Fryske Frijheid

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Fryske Frijheid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2626</id>
    <revision>
      <id>1224089</id>
      <parentid>1156120</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T05:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>ynfoboks en ynlieding oanfolle</comment>
      <origin>1224089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25367" sha1="czw5jyaxna8ti73jvm355u6da0eyvix" xml:space="preserve">{{histoarysk lân (gjin flagge)
|namme = Fryske Frijheid &lt;br /&gt;''Fresiska fridom''
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;1101-1498
|lânkaart = [[Ofbyld:Friesische Seelande um 1300.png|250px]]&lt;br&gt;De Fryske seelânnen om 1300 hinne
|haadstêd = gjint, byienkomsten by de [[Upstalbeam]] en [[Grins (stêd)|Grins]] 
|offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Midfrysk]]
|steatsfoarm = ferbûn fan losse [[Boererepublyk|boererepubliken]]
|ûntstien út = [[Nederloataringen]]
|opgien yn = [[Greefskip Hollân]]&lt;br/&gt;[[Hearlikheid Fryslân]]&lt;br/&gt;[[Frije Hearlikheid It Amelân]]&lt;br/&gt;[[Hearlikheid Grinslân]]&lt;br/&gt; [[Greefskip Eastfryslân]]&lt;br/&gt; [[Hearlikheid Jever]]&lt;br/&gt; [[Greefskip Aldenburch]]&lt;br/&gt; [[Aartsbisdom Bremen]]
|no diel fan = •[[File:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]]&lt;br/&gt;•[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] 
|ynwennertal =
|befolkingstichtens = 
|oerflak = 
|folksliet = 
|muntienheid = 
|tillefoan =  
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
{{Skiednis fan Fryslân}}
De '''Fryske Frijheid''' ([[Aldfrysk]]: ''Fresiska fridom'' of ''Freeska frydom'', [[Latyn]]: ''Fresonica libertas'') wie de bestjoersfoarm, it rjochtsysteem en de sosjale struktuer fan [[Fryslân (wengebiet)|Fryslân]] yn it [[feodaliteit|feodale]] Jeropa fan de [[midsiuwen]], skaaimerke troch selsbestjoer en de ôfwêzigens fan it feodalisme en foarme dêrmei in útsûnderingsposysje, lykas [[Switserlân]] neffens Frânske histoarikus Marc Bloch. De wichtichste aspekten wiene ûnder oaren frijheid fan liifeigendom, feodale plichten en belestingheffing, lykas it ferkiuezen fan rjochters. 

Dy frijheid ûntjoech him oan 'e ein fan de [[11e iuw]] earst yn [[Easterlauwersk Fryslân]] en mei de delgong fan it [[Greefskip Mid-Fryslân]]. De earste ferwizings nei de Fryske Frijheid komme fan de 13e iuw. Algeduerigen de midsiuwen fersetten de friezen har tsjin it útwreidzjen fan it feodalisme nei har gebieten en fierden se in rige oarloggen tsjin it [[greefskip Hollân]] en hâld har autonomy. Yn dy snuorje wie de Fryske maatskippij organisearre yn in netwurk fan plattelânsgemeenten, of ek wol [[Boererepublyk|boererepubliken]]. De befolking bestjoerde himsels troch middel fan iepenbiere gearkomsten en keazen rjochters stelden in kodifisearre rjochtsysteem yn sûnder ek mar in foarm fan sintrale oerheid. De Friezen stelden ferdraggen mei oare machten en beskermje har frijheid, dy't yn 'e lette midsiuwen troch in tal [[Roomsk-Dútske kening|Dútske keningen]] erkend waarden.

Oan de Fryske Frijheid kaam in ein oan 'e ein fan 'e 15e iuw, doe't hieltyd gruttere klasseferskillen yn it easten laten ta it oprjochtsjen fan it [[greefskip Eastfryslân]], wylst, [[Westerlauwersk Fryslân]] ûnder it bewâld fan de [[Saksetiid|hartoch fan Saksen]] kaam te stean. Sûnt de 16e iuw wurdt de Fryske Frijheid op ferskate manearen fannijs ynterpretearre. By de [[Nederlânske Opstân]] waard it brûkt en pleitsje foar it weromkommen fan rjochten dy't ûnder de [[Habsburchmonargy|Habsburchske]] hearskippij ferlern rekke waarden. De Fryske Frijheid ynspirearre letter de [[Patriotten|Patriottebeweging]] en ek de [[Amerikaanske Revolúsje|Amerikaanske]] en [[Frânske Revolúsje]]s. In Frysk histoarysk boek út dy snuorje befette in romantisearre beskriuwing fan de Fryske Frijheid, dy't lettere Fryske skiedskriuwing tige beynfloede. Letter waard it troch it [[Frysk nasjonalisme]] omfoarme ta in nasjonale myte, dêr't frijheid yn ôfskildere waard as in erflik skaaimerk fan it Fryske folk.

== Skiednis ==
De Fryske Frijheid komt foar it earst foar yn in samling rjochten, de saneamde [[17 Kêsten en 24 Lânrjochten]], dy't nei alle gedachten om [[1080]] hinne ûntstien binne. Ek wurdt it neamd yn de Magnuskêsten yn in ferfalske Karelsprivileezje dy't yn de [[trettjinde iuw]] skreaun waarden. Neffens dat dokumint wie it foar de Friezen yn de hege en lette midsiuwen wenstich om as yndifidu frij te wêzen en as maatskippij oan, mei útsûndering oan de kening, gjin inkelde regel ûntwurpen  te wêzen. Yn ruil dêrfoar betellen de Friezen de kening in ''huslotha'' of ''konickuere'' en dus belesting foar de frijheid fan de kening. As fertsjintwurdigers fan de kening joegen se bûtenlânske greven, almeast de [[List fan greven fan Hollân en Seelân|Hollânske greven]] of [[biskoppen fan Utert]], allinnich it útoefenjen fan guon keninklike basisrjochten. Dêrbûten mochten se harren eigen hearskippij net útoefenje. De Fryske Frijheid wie net it resultaat fan in skinking dy't yn ien kear jûn waard, mar fan in stadige ûntwikkeling.&lt;ref&gt;''Ostfriesland: Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft'' ; [in mienskiplike publikaasje fan it [[Ostfriesische Landschaft]] yn Auwerk en it ''Niedersächsischen Instituts für Historische Küstenforschung'' yn Wilhelmshaven]. 3., Ostfries. Landschaft, Auwerk 1998, ISBN 978-3-925365-85-0, S. 113.&lt;/ref&gt;

=== It ûntstean ===
Yn de [[achtste iuw]], nei it ferstjerren fan kening [[Redbad]], waard it [[Fryske Ryk]] stadichoan part fan it [[Frankyske Ryk]]. Under de [[Karolingen]] wie harren ryk opdield yn lytse gebieten, wol [[Goa (krite)|goaen]] neamd, dy't bestjoerd waarden troch in hear. Foar it meastepart wienen dat  [[greve]]n, dy't harren, úteinlik, ferantwurdzje moasten foar in kening. By de [[Friezen]] wie dat op in beskaat stuit lykwols oars. Hja  bestjoerden harsels, en de iennige hear dy't oer harren stie, wie de kening sels. Der wie lykwols in laach fan boere-adel, de saneamde ''nobiles'', mar dy wie sa breed dat net ien fan harren in bopperegionale betsjutting bemachtigje koene. Der ûntwikkele him gjin Frysk [[stamhartochdom]], mar ynstee dêrfan ûntjoech him &quot;in wiid ûnderwurpen federaasje fan frije minsken dy't net ta eigendom fan in oare hear hearden, dy't ûnder beskerming fan de kroan libben en allinnich oangeande militêre tsjinsten en tributen dêroan ferskuldige wiene&quot;.&lt;ref&gt;{{Aut|Eckart Krömer}}: ''Kleine Wirtschaftsgeschichte Ostfrieslands und Papenburgs''. 1e oplage. Norden 1991, ISBN 978-3-922365-93-8, S. 19 f.&lt;/ref&gt;

Nei't de [[Wytsingen]] om [[800]] hinne foar it earst yn Fryslân, dat ûnder Karolingyske hearskippij wie, oanfallen hiene, waarden de Friezen frijsteld fan militêre tsjinst yn bûtenlânske gebieten sa't se harren konsintrearje koene op it ferdigenjen tsjin de Wytsingen. Dy ferdigening fan it lân waard ek organisearre op basis fan de pleatslike befolking, sa't der gjin ferlet fan in beropskriichsmacht fan fazallen, dy't in soad grûn yn besit hiene, wie. Mei de oerwinning yn de [[Slach by Norden]] yn [[884]] waarden de Wytsingen lang om let út Fryslân wei ferdreaun. Harren driging wie lykwols fuort noch net oer.

Wylst yn de folgjende iuwen yn grutte parten fan Jeropa in hieltyd sterker hiërargyske hearskippij fan feodale hearen ûntstie, wjerstie Fryslân dy ûntwikkeling en bleau it frij fan de bûtenwrâld. Dy &quot;frijheid&quot; waard fertsjintwurdige troch de [[grytman]]nen yn [[Westerlauwersk Fryslân|Westerlauwersk]] en de [[Redjeva|redjeven]] yn [[Easterlauwersk Fryslân]], &quot;keazen&quot; of selektearre fertsjintwurdigers fan de autonome plattelânsmienskippen út de klasse fan de grutboeren. Ynearsten wiene dy grytmannen/redjeven allinnich mar rjochters, de saneaamde [[asega]], beneamd troch de lânshearen.&lt;ref&gt;{{Aut|Heinrich Schmidt}}: ''Politische Geschichte Ostfrieslands''. 1975, S. 22 ff.&lt;/ref&gt;

De autonomy fan de plattelânsmienskippen bestjutte dat greven om utens, dy't troch de Karolingers oansteld waarden, gjin folsleine territoriale sûvereiniteit oer hiel Fryslân krije koene. Hja stjoerden wol fertsjintwurdigers dy't beskate taken útfiere moasten. Mar dat brocht de Fryske Frijheid fan de lâneigen boeren en eallju gjin skea ta. Fan de [[alfde iuw]] ôf ûntjoech it Fryske stribjen foar selsstannigens itjinge ta wapene konflikten mei greven om utens yn de alfde en tolfde iuw late. As gefolch dêrfan ûntstiene doe selsbestjoerende Fryske regionale mienskippen mei mear koöperative grûnwetlike struktueren.

Oft dy frijheid in rjocht wie, of fuortkaam út omstannichheden sa min dat gjin hear der belang by hie, is ek net wis. Al is dúdlik dat dy frijheid op basis fan it [[Karelsprivileezje]] ek wier fêstlein is, al wurdt der no oannaam dat dat privileezje sels, as it bestien hat, in falsifikaasje west hat.

=== Oarsaken en gefolgen ===
As wichtichste oarsaak foar it ûntstean fan dy frijheid wurdt wol sjoen de frijmoedigens foar de lânshearen oer dat harren stadichoan ûntwikkele en op 'e ein fan de [[11e iuw]] as gefolch fan de hieltyd weromkommende strideraasjes oer de greeflike rjochten. 

De deaslach op greve [[Arnulf fan Gint|Arnulf]] yn [[993]] liket it earste teken fan de ''Libertas'' fan de Friezen. Dy Fryske greve sneuvele doe't er besocht de opstannige lju fan him ta hearrigens te twingen.  De moard op in oare greve [[Hindrik de Fette]] yn [[1101]] wurdt sjoen as it feitlik begjin fan de ''Fryske frijheid''.

Dy Frijheid waard op 3 novimber [[1248]] troch de Roomske Kening [[Willem II fan Hollân|Willem II]] oan de Friezen befêstige. Dat die er nei't er help krigen hie fan de Friezen by it belis fan de stêd [[Aken]]. Hy wie nammentlik tsjin-kening fan it [[Hillige Roomske Ryk]], tsjin de kroande keizer [[Freark II fan it Hillige Roomske Ryk|Freark II]]. Yn [[1417]] waard de Fryske Frijheid op 'e nij befêstige, mar ditkear troch in foarst sûnder tsjinfoarst, keizer [[Sigismund fan it Hillige Roomske Ryk|Sigismund]], dy't Fryslân ta &quot;[[Ryksûnmidlikheid|ryksûnmidlik]]&quot; gebiet ferkleare. Foar dy befêstigings fan de Fryske Frijheid oer stiet lykwols dat oare keizers Fryslân yn lien jûn hawwe, lykas yn de 14e iuw [[Loadewyk IV fan it Hillige Roomske Ryk|Loadewyk IV]] oan de greven fan [[Hollân]].
[[Ofbyld:Sigillum iudicum Selandiarum Frisiae.jpg|thumb|200px|Segel fan it bûn fan de [[Opstalbeam]].]]
Neffens lettere skriuwers soe de frijheid ôfkomstich wêze fan it saneamde [[Karelsprivileezje]] dat  [[Karel de Grutte]] oan [[Magnus Forteman]] jûn hie, as beleanning foar de oermastering fan Rome. Ferskate boarnen meitsje fan dat Karelsprivileezje of de Magnuskerren gewaach. It orizjineel is fuort rekke, neffens guon ynmitsele yn de muorre fan in tsjerke, nei alle gedachten dy fan [[Almenum]], [[Ferwâlde]] of [[Aldeboarn]]. Ornaris is dat ferhaal lykwols ferbûn mei de [[Magnusfane]]. In oare feklearring is dat it Karelsprivileezje bewarre waard yn Snits, en mei ien fan de grutte stedsbrannen fan de 15e iuw ferbaarnd is.

Nettsjinsteande dat kin fêststeld wurde dat it Fryske gebiet mei ynbegryp fan [[De Ommelannen]], [[East-Fryslân]] en it [[Lân Woersten]] fan de [[10e iuw]] ôf oant it begjin fan de [[16e iuw]] in folslein eigen ûntwikkeling trochmakke hat, dêr't de feodale struktuer sa as dy troch Karel de Grutte ûntwurpen wie likernôch folslein ûntbruts. 

In oare ferklearring wurdt jûn troch [[Bernard Slicher van Bath|B.H. Slicher van Bath]]. Troch him wurdt der op wiisd dat yn Fryslân lykwols greven west hawwe, mar dat dy harren net ta lânhear ûntwikkelje koene omdat de twadde pylder fan it  [[feodalisme]], de [[ûnderhearrigen]]s hjir net bestie. Oars as yn grutte dielen fan Jeropa it gefal wie, wie yn midsiuwsk Fryslân altiten in jildekonomy bestean bleaun. De Fryske boeren beöefenen fral it fokjen fan fee en kombinearren dat de iuwen troch mei hannel. Ferplichtings dy't yn oare gewesten betelle waard yn natuera, koenen troch de Friezen mei jild ôfkocht wurde. De greve koe syn taak as rjochter noch wol lange tiid útoefenje, mar it ûntbrekken fan in lokale machtsbasis hat lang om let syn ein yn Fryslân betsjut.

=== Bloeitiid ===
Op syn hichtepunt om [[1300]] hinne omfieme it Ryk fan de Frije Fryske Lannen 27 lângemeenten tusken it [[Fly]] oant it [[Lân Woersten]] noardlik fan it hjoeddeistige [[Bremerhaven]]. De lângemeenten foegen harren gear ta de [[Sân Seelannen]]. Harren ôffurdigen kamen nei [[Pinkstermoandei]] gear by de [[Upstalbeam]] yn [[Rahe]] by [[Auwerk (stêd)|Auwerk]], in moetingsplak op in heuvel. Twa fertsjintwurdigers, keazen troch eltse lângemeente, treden op as rjochters fan de Seelannen. Oannommen wurdt dat dy rjochters út foaroansteande famyljes kamen, om't it aktyf en passyf rjocht ferbûn wie oan lâneigendom. Dat bestjutte dat, hoewol't de besluten hieltyd troch twa ôffurdigen dien waarden, de gearkomste yn de Upstalbeam út it folsleine selskip fan rjochters bestie en dêrtroch wie de Upstalbeam net in moetingsplak fan alle &quot;frije Friezen&quot;, mar in plak dêr't ynfloedrike leden fan de lângemeenten byinoar kamen.

&lt;blockquote&gt;&quot;De stamme is frij nei de bûtenwrâld en oan net ien inkelde hear om utens ûnderwurpen. Foar frijheid geane se har dea temjitte en kieze se leaver foar de dea as ûnder it jok fan de slavernij te bedarjen. Dêrom hawwe se militêre weardigens opheft en steane se it net ta dat guon ûnder harren harsels oertreffe mei in militêre rang. Hja binne lykwols ûnderwurpen oan magistraten dy't elts jier út harren midden kieze en dy't e steatsaken ûnder harren oarderje en regelje....&quot;&lt;/blockquote&gt;
&lt;small&gt; Oardiel fan de Ingelske fransiskaan [[Bartholomaeus Anglicus]] om 1240 hinne&lt;/small&gt; 

== Ynhâld ==
[[Ofbyld:Upstalsboommeyer.jpg|thumb|Aldste ôfbyld fan de Upstalbeam troch C.B.Myer yn 1790]]
[[Ofbyld:Upstallsbohm2008msu.jpg|thumb|Hjoeddeistich plak fan de Upstalbeam dêr't in piramide ta oantins stiet.]]
It ûntbrekken fan in lânshear betsjutte dat er ek gjin sintraal bestjoer bestie. Dat wie benammen foar de wetjouwing en rjochtspraak, dy't yn de midsiuwen noch net dúdlik fan inoar skaat wienen, in gemis. Om dat gat op te foljen waard besocht om foar it hiele gebiet fan de Friezen regels fêst te lizzen. Ut ferskate omkriten kamen dêrfoar ôffurdigers geregeldewei byinoar by de [[Upstalbeam]] by [[Auwerk (stêd)|Auwerk]]. Letter waarden ek gearkomsten hâlden yn de stêd [[Grins (stêd)|Grins]]. 

Neist de regelings fan de Upstalbeam waard ek besocht werom te gripen op &quot;âld&quot; rjocht lykas dat fêstlein wie yn de [[17 Kêsten en 24 Lânrjochten]]. In slim probleem bleau lykwols de útfiering fan it rjocht. Faak wie der wol oerienstimming oer de ynhâld fan it rjocht, mar stjitte it ôftwingjen fan dat rjocht op swierrichheden. As in wichtich man him net by de útslach fan in útspraak dellizze woe dan ûntbrutsen de middels om him dêrta te twingen.

