}}
===Geograafisk Laag===
Iraan leit twesken 40° an 24° (faan a nuurd tu a süüd) an 64° an 44° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi fiiwsis grater üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä sööwen lunen. Det lingst grens (1.599 km) faan't lun wurt mä [[Irak]] an det kurtst (48 km) mä [[Armeenien]] diald. At lun dialt uk en 921 km lung grens mä [[Afghaanistaan]], en 689 km lung mä [[Aserbaidschan]], en 909 km lung mä [[Pakistaan]], en 1.148 km lung mä [[Turkmenistaan]], en an en 534 km lung mä’t [[Türkei]]. A eeg faan Iran bi det [[Kaspisk Sia]] as 728 km lung uun a nuurd an bi a [[Persisk Golf]] mä 1.536 km uun a süüd.
De huuchst ponkt uun't lun as mä en hööchde faan 5.600 meetern de [[Damawand]] (üüb Persisk كوه دماوند, [[DMG]] Kūh-e Damāwand), wat uun dön [[Alborz]] Berger leit.
=== Prowinsen ===
{{Imagemap Iran1|Iran, administrative divisions - de - colored.svg|right|rahmenlos|330px}}
At lun hää 31 prowinsen:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Prowins !! Hoodsteed
|-
| 1 || [[Alborz (Prowins)|Alborz]] || [[Karadsch (Steed)|Karadsch]]
|-
| 2 || [[Ardebiil (Prowins)|Ardebiil]] || [[Ardebiil (Steed)|Ardebiil]]
|-
| 3 || [[Buuschehr (Prowins)|Buuschehr]] || [[Buuschehr (Steed)|Buuschehr]]
|-
| 4 || [[Chuuzestaan (Prowins)|Chuuzestaan]] || [[Ahwaaz (Steed)|Ahwaaz]]
|-
| 5 || [[Esfahaan (Prowins)|Esfahaan]] || [[Esfahaan (Steed)|Esfahaan]]
|-
| 6 || [[Giilaan (Prowins)|Giilaan]] || [[Rascht (Steed)|Rascht]]
|-
| 7 || [[Golestaan]] || [[Gorgaan (Steed)|Gorgaan]]
|-
| 8 || [[Hamadaan (Prowins)|Hamadaan]] || [[Hamadaan (Steed)|Hamadaan]]
|-
| 9 || [[Hormozgaan|Hormozgaan]] || [[Bandar Abbaas (Steed)|Bandar Abbaas]]
|-
| 10 || [[Iilaam (Prowins)|Iilaam]] || [[Iilaam (Steed)|Iilaam]]
|-
| 11 || [[Jazd (Prowins)|Jazd]] || [[Jazd (Steed)|Jazd]]
|-
| 12 || [[Kermaan (Prowins)|Kermaan]] || [[Kermaan (Steed)|Kermaan]]
|-
| 13 || [[Kermaanschaah (Prowins)|Kermaanschaah]] || [[Kermaanschaah (Steed)|Kermaanschaah]]
|-
| 14 || [[Kohgiiluuje an Buujer Ahmad]] || [[Jaasuudsch (Steed)|Jaasuudsch]]
|-
| 15 || [[Kordestaan (Prowins)|Kordestaan]] || [[Sanandadsch (Steed)|Sanandadsch]]
|-
| 16 || [[Lorestaan (Prowins)|Lorestaan]] || [[Chorramaabaad (Steed)|Chorramaabad]]
|-
| 17 || [[Maazandaraan (Prowins)|Maazandaraan]] || [[Saarii (Steed)|Saarii]]
|-
| 18 || [[Markazii]] („Maden“) || [[Araak (Steed)|Araak]]
|-
| 19 || [[Nuurd Choraasaan]] || [[Bodschnuurd (Steed)|Bodschnuurd]]
|-
| 20 || [[Qazwiin (Prowins)|Qazwiin]] || [[Qazwiin (Steed)|Qazwiin]]
|-
| 21 || [[Qom (Prowins)|Qom]] || [[Qom (Steed)|Qom]]
|-
| 22 || [[Paars (Prowins)|Paars]] || [[Schiiraaz (Steed)|Schiiraaz]]
|-
| 23 || [[Razawii-Choraasaan| Razawii-Choraasaan of Chorasaan-e Razawii]] || [[Maschhad (Steed)|Maschhad]]
|-
| 24 || [[Zandschaan (Prowins)|Zandschaan]] || [[Zandschaan (Steed)|Zandschaan]]
|-
| 25 || [[Semnaan (Prowins)|Semnaan]] || [[Semnaan (Steed)|Semnaan]]
|-
| 26 || [[Siistaan an Beluutschistaan]] || [[Zaahedaan (Steed)|Zaahedaan]]
|-
| 27 || [[Süüd Choraasaan]] || [[Biirdschand (Steed)|Biirdschand]]
|-
| 28 || [[Tehraan (Prowins)|Tehraan]] || [[Tehraan (Steed)|Tehraan]]
|-
| 29 || [[Tschahaar Mahaal an Bachtijaari]] || [[Schahr-e Kord (Steed)|Schahr-e Kord]]
|-
| 30 || [[Uast-Aserbaidschaan]] || [[Tabriiz (Steed)|Tabriiz]]
|-
| 31 || [[Waast-Aserbaidschaan]] || [[Urmia (Steed)|Urmia]]
|}
=== Kliima ===
Iraan hee en manigfualig kliima, faan [[ariid]] an semi-ariid tu [[subtroopisk]] bi't Kaspisk Sia an uun a nuurdelk holtingen ([[walt]]), heer faal a temperatuuren säälten oner a froost an det regiuun blaft fochtig. Uun't Kaspsik Sia Regiuun ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) stiig somertemperatuuren säälten auer 29 °C. A juarelk rinfaal as 680 mm am a uast an muar üs 1.700 mm uun't waasten.
Uun't [[Zaagros]] baseng, uun a waast faan Iraan, san liiger temperatuuren an hard wontern, mä froostig dai-temperatuuren an swaar snä. A uast- an madel-baseng san ariid, mä maner üs 200 mm rin an haa [[wüüst]]neien. A somertemperatuuren kön 45 °C raage, uun [[Dascht-e Kawiir]] (Persisk دشت كوير) sogoor 70 °C.
A [[UN]] koordinaator för Iraan hee saad, dat "weederwaant det slimst menskelk seekerhaidsprobleem uun Iraan faan nütidj as".
[[File:Temperature Bar Chart Middle East-Iran--1901-2020--2021-07-13.png|thumb|300px|Temperatuurferanringen uun Iran]]
<gallery widths=200px>
Koppen-Geiger Map IRN present.svg|[[Köppen]]-[[Geiger]] kliima koord faan 1980 bit 2016.
Koppen-Geiger Map IRN future.svg|[[Köppen]]-[[Geiger]] kliima koord faan 2071 bit 2100, bereegent troch en [[globaal apwarmin]] model, diar det apwarmin uun a kementidj föörütj sai.
</gallery>
==Etymologii==
Uun at fergingenhaid wurd Iraan faan bütjluns lidj "Persien" neemd. Faan a iinwenern wiar at lun "Iraan" beneemd. De amtlik nööm wiar Persien. Uun't juar 1935 neemd Reza Schah Pahlavi det lun am tu Iraan. De nööm Iraan ment "lun faan a Aarier". Hat woort uun det ääler buk faan a [[Soroastrismus]], Avesta, brükt. Uun't 19. an 20. juarhunert wurd de nööm Aarier faan Europeern brükt, am aal a [[Indogermaans]] mensken tu beneemen. Det "Aarisk Rasse" wiar en ütjdrük, diar [[Hitler]] brükt, am sin "auerwäärdig ras" tu beskriiwen. "Aarier" ment "eedel" uun [[Iraansk spriiken]].
==Histoore==
Amanbi 500 f.Kr. wiar det areaal, wat nü Iraan as, at sentrum faan't [[Achemeniiden Rik]]. A [[Grichenlun|greks]] stäädstooten streed jin a Persisk armeeen, diar faan [[Darius de Grat]] an [[Xerxes]] uunfeerd wurd. Do naam [[Alexander de Grat]] at lun iin, efterdat hi auer a Achameniiden faan Persien siiget hed. Hi regiaret, bit hi stoorew. Do regiaret a greks Seleukiiden, bit jo faan't [[Arsakiiden Rik]] slaanj wurd, diar leeder jin't [[Röömsk Rik]] streden hää. Efter at Arsakiiden (Parter) Rik kaam at [[Sasaniiden Rik]] (224 – 651) tu a meecht. Ööder fulken haa Persien iinnimen, so üs a Arabern (7. juarhunert), a Türken (10. juarhunert) an a Mongoolen (13. juarhunert). Oober Iraan hed an hee altidj en ööder an eegen iraansk kultuur, diar widjer lewet.
Efterdat a muslimsk Arabern a Iraan iinnimen hed, wurd persisk wüfen üs hüshual-slaawen ferkääft, persisk maaner wurd twüngen, tu bauen, tu büürin an hard werk tu maagin.
Efterdat at Sasaniiden Rik uun 651 ferfool, wiar uun't [[Umajaaden Kalifaat]] föl Persisk iinflööd, hauptsechelk det administratsjuun an det hoofkultuur. Maning ferwaltern wiar faan Persisk stamhüsger. Persisk bleew det ofitsiel spriik faan't Kalifaat, bit [[Araabisk]] uun't leed 7. juarhunert auernimen wurd. Oober Persien wiar do noch ei foldialig faan a Umajaaden kontroliaret; apartig Tabaristaan ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) wiar oner't Dabujiid dünastii ünufhingig bit 760, an Tabaristaan wurd dial faan det [[Abbasiiden Rik]]. Diaram hee Maazandaraani (of [[Maazandaraans]]) öler Araabisk wurden üüs Persisk an öler [[Iraansk spriiken]]. A Araabisk Abbasiid kalif Haaruun hed Persisk konkubiinen.
Widjert at njüügenst an tjinst juarhundert, 819 bit 999, bleud (Nei-) Persisk spriik an kultuur oner at [[Samaniiden Rik]] weler ap. At Turko-Persisk [[Seldschuken Rik]] fuarmet at 11. juarhunert.
At Safawiiden-Rik (1502-1736) maaget at [[Schiitisk]] rochtskuul faan a [[Islaam]] tu't stootsreligioon faan Iraan. A letst köningen faan Iraan wiar faan det Pahlavi dynastii, an regiaret faan 1925 bit 1979, üüs efter en rewolutschuun Ayatollah Khomeini en Islaamisk republiik gründet.
De 28. Febrewoore 2026 haa dön [[Ferianigt Stooten]] an [[Israel]] en krich jin Iraan begand. Jo haa Ali Khamenei duad maaget an flook öler iiransk politikern. Diarbi san uk muar üüs düüsen iinwenern faan Iraan tu duas kimen. Stoot baas an bundespresident Frank-Walter Steinmeier an öler politikern saad, det ferstupt jin at fulkenrocht. Iraan hää mä rakeeten uungreber jin Israel an FS-frinjer uun a Madel-Uasten werket, an slood a [[Persisk Golf]] mä't [[Struat faan Hormuz]] (Hormoz) faan't [[Hormozgan]] prowins, wat de globaal [[hanel]] stiart.
[[Datei:Achaemenid_Empire_at_its greatest_extent_according_to_Oxford_Atlas_of_World_History_2002.jpg|thumb|300px|Koord faan Persien (500 f. Kr.)]]
=== Ufluup ===
[[Antike]]:
# Mä't Köningrik Anshan wurd Persien uun det [[7. juarhunert f.Kr.]] dial faan det [[Meedisk Rik]]
# [[Achemeniiden Rik]] (Ual Persisk: 𐎧𐏁𐏂, Xšāça, lit. 'keiserrik'): 550 f.Kr. bit 330 f.Kr.
# [[Makedoonsk Rik]] an [[Seleukiiden Rik]]: 330 f. Kr. bit 247* f. Kr. (*uun Persien) [[Alexander de Grat]] köning faan Makedoonien, efter san duas haa sin militeers (a diadochen) det könangrik apdiald. [[Seleukos Nikator]].
# [[Arsakiiden Rik]]: 247 f.Kr. bit 224
# [[Sasaniiden Rik]] (Madel Persisk: 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩 Ērānšahr, lit. 'Iraansk Keiserrik'): 224 bit 651
Uun de tidj faan a Persisk Riken hee ham en bedüüden kultuur briad maaget. [[Hanel]] an [[konst]] bleud ap. [[Ual/Madel Persisk]] an [[Arameesk]] wiar amtspriiken faan't rik. [[Fööraasien]] an [[Madelaasien]] kaam oner persisk iinflööd an diar wurd bit daaling "[[iraansk spriiken]]" snaaket.
==Demografii==
===Spriiken===
(Nei) [[Persisk]] as at iansigst amtspriik uun det lun. Hat wurt uk snaaket uun [[Afghaanistaan]] an [[Tadschikistaan]]. Persisk hiart tu a twiig faan a [[iraansk spriiken]] an sodening tu't [[indogermaans]].
[[File:Persépolis. Inscription.jpg|thumb|Ual Persisk uun Achameniiden iinskraft ([[Persepolis]], Iraan)]]
Üs en skrewen spriik wiar Ual Persisk uun köningelk Achameniiden iinskraften auerleewert. De äälst bekäänd tekst uun Ual Persisk skrewen as at Behistuun iinskraft, wat ütj at tidj faan [[Schah]] (Köning) Darius de Grat ( 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 Dārayavaʰuš; 522–486 f.Kr.) komt.
Nai ferwaant mä Ual Persisk, oober faan en ööder twiig faan a iraansk spriiken, wiar Avestisk, det sprik faan't ual [[relegioon]] faan Iraan, a [[Soroastrismus]].
Madel Persisk kaam uun a Sasaniiden iinskraften (224 bit 651) föör. Uun literaarisk spriik wurd Madel Persisk iarst leeder, uun't 6. of 7. juarhunert, ferwäänd. Faan't 8. juarhunert uun begant hat tu Nei Persisk tu wanlin, mä det madel-periuud-fuarem, wat bluat noch uun a teksten faan Soroastrismus widjer lewet.
De iarst wichtig Persisk dachter wiar [[Rudaki]]. Hi wurd uun't 10. juarhunert feriaret, üs at [[Samaniiden Rik]] üüb't hööchde faan sin meecht wiar.
Nei Persisk teksten wurd uun't [[araabisk skraft]] skrewen, an kaam uun't 9. juarhunert ap.
[[File:Iran ethnoreligious distribution 2004.jpg|thumb|300px|Spriiken, religioonen an fulken faan Iraan]]
Nochhuaren uun Fööraasien san diar soföl ünlik spriiken üüb een bonk üs uun Iraan.
Uun det lun tesken Kaspisk Sia an Persisk Golf wurt uk trii grat manertaalspriiken snaaket, det san [[Aserbaidschaansk]] amanbi 20%, [[Kurdisk]] (Sorani an Süüdkurdisk) amanbi 10% an [[Maazandaraans]] mä Gilaki (bial Kaspisk spriiken) amanbi 5%. An do komt uk [[Araabisk]] mä 2% faan lidj uun dön süüdelk regiuunen diartu.
Aserbaidschaansk wurt fööraal uun de nuurd-waastelk loonsdial snaaket, uun [[Ardebiil]], [[Zandschaan]], [[Uast-Aserbaidschaan| Uast-]] an [[Waast-Aserbaidschaan]]. Amanbi 16 miljuunen minsken faan a Aseri manerhaid lewe miast nai bi a grens tu't naiberlun [[Aserbaidschaan]].
Kurdisk (mä Lorisk) as en spriik, diar uun [[Kordestaan]], [[Kermaanschaah (Prowins)|Kermaanschaah]], [[Lorestaan]] an üs Sorani uun't [[Autonoom Regiuun Kurdistaan]] faan a [[Iraak]] snaaket wurt. Uun a Iraan snaake amanbi 10 miljuunen minsken Kurdisk.
Maazandaraans of Tabari as det spriik faan amanbi 5 miljuunen mensken. Hat wurt fööraal uun det Kaspisk Sia Regiuun ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) spreegen.
=== Religioon===
[[File: Imam_Reza's_Birth_Anniversary_-_8_October_2011_08.jpg|thumb|Imaam Reza Masdschid san gebursdai uun [[Maschhad]], Iraan]]
Amanbi 90% faan at iraansk lidj san Musliimen. Det stoots[[religion]] as Schiitisk [[Islaam]]. Hat as sant det Safawiiden Rik uun't 16. juarhunert det stootsreligion. Hat hiart tu a Twaalew-Imaam-twiig faan det Schiitisk rochtskuul. Amanbi 9% faan a iraansk Musliimen hiart tu a Sunnitisk twiig faan a Islaam, miastendials faan at [[Kurdisk]], [[Turkmeensk]] of Beluutschisk manerhaid. 9% faan a Iraanern, diar nian Musliimen san, san mäfulgern faan [[Soroastrismus]], [[Krastendoom]] an [[Juudendoom]]. Diar lewe son 300.000 bit 370.000 Krasten (maning [[armeensk]] Iraanern) an 25.000 persisk Juuden uun't lun.
== Kultuur==
===Köögem===
[[File:Gheymeh Stew.jpg|thumb|chorescht-e qejmeh, mä ruad fleesk (sjep of beest), persisk [[eert]] (lappe), [[eerdaapler]], sandrüget limeten, [[tomoot|tomaaten]] an safraan-ris]]
Eegen iraansk köögem san fermingd spiisen faan [[ris]] mä "chorescht": [[flääsk| fleesk]], greensaagen an / of [[nöden]]. Krüüsen wurd maning brükt, mä [[früchten]] üs [[plumen]], [[Granaataapelbuumer|granaataapler]], [[kwitenbuum|kwiten]], [[aprikoos]]en an [[sinken]]. Iraansk krüüsen an [[gewürtsen]] san [[safraan]], green [[kardamom]], an drüget [[limeten]], [[kaneel]], [[kurkuuma]] an [[pitersile]] wurd brükt.
===Festdaar===
[[File:7SEEN 89.jpg|thumb|left|Haaft-Sin Boosel, [[Tehraan]], Iraan]]
<br>
Uun a Iraan wurt sant 1925 amtelk a [[Iraans kalender|Dschalaalikalender]] brükt. Hi racht ham efter at sanjuar an begant tu '''[[Nooruuz]]''' ([[wosbegan]]). Nooruuz (Iraanisk of Persisk Neijuar) wurd üs festdai al tu tidj faan Achameniiden (6. juarhunert f.Kr.) feiert. För Neisdai wurt en apartig boosel üübberigt, a Haaft-sin. "Haaft" bedüüdet sööwen an "sin" as a buksteew "s" uun at persisk/araabisk alfabeet, amdat sööwen dingen för a boosel benatigt wurd:
{{ufsaat}}
# Sabzeh (سبزه) – [[wiaten]], [[bere]] of [[lins]] poon
# Samanuu(سمنو) – [[wiaten]] siadkurner poding
# Sendsched (سنجد) – [[öölewilger]]
# Serkeh (سرکه) – [[eetj]]
# Siib (uk Seeb) (سیب) – [[aapel]]
# Siir (سیر) – [[knooplook]]
# Somaq of Sumak (سماق) – [[sumak]]
[[File:L04vb2pizbcs.jpg|thumb|Schab-e Yalda Boosel]]
'''[[Schab-e Yalda]]''' of Yalda Naacht (uk Dschella Naacht) as en ual fest uun [[Iraan]], [[Kurdistaan]], [[Usbekistaan]], [[Tadschikistaan]], [[Afghaanistaan]], an [[Turkmenistaan]]. Hat wurt tu [[wontersankiar]] faan a [[nuurdhualewkuugel]] feiert. Hat as miast at naacht faan a 21. Deetsember (of 20. uun [[skregeljuar]]en) uun a [[gregoriaans kalender]]. A Dai faan Schab-e Yalda as at tidj, wan a san sin liichst stant uun a hemel hee an a dai det kurtst periood faan dailaacht hee. Det as a began faan de astronoomisk [[wonter]]. Det lingst an jonkest naacht faan't juar as en tidj, wan frinjer an familje tupkem, iidj, drank an [[dachting]]en faan [[Hafez]] of [[tääl]]en faan [[Schahnaameh]] lees, bit widj auer madennaacht.
Früchten an nöden wurd eden an [[granaataapelbuumer|granataapler]] an [[weedermeloon]]en san fööraal wichtig. Det ruad klöör faan dön früchten stäänt för a waremk faan't ial an a glem faan't leewent. Shab-e Yalda wurd uun Deetsember 2022 ofitsiel tu en weltarewdial faan [[UNESCO]].
==Natuur==
[[Datei:Iranian Cheetah roars.jpg|thumb|Iraanisk Gepard ''A. j. venaticus'']]
===Diarten===
Iraan hee en rik tiirwelt mä 34 [[fladermüs]] slacher, [[mangusten]], [[gulschakaal]], indisk [[wulwer|wulew]], indisk [[faskoter]], [[foos]], strimel[[hyäänen]], [[leopard]], euraasisk [[loks]], brün[[beer]] an asiaatisk suartbeer. [[Paartuanet Kloksdiarten]] san [[wilswin]], [[muflon]], [[ruadhirsk]] an [[gatselen]]. A asiaatisk [[gepard]] (A. j. venaticus) lewet bluat noch uun Iraan. Domestisiaret slacher san [[sjep]], [[siig]], [[beest]], [[hingst]], [[weederbüfel]], [[eesel]] an [[kameel]]. Iraan hee muar üs 570 slacher faan [[fögler]], so üs [[fasaan]], [[aarebaarin]], [[iarner]] an [[falken]].