In oar gefolch fan it ûntbrekken fan in direkt gesach wienen dat de partijstriid, de tsierderijen lykas tusken [[Skieringers en Fetkeapers]], him yn Fryslân yn de laach fan de bestjoerders ôfspile, de [[haadling]]en, yn stee fan yn it laach fan hearskers. De tsierderijen waarden dêrtroch yn Fryslân persoanliker, wat ek gearhong mei it rjocht op bloedwraak dat bestean bleaun is oant de [[Saksyske tiid]].

De Fryske Frijheid gou ynearsten benammen yn Easterlauwersk Fryslân. De Upstalbeam wie dêr dus ek fêstige en begûn as in gearkomsteplak fan pleatslike rjochters. It woeks stadichoan út ta in grutter hiel. Westerlauwersk Fryslân wie ynearsten ûnder de greven fan de [[Brunoanen]], mar nei de moard op greve [[Hindrik de Fette]] wie harren rol útspile. Dêrnei krigen de Hollânske greve en de Utertske biskop, dy't beide oanspraken makken op it gebiet, it kondominium oer Westerlauwersk, mar dat stelde net folle foar. Greve [[Willem IV fan Hollân|Willem IV]] fan Hollân, Seelân en Henegouwen woe syn macht fergrutsje en stuts op [[25 septimber]] [[1345]] mei in leger Hollânske, Flaamske en Frânske soldaten de Sudersee oer. Hy waard by [[Starum]] troch in leger Friezen ferpletterjend ferslein en dat barren stie letter bekend as de [[Slach by Warns]]. Dêrnei bleau de Fryske Frijheid noch goed 150 jier bestean.

== Ein ==
[[Ofbyld:Ostfriesland um 1300.png|thumb|Sitewaasje yn East-Fryslân yn de tiid fan de haadlingen]]
Yn de rin fan de [[fjirtjinde iuw]] foel de grûnwet fan de grytmannen/redjeven útinoar en oare foarfallen lykas it útbrekken fan de [[pest]] en grutte [[stoarmfloed]]en destabilisearren de sitewaasje fierder. Guon ynfloedrike famyljes profitearren fan dy sitewaasje en krëearren in hearskipsysteem dêr't hja as [[haadling]]en de macht min of mear oer grutte gebieten yn oernamen. Dêrby stelden se lykwols gjin feodaal systeem yn lykas yn de rest fan Jeropa, mar in systeem fan trou dat op âldere foarmen fan hearskippij yn Germaanske kultueren yn it noarden like, dêr't de ynwenners fan respektyflike machtsgebieten op ferskate manieren skatplichtich yn waarden oan de haadling, mar fierder harren frijheid holden en har ek earne oars fêstigje koene.

Doe't de Roomsk-dútske kening en lettere keizer [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan I]] yn [[1498]] hartoch [[Albrecht fan Saksen]] it hiele Fryske lân, mei [[Dithmarschen]] ynbegrepen, skonk yn ruil foar in liening fan 300.000 gûne, waard dúdlik dat der in ein komme soe oan de Fryske Frijheid. Mei it oermasterjen fan Fryske gebieten troch hearskers om utens of harren transformaasje ta feodale steaten, begûn foar de Friezen in tiidrek fan politike fersnipeling en ôfhinklikens.

[[East-Fryslân]] waard yn [[1464]] troch keizer [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Freark III]] ferheft ta in [[Ryksûnmidlikheid|ryksûnmidlik]] greefskip ûnder de [[Sirksena]]'s. Fan 1498 ôf besocht Albrecht fan Saksen Fryslân westlik fan de [[Iems]], mei de stêd [[Grins (stêd)|Grins]] ynbegrepen, te ûnderwerpen. Nei it belis fan Grins yn [[1500]] waard Albrecht siik en waard er nei [[Emden]] ta ferfierd, dêr't er ferstoar. Syn soan [[Joaris mei it Burd]] naam al fluch de macht oer, mar de [[gewest]]en fan Westerlauwersk Fryslân en de Ommelannen bleaune harren fersetten. Yn [[1515]] ferkocht Joaris út frustraasje dy gewesten oan Karel fan Kastylje, de lettere keizer [[Karel V]] en pakesizzer fan Maksimiliaan I. Grins besocht syn frijheid te hâlden troch de help fan de Eastfryske greve [[Edzard de Grutte fan Eastfryslân|Edzard fan Sirksena]] yn te roppen, mar doe't de keizer him bedrige yn e ban te dwaan, loek er him werom. Dêrnei socht de stêd help by hartoch [[Karel fan Gelre]]. Dat barren wie part fan de [[Saksyske Skeel]]. Joaris fan Saksen liet in leger hierlingen efter yn Fryslân, de [[Swarte Heap]], dy't plonderjend troch it lân hinne luts. Frijheidstrider Pier Gerlofs Donia, ek wol [[Grutte Pier]] neamd, bestride harren en mei help fan Karel fan Gelre koe er harren út Fryslân wei jeie. Karel fan Gelre wie lykwols fan doel om sels de macht yn Fryslân te pakken en Pier luts him teloarstellend werom yn Snits dêr't er yn [[1520]] ferstoar. Westerlauwersk Fryslân foel yn [[1523]] yn hannen fan Karel V ûnder lieding fan [[steedhâlder]] [[Georg Schenk fan Toutenburch]] en de [[hearlikheid Fryslân]] waard oprjochte. Yn [[1536]] moasten Grins en de Ommelannen him ek erkenne.

Yn [[Wesermarsch]] waard it ferset fan de [[Bûtjadingen|Bûtjadinger]] en [[Stadtland|Stadlander]] Friezen yn [[1514]] brutsen yn de [[Slach by Hartwarden]] troch greve [[Jehan V fan Aldenburch]] en de hartoggen [[Hindrik V fan Breunswyk]], [[Hindrik I fan Breunswyk-Lüneburg]] en [[Erik I fan Breunswyk-Calenberg-Göttingen]].&lt;ref&gt;''Freilichtspektakel Stadland e.V.'': ''[https://web.archive.org/web/20140320010429/http://freilichtspektakel.de/geschichte/ Das Friesendenkmal]'' (argivearre op 20 maart 2014)&lt;/ref&gt; Yn it [[Lân Woersten]] naam de [[Aartsbisdom Bremen|aartsbiskop fan Bremen]] yn [[1525]] nei de [[Slach by it Wremer Djip]] de hearskippij oer.&lt;ref&gt;{{Aut|Hajo van Lengen}}, ''[https://dokumen.tips/documents/siedlungsgebiet-der-friesen-im-nordwestlichen-niedersachsen-mit-.html?page=9 Siedlungsgebiet der Friesen im nordwestlichen Niedersachsen mit den heutigen Verwaltungsgrenzen],'' Gutachten für das Bundesministerium des Innern 2011, s. 16&lt;/ref&gt; 

Spesifike Fryske gebrûken en gewoanten bleaune iuwenlang bewarre yn de pleatslike en regionale rjochtsystemne fan de gebieten dy't troch de Friezen bewenne waarden.

== Neibeskôging ==
Gerd Steinwascher, earder haad fan it Aldenburchsk steatsargyf, betwivelet dêroer as de ein fan de Fryske Frijheid yn de troch de [[Greefskip Aldenburch|greven fan Aldenburch]], en ek troch de [[Habsburchmonargy|Habsburgers]], oermastere Fryske gebieten bliuwende skea jûn hie oan de Fryske bewenners. De Fryske Frijheid wie neffens him in &quot;myte&quot; safier't dat &quot;in pear rike boerefamyljes gjin aadlike hear oer harren tastean litte te hoegen en dêrom sels as lytse eallju gedrage koene. [...] De measten wiene net minder ôf ûnder de Aldenburgers (en Habsburgers).&quot;&lt;ref&gt;{{Aut|Henning Bielefeld}} [http://www.nwzonline.de/wesermarsch/kultur/die-friesische-freiheit-ist-nur-ein-mythos%20a%2011,5,1799014218.html ''Die Friesische Freiheit ist nur ein Mythos''] ''Nordwestzeitung'' 16 jannewaris 2014&lt;/ref&gt;

== Hjoeddeiske betsjutting ==
Sûnt dy tiid libbet der in sterke tradysje yn Fryslân fan de ferlerne Fryske frijheid. Mar it byld dêrfan feroaret dúdlik mei it feroarjen fan de tiden. De hjoeddeiske wearde fan dy frijheid leit dan ek net yn it weromsjen nei in tiid dy't mear as fiif iuwen tebek leit, mar mear as symboal fan de [[Friezen]] as selsstannich folk. Wat dy frijheid betsjut, hinget dêrmei ôf fan hoe't men dat folk telt.

== Literatuer ==
* {{aut|M.P. van Buijtenen}}, ''De grondslag van de Friese vrijheid'', Assen 1953
* {{Aut|Karl-Ernst Behre}} en {{Aut|Hajo van Lengen}} (red.), ''Ostfriesland. Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft.'' [[Ostfriesische Landschaft]], Auwerk 1995, ISBN 3-925365-85-0
* {{Aut|Volker Gabriel}}, ''[http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert]'', diss., Hamburch 2004 
* {{Aut|Harry Kunz}}, {{Aut|Fiete Pingel}} &amp; {{Aut|Thomas Steensen}} (red.), ''Die &quot;freien Friesen&quot;. Geschichte und Perspektiven der Selbstverwaltung in den Frieslanden'', Bräist/Bredstedt 2013 ([http://opac.regesta-imperii.de/lang_en/anzeige.php?sammelwerk=Die+%22freien+Friesen%22.+Geschichte+und+Perspektiven+der+Selbstverwaltung ynhâlt])
* {{Aut|Hajo van Lengen}}, ''Die Friesische Freiheit des Mittelalters – Leben und Legende'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-30-4.
* {{Aut|Monika van Lengen}}, ''Eala frya Fresena. Die friesische Freiheit im Mittelalter'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-33-9.
* {{Aut|Hans Mol}} en {{Aut|Justine Smithuis}}, '[https://pure.knaw.nl/ws/portalfiles/portal/462642/Friezen_als_uitverkoren_volk.pdf De Friezen als uitverkoren volk. Religieus-patriottische geschiedschrijving in vijftiende-eeuws Friesland]', yn: ''Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis'' 11 (2008), s. 174-204
* {{Aut|Fiete Pingel}} &amp; {{Aut|Thomas Steensen}}, '&quot;Auf freiem Grund mit freiem Volke stehn&quot;. Die nordfriesische Geschichte als Gegenstand von Mythen', yn: Bea Lundt (red.), ''Nordlichter. Geschichtsbewußtsein und Geschichtsmythen nördlich der Elbe'', Keulen 2004, s. 299–319
* {{Aut|Fiete Pingel}} (red.), ''[https://www.nordfriiskfutuur.eu/fileadmin/Content/Nordfriisk_Futuur/Materialien_fuer_den_Schulunterricht/Friesische_Freiheit.pdf Die &quot;friesische Freiheit&quot;. Überlieferung und Geschichte (Nordfriesisch in der Schule)]'', Nordfriisk Instituut, Bräist/Bredstedt 2013
* {{Aut|Carsten Roll}},  '[http://cma.gbv.de/dr,cma,013,2010,a,08.pdf Vom &quot;asega&quot; zum &quot;redjeven&quot;. Zur Verfassungsgeschichte Frieslands im Mittelalter]', yn: ''Concilium Medii Aevi'' 13 (2010), s. 187–221 
* {{Aut|Heinrich Schmidt}}, ''Politische Geschichte Ostfrieslands''. Rautenberg u. a., Lier 1975 (= Ostfriesland im Schutze des Deiches, dl. 5)
* {{Aut|Heinrich Schmidt}}, ''Ostfriesland und Oldenburg. Gesammelte Beiträge zur norddeutschen Landesgeschichte'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2008, ISBN 978-3-940601-04-9
* {{aut|B.H. Slicher van Bath}}, '[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:002090000:00269 Problemen rond de Friese middeleeuwsche geschiedenis]', yn: Des., ''Herschreven historie. Schetsen en studiën op het gebied der middeleeuwse geschiedenis'', Leden 1949, herdr. Arnhim 1978, s. 259-281
* {{aut|Thomas Steensen}} (red.), ''Die friesische Freiheit'', Bredstedt/Bräist 1990
* {{Aut|Thomas Steensen}}, '[https://web.archive.org/web/20160421173209/http://www.nordfriiskinstituut.de/Friesische-Freiheit/0001%20Steensen%20Die%20freien%20Friesen%20-%20Kanon.pdf Freiheit]', yn: Harry Kunz &amp; Fiete Pingel (red.), ''Heimat Nordfriesland. Ein Kanon friesischer Kultur'', Bräist/Bredsteddt 2011, s. 136-145 
* {{aut|Oebele Vries}}, ''Het Heilige Roomse Rijk en de Friese Vrijheid'', Ljouwert 1986
* {{Aut|Oebele Vries}}, '[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03044181.2015.1034162 &quot;Frisonica libertas&quot;: Frisian Freedom as an Instance of Medieval Liberty]', yn: ''Journal of Medieval History'' 41 (2015), s. 229–248

== Keppeling om utens ==
* [http://www.11en30.nu/global/fri/Artikel/20/ De Fryske frijheid yn de kanon fan de Fryske skiednis] 

{{boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Friske Frijheid}}
[[Kategory:Skiednis fan East-Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Grinslân]]
[[Kategory:West-Fryslân]]
[[Kategory:Midsiuwsk rjocht]]
[[Kategory:Striid tusken Skieringers en Fetkeapers]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 11e iuw]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1498]]</text>
      <sha1>czw5jyaxna8ti73jvm355u6da0eyvix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224090</id>
      <parentid>1224089</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T05:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1224090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25370" sha1="ptc2cpi8qccmurzr6m7pd9k39oqk0vl" xml:space="preserve">{{histoarysk lân (gjin flagge)
|namme = Fryske Frijheid &lt;br /&gt;''Fresiska fridom''
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;1101-1498
|lânkaart = [[Ofbyld:Friesische Seelande um 1300.png|250px]]&lt;br&gt;De Fryske seelânnen om 1300 hinne
|haadstêd = gjint, byienkomsten by de [[Upstalbeam]] en [[Grins (stêd)|Grins]] 
|offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Midfrysk]]
|steatsfoarm = ferbûn fan losse [[Boererepublyk|boererepubliken]]
|ûntstien út = [[Nederloataringen]]
|opgien yn = [[Greefskip Hollân]]&lt;br/&gt;[[Hearlikheid Fryslân]]&lt;br/&gt;[[Frije Hearlikheid It Amelân]]&lt;br/&gt;[[Hearlikheid Grinslân]]&lt;br/&gt; [[Greefskip Eastfryslân]]&lt;br/&gt; [[Hearlikheid Jever]]&lt;br/&gt; [[Greefskip Aldenburch]]&lt;br/&gt; [[Aartsbisdom Bremen]]
|no diel fan = •[[File:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]]&lt;br/&gt;•[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] 
|ynwennertal =
|befolkingstichtens = 
|oerflak = 
|folksliet = 
|muntienheid = 
|tillefoan =  
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
{{Skiednis fan Fryslân}}
De '''Fryske Frijheid''' ([[Aldfrysk]]: ''Fresiska fridom'' of ''Freeska frydom'', [[Latyn]]: ''Fresonica libertas'') wie de bestjoersfoarm, it rjochtsysteem en de sosjale struktuer fan [[Fryslân (wengebiet)|Fryslân]] yn it [[feodaliteit|feodale]] Jeropa fan de [[midsiuwen]], skaaimerke troch selsbestjoer en de ôfwêzigens fan it feodalisme en foarme dêrmei in útsûnderingsposysje, lykas [[Switserlân]] neffens Frânske histoarikus Marc Bloch. De wichtichste aspekten wiene ûnder oaren frijheid fan liifeigendom, feodale plichten en belestingheffing, lykas it ferkiuezen fan rjochters. 

Dy frijheid ûntjoech him oan 'e ein fan de [[11e iuw]] earst yn [[Easterlauwersk Fryslân]] en mei de delgong fan it [[Greefskip Mid-Fryslân]]. De earste ferwizings nei de Fryske Frijheid komme fan de 13e iuw. Algeduerigen yn de midsiuwen fersetten de friezen har tsjin it útwreidzjen fan it feodalisme nei har gebieten en fierden se in rige oarloggen tsjin it [[greefskip Hollân]] en hâld har autonomy. Yn dy snuorje wie de Fryske maatskippij organisearre yn in netwurk fan plattelânsgemeenten, of ek wol [[Boererepublyk|boererepubliken]]. De befolking bestjoerde himsels troch middel fan iepenbiere gearkomsten en keazen rjochters stelden in kodifisearre rjochtsysteem yn sûnder ek mar in foarm fan sintrale oerheid. De Friezen stelden ferdraggen mei oare machten en beskermje har frijheid, dy't yn 'e lette midsiuwen troch in tal [[Roomsk-Dútske kening|Dútske keningen]] erkend waarden.

Oan de Fryske Frijheid kaam in ein oan 'e ein fan 'e 15e iuw, doe't hieltyd gruttere klasseferskillen yn it easten laten ta it oprjochtsjen fan it [[greefskip Eastfryslân]], wylst, [[Westerlauwersk Fryslân]] ûnder it bewâld fan de [[Saksetiid|hartoch fan Saksen]] kaam te stean. Sûnt de 16e iuw wurdt de Fryske Frijheid op ferskate manearen fannijs ynterpretearre. By de [[Nederlânske Opstân]] waard it brûkt en pleitsje foar it weromkommen fan rjochten dy't ûnder de [[Habsburchmonargy|Habsburchske]] hearskippij ferlern rekke waarden. De Fryske Frijheid ynspirearre letter de [[Patriotten|Patriottebeweging]] en ek de [[Amerikaanske Revolúsje|Amerikaanske]] en [[Frânske Revolúsje]]s. In Frysk histoarysk boek út dy snuorje befette in romantisearre beskriuwing fan de Fryske Frijheid, dy't lettere Fryske skiedskriuwing tige beynfloede. Letter waard it troch it [[Frysk nasjonalisme]] omfoarme ta in nasjonale myte, dêr't frijheid yn ôfskildere waard as in erflik skaaimerk fan it Fryske folk.

== Skiednis ==
De Fryske Frijheid komt foar it earst foar yn in samling rjochten, de saneamde [[17 Kêsten en 24 Lânrjochten]], dy't nei alle gedachten om [[1080]] hinne ûntstien binne. Ek wurdt it neamd yn de Magnuskêsten yn in ferfalske Karelsprivileezje dy't yn de [[trettjinde iuw]] skreaun waarden. Neffens dat dokumint wie it foar de Friezen yn de hege en lette midsiuwen wenstich om as yndifidu frij te wêzen en as maatskippij oan, mei útsûndering oan de kening, gjin inkelde regel ûntwurpen  te wêzen. Yn ruil dêrfoar betellen de Friezen de kening in ''huslotha'' of ''konickuere'' en dus belesting foar de frijheid fan de kening. As fertsjintwurdigers fan de kening joegen se bûtenlânske greven, almeast de [[List fan greven fan Hollân en Seelân|Hollânske greven]] of [[biskoppen fan Utert]], allinnich it útoefenjen fan guon keninklike basisrjochten. Dêrbûten mochten se harren eigen hearskippij net útoefenje. De Fryske Frijheid wie net it resultaat fan in skinking dy't yn ien kear jûn waard, mar fan in stadige ûntwikkeling.&lt;ref&gt;''Ostfriesland: Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft'' ; [in mienskiplike publikaasje fan it [[Ostfriesische Landschaft]] yn Auwerk en it ''Niedersächsischen Instituts für Historische Küstenforschung'' yn Wilhelmshaven]. 3., Ostfries. Landschaft, Auwerk 1998, ISBN 978-3-925365-85-0, S. 113.&lt;/ref&gt;

=== It ûntstean ===
Yn de [[achtste iuw]], nei it ferstjerren fan kening [[Redbad]], waard it [[Fryske Ryk]] stadichoan part fan it [[Frankyske Ryk]]. Under de [[Karolingen]] wie harren ryk opdield yn lytse gebieten, wol [[Goa (krite)|goaen]] neamd, dy't bestjoerd waarden troch in hear. Foar it meastepart wienen dat  [[greve]]n, dy't harren, úteinlik, ferantwurdzje moasten foar in kening. By de [[Friezen]] wie dat op in beskaat stuit lykwols oars. Hja  bestjoerden harsels, en de iennige hear dy't oer harren stie, wie de kening sels. Der wie lykwols in laach fan boere-adel, de saneamde ''nobiles'', mar dy wie sa breed dat net ien fan harren in bopperegionale betsjutting bemachtigje koene. Der ûntwikkele him gjin Frysk [[stamhartochdom]], mar ynstee dêrfan ûntjoech him &quot;in wiid ûnderwurpen federaasje fan frije minsken dy't net ta eigendom fan in oare hear hearden, dy't ûnder beskerming fan de kroan libben en allinnich oangeande militêre tsjinsten en tributen dêroan ferskuldige wiene&quot;.&lt;ref&gt;{{Aut|Eckart Krömer}}: ''Kleine Wirtschaftsgeschichte Ostfrieslands und Papenburgs''. 1e oplage. Norden 1991, ISBN 978-3-922365-93-8, S. 19 f.&lt;/ref&gt;

Nei't de [[Wytsingen]] om [[800]] hinne foar it earst yn Fryslân, dat ûnder Karolingyske hearskippij wie, oanfallen hiene, waarden de Friezen frijsteld fan militêre tsjinst yn bûtenlânske gebieten sa't se harren konsintrearje koene op it ferdigenjen tsjin de Wytsingen. Dy ferdigening fan it lân waard ek organisearre op basis fan de pleatslike befolking, sa't der gjin ferlet fan in beropskriichsmacht fan fazallen, dy't in soad grûn yn besit hiene, wie. Mei de oerwinning yn de [[Slach by Norden]] yn [[884]] waarden de Wytsingen lang om let út Fryslân wei ferdreaun. Harren driging wie lykwols fuort noch net oer.

Wylst yn de folgjende iuwen yn grutte parten fan Jeropa in hieltyd sterker hiërargyske hearskippij fan feodale hearen ûntstie, wjerstie Fryslân dy ûntwikkeling en bleau it frij fan de bûtenwrâld. Dy &quot;frijheid&quot; waard fertsjintwurdige troch de [[grytman]]nen yn [[Westerlauwersk Fryslân|Westerlauwersk]] en de [[Redjeva|redjeven]] yn [[Easterlauwersk Fryslân]], &quot;keazen&quot; of selektearre fertsjintwurdigers fan de autonome plattelânsmienskippen út de klasse fan de grutboeren. Ynearsten wiene dy grytmannen/redjeven allinnich mar rjochters, de saneaamde [[asega]], beneamd troch de lânshearen.&lt;ref&gt;{{Aut|Heinrich Schmidt}}: ''Politische Geschichte Ostfrieslands''. 1975, S. 22 ff.&lt;/ref&gt;

De autonomy fan de plattelânsmienskippen bestjutte dat greven om utens, dy't troch de Karolingers oansteld waarden, gjin folsleine territoriale sûvereiniteit oer hiel Fryslân krije koene. Hja stjoerden wol fertsjintwurdigers dy't beskate taken útfiere moasten. Mar dat brocht de Fryske Frijheid fan de lâneigen boeren en eallju gjin skea ta. Fan de [[alfde iuw]] ôf ûntjoech it Fryske stribjen foar selsstannigens itjinge ta wapene konflikten mei greven om utens yn de alfde en tolfde iuw late. As gefolch dêrfan ûntstiene doe selsbestjoerende Fryske regionale mienskippen mei mear koöperative grûnwetlike struktueren.

Oft dy frijheid in rjocht wie, of fuortkaam út omstannichheden sa min dat gjin hear der belang by hie, is ek net wis. Al is dúdlik dat dy frijheid op basis fan it [[Karelsprivileezje]] ek wier fêstlein is, al wurdt der no oannaam dat dat privileezje sels, as it bestien hat, in falsifikaasje west hat.

=== Oarsaken en gefolgen ===
As wichtichste oarsaak foar it ûntstean fan dy frijheid wurdt wol sjoen de frijmoedigens foar de lânshearen oer dat harren stadichoan ûntwikkele en op 'e ein fan de [[11e iuw]] as gefolch fan de hieltyd weromkommende strideraasjes oer de greeflike rjochten. 

De deaslach op greve [[Arnulf fan Gint|Arnulf]] yn [[993]] liket it earste teken fan de ''Libertas'' fan de Friezen. Dy Fryske greve sneuvele doe't er besocht de opstannige lju fan him ta hearrigens te twingen.  De moard op in oare greve [[Hindrik de Fette]] yn [[1101]] wurdt sjoen as it feitlik begjin fan de ''Fryske frijheid''.

Dy Frijheid waard op 3 novimber [[1248]] troch de Roomske Kening [[Willem II fan Hollân|Willem II]] oan de Friezen befêstige. Dat die er nei't er help krigen hie fan de Friezen by it belis fan de stêd [[Aken]]. Hy wie nammentlik tsjin-kening fan it [[Hillige Roomske Ryk]], tsjin de kroande keizer [[Freark II fan it Hillige Roomske Ryk|Freark II]]. Yn [[1417]] waard de Fryske Frijheid op 'e nij befêstige, mar ditkear troch in foarst sûnder tsjinfoarst, keizer [[Sigismund fan it Hillige Roomske Ryk|Sigismund]], dy't Fryslân ta &quot;[[Ryksûnmidlikheid|ryksûnmidlik]]&quot; gebiet ferkleare. Foar dy befêstigings fan de Fryske Frijheid oer stiet lykwols dat oare keizers Fryslân yn lien jûn hawwe, lykas yn de 14e iuw [[Loadewyk IV fan it Hillige Roomske Ryk|Loadewyk IV]] oan de greven fan [[Hollân]].
[[Ofbyld:Sigillum iudicum Selandiarum Frisiae.jpg|thumb|200px|Segel fan it bûn fan de [[Opstalbeam]].]]
Neffens lettere skriuwers soe de frijheid ôfkomstich wêze fan it saneamde [[Karelsprivileezje]] dat  [[Karel de Grutte]] oan [[Magnus Forteman]] jûn hie, as beleanning foar de oermastering fan Rome. Ferskate boarnen meitsje fan dat Karelsprivileezje of de Magnuskerren gewaach. It orizjineel is fuort rekke, neffens guon ynmitsele yn de muorre fan in tsjerke, nei alle gedachten dy fan [[Almenum]], [[Ferwâlde]] of [[Aldeboarn]]. Ornaris is dat ferhaal lykwols ferbûn mei de [[Magnusfane]]. In oare feklearring is dat it Karelsprivileezje bewarre waard yn Snits, en mei ien fan de grutte stedsbrannen fan de 15e iuw ferbaarnd is.

Nettsjinsteande dat kin fêststeld wurde dat it Fryske gebiet mei ynbegryp fan [[De Ommelannen]], [[East-Fryslân]] en it [[Lân Woersten]] fan de [[10e iuw]] ôf oant it begjin fan de [[16e iuw]] in folslein eigen ûntwikkeling trochmakke hat, dêr't de feodale struktuer sa as dy troch Karel de Grutte ûntwurpen wie likernôch folslein ûntbruts. 

In oare ferklearring wurdt jûn troch [[Bernard Slicher van Bath|B.H. Slicher van Bath]]. Troch him wurdt der op wiisd dat yn Fryslân lykwols greven west hawwe, mar dat dy harren net ta lânhear ûntwikkelje koene omdat de twadde pylder fan it  [[feodalisme]], de [[ûnderhearrigen]]s hjir net bestie. Oars as yn grutte dielen fan Jeropa it gefal wie, wie yn midsiuwsk Fryslân altiten in jildekonomy bestean bleaun. De Fryske boeren beöefenen fral it fokjen fan fee en kombinearren dat de iuwen troch mei hannel. Ferplichtings dy't yn oare gewesten betelle waard yn natuera, koenen troch de Friezen mei jild ôfkocht wurde. De greve koe syn taak as rjochter noch wol lange tiid útoefenje, mar it ûntbrekken fan in lokale machtsbasis hat lang om let syn ein yn Fryslân betsjut.

=== Bloeitiid ===
Op syn hichtepunt om [[1300]] hinne omfieme it Ryk fan de Frije Fryske Lannen 27 lângemeenten tusken it [[Fly]] oant it [[Lân Woersten]] noardlik fan it hjoeddeistige [[Bremerhaven]]. De lângemeenten foegen harren gear ta de [[Sân Seelannen]]. Harren ôffurdigen kamen nei [[Pinkstermoandei]] gear by de [[Upstalbeam]] yn [[Rahe]] by [[Auwerk (stêd)|Auwerk]], in moetingsplak op in heuvel. Twa fertsjintwurdigers, keazen troch eltse lângemeente, treden op as rjochters fan de Seelannen. Oannommen wurdt dat dy rjochters út foaroansteande famyljes kamen, om't it aktyf en passyf rjocht ferbûn wie oan lâneigendom. Dat bestjutte dat, hoewol't de besluten hieltyd troch twa ôffurdigen dien waarden, de gearkomste yn de Upstalbeam út it folsleine selskip fan rjochters bestie en dêrtroch wie de Upstalbeam net in moetingsplak fan alle &quot;frije Friezen&quot;, mar in plak dêr't ynfloedrike leden fan de lângemeenten byinoar kamen.

&lt;blockquote&gt;&quot;De stamme is frij nei de bûtenwrâld en oan net ien inkelde hear om utens ûnderwurpen. Foar frijheid geane se har dea temjitte en kieze se leaver foar de dea as ûnder it jok fan de slavernij te bedarjen. Dêrom hawwe se militêre weardigens opheft en steane se it net ta dat guon ûnder harren harsels oertreffe mei in militêre rang. Hja binne lykwols ûnderwurpen oan magistraten dy't elts jier út harren midden kieze en dy't e steatsaken ûnder harren oarderje en regelje....&quot;&lt;/blockquote&gt;
&lt;small&gt; Oardiel fan de Ingelske fransiskaan [[Bartholomaeus Anglicus]] om 1240 hinne&lt;/small&gt; 

== Ynhâld ==
[[Ofbyld:Upstalsboommeyer.jpg|thumb|Aldste ôfbyld fan de Upstalbeam troch C.B.Myer yn 1790]]
[[Ofbyld:Upstallsbohm2008msu.jpg|thumb|Hjoeddeistich plak fan de Upstalbeam dêr't in piramide ta oantins stiet.]]
It ûntbrekken fan in lânshear betsjutte dat er ek gjin sintraal bestjoer bestie. Dat wie benammen foar de wetjouwing en rjochtspraak, dy't yn de midsiuwen noch net dúdlik fan inoar skaat wienen, in gemis. Om dat gat op te foljen waard besocht om foar it hiele gebiet fan de Friezen regels fêst te lizzen. Ut ferskate omkriten kamen dêrfoar ôffurdigers geregeldewei byinoar by de [[Upstalbeam]] by [[Auwerk (stêd)|Auwerk]]. Letter waarden ek gearkomsten hâlden yn de stêd [[Grins (stêd)|Grins]]. 

Neist de regelings fan de Upstalbeam waard ek besocht werom te gripen op &quot;âld&quot; rjocht lykas dat fêstlein wie yn de [[17 Kêsten en 24 Lânrjochten]]. In slim probleem bleau lykwols de útfiering fan it rjocht. Faak wie der wol oerienstimming oer de ynhâld fan it rjocht, mar stjitte it ôftwingjen fan dat rjocht op swierrichheden. As in wichtich man him net by de útslach fan in útspraak dellizze woe dan ûntbrutsen de middels om him dêrta te twingen.

In oar gefolch fan it ûntbrekken fan in direkt gesach wienen dat de partijstriid, de tsierderijen lykas tusken [[Skieringers en Fetkeapers]], him yn Fryslân yn de laach fan de bestjoerders ôfspile, de [[haadling]]en, yn stee fan yn it laach fan hearskers. De tsierderijen waarden dêrtroch yn Fryslân persoanliker, wat ek gearhong mei it rjocht op bloedwraak dat bestean bleaun is oant de [[Saksyske tiid]].

De Fryske Frijheid gou ynearsten benammen yn Easterlauwersk Fryslân. De Upstalbeam wie dêr dus ek fêstige en begûn as in gearkomsteplak fan pleatslike rjochters. It woeks stadichoan út ta in grutter hiel. Westerlauwersk Fryslân wie ynearsten ûnder de greven fan de [[Brunoanen]], mar nei de moard op greve [[Hindrik de Fette]] wie harren rol útspile. Dêrnei krigen de Hollânske greve en de Utertske biskop, dy't beide oanspraken makken op it gebiet, it kondominium oer Westerlauwersk, mar dat stelde net folle foar. Greve [[Willem IV fan Hollân|Willem IV]] fan Hollân, Seelân en Henegouwen woe syn macht fergrutsje en stuts op [[25 septimber]] [[1345]] mei in leger Hollânske, Flaamske en Frânske soldaten de Sudersee oer. Hy waard by [[Starum]] troch in leger Friezen ferpletterjend ferslein en dat barren stie letter bekend as de [[Slach by Warns]]. Dêrnei bleau de Fryske Frijheid noch goed 150 jier bestean.

== Ein ==
[[Ofbyld:Ostfriesland um 1300.png|thumb|Sitewaasje yn East-Fryslân yn de tiid fan de haadlingen]]
Yn de rin fan de [[fjirtjinde iuw]] foel de grûnwet fan de grytmannen/redjeven útinoar en oare foarfallen lykas it útbrekken fan de [[pest]] en grutte [[stoarmfloed]]en destabilisearren de sitewaasje fierder. Guon ynfloedrike famyljes profitearren fan dy sitewaasje en krëearren in hearskipsysteem dêr't hja as [[haadling]]en de macht min of mear oer grutte gebieten yn oernamen. Dêrby stelden se lykwols gjin feodaal systeem yn lykas yn de rest fan Jeropa, mar in systeem fan trou dat op âldere foarmen fan hearskippij yn Germaanske kultueren yn it noarden like, dêr't de ynwenners fan respektyflike machtsgebieten op ferskate manieren skatplichtich yn waarden oan de haadling, mar fierder harren frijheid holden en har ek earne oars fêstigje koene.

Doe't de Roomsk-dútske kening en lettere keizer [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan I]] yn [[1498]] hartoch [[Albrecht fan Saksen]] it hiele Fryske lân, mei [[Dithmarschen]] ynbegrepen, skonk yn ruil foar in liening fan 300.000 gûne, waard dúdlik dat der in ein komme soe oan de Fryske Frijheid. Mei it oermasterjen fan Fryske gebieten troch hearskers om utens of harren transformaasje ta feodale steaten, begûn foar de Friezen in tiidrek fan politike fersnipeling en ôfhinklikens.

[[East-Fryslân]] waard yn [[1464]] troch keizer [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Freark III]] ferheft ta in [[Ryksûnmidlikheid|ryksûnmidlik]] greefskip ûnder de [[Sirksena]]'s. Fan 1498 ôf besocht Albrecht fan Saksen Fryslân westlik fan de [[Iems]], mei de stêd [[Grins (stêd)|Grins]] ynbegrepen, te ûnderwerpen. Nei it belis fan Grins yn [[1500]] waard Albrecht siik en waard er nei [[Emden]] ta ferfierd, dêr't er ferstoar. Syn soan [[Joaris mei it Burd]] naam al fluch de macht oer, mar de [[gewest]]en fan Westerlauwersk Fryslân en de Ommelannen bleaune harren fersetten. Yn [[1515]] ferkocht Joaris út frustraasje dy gewesten oan Karel fan Kastylje, de lettere keizer [[Karel V]] en pakesizzer fan Maksimiliaan I. Grins besocht syn frijheid te hâlden troch de help fan de Eastfryske greve [[Edzard de Grutte fan Eastfryslân|Edzard fan Sirksena]] yn te roppen, mar doe't de keizer him bedrige yn e ban te dwaan, loek er him werom. Dêrnei socht de stêd help by hartoch [[Karel fan Gelre]]. Dat barren wie part fan de [[Saksyske Skeel]]. Joaris fan Saksen liet in leger hierlingen efter yn Fryslân, de [[Swarte Heap]], dy't plonderjend troch it lân hinne luts. Frijheidstrider Pier Gerlofs Donia, ek wol [[Grutte Pier]] neamd, bestride harren en mei help fan Karel fan Gelre koe er harren út Fryslân wei jeie. Karel fan Gelre wie lykwols fan doel om sels de macht yn Fryslân te pakken en Pier luts him teloarstellend werom yn Snits dêr't er yn [[1520]] ferstoar. Westerlauwersk Fryslân foel yn [[1523]] yn hannen fan Karel V ûnder lieding fan [[steedhâlder]] [[Georg Schenk fan Toutenburch]] en de [[hearlikheid Fryslân]] waard oprjochte. Yn [[1536]] moasten Grins en de Ommelannen him ek erkenne.