==Wiartskap==
Uun't juar 2017 woon Iraan 214.5 miljarden kubikmeetern faan [[eerdgas]]. At lun as üüb't traad steed faan lunen, wat eerdgas wan<ref>{{Cite web öömrang |title=''Country Comparisons: Natural gas – production'', CIA World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/natural-gas-production/country-comparison |accessdate=2022-03-05 |archivedate=2022-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220305172317/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/natural-gas-production/country-comparison }}</ref>. Iraan hee uk natüürelk resursen faan [[eerdööle]]. Hat as en mäfulger faan [[OPEC]]. Eerdööle as ian faan sin wichtagst eksportprodukten. [[Ris]], konsthunwerk, [[maten]] (tepich) an [[safraan]] san wichtig lokaal produkten. Iraan as een faan a gratst eksportöören an produsenten faan [[kaawiar]] an [[pistazie]]n üüb a welt. Iraan hee fabriken, diar industriel produkten maage. Iraan werket uk uun't fial faan a biomedesiinsk wedenskapen. [[Iraans Rial|Rial]] as at [[münt]], wat uun Iraan brükt wurt.
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Iran}}
{{Wikiatlas öömrang|Iran}}
{{Wikivoyage öömrang|Iran|Iraan}}
== Kwelen ==
<references />
{{Coordinate|NS=32/29/46/N|EW=54/17/42/E|type=country|region=IR}}
[[Kategorie:Iraan| ]]
t3sb0gkvem1x2m0yoevil96mpslomx1
279053
279052
2026-04-16T10:55:40Z
Murma174
19
/* Histoore */
279053
wikitext
text/x-wiki
<!--{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen
|INHALT=
[[???|Sölring]]
[[Iraan|Öömrang]]
[[Iraan|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[???|Halifreesk]]
[[???|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[???|Karhiirder]]
[[???|Gooshiirder]]
}}-->
{{Öömrang}}
{{Fering}}
{{Infobox Staat öömrang
| NAME = <span style="font-size:2em">'''جمهوری اسلامی ايران'''</span><br />
<span style="font-size:1.4em">'''Dschomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān'''</span><br />
'''Islaamsk Republiik Iraan'''
| BILD-FLAGGE = Flag of Iran.svg
| BILD-FLAGGE-RAHMEN = ja
| ARTIKEL-FLAGGE = Flagge des Iran
| BILD-WAPPEN = Emblem of Iran.svg
| BILD-WAPPEN-BREITE = 100px
| ARTIKEL-WAPPEN = Wappen des Iran
| WAHLSPRUCH = <span style="font-size:1.4em">استقلال آزادی جمهوری اسلامی</span><br />
<small>Esteqlāl, Āzādī, Dschomhūrī-ye Eslāmī</small><br />
''([[persisk]] för „Suwereniteet, Freihaid, Islaamsk Republiik“)''
| AMTSSPRACHE = [[Persisk]]
| HAUPTSTADT = [[Teheraan]] (Tehran)
| STAATSFORM = [[Islaamsk republiik]]
| REGIERUNGSSYSTEM = Autoriteer regime
| STAATSOBERHAUPT = ''[[de jure]]:'' Imam [[Muhammad al-Mahdi]]<br />''[[de facto]]:'' [[Modschtaba Chamenei]]
| REGIERUNGSCHEF = President [[Masoud Pezeshkian]]
| FLÄCHE = 1.648.195
| EINWOHNER = 92.838.753 (2025)<ref>https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/</ref>
| BEV-DICHTE = 44,9
|BIP = 2011<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/index.aspx World Economic Outlook Database, April 2012] faan a [[IWF]]</ref>
* $ 496,243 Milliarden <small>(25.)</small>
* $ 1.006,540 Milliarden <small>(17.)</small>
* $ 6.445 <small>(80.)</small>
* $ 13.072 <small>(70.)</small>
|BIP-ERWEITERT =* Totaal (nominaal)
* Total ([[Kaufkraftparität|KKP]])
* BIP/Iinw. (nominaal)
* BIP/Einw. (KKP)
|HDI = {{Gleichgeblieben}} 0,707 <small>(88.)</small><ref>{{Internetquelle öömrang|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/IRN.html|titel=Iran (Islamic Republic of) Country Profile: Human Development Indicators|zugriff=2012-05-22}}</ref>
| WÄHRUNG = 1 [[Iraans Rial]] (iar = 100 Dinars)
| NATIONALHYMNE = ''[[Soroud-e Melli-ye Dschomhuri-ye Eslami-e Iran]]''
| ZEITZONE = [[UTC]]+3,5 / UTC+4,5 (Maarts-September)
| KFZ-KENNZEICHEN = IR
| INTERNET-TLD = [[.ir]]
| TELEFON-VORWAHL = +98
| BILD-LAGE = Iran on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
| BILD-LAGE-IMAGEMAP = Afro-EurasienGlobus1
| BILD2 = Iran in its region.svg
}}
<br>
A '''Iraan''' of '''Iroon''' (uk '''Persien''', {{faS|ايران}} ''Īrān'' {{Audio-IPA|Iran alborz.ogg|iːˈrɔːn}}) as en lun uun [[Fööraasien]]. Bit [[1979]] wiar't en [[monarchii]], sant det rewolutsion as't en [[islaamsk republiik]].
<!-- nian Nordfriisk! Die ethnischen Territorien des Iran sind Persien, Azarbayejan, Kurdistan, Luristan, Bakhtiari, Khuzestan, Golestan, Gilan und Mazandaran
Der Iran ist ein multiethnisches Land. Die wichtigsten ethnischen Gruppen sind Lurs, Kurden (Kurdistani), Azeris, Perser, Mazandaranis, Gilakis, Khuzestani-Araber und Talysh.
Die älteste Zivilisation im Iran befindet sich in der Stadt Piranshahr-->
==Geografii==
=== Koord ===
{{ Positionskarte+ | Iran | width=360 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Iran | position=4 | lat=35/42/00 | long=51/25/00 | region=IR | label='''[[Tehraan]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=36/18/00 | long=59/36/00 | region=IR | label=<small>[[Maschhad]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=32/39/00 | long=51/41/00 | region=IR | label=<small>[[Isfahan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=38/05/00 | long=46/17/00 | region=IR | label=<small>[[Täbris]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=9 | lat=35/49/00 | long=50/58/00 | region=IR | label=<small>[[Karadsch]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=29/36/00 | long=52/31/00 | region=IR | label=<small>[[Schiraz]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=31/19/00 | long=48/42/00 | region=IR | label=<small>[[Ahvaz]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=34/39/00 | long=50/53/00 | region=IR | label=<small>[[Ghom]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=34/19/00 | long=47/04/00 | region=IR | label=<small>[[Kermānschāh (Stadt)|Kermānschāh]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=37/33/00 | long=45/04/00 | region=IR | label=<small>[[Urmia]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=29/30/00 | long=60/52/00 | region=IR | label=<small>[[Zahedan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=30/17/00 | long=57/04/00 | region=IR | label=<small>[[Kerman (Iran)|Kerman]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=31/51/00 | long=54/22/00 | region=IR | label=<small>[[Yazd]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=6 | lat=32/52/00 | long=59/12/00 | region=IR | label=<small>[[Birdschand]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Iran | position=12 | lat=35/57/00 | long=52/06/00 | region=IR | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Damawand]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=95 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Turkmeenistaan]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=42 | X=100 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=<small>[[Afghaanistaan|Afghaa-<br />nistaan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=89 | X=100 | position=8 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=<small>[[Pakistaan]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=60 | X=0 | position=3 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Iraak]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=5 | position=2 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=[[Saudi-Araabien]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=82 | X=38 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=<small>[[Persisk Golf]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=7 | X=5 | position=6 | label=<small>''[[Urmia Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=36 | position=6 | label=<small>''[[Kaspisk Sia]]''</small>}}
}}
{{ufsaat}}
===Geograafisk Laag===
Iraan leit twesken 40° an 24° (faan a nuurd tu a süüd) an 64° an 44° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi fiiwsis grater üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä sööwen lunen. Det lingst grens (1.599 km) faan't lun wurt mä [[Irak]] an det kurtst (48 km) mä [[Armeenien]] diald. At lun dialt uk en 921 km lung grens mä [[Afghaanistaan]], en 689 km lung mä [[Aserbaidschan]], en 909 km lung mä [[Pakistaan]], en 1.148 km lung mä [[Turkmenistaan]], en an en 534 km lung mä’t [[Türkei]]. A eeg faan Iran bi det [[Kaspisk Sia]] as 728 km lung uun a nuurd an bi a [[Persisk Golf]] mä 1.536 km uun a süüd.
De huuchst ponkt uun't lun as mä en hööchde faan 5.600 meetern de [[Damawand]] (üüb Persisk كوه دماوند, [[DMG]] Kūh-e Damāwand), wat uun dön [[Alborz]] Berger leit.
=== Prowinsen ===
{{Imagemap Iran1|Iran, administrative divisions - de - colored.svg|right|rahmenlos|330px}}
At lun hää 31 prowinsen:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Prowins !! Hoodsteed
|-
| 1 || [[Alborz (Prowins)|Alborz]] || [[Karadsch (Steed)|Karadsch]]
|-
| 2 || [[Ardebiil (Prowins)|Ardebiil]] || [[Ardebiil (Steed)|Ardebiil]]
|-
| 3 || [[Buuschehr (Prowins)|Buuschehr]] || [[Buuschehr (Steed)|Buuschehr]]
|-
| 4 || [[Chuuzestaan (Prowins)|Chuuzestaan]] || [[Ahwaaz (Steed)|Ahwaaz]]
|-
| 5 || [[Esfahaan (Prowins)|Esfahaan]] || [[Esfahaan (Steed)|Esfahaan]]
|-
| 6 || [[Giilaan (Prowins)|Giilaan]] || [[Rascht (Steed)|Rascht]]
|-
| 7 || [[Golestaan]] || [[Gorgaan (Steed)|Gorgaan]]
|-
| 8 || [[Hamadaan (Prowins)|Hamadaan]] || [[Hamadaan (Steed)|Hamadaan]]
|-
| 9 || [[Hormozgaan|Hormozgaan]] || [[Bandar Abbaas (Steed)|Bandar Abbaas]]
|-
| 10 || [[Iilaam (Prowins)|Iilaam]] || [[Iilaam (Steed)|Iilaam]]
|-
| 11 || [[Jazd (Prowins)|Jazd]] || [[Jazd (Steed)|Jazd]]
|-
| 12 || [[Kermaan (Prowins)|Kermaan]] || [[Kermaan (Steed)|Kermaan]]
|-
| 13 || [[Kermaanschaah (Prowins)|Kermaanschaah]] || [[Kermaanschaah (Steed)|Kermaanschaah]]
|-
| 14 || [[Kohgiiluuje an Buujer Ahmad]] || [[Jaasuudsch (Steed)|Jaasuudsch]]
|-
| 15 || [[Kordestaan (Prowins)|Kordestaan]] || [[Sanandadsch (Steed)|Sanandadsch]]
|-
| 16 || [[Lorestaan (Prowins)|Lorestaan]] || [[Chorramaabaad (Steed)|Chorramaabad]]
|-
| 17 || [[Maazandaraan (Prowins)|Maazandaraan]] || [[Saarii (Steed)|Saarii]]
|-
| 18 || [[Markazii]] („Maden“) || [[Araak (Steed)|Araak]]
|-
| 19 || [[Nuurd Choraasaan]] || [[Bodschnuurd (Steed)|Bodschnuurd]]
|-
| 20 || [[Qazwiin (Prowins)|Qazwiin]] || [[Qazwiin (Steed)|Qazwiin]]
|-
| 21 || [[Qom (Prowins)|Qom]] || [[Qom (Steed)|Qom]]
|-
| 22 || [[Paars (Prowins)|Paars]] || [[Schiiraaz (Steed)|Schiiraaz]]
|-
| 23 || [[Razawii-Choraasaan| Razawii-Choraasaan of Chorasaan-e Razawii]] || [[Maschhad (Steed)|Maschhad]]
|-
| 24 || [[Zandschaan (Prowins)|Zandschaan]] || [[Zandschaan (Steed)|Zandschaan]]
|-
| 25 || [[Semnaan (Prowins)|Semnaan]] || [[Semnaan (Steed)|Semnaan]]
|-
| 26 || [[Siistaan an Beluutschistaan]] || [[Zaahedaan (Steed)|Zaahedaan]]
|-
| 27 || [[Süüd Choraasaan]] || [[Biirdschand (Steed)|Biirdschand]]
|-
| 28 || [[Tehraan (Prowins)|Tehraan]] || [[Tehraan (Steed)|Tehraan]]
|-
| 29 || [[Tschahaar Mahaal an Bachtijaari]] || [[Schahr-e Kord (Steed)|Schahr-e Kord]]
|-
| 30 || [[Uast-Aserbaidschaan]] || [[Tabriiz (Steed)|Tabriiz]]
|-
| 31 || [[Waast-Aserbaidschaan]] || [[Urmia (Steed)|Urmia]]
|}
=== Kliima ===
Iraan hee en manigfualig kliima, faan [[ariid]] an semi-ariid tu [[subtroopisk]] bi't Kaspisk Sia an uun a nuurdelk holtingen ([[walt]]), heer faal a temperatuuren säälten oner a froost an det regiuun blaft fochtig. Uun't Kaspsik Sia Regiuun ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) stiig somertemperatuuren säälten auer 29 °C. A juarelk rinfaal as 680 mm am a uast an muar üs 1.700 mm uun't waasten.
Uun't [[Zaagros]] baseng, uun a waast faan Iraan, san liiger temperatuuren an hard wontern, mä froostig dai-temperatuuren an swaar snä. A uast- an madel-baseng san ariid, mä maner üs 200 mm rin an haa [[wüüst]]neien. A somertemperatuuren kön 45 °C raage, uun [[Dascht-e Kawiir]] (Persisk دشت كوير) sogoor 70 °C.
A [[UN]] koordinaator för Iraan hee saad, dat "weederwaant det slimst menskelk seekerhaidsprobleem uun Iraan faan nütidj as".
[[File:Temperature Bar Chart Middle East-Iran--1901-2020--2021-07-13.png|thumb|300px|Temperatuurferanringen uun Iran]]
<gallery widths=200px>
Koppen-Geiger Map IRN present.svg|[[Köppen]]-[[Geiger]] kliima koord faan 1980 bit 2016.
Koppen-Geiger Map IRN future.svg|[[Köppen]]-[[Geiger]] kliima koord faan 2071 bit 2100, bereegent troch en [[globaal apwarmin]] model, diar det apwarmin uun a kementidj föörütj sai.
</gallery>
==Etymologii==
Uun at fergingenhaid wurd Iraan faan bütjluns lidj "Persien" neemd. Faan a iinwenern wiar at lun "Iraan" beneemd. De amtlik nööm wiar Persien. Uun't juar 1935 neemd Reza Schah Pahlavi det lun am tu Iraan. De nööm Iraan ment "lun faan a Aarier". Hat woort uun det ääler buk faan a [[Soroastrismus]], Avesta, brükt. Uun't 19. an 20. juarhunert wurd de nööm Aarier faan Europeern brükt, am aal a [[Indogermaans]] mensken tu beneemen. Det "Aarisk Rasse" wiar en ütjdrük, diar [[Hitler]] brükt, am sin "auerwäärdig ras" tu beskriiwen. "Aarier" ment "eedel" uun [[Iraansk spriiken]].
==Histoore==
Amanbi 500 f.Kr. wiar det areaal, wat nü Iraan as, at sentrum faan't [[Achemeniiden Rik]]. A [[Grichenlun|greks]] stäädstooten streed jin a Persisk armeeen, diar faan [[Darius de Grat]] an [[Xerxes]] uunfeerd wurd. Do naam [[Alexander de Grat]] at lun iin, efterdat hi auer a Achameniiden faan Persien siiget hed. Hi regiaret, bit hi stoorew. Do regiaret a greks Seleukiiden, bit jo faan't [[Arsakiiden Rik]] slaanj wurd, diar leeder jin't [[Röömsk Rik]] streden hää. Efter at Arsakiiden (Parter) Rik kaam at [[Sasaniiden Rik]] (224 – 651) tu a meecht. Ööder fulken haa Persien iinnimen, so üs a Arabern (7. juarhunert), a Türken (10. juarhunert) an a Mongoolen (13. juarhunert). Oober Iraan hed an hee altidj en ööder an eegen iraansk kultuur, diar widjer lewet.
Efterdat a muslimsk Arabern a Iraan iinnimen hed, wurd persisk wüfen üs hüshual-slaawen ferkääft, persisk maaner wurd twüngen, tu bauen, tu büürin an hard werk tu maagin.
Efterdat at Sasaniiden Rik uun 651 ferfool, wiar uun't [[Umajaaden Kalifaat]] föl Persisk iinflööd, hauptsechelk det administratsjuun an det hoofkultuur. Maning ferwaltern wiar faan Persisk stamhüsger. Persisk bleew det ofitsiel spriik faan't Kalifaat, bit [[Araabisk]] uun't leed 7. juarhunert auernimen wurd. Oober Persien wiar do noch ei foldialig faan a Umajaaden kontroliaret; apartig Tabaristaan ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) wiar oner't Dabujiid dünastii ünufhingig bit 760, an Tabaristaan wurd dial faan det [[Abbasiiden Rik]]. Diaram hee Maazandaraani (of [[Maazandaraans]]) öler Araabisk wurden üüs Persisk an öler [[Iraansk spriiken]]. A Araabisk Abbasiid kalif Haaruun hed Persisk konkubiinen.
Widjert at njüügenst an tjinst juarhundert, 819 bit 999, bleud (Nei-) Persisk spriik an kultuur oner at [[Samaniiden Rik]] weler ap. At Turko-Persisk [[Seldschuken Rik]] fuarmet at 11. juarhunert.
At Safawiiden-Rik (1502-1736) maaget at [[Schiitisk]] rochtskuul faan a [[Islaam]] tu't stootsreligioon faan Iraan. A letst köningen faan Iraan wiar faan det Pahlavi dynastii, an regiaret faan 1925 bit 1979, üüs efter en rewolutschuun Ayatollah Khomeini en Islaamisk republiik gründet.
De 28. Febrewoore 2026 haa dön [[Ferianigt Stooten]] an [[Israel]] en krich jin Iraan begand. Jo haa Ali Khamenei duad maaget an flook öler iiransk politikern. Diarbi san uk muar üüs düüsen iinwenern faan Iraan tu duas kimen. Stoot baas an bundespresident Frank-Walter Steinmeier an öler politikern saad, det ferstupt jin at [[fulkenrocht]]. Iraan hää mä rakeeten uungreber jin Israel an FS-frinjer uun a Madel-Uasten werket, an slood a [[Persisk Golf]] mä't [[Struat faan Hormuz]] (Hormoz) faan't [[Hormozgan]] prowins, wat de globaal [[hanel]] stiart.
[[Datei:Achaemenid_Empire_at_its greatest_extent_according_to_Oxford_Atlas_of_World_History_2002.jpg|thumb|300px|Koord faan Persien (500 f. Kr.)]]
=== Ufluup ===
[[Antike]]:
# Mä't Köningrik Anshan wurd Persien uun det [[7. juarhunert f.Kr.]] dial faan det [[Meedisk Rik]]
# [[Achemeniiden Rik]] (Ual Persisk: 𐎧𐏁𐏂, Xšāça, lit. 'keiserrik'): 550 f.Kr. bit 330 f.Kr.
# [[Makedoonsk Rik]] an [[Seleukiiden Rik]]: 330 f. Kr. bit 247* f. Kr. (*uun Persien) [[Alexander de Grat]] köning faan Makedoonien, efter san duas haa sin militeers (a diadochen) det könangrik apdiald. [[Seleukos Nikator]].
# [[Arsakiiden Rik]]: 247 f.Kr. bit 224
# [[Sasaniiden Rik]] (Madel Persisk: 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩 Ērānšahr, lit. 'Iraansk Keiserrik'): 224 bit 651
Uun de tidj faan a Persisk Riken hee ham en bedüüden kultuur briad maaget. [[Hanel]] an [[konst]] bleud ap. [[Ual/Madel Persisk]] an [[Arameesk]] wiar amtspriiken faan't rik. [[Fööraasien]] an [[Madelaasien]] kaam oner persisk iinflööd an diar wurd bit daaling "[[iraansk spriiken]]" snaaket.
==Demografii==
===Spriiken===
(Nei) [[Persisk]] as at iansigst amtspriik uun det lun. Hat wurt uk snaaket uun [[Afghaanistaan]] an [[Tadschikistaan]]. Persisk hiart tu a twiig faan a [[iraansk spriiken]] an sodening tu't [[indogermaans]].
[[File:Persépolis. Inscription.jpg|thumb|Ual Persisk uun Achameniiden iinskraft ([[Persepolis]], Iraan)]]
Üs en skrewen spriik wiar Ual Persisk uun köningelk Achameniiden iinskraften auerleewert. De äälst bekäänd tekst uun Ual Persisk skrewen as at Behistuun iinskraft, wat ütj at tidj faan [[Schah]] (Köning) Darius de Grat ( 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 Dārayavaʰuš; 522–486 f.Kr.) komt.
Nai ferwaant mä Ual Persisk, oober faan en ööder twiig faan a iraansk spriiken, wiar Avestisk, det sprik faan't ual [[relegioon]] faan Iraan, a [[Soroastrismus]].
Madel Persisk kaam uun a Sasaniiden iinskraften (224 bit 651) föör. Uun literaarisk spriik wurd Madel Persisk iarst leeder, uun't 6. of 7. juarhunert, ferwäänd. Faan't 8. juarhunert uun begant hat tu Nei Persisk tu wanlin, mä det madel-periuud-fuarem, wat bluat noch uun a teksten faan Soroastrismus widjer lewet.
De iarst wichtig Persisk dachter wiar [[Rudaki]]. Hi wurd uun't 10. juarhunert feriaret, üs at [[Samaniiden Rik]] üüb't hööchde faan sin meecht wiar.
Nei Persisk teksten wurd uun't [[araabisk skraft]] skrewen, an kaam uun't 9. juarhunert ap.
[[File:Iran ethnoreligious distribution 2004.jpg|thumb|300px|Spriiken, religioonen an fulken faan Iraan]]
Nochhuaren uun Fööraasien san diar soföl ünlik spriiken üüb een bonk üs uun Iraan.
Uun det lun tesken Kaspisk Sia an Persisk Golf wurt uk trii grat manertaalspriiken snaaket, det san [[Aserbaidschaansk]] amanbi 20%, [[Kurdisk]] (Sorani an Süüdkurdisk) amanbi 10% an [[Maazandaraans]] mä Gilaki (bial Kaspisk spriiken) amanbi 5%. An do komt uk [[Araabisk]] mä 2% faan lidj uun dön süüdelk regiuunen diartu.
Aserbaidschaansk wurt fööraal uun de nuurd-waastelk loonsdial snaaket, uun [[Ardebiil]], [[Zandschaan]], [[Uast-Aserbaidschaan| Uast-]] an [[Waast-Aserbaidschaan]]. Amanbi 16 miljuunen minsken faan a Aseri manerhaid lewe miast nai bi a grens tu't naiberlun [[Aserbaidschaan]].
Kurdisk (mä Lorisk) as en spriik, diar uun [[Kordestaan]], [[Kermaanschaah (Prowins)|Kermaanschaah]], [[Lorestaan]] an üs Sorani uun't [[Autonoom Regiuun Kurdistaan]] faan a [[Iraak]] snaaket wurt. Uun a Iraan snaake amanbi 10 miljuunen minsken Kurdisk.
Maazandaraans of Tabari as det spriik faan amanbi 5 miljuunen mensken. Hat wurt fööraal uun det Kaspisk Sia Regiuun ([[Giilaan]], [[Golestaan]] an [[Maazandaraan]]) spreegen.
=== Religioon===
[[File: Imam_Reza's_Birth_Anniversary_-_8_October_2011_08.jpg|thumb|Imaam Reza Masdschid san gebursdai uun [[Maschhad]], Iraan]]
Amanbi 90% faan at iraansk lidj san Musliimen. Det stoots[[religion]] as Schiitisk [[Islaam]]. Hat as sant det Safawiiden Rik uun't 16. juarhunert det stootsreligion. Hat hiart tu a Twaalew-Imaam-twiig faan det Schiitisk rochtskuul. Amanbi 9% faan a iraansk Musliimen hiart tu a Sunnitisk twiig faan a Islaam, miastendials faan at [[Kurdisk]], [[Turkmeensk]] of Beluutschisk manerhaid. 9% faan a Iraanern, diar nian Musliimen san, san mäfulgern faan [[Soroastrismus]], [[Krastendoom]] an [[Juudendoom]]. Diar lewe son 300.000 bit 370.000 Krasten (maning [[armeensk]] Iraanern) an 25.000 persisk Juuden uun't lun.
== Kultuur==
===Köögem===
[[File:Gheymeh Stew.jpg|thumb|chorescht-e qejmeh, mä ruad fleesk (sjep of beest), persisk [[eert]] (lappe), [[eerdaapler]], sandrüget limeten, [[tomoot|tomaaten]] an safraan-ris]]
Eegen iraansk köögem san fermingd spiisen faan [[ris]] mä "chorescht": [[flääsk| fleesk]], greensaagen an / of [[nöden]]. Krüüsen wurd maning brükt, mä [[früchten]] üs [[plumen]], [[Granaataapelbuumer|granaataapler]], [[kwitenbuum|kwiten]], [[aprikoos]]en an [[sinken]]. Iraansk krüüsen an [[gewürtsen]] san [[safraan]], green [[kardamom]], an drüget [[limeten]], [[kaneel]], [[kurkuuma]] an [[pitersile]] wurd brükt.
===Festdaar===
[[File:7SEEN 89.jpg|thumb|left|Haaft-Sin Boosel, [[Tehraan]], Iraan]]
<br>
Uun a Iraan wurt sant 1925 amtelk a [[Iraans kalender|Dschalaalikalender]] brükt. Hi racht ham efter at sanjuar an begant tu '''[[Nooruuz]]''' ([[wosbegan]]). Nooruuz (Iraanisk of Persisk Neijuar) wurd üs festdai al tu tidj faan Achameniiden (6. juarhunert f.Kr.) feiert. För Neisdai wurt en apartig boosel üübberigt, a Haaft-sin. "Haaft" bedüüdet sööwen an "sin" as a buksteew "s" uun at persisk/araabisk alfabeet, amdat sööwen dingen för a boosel benatigt wurd:
{{ufsaat}}
# Sabzeh (سبزه) – [[wiaten]], [[bere]] of [[lins]] poon
# Samanuu(سمنو) – [[wiaten]] siadkurner poding
# Sendsched (سنجد) – [[öölewilger]]
# Serkeh (سرکه) – [[eetj]]
# Siib (uk Seeb) (سیب) – [[aapel]]
# Siir (سیر) – [[knooplook]]
# Somaq of Sumak (سماق) – [[sumak]]
[[File:L04vb2pizbcs.jpg|thumb|Schab-e Yalda Boosel]]
'''[[Schab-e Yalda]]''' of Yalda Naacht (uk Dschella Naacht) as en ual fest uun [[Iraan]], [[Kurdistaan]], [[Usbekistaan]], [[Tadschikistaan]], [[Afghaanistaan]], an [[Turkmenistaan]]. Hat wurt tu [[wontersankiar]] faan a [[nuurdhualewkuugel]] feiert. Hat as miast at naacht faan a 21. Deetsember (of 20. uun [[skregeljuar]]en) uun a [[gregoriaans kalender]]. A Dai faan Schab-e Yalda as at tidj, wan a san sin liichst stant uun a hemel hee an a dai det kurtst periood faan dailaacht hee. Det as a began faan de astronoomisk [[wonter]]. Det lingst an jonkest naacht faan't juar as en tidj, wan frinjer an familje tupkem, iidj, drank an [[dachting]]en faan [[Hafez]] of [[tääl]]en faan [[Schahnaameh]] lees, bit widj auer madennaacht.
Früchten an nöden wurd eden an [[granaataapelbuumer|granataapler]] an [[weedermeloon]]en san fööraal wichtig. Det ruad klöör faan dön früchten stäänt för a waremk faan't ial an a glem faan't leewent. Shab-e Yalda wurd uun Deetsember 2022 ofitsiel tu en weltarewdial faan [[UNESCO]].
==Natuur==
[[Datei:Iranian Cheetah roars.jpg|thumb|Iraanisk Gepard ''A. j. venaticus'']]
===Diarten===
Iraan hee en rik tiirwelt mä 34 [[fladermüs]] slacher, [[mangusten]], [[gulschakaal]], indisk [[wulwer|wulew]], indisk [[faskoter]], [[foos]], strimel[[hyäänen]], [[leopard]], euraasisk [[loks]], brün[[beer]] an asiaatisk suartbeer. [[Paartuanet Kloksdiarten]] san [[wilswin]], [[muflon]], [[ruadhirsk]] an [[gatselen]]. A asiaatisk [[gepard]] (A. j. venaticus) lewet bluat noch uun Iraan. Domestisiaret slacher san [[sjep]], [[siig]], [[beest]], [[hingst]], [[weederbüfel]], [[eesel]] an [[kameel]]. Iraan hee muar üs 570 slacher faan [[fögler]], so üs [[fasaan]], [[aarebaarin]], [[iarner]] an [[falken]].
==Wiartskap==
Uun't juar 2017 woon Iraan 214.5 miljarden kubikmeetern faan [[eerdgas]]. At lun as üüb't traad steed faan lunen, wat eerdgas wan<ref>{{Cite web öömrang |title=''Country Comparisons: Natural gas – production'', CIA World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/natural-gas-production/country-comparison |accessdate=2022-03-05 |archivedate=2022-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220305172317/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/natural-gas-production/country-comparison }}</ref>. Iraan hee uk natüürelk resursen faan [[eerdööle]]. Hat as en mäfulger faan [[OPEC]]. Eerdööle as ian faan sin wichtagst eksportprodukten. [[Ris]], konsthunwerk, [[maten]] (tepich) an [[safraan]] san wichtig lokaal produkten. Iraan as een faan a gratst eksportöören an produsenten faan [[kaawiar]] an [[pistazie]]n üüb a welt. Iraan hee fabriken, diar industriel produkten maage. Iraan werket uk uun't fial faan a biomedesiinsk wedenskapen. [[Iraans Rial|Rial]] as at [[münt]], wat uun Iraan brükt wurt.
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Iran}}
{{Wikiatlas öömrang|Iran}}
{{Wikivoyage öömrang|Iran|Iraan}}
== Kwelen ==
<references />
{{Coordinate|NS=32/29/46/N|EW=54/17/42/E|type=country|region=IR}}
[[Kategorie:Iraan| ]]
9rsa1qad9ltfva2x928uybh094qmwgn
Etioopien
0
13356
278969
278956
2026-04-15T14:21:39Z
Murma174
19
/* Iindialang faan Ferwaltang */
278969
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Staat öömrang
|NAME-AMTSSPRACHE = <span style="font-size:1.4em">'''የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ'''</span> (Amhaarisk)
|TRANSKRIPTION = <span style="font-size:1.4em">yä-Ityop̣p̣əya Federalawi Dimokrasiyawi Ripäblik</span> (amskrewen)
|NAME = '''Demokratisk Bundesrepubliik Etioopien'''
|BILD-FLAGGE = Flag of Ethiopia.svg
|ARTIKEL-FLAGGE = Flagge Äthiopiens
|BILD-WAPPEN = Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 110px
|ARTIKEL-WAPPEN = Siegel Äthiopiens
|WAPPEN-OPT = Siegel
|WAHLSPRUCH =
|AMTSSPRACHE = [[Amhaarisk]]
|HAUPTSTADT = [[Addis Abeba]]
|STAATSFORM = Parlamentarisk Bundesrepubliik
|REGIERUNGSSYSTEM = Parlamentarisk Systeem
|STAATSOBERHAUPT = President [[Mulatu Teshome]]
|REGIERUNGSCHEF = Ministerpresident [[Hailemariam Desalegn]]
|GRÜNDUNG = [[1995]]
|FLÄCHE = 1.104.300 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|EINWOHNER = 88.013.491 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|BEV-DICHTE = 72
|BIP/EINWOHNER = 390 [[US-Dooler]] <small>(nominaal 2009)<ref>[http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=85&pr1.y=4&c=644&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=, IMF 2008]</ref></small>
|UNABHÄNGIGKEIT =
|WÄHRUNG = [[Ethioopisk Birr]] (ETB)
|HDI = {{Gestiegen}} 0,396 <small>(173)<ref>http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/ETH.html</ref>
|ZEITZONE = [[UTC+3]]
|NATIONALHYMNE = ''[[Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya]]''<br />[[Datei:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg|noicon|120px]]
|KFZ-KENNZEICHEN = ETH
|ISO 3166 = [[ISO 3166-2:ET|ET]], ETH, 231
|INTERNET-TLD = [[.et]]
|TELEFON-VORWAHL = +251
|BILD-LAGE = Ethiopia on the globe (Africa centered).svg
|BILD-LAGE-IMAGEMAP = AfrikaGlobus1
|BILD1 =
}}
<br>
'''Etioopien''' ([[amhaarisk]]: ኢትዮጵያ ''Ityop̣p̣əya'') as en lun uun Uast-[[Afrikoo]]. Üs't noch en keiserrik wiar, hää't '''Abesiinien''' het. Trinjam lei [[Eritrea]], [[Sudaan]], [[Süüdsudaan]], [[Keenia]], [[Somaalia]] an [[Dschibuuti]].
==Geografii==
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=400 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label='''[[Addis Abeba]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=11/34/00 | long=41/26/00 | region=ET | label=<small>[[Asaita]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=11/33/00 | long=37/22/00 | region=ET | label=<small>[[Bahir Dar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=10/04/00 | long=34/31/00 | region=ET | label=<small>[[Asosa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/36/00 | long=41/52/00 | region=ET | label=<small>[[Dire Dawa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/15/00 | long=34/35/00 | region=ET | label=<small>[[Gambela (Stadt)|Gambela]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=09/18/00 | long=42/07/00 | region=ET | label=<small>[[Harar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/32/00 | long=39/16/00 | region=ET | label=<small>[[Adama (Äthiopien)|Adama]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=07/03/00 | long=38/28/00 | region=ET | label=<small>[[Awassa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=3 | lat=09/21/00 | long=42/48/00 | region=ET | label=<small>[[Jijiga]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=13/29/00 | long=39/28/00 | region=ET | label=<small>[[Mek’ele]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=13/14/00 | long=38/22/00 | region=ET | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Ras Daschän]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=10 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Sudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=75 | X=7 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Süüdsudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=100 | X=30 | position=12 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Keenia}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=75 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Somaalia}}
{{ Positionskarte~ | Y=27 | X=66 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Dschibuti}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=40 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Eritrea}}
{{ Positionskarte~ | Y=2 | X=85 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Jemen}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=59 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Ruad Sia]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=100 | position=9 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Indisk Oosean]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=25 | X=80 | position=6 | label=<small>''[[Golf faan Aden]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=29 | position=6 | label=<small>''[[Tana Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=70 | X=32 | position=6 | label=<small>''[[Abaja Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=20 | position=6 | label=<small>''[[Turkana Sia]]''</small>}}
}}
<div style="clear:left;" /div>
===Stääden===
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Stääd !! Lidj (2022)<ref>[http://citypopulation.de/en/ethiopia/cities/ ''Ethiopia'', citypopulation.de]</ref>
|-
| 1 || [[Addis Abeba]] || 3.860.000
|-
| 2 || [[Gondar]] || 466.000
|-
| 3 || [[Mekele]] || 457.900
|-
| 4 || [[Adama]] || 456.900
|-
| 5 || [[Awasa]] || 422.200
|-
| 6 || [[Bahir Dar]] || 350.000
|-
| 7 || [[Dire Dawa]] || 343.000
|-
| 8 || [[Dese]] || 270.400
|-
| 9 || [[Jima]] || 250.900
|-
| 10 || [[Shashemene]] || 208.400
|}
==Iindialang faan Ferwaltang==
Sant 1991 san a regiuunen uun Etioopien efter fulken fäästlaanj wurden. Do wiar diar njügen bundesstooten an tau stääden.
<br><br>
Stääden:
* [[Addis Abeba]]
* [[Dire Dawa]]
<br>
Uun a juaren 2020, 2021 an 2023, san diar nei bundesstooten tu kimen, so dat det nü twaalew san.
<br><br>
Bundesstooten:
{| class="wikitable"
|-
! !! Nööm !! Hoodsteed !! Koord
|-
| 1 || [[Afar (Regiuun)|Afar]] || [[Semera]] || rowspan=12 | [[Datei:Ethiopia, administrative divisions - de - colored.svg|350px]]
|-
| 2 || [[Amhaara (Regiuun)|Amhaara]] || [[Bahir Dar]]
|-
| 3 || [[Benishangul-Gumuz]] || [[Asosa]]
|-
| 4 || [[Gambela (Regiuun)|Gambela]] || [[Gambela (Steed)|Gambela]]
|-
| 5 || [[Harar (Regiuun)|Harar]] || [[Harar (Steed)|Harar]]
|-
| 6 || [[Oromija]] || [[Adama]]
|-
| 7 || [[Regiuun faan a Süüdelk Natsioonen, Natsionaliteeten an Fulken]] || [[Awassa]]
|-
| 8 || [[Somali (Regiuun)|Somali]] || [[Jijiga]]
|-
| 9 || [[Tigray (Regiuun)|Tigray]] || [[Mek'ele]]
|-
| 10 || [[Sidama]] || [[Awassa]]
|-
| 11 || [[Süüdetioopien]] || [[Wolaita Sodo]]
|-
| 12 || [[Madeletioopien]] || [[Hosaena]]
|}
{{ufsaat}}
==Befölkring==
===Sünjhaid===
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 68,2 juaren, an maaner ian faan 64,3 juaren<ref>[http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/ETH Human Development Report Office: ''Ethiopia – Country Profile: Human Development Indicators''], ufrepen di 31. August 2020</ref>.
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
* [[Etiosemiitisk spriaken]]
{{Commonscat öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Wikiatlas öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Lunen uun Afrikoo/öö}}
{{Coordinate |NS=8/18//N |EW=39/7//E |type=country |region=ET}}
[[Kategorie:Etioopien| ]]
6pfhud1apgcaiyvijlis3ceetm7dza6
278970
278969
2026-04-15T14:29:04Z
Murma174
19
/* Iindialang faan Ferwaltang */
278970
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Staat öömrang
|NAME-AMTSSPRACHE = <span style="font-size:1.4em">'''የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ'''</span> (Amhaarisk)
|TRANSKRIPTION = <span style="font-size:1.4em">yä-Ityop̣p̣əya Federalawi Dimokrasiyawi Ripäblik</span> (amskrewen)
|NAME = '''Demokratisk Bundesrepubliik Etioopien'''
|BILD-FLAGGE = Flag of Ethiopia.svg
|ARTIKEL-FLAGGE = Flagge Äthiopiens
|BILD-WAPPEN = Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 110px
|ARTIKEL-WAPPEN = Siegel Äthiopiens
|WAPPEN-OPT = Siegel
|WAHLSPRUCH =
|AMTSSPRACHE = [[Amhaarisk]]
|HAUPTSTADT = [[Addis Abeba]]
|STAATSFORM = Parlamentarisk Bundesrepubliik
|REGIERUNGSSYSTEM = Parlamentarisk Systeem
|STAATSOBERHAUPT = President [[Mulatu Teshome]]
|REGIERUNGSCHEF = Ministerpresident [[Hailemariam Desalegn]]
|GRÜNDUNG = [[1995]]
|FLÄCHE = 1.104.300 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|EINWOHNER = 88.013.491 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|BEV-DICHTE = 72
|BIP/EINWOHNER = 390 [[US-Dooler]] <small>(nominaal 2009)<ref>[http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=85&pr1.y=4&c=644&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=, IMF 2008]</ref></small>
|UNABHÄNGIGKEIT =
|WÄHRUNG = [[Ethioopisk Birr]] (ETB)
|HDI = {{Gestiegen}} 0,396 <small>(173)<ref>http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/ETH.html</ref>
|ZEITZONE = [[UTC+3]]
|NATIONALHYMNE = ''[[Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya]]''<br />[[Datei:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg|noicon|120px]]
|KFZ-KENNZEICHEN = ETH
|ISO 3166 = [[ISO 3166-2:ET|ET]], ETH, 231
|INTERNET-TLD = [[.et]]
|TELEFON-VORWAHL = +251
|BILD-LAGE = Ethiopia on the globe (Africa centered).svg
|BILD-LAGE-IMAGEMAP = AfrikaGlobus1
|BILD1 =
}}
<br>
'''Etioopien''' ([[amhaarisk]]: ኢትዮጵያ ''Ityop̣p̣əya'') as en lun uun Uast-[[Afrikoo]]. Üs't noch en keiserrik wiar, hää't '''Abesiinien''' het. Trinjam lei [[Eritrea]], [[Sudaan]], [[Süüdsudaan]], [[Keenia]], [[Somaalia]] an [[Dschibuuti]].
==Geografii==
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=400 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label='''[[Addis Abeba]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=11/34/00 | long=41/26/00 | region=ET | label=<small>[[Asaita]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=11/33/00 | long=37/22/00 | region=ET | label=<small>[[Bahir Dar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=10/04/00 | long=34/31/00 | region=ET | label=<small>[[Asosa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/36/00 | long=41/52/00 | region=ET | label=<small>[[Dire Dawa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/15/00 | long=34/35/00 | region=ET | label=<small>[[Gambela (Stadt)|Gambela]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=09/18/00 | long=42/07/00 | region=ET | label=<small>[[Harar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/32/00 | long=39/16/00 | region=ET | label=<small>[[Adama (Äthiopien)|Adama]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=07/03/00 | long=38/28/00 | region=ET | label=<small>[[Awassa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=3 | lat=09/21/00 | long=42/48/00 | region=ET | label=<small>[[Jijiga]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=13/29/00 | long=39/28/00 | region=ET | label=<small>[[Mek’ele]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=13/14/00 | long=38/22/00 | region=ET | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Ras Daschän]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=10 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Sudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=75 | X=7 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Süüdsudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=100 | X=30 | position=12 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Keenia}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=75 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Somaalia}}
{{ Positionskarte~ | Y=27 | X=66 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Dschibuti}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=40 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Eritrea}}
{{ Positionskarte~ | Y=2 | X=85 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Jemen}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=59 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Ruad Sia]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=100 | position=9 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Indisk Oosean]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=25 | X=80 | position=6 | label=<small>''[[Golf faan Aden]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=29 | position=6 | label=<small>''[[Tana Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=70 | X=32 | position=6 | label=<small>''[[Abaja Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=20 | position=6 | label=<small>''[[Turkana Sia]]''</small>}}
}}
<div style="clear:left;" /div>
===Stääden===
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Stääd !! Lidj (2022)<ref>[http://citypopulation.de/en/ethiopia/cities/ ''Ethiopia'', citypopulation.de]</ref>
|-
| 1 || [[Addis Abeba]] || 3.860.000
|-
| 2 || [[Gondar]] || 466.000
|-
| 3 || [[Mekele]] || 457.900
|-
| 4 || [[Adama]] || 456.900
|-
| 5 || [[Awasa]] || 422.200
|-
| 6 || [[Bahir Dar]] || 350.000
|-
| 7 || [[Dire Dawa]] || 343.000
|-
| 8 || [[Dese]] || 270.400
|-
| 9 || [[Jima]] || 250.900
|-
| 10 || [[Shashemene]] || 208.400
|}
==Iindialang faan Ferwaltang==
Sant 1991 san a regiuunen uun Etioopien efter fulken fäästlaanj wurden. Do wiar diar njügen bundesstooten an tau stääden.
<br><br>
Stääden:
* [[Addis Abeba]]
* [[Dire Dawa]]
<br>
Uun a juaren 2020, 2021 an 2023, san diar nei bundesstooten tu kimen, so dat det nü twaalew san.