Yn [[Wesermarsch]] waard it ferset fan de [[Bûtjadingen|Bûtjadinger]] en [[Stadtland|Stadlander]] Friezen yn [[1514]] brutsen yn de [[Slach by Hartwarden]] troch greve [[Jehan V fan Aldenburch]] en de hartoggen [[Hindrik V fan Breunswyk]], [[Hindrik I fan Breunswyk-Lüneburg]] en [[Erik I fan Breunswyk-Calenberg-Göttingen]].&lt;ref&gt;''Freilichtspektakel Stadland e.V.'': ''[https://web.archive.org/web/20140320010429/http://freilichtspektakel.de/geschichte/ Das Friesendenkmal]'' (argivearre op 20 maart 2014)&lt;/ref&gt; Yn it [[Lân Woersten]] naam de [[Aartsbisdom Bremen|aartsbiskop fan Bremen]] yn [[1525]] nei de [[Slach by it Wremer Djip]] de hearskippij oer.&lt;ref&gt;{{Aut|Hajo van Lengen}}, ''[https://dokumen.tips/documents/siedlungsgebiet-der-friesen-im-nordwestlichen-niedersachsen-mit-.html?page=9 Siedlungsgebiet der Friesen im nordwestlichen Niedersachsen mit den heutigen Verwaltungsgrenzen],'' Gutachten für das Bundesministerium des Innern 2011, s. 16&lt;/ref&gt; 

Spesifike Fryske gebrûken en gewoanten bleaune iuwenlang bewarre yn de pleatslike en regionale rjochtsystemne fan de gebieten dy't troch de Friezen bewenne waarden.

== Neibeskôging ==
Gerd Steinwascher, earder haad fan it Aldenburchsk steatsargyf, betwivelet dêroer as de ein fan de Fryske Frijheid yn de troch de [[Greefskip Aldenburch|greven fan Aldenburch]], en ek troch de [[Habsburchmonargy|Habsburgers]], oermastere Fryske gebieten bliuwende skea jûn hie oan de Fryske bewenners. De Fryske Frijheid wie neffens him in &quot;myte&quot; safier't dat &quot;in pear rike boerefamyljes gjin aadlike hear oer harren tastean litte te hoegen en dêrom sels as lytse eallju gedrage koene. [...] De measten wiene net minder ôf ûnder de Aldenburgers (en Habsburgers).&quot;&lt;ref&gt;{{Aut|Henning Bielefeld}} [http://www.nwzonline.de/wesermarsch/kultur/die-friesische-freiheit-ist-nur-ein-mythos%20a%2011,5,1799014218.html ''Die Friesische Freiheit ist nur ein Mythos''] ''Nordwestzeitung'' 16 jannewaris 2014&lt;/ref&gt;

== Hjoeddeiske betsjutting ==
Sûnt dy tiid libbet der in sterke tradysje yn Fryslân fan de ferlerne Fryske frijheid. Mar it byld dêrfan feroaret dúdlik mei it feroarjen fan de tiden. De hjoeddeiske wearde fan dy frijheid leit dan ek net yn it weromsjen nei in tiid dy't mear as fiif iuwen tebek leit, mar mear as symboal fan de [[Friezen]] as selsstannich folk. Wat dy frijheid betsjut, hinget dêrmei ôf fan hoe't men dat folk telt.

== Literatuer ==
* {{aut|M.P. van Buijtenen}}, ''De grondslag van de Friese vrijheid'', Assen 1953
* {{Aut|Karl-Ernst Behre}} en {{Aut|Hajo van Lengen}} (red.), ''Ostfriesland. Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft.'' [[Ostfriesische Landschaft]], Auwerk 1995, ISBN 3-925365-85-0
* {{Aut|Volker Gabriel}}, ''[http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert]'', diss., Hamburch 2004 
* {{Aut|Harry Kunz}}, {{Aut|Fiete Pingel}} &amp; {{Aut|Thomas Steensen}} (red.), ''Die &quot;freien Friesen&quot;. Geschichte und Perspektiven der Selbstverwaltung in den Frieslanden'', Bräist/Bredstedt 2013 ([http://opac.regesta-imperii.de/lang_en/anzeige.php?sammelwerk=Die+%22freien+Friesen%22.+Geschichte+und+Perspektiven+der+Selbstverwaltung ynhâlt])
* {{Aut|Hajo van Lengen}}, ''Die Friesische Freiheit des Mittelalters – Leben und Legende'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-30-4.
* {{Aut|Monika van Lengen}}, ''Eala frya Fresena. Die friesische Freiheit im Mittelalter'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-33-9.
* {{Aut|Hans Mol}} en {{Aut|Justine Smithuis}}, '[https://pure.knaw.nl/ws/portalfiles/portal/462642/Friezen_als_uitverkoren_volk.pdf De Friezen als uitverkoren volk. Religieus-patriottische geschiedschrijving in vijftiende-eeuws Friesland]', yn: ''Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis'' 11 (2008), s. 174-204
* {{Aut|Fiete Pingel}} &amp; {{Aut|Thomas Steensen}}, '&quot;Auf freiem Grund mit freiem Volke stehn&quot;. Die nordfriesische Geschichte als Gegenstand von Mythen', yn: Bea Lundt (red.), ''Nordlichter. Geschichtsbewußtsein und Geschichtsmythen nördlich der Elbe'', Keulen 2004, s. 299–319
* {{Aut|Fiete Pingel}} (red.), ''[https://www.nordfriiskfutuur.eu/fileadmin/Content/Nordfriisk_Futuur/Materialien_fuer_den_Schulunterricht/Friesische_Freiheit.pdf Die &quot;friesische Freiheit&quot;. Überlieferung und Geschichte (Nordfriesisch in der Schule)]'', Nordfriisk Instituut, Bräist/Bredstedt 2013
* {{Aut|Carsten Roll}},  '[http://cma.gbv.de/dr,cma,013,2010,a,08.pdf Vom &quot;asega&quot; zum &quot;redjeven&quot;. Zur Verfassungsgeschichte Frieslands im Mittelalter]', yn: ''Concilium Medii Aevi'' 13 (2010), s. 187–221 
* {{Aut|Heinrich Schmidt}}, ''Politische Geschichte Ostfrieslands''. Rautenberg u. a., Lier 1975 (= Ostfriesland im Schutze des Deiches, dl. 5)
* {{Aut|Heinrich Schmidt}}, ''Ostfriesland und Oldenburg. Gesammelte Beiträge zur norddeutschen Landesgeschichte'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2008, ISBN 978-3-940601-04-9
* {{aut|B.H. Slicher van Bath}}, '[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:002090000:00269 Problemen rond de Friese middeleeuwsche geschiedenis]', yn: Des., ''Herschreven historie. Schetsen en studiën op het gebied der middeleeuwse geschiedenis'', Leden 1949, herdr. Arnhim 1978, s. 259-281
* {{aut|Thomas Steensen}} (red.), ''Die friesische Freiheit'', Bredstedt/Bräist 1990
* {{Aut|Thomas Steensen}}, '[https://web.archive.org/web/20160421173209/http://www.nordfriiskinstituut.de/Friesische-Freiheit/0001%20Steensen%20Die%20freien%20Friesen%20-%20Kanon.pdf Freiheit]', yn: Harry Kunz &amp; Fiete Pingel (red.), ''Heimat Nordfriesland. Ein Kanon friesischer Kultur'', Bräist/Bredsteddt 2011, s. 136-145 
* {{aut|Oebele Vries}}, ''Het Heilige Roomse Rijk en de Friese Vrijheid'', Ljouwert 1986
* {{Aut|Oebele Vries}}, '[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03044181.2015.1034162 &quot;Frisonica libertas&quot;: Frisian Freedom as an Instance of Medieval Liberty]', yn: ''Journal of Medieval History'' 41 (2015), s. 229–248

== Keppeling om utens ==
* [http://www.11en30.nu/global/fri/Artikel/20/ De Fryske frijheid yn de kanon fan de Fryske skiednis] 

{{boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Friske Frijheid}}
[[Kategory:Skiednis fan East-Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Grinslân]]
[[Kategory:West-Fryslân]]
[[Kategory:Midsiuwsk rjocht]]
[[Kategory:Striid tusken Skieringers en Fetkeapers]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 11e iuw]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1498]]</text>
      <sha1>ptc2cpi8qccmurzr6m7pd9k39oqk0vl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6348</id>
    <revision>
      <id>1224050</id>
      <parentid>1185226</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T17:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1224050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9638" sha1="gfrm83r4vealtg1palwgpi4j0ixsqka" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Hoofdstraat in Blije (Noardeast-Fryslân).jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = ''Haadstrjitte''
| wapen                       = 
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Blije}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 12,73 km², wêrfan: &lt;br&gt; lân: 12,67 km² &lt;br&gt; wetter: 0,06 km² &lt;br&gt; 
| befolkingstichtens          = 65 ynw./km² 
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 9171
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_21_05.6_N_5_51_40.8_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 21' N 5° 51' E}}
| webside                     = [https://blija.nu/ Side fan Blije]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 21
| lat_sec                     = 05.6
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 51
| lon_sec                     = 40.8
| lon_dir                     = E
}}
'''Blije''' is in doarp dat yn de gemeente [[Noardeast-Fryslân]] leit. Blije leit noardlik fan [[Ginnum]], noardeastlik fan [[Hegebeintum]] en [[Ferwert]], súdlik fan de [[Waadsee]] en súdwestlik fan [[Holwert]].

De buorskippen [[Boatebuorren]], [[Farebuorren]] en [[Easterbeintum]] hearre ek by Blije. Earder hearde [[Tsjissebuorren]] ek by Blije, mar dy buorskip bestiet net mear.

Blije hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Blije}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Etymology ==
De âldst bekende namme fan it doarps is 'Blytha' yn de 13e iuwske libbensbeskriuwing fan abt [[Freark fan Hallum]](† 1173). De betsjutting fan Blytha soe wêze: ''Doarp yn 't slyk''. Oaren tinke oan &quot;Blij&quot; (rêstich) en &quot;a&quot; (wetter), ''doarp oan rêstich wetter''. Neffens in oare ferklearring betsjut de namme ''blinkend slik''.&lt;ref&gt;Karel F. Gildemachter, Friese Plaatsnamen (Fryske Akademy) ISBN 978 90 330 064 3&lt;/ref&gt;

== Koarte skiednis ==
De âldst bekende [[grytman]] fan Ferwerderadiel hiet Tjaard fan Blije. 

De tsjerke en it tsjerkhôf lizze op in tige lege terp. De âlde bebouwing fan it doarp leit wat ôfsidich fan de tsjerke oan in krúspunt fan wegen nei [[Holwert]], [[Ferwert]] en ferspraad lizzende [[state]]s. Oan dy diken is de measte bebouwing ûntstien. By dat krúspunt wie it haventsje fan de [[Blijer Feart]]. Op in ôfgroeven terpke leit [[Farebuorren]] oan de Blijer Feart dat op de [[Schotanusatlas|Schotanuskaart]] fan 1684 al foarkomt. 

Alear stie Blije bekend foar syn flaaksbou. Der waard wol sein dat der yn Blije foar it earst mei begûn wie. Teffens wie der in [[sûkerei]]fabrykje dat yn 1927 tekene is troch [[Ids Wiersma]].

Sûnt [[2019]] leit Blije yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]]. Foar dy tiid lei it [[doarp]] yn sawol de [[gritenij]] as de gemeente [[Ferwerderadiel]].

=== De herfoarme tsjerke ===
[[Ofbyld:Sint-Nicolaaskerk (Blije).jpg|thumb|left|250px|''Sint-Nikolkaastsjerke'']]
{{Apart|Nikolaastsjerke (Blije)}}
De tsjerke wie foar de [[reformaasje]] wijd oan [[Nikolaas fan Myra|Sint-Nikolaas]]. De toer moat yn 'e [[13e iuw]] boud wêze. Yn 1741 is er ferhege of is der in nij [[sealtek]] opsetten. De [[Gotyk|letgoatyske]] tsjerke moat om 1540 hinne boud wêze as in ferfanging fan in eardere tsjerke. It meubilêr stamt út de [[18e iuw]]. Yn de tsjerke lizze in pear sarken út de [[renêssânse]]. Dêrûnder falt ek de portretsark fan [[Vincent Lucas]].

=== De Stinzen ===
Blije hat fjouwer [[Stins|stinzen]] hân: [[Aebinga State (Blije)]], [[Unema State]], [[Scheltema State (Blije)|Scheltemastate]] en [[Monsma State (Blije)|Monsma State]]. Fan de lêste twa is neat mear bekend. Fan Aebinga is bekend dat yn 1510 Sjoerd fan Aebinga troud is mei Beits Humalda. Sûnt dy tiid neamden se harren Aebinga fan Humalda. It slachte is útstoarn mei Idsert Aebinga van Humalda (1754-1834). Aebinga van Humalda wie yn 'e geunst by kening [[Willem I fan Nederlân|Willem I]] en sa waard er gûverneur fan Fryslân. Hy hie niget oan de Fryske taal.

Fan de Unema's is Janko fan Unema bekend. Hy hat him tige ward tsjin de Saksers en [[Karel V fan it Hillige Roomske Ryk|Karel V]]. [[Grutte Pier]] hat him sels noch ris út syn finzenskip befrije moatten. Letter hat er him ûnderwurpen oan Karel V. Dy betroude it net hielendal en hat Unema earst mar ris in skoft fêst setten. Yn 1547 binne de Unema's útstoarn en in Unema State yn hannen fan de Aylva's kommen. Ek dizze staten binne ôfbrutsen. It plak fan Aebinga en Unema is noch oan te wizen.

=== Blije Bûtendyks ===
Yn Blije hie it [[wetterskip]] &quot;[[Blije Bûtendyks]]&quot; in kantoar. Dat wetterskip wie it lytste fan Fryslân (en Nederlân) en hie sa'n 100 hektare lân oan de waadkant fan it doarp.

== Mienskip ==
Under Blije falle [[Farebuorren]] (oan de [[Blijer Feart]]), [[Easterbeintum]] en [[Boatebuorren]]. It doarpsfeest mei optocht wurdt organisearre troch de Aktiviteitekommisje.
[[Ofbyld:Blijer Bellefleur Frans Ram Blija.jpg|thumb|260px|Monumintsje &quot;Blijer Bellefleur&quot; (Frans Ram)]]
=== Befolking ===
In ynwenner fan Blije wurdt Blijer of Blijster neamd. Blijers waarden eartiids foar &quot;Blijer Bellefleuren&quot; útskolden. De namme Blijer bellefleur is ferbûn oan in apelras dat yn Blije tylt waard. It apelras ferdwûn yn de 20e iuw, mar is fan âld intmateriaal op 'e nij kweekt.&lt;ref&gt;[https://www.rtvnof.nl/te-zien-in-nr-106-biodiversiteit-en-blijer-bellefleur/528048/ RTV NOF, 24 maaie 2021]&lt;/ref&gt; Yn 2015 waarden yn it ramt fan it opfleurjen fan it doarp yn it sintrum in tal Bellefleur-fruitbeammen plante.&lt;ref&gt;[https://www.landschapsbeheerfriesland.nl/nieuws/566-oplevering-project-romte-foar-blije.html Landschapsbeheer Friesland, 12 maaie 2015]&lt;/ref&gt; In keunstwurk fan [[Frans Ram]] betinkt de eartiidske tylt fan de Blijster bellefleur.&lt;ref&gt;[https://www.keunstwurk.nl/kunstobjecten/blijer-bellefleur/ Keunstwurk, oproppen 15 maart 2022]&lt;/ref&gt;

=== Befolkingsferrin ===
Neffens de folkstelling fan 1744 wiene der 472 ynwenners. [[Abraham Jacob van der Aa|Van der Aa]] komt om 1840 hinne op 990. De &quot;Ensyklopedy fan Fryslân&quot; (1958) jout 1250 oan, op 1 jannewaris 2014 wiene dat 839 ynwenners. It ynwennertal fan Blije hat te lijen hân fan jimmeroan minder wurk yn 'e lânbou.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 ||  1974 || 2005 || 2008 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 1228 || 1184 || 1103 || 1028 || 1065 || 850 || 870 
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 2015 ||2020 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 835 || 845
|}

=== Tsjerklik libben ===
Blije hat trije tsjerken:
 
* [[Nikolaastsjerke (Blije)|Herfoarme gemeente]] Blije-Hegebeintum ([[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]])
* Grifformearde tsjerke 'De Haven' 
* [[Grifformeard-frijmakke tsjerke (Blije)|Grifformeard-frijmakke tsjerke]]

Blije hie eartiids ek in [[Minnistetsjerke (Blije)|Fermanje]]. Dy tsjerke is yn 1935 sletten, mar likernôch trijefearn fan it gebou bestiet noch. Yn 1835 is der troch [[Hendrik de Cock]] in [[Ofskieding fan 1834|ôfskieden]] gemeente oprjochte, dy't yn 1843 gearfoege is mei dy fan [[Ferwert]]. Yn 1860 is der wer op 'e nij in ôfskieden gemeente oprjochte. Dy is letter wer opgien yn de [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|Grifformearde Tsjerken]]. Sûnt 1946 is der yn Blije ek in [[Grifformearde Tsjerken frijmakke|Frijmakke Grifformearde Tsjerke]]. In protte foarmannen fan de frijmakken kamen út Blije of hienen dêr bannen mei. 