<br><br>
Bundesstooten:
{| class="wikitable"
|-
! !! Nööm !! Hoodsteed !! Koord
|-
| 1 || [[Afar (Regiuun)|Afar]] || [[Semera]] || rowspan=12 | [[Datei:Ethiopia, administrative divisions - de - colored.svg|350px]]
|-
| 2 || [[Amhaara (Regiuun)|Amhaara]] || [[Bahir Dar]]
|-
| 3 || [[Benishangul-Gumuz]] || [[Asosa]]
|-
| 4 || [[Gambela (Regiuun)|Gambela]] || [[Gambela (Steed)|Gambela]]
|-
| 5 || [[Harar (Regiuun)|Harar]] || [[Harar (Steed)|Harar]]
|-
| 6 || [[Oromija]] || [[Adama]]
|-
| 7 || [[Süüdwaast Etioopien]] || [[Bonga]]
|-
| 8 || [[Somali (Regiuun)|Somali]] || [[Jijiga]]
|-
| 9 || [[Tigray (Regiuun)|Tigray]] || [[Mek'ele]]
|-
| 10 || [[Sidama]] || [[Awassa]]
|-
| 11 || [[Süüd Etioopien]] || [[Wolaita Sodo]]
|-
| 12 || [[Madel Etioopien]] || [[Hosaena]]
|}
{{ufsaat}}
==Befölkring==
===Sünjhaid===
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 68,2 juaren, an maaner ian faan 64,3 juaren<ref>[http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/ETH Human Development Report Office: ''Ethiopia – Country Profile: Human Development Indicators''], ufrepen di 31. August 2020</ref>.
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
* [[Etiosemiitisk spriaken]]
{{Commonscat öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Wikiatlas öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Lunen uun Afrikoo/öö}}
{{Coordinate |NS=8/18//N |EW=39/7//E |type=country |region=ET}}
[[Kategorie:Etioopien| ]]
2jqq4c2unwqsbnlx3fu5c6as4ji2rdq
278976
278970
2026-04-15T14:53:30Z
Murma174
19
/* Iindialang faan Ferwaltang */
278976
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Staat öömrang
|NAME-AMTSSPRACHE = <span style="font-size:1.4em">'''የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ'''</span> (Amhaarisk)
|TRANSKRIPTION = <span style="font-size:1.4em">yä-Ityop̣p̣əya Federalawi Dimokrasiyawi Ripäblik</span> (amskrewen)
|NAME = '''Demokratisk Bundesrepubliik Etioopien'''
|BILD-FLAGGE = Flag of Ethiopia.svg
|ARTIKEL-FLAGGE = Flagge Äthiopiens
|BILD-WAPPEN = Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 110px
|ARTIKEL-WAPPEN = Siegel Äthiopiens
|WAPPEN-OPT = Siegel
|WAHLSPRUCH =
|AMTSSPRACHE = [[Amhaarisk]]
|HAUPTSTADT = [[Addis Abeba]]
|STAATSFORM = Parlamentarisk Bundesrepubliik
|REGIERUNGSSYSTEM = Parlamentarisk Systeem
|STAATSOBERHAUPT = President [[Mulatu Teshome]]
|REGIERUNGSCHEF = Ministerpresident [[Hailemariam Desalegn]]
|GRÜNDUNG = [[1995]]
|FLÄCHE = 1.104.300 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|EINWOHNER = 88.013.491 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|BEV-DICHTE = 72
|BIP/EINWOHNER = 390 [[US-Dooler]] <small>(nominaal 2009)<ref>[http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=85&pr1.y=4&c=644&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=, IMF 2008]</ref></small>
|UNABHÄNGIGKEIT =
|WÄHRUNG = [[Ethioopisk Birr]] (ETB)
|HDI = {{Gestiegen}} 0,396 <small>(173)<ref>http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/ETH.html</ref>
|ZEITZONE = [[UTC+3]]
|NATIONALHYMNE = ''[[Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya]]''<br />[[Datei:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg|noicon|120px]]
|KFZ-KENNZEICHEN = ETH
|ISO 3166 = [[ISO 3166-2:ET|ET]], ETH, 231
|INTERNET-TLD = [[.et]]
|TELEFON-VORWAHL = +251
|BILD-LAGE = Ethiopia on the globe (Africa centered).svg
|BILD-LAGE-IMAGEMAP = AfrikaGlobus1
|BILD1 =
}}
<br>
'''Etioopien''' ([[amhaarisk]]: ኢትዮጵያ ''Ityop̣p̣əya'') as en lun uun Uast-[[Afrikoo]]. Üs't noch en keiserrik wiar, hää't '''Abesiinien''' het. Trinjam lei [[Eritrea]], [[Sudaan]], [[Süüdsudaan]], [[Keenia]], [[Somaalia]] an [[Dschibuuti]].
==Geografii==
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=400 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label='''[[Addis Abeba]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=11/34/00 | long=41/26/00 | region=ET | label=<small>[[Asaita]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=11/33/00 | long=37/22/00 | region=ET | label=<small>[[Bahir Dar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=10/04/00 | long=34/31/00 | region=ET | label=<small>[[Asosa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/36/00 | long=41/52/00 | region=ET | label=<small>[[Dire Dawa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/15/00 | long=34/35/00 | region=ET | label=<small>[[Gambela (Stadt)|Gambela]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=09/18/00 | long=42/07/00 | region=ET | label=<small>[[Harar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/32/00 | long=39/16/00 | region=ET | label=<small>[[Adama (Äthiopien)|Adama]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=07/03/00 | long=38/28/00 | region=ET | label=<small>[[Awassa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=3 | lat=09/21/00 | long=42/48/00 | region=ET | label=<small>[[Jijiga]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=13/29/00 | long=39/28/00 | region=ET | label=<small>[[Mek’ele]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=13/14/00 | long=38/22/00 | region=ET | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Ras Daschän]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=10 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Sudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=75 | X=7 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Süüdsudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=100 | X=30 | position=12 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Keenia}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=75 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Somaalia}}
{{ Positionskarte~ | Y=27 | X=66 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Dschibuti}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=40 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Eritrea}}
{{ Positionskarte~ | Y=2 | X=85 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Jemen}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=59 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Ruad Sia]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=100 | position=9 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Indisk Oosean]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=25 | X=80 | position=6 | label=<small>''[[Golf faan Aden]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=29 | position=6 | label=<small>''[[Tana Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=70 | X=32 | position=6 | label=<small>''[[Abaja Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=20 | position=6 | label=<small>''[[Turkana Sia]]''</small>}}
}}
<div style="clear:left;" /div>
===Stääden===
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Stääd !! Lidj (2022)<ref>[http://citypopulation.de/en/ethiopia/cities/ ''Ethiopia'', citypopulation.de]</ref>
|-
| 1 || [[Addis Abeba]] || 3.860.000
|-
| 2 || [[Gondar]] || 466.000
|-
| 3 || [[Mekele]] || 457.900
|-
| 4 || [[Adama]] || 456.900
|-
| 5 || [[Awasa]] || 422.200
|-
| 6 || [[Bahir Dar]] || 350.000
|-
| 7 || [[Dire Dawa]] || 343.000
|-
| 8 || [[Dese]] || 270.400
|-
| 9 || [[Jima]] || 250.900
|-
| 10 || [[Shashemene]] || 208.400
|}
==Iindialang faan Ferwaltang==
Sant 1991 san a regiuunen uun Etioopien efter fulken fäästlaanj wurden. Do wiar diar njügen bundesstooten an tau stääden.
<br><br>
Stääden:
* [[Addis Abeba]]
* [[Dire Dawa]]
<br>
Uun a juaren 2020, 2021 an 2023, san diar nei bundesstooten tu kimen, so dat det nü twaalew san.
<br><br>
Bundesstooten:
{| class="wikitable"
|-
! !! Nööm !! Hoodsteed !! Koord
|-
| 1 || [[Afar (Regiuun)|Afar]] || [[Semera]] || rowspan=12 | [[Datei:Ethiopia, administrative divisions - de - colored.svg|350px]]
|-
| 2 || [[Amhaara (Regiuun)|Amhaara]] || [[Bahir Dar]]
|-
| 3 || [[Benishangul-Gumuz]] || [[Asosa]]
|-
| 4 || [[Gambela (Regiuun)|Gambela]] || [[Gambela (Steed)|Gambela]]
|-
| 5 || [[Harar (Regiuun)|Harar]] || [[Harar (Steed)|Harar]]
|-
| 6 || [[Oromija]] || [[Adama]]
|-
| 7 || [[Süüdwaast Etioopien]] || [[Bonga]]
|-
| 8 || [[Somaali (Regiuun)|Somaali]] || [[Jijiga]]
|-
| 9 || [[Tigray (Regiuun)|Tigray]] || [[Mek'ele]]
|-
| 10 || [[Sidama]] || [[Awassa]]
|-
| 11 || [[Süüd Etioopien]] || [[Wolaita Sodo]]
|-
| 12 || [[Madel Etioopien]] || [[Hosaena]]
|}
{{ufsaat}}
==Befölkring==
===Sünjhaid===
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 68,2 juaren, an maaner ian faan 64,3 juaren<ref>[http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/ETH Human Development Report Office: ''Ethiopia – Country Profile: Human Development Indicators''], ufrepen di 31. August 2020</ref>.
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
* [[Etiosemiitisk spriaken]]
{{Commonscat öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Wikiatlas öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Lunen uun Afrikoo/öö}}
{{Coordinate |NS=8/18//N |EW=39/7//E |type=country |region=ET}}
[[Kategorie:Etioopien| ]]
r32ils1zvxp1zzs754gyzfdtqn8hciw
279009
278976
2026-04-15T21:16:15Z
Murma174
19
279009
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Staat öömrang
|NAME-AMTSSPRACHE = <span style="font-size:1.4em">'''የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ'''</span> (Amhaarisk)
|TRANSKRIPTION = <span style="font-size:1.4em">yä-Ityop̣p̣əya Federalawi Dimokrasiyawi Ripäblik</span> (amskrewen)
|NAME = '''Demokratisk Bundesrepubliik Etioopien'''
|BILD-FLAGGE = Flag of Ethiopia.svg
|ARTIKEL-FLAGGE = Flagge Äthiopiens
|BILD-WAPPEN = Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 110px
|ARTIKEL-WAPPEN = Siegel Äthiopiens
|WAPPEN-OPT = Siegel
|WAHLSPRUCH =
|AMTSSPRACHE = [[Amhaarisk]]
|HAUPTSTADT = [[Addis Abeba]]
|STAATSFORM = Parlamentarisk Bundesrepubliik
|REGIERUNGSSYSTEM = Parlamentarisk Systeem
|STAATSOBERHAUPT = President [[Mulatu Teshome]]
|REGIERUNGSCHEF = Ministerpresident [[Hailemariam Desalegn]]
|GRÜNDUNG = [[1995]]
|FLÄCHE = 1.104.300 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|EINWOHNER = 88.013.491 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|BEV-DICHTE = 72
|BIP/EINWOHNER = 390 [[US-Dooler]] <small>(nominaal 2009)<ref>[http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=85&pr1.y=4&c=644&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=, IMF 2008]</ref></small>
|UNABHÄNGIGKEIT =
|WÄHRUNG = [[Ethioopisk Birr]] (ETB)
|HDI = {{Gestiegen}} 0,396 <small>(173)<ref>http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/ETH.html</ref>
|ZEITZONE = [[UTC+3]]
|NATIONALHYMNE = ''[[Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya]]''<br />[[Datei:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg|noicon|120px]]
|KFZ-KENNZEICHEN = ETH
|ISO 3166 = [[ISO 3166-2:ET|ET]], ETH, 231
|INTERNET-TLD = [[.et]]
|TELEFON-VORWAHL = +251
|BILD-LAGE = Ethiopia on the globe (Africa centered).svg
|BILD-LAGE-IMAGEMAP = AfrikaGlobus1
|BILD1 =
}}
<br>
'''Etioopien''' ([[amhaarisk]]: ኢትዮጵያ ''Ityop̣p̣əya'') as en lun uun Uast-[[Afrikoo]]. Üs't noch en keiserrik wiar, hää't '''Abesiinien''' het. Trinjam lei [[Eritrea]], [[Sudaan]], [[Süüdsudaan]], [[Keenia]], [[Somaalia]] an [[Dschibuuti]].
==Geografii==
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=400 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label='''[[Addis Abeba]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=11/34/00 | long=41/26/00 | region=ET | label=<small>[[Asaita]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=11/33/00 | long=37/22/00 | region=ET | label=<small>[[Bahir Dar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=10/04/00 | long=34/31/00 | region=ET | label=<small>[[Asosa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/36/00 | long=41/52/00 | region=ET | label=<small>[[Dire Dawa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/15/00 | long=34/35/00 | region=ET | label=<small>[[Gambela (Stadt)|Gambela]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=09/18/00 | long=42/07/00 | region=ET | label=<small>[[Harar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/32/00 | long=39/16/00 | region=ET | label=<small>[[Adama (Äthiopien)|Adama]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=07/03/00 | long=38/28/00 | region=ET | label=<small>[[Awassa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=3 | lat=09/21/00 | long=42/48/00 | region=ET | label=<small>[[Jijiga]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=13/29/00 | long=39/28/00 | region=ET | label=<small>[[Mek’ele]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=13/14/00 | long=38/22/00 | region=ET | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Ras Daschän]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=10 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Sudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=75 | X=7 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Süüdsudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=100 | X=30 | position=12 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Keenia}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=75 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Somaalia}}
{{ Positionskarte~ | Y=29 | X=66 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Dschibuti}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=40 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Eritrea}}
{{ Positionskarte~ | Y=2 | X=85 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Jemen}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=59 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Ruad Sia]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=100 | position=9 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Indisk Oosean]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=25 | X=80 | position=6 | label=<small>''[[Golf faan Aden]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=29 | position=6 | label=<small>''[[Tana Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=70 | X=32 | position=6 | label=<small>''[[Abaja Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=20 | position=6 | label=<small>''[[Turkana Sia]]''</small>}}
}}
<div style="clear:left;" /div>
===Stääden===
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Stääd !! Lidj (2022)<ref>[http://citypopulation.de/en/ethiopia/cities/ ''Ethiopia'', citypopulation.de]</ref>
|-
| 1 || [[Addis Abeba]] || 3.860.000
|-
| 2 || [[Gondar]] || 466.000
|-
| 3 || [[Mekele]] || 457.900
|-
| 4 || [[Adama]] || 456.900
|-
| 5 || [[Awasa]] || 422.200
|-
| 6 || [[Bahir Dar]] || 350.000
|-
| 7 || [[Dire Dawa]] || 343.000
|-
| 8 || [[Dese]] || 270.400
|-
| 9 || [[Jima]] || 250.900
|-
| 10 || [[Shashemene]] || 208.400
|}
==Iindialang faan Ferwaltang==
Sant 1991 san a regiuunen uun Etioopien efter fulken fäästlaanj wurden. Do wiar diar njügen bundesstooten an tau stääden.
<br><br>
Stääden:
* [[Addis Abeba]]
* [[Dire Dawa]]
<br>
Uun a juaren 2020, 2021 an 2023, san diar nei bundesstooten tu kimen, so dat det nü twaalew san.
<br><br>
Bundesstooten:
{| class="wikitable"
|-
! !! Nööm !! Hoodsteed !! Koord
|-
| 1 || [[Afar (Regiuun)|Afar]] || [[Semera]] || rowspan=12 | [[Datei:Ethiopia, administrative divisions - de - colored.svg|350px]]
|-
| 2 || [[Amhaara (Regiuun)|Amhaara]] || [[Bahir Dar]]
|-
| 3 || [[Benishangul-Gumuz]] || [[Asosa]]
|-
| 4 || [[Gambela (Regiuun)|Gambela]] || [[Gambela (Steed)|Gambela]]
|-
| 5 || [[Harar (Regiuun)|Harar]] || [[Harar (Steed)|Harar]]
|-
| 6 || [[Oromija]] || [[Adama]]
|-
| 7 || [[Süüdwaast Etioopien]] || [[Bonga]]
|-
| 8 || [[Somaali (Regiuun)|Somaali]] || [[Jijiga]]
|-
| 9 || [[Tigray (Regiuun)|Tigray]] || [[Mek'ele]]
|-
| 10 || [[Sidama]] || [[Awassa]]
|-
| 11 || [[Süüd Etioopien]] || [[Wolaita Sodo]]
|-
| 12 || [[Madel Etioopien]] || [[Hosaena]]
|}
{{ufsaat}}
==Befölkring==
===Sünjhaid===
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 68,2 juaren, an maaner ian faan 64,3 juaren<ref>[http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/ETH Human Development Report Office: ''Ethiopia – Country Profile: Human Development Indicators''], ufrepen di 31. August 2020</ref>.
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
* [[Etiosemiitisk spriaken]]
{{Commonscat öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Wikiatlas öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Lunen uun Afrikoo/öö}}
{{Coordinate |NS=8/18//N |EW=39/7//E |type=country |region=ET}}
[[Kategorie:Etioopien| ]]
t6pev5imxufaf4fcp6k5mitegjfa80r
279016
279009
2026-04-16T06:47:41Z
Murma174
19
/* Stääden */
279016
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Staat öömrang
|NAME-AMTSSPRACHE = <span style="font-size:1.4em">'''የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ'''</span> (Amhaarisk)
|TRANSKRIPTION = <span style="font-size:1.4em">yä-Ityop̣p̣əya Federalawi Dimokrasiyawi Ripäblik</span> (amskrewen)
|NAME = '''Demokratisk Bundesrepubliik Etioopien'''
|BILD-FLAGGE = Flag of Ethiopia.svg
|ARTIKEL-FLAGGE = Flagge Äthiopiens
|BILD-WAPPEN = Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 110px
|ARTIKEL-WAPPEN = Siegel Äthiopiens
|WAPPEN-OPT = Siegel
|WAHLSPRUCH =
|AMTSSPRACHE = [[Amhaarisk]]
|HAUPTSTADT = [[Addis Abeba]]
|STAATSFORM = Parlamentarisk Bundesrepubliik
|REGIERUNGSSYSTEM = Parlamentarisk Systeem
|STAATSOBERHAUPT = President [[Mulatu Teshome]]
|REGIERUNGSCHEF = Ministerpresident [[Hailemariam Desalegn]]
|GRÜNDUNG = [[1995]]
|FLÄCHE = 1.104.300 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|EINWOHNER = 88.013.491 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|BEV-DICHTE = 72
|BIP/EINWOHNER = 390 [[US-Dooler]] <small>(nominaal 2009)<ref>[http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=85&pr1.y=4&c=644&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=, IMF 2008]</ref></small>
|UNABHÄNGIGKEIT =
|WÄHRUNG = [[Ethioopisk Birr]] (ETB)
|HDI = {{Gestiegen}} 0,396 <small>(173)<ref>http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/ETH.html</ref>
|ZEITZONE = [[UTC+3]]
|NATIONALHYMNE = ''[[Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya]]''<br />[[Datei:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg|noicon|120px]]
|KFZ-KENNZEICHEN = ETH
|ISO 3166 = [[ISO 3166-2:ET|ET]], ETH, 231
|INTERNET-TLD = [[.et]]
|TELEFON-VORWAHL = +251
|BILD-LAGE = Ethiopia on the globe (Africa centered).svg
|BILD-LAGE-IMAGEMAP = AfrikaGlobus1
|BILD1 =
}}
<br>
'''Etioopien''' ([[amhaarisk]]: ኢትዮጵያ ''Ityop̣p̣əya'') as en lun uun Uast-[[Afrikoo]]. Üs't noch en keiserrik wiar, hää't '''Abesiinien''' het. Trinjam lei [[Eritrea]], [[Sudaan]], [[Süüdsudaan]], [[Keenia]], [[Somaalia]] an [[Dschibuuti]].
==Geografii==
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=400 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label='''[[Addis Abeba]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=11/34/00 | long=41/26/00 | region=ET | label=<small>[[Asaita]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=11/33/00 | long=37/22/00 | region=ET | label=<small>[[Bahir Dar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=10/04/00 | long=34/31/00 | region=ET | label=<small>[[Asosa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/36/00 | long=41/52/00 | region=ET | label=<small>[[Dire Dawa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/15/00 | long=34/35/00 | region=ET | label=<small>[[Gambela (Stadt)|Gambela]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=09/18/00 | long=42/07/00 | region=ET | label=<small>[[Harar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/32/00 | long=39/16/00 | region=ET | label=<small>[[Adama (Äthiopien)|Adama]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=07/03/00 | long=38/28/00 | region=ET | label=<small>[[Awassa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=3 | lat=09/21/00 | long=42/48/00 | region=ET | label=<small>[[Jijiga]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=13/29/00 | long=39/28/00 | region=ET | label=<small>[[Mek’ele]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=13/14/00 | long=38/22/00 | region=ET | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Ras Daschän]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=10 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Sudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=75 | X=7 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Süüdsudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=100 | X=30 | position=12 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Keenia}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=75 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Somaalia}}
{{ Positionskarte~ | Y=29 | X=66 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Dschibuti}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=40 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Eritrea}}
{{ Positionskarte~ | Y=2 | X=85 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Jemen}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=59 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Ruad Sia]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=100 | position=9 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Indisk Oosean]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=25 | X=80 | position=6 | label=<small>''[[Golf faan Aden]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=29 | position=6 | label=<small>''[[Tana Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=70 | X=32 | position=6 | label=<small>''[[Abaja Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=20 | position=6 | label=<small>''[[Turkana Sia]]''</small>}}
}}
<div style="clear:left;" /div>
===Stääden===
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Stääd !! Lidj (2022)<ref>[http://citypopulation.de/en/ethiopia/cities/ ''Ethiopia'', citypopulation.de]</ref>
|-
| 1 || [[Addis Abeba]] || 3.860.000
|-
| 2 || [[Gondar]] || 466.000
|-
| 3 || [[Mekele]] || 457.900
|-
| 4 || [[Adama]] || 456.900
|-
| 5 || [[Awasa]] || 422.200
|-
| 6 || [[Bahir Dar]] || 350.000
|-
| 7 || [[Dire Dawa]] || 343.000
|-
| 8 || [[Dese]] || 270.400
|-
| 9 || [[Djima]] || 250.900
|-
| 10 || [[Shashemene]] || 208.400
|}
==Iindialang faan Ferwaltang==
Sant 1991 san a regiuunen uun Etioopien efter fulken fäästlaanj wurden. Do wiar diar njügen bundesstooten an tau stääden.