=== Ferienings ===
[[Ofbyld:Blije, Farrewei.jpg|thumb|260px|''Farrewei'']]
* [[Fuotbalferiening Blije]] - fuotbal
* [[Follybalferiening Blije]] - follybal
* [[De Slykstappers]] - shantykoar
* Waza-ari - judo
* Us Nocht - keatsen
* SVKV - gymnastyk

==== Sport en rekreaasje ====
Troch it doarp rint de Jeropeeske [[kuierrûte E9]], ek wol [[North Sea Trail]] of [[Frysk Kustpaad]] neamd. De E9 rint bylâns de kust fan [[Portugal]] nei de [[Baltyske steaten]].

== Ynfrastruktuer ==

=== Provinsjale Wei ===
Troch Blije rint de [[Provinsjale wei 357|N357]].

=== Bustsjinst ===
De busline troch Blije wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. 

=== Strjitten ===
Alle [[strjitten yn Blije]].

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.blija.nu/ Webstee fan Blije]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Blije}}
}}
{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Blije| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Ferwerderadiel]]</text>
      <sha1>gfrm83r4vealtg1palwgpi4j0ixsqka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epemastate</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9169</id>
    <revision>
      <id>1224104</id>
      <parentid>1063738</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T09:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1224104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3909" sha1="8j1y792mgy5b3v4jm1vtqtfz6044ltp" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Epemastate-Ysbrechtum.JPG
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ysbrechtum]]
| adres                       = Epemawei 8
| koördinaten                 = 
| type bouwurk                = 
| subtype                     = 
| keatling                    = 
| boujier                     = [[1625]]
| sloopjier                   = 
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = 
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = [[Ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/515190 515190]
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| breedte                     = 
| draachkrêft                 = 
| oerflak                     = 
| tal ferdjippings            = 2
| tal keamers                 = 
| kapasiteit                  = 
| kosten                      = 
| webside                     = 
}}
'''Epemastate''' is in state yn [[Ysbrechtum]], datearjend fan [[1625]]. 

Yn [[1651]] komt de state yn besit fan [[Doeke Martena fan Burmania]], [[grytman]] fan [[Wymbritseradiel (gritenij)|Wymbritseradiel]]. De state is sûnt dy tiid hieltyd yn de famylje bleaun, letter troch trouwen fan dochters yn de famylje 
[[Van Welderen Rengers]], [[Van Harinxma too Slooten]] oant de barones van Harinxma thoe Slooten, har man jonkhear [[Cornelis van Eysinga]] en, sûnt 2006, jonkhear [[Tjalling van Eysinga]] ta.

It gebou is tal fan kearen ferboud. Under oare yn 1825 en yn 1894 doe't it gebou fan binnen en bûten yn [[neorenêssânse]] styl ferboud is, dêrby binne in bulte oarspronklike eleminten ferdwûn. 

De tún om it hûs waard yn [[1825]] troch [[Lucas Pieters Roodbaard]] omboud ta in park yn de [[Ingelske lânskipsstyl]]. Oan 'e ein fan de [[19e iuw]] is it park op in tal plakken feroare. Nei 1990 is it park wer safolle mooglik werombrocht nei it ûntwerp fan Roodbaard.

Alle tiisdeis wurdt yn de moanne augustus in rûnlieding fersoarge troch de state. De state is in troulokaasje en de keamers fan boppeste ferjipping kinne hierd wurde.

Yn oktober 2021 waard buorkundich makke dat Tjalling van Eysinga Epemastate te keap set hat mei it each op it behâld yn de takomst.&lt;ref&gt;[https://lc.nl/friesland/sudwest-fryslan/Epemastate-Ysbrechtum-te-koop-voor-vijf-miljoen-euro-27096322.html Ljouwerter Krante, 15 oktober 2021]&lt;/ref&gt; Ier yn 2022 waard de state kocht troch de Stichting Stinze-Stiens. dy't it stypjen en behâld fan histoarysk wichtige gebouwen, parken en tunen as doel hat. &lt;ref&gt;''Stichting koopt Epemastate in Ysbrechtum''; Frysk Deiblêd, 17 febrewaris 2022, s. 13&lt;/ref&gt;

Epemastate hat nei [[1651]] trettjin generaasjes, yn 375 jier, yn hannen fan de [[Van Burmania]]'s, de [[Rengers]] en de famylje [[Van Eysinga|Eysinga]]-[[Harinxma|Van Harinxma thoe Slooten]] west. 

&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
IJsbrechtum Epema State Poortgebouw 2010.JPG|Poartgebou Epemastate (1880; foto 2010)
IJsbrechtum Epema State inrijlaan 2010.JPG|Oprydleane Epemastate (2010)
Snits Stinswier efter Epemastate 14.JPG|Stinswier efter Epemastate
&lt;/gallery&gt;

== Keppeling om utens ==
* [http://www.epemastate.nl/ webstee fan Epema State]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:State]]
[[Kategory:Ysbrechtum]]
[[Kategory:Stins of state yn Snits (gemeente)]]
[[Kategory:Stins of state yn Súdwest-Fryslân]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Súdwest-Fryslân]]
[[Kategory:Bouwurk út 1625]]</text>
      <sha1>8j1y792mgy5b3v4jm1vtqtfz6044ltp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Súd-Afrika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10797</id>
    <revision>
      <id>1224092</id>
      <parentid>1218570</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T07:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>De âlde ynfoboks ferfongen troch in oarenien en aktualisearre om 't dy op 'e mobile ferzje net goed wurke ( de tekst kaam njonken de ynfoboks te stean - dus ien of twa wurden per regel -. Fierder alle âlde sifers yn it artikel ferfongen neffens de folkstelling fan 2022. Ekonomyske ynfo út 2007 folslein ferfongen. En fierder wat tekst tafoege.</comment>
      <origin>1224092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19440" sha1="ncpbau23sfidi5n75adi6l58nwf26aa" xml:space="preserve">{{Ynfoboks lân
| namme1 = &lt;small&gt;Republyk fan Súd-Afrika
| namme2 = Republic of South Africa &lt;small&gt;([[Ingelsk]])&lt;/small&gt;
| namme3 = Republiek van Suid-Afrika &lt;small&gt;([[Afrikaansk]])&lt;/small&gt;
| namme_Frysk_koart = Súd-Afrika
| flagge = Flag of South Africa.svg
| wapen = Coat of arms of South Africa.svg
| motto = !ke e: /xarra //ke
| motto_oersetting = (''Ferskillende folken ferienigje'') (yn it [[Choisan]])
| folksliet = [[Folksliet fan Súd-Afrika|Nkosi Sikelel' iAfrika / Die Stem van Suid-Afrika]]
| folksliet_muzyk = South African national anthem.oga 
| folksliet_keninklik = 
| folksliet_keninklik_muzyk = 
| lizzing = South Africa (centered orthographic projection).svg
| haadstêd = [[Pretoria]] &lt;small&gt;(bestjoerlik)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Kaapstêd]] &lt;small&gt;(wetjaand)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Bloemfontein]] &lt;small&gt;(juridysk)&lt;/small&gt;
| offisjele_taal1 = [[Noard-Sotho]]
| offisjele_taal2 = [[Súd-Sotho]]
| offisjele_taal3 = [[Tswana (taal)|Tswana]]
| offisjele_taal4 = [[Swazy (taal)|Swazy]]
| offisjele_taal5 = [[Venda (taal)|Venda]]
| offisjele_taal6 = [[Tsonga (taal)|Tsonga]]
| offisjele_minderheidstaal1 = [[Afrikaansk]]
| offisjele_minderheidstaal2 = [[Ingelsk]]
| offisjele_minderheidstaal3 = [[Ndebele (taal)|Ndebele]]
| offisjele_minderheidstaal4 = [[Xhosa (taal)|Xhosa]]
| offisjele_minderheidstaal5 = [[Sûlû (taal)|Sûlû]]
| offisjele_minderheidstaal6 = Súd-Afrikaanske Gebeartetaal
| erkende_streektaal1 = 
| erkende_streektaal2 = 
| erkende_streektaal3 = 
| erkende_streektaal4 = 
| erkende_streektaal5 = 
| erkende_streektaal6 = 
| steatsfoarm = [[Parlemintêre republyk]]
| presidint = [[Cyril Ramaphosa]]
| steatshaad = Cyril Ramaphosa
| regearlieder = Cyril Ramaphosa
| ûnôfhinklikheid = [[31 maaie]] [[1910]] &lt;small&gt;(Uny)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[31 maaie]] [[1961]] &lt;small&gt;(Republyk)&lt;/small&gt;
| oerflak = 1.221.037 km²
| dêrfan lân = 1.216.417 km²
| dêrfan wetter = 4.620 km²
| ynwennertal = 62.027.503 &lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Census 2022 Statistical Release], Statistics South Africa&lt;/ref&gt;
| ynwennertal_datum = sensus 2022
| befolkingstichtens = 50,8 ynw./km²
| munt = [[Súdafrikaanske rand|Rand]] (ZAR)
| tiidsône = [[Súdafrikaanske Standerttiid|SAST]]
| ferskil_UTC = +2
| simmertiid = 
| simmertiid_ferskil_UTC = 
| nasjonale_feestdei1 = [[27 april]] &lt;small&gt;(Dei fan 'e Frijheid)&lt;/small&gt;
| nasjonale_feestdei2 = [[16 juny]] &lt;small&gt;(Dei fan 'e Jongerein)&lt;/small&gt;
| nasjonale_feestdei3 = [[24 septimber]] &lt;small&gt;(Dei fan it Erfgoed)&lt;/small&gt;
| ynternet = .za
| telefoan = +27
| ISO_3166 = ZA, ZAF, 710
| noat1 = Súd-Afrika hat 12 offisjele talen; de alve sprutsen talen en sûnt 2023 ek de Súd-Afrikaanske gebeartetaal.
| noat2 = De presidint is sawol steatshaad as regearlieder.
| noat3 = 
| noat4 = 
| noat5 = 
| noat6 = 
| noat7 = 
| noat8 = 
}}
'''Súd-Afrika''' ([[Afrikaansk]]: ''Suid-Afrika'', [[Ingelsk]]: ''South Africa'' of yn it [[Súdafrikaansk-Ingelsk]]: ''Seffrica'', [[Noard-Sotho (taal)|Noard-Sotho]]: ''Afrika Borwa''), is in lân dat oan 'e súdpunt fan [[Afrika]] leit. Sûnt [[1961]] is de offisjele [[namme]] de '''Republyk Súd-Afrika'''; foar dy tiid wie it sûnt [[1910]] in [[mienebêst]]lân mei de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[monarch]] as [[steatshaad]] en de offisjele namme [[Uny fan Súd-Afrika]]. It lân grinzget yn it noarden oan [[Namybje]], [[Botswana]] en [[Simbabwe]], yn it easten oan [[Mozambyk]] en [[Swazylân]]. De ûnôfhinklike steat [[Lesoto]] wurdt hielendal omsletten troch Súd-Afrika.

== Geografy ==
=== Lizzing ===
Súd-Afrika wurdt begrinzge toch: 
* Namybje yn it westen en noardwesten;
* Botswana, Simbabwe en Swazylân yn it noarden, 
* Mozambyk yn it easten; 
* de [[Atlantyske Oseaan]] en [[Grutte Oseaan]] yn it suden.
 
[[Lesoto]] wurdt alhiel troch Súd-Afrika omklamme. 

=== Lânskip ===
[[Ofbyld:Drakensburgmountains.jpg|thumb|left|It [[Drakensberchtme]].]]
It lânskip hat in protte fariaasje, it binnenlân bestiet út heechflakte, bylâns de râne lizze rûge heuvels en oan 'e kust in smelle flakke stripe. It sintrale heechlân, dat op in hichte fan 1.000 oant 1.800 meter leit, bestiet foar in grut part út de útwrydske flakten fan 'e [[Karoo]]. Dit gebiet wurdt ûnderbrutsen troch isolearre berchpiken en yn it easten begrinzge troch it machtige [[Drakensberchtme]]. Fierder nei it easten, rjochting de oseaan, leit in relatyf smelle en trochgeande kuststripe.

De heechste berch fan it lân is de [[Thabana Ntlenyana]] (3482 m). It klimaat fan Súd-Afrika is trochstrings subtropysk. 

Súd-Afrika beskikt oer in protte natuerlike rykdommen: [[goud]], [[groom]], [[antimonium|antimoon]], [[stienkoal]], [[izer (elemint)|izererts]], [[mangaan]], [[nikkel]], [[fosfaat|fosfaten]], [[tin (elemint)|tin]], [[uranium]], [[diamant]]en, [[platina]], [[koper]], [[fanadium]], [[sâlt]], [[ierdgas]].

== Skiednis ==
De skreaune skiednis fan Súd-Afrika set útein op [[6 april]] [[1652]] as [[Jan van Riebeeck]] yn tsjinst fan 'e [[Feriene Eastynjeske Kompanjy|VOC]] in ferfarskingsstasjon stiftet by [[Kaap de Goeie Hope]]. Dizze Nederlânske delsetting wreide himsels yn 'e [[17e iuw|17e]] en [[18e iuw]] stadich nei it easten ta út oant de [[Grutte Fiskrivier]].

Yn [[1806]] besetten de [[Grut-Brittanje|Britten]] de Kaap en hiene de Nederlanners it net mear foar it sizzen. Letter ûntstie der argewaasje tusken de Britten en de Nederlânske boeren, ûnder oare fanwegen de kompensaasje foar de ôfskaffing fan 'e [[slavernij]]. In soad Nederlânske (en ek Dútske en Hugenoatske) kolonisten, bekend as [[Afrikaners|Boeren]], lutsen yn 'e jierren [[1830]]-[[1840]] fuort út de kaapkoloanje. Dat wurdt de [[Grutte Trek]] neamd. Hja stiften ûnôfhinklike republiken, de [[Oranje Frijsteat]] en [[Transvaal]]. In krewearjen fan 'e Boeren om ek [[Kwazulu-Natal|Natal]] yn te lûken waard ôfslein troch de [[Sûlû]]'s ûnder lieding fan [[Dingaan]], de broer fan 'e ferneamde [[Sjaka Sûlû]]. Foaral troch syn oarloggen tsjin oare stammen makke it foar de Boeren maklik om opgong te meitsjen. Letter waarden de Sûlû's ferslein troch de Britten.

[[Ofbyld:Flag of South Africa (1928-1994).svg|thumb|left|Flagge fan 'e Uny fan Súd-Afrika]]
Yn [[1867]] waarden der [[Diamant|diamanten]] en yn [[1886]] [[goud]] fûn yn 'e Boererepubliken. Troch dy ûntdekkings naam de rykdom, ymmigraasje en ûnderwerping fan 'e oarspronklike bewenners ta. De Boeren fersetten harren in skoft lang tsjin de Britten, mar waarden ferslein yn 'e [[Earste Boereoarloch]] (1880-1881) en de [[Twadde Boere-oarloch]] (1899-1902). Yn 1910 waard de [[Uny fan Súd-Afrika]] foarme, dy't in ûnôfhinklike steat waard yn it [[Britske Mienebest]]. Yn 1931 waard Súd-Afrika in [[Dominion]]. Súd-Afrika fierde in polityk fan [[apartheid]] yn (de skieden ûntwikkeling fan de ferskate rassen). Mei de ferkiezingsoerwinning fan 'e Nasjonale Partij yn 1948 waard de polityk fan apartheid yn Súd-Afrika offisjeel fêstlein en yn 'e jierren dêrnei hieltyd fierder útwreide.

Yn de jierren 1990 kaam der in ein oan 'e apartheid. Op 11 febrewaris 1990 liet de doetiidske presidint [[Frederik Willem de Klerk|F.W. de Klerk]] de bekende anty-apartheidsaktivist [[Nelson Mandela]] frij, en yn 1994 waarden foar it earst algemiene ferkiezings foar alle rassen hâlden. Nei de grutte oerwinning fan it [[Afrikaansk Nasjonaal Kongres|ANC]] kaam der in nij bestjoer dat foar it measte bestie út leden fan 'e eardere anty-apartheidsbeweging. Nelson Mandela waard de earste presidint fan it nije Súd-Afrika en waard yn 1999 opfolge troch [[Thabo Mbeki]]. It nije regear fierde in belied fan 'rjochtstellende aksje' yn om de sosjaal-ekonomyske ûngelikenens út it ferline oan te pakken. Sûnt 1996 hat it lân in nije, moderne grûnwet.&quot;

It lân waard yn it lêste fearn fan 'e 20e iuw slim troffen troch de [[HIV]]-epidemy. Foar Súd-Afrika is dat ien fan 'e grutste sosjaalekonomyske en medyske útdagings dêr't it lân mei te krijen hat. Mei de opkomst fan behannelprogramma's is de sitewaasje oer it generaal ferbettere.    

Súd-Afrika is in republyk yn transformaasje. It is ek it lân mei grutte ferskil tusken earm en ryk. Súd-Afrika hat oer it algemien hege kriminaliteitssifers en it lân hat ien fan 'e heechste moardsifers fan 'e wrâld. Bekend binne de saneamde [[pleatsmoarden]]. De oerfallen op ôfhandich lizzende pleatsen binne ekstreem gewelddiedich en de lêste tiid is der in soad diskusje oer. Alhoewol't ek swarte boeren slachtoffer binne fan pleatsmoarden, binne it fral blanken dy't op 'e pleatsen wenje. Organisaasjes lykas Agri SA en Afriforum wize op it karakter fan it geweld en de kwetsberens fan 'e boeremienskip. It regear en de plysje stelle faak dat it foaral om gewoane rôfoerfallen giet, feroarsake troch de isolearre lokaasje fan 'e pleatsen en de earmoede yn 'e omjouwing.

== Demografy ==
=== Befolking ===
Neffens de lêste folkstelling fan 2022 bestie de befolking fan Súd-Afrika út 62.027.50 ynwenners. 

=== Befolkingsûntwikkeling ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
! Jier !! Ynwennertal !! Groei (yn %)
|-
| [[1996]] (sensus) || 40.583.573 || —
|-
| [[2001]] (sensus) || 44.819.778 || +10,4%
|-
| [[2011]] (sensus) || 51.770.560 || +15,5%
|-
| [[2022]] (sensus) || 62.027.503 || +19,8%
|-
| [[2025]] (rûzing) || 64.100.000 || +3,3%
|}

=== Etnyske gearstalling fan Súd-Afrika ===
Súd-Afrika is in multy-etnysk lân. It hat de grutste fan oarsprong Jeropeeske en Yndiaaske befolking fan Afrika. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: 1em 0;&quot;
! Befolkingsgroep !! Oantal (2022) !! Persintaazje
|-
| [[Swarten]] (Swart-Afrikanen) || align=&quot;right&quot; | 50.486.896 || align=&quot;right&quot; | 81,4%
|-
| [[Kleurlingen]] || align=&quot;right&quot; | 5.064.677 || align=&quot;right&quot; | 8,2%
|-
| [[Blanken]] || align=&quot;right&quot; | 4.522.335 || align=&quot;right&quot; | 7,3%
|-
| [[Yndustanen|Ynjers]] en Aziaten || align=&quot;right&quot; | 1.693.428 || align=&quot;right&quot; | 2,7%
|-
| Oars || align=&quot;right&quot; | 260.167 || align=&quot;right&quot; | 0,4%
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight:bold; background:#f9f9f9;&quot;
| Totaal || align=&quot;right&quot; | 62.027.503 || align=&quot;right&quot; | 100%
|}

=== Talen fan Súd-Afrika ===
Súd-Afrika hat in grut ferskaat oan talen. In grut part fan 'e befolking praat [[Sûlû (taal)|Sûlû]] of [[Xhosa (taal)|Xhosa]]. Alhoewol't it oan it Nederlânske besibbe [[Afrikaansk]] de tredde taalgroep is, wurdt yn grutte dielen fan it lân - fral it westen - dy taal as ''[[lingua franca]]'' brûkt tusken ferskate befolkingsgroepen. It [[Ingelsk]] is de fyfte taal, mar is dominant yn it iepenbiere libben. De measte Súd-Afrikanen binne meartalich.

Sûnt 2023 is de Súd-Afrikaanske Gebeartetaal ek in offisjele taal.&lt;ref&gt;[https://www.trouw.nl/nieuws/zuid-afrika-promoveert-gebarentaal-tot-officiele-landstaal~b0a8187e/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Trouw: ''Zuid-Afrika-promoveert gebarentaal tot officiële landstaal'', 2023]&lt;/ref&gt; Yn 'e grûnwet fan Súd-Afrika stiet dat ek it [[Khoi]], [[San (folk)|San]] en [[Nama (taal)|Nama]] befoardere wurde moat, mar dizze talen binne net offisjeel. Oare net-offisjele talen binne it [[Dútsk]], [[Portegeesk]], [[Frânsk]], [[Fanagalo]], [[Lobedu]], [[Noard-Ndebele]] en [[Phuty]].

Neffens de folkstelling fan 2022 kin likernôch 95,3% fan 'e befolking fan 15 jier en âlder lêze en skriuwe. Dat wie yn 2001 noch 86,4%. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: 1em 0;&quot;
! Taal !! Oantal sprekkers !! % 2001 || % 2022
|-
| [[Sûlû (taal)|Sûlû]] (isiZulu) || align=&quot;right&quot; | 15.129.584 || align=&quot;right&quot; | 24% || align=&quot;right&quot; | 24,4%
|-
| [[Xhosa (taal)|Xhosa]] (isiXhosa) || align=&quot;right&quot; | 10.104.483  || align=&quot;right&quot; | 18% || align=&quot;right&quot; | 16,3%
|-
| [[Afrikaansk]] || align=&quot;right&quot; | 6.574.915 || align=&quot;right&quot; | 13% || align=&quot;right&quot; | 10,6%
|-
| [[Sepedi]] (Noard-Sotho) || align=&quot;right&quot; | 6.202.750 || align=&quot;right&quot; | 9,0% || align=&quot;right&quot; | 10,0%
|-
| [[Ingelsk]] || align=&quot;right&quot; | 5.396.393 || align=&quot;right&quot; | 8% || align=&quot;right&quot; | 8,7%
|-
| [[Setswana]] (Tswana) || align=&quot;right&quot; | 5.148.283 || align=&quot;right&quot; | 8% || align=&quot;right&quot; | 8,3%
|-
| [[Súd-Soto]] (Sesotho) || align=&quot;right&quot; | 4.838.145 || align=&quot;right&quot; | 8% || align=&quot;right&quot; | 7,8%
|-
| [[Tsonga]] || align=&quot;right&quot; | 2.915.293 || align=&quot;right&quot; | 4% || align=&quot;right&quot; | 4,7%
|-
| [[Swazy]]  || align=&quot;right&quot; | 1.736.770 || align=&quot;right&quot; | 3% || align=&quot;right&quot; | 2,8%
|-
| [[Venda]]  || align=&quot;right&quot; | 1.550.688 || align=&quot;right&quot; | 2% || align=&quot;right&quot; | 2,5%
|-
| [[Ndebele]]) (isiNdebele)  || align=&quot;right&quot; | 1.054.468 || align=&quot;right&quot; | 2% || align=&quot;right&quot; | 1,7%
|-
| SA-gebeartetaal (SASL) || align=&quot;right&quot; | 12.406 || - || align=&quot;right&quot; | 0,02%
|-
| Oare talen || align=&quot;right&quot; | 1.363.326 || - || align=&quot;right&quot; | 2,2%
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight:bold; background:#f9f9f9;&quot;
| Totaal || align=&quot;right&quot; | 62.027.503 || || align=&quot;right&quot; | 100%
|}

=== Religy ===
Súd-Afrika is in lân mei in grut ferskaat oan leauwen, mar it [[kristendom]] is fierwei de grutste religy. De mearderheid fan 'e befolking beskôget harsels as kristen, mar dy mienskip is ferdield oer in grut ferskaat oan denominaasjes.
[[Ofbyld:City Prayer 1.jpg|thumb|left|Biddende frou.]]
De grutste groep kristenen heart by de saneamde [[Afrikaanske Unôfhinklike Tsjerken]] (AIC). Dit binne tsjerken dy't los fan 'e westerske missy-ynstânsjes ûntstien binne. De bekendste en grutste dêrfan is de [[Zion Christian Church]] (ZCC). Dy tsjerken kombinearje it bibelske leauwe faak mei Afrikaanske kulturele tradysjes.

In opfallende ûntwikkeling yn 'e lêste desennia is de sterke groei fan 'e Pinkstertsjerken en charismatyske bewegingen. Dizze streamingen winne benammen yn 'e stêden oan populêrens. Dêrnjonken bliuwe de tradisjonele tsjerkemienskippen in wichtige rol spyljen, lykas de [[Roomsk-Katolike Tsjerke]], de [[Metodisten]] en de [[Anglikanen]]. De [[Nederdútsk Grifformearde Tsjerke]] is fan âlds de grutste tsjerke ûnder de blanke Afrikaners en de Kleurlingemienskip, al is de oanhing dêr de lêste jierren wat weromrûn.

Njonken it kristendom binne der lytse, mar histoarysk woartele mienskippen fan [[moslims]] en [[hindoes]]. De moslimmienskip is foaral sterk fertsjintwurdige yn de West-Kaap (ûnder de Kaapske Maleiers), wylst it hindoeïsme syn measte oanhingers fynt ûnder de Yndiaaske befolking yn KwaZulu-Natal. In lytse groep Súd-Afrikanen jout oan net by in spesifike religy oansletten te wêzen. 

Neffens de folkstelling fan 2022 wie de ferdieling as folget:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: 1em 0;&quot;
! Religy !! Persintaazje
|-
| [[Kristendom]] || 85,3%
|-
| Tradisjonele Afrikaanske religy || 7,8%
|-
| Gjin religy / Ateïsme || 2,9%
|-
| [[Islam]] || 1,6%
|-
| [[Hindoeïsme]] || 0,6%
|-
| Oare religyen / Unbekend || 1,8%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (folkstelling 2022)''&lt;/small&gt;

== Ekonomy ==
De Súd-Afrikaanske ekonomy is de meast ûntwikkele fan Afrika, mar hat ek te krijen mei grutte útdagings. It BYP per persoan (op basis fan keapkrêft) leit hjoed-de-dei op sa'n $15.900. De ekonomy is foaral rjochte op de tsjinstesektor, dy't goed is foar 74% fan it BYP. De yndustry en mynbou drage foar 23,5% by, wylst de lânbou, ek al is Súd-Afrika in grutte eksporteur fan lânbouprodukten, mar foar 2,5% bydraacht oan it totale BYP.

=== Ekonomyske kearnsifers ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%;&quot;
! Kategory !! Sifer (2023/2024) !! Taljochting
|-
| BYP per persoan (Nominaal) || $6.190 || De wearde yn Amerikaanske dollars.
|-
| BYP per persoan (PPP) || $15.905 || De keapkrêftpariteit (wat men werklik keapje kin).
|-
| Groeisifer BYP || 0,6% || De ekonomy groeit stadich troch enerzjyproblemen.
|-
| Wurkleazens (totaal) || 32,1% || Ien fan 'e heechste sifers yn 'e wrâld.
|-
| Wurleazens (jongerein) || 59,4% || Under de groep 15-24 jier.
|}

== Polityk ==
Súd-Afrika is in federale republyk mei in grûnwet út 1996. De presidint fan it lân wurdt alle fiif jier keazen troch de Nasjonale Gearkomste keazen. 

De útfierende macht leit by de presidint en syn ministers. De presidint beneamt de ministers sels. De wetjouwende macht bestiet út in twakeamer-parlemint ferdield oer de Nasjonale Gearkomste (National Assembly/Nasionale Vergadering) mei 400 sitten en de Nasjonale Ried fan Provinsjes (National Council of Provinces/Nasionale Raad van Provinsies) mei 90 sitten. De lêste macht is de rjochterlike macht. Yn Johannesboarch sit de rjochtbank dy’t him dwaande hâldt mei grûnwetfraachstikken. De heechste rjochtbank foar saken fan iepenbiere oarder sit yn [[Bloemfontein]]. De standert rjochtsaken wurde op lokaal nivo hâlden.
 
It parlemint bestiet út twa keamers en kiest de presidint. De Nasjonale Gearkomste wurdt alle fiif jier direkt troch it folk keazen. De Nasjonale Ried fan Provinsjes wurdt alle fiif jier keazen troch de provinsjale bestjoeren. De Nasjonale Gearkomste en provinsjale bestjoeren wurde beide keazen by de algemiene ferkiezings. Leden fan de gemeenterieden en boargemasters wurde direkt troch it folk keazen by de lokale ferkiezings.

=== Bestjoerlike yndieling ===
Yn it tiidrek 1910-1994 hie Súd-Afrika fjouwer provinsjes: [[Transvaal]], [[Oranje-Frijsteat]], [[Natal (provinsje)|Natal]] en de [[Kaapprovinsje]]. Sûnt 1994 is it lân bestjoerlik yn 9 provinsjes ferdield:

{| style=&quot;background:transparent; border-collapse:collapse;&quot;
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-top:0;&quot;
! Provinsje !! Haadstêd !! Oerflak (km²) !! Ynwennertal (2022)
|-
| [[East-Kaap]] || [[Bhisho]] || align=&quot;right&quot; | 168.966 || align=&quot;right&quot; | 7.230.204
|-
| [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] || [[Bloemfontein]] || align=&quot;right&quot; | 129.825 || align=&quot;right&quot; | 2.964.712
|-
| [[Gauteng]] || [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Johannesburg]] || align=&quot;right&quot; | 18.178 || align=&quot;right&quot; | 15.099.422
|-
| [[KwaZulu-Natal]] || [[Pietermaritzburg]] || align=&quot;right&quot; | 94.361 || align=&quot;right&quot; | 12.423.907
|-
| [[Limpopo]] || [[Polokwane]] || align=&quot;right&quot; | 125.754 || align=&quot;right&quot; | 6.572.720
|-
| [[Mpumalanga]] || [[Mbombela]] || align=&quot;right&quot; | 76.495 || align=&quot;right&quot; | 5.143.117
|-
| [[Noard-Kaap]] || [[Kimberley]] || align=&quot;right&quot; | 372.889 || align=&quot;right&quot; | 1.355.946
|-
| [[Noardwest (Súd-Afrika)|Noardwest]] || [[Mahikeng]] || align=&quot;right&quot; | 104.882 || align=&quot;right&quot; | 3.804.548
|-
| [[West-Kaap]] || [[Kaapstêd]] || align=&quot;right&quot; | 129.462 || align=&quot;right&quot; | 7.433.019
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight:bold; background:#f9f9f9;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | Totaal || align=&quot;right&quot; | 1.221.037 || align=&quot;right&quot; | 62.027.503
|}
| style=&quot;vertical-align:top; padding-left:20px;&quot; |
[[Ofbyld:Map of South Africa with English labels.svg|thumb|350px|Kaart fan de provinsjes fan Súd-Afrika]]
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa 2022]
* Ekonomyske sifers: Statistics South Africa (GDP Q4 2023), World Bank Open Data (2024), IMF World Economic Outlook (April 2024). 
{{reflist}}
----
{{Commonscat|South Africa|Súd-Afrika}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
{{Koördinaten|28_37_0_S_24_20_0_E_type:country_region:ZA|22° - 35° SB, 16° - 33° EL}}
{{DEFAULTSORT:Sud-Afrika}}
[[Kategory:Súd-Afrika| ]]
[[Kategory:Lân yn Afrika]]
[[Kategory:Histoaryske Britske koloanje]]
[[Kategory:Histoaryske Nederlânske koloanje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1910]]
[[Kategory:Republyk]]</text>
      <sha1>ncpbau23sfidi5n75adi6l58nwf26aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1478</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17457</id>
    <revision>
      <id>1224074</id>
      <parentid>1020904</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T21:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oursana</username>
        <id>12250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Byldzjende Keunst */ -+LEONARDO-DA-VINCI - MADONNA-MIT-DER-NELKE-7779 917154 BSTGS.jpg</comment>
      <origin>1224074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="sctn9xe47x6kizq0dr99fhbu4ckesau" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
* [[1 novimber]] - Ynstelling fan 'e [[Spaanske Ynkwisysje]].
* [[28 desimber]] - Yn 'e [[Slach by Giornico]] ferslane de [[Switserlân|Switsers]] de [[Milaan|Milanezen]].

== Berne ==
* [[7 febrewaris]] - [[Thomas More]], Ingelsk filosoof, skriuwer en steatsman († [[1535]])
* [[26 maaie]] - paus [[Klemins VII]] († [[1534]]) 
* [[22 juny]] -  [[Filips de Skiene]], kening fan [[Keninkryk Kastylje|Kastylje]], hartoch fan [[Hartochdom Boergonje|Boergonje]] en hear fan 'e [[Nederlannen]] († [[1506]]) 
* [[2 july]] - karfoarst [[Loadewyk V fan de Palts]] († [[1544]]) 
* [[15 july]] - [[Berber fan Poalen]], hartoginne-gemalinne fan [[Karfoarstedom Saksen|Saksen]] († [[1534]])

== Ferstoarn ==
* [[12 juny]] - [[Loadewyk III Gonzaga]], markys fan [[Mantua]] (* [[1412]]) 

== Byldzjende Keunst ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Botticelli-primavera.jpg|''La Primavera'' (ca 1478) [[Sandro Botticelli]], Uffizi-museum Florâns
Ofbyld:LEONARDO-DA-VINCI - MADONNA-MIT-DER-NELKE-7779 917154 BSTGS.jpg|''Madonna mei de anjer'' (1478) [[Leonardo da Vinci]], [[Alte Pinakothek]]
&lt;/gallery&gt;

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1478| ]]
[[Kategory:15e iuw]]</text>
      <sha1>sctn9xe47x6kizq0dr99fhbu4ckesau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nije Wrâld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17741</id>
    <revision>
      <id>1224039</id>
      <parentid>1103653</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T14:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JayCubby</username>
        <id>52658</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:CartedAmerique.jpeg]] → [[File:Carte d'Amérique dressée pour l'usage du Roy - par Guillaume Delisle... - btv1b8469815q.jpg]] better quality pic</comment>
      <origin>1224039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1967" sha1="mhvt9bi036uagk5ta5cm6fitw82f1xu" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Carte d'Amérique dressée pour l'usage du Roy - par Guillaume Delisle... - btv1b8469815q.jpg|thumb|right|300px|In kaart fan de Nije Wrâld fan Guillaume Delisle út 1774.]]
Mei it begryp '''Nije Wrâld''' wurde de [[kontinint|kontininten]] bedoeld dy’t nei de ûntdekkingstochten fan [[Kristoffel Kolumbus]] fan [[1492]] dien binne. 

==Ofkomst==
Yn 1493 kaam Kristoffel Kolumbus werom yn Spanje fan syn reis nei de Amearika’s. Op 1 novimber fan dat jier refereare Peter Martyr d’Anghiera nei Kolumbus yn in brief as de ‘ûntdekker fan de Nije Wrâld’. Yn in oare brief út 1494 barde dat op 'e nij. [[Amerigo Vespucci]] brûkte it wurd yn 1502 yn in boek oer de Nije Wrâld en yn 1516 publisearre Martyr in boek mei as titel &quot;De orbe novo&quot; (Op de Nije Wrâld). En yn 1524 waard de term brûkt troch Giovanni da Verrazzano yn in ferslach fan syn reis by de kust fan wat letter [[Kanada]] en de [[Feriene Steaten]] wêze soe.	

==Definysje==
Oer it algemien wurdt mei de Nije Wrâld de kontininten [[Noard-Amearika|Noard-]] en [[Súd-Amearika]] bedoeld. De Alde Wrâld bestiet út [[Jeropa]], [[Afrika]] en [[Aazje]].

[[Austraalje (wrâlddiel)|Austraalje]] en [[Antarktika]] binne nei 1492 ûntdekt, mar wurde net ta de Nije Wrâld rekkene. Lykwols wurde se ek niet yndield by de Alde Wrâld. Ek it meastepart fan de eilannen dy’t nei 1492 ûntdutsen binne wurde net ta de Nije Wrâld rekkene.