<br><br>
Stääden:
* [[Addis Abeba]]
* [[Dire Dawa]]
<br>
Uun a juaren 2020, 2021 an 2023, san diar nei bundesstooten tu kimen, so dat det nü twaalew san.
<br><br>
Bundesstooten:
{| class="wikitable"
|-
! !! Nööm !! Hoodsteed !! Koord
|-
| 1 || [[Afar (Regiuun)|Afar]] || [[Semera]] || rowspan=12 | [[Datei:Ethiopia, administrative divisions - de - colored.svg|350px]]
|-
| 2 || [[Amhaara (Regiuun)|Amhaara]] || [[Bahir Dar]]
|-
| 3 || [[Benishangul-Gumuz]] || [[Asosa]]
|-
| 4 || [[Gambela (Regiuun)|Gambela]] || [[Gambela (Steed)|Gambela]]
|-
| 5 || [[Harar (Regiuun)|Harar]] || [[Harar (Steed)|Harar]]
|-
| 6 || [[Oromija]] || [[Adama]]
|-
| 7 || [[Süüdwaast Etioopien]] || [[Bonga]]
|-
| 8 || [[Somaali (Regiuun)|Somaali]] || [[Jijiga]]
|-
| 9 || [[Tigray (Regiuun)|Tigray]] || [[Mek'ele]]
|-
| 10 || [[Sidama]] || [[Awassa]]
|-
| 11 || [[Süüd Etioopien]] || [[Wolaita Sodo]]
|-
| 12 || [[Madel Etioopien]] || [[Hosaena]]
|}
{{ufsaat}}
==Befölkring==
===Sünjhaid===
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 68,2 juaren, an maaner ian faan 64,3 juaren<ref>[http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/ETH Human Development Report Office: ''Ethiopia – Country Profile: Human Development Indicators''], ufrepen di 31. August 2020</ref>.
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
* [[Etiosemiitisk spriaken]]
{{Commonscat öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Wikiatlas öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Lunen uun Afrikoo/öö}}
{{Coordinate |NS=8/18//N |EW=39/7//E |type=country |region=ET}}
[[Kategorie:Etioopien| ]]
googw0dba81zacyglih3scz27la9ocp
279019
279016
2026-04-16T06:53:24Z
Murma174
19
/* Stääden */
279019
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Staat öömrang
|NAME-AMTSSPRACHE = <span style="font-size:1.4em">'''የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ'''</span> (Amhaarisk)
|TRANSKRIPTION = <span style="font-size:1.4em">yä-Ityop̣p̣əya Federalawi Dimokrasiyawi Ripäblik</span> (amskrewen)
|NAME = '''Demokratisk Bundesrepubliik Etioopien'''
|BILD-FLAGGE = Flag of Ethiopia.svg
|ARTIKEL-FLAGGE = Flagge Äthiopiens
|BILD-WAPPEN = Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 110px
|ARTIKEL-WAPPEN = Siegel Äthiopiens
|WAPPEN-OPT = Siegel
|WAHLSPRUCH =
|AMTSSPRACHE = [[Amhaarisk]]
|HAUPTSTADT = [[Addis Abeba]]
|STAATSFORM = Parlamentarisk Bundesrepubliik
|REGIERUNGSSYSTEM = Parlamentarisk Systeem
|STAATSOBERHAUPT = President [[Mulatu Teshome]]
|REGIERUNGSCHEF = Ministerpresident [[Hailemariam Desalegn]]
|GRÜNDUNG = [[1995]]
|FLÄCHE = 1.104.300 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|EINWOHNER = 88.013.491 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|BEV-DICHTE = 72
|BIP/EINWOHNER = 390 [[US-Dooler]] <small>(nominaal 2009)<ref>[http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=85&pr1.y=4&c=644&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=, IMF 2008]</ref></small>
|UNABHÄNGIGKEIT =
|WÄHRUNG = [[Ethioopisk Birr]] (ETB)
|HDI = {{Gestiegen}} 0,396 <small>(173)<ref>http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/ETH.html</ref>
|ZEITZONE = [[UTC+3]]
|NATIONALHYMNE = ''[[Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya]]''<br />[[Datei:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg|noicon|120px]]
|KFZ-KENNZEICHEN = ETH
|ISO 3166 = [[ISO 3166-2:ET|ET]], ETH, 231
|INTERNET-TLD = [[.et]]
|TELEFON-VORWAHL = +251
|BILD-LAGE = Ethiopia on the globe (Africa centered).svg
|BILD-LAGE-IMAGEMAP = AfrikaGlobus1
|BILD1 =
}}
<br>
'''Etioopien''' ([[amhaarisk]]: ኢትዮጵያ ''Ityop̣p̣əya'') as en lun uun Uast-[[Afrikoo]]. Üs't noch en keiserrik wiar, hää't '''Abesiinien''' het. Trinjam lei [[Eritrea]], [[Sudaan]], [[Süüdsudaan]], [[Keenia]], [[Somaalia]] an [[Dschibuuti]].
==Geografii==
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=400 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label='''[[Addis Abeba]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=11/34/00 | long=41/26/00 | region=ET | label=<small>[[Asaita]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=11/33/00 | long=37/22/00 | region=ET | label=<small>[[Bahir Dar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=10/04/00 | long=34/31/00 | region=ET | label=<small>[[Asosa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/36/00 | long=41/52/00 | region=ET | label=<small>[[Dire Dawa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/15/00 | long=34/35/00 | region=ET | label=<small>[[Gambela (Stadt)|Gambela]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=09/18/00 | long=42/07/00 | region=ET | label=<small>[[Harar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/32/00 | long=39/16/00 | region=ET | label=<small>[[Adama (Äthiopien)|Adama]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=07/03/00 | long=38/28/00 | region=ET | label=<small>[[Awassa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=3 | lat=09/21/00 | long=42/48/00 | region=ET | label=<small>[[Jijiga]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=13/29/00 | long=39/28/00 | region=ET | label=<small>[[Mek’ele]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=13/14/00 | long=38/22/00 | region=ET | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Ras Daschän]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=10 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Sudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=75 | X=7 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Süüdsudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=100 | X=30 | position=12 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Keenia}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=75 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Somaalia}}
{{ Positionskarte~ | Y=29 | X=66 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Dschibuti}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=40 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Eritrea}}
{{ Positionskarte~ | Y=2 | X=85 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Jemen}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=59 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Ruad Sia]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=100 | position=9 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Indisk Oosean]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=25 | X=80 | position=6 | label=<small>''[[Golf faan Aden]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=29 | position=6 | label=<small>''[[Tana Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=70 | X=32 | position=6 | label=<small>''[[Abaja Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=20 | position=6 | label=<small>''[[Turkana Sia]]''</small>}}
}}
<div style="clear:left;" /div>
===Stääden===
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Stääd !! Lidj (2022)<ref>[http://citypopulation.de/en/ethiopia/cities/ ''Ethiopia'', citypopulation.de]</ref>
|-
| 1 || [[Addis Abeba]] || 3.860.000
|-
| 2 || [[Gondar]] || 466.000
|-
| 3 || [[Mekele]] || 457.900
|-
| 4 || [[Adama]] || 456.900
|-
| 5 || [[Awasa]] || 422.200
|-
| 6 || [[Bahir Dar]] || 350.000
|-
| 7 || [[Dire Dawa]] || 343.000
|-
| 8 || [[Dese]] || 270.400
|-
| 9 || [[Djima]] || 250.900
|-
| 10 || [[Schaaschamanee]] || 208.400
|}
==Iindialang faan Ferwaltang==
Sant 1991 san a regiuunen uun Etioopien efter fulken fäästlaanj wurden. Do wiar diar njügen bundesstooten an tau stääden.
<br><br>
Stääden:
* [[Addis Abeba]]
* [[Dire Dawa]]
<br>
Uun a juaren 2020, 2021 an 2023, san diar nei bundesstooten tu kimen, so dat det nü twaalew san.
<br><br>
Bundesstooten:
{| class="wikitable"
|-
! !! Nööm !! Hoodsteed !! Koord
|-
| 1 || [[Afar (Regiuun)|Afar]] || [[Semera]] || rowspan=12 | [[Datei:Ethiopia, administrative divisions - de - colored.svg|350px]]
|-
| 2 || [[Amhaara (Regiuun)|Amhaara]] || [[Bahir Dar]]
|-
| 3 || [[Benishangul-Gumuz]] || [[Asosa]]
|-
| 4 || [[Gambela (Regiuun)|Gambela]] || [[Gambela (Steed)|Gambela]]
|-
| 5 || [[Harar (Regiuun)|Harar]] || [[Harar (Steed)|Harar]]
|-
| 6 || [[Oromija]] || [[Adama]]
|-
| 7 || [[Süüdwaast Etioopien]] || [[Bonga]]
|-
| 8 || [[Somaali (Regiuun)|Somaali]] || [[Jijiga]]
|-
| 9 || [[Tigray (Regiuun)|Tigray]] || [[Mek'ele]]
|-
| 10 || [[Sidama]] || [[Awassa]]
|-
| 11 || [[Süüd Etioopien]] || [[Wolaita Sodo]]
|-
| 12 || [[Madel Etioopien]] || [[Hosaena]]
|}
{{ufsaat}}
==Befölkring==
===Sünjhaid===
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 68,2 juaren, an maaner ian faan 64,3 juaren<ref>[http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/ETH Human Development Report Office: ''Ethiopia – Country Profile: Human Development Indicators''], ufrepen di 31. August 2020</ref>.
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
* [[Etiosemiitisk spriaken]]
{{Commonscat öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Wikiatlas öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Lunen uun Afrikoo/öö}}
{{Coordinate |NS=8/18//N |EW=39/7//E |type=country |region=ET}}
[[Kategorie:Etioopien| ]]
mgapsombcgwdspaetk2t38q5frobwfp
279041
279019
2026-04-16T07:55:19Z
Murma174
19
279041
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Staat öömrang
|NAME-AMTSSPRACHE = <span style="font-size:1.4em">'''የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ'''</span> (Amhaarisk)
|TRANSKRIPTION = <span style="font-size:1.4em">yä-Ityop̣p̣əya Federalawi Dimokrasiyawi Ripäblik</span> (amskrewen)
|NAME = '''Demokratisk Bundesrepubliik Etioopien'''
|BILD-FLAGGE = Flag of Ethiopia.svg
|ARTIKEL-FLAGGE = Flagge Äthiopiens
|BILD-WAPPEN = Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 110px
|ARTIKEL-WAPPEN = Siegel Äthiopiens
|WAPPEN-OPT = Siegel
|WAHLSPRUCH =
|AMTSSPRACHE = [[Amhaarisk]]
|HAUPTSTADT = [[Addis Abeba]]
|STAATSFORM = Parlamentarisk Bundesrepubliik
|REGIERUNGSSYSTEM = Parlamentarisk Systeem
|STAATSOBERHAUPT = President [[Mulatu Teshome]]
|REGIERUNGSCHEF = Ministerpresident [[Hailemariam Desalegn]]
|GRÜNDUNG = [[1995]]
|FLÄCHE = 1.104.300 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|EINWOHNER = 88.013.491 <small>(efter: [[The World Factbook|CIA]] 2010)</small>
|BEV-DICHTE = 72
|BIP/EINWOHNER = 390 [[US-Dooler]] <small>(nominaal 2009)<ref>[http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=85&pr1.y=4&c=644&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=, IMF 2008]</ref></small>
|UNABHÄNGIGKEIT =
|WÄHRUNG = [[Ethioopisk Birr]] (ETB)
|HDI = {{Gestiegen}} 0,396 <small>(173)<ref>http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/ETH.html</ref>
|ZEITZONE = [[UTC+3]]
|NATIONALHYMNE = ''[[Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya]]''<br />[[Datei:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg|noicon|120px]]
|KFZ-KENNZEICHEN = ETH
|ISO 3166 = [[ISO 3166-2:ET|ET]], ETH, 231
|INTERNET-TLD = [[.et]]
|TELEFON-VORWAHL = +251
|BILD-LAGE = Ethiopia on the globe (Africa centered).svg
|BILD-LAGE-IMAGEMAP = AfrikaGlobus1
|BILD1 =
}}
<br>
'''Etioopien''' ([[amhaarisk]]: ኢትዮጵያ ''Ityop̣p̣əya'') as en lun uun Uast-[[Afrikoo]]. Üs't noch en keiserrik wiar, hää't '''Abesiinien''' het. Trinjam lei [[Eritrea]], [[Sudaan]], [[Süüdsudaan]], [[Keenia]], [[Somaalia]] an [[Dschibuuti]].
==Geografii==
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=400 | float=left | maptype=relief | caption= | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label='''[[Addis Abeba]]'''}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=11/33/00 | long=37/22/00 | region=ET | label=<small>[[Bahir Dar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=10/04/00 | long=34/31/00 | region=ET | label=<small>[[Asosa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/36/00 | long=41/52/00 | region=ET | label=<small>[[Dire Dawa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/15/00 | long=34/35/00 | region=ET | label=<small>[[Gambela (Stadt)|Gambela]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=09/18/00 | long=42/07/00 | region=ET | label=<small>[[Harar]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=08/32/00 | long=39/16/00 | region=ET | label=<small>[[Adama (Äthiopien)|Adama]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=9 | lat=07/03/00 | long=38/28/00 | region=ET | label=<small>[[Awassa]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=3 | lat=09/21/00 | long=42/48/00 | region=ET | label=<small>[[Jijiga]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=13/29/00 | long=39/28/00 | region=ET | label=<small>[[Mek’ele]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=6 | lat=13/14/00 | long=38/22/00 | region=ET | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Ras Daschän]]</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=5 | X=10 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Sudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=75 | X=7 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Süüdsudaan}}
{{ Positionskarte~ | Y=100 | X=30 | position=12 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Keenia}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=75 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Somaalia}}
{{ Positionskarte~ | Y=29 | X=66 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Dschibuti}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=40 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Eritrea}}
{{ Positionskarte~ | Y=2 | X=85 | position=6 | label_style=bold/uppercase|label_color=#646464 | label=Jemen}}
{{ Positionskarte~ | Y=0 | X=59 | position=6 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Ruad Sia]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=100 | position=9 | label_style=bold/italic/letterspacing/uppercase|label_color=#2A6DB5 | label=[[Indisk Oosean]]}}
{{ Positionskarte~ | Y=25 | X=80 | position=6 | label=<small>''[[Golf faan Aden]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=23 | X=29 | position=6 | label=<small>''[[Tana Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=70 | X=32 | position=6 | label=<small>''[[Abaja Sia]]''</small>}}
{{ Positionskarte~ | Y=90 | X=20 | position=6 | label=<small>''[[Turkana Sia]]''</small>}}
}}
<div style="clear:left;" /div>
===Stääden===
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
{| class="wikitable"
|-
! # !! Stääd !! Lidj (2022)<ref>[http://citypopulation.de/en/ethiopia/cities/ ''Ethiopia'', citypopulation.de]</ref>
|-
| 1 || [[Addis Abeba]] || 3.860.000
|-
| 2 || [[Gondar]] || 466.000
|-
| 3 || [[Mekele]] || 457.900
|-
| 4 || [[Adama]] || 456.900
|-
| 5 || [[Awasa]] || 422.200
|-
| 6 || [[Bahir Dar]] || 350.000
|-
| 7 || [[Dire Dawa]] || 343.000
|-
| 8 || [[Dese]] || 270.400
|-
| 9 || [[Djima]] || 250.900
|-
| 10 || [[Schaaschamanee]] || 208.400
|}
==Iindialang faan Ferwaltang==
Sant 1991 san a regiuunen uun Etioopien efter fulken fäästlaanj wurden. Do wiar diar njügen bundesstooten an tau stääden.
<br><br>
Stääden:
* [[Addis Abeba]]
* [[Dire Dawa]]
<br>
Uun a juaren 2020, 2021 an 2023, san diar nei bundesstooten tu kimen, so dat det nü twaalew san.
<br><br>
Bundesstooten:
{| class="wikitable"
|-
! !! Nööm !! Hoodsteed !! Koord
|-
| 1 || [[Afar (Regiuun)|Afar]] || [[Semera]] || rowspan=12 | [[Datei:Ethiopia, administrative divisions - de - colored.svg|350px]]
|-
| 2 || [[Amhaara (Regiuun)|Amhaara]] || [[Bahir Dar]]
|-
| 3 || [[Benishangul-Gumuz]] || [[Asosa]]
|-
| 4 || [[Gambela (Regiuun)|Gambela]] || [[Gambela (Steed)|Gambela]]
|-
| 5 || [[Harar (Regiuun)|Harar]] || [[Harar (Steed)|Harar]]
|-
| 6 || [[Oromija]] || [[Adama]]
|-
| 7 || [[Süüdwaast Etioopien]] || [[Bonga]]
|-
| 8 || [[Somaali (Regiuun)|Somaali]] || [[Jijiga]]
|-
| 9 || [[Tigray (Regiuun)|Tigray]] || [[Mek'ele]]
|-
| 10 || [[Sidama]] || [[Awassa]]
|-
| 11 || [[Süüd Etioopien]] || [[Wolaita Sodo]]
|-
| 12 || [[Madel Etioopien]] || [[Hosaena]]
|}
{{ufsaat}}
==Befölkring==
===Sünjhaid===
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 68,2 juaren, an maaner ian faan 64,3 juaren<ref>[http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/ETH Human Development Report Office: ''Ethiopia – Country Profile: Human Development Indicators''], ufrepen di 31. August 2020</ref>.
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
* [[Etiosemiitisk spriaken]]
{{Commonscat öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Wikiatlas öömrang|Ethiopia|Etioopien}}
{{Lunen uun Afrikoo/öö}}
{{Coordinate |NS=8/18//N |EW=39/7//E |type=country |region=ET}}
[[Kategorie:Etioopien| ]]
8yewru5m65tjwx6ge86rfizkm0eq6k3
Tigrinya
0
16361
278994
156506
2026-04-15T17:30:37Z
Murma174
19
278994
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox_Sprache öömrang
|Sprache= Tigrinya ({{lang|ti|ትግርኛ}} - tǝgrǝñña)
|Länder= [[Eritrea]], [[Äthiopien]]
|Sprecher= 9 Mio.
|Klassifikation=
* [[Afroasiaatisk spriaken]]
*: [[Semiitisk spriaken]]
*:: [[Waastsemiitisk spriaken]]
*::: [[Äthiosemiitisk spriaken]]
*:::: Nuurdäthiosemiitisk
|KSprache= Tigrinya
|Amtssprache= {{ERI}}<br />[[Datei:Flag of the Tigray Region.svg|20px]] Regiuun Tigray<br>(uun {{ETH}})
|ISO1= ti
|ISO2= tir
|ISO3= [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tir tir]
|ETHNO14=TGN
}}
<br>
'''Tigrinya''' (etioopisk skraft {{lang|ti|ትግርኛ}}, ''tǝgrǝñña'', {{ItS|''Tigrigna''}}, {{DeS|''Tigrinisch''}}) of '''tigriinsk''' as en [[semiitisk spriak]], diar uun [[Etioopien]] an [[Eritrea]] snaaket woort. A spreegern het uun Etioopien ''Tigray'' an uun Eritrea ''Tigrinya''.
== Skraft ==
[[Datei:Hagärä-Ertra.svg|thumb|left|400px|Di nööm Eritrea üüb tigriinsk uun äthiopisk skraft (''Hagärä Ertra'')]]
{{ufsaat}}
Det [[skraft]] as iarst am 1940 üüb't grünjlaag faan't ual-etioopisk skraft so fäästlaanj wurden. A äälst tigriinsk hoonskraften kem oober al faan't ääder 19. juarhunert. Sant at [[biibel]] uun a 1860er juaren auersaat wurden as, woort muar an muar üüb tigriinsk skrewen.
== Luke uk diar ==
* {{Wikipedia öömrang|ti|Tigrinya}}
[[Kategorie:Semiitisk spriaken]]
dxy7pxuq9pbs4r6vfo80i8c9x0g8dww
278995
278994
2026-04-15T17:31:13Z
Murma174
19
278995
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox_Sprache öömrang
|Sprache= Tigrinya ({{lang|ti|ትግርኛ}} - tǝgrǝñña)
|Länder= [[Eritrea]], [[Äthiopien]]
|Sprecher= 9 Mio.
|Klassifikation=
* [[Afroasiaatisk spriaken]]
*: [[Semiitisk spriaken]]
*:: [[Waastsemiitisk spriaken]]
*::: [[Äthiosemiitisk spriaken]]
*:::: Nuurdäthiosemiitisk
|KSprache= Tigrinya
|Amtssprache= {{ERI}}<br />[[Datei:Flag of the Tigray Region.svg|20px]] [[Regiuun Tigray]]<br>(uun {{ETH}})
|ISO1= ti
|ISO2= tir
|ISO3= [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tir tir]
|ETHNO14=TGN
}}
<br>
'''Tigrinya''' (etioopisk skraft {{lang|ti|ትግርኛ}}, ''tǝgrǝñña'', {{ItS|''Tigrigna''}}, {{DeS|''Tigrinisch''}}) of '''tigriinsk''' as en [[semiitisk spriak]], diar uun [[Etioopien]] an [[Eritrea]] snaaket woort. A spreegern het uun Etioopien ''Tigray'' an uun Eritrea ''Tigrinya''.