==Oare definysjes==
===Biology===
Yn de biology wurdt it wurd noch hieltyd brûkt. Bygelyks om it ferskil yn soarten bisten oan te jaan: De Apen fan de Alde Wrâld en die fan de Nije Wrâld. Ek wurd der sa ûnderskied makke tusken mûzen, rotten en gieren.

===Winen===
By [[wyn (drank)|winen]] wurdt ek ûnderskied makke tusken ferskate wrâlden.

De Jeropeeske wrâlden wurdt de ‘âldewrâldewinen’ neamd. De winen út bygelyks Súd-Amearika, Austraalje, [[Libanon]] en [[Súd-Afrika]] wurde de ‘nijewrâldwinen’ neamd.

[[Kategory:Wrâld]]</text>
      <sha1>mhvt9bi036uagk5ta5cm6fitw82f1xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gemme fan Burmania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18235</id>
    <revision>
      <id>1224106</id>
      <parentid>1144815</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T09:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1224106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="5fjak2vuek0owcet4bbynqh1hlutabj" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Gemme van Burmania voor Philips II.jpg|thumb|left|220px|Gemme fan Burmania foar Filips II: &quot;Wy Friezen knibbelje allinnich foar God&quot; (Ofbylding yn 'e Steateseal yn Ljouwert)]]
[[Ofbyld:Gemme van Burmania Hans Jouta Ferwerd.jpg|thumb|right|220px|Stânbyld fan Gemme fan Burmania makke troch [[Hans Jouta]], yn Ferwert]]
'''Gemme van Burmania''' (±[[1523]] - [[Ferwert]], [[28 novimber]] [[1602]]) wie in Fryske ealman. 

== Biografy ==
Fan Burmania waard om 1523 hinne berne as soan fan Douwe fan Burmania en Saapke fan Idsma. Gemme fan Burmania wie ôffurdige fan [[Fryslân]] by de ynhuldiging fan [[Filips II fan Spanje|Filips II]] yn [[1555]]. Neffens [[Pier Winsemius]] en Jac. Scheltinga (ûnrjochtlik) soed er de eed fan trou net op knibbels ôflizze wold hawwe; hy spruts de wurden: &quot;''Wy Friezen knibbelje allinne foar God''&quot;. &lt;ref&gt;Neffens side 50 fan [[Philippus H. Breuker]], A. Janse ''Negen eeuwen Friesland-Holland: geschiedenis van een haat-liefdeverhouding'' (1997) ISBN 9060119959 binne dy wurden foar it earst yn 1805 optekene en sille se doe ek wol betocht wêze.&lt;/ref&gt; Dat is in ferhaal oer it idealisearre byld fan in 'echte' Fries. Letter waard Gemme fan Burmania lid fan it [[Ferbûn fan de Eallju]] en waard dêrnei troch [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]] ferband. Yn [[1568]] moast er dêrom útwike nei [[Keulen]]. Yn 1583 gie er werom nei de Nederlannen en wenne er in stikmannich jierren yn [[Alkmar]]. Werom yn Fryslân fêstige er him op de [[Herjuwsmastate|Juwsmastate]] by Ferwert. 

Fan Burmania hat twaris troud west. Hy troude de earste kear mei Jouck fan Haerda. Nei har ferstjerren by de berte fan harren fjirde bern, wertroude er mei de widdo Juliana fan Aylva. Ut syn earste houlik waarden dus fjouwer bern en út syn twadde houlik seis bern berne. Hy stoar yn novimber 1602 op [[Herjuwsmastate|Juwsmastate]]. Hy waard op 5 desimber 1602 beïerdige yn de [[Sint-Martinustsjerke (Ferwert)|Sint-Martinustsjerke fan Ferwert]]. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Burmania, Gemme fan}}
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Frysk balling]]
[[Kategory:Fryske adel]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Persoan berne yn Fryslân (berteplak ûnbekend)]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ferwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1523]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1602]]</text>
      <sha1>5fjak2vuek0owcet4bbynqh1hlutabj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grêfkelder fan de Fryske Nassaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19155</id>
    <revision>
      <id>1224107</id>
      <parentid>916649</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T09:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1224107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6060" sha1="7rjekdb1ncw8kgm5wgrdg5ab21uq3yb" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Leeuwarden - Grote- of Jacobijnerkerk.jpg|right|thumb|250px|Grutte of Jakobinertsjerke]]
[[File:Grafmonument Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg, 1634.jpg|thumb|Grêfmonumint fan Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg yn de Jakobinertsjerke, yn 1634.]]

De yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en [[Grins (stêd)|Grins]] residearjende [[Steedhâlder]]s fan Fryslân en Grinslân hienen sûnt 1591 ûnder it koar fan de [[Grutte of Jakobinertsjerke]] yn Ljouwert in [[grêfkelder]] dy't yn 1640 en 1696 útwreide waard.
Yn de '''grêfkelders fan de Fryske Nassaus''', de greven fan [[ Nassau-Dietz]], waarden tusken 1623 en 1765 tsien lykkisten byset. Yn de kapel boppe de kelder stiene nochris seis kisten.

De earste bysetting wie de frou fan Willem Loadewyk,
* [[Anna fan Nassau (1563-1588)|Anna fan Oranje]], dochter fan [[Willem fan Oranje]] en [[Anna fan Saksen]].
dêrnei folgen
* [[Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg|Willem Loadewyk]] sels
* [[Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz|Ernst Casimir]]
* Twa jong ferstoarne dochters fan Ernst Casimir en Sophia Hedwig
* [[Hindrik Kasimir I fan Nassau-Dietz|Hindrik Casimir I]] 
* [[Willem Freark fan Nassau-Dietz|Willem Freark]]
* [[Albertine Agnes fan Nassau|Albertine Agnes]] 
* [[Sophia Hedwig fan Brunswyk-Wolfenbüttel|Sophia Hedwig fan Brunswyk]]

De kelder wie no fol. [[Henriëtte Amalia fan Anhalt-Dessau]], widdo fan Hindrik Casimir II liet de kelder yn 1696 útwreidzje mei in twadde romte. Dy koe net brûkt wurde want hy stie al fol wetter. Dêrom waard yn oerlis mei it gemeentebestjoer keazen foar it boppegrûns bysetten fan Hindrik Casimir II. It koar of &quot;barehock&quot;, yn feite in romte rjochts fan it koar fan de tsjerke, soe no in &quot;choor of sepulture voor de Fürstelijke en Doorluchtige familie&quot; wurde. De kisten waarden boppe de grûn bewarre lykas dat yn [[Denemark]] en Noard-Dútslân wol mear dien waard. Sa waarden de kisten fan 
* [[Hindrik Kasimir II fan Nassau-Dietz|Hindrik Casimir II]]
* Amalia
* Sophia Wilhelmina 
* Johan Willem Georg Friso
* [[Johan Willem Friso fan Nassau-Dietz|Johan Willem Friso]]
* [[Maria Louise fan Hessen-Kassel|Marie Louise fan Hessen-Kassel]]
yn de kapel setten.
[[Image:Volkswoede in 1795. De burgers van Leeuwarden vernielen de graven van het Huis Nassau-Diez.jpg|thumb|Folkswoede yn 1795. De boargers fan Ljouwert ferniele de grêven fan it Hûs Nassau-Diez]]
Yn 1795 waard [[Fryslân]], teminsten yn de eagen fan de [[patriotten]], fan it jok fan de Oranjes en harren aadlike klyk befrijd. It gewest folge no it foarbyld fan it revolúsjonêre Frankryk. It stedsbestjoer fan Ljouwert feroardere dat &quot;alle distinctieve eeretekenen en wapenborden als onbestaandbaar met gelijkheid en vrijheid moeten worden weggenomen&quot;. Op 1 augustus sloegen boumaster Stapert en stienhouwer Feyens it [[Grêfmonumint fan Willem Lodewijk fan Nassau-Diez|grêfmonumint fan Willem Loadewyk fan Nassau-Diez]] en dat fan Anna fan Oranje, in lizzende polygromearde [[gisant]], oan gruzeleminten. Ek de [[rouboerd|roubuord]]en en [[wapenkast]]en waarden fernield.&lt;BR&gt;No wreekte him de opfallende boppegrûnske begraafwize fan de Nassau's. Harren fraaie kisten waarden op [[16 augustus]] troch in fan Stapert oanfierde revolúsjonêre mannichte iepenbrutsen. Se fertrapen de tinnen en leaden kisten en namen it materiaal mei om it om te smelten. Op de troch in foarbygonger opkrige holleplasse fan Marie Louise nei waarden alle bonken yn de wiete kelder smiten.&lt;BR&gt;De kapel waard konsistoarjekeamer en de grêven waarden fergetten. Yn 1841 kaam kening [[Willem II fan de Nederlannen]] nei Ljouwert en ynformearde nei de grêven fan syn foarâlden. Doe waard in ûndersyk ynsteld nei de kelder. Neffens it proses-ferbaal wie it lichem fan Marie Louise yntakt en wienen der ek oare bonken yn de wiete kelder fûn&lt;ref&gt;Tijdschrift voor Geschiedenis, Land- en Volkenkunde, artikel troch H.J.Schouten, 1913.&lt;/ref&gt;. De kelder waard wierre en wite en yn twa nije &quot;groote vorstelijke doodskisten&quot; waarden de oantroffen resten op 'en nij yn de kelder opbierd. 

Frjemdernôch liet yn [[1878]] de Douairière Baron fan Heemstra oan it Nederlânske regear witte dat sy de plasse fan Marie Louise hie. Dy siet by de neilittenskip fan har man yn in swart kistke mei it opskrift ''&quot;Marie Louise Vorstin van Hessen Kassel Douairière van Frislands zesde Stadhouder Johan Willem Friso, Prins van Oranje enz. enz. enz.&quot;''. Op it kistke stiene ek har berte, houliks- en stjerdatum fermeld. De Baron hie de plasse yn 1830 fan in Fries krigen.

Minister [[Jan Heemskerk|Heemskerk]] liet de plasse, wol yn alle stilte, yn de kiste fan Marie Louise sette, mar dêr siet al in holleplasse yn ...

De konsistoarjekeamer wie withoe lang in biezemhok oant it yn 1948 ta gelegenheid fan it jubileum fan [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] restaurearre waard. It steedhâlderlike poartsje fan it koar waard restaurearre en op de muorre kaam in rekonstruksje, skildere yn [[Grisaille|griisteinten]], fan it monumint fan Willem Loadewyk fan Nassau-Diez. Op de muorren kamen tsien wapenskylden en boppe de kelder waard in grutte houten tombe set. Neffens Emirentia van Heuven-van Nes is dat in earbetoan oan Anna, neffens Cees van Raak is it in senotaaf foar Marie Louise.

== Literatuer ==
* Fons Klinckhamers yn &quot;Vorsten&quot; maaie 1996
* Cees van Raak, &quot;Funeraire geschiedenis van het huis Oranje-Nassau&quot; Bussum 1995
* Emirentia van Heuven-van Nes, &quot;Monumenten voor Nassau en Oranje&quot;, Rotterdam 2004

== Sjoch ek ==
* [[Grêfkelder fan Oranje-Nassau]] yn Delft
* [[Prealgrêf fan Ingelbrecht I fan Nassau]]
* [[Prealgrêf fan Ingelbrecht II fan Nassau]]

== Noaten ==
&lt;references /&gt;

Dit artikel is noch net folslein. Wa't it oan bysettings ferliket mei it tal kisten en wa't it tal jongferstoarne bern fan de Nassau's mei de opjeften hjir ferliket. sil lakunen ûntdekke. R.P.

{{DEFAULTSORT:Grefkelder fan de Fryske Nassaus}}
[[Kategory:Bouwurk yn Ljouwert]]
[[Kategory:Hûs Oranje-Nassau| ]]
[[Kategory:Grêfkelder]]
[[Kategory:Bouwurk út 1591]]
[[Kategory:Bouwurk yn Ljouwert (gemeente)]]</text>
      <sha1>7rjekdb1ncw8kgm5wgrdg5ab21uq3yb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oranjerivier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27764</id>
    <revision>
      <id>1224088</id>
      <parentid>911648</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T01:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1224088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1606" sha1="7pc4ezogvfivk9wvgk5aoprzb7cfaji" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Orange watershed topo.png|thumb|250px|Rin fan de Oranjerivier mei har streamgebiet]]
[[Ofbyld:Orange_River_Wine_Farm.jpg|thumb|250px|''Wynbou lâns de Oranjerivier'']]
De '''Oranjerivier''' is mei 1860 km de langste [[rivier]] fan [[Súd-Afrika]]. De rivier wurdt betiden ek wol de ''Gariep'' neamd.

De rivier ûntstiet yn de [[Drakensberchtme]] op de grins tusken Súd-Afrika en [[Lesoto]]. De Oranjerivier floeit westwerts op de grins fan de provinsje [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]], dwers troch de provinsje [[Noard-Kaap]] en foarmet úteinlik de súdlike grins tusken Súd-Afrika en [[Namybje]], foardat dizze útmûnet yn de [[Atlantyske Oseaan]] by [[Aleksanderbaai]], likernôch healwei tusken [[Walfiskbaai]] en [[Kaapstêd]].

De grutste sydrivier is de [[Faalrivier]], dy't de Oranjerivier te súdwesten fan [[Kimberley (Súd-Afrika)|Kimberley]] moetet. Oare lytsere sydrivieren fan de Oranje- en de Faalrivier binne de Brak-, Kaledon-, Harts-, Klip-, Modder-, Moai-, en Fetrivier, dy't meiïnoar de hiele Frijsteat, Lesoto en grutte parten fan it âlde [[Transfaal]]- en Kaapprovinsjes befloeiden.

It wetter fan de Oranjerivier makket in protte lânbouaktiviteiten mooglik, benammen yn de Noard-Kaap.

== Keardamen ==
It hege gebiet dêr't de rivier troch hinne streamd wurdt keard troch de [[Gariepdaam]] (foarhinne bekend as de Hendrik Verwoerddaam) en de Fanderkloofdaam. Yn de opslachmarren wurdt yn it [[reinseizoen]] wetter opslein foar yrrigaasje by drûchte.

== Sjoch ek ==
* [[Nasjonaal Park Augrabys]]

[[Kategory:Rivier yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Rivier yn Namybje]]</text>
      <sha1>7pc4ezogvfivk9wvgk5aoprzb7cfaji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bloemfontein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29713</id>
    <revision>
      <id>1224128</id>
      <parentid>1086488</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T11:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt</comment>
      <origin>1224128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14100" sha1="dkz5lj36tk7k4czwxjm5ob8xuq2l200" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3; font-size:90%&quot; 
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | &lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt; Bloemfontein&lt;/span&gt;
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |[[Ofbyld:Bloemfontein01.jpg|280px]]
|-
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | Basis ynformaasje
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Lân'''  || [[Súd-Afrika]] {{Flagge ZA}}
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Provinsje'''  || [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Gemeente'''  || [[Mangaung]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Gebiet'''  || 46,55 &amp;nbsp; km² ''&lt;small&gt;Stêd &lt;/small&gt;''
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Tal ynwenners'''  || 369.568 ''&lt;small&gt;Stêd&lt;/small&gt;''
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Stifte'''  || [[1846]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Hichte'''  || 1.400 meter
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Koördinaten'''  || {{koördinaten yn tekst|29_7_05_S_26_13_23_E_type:city(746000)_region:ZA|29° 7' SB, 26° 13' EL}}
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Tiidsône'''  || UTC +2
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Webside'''  || [http://www.bloemfontein.co.za www.bloemfontein.co.za]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|}

'''Bloemfontein''' is in stêd yn [[Súd-Afrika]], it is de haadstêd fan de provinsje [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] en ek ien fan de trije haadstêden fan Súd-Afrika, it is sûnt [[1910]] de haadstêd fan de [[rjochterlike macht]]. Bloemfontein is de sechst grutste stêd fan Súd-Afrika mei in grutte fan 465,5 kante kilometer en 369.568 ynwenners yn de stêd, wylst der yn de heule gemeente 641.407 minsken wenje.&lt;ref&gt;[http://www.statssa.gov.za/census2001/digiAtlas/index.html Stats South Africa], Folkstelling 2001 (sjoen op 11 desimber)&lt;/ref&gt;

Bloemfontein leit op drûch gerslân, yn de midden fan Súd-Afrika, op in hichte fan 1.395 meter boppe de seespegel. De stêd hat him ûntwikkele ta in nijmoadrige stêd mei [[wolkekliuwer]]s, winkelsintrums en restaurants, mei it Sand du Plessis-teater as ien fan de meast opfallende arsjitektoanyske gebouwen. Wol hat de stêd har kultuerele skaaimerken behâlden, sa as de histoaryske Raadsaal (Rieseal), ien fan de moaiste fan Súd-Afrika. It fleanfjild Bloemfontein Airport leit eastlik fan de stêd.

== Namme ==
De [[Afrikaansk]]e namme Bloemfontein betsjut ''“boarne fan blommen”'', in ferwizing nei de roazestruken yn Bloemfontein. ''Manguang'', de namme fan de stêd yn it [[Soto]], betsjut ''“it plak dêr’t jachtluipaarden rinne”''.

Dêrnjonken is Bloemfontein ferneamd as de ''“Roazestêd”'', in ferwizing nei al de roazeplanten dy’t it goed dogge yn it klimaat dêr en dy’t yn de omkriten fan de stêd fan de maityd oant fier yn de hearst bloeie. Alle jierren wurdt yn Bloemfontein it roazefestival hâlden.&lt;ref&gt;[http://www.voorbeginners.info/zuid-afrika/bloemfontein.htm Bloemfonteint], Zuid-Afrika voor beginners (sjoen op 11 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Bloemfontein, from the South - c1900.JPG|thumb|right|250px|Bloemfontein om 1900 hinne.]]