== Skraft ==
[[Datei:Hagärä-Ertra.svg|thumb|left|400px|Di nööm Eritrea üüb tigriinsk uun äthiopisk skraft (''Hagärä Ertra'')]]
{{ufsaat}}
Det [[skraft]] as iarst am 1940 üüb't grünjlaag faan't ual-etioopisk skraft so fäästlaanj wurden. A äälst tigriinsk hoonskraften kem oober al faan't ääder 19. juarhunert. Sant at [[biibel]] uun a 1860er juaren auersaat wurden as, woort muar an muar üüb tigriinsk skrewen.
== Luke uk diar ==
* {{Wikipedia öömrang|ti|Tigrinya}}
[[Kategorie:Semiitisk spriaken]]
op3p3bthb1j4iomo9c1nqwf7y55qjms
Addis Abeba
0
20238
278983
185748
2026-04-15T16:58:09Z
Murma174
19
HC: Nem wech [[Kategorie:Etioopien]]; Du diartu [[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
278983
wikitext
text/x-wiki
{{Fering}}
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=300 | float=right | maptype=relief | caption='''Addis Abeba''' uun Ethioopien | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label=[[Addis Abeba]]}}
}}
'''Addis Abeba''' (üüb [[Amhaarisk]]: አዲስ አበባ ''Addis Abäba'' [adˈdis ˈabəba] {{audio|Addis_Abeba.ogg|harke tu}}) as at hoodsteed an gratst steed faan [[Ethioopien]]. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 3.273.000 lidj (2015)<ref>[http://citypopulation.de/Ethiopia.html ''Ethiopia: Regions, Cities and Major Towns'', citypopulation.de]</ref>.
==Geografii==
===Kliima===
{{Klimatabelle
| TABELLE =
| DIAGRAMM TEMPERATUR = rechts
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG = deaktiviert
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG HÖHE = 200
| QUELLE = [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=et&stat=63450 wetterkontor.de]
| Überschrift = Temperatuur, rin an snä uun Addis Abeba
| Ort = Addis Abeba
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 23.2
| hmfeb = 23.7
| hmmär = 24.5
| hmapr = 24.2
| hmmai = 24.6
| hmjun = 23.2
| hmjul = 20.9
| hmaug = 20.8
| hmsep = 21.5
| hmokt = 22.5
| hmnov = 22.5
| hmdez = 22.4
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = 6.1
| lmfeb = 7.8
| lmmär = 9.6
| lmapr = 10.4
| lmmai = 9.8
| lmjun = 10.0
| lmjul = 10.5
| lmaug = 10.4
| lmsep = 9.8
| lmokt = 7.5
| lmnov = 5.5
| lmdez = 5.3
<!-- durchschnittliche Temperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| avjan =
| avfeb =
| avmär =
| avapr =
| avmai =
| avjun =
| avjul =
| avaug =
| avsep =
| avokt =
| avnov =
| avdez =
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 18
| nbfeb = 47
| nbmär = 72
| nbapr = 92
| nbmai = 86
| nbjun = 123
| nbjul = 257
| nbaug = 271
| nbsep = 170
| nbokt = 38
| nbnov = 9
| nbdez = 10
<!-- durchschnittliche Anzahl täglicher Sonnenstunden für den jeweiligen Monat in h/d -->
| shjan = 8.6
| shfeb = 7.3
| shmär = 7.8
| shapr = 7.0
| shmai = 7.7
| shjun = 5.8
| shjul = 3.6
| shaug = 4.3
| shsep = 5.4
| shokt = 8.0
| shnov = 8.9
| shdez = 9.3
<!-- durchschnittliche Wassertemperatur (Meere, Seen u. ä.) für den jeweiligen Monat in °C -->
| wtjan =
| wtfeb =
| wtmär =
| wtapr =
| wtmai =
| wtjun =
| wtjul =
| wtaug =
| wtsep =
| wtokt =
| wtnov =
| wtdez =
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 2
| rdfeb = 5
| rdmär = 8
| rdapr = 10
| rdmai = 9
| rdjun = 16
| rdjul = 26
| rdaug = 25
| rdsep = 17
| rdokt = 3
| rdnov = 1
| rddez = 1
<!-- durchschnittliche Luftfeuchtigkeit für den jeweiligen Monat in % -->
| lfjan = 52
| lffeb = 51
| lfmär = 53
| lfapr = 59
| lfmai = 55
| lfjun = 68
| lfjul = 78
| lfaug = 80
| lfsep = 75
| lfokt = 57
| lfnov = 53
| lfdez = 53
}}
==Sastersteeden==
* {{TUR|#}} [[Ankara]], at [[Türkei]] sant 2006
* {{ISR|#}} [[Be’er Schewa]], [[Israel]] sant 2004
* {{KOR|#}} [[Chuncheon]] an [[Seoul]], [[Süüdkorea]]
* {{ZAF|#}} [[Johannesburg]], [[Süüdaafrika]] sant 2003
* {{SDN|#}} [[Chartuum (Steed)|Chartuum]], [[Sudaan]]
* {{DEU|#}} [[Leipzig]], [[Tjiisklun]] sant 2004
* {{ZMB|#}} [[Lusaka]], [[Sambia]] sant 2005
* {{FRA|#}} [[Lyon]], [[Frankrik]] sant 2009
* {{KEN|#}} [[Nairobi]], [[Keenia]] sant 1968
* {{CHN|#}} [[Peking]] an [[Chongqing]], [[Schiina]]
* {{YEM|#}} [[Sanaa]], [[Jeemen]] sant 2007
* {{RUS|#}} [[Sankt Petersborig]], [[Ruslun]] sant 2011
==Kwelen==
<references/>
[[Kategorie:Hoodsteed uun Aafrika]]
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
jw8gusw04r6wfbdzij67gzmysb6k7m4
278987
278983
2026-04-15T17:08:21Z
Murma174
19
HC: Du diartu [[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
278987
wikitext
text/x-wiki
{{Fering}}
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=300 | float=right | maptype=relief | caption='''Addis Abeba''' uun Ethioopien | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label=[[Addis Abeba]]}}
}}
'''Addis Abeba''' (üüb [[Amhaarisk]]: አዲስ አበባ ''Addis Abäba'' [adˈdis ˈabəba] {{audio|Addis_Abeba.ogg|harke tu}}) as at hoodsteed an gratst steed faan [[Ethioopien]]. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 3.273.000 lidj (2015)<ref>[http://citypopulation.de/Ethiopia.html ''Ethiopia: Regions, Cities and Major Towns'', citypopulation.de]</ref>.
==Geografii==
===Kliima===
{{Klimatabelle
| TABELLE =
| DIAGRAMM TEMPERATUR = rechts
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG = deaktiviert
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG HÖHE = 200
| QUELLE = [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=et&stat=63450 wetterkontor.de]
| Überschrift = Temperatuur, rin an snä uun Addis Abeba
| Ort = Addis Abeba
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 23.2
| hmfeb = 23.7
| hmmär = 24.5
| hmapr = 24.2
| hmmai = 24.6
| hmjun = 23.2
| hmjul = 20.9
| hmaug = 20.8
| hmsep = 21.5
| hmokt = 22.5
| hmnov = 22.5
| hmdez = 22.4
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = 6.1
| lmfeb = 7.8
| lmmär = 9.6
| lmapr = 10.4
| lmmai = 9.8
| lmjun = 10.0
| lmjul = 10.5
| lmaug = 10.4
| lmsep = 9.8
| lmokt = 7.5
| lmnov = 5.5
| lmdez = 5.3
<!-- durchschnittliche Temperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| avjan =
| avfeb =
| avmär =
| avapr =
| avmai =
| avjun =
| avjul =
| avaug =
| avsep =
| avokt =
| avnov =
| avdez =
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 18
| nbfeb = 47
| nbmär = 72
| nbapr = 92
| nbmai = 86
| nbjun = 123
| nbjul = 257
| nbaug = 271
| nbsep = 170
| nbokt = 38
| nbnov = 9
| nbdez = 10
<!-- durchschnittliche Anzahl täglicher Sonnenstunden für den jeweiligen Monat in h/d -->
| shjan = 8.6
| shfeb = 7.3
| shmär = 7.8
| shapr = 7.0
| shmai = 7.7
| shjun = 5.8
| shjul = 3.6
| shaug = 4.3
| shsep = 5.4
| shokt = 8.0
| shnov = 8.9
| shdez = 9.3
<!-- durchschnittliche Wassertemperatur (Meere, Seen u. ä.) für den jeweiligen Monat in °C -->
| wtjan =
| wtfeb =
| wtmär =
| wtapr =
| wtmai =
| wtjun =
| wtjul =
| wtaug =
| wtsep =
| wtokt =
| wtnov =
| wtdez =
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 2
| rdfeb = 5
| rdmär = 8
| rdapr = 10
| rdmai = 9
| rdjun = 16
| rdjul = 26
| rdaug = 25
| rdsep = 17
| rdokt = 3
| rdnov = 1
| rddez = 1
<!-- durchschnittliche Luftfeuchtigkeit für den jeweiligen Monat in % -->
| lfjan = 52
| lffeb = 51
| lfmär = 53
| lfapr = 59
| lfmai = 55
| lfjun = 68
| lfjul = 78
| lfaug = 80
| lfsep = 75
| lfokt = 57
| lfnov = 53
| lfdez = 53
}}
==Sastersteeden==
* {{TUR|#}} [[Ankara]], at [[Türkei]] sant 2006
* {{ISR|#}} [[Be’er Schewa]], [[Israel]] sant 2004
* {{KOR|#}} [[Chuncheon]] an [[Seoul]], [[Süüdkorea]]
* {{ZAF|#}} [[Johannesburg]], [[Süüdaafrika]] sant 2003
* {{SDN|#}} [[Chartuum (Steed)|Chartuum]], [[Sudaan]]
* {{DEU|#}} [[Leipzig]], [[Tjiisklun]] sant 2004
* {{ZMB|#}} [[Lusaka]], [[Sambia]] sant 2005
* {{FRA|#}} [[Lyon]], [[Frankrik]] sant 2009
* {{KEN|#}} [[Nairobi]], [[Keenia]] sant 1968
* {{CHN|#}} [[Peking]] an [[Chongqing]], [[Schiina]]
* {{YEM|#}} [[Sanaa]], [[Jeemen]] sant 2007
* {{RUS|#}} [[Sankt Petersborig]], [[Ruslun]] sant 2011
==Kwelen==
<references/>
[[Kategorie:Hoodsteed uun Aafrika]]
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
o2jfmkfchufvns3pwll0cbvsey9h0q8
278988
278987
2026-04-15T17:08:50Z
Murma174
19
278988
wikitext
text/x-wiki
{{Fering}}
{{ Positionskarte+ | Äthiopien | width=300 | float=right | maptype=relief | caption='''Addis Abeba''' uun Ethioopien | places=
{{ Positionskarte~ | Äthiopien | position=12 | lat=09/01/00 | long=38/45/00 | region=ET | label=[[Addis Abeba]]}}
}}
'''Addis Abeba''' (üüb [[Amhaarisk]]: አዲስ አበባ ''Addis Abäba'' [adˈdis ˈabəba] {{audio|Addis_Abeba.ogg|harke tu}}) as at hoodsteed an gratst steed faan [[Ethioopien]]. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 3.273.000 lidj (2015)<ref>[http://citypopulation.de/Ethiopia.html ''Ethiopia: Regions, Cities and Major Towns'', citypopulation.de]</ref>.
==Geografii==
===Kliima===
<small>
{{Klimatabelle
| TABELLE =
| DIAGRAMM TEMPERATUR = rechts
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG = deaktiviert
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG HÖHE = 200
| QUELLE = [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=et&stat=63450 wetterkontor.de]
| Überschrift = Temperatuur, rin an snä uun Addis Abeba
| Ort = Addis Abeba
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 23.2
| hmfeb = 23.7
| hmmär = 24.5
| hmapr = 24.2
| hmmai = 24.6
| hmjun = 23.2
| hmjul = 20.9
| hmaug = 20.8
| hmsep = 21.5
| hmokt = 22.5
| hmnov = 22.5
| hmdez = 22.4
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = 6.1
| lmfeb = 7.8
| lmmär = 9.6
| lmapr = 10.4
| lmmai = 9.8
| lmjun = 10.0
| lmjul = 10.5
| lmaug = 10.4
| lmsep = 9.8
| lmokt = 7.5
| lmnov = 5.5
| lmdez = 5.3
<!-- durchschnittliche Temperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| avjan =
| avfeb =
| avmär =
| avapr =
| avmai =
| avjun =
| avjul =
| avaug =
| avsep =
| avokt =
| avnov =
| avdez =
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 18
| nbfeb = 47
| nbmär = 72
| nbapr = 92
| nbmai = 86
| nbjun = 123
| nbjul = 257
| nbaug = 271
| nbsep = 170
| nbokt = 38
| nbnov = 9
| nbdez = 10
<!-- durchschnittliche Anzahl täglicher Sonnenstunden für den jeweiligen Monat in h/d -->
| shjan = 8.6
| shfeb = 7.3
| shmär = 7.8
| shapr = 7.0
| shmai = 7.7
| shjun = 5.8
| shjul = 3.6
| shaug = 4.3
| shsep = 5.4
| shokt = 8.0
| shnov = 8.9
| shdez = 9.3
<!-- durchschnittliche Wassertemperatur (Meere, Seen u. ä.) für den jeweiligen Monat in °C -->
| wtjan =
| wtfeb =
| wtmär =
| wtapr =
| wtmai =
| wtjun =
| wtjul =
| wtaug =
| wtsep =
| wtokt =
| wtnov =
| wtdez =
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 2
| rdfeb = 5
| rdmär = 8
| rdapr = 10
| rdmai = 9
| rdjun = 16
| rdjul = 26
| rdaug = 25
| rdsep = 17
| rdokt = 3
| rdnov = 1
| rddez = 1
<!-- durchschnittliche Luftfeuchtigkeit für den jeweiligen Monat in % -->
| lfjan = 52
| lffeb = 51
| lfmär = 53
| lfapr = 59
| lfmai = 55
| lfjun = 68
| lfjul = 78
| lfaug = 80
| lfsep = 75
| lfokt = 57
| lfnov = 53
| lfdez = 53
}}
</small>
==Sastersteeden==
* {{TUR|#}} [[Ankara]], at [[Türkei]] sant 2006
* {{ISR|#}} [[Be’er Schewa]], [[Israel]] sant 2004
* {{KOR|#}} [[Chuncheon]] an [[Seoul]], [[Süüdkorea]]
* {{ZAF|#}} [[Johannesburg]], [[Süüdaafrika]] sant 2003
* {{SDN|#}} [[Chartuum (Steed)|Chartuum]], [[Sudaan]]
* {{DEU|#}} [[Leipzig]], [[Tjiisklun]] sant 2004
* {{ZMB|#}} [[Lusaka]], [[Sambia]] sant 2005
* {{FRA|#}} [[Lyon]], [[Frankrik]] sant 2009
* {{KEN|#}} [[Nairobi]], [[Keenia]] sant 1968
* {{CHN|#}} [[Peking]] an [[Chongqing]], [[Schiina]]
* {{YEM|#}} [[Sanaa]], [[Jeemen]] sant 2007
* {{RUS|#}} [[Sankt Petersborig]], [[Ruslun]] sant 2011
==Kwelen==
<references/>
[[Kategorie:Hoodsteed uun Aafrika]]
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
0g9c9qj9rctdjg2psx5c44c1ui4m49r
Golf faan Persien
0
21236
279055
273881
2026-04-16T11:01:32Z
Murma174
19
279055
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox See öömrang
|NAME=Golf faan Persien
|BILD= PersianGulf vue satellite du golfe persique.jpg
|BILD1-TEXT= Satellitenaufnahme des Persischen Golfs
|LAGE= Tesken at [[Araabisk Hualeweilun]] an [[Iraan]]
|BILD2= Persian Gulf DE.PNG
|BILD2-TEXT= Der Persische Golf
|GEWÄSSER= [[Indischer Ozean]]
|LANDMASSE= [[Vorderasien]]
|BREITENGRAD= 26/54/17/N
|LÄNGENGRAD= 51/32/51/E
|REGION-ISO= IR/SA
|KARTE=
|POSKARTE=
|MARK=Blue circle for diabetes.svg
|MARKSIZE=100
|BREITE-PRÄFIX= 200 bis
|BREITE= 300
|BUCHTTIEFE-PRÄFIX= ca.
|BUCHTTIEFE=1000
|MAX-TIEFE= 110
|MED-WASSERTIEFE= 26
|FLÄCHE=235000
|KÜSTENLÄNGE=
|INSELN= [[Bubiyan]], [[Failaka]], [[al-Warba]], [[Qeschm]], [[Kisch (Insel)|Kisch]], [[Charg]], [[Bahrain (Insel)|Bahrain]], [[Al-Muharraq (Insel)|al-Muharraq]], [[Sitra]], [[Umm Nasan]], [[Hawar-Eilunen]], [[Das (Insel)|Das]], [[Yas-Insel|Yas]], [[Zirku (Insel)|Zirku]]
|ZUFLUSS=[[Schatt al-Arab]], [[Mand (Persischer Golf)|Mand]]
|VOLUMEN = 6000
}}
<br>
A '''Golf faan Persien''' of '''Persisk Golf''' of uk: '''Green Sia''' as en flaak bocht tesken at [[Araabisk Hualeweilun]] an [[Iraan]]. Hat as sowat 1000 km lung an 200 bis 300 km briad.
Uun't süüduasten leit at [[Struat faan Hormus]]. Det as di auergung tu a [[Golf faan Omaan]] an diarmä tu a [[Indisk Oosean]].
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Persian Gulf|Golf faan Persien}}
[[Kategorie:Indik]]
[[Kategorie:Sia uun Aasien]]
h44g510ks33ajkw4r1m4ayssuikb638
Struat faan Hormuz
0
21238
279048
276373
2026-04-16T10:50:27Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Struat faan Hormus]] efter [[Struat faan Hormuz]] fersköwen.
276373
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox See öömrang
|NAME=Struat faan Hormus
|BILD=Straße von Hormuz.jpg
|BILD1-TEXT=Satellitenbild der Straße von Hormus
|BILD2=Ct002935.jpg
|BILD2-TEXT=Karte der Straße von Hormus
|GEWAESSER= [[Golf faan Persien]], [[Golf faan Omaan]]
|GEWAESSER2= [[Golf von Oman]], [[Arabisches Meer]]
|LAGE= Tesken at [[Araabisk Hualeweilun]] an [[Iraan]]
|LANDMASSE1= [[Arabische Halbinsel]]
|LANDMASSE2= [[Asien]]
|BREITENGRAD= 26/34/00/N
|LÄNGENGRAD= 56/15/00/E
|REGION-ISO=IR
|KARTE=
|POSKARTE=
|LAENGE=
|BREITE=55
|TIEFE=
|STAEDTE=[[Bandar Abbas]]
|INSELN=[[Hormus (Insel)|Hormus]]
|BRUECKEN=
|DAEMME=
|TUNNEL=
|MARK=Blue circle for diabetes.svg
|MARKSIZE=40
}}
<br>
At '''Struat faan Hormus''' ({{FaS|تنگه هرمز}}, ''Tange-ye Hormoz'') as det ferbinjang tesken a [[Golf faan Persien]] uun't nuurdwaasten an a [[Golf faan Omaan]] uun't süüduasten. Det weederstruat as bi't smäälst steed man 30 [[siamiil]]en (amanbi 50 km) briad. Hat as en wichtagen ferkiarswai för a [[eerdööle]]huuwner faan [[Kuwait]], [[Kataar]], [[Bahrain]], [[Irak]], a [[Ferianagt Araabisk Emiraaten]] an [[Iraan]], an tu'n dial uk för [[Saudi-Araabien]]. Diar gongt en sjuarden faan a hialer ööleferkiar üüb a welt troch.
== Luke uk diar ==
{{Commonscat|Strait of Hormuz|Struat faan Hormus}}
[[Kategorie:Indik]]
[[Kategorie:Sia uun Aasien]]
djzzl97dzvuh3ctzulx49ada75h7qxg
279050
279048
2026-04-16T10:52:24Z
Murma174
19
279050
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox See öömrang
|NAME=Struat faan Hormus
|BILD=Straße von Hormuz.jpg
|BILD1-TEXT=Satellitenbild der Straße von Hormus
|BILD2=Ct002935.jpg
|BILD2-TEXT=Karte der Straße von Hormus
|GEWAESSER= [[Golf faan Persien]], [[Golf faan Omaan]]
|GEWAESSER2= [[Golf von Oman]], [[Arabisches Meer]]
|LAGE= Tesken at [[Araabisk Hualeweilun]] an [[Iraan]]
|LANDMASSE1= [[Arabische Halbinsel]]
|LANDMASSE2= [[Asien]]
|BREITENGRAD= 26/34/00/N
|LÄNGENGRAD= 56/15/00/E
|REGION-ISO=IR
|KARTE=
|POSKARTE=
|LAENGE=
|BREITE=55
|TIEFE=
|STAEDTE=[[Bandar Abbas]]
|INSELN=[[Hormuz]]
|BRUECKEN=
|DAEMME=
|TUNNEL=
|MARK=Blue circle for diabetes.svg
|MARKSIZE=40
}}
<br>
At '''Struat faan Hormuz''' ({{FaS|تنگه هرمز}}, ''Tange-ye Hormoz'') as det ferbinjang tesken a [[Golf faan Persien]] uun't nuurdwaasten an a [[Golf faan Omaan]] uun't süüduasten. Det weederstruat as bi't smäälst steed man 30 [[siamiil]]en (amanbi 50 km) briad. Hat as en wichtagen ferkiarswai för a [[eerdööle]]huuwner faan [[Kuwait]], [[Kataar]], [[Bahrain]], [[Irak]], a [[Ferianagt Araabisk Emiraaten]] an [[Iraan]], an tu'n dial uk för [[Saudi-Araabien]]. Diar gongt en sjuarden faan a hialer ööleferkiar üüb a welt troch.
== Luke uk diar ==
{{Commonscat|Strait of Hormuz|Struat faan Hormus}}
[[Kategorie:Indik]]
[[Kategorie:Sia uun Aasien]]
qdtentx7ux8jihtkm1zknri4uwt5ck5
279051
279050
2026-04-16T10:52:40Z
Murma174
19
279051
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox See öömrang
|NAME=Struat faan Hormuz
|BILD=Straße von Hormuz.jpg
|BILD1-TEXT=Satellitenbild der Straße von Hormus
|BILD2=Ct002935.jpg
|BILD2-TEXT=Karte der Straße von Hormus
|GEWAESSER= [[Golf faan Persien]], [[Golf faan Omaan]]
|GEWAESSER2= [[Golf von Oman]], [[Arabisches Meer]]
|LAGE= Tesken at [[Araabisk Hualeweilun]] an [[Iraan]]
|LANDMASSE1= [[Arabische Halbinsel]]
|LANDMASSE2= [[Asien]]
|BREITENGRAD= 26/34/00/N
|LÄNGENGRAD= 56/15/00/E
|REGION-ISO=IR
|KARTE=
|POSKARTE=
|LAENGE=
|BREITE=55
|TIEFE=
|STAEDTE=[[Bandar Abbas]]
|INSELN=[[Hormuz]]
|BRUECKEN=
|DAEMME=
|TUNNEL=
|MARK=Blue circle for diabetes.svg
|MARKSIZE=40
}}
<br>
At '''Struat faan Hormuz''' ({{FaS|تنگه هرمز}}, ''Tange-ye Hormoz'') as det ferbinjang tesken a [[Golf faan Persien]] uun't nuurdwaasten an a [[Golf faan Omaan]] uun't süüduasten. Det weederstruat as bi't smäälst steed man 30 [[siamiil]]en (amanbi 50 km) briad. Hat as en wichtagen ferkiarswai för a [[eerdööle]]huuwner faan [[Kuwait]], [[Kataar]], [[Bahrain]], [[Irak]], a [[Ferianagt Araabisk Emiraaten]] an [[Iraan]], an tu'n dial uk för [[Saudi-Araabien]]. Diar gongt en sjuarden faan a hialer ööleferkiar üüb a welt troch.
== Luke uk diar ==
{{Commonscat|Strait of Hormuz|Struat faan Hormus}}
[[Kategorie:Indik]]
[[Kategorie:Sia uun Aasien]]
k2t1k5mi86s86nemfja85qm8500ur1d
Golf faan Omaan
0
21239
279056
273894
2026-04-16T11:02:43Z
Murma174
19
279056
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox See öömrang
|NAME=
|ALTERNATIVNAME=
|BILD= ShattiBeachMuscat2.JPG
|BILDBESCHREIBUNG= Strun bi [[Maskat]]
|BILD2= Chabahar_coast.jpg
|BILD2-TEXT= Küste bei [[Tschahbahar]]
|GEWÄSSER= [[Araabisk Sia]]
|LAGE= Tesken at [[Araabisk Hualeweilun]] an [[Iraan]]
|LANDMASSE= [[Araabisk Hualeweilun]], [[Aasien]]
|BREITENGRAD= 24/43/14/N
|LÄNGENGRAD= 58/19/35/E
|REGION-ISO= XI
|KARTE= LocationGulf of Oman.png
|POSKARTE=
|BREITE-PRÄFIX=
|BREITE= 405.5<!--Wolfram Alpha-->
|BUCHTTIEFE-PRÄFIX= ca.
|BUCHTTIEFE= 450
|MAX-TIEFE= 3694
|MED-WASSERTIEFE=
|FLÄCHE= 181000<!--Wolfram Alpha-->
|KÜSTENLÄNGE=
|INSELN= [[Daymaniyat-Eilunen]], [[Al Fahal]]
|ZUFLÜSSE= [[Dascht]]
}}
<br>
A '''Golf faan Omaan''' ({{arS|خليج عُمان|w=Chalīdsch Omān|d=Ḫalīǧ ʿUmān}}; uun't [[Persisk]] uk {{fa|دریای ایران}}''Daryā-e Īrān'', „Iraansk Sia“, of {{fa|دریای فارس}}''Daryā-e Fārs'', „Persisk Sia“) as di nuurdwaastelk dial faan't [[Araabisk Sia]]. Hi as auer det [[Struat faan Hormuz]] mä a [[Golf faan Persien]] ferbünjen.
Trinjam lei uun't nuurden [[Iraan]] an [[Pakistan]], uun't waasten a [[Ferianagt Araabisk Emiraaten]] an uun't süüden [[Omaan]].
Süüdermuar gongt di Golf faan Omaan uun di [[Indisk Oosean]] auer.
[[Datei:Arabian_Sea_map_de.png|left|200px]]{{ufsaat}}
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Gulf of Oman|Golf faan Omaan}}
[[Kategorie:Indik]]
[[Kategorie:Sia uun Aasien]]
fxi1fc4cao0o1teem1w4r6mg206ymme
Afar (Regiuun)
0
28152
279045
214423
2026-04-16T08:06:37Z
Murma174
19
279045
wikitext
text/x-wiki
{{Fering}}
[[Datei:Afar in Ethiopia.svg|thumb|Det '''Afar Regiuun''' uun Etioopien]]
<br>
At '''Afar Regiuun''' (üüb [[Amhaarisk]]: አፋር ክልል ''Äfər Käläl'', üüb [[Afar (Spriik)|Afar]]: ''Qafár Rakaakayih Doolata'') as ian faan dön njüügen regiuun faan [[Etioopien]]. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 1.723.000 lidj (2015)<ref>[http://citypopulation.de/Ethiopia.html ''Ethiopia'', citypopulation.de]</ref>. At hoodsteed faan't regiuun as [[Semera]].
==Kwelen==
<references/>
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
60b3ivoj8bn8quhkgqkjftkquqen3bm
Chartuum (Steed)
0
28870
278996
278723
2026-04-15T17:50:07Z
InternetArchiveBot
15792
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
278996
wikitext
text/x-wiki
{{Fering}}
{{Positionskarte+| Sudan | width=200 | float=right | maptype=relief | caption='''Chartuum''' uun Sudaan | places=
{{Positionskarte~| Sudan | position=6 | lat=15/30/02/N | long=32/33/36//O | region=SDN | label=}}
}}
'''Chartuum''' (üüb [[Araabsk]]: ٱلْخُرْطُوم ''Al-Khurṭūm'') as at hoodsteed faan [[Sudaan]]. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 1.410.858 lidj (2008)<ref>[http://citypopulation.de/en/sudan/ ''Sudan'', citypopulation.de]</ref>.
==Geografii==
===Kliima===
{{Klimatabelle
| TABELLE =
| DIAGRAMM TEMPERATUR = rechts
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG = deaktiviert
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG HÖHE = 200
| QUELLE = Sudan Meteorological Authority, Daaten: 1971–2000<ref>{{Internetquelle | url=http://worldweather.wmo.int/085/c00249.htm | titel=Klimainformationen Khartoum | autor=Sudan Meteorological Authority | hrsg=World Meteorological Organization | zugriff=2013-11-12 }} {{Webarchiv|url=http://worldweather.wmo.int/085/c00249.htm |wayback=20170206080422 |text=Archive copy |archiv-bot=2026-04-15 17:50:02 InternetArchiveBot }}</ref>; [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=sd&stat=62721 wetterkontor.de]
| Überschrift = Temperatüür, rin an snä uun Chartuum
| Ort = Khartum
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 30.7 | hmfeb = 32.6 | hmmär = 36.5 | hmapr = 40.4 | hmmai = 41.9 | hmjun = 41.3 | hmjul = 38.5 | hmaug = 37.6 | hmsep = 38.7 | hmokt = 39.3 | hmnov = 35.2 | hmdez = 31.7
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = 15.6 | lmfeb = 16.8 | lmmär = 20.3 | lmapr = 24.1 | lmmai = 27.3 | lmjun = 27.6 | lmjul = 26.2 | lmaug = 25.6 | lmsep = 26.3 | lmokt = 25.9 | lmnov = 21.0 | lmdez = 17.0
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 0.0 | nbfeb = 0.0 | nbmär = 0.1 | nbapr = 0.0 | nbmai = 3.9 | nbjun = 4.2 | nbjul = 29.6 | nbaug = 48.3 | nbsep = 26.7 | nbokt = 7.8 | nbnov = 0.7 | nbdez = 0.0
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 0.0 | rdfeb = 0.0 | rdmär = 0.1 | rdapr = 0.0 | rdmai = 0.9 | rdjun = 0.9 | rdjul = 4.0 | rdaug = 4.2 | rdsep = 3.4 | rdokt = 1.2 | rdnov = 0.0 | rddez = 0.0
<!-- durchschnittliche Anzahl täglicher Sonnenstunden für den jeweiligen Monat in h/d -->
| shjan = 10.2
| shfeb = 10.5
| shmär = 10.2
| shapr = 10.6
| shmai = 10.0
| shjun = 9.3
| shjul = 8.7
| shaug = 8.8
| shsep = 9.1
| shokt = 9.9
| shnov = 10.1
| shdez = 10.3
<!-- durchschnittliche Luftfeuchtigkeit für den jeweiligen Monat in % -->
| lfjan = 27
| lffeb = 22
| lfmär = 17
| lfapr = 16
| lfmai = 19
| lfjun = 28
| lfjul = 43
| lfaug = 49
| lfsep = 40
| lfokt = 28
| lfnov = 27
| lfdez = 30
<!-- durchschnittliche Wassertemperatur (Meere, Seen u.ä.) für den jeweiligen Monat in °C -->
| wtjan =
| wtfeb =
| wtmär =
| wtapr =
| wtmai =
| wtjun =
| wtjul =
| wtaug =
| wtsep =
| wtokt =
| wtnov =
| wtdez =
}}
==Kwelen==
<references/>
[[Kategorie:Hoodsteed uun Aafrika]]
[[Kategorie:Sudaan]]
02q3n7gg9ubp69ps9ossccjayl9cmdh
Amhaara (Regiuun)
0
29981
279044
237088
2026-04-16T08:06:07Z
Murma174
19
279044
wikitext
text/x-wiki
{{Fering}}
[[Datei:Amhara in Ethiopia.svg|thumb|Det '''Amhaara Regiuun''' uun Etioopien]]
<br>
At '''Amhaara Regiuun''' (üüb [[Amhaarisk]]: አማራ ክልል ''ʾÄmara Käläl'') as ian faan dön njüügen regiuun faan [[Etioopien]]. At regiuun leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 20.401.000 lidj (2015)<ref>[http://citypopulation.de/Ethiopia.html ''Ethiopia'', citypopulation.de]</ref>. At hoodsteed faan't regiuun as [[Bahir Dar]].
==Kwelen==
<references/>
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
2sewzugm5gu07dmj79b2bhocakuyvpk
Fulkenrocht
0
40093
279054
232119
2026-04-16T10:56:22Z
Murma174
19
279054
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
[[Datei:Unpicture.jpg|thumb|400px|Generaalfersaamlang faan a [[Feriand Natsioonen]]]]
<br>
At '''Fulkenrocht''' (faan [[latiinsk]] ''ius gentium'' = ''rocht faan a fulken'') of uk '''Interntasionaal Rocht''' as det [[rocht]] tesken a [[stoot]]en.
A wichtagst rochtstekst as det [[UN-Charta]] faan 1945, huar t.b. uun stäänt, dat nään stoot en öödern uungrip mut. Man uk diarföör jääw't al ferdracher, diar a [[frees]] seekre skul.
== Miilstianer faan't Internatsionaal Rocht ==
* a [[Waastfeelsk Frees]], 1648
* a [[Frees faan Utrecht]], 1713
* a [[Kongres faan Wien]], 9. Jüüle 1815
* at [[Halag Alians]], 26. September 1815
* a [[Kongres faan Aachen]], 21. Nofember 1818
* a [[Frees faan Pariis]], 30. Maarts 1856
* at 1. [[Genfer Konventsion]], 22. August 1864
* at [[Petersburger Ufkemen]], 11. Detsember 1868
* a [[Ferdrach faan Berliin]], 13. Jüüle 1878
* at [[Kongo-Akte]], 26. Febrewoore 1885
* a [[Haager Freeskonferensen]], 1899 an 1907
* at [[Haager Lunkriichsorder]], 18. Oktuuber 1907
* a [[Pariiser Föörstäädferdracher]], 1919 an 1920
* a [[Briand-Kellogg-Pakt]], 27. August 1928
* at [[Konventsion faan Montevideo]], 1933
* at [[UN-Charta]], 26. Jüüne 1945
* at 2. [[Genfer Konventsion]], 12. August 1949
*: a tusatsprotokolen diartu faan a 8. Jüüne 1977
* at [[Siarochtsufkemen]] faan a [[UN]], 10. Detsember 1982
* a ''[[Tau-plus-Sjauer-Ferdrach]]'', 12. September 1990
* at [[Röömsk Statuut]] faan't [[Internatsionaal Stroofgericht]], 17. Jüüle 1998
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|International law|Fulkenrocht}}
[[Kategorie:Politiik]]
4jlljuak3s24a01pidvcrgomslvzo5a
Benishangul-Gumuz
0
55024
278977
278957
2026-04-15T14:56:21Z
Murma174
19
278977
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Benishangul-Gumuz''' ([[amhaarisk]]: ቤንሻንጉል-ጉምዝ ''Benəšangul Gumuz'') as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a waast faan't lun, an diar wene son 1,2 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Asosa]]. Wichtag fulken uun di bundesstoot san a ''Berta'' an a ''Gumuz''.
<gallery widths = 120>
Benishangul-Gumuz in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of the Benishangul-Gumuz Region.svg|Flag faan't regiuun
Benishangul-Gumuz Region emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Benishangul-Gumuz Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
6drpkf5ks0q2yvxognkuiwxb0hoa578
Gambela (Regiuun)
0
55025
278978
278958
2026-04-15T14:58:14Z
Murma174
19
278978
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Gambela''' ([[etioopisk skraft]] ጋምቤላ ''Gambela''; {{enS|Gambela Peoples' National Regional State}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a waast faan't lun, an diar wene son 500.000 lidj. Hoodstääd as [[Gambela]]. Wichtag fulken uun di bundesstoot san a ''Nuer'' an a ''Anuak''.
<gallery widths = 120>
Gambela in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of the Gambella Region.svg|Flag faan't regiuun
Gambela Region emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Gambela Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
r4ni4d3y5we1s8ktffrignf9azzz8vu
Harar (Regiuun)
0
55026
278963
2026-04-15T14:08:46Z
Murma174
19
nei
278963
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Harar''' ([[amhaarisk]]: የሐረሪ ህዝብ ክልላዊ መንግስት yä-Ḥaräri Hǝzb Kǝllǝlawi Mängǝst; [[oromo]]: ''{{lang|om|Mootummaa Naannoo Ummata Hararii}}'', {{EnS|''Harari People's National Regional State''}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a uast faan't lun, an diar wene son 275.000 lidj. Hoodstääd as [[Harar]]. Wichtag fulken uun di bundesstoot san a ''Aderi'', ''Oromo'' an ''Somali''.
<gallery widths = 120>
Harari in Ethiopia (special marker).svg|Laag uun Etioopien
Harari Flag.svg|Flag faan't regiuun
Harari Region emblem.svg|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Harari Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
i2t6tmih7kcixs65ew9mcuf4dtqz3ne
Oromija
0
55027
278964
2026-04-15T14:18:22Z
Murma174
19
nei
278964
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Oromia''' (([[oromo]]: ''Oromiyaa''; [[amhaarisk]]:ኦሮሚያ Oromiya, ''Mootummaa Naannoo Oromiyaa'', [[etioopisk skraft]]:የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት yä-Oromiya Bǝḥerawi Kǝllǝlawi Mängǝst; {{enS|Oromia National Regional State}})) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 40 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Oromo (Steed)|Oromo]]. En wichtag fulk uun di bundesstoot san a ''Oromo''.
<gallery widths = 120>
Oromia in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of the Oromia Region.svg|Flag faan't regiuun
Oromia Region emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Oromia Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
jzeih8g3qbssvu9s49ts81cfv5sm5we
278965
278964
2026-04-15T14:19:04Z
Murma174
19
278965
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Oromia''' ([[oromo]]: ''Oromiyaa''; [[amhaarisk]]:ኦሮሚያ Oromiya, ''Mootummaa Naannoo Oromiyaa'', [[etioopisk skraft]]:የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት yä-Oromiya Bǝḥerawi Kǝllǝlawi Mängǝst; {{enS|Oromia National Regional State}})) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 40 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Oromo (Steed)|Oromo]]. En wichtag fulk uun di bundesstoot san a ''Oromo''.
<gallery widths = 120>
Oromia in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of the Oromia Region.svg|Flag faan't regiuun
Oromia Region emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Oromia Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
jo6habne2cjir4fkqbqtae5vr98yxfs
278966
278965
2026-04-15T14:20:15Z
Murma174
19
278966
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Oromija''' ([[oromo]]: ''Oromiyaa''; [[amhaarisk]]:ኦሮሚያ Oromiya, ''Mootummaa Naannoo Oromiyaa'', [[etioopisk skraft]]:የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት yä-Oromiya Bǝḥerawi Kǝllǝlawi Mängǝst; {{enS|Oromia National Regional State}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 40 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Oromo (Steed)|Oromo]]. En wichtag fulk uun di bundesstoot san a ''Oromo''.
<gallery widths = 120>
Oromia in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of the Oromia Region.svg|Flag faan't regiuun
Oromia Region emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Oromia Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
s01t6rfpvz5fkceizzarwpc6es1ksu4
278967
278966
2026-04-15T14:21:17Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Oromia]] efter [[Oromija]] fersköwen.
278966
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Oromija''' ([[oromo]]: ''Oromiyaa''; [[amhaarisk]]:ኦሮሚያ Oromiya, ''Mootummaa Naannoo Oromiyaa'', [[etioopisk skraft]]:የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት yä-Oromiya Bǝḥerawi Kǝllǝlawi Mängǝst; {{enS|Oromia National Regional State}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 40 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Oromo (Steed)|Oromo]]. En wichtag fulk uun di bundesstoot san a ''Oromo''.
<gallery widths = 120>
Oromia in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of the Oromia Region.svg|Flag faan't regiuun
Oromia Region emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Oromia Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
s01t6rfpvz5fkceizzarwpc6es1ksu4
Oromia
0
55028
278968
2026-04-15T14:21:17Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Oromia]] efter [[Oromija]] fersköwen.
278968
wikitext
text/x-wiki
#WEITERLEITUNG [[Oromija]]
5jb9vdf08y3k3metxt0z6phgrakh7kh
Süüdwaast Etioopien
0
55029
278971
2026-04-15T14:34:19Z
Murma174
19
nei
278971
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Süüdwaast Etioopien''' ([[amhaarisk]]: የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ህዝቦች ክልላዊ መንግስት yä-Däbub Mǝʿǝrab Ityop̣p̣ǝya Həzbočč Kǝllǝlawi Mängǝst;
{{enS|South West Ethiopia Peoples' Regional State}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a süüdwaast faan't lun, an diar wene son 3,3 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Bonga]].
<gallery widths = 120>
South West Region in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of South West Ethiopia.svg|Flag faan't regiuun
South West Ethiopia Region Seal.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|South West Ethiopia People's Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
i8a8een379i8ym1n7t1a731ey4na79g
Somaali (Regiuun)
0
55030
278972
2026-04-15T14:48:30Z
Murma174
19
nei
278972
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Somaali''' ([[etioopisk skraft]]: {{lang|am|ሶማሌ}}; [[Somaali (spriak)|somaali]] ''Dawladda Deegaanka Soomaalida'' DDS; {{enS|Somali Regional State}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a süüduast faan't lun, an diar wene son 6,5 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Jijiga]]. En wichtag fulk uun det regiuun san a ''Somaali''.
<gallery widths = 120>
Somali in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Somali State original flag.jpg|Flag faan't regiuun
Somali Region emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Somali Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
6luqlbbshpn97sbblaofnk7yfpj2ljq
278973
278972
2026-04-15T14:49:01Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Somali (Regiuun)]] efter [[Somaali (Regiuun)]] fersköwen.
278972
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Somaali''' ([[etioopisk skraft]]: {{lang|am|ሶማሌ}}; [[Somaali (spriak)|somaali]] ''Dawladda Deegaanka Soomaalida'' DDS; {{enS|Somali Regional State}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a süüduast faan't lun, an diar wene son 6,5 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Jijiga]]. En wichtag fulk uun det regiuun san a ''Somaali''.
<gallery widths = 120>
Somali in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Somali State original flag.jpg|Flag faan't regiuun
Somali Region emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Somali Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
6luqlbbshpn97sbblaofnk7yfpj2ljq
278975
278973
2026-04-15T14:52:38Z
Murma174
19
278975
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Somaali''' ([[etioopisk skraft]]: {{lang|am|ሶማሌ}}; [[Somaali (spriak)|somaali]] ''Dawladda Deegaanka Soomaalida'' DDS; {{enS|Somali Regional State}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a süüduast faan't lun, an diar wene son 6,5 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Jijiga]]. En wichtag fulk uun det regiuun san a ''Somaali''.
Det regiuun as uk bekäänd üs '''Ogaadeen'''.
<gallery widths = 120>
Somali in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Somali State original flag.jpg|Flag faan't regiuun
Somali Region emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Somali Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
ostdp2ff6nalej1th12g5o4t26mu3t9
Somali (Regiuun)
0
55031
278974
2026-04-15T14:49:01Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Somali (Regiuun)]] efter [[Somaali (Regiuun)]] fersköwen.
278974
wikitext
text/x-wiki
#WEITERLEITUNG [[Somaali (Regiuun)]]
965hp5ge7c7xpjtwsyfhd81yrf7wg1s
Tigray (Regiuun)
0
55032
278979
2026-04-15T16:32:10Z
Murma174
19
nei
278979
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Tigray''' ([[etioopisk skraft]] ትግራይ ''Tǝgray''; {{enS|Tigray National Regional State}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a nuurd faan't lun, an diar wene son 5,8 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Mek'ele]]. En wichtag fulk uun det regiuun san a ''Tigray''.
<gallery widths = 120>
Tigray in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of the Tigray Region.svg|Flag faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Tigray Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
50vhggt4qbu6arrq4cskb4pqe7efvyf
Sidama
0
55033
278980
2026-04-15T16:41:28Z
Murma174
19
nei
278980
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Sidama''' ([[etioopisk skraft]] ሲዳማ; [[Sidama (spriak)|sidama]] ''Sidaamu Dagoomu Qoqqowu Mootimma''; {{enS|Sidama National Regional State}}) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 4,6 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Awassa]]. En wichtag fulk uun det regiuun san a ''Sidama''.
<gallery widths = 120>
Sidama Region in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of Sidama.svg|Flag faan't regiuun
Emblem of Sidama Region.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Sidama Region}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
gbaxdb408pkk0vshnwsob3djpecxexn
Süüd Etioopien
0
55034
278981
2026-04-15T16:47:50Z
Murma174
19
nei
278981
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Süüd Etioopien''' ([[amhaarisk]] የደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት yä-Däbub Ityop̣p̣ǝya Kǝllǝlawi Mängǝst) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a süüd faan't lun, an diar wene son 13,5 miljoon lidj. Hoodstääd as [[Wolaita Sodo]]. En wichtag fulk uun det regiuun san a ''Wolaita''.
<gallery widths = 120>
South Ethiopia in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of Southern Ethiopia.png|Flag faan't regiuun
South Ethiopia Regional State emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|South Ethiopia Regional State}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
1ax8i95qrqkkamfkg0eev3uosm0bb2l
Madel Etioopien
0
55035
278982
2026-04-15T16:55:19Z
Murma174
19
nei
278982
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Madel Etioopien''' ([[amhaarisk]] የደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት yä-Däbub Ityop̣p̣ǝya Kǝllǝlawi Mängǝst) as en bundesstoot faan [[Etioopien]]. Hi leit uun a maden faan't lun. Hoodstääd as [[Hosaena]]. Wichtag fulken uun det regiuun san a ''Hadiyya'' an a ''Gurage''.
<gallery widths = 120>
Central Ethiopia in Ethiopia.svg|Laag uun Etioopien
Flag of Central Ethiopia.png|Flag faan't regiuun
Central Ethiopia Regional State emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Central Ethiopia Regional State}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
mjop39154jrlkbmugj2jejoydokft6u
Dire Dawa
0
55036
278984
2026-04-15T17:03:23Z
Murma174
19
nei
278984
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Dire Dawa''' ([[amhaarisk]] የደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት yä-Däbub Ityop̣p̣ǝya Kǝllǝlawi Mängǝst) as en grat[[stääd]] an en regiuun faan [[Etioopien]]. Hat leit uun a uast faan't lun, an diar wene son 350.000 lidj. Wichtag fulken uun det regiuun san a ''Oromo'', a ''Amhaaren'' an a ''Somaali''.
<gallery widths = 120>
Dire Dawa in Ethiopia (special marker).svg|Laag uun Etioopien
Flag of Dire Dawa.png|Flag faan't regiuun
Dire Dawa Administration emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Dire Dawa}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
59m4wr1xbn7pau14vhvtl6ewpnfrhwf
278985
278984
2026-04-15T17:06:19Z
Murma174
19
278985
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Dire Dawa''' ([[amhaarisk]]: ድሬዳዋ ''Dǝredawa''; [[Oromo (spriak)|oromo]] ''Dirre Dhawaa'' of ''Dirre Dawaa''; uk: ''Dire Daua'') as en grat[[stääd]] an en regiuun faan [[Etioopien]]. Hat leit uun a uast faan't lun, an diar wene son 350.000 lidj. Wichtag fulken uun det regiuun san a ''Oromo'', a ''Amhaaren'' an a ''Somaali''.
<gallery widths = 120>
Dire Dawa in Ethiopia (special marker).svg|Laag uun Etioopien
Flag of Dire Dawa.png|Flag faan't regiuun
Dire Dawa Administration emblem.png|Woopen faan't regiuun
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Dire Dawa}}
[[Kategorie:Regiuun uun Etioopien]]
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
qev37d8vdgjcmhchzwarv91vbwqx329
Kategorie:Steed uun Etioopien
14
55037
278986
2026-04-15T17:07:43Z
Murma174
19
nei
278986
wikitext
text/x-wiki
[[Kategorie:Stääden|Etioopien]]
[[Kategorie:Etioopien]]
mjkela5uxc593m63rrykq5xtupec06x
Tigray
0
55038
278989
2026-04-15T17:12:13Z
Murma174
19
Sidj tu [[Tigray (Regiuun)]] widjerfeerd
278989
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Tigray (Regiuun)]]
njootryo2t5apngva1orhblb3qgbrst
Regiuun Tigray
0
55039
278990
2026-04-15T17:23:05Z
Murma174
19
Sidj tu [[Tigray (Regiuun)]] widjerfeerd
278990
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Tigray (Regiuun)]]
njootryo2t5apngva1orhblb3qgbrst
Mek'ele
0
55040
278991
2026-04-15T17:24:02Z
Murma174
19
nei
278991
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Mek'ele''' of '''Meqele''' ([[amhaarisk]] መቀሌ ''Mäqäle''; [[tigriinsk]] መቐለ ''Mäx’älä'') as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a nuurd faan't lun, an diar wene son 450.000 lidj. Mek'ele as hoodstääd faan't [[Regiuun Tigray]].
<gallery>
Tigray_in_Ethiopia.svg|Regiuun Tigray uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Mek'ele}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
1hcmv2ozbxpu3cnqm6uygnvlrtueiy3
Mekele
0
55041
278992
2026-04-15T17:26:22Z
Murma174
19
Sidj tu [[Mek'ele]] widjerfeerd
278992
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Mek'ele]]
2bvjd1m1aw3hlhyi4lg3igev1x507db
Mek’ele
0
55042
278993
2026-04-15T17:28:18Z
Murma174
19
Sidj tu [[Mek'ele]] widjerfeerd
278993
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Mek'ele]]
2bvjd1m1aw3hlhyi4lg3igev1x507db
Regiuun Amhaara
0
55043
278999
2026-04-15T20:51:42Z
Murma174
19
Sidj tu [[Amhaara (Regiuun)]] widjerfeerd
278999
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Amhaara (Regiuun)]]
q5yqadubchtsjnyapm9n564mjpztgof
Bahir Dar
0
55044
279000
2026-04-15T20:52:28Z
Murma174
19
nei
279000
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Bahir Dar''' ([[amhaarisk]] ባሕር ዳር ''bahərdar'') as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a nuurd faan't lun, an diar wene son 500.000 lidj. Bahir Dar as hoodstääd faan't [[Regiuun Amhaara]].
<gallery>
Amhara_in_Ethiopia.svg|Regiuun Amhaara uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Bahir Dar}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
tf9a9j9xjqa0079uraasiwxc5jnsczu
Regiuun Oromija
0
55045
279001
2026-04-15T21:01:34Z
Murma174
19
Sidj tu [[Oromija]] widjerfeerd
279001
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Oromija]]
3bijfeg3jsxhco1kjppwwgb1xy7ct5s
Adaama
0
55046
279002
2026-04-15T21:01:43Z
Murma174
19
nei
279002
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Adaama''' ([[Oromo (spriak)|oromo]]: ''Adaama'', [[etioopisk skraft]]: አዳማ) of uk '''Nazret''' (ናዝሬት) as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 450.000 lidj. Adama as hoodstääd faan't [[Regiuun Oromija]].
<gallery>
Oromia_in_Ethiopia.svg|Regiuun Oromija uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Adama}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
jp41emzezouee02idd95y51p8pe2dbs
279003
279002
2026-04-15T21:01:55Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Adama]] efter [[Adaama]] fersköwen.
279002
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Adaama''' ([[Oromo (spriak)|oromo]]: ''Adaama'', [[etioopisk skraft]]: አዳማ) of uk '''Nazret''' (ናዝሬት) as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 450.000 lidj. Adama as hoodstääd faan't [[Regiuun Oromija]].
<gallery>
Oromia_in_Ethiopia.svg|Regiuun Oromija uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Adama}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
jp41emzezouee02idd95y51p8pe2dbs
Adama
0
55047
279004
2026-04-15T21:01:55Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Adama]] efter [[Adaama]] fersköwen.
279004
wikitext
text/x-wiki
#WEITERLEITUNG [[Adaama]]
3id0kpcxz3xv8m0ncg54acx7xqywopd
Adama (Äthiopien)
0
55048
279005
2026-04-15T21:05:59Z
Murma174
19
Sidj tu [[Adaama]] widjerfeerd
279005
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Adaama]]
61crv8eksomxewnjsmzlll9iai0rus1
Awassa
0
55049
279006
2026-04-15T21:07:18Z
Murma174
19
Sidj tu [[Awasa]] widjerfeerd
279006
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Awasa]]
lzesksm0qsbrx6jlaoicmtruo2ognku
Regiuun Sidama
0
55050
279007
2026-04-15T21:11:28Z
Murma174
19
Sidj tu [[Sidama]] widjerfeerd
279007
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Sidama]]
fn44qmob7g1r6sm1dbc3uic9ui9k8c9
Awasa
0
55051
279008
2026-04-15T21:11:48Z
Murma174
19
nei
279008
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Awasa''' ([[amhaarisk]]: አዋሳ ''Awassa'') as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 420.000 lidj. Awasa as hoodstääd faan't [[Regiuun Sidama]].
<gallery>
Sidama_Region in_Ethiopia.svg|Regiuun Sidama uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Awasa}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
ar2v9zjpx8q7xuvw1ecbkqkun7ckvdi
Vorlage:AmS
10
55052
279010
2026-04-16T05:55:44Z
Murma174
19
nei
279010
wikitext
text/x-wiki
<onlyinclude>{{#invoke:Vorlage:lang|full|CODE=am |SCRIPTING=Ethi |SERVICE=[[amhaarisk]]}}</onlyinclude>
9zu4pobpzvra5lehp4r4e2mzzg7eett
Gondar
0
55053
279011
2026-04-16T05:57:41Z
Murma174
19
nei
279011
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Gondar''' ({{AmS|ጎንደር}}) as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a nuurd faan't lun, an diar wene son 470.000 lidj. Gondar leit uun't [[Regiuun Amhaara]].
<gallery>
Amhara_in_Ethiopia.svg|Regiuun Amhara uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Gondar}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
j6ltzwym9gajmhs0egm1erf78b8n0ah
279012
279011
2026-04-16T06:38:57Z
Murma174
19
279012
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Gondar''' ({{AmS|ጎንደር}}) as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a nuurd faan't lun, an diar wene son 470.000 lidj. Gondar leit uun't [[Regiuun Amhaara]].
<gallery>
Amhara_in_Ethiopia.svg|Regiuun Amhaara uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Gondar}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
rctdmhov564c7x3x61nfb466fm4h1bo
Dese
0
55054
279013
2026-04-16T06:39:08Z
Murma174
19
nei
279013
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Dese''' ({{amS|ደሴ}} ''Däse''; uk: ''Dessie'') as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a nuurd faan't lun, an diar wene son 270.000 lidj. Dese leit uun't [[Regiuun Amhaara]].
<gallery>
Amhara_in_Ethiopia.svg|Regiuun Amhaara uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Dessie}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
rnx4djz56lmvrdh1wvi1jpg909sm4zs
Jima
0
55055
279014
2026-04-16T06:43:18Z
Murma174
19
Sidj tu [[Djima]] widjerfeerd
279014
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Djima]]
hrv0inawdljrbwqps49c5y2ykx5c811
Djima
0
55056
279015
2026-04-16T06:45:07Z
Murma174
19
nei
279015
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Djima''' as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a waast faan't lun, an diar wene son 250.000 lidj. Djima leit uun't [[Regiuun Oromija]].
<gallery>
Oromia_in_Ethiopia.svg|Regiuun Oromija uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Jimma}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
nv3nfonl63jejwl6ltdoraagj46jzgq
Shashemene
0
55057
279017
2026-04-16T06:49:57Z
Murma174
19
Sidj tu [[Schaaschamanee]] widjerfeerd
279017
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Schaaschamanee]]
pyoxoy9x7kpeyaagcyjaeqtg7jxtlgf
Schaaschamanee
0
55058
279018
2026-04-16T06:51:39Z
Murma174
19
nei
279018
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Schaaschamanee''' as en grat[[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 210.000 lidj. Schaaschamanee leit uun't [[Regiuun Oromija]].
<gallery>
Oromia_in_Ethiopia.svg|Regiuun Oromija uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Shashamané}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
1pk1w9hvrzz3vg9e7l9jggd52pl8vf8
Semera
0
55059
279020
2026-04-16T06:58:10Z
Murma174
19
nei
279020
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Semera''' of uk: '''Samara''' as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a nuurduast faan't lun, an diar wene son 100.000 lidj. Semera as hoodstääd faan't [[Regiuun Afar]].
<gallery>
Afar_in_Ethiopia.svg|Regiuun Afar uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Semera}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
f5np63hivl1mv3slr4ofmscru52l6pp
279022
279020
2026-04-16T06:59:43Z
Murma174
19
279022
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Semera''' of uk: '''Samara''' as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a nuurduast faan't lun, an diar wene son 90.000 lidj. Semera as hoodstääd faan't [[Regiuun Afar]].
<gallery>
Afar_in_Ethiopia.svg|Regiuun Afar uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Semera}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
90jdnb2c7vkde8ynh7515iz50a0d54l
Regiuun Afar
0
55060
279021
2026-04-16T06:58:37Z
Murma174
19
Sidj tu [[Afar (Regiuun)]] widjerfeerd
279021
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Afar (Regiuun)]]
j316de1vmjzqnws5go9eiujtnfd5d49
Asosa
0
55061
279023
2026-04-16T07:03:34Z
Murma174
19
nei
279023
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Asosa''' as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a waast faan't lun, an diar wene son 20.000 lidj. Asosa as hoodstääd faan't [[Regiuun Benishangul-Gumuz]].
<gallery>
Benishangul-Gumuz_in_Ethiopia.svg|Regiuun Benishangul-Gumuz uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Asosa}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
4xlfhposnud6kumxa04z4bih93ye6na
Regiuun Benishangul-Gumuz
0
55062
279024
2026-04-16T07:03:56Z
Murma174
19
Sidj tu [[Benishangul-Gumuz]] widjerfeerd
279024
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Benishangul-Gumuz]]
fb5ql3nakiaa2o8woqzvpzx7q53z637
Gambela (Steed)
0
55063
279025
2026-04-16T07:06:32Z
Murma174
19
Sidj tu [[Gambela]] widjerfeerd
279025
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Gambela]]
d2bsf4mds8ppfx7htoa1h6qtnpkoz00
Gambela
0
55064
279026
2026-04-16T07:07:55Z
Murma174
19
nei
279026
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Gambela''' as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a waast faan't lun, an diar wene son 30.000 lidj. Gambela as hoodstääd faan't [[Regiuun Gambela]].
<gallery>
Gambela_in_Ethiopia.svg|Regiuun Gambela uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Gambela}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
cqeirnwtp9pi3anufhw9q2o4fmglg3o
Regiuun Gambela
0
55065
279027
2026-04-16T07:08:25Z
Murma174
19
Sidj tu [[Gambela (Regiuun)]] widjerfeerd
279027
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Gambela (Regiuun)]]
9zsm9xpje61rlchpxryu1hc111zaoku
Harar (Steed)
0
55066
279028
2026-04-16T07:13:04Z
Murma174
19
Sidj tu [[Harar]] widjerfeerd
279028
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Harar]]
3xc329ewg3ulvdjhyd58pgbx4nid7j0
Harar
0
55067
279029
2026-04-16T07:15:26Z
Murma174
19
nei
279029
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Harar''' as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a uast faan't lun, an diar wene son 130.000 lidj. Harar as hoodstääd faan't [[Regiuun Harar]].
<gallery>
Harari in Ethiopia (special marker).svg|Regiuun Harar uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Harar}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
k0tw4q5n9a2mflmfmxmzbk8yg8ny7pv
Regiuun Harar
0
55068
279030
2026-04-16T07:16:06Z
Murma174
19
Sidj tu [[Harar (Regiuun)]] widjerfeerd
279030
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Harar (Regiuun)]]
ir52efcds68rf1vq6idzmri4hnlmjt3
Bonga
0
55069
279031
2026-04-16T07:21:33Z
Murma174
19
nei
279031
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Bonga''' as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a süüdwaast faan't lun, an diar wene son 50.000 lidj. Bonga as hoodstääd faan't Regiuun [[Süüdwaast Etioopien]].
<gallery>
South West Region in Ethiopia.svg|Regiuun Süüdwaast Etioopien uun Etioopien
</gallery>
<!--== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Bonga}}-->
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
e9b4ee0c162khee854pesla4tleixkh
279032
279031
2026-04-16T07:23:52Z
Murma174
19
279032
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Bonga''' ([[amhaarisk]]: ቦንጋ) as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a süüdwaast faan't lun, an diar wene son 50.000 lidj. Bonga as hoodstääd faan't Regiuun [[Süüdwaast Etioopien]].
<gallery>
South West Region in Ethiopia.svg|Regiuun Süüdwaast Etioopien uun Etioopien
</gallery>
<!--== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Bonga}}-->
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
30mmp6blbekgnfbd99swk576utb7xkq
Gambela (Stadt)
0
55070
279033
2026-04-16T07:24:37Z
Murma174
19
Sidj tu [[Gambela]] widjerfeerd
279033
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Gambela]]
d2bsf4mds8ppfx7htoa1h6qtnpkoz00
Jijiga
0
55071
279034
2026-04-16T07:26:03Z
Murma174
19
Sidj tu [[Djidjiga]] widjerfeerd
279034
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Djidjiga]]
ebtajazctpay8x7whg6edga7x20s1zb
Djidjiga
0
55072
279035
2026-04-16T07:32:47Z
Murma174
19
nei
279035
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Djidjiga''' ([[amhaarisk]]: ጅጅጋ, [[Somaali (spriak)|Somaali]] ''Jigjiga'') as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a uast faan't lun, an diar wene son 200.000 lidj. Djidjiga as hoodstääd faan't [[Regiuun Somaali]].
<gallery>
Somali_in_Ethiopia.svg|Regiuun Somaali uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Jijiga}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
dgi2yr0eqn8om2m0ni77tbsun9dubuw
Regiuun Somaali
0
55073
279036
2026-04-16T07:33:11Z
Murma174
19
Sidj tu [[Somaali (Regiuun)]] widjerfeerd
279036
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Somaali (Regiuun)]]
oa04dzxtswxj3pd5zon7ojc9jhsiff0
Wolaita Sodo
0
55074
279037
2026-04-16T07:39:51Z
Murma174
19
nei
279037
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Wolaita Sodo''' as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 200.000 lidj. Wolaita Sodo as hoodstääd faan't Regiuun [[Süüd Etioopien]].
<gallery>
South_Ethiopia_in_Ethiopia.svg|Regiuun Süüd Etioopien uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Wolaita Sodo}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
jnzl6macu28nksktkhi589mwjd780gq
279038
279037
2026-04-16T07:41:46Z
Murma174
19
279038
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Wolaita Sodo''' ([[amhaarisk]]: ዎላይታ ሶዶ) as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 200.000 lidj. Wolaita Sodo as hoodstääd faan't Regiuun [[Süüd Etioopien]].
<gallery>
South_Ethiopia_in_Ethiopia.svg|Regiuun Süüd Etioopien uun Etioopien
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Wolaita Sodo}}
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
dsnkuffj4jf37gx41nuh1e9cvkb777i
Hosaena
0
55075
279039
2026-04-16T07:44:29Z
Murma174
19
Sidj tu [[Hosaina]] widjerfeerd
279039
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Hosaina]]
l8n685xyi362xlcz94zvnmrarstvaqg
Hosaina
0
55076
279040
2026-04-16T07:46:49Z
Murma174
19
nei
279040
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Hosaina''' ([[amhaarisk]]: ሆሣዕና) as en [[stääd]] uun [[Etioopien]]. Hat leit uun a maden faan't lun, an diar wene son 190.000 lidj. Hosaina as hoodstääd faan't Regiuun [[Madel Etioopien]].
<gallery>
Central_Ethiopia_in_Ethiopia.svg|Regiuun Madel Etioopien uun Etioopien
</gallery>
<!--== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Hosaina}}-->
[[Kategorie:Steed uun Etioopien]]
o5kv171esk7xhu7h4xsg0him11sy3py
Ras Daschän
0
55077
279042
2026-04-16T07:57:05Z
Murma174
19
Sidj tu [[Ras Daschen]] widjerfeerd
279042
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Ras Daschen]]
7wfyps95vhusd1d4lntshi48es6vpx6
Ras Daschen
0
55078
279043
2026-04-16T08:01:23Z
Murma174
19
nei
279043
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
A '''Ras Daschen''' as en [[berag]] uun [[Etioopien]]. Hi leit uun a nuurd faan't lun uun't [[Regiuun Amhaara]], an as mä en hööchde faan 4.533 meetern a huuchst berag uun't lun.
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Ras Dashen}}
[[Kategorie:Berig uun Aafrika]]
id8n5ie62nej3mrwnc45z0ntcvu3g1k
Struat faan Hormus
0
55079
279049
2026-04-16T10:50:27Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Struat faan Hormus]] efter [[Struat faan Hormuz]] fersköwen.
279049
wikitext
text/x-wiki
#WEITERLEITUNG [[Struat faan Hormuz]]
5lwuxfxs1f0lkwkbf8biot8ag5scww0