Bloemfontein waard stifte troch Foartrekkers, [[Afrikaner]] kolonisten dy’t net oer wei koenen mei it bewâld fan de [[Kaapkoloanje]]. Yn de [[Grutte Trek]] ferhuzen sy nei dizze kontreien. Yn [[1850]] waard Bloemfontein foar it earst neamd as wenplak, acht jier nei de stifting fan [[Transoranje]] en fjouwer jier foar it erkennen fan de ûnôhinklike [[Boerensteat]] [[Oranje Frijsteat]] troch de [[Grut-Brittanje|Britten]]. Yn [[1899]] waard op it stasjon de Bloemfonteinkonferinsje hâlden tusken [[Paul Kruger]], foar de Súd-Afrikaanske Republyk en [[Alfred Milner]], foar Grut-Brittanje. Nei it mislearren hjirfan bruts de [[Twadde Frijheidskriich]] út. Op [[13 maart]] [[1900]] waard Bloemfontein ynnommen troch it Britske leger. Fan [[1910]] ôf is Bloemfontein tegearre mei [[Pretoria]] en [[Kaapstêd]] de haadstêd fan de [[Uny fan Súd-Afrika]].

== Klimaat ==
Bloemfontein leit yn de midden fan Súd-Afrika, oan de súdlike râne fan it [[Heechfjild]], in heech plato yn it ynlân fan Súd-Afrika. De stêd leit op likernôch 1.400 meter hichte, oan de grins mei it semy-aride gebiet fan de [[Karoo]], in healwoastyn yn it westen fan Súd-Afrika. It gebiet is oer it algemien flak mei út en troch heuvels (''koppies'' neamd yn it Afrikaansk), it measte dat om de stêd hinne groeit is gers. Bloemfontein hat in kontintaal klimaat, mei waarme [[simmer]]dagen (jannewaris: maksimaal 31&amp;nbsp;°C, minimaal 15&amp;nbsp;°C; Yn de middeis komt faak tonger en ûnwaar foar) en kâldere, drûge [[winter]]s, somtiden mei froast (july: maksimaal 17&amp;nbsp;°C, minimaal -2&amp;nbsp;°C). Snie komt hast net foar, mar yn augustus [[2006]] en july [[2007]] hat der al wat snie west yn de stêd.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;&quot;
! style=&quot;background: #99CCCC; color: #000080&quot; height=&quot;17&quot; | Moanne
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Jan
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Feb
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Maa
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Apr
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Maa
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Jun
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Jul
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Aug
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Sep
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Okt
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Nov
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Des
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Yn 't jier
|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Heechste temp. °C
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000;&quot; | 39
| style=&quot;background: #FFFFCC; color:#000000;&quot; | 39
| style=&quot;background: #FFFF99; color:#000000;&quot; | 35
| style=&quot;background: #FFCC66; color:#000000;&quot; | 33
| style=&quot;background: #FFA500; color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;background: #FF8C00; color:#000000;&quot; | 25
| style=&quot;background: #FF8C00; color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;background: #FF8C00; color:#000000;&quot; | 29
| style=&quot;background: #FFA500; color:#000000;&quot; | 34
| style=&quot;background: #FFCC66; color:#000000;&quot; | 35
| style=&quot;background: #FFFF99; color:#000000;&quot; | 37
| style=&quot;background: #FFFFCC; color:#000000;&quot; | 38
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000;&quot; | &lt;center&gt;'''39'''&lt;/center&gt;
|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Trochsneed temp. heech °C
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;background: #FFFFCC; color:#000000;&quot; | 29
| style=&quot;background: #FFFF99; color:#000000;&quot; | 27
| style=&quot;background: #FFCC66; color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;background: #FFA500; color:#000000;&quot; | 20
| style=&quot;background: #FF8C00; color:#000000;&quot; | 17
| style=&quot;background: #FF8C00; color:#000000;&quot; | 17
| style=&quot;background: #FF8C00; color:#000000;&quot; | 20
| style=&quot;background: #FFA500; color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;background: #FFCC66; color:#000000;&quot; | 26
| style=&quot;background: #FFFF99; color:#000000;&quot; | 28
| style=&quot;background: #FFFFCC; color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000;&quot; | &lt;center&gt;'''24'''&lt;/center&gt;
|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; height=&quot;16;&quot; | Trochsneed temp. leech °C
| style=&quot;background: #FFFFFF; color: black;&quot; | 15
| style=&quot;background: #FFFFFF; color: black;&quot; | 15
| style=&quot;background: #FFFFCC; color: black;&quot; | 12
| style=&quot;background: #FFFFCC; color: black;&quot; | 8
| style=&quot;background: #FFFF99; color: black;&quot; | 3
| style=&quot;background: #FFCC66; color: black;&quot; | -2
| style=&quot;background: #FFA500; color: black;&quot; | -2
| style=&quot;background: #FFA500; color: black;&quot; | 1
| style=&quot;background: #FFCC66; color: black;&quot; | 5
| style=&quot;background: #FFFF99; color: black;&quot; | 9
| style=&quot;background: #FFFFCC; color: black;&quot; | 12
| style=&quot;background: #ffffff; color: black;&quot; | 14
| style=&quot;background: #ffffff; color: black;&quot; | &lt;center&gt;'''8'''&lt;/center&gt;
|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Leechste temp. °C
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000;&quot; | 6
| style=&quot;background: #FFFFCC; color:#000000;&quot; | 4
| style=&quot;background: #FFFF99; color:#000000;&quot; | 1
| style=&quot;background: #FFCC66; color:#000000;&quot; | -3
| style=&quot;background: #FFA500; color:#000000;&quot; | -9
| style=&quot;background: #FF8C00; color:#000000;&quot; | -9
| style=&quot;background: #FF8C00; color:#000000;&quot; | -10
| style=&quot;background: #FF8C00; color:#000000;&quot; | -10
| style=&quot;background: #FFA500; color:#000000;&quot; | -7
| style=&quot;background: #FFCC66; color:#000000;&quot; | -3
| style=&quot;background: #FFFF99; color:#000000;&quot; | 0
| style=&quot;background: #FFFFCC; color:#000000;&quot; | 3
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000;&quot; | &lt;center&gt;'''-10'''&lt;/center&gt;
|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Reinfal mm
| style=&quot;background: #87CEEB;&quot; | 83
| style=&quot;background: #87CEEB;&quot; | 111
| style=&quot;background: #6495ED;&quot; | 72
| style=&quot;background: #4169E1;&quot; | 56
| style=&quot;background: #4169E1;&quot; | 17
| style=&quot;background: #6495ED;&quot; | 12
| style=&quot;background: #4169E1;&quot; | 8
| style=&quot;background: #4169E1;&quot; | 15
| style=&quot;background: #6495ED;&quot; | 24
| style=&quot;background: #6495ED;&quot; | 43
| style=&quot;background: #4169E1;&quot; | 58
| style=&quot;background: #6495ED;&quot; | 60
| style=&quot;background: #FFFFFF;&quot; | &lt;center&gt;'''559'''&lt;/center&gt;
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;|
|}

== Ekonomy ==
It meastepart fan de ekonomy fan Bloemfontein sit yn de fruitproduksje, glêsprodukten, húsrie en spoarwei ûntwikkeling. De stêd is bot groeit healwei de [[20e iuw]] fanwegen de goudfjilden yn de Frijsteat, dy't op 160 kilometer noardeastlik fan de stêd lizze. De [[Oranjerivier]] hat ek stipe jûn oan de ekonomyske ûntwikkeling fan de stêd. De [[rivier]] soarget foar elektrisiteit en foar wetter foar irrigaasje en minsklik gebrûk.

== Ferfier ==
Yn [[1890]] waard in treinspoar oanlein tusken [[Kaapstêd]] en Bloemfontein, Bloemfontein is nei dy tiid it sintrale plak wurden wat it spoar oanbelanget, fergelykber mei [[Utert (stêd)|Utert]] yn [[Nederlân]]. It ferbynt alle yndustriële gebieten en toeristyske plakken mei elkoar. 

Dêrnjonken lizze by de stêd twa fleanfjilden. De kommersjele lofthaven by Bloemfontein hat in soad ferbinings mei oare lofthavens yn Súd-Afrika, fan hjir ôf wurdt ek flein nei [[Lesoto]], it lân dat hielendal omklamme is troch Súd-Afrika. 

Oer de dyk hat Bloemfontein goeie ferbinings mei oare stêden fan Súd-Afrika. Under oare de N1, N6 en N8, guon fan de 17 nasjonale autodiken fan it lân, komme by de stêd del. Se ferbine Bloemfontein mei plakken as [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Johannesburg]], Kaapstêd, [[Port Elizabeth]] en [[Pretoria]].

== Kultuer en media ==
Yn Bloemfontein stiet it [[Sand du Plessisteater]], ien fan de beste teäters fan it [[súdlik healrûn]], dêr't tûzen minsken yn kinne.

De ienichste krante fan Bloemfontein is it [[Afrikaansk]]talige [[Volksblad]] ('Folksblêd'), ien fan de âldste kranten fan Súd-Afrika. Dêrnjonken binne der trije radiostjoerders, dit binne de twatalige stjoerders ''OFM'' (algemien) en ''Kovsie FM'' ([[Universiteit fan de Frijsteat]]), en de Afrikaanske mienskipsstjoerder ''Radio Rosestad''.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Bloemfontein panorama.jpg|thumb|Binnenstêd fan Bloemfontein.]]
Naval Hill is in heuvel midden yn Bloemfontein dêr’t [[sjiraf]]fen, [[strúsfûgel]]s, [[antilope]]n en oare plante-iters libje. Fan dizze heuvel ôf hat men ek in moai oersjoch oer de stêd. Fierder kin op Naval Hill ek it natuerkundemuseum besocht wurde en de botanyske tún.

De measte restaurants lizze oan it ''Waterfront''. Dêr kin in grut ferskaat oan kulinêre saken fûn wurde, ûnder oare steakhûzen en fiskrestaurants.

Troch heul Bloemfontein binne tal fan parken te finen, ien dêrfan is ''Kings Park'', dêr’t mear as 4.000 roazestruken groeie. Ien fan de âldste gebouwen fan de stêd is it stêdshûs, de ''City Hall''. It is ien fan de skaaimerken fan de stêd en waard yn [[1935]] boud fan [[moarmer]] en tykhout. Noch âlder is de ''Raadsaal'', hjir hat de gemeenterie harren sit.

Yn it ''Freshford House Museum'' wurde de libbensomstannichheden fan begoedige famyljes fan om 1900 hinne útstalt. Keunstwurken fan Súd-Afrikaanske keunstners kinne besjoen wurde yn it ''Oliewenhuis Art Gallery''.

Fierders hat Bloemfontein noch it oarlochsmuseum, it ''Nationale museum'' en it ''Nationale Afrikaanse Letterkundige museum''.

== Sport ==
[[Ofbyld:Free State Stadium1.jpg|thumb|It Vodacompark wie [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK-fuotbal stadion 2010]].]]
[[Fuotbal]], [[rugby]] en [[krikket]] binne sporten dy’t in soad dien wurde yn Bloemfontein. Yn Bloemfontein spilet de proffuotbalklup Bloemfontein Celtic. Fierders binne der twa rugbyklups en ien krikketklup. Dêrnjonken hat Bloemfontein ek ien fan de meast aktive sweeffleanklups fan de wrâld. Ek binne der in motorkrossirkwy en in kartsirkwy by Bloemfontein.

Bloemfontein hat in grut ferskaat oan sportfasiliteiten. Der binne ferskate stadions en sportfjilden oanwêzich, dêr't inkele fan de universiteit en skoallen binne. It [[Vodacompark]] wie yn 'e simmer fan 2010 WK-stadion.

== Religy ==
Bloemfontein beskikt oer in grutte en ferskate Kristlike befolking. De stêd is it thús fan ferskate tsjerken:

* Afrikaanske Baptisten Tsjerke
* [[Nederlânsk Herfoarme Tsjerke (Bloemfontein)|Nederlânsk Herfoarme Tsjerke]]
* De Hillich Hert Katedraal yn Bloemfontein is it sit fan it aartsbisdom Bloemfontein 
* It haadkertier fan de Súd-Afrikaanske Sân Deiske Advintisten is in Bloemfontein.

== Berne yn Bloemfontein ==
 
* [[J.R.R. Tolkien]] (1892-1973), Britsk skriuwer
* [[Linda Mvusi]] (* 1955), aktrise en arsjitekte
* [[Zola Budd]] (* 1966), atlete
* [[Ryk Neethling]] (* 1977), swimmer 
* [[Shaun Morgan]] (* 1978), sjonger
* [[Juan Smith]] (* 1981), rugbyspiler

== Keppeling om utens ==
{{commonsLyts|Bloemfontein}}
* [http://www.bloemfontein.co.za Hiemside fan Bloemfontein]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

{{koördinaten|29_7_05_S_26_13_23_E_type:city(746000)_region:NL|29° 7' SB, 26° 13' EL}}
[[Kategory:Plak yn Frijsteat]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Haadstêd yn Afrika]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1846]]</text>
      <sha1>dkz5lj36tk7k4czwxjm5ob8xuq2l200</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>KwaZulu-Natal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41646</id>
    <revision>
      <id>1224047</id>
      <parentid>1095259</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T16:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Utwreide.</comment>
      <origin>1224047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6512" sha1="sld97rfboffz8gqno9migl3zm0rbwkv" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = KwaZulu-Natal
| ôfbylding         = KwaZulu-Natal in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            =
| wapen             = 
| haadstêd          = [[Pietermaritzburg]]
| grutste stêd      = [[Durban]]
| folken            = swarten 85,8%&lt;br&gt;Aziaten 7,8%&lt;br&gt;blanken 3,4%&lt;br&gt;kleurlingen 0,9%
| talen             = [[Sûlû (taal)|Sûlû]] 82,3%&lt;br&gt;[[Ingelsk]] 11,8%&lt;br&gt;[[Xhosa]] 2,1%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 1,1%
| religy            = kristendom 74,9%&lt;br&gt;trad. Afrikaansk 13,6%&lt;br&gt;hindoeïsme 4,2%&lt;br&gt;gjin 3,4%&lt;br&gt;islam 1,9%
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 12.423.907 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;census2022&quot;&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa - Census 2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 94.361 km²
| befolkingstichtens = 131,7 ynw./km²
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [http://www.kznonline.gov.za/ www.kznonline.gov.za]
}}
'''KwaZulu-Natal''' (faak ôfkoarte as &quot;'''KZN'''&quot;; [[Afrikaansk]]: ''KwaZulu-Natal'' of ''KwaZoeloe-Natal''; [[Sûlû (taal)|Sûlû]] en [[Ingelsk]]: ''KwaZulu-Natal'') is in provinsje fan [[Súd-Afrika]]. 

KwaZulu-Natal is it heitelân fan de [[Sûlû (folk)|Sûlû's]]. De provinsje ûntstie yn april 1994 troch gearfoeging fan it thúslân KwaZulu en de provinsje [[Natal (provinsje)|Natal]].

== Geografy ==
De provinsje grinzget yn it easten oan 'e [[Yndyske Oseaan]], yn it noarden oan [[Mozambyk]], [[Swazylân]] en [[Mpumalanga]], yn it westen oan 'e [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] en [[Lesoto]] en yn it súden oan 'e [[East-Kaap]].

It lânskip fan KwaZulu-Natal is tige fariearre. Oan 'e kust lizze subtropyske strannen en tichte bosken. Yn it binnenlân lizze de gloaiende hichten fan KwaZulu-Natal Middellân, dy't yn it westen oergeane yn 'e piken fan 'e [[Drakensbergen]] (uKhahlamba), de heechste bergen fan Súd-Afrika.

=== Grutste plakken ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Ynwenners (stêdekloft) !! Bysûnderheden
|-
| [[Durban]] (eThekwini) || 3.900.000 || Grutste havenstêd fan Afrika.
|-
| [[Pietermaritzburg]] || 620.000 || Haadstêd fan 'e provinsje.
|-
| [[Richardsbaai]] || 60.000 || Wichtige export-haven foar stienkoal.
|-
| [[Newcastle (Súd-Afrika)|Newcastle]] || 360.000 || Yndustrystêd (stiel en tekstyl).
|-
| [[Ladysmith (Súd-Afrika)|Ladysmith]] || 230.000 || Histoarysk plak út de Boere-oarloggen.
|}

== Skiednis ==
De namme fan  e provinsje giet werom op 'e [[Portegal|Portegeeske]] ûntdekkingsreizger [[Vasco da Gama]], dy't de kust op Earste Krystdei 1497 seach en it gebiet dêrom ''Terra Natalis'' (Lân fan 'e Berte/Kryst) neamde.
[[Ofbyld:Zulu wedding dance Wellcome M0005319.jpg|thumb|left|Sûlû-houliksdâns.]]
Yn 'e iere 19e iuw feriene kening [[Sjaka Sûlû]] de stammen yn 'e krite ta in militêre grutmacht. Syn feroveringstochten ([[Mfecane]]) feroaren de [[demografy]] fan hiel Súd-Afrika. Yn 1839 stiften de Boeren ([[Foartrekkers]]) de [[Republyk Natalia]], mar de Britten anneksearren it gebiet al yn 1843 as de koloanje Natal. Tusken 1884 en 1888 besochten de Boeren yn it noarden nochris in eigen steat te stiftsjen, de [[Nieuwe Republiek]], mar ek dy hold it net lang út.

It meast ferneamde haadstik is de [[Anglo-Sûlû Oarloch]] fan 1879. De Britten ûndergyngen earst in ûnbidich grutte nederlaach yn 'e [[Slach by Isandlwana]], mar wisten lang om let de macht fan it keninkryk te brekken. Letter wie de provinsje it toaniel fan 'e [[Boere-oarloggen]], mei ûnder oaren de ferneamde belegering fan [[Ladysmith (Súd-Afrika)|Ladysmith]].

Oan 'e ein fan 'e apartheidstiid wie de regio it toaniel fan in slimme boargeroarloch (1985–1990) tusken de Inkatha Frijheidspartij (IFP) fan [[Mangosuthu Buthelezi]] en it [[Afrikaansk Nasjonaal Kongres|ANC]]. It ANC beskôge Buthelezi as kollaborateur mei it apartheidsrezjym, wat late ta tûzenen deaden. Uteinlik keazen de Sûlû's, ûnder lieding fan kening [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu|Goodwill Zwelithini]], foar frede en oansluting by it nije Súd-Afrika. Yn 1994 waarden de âlde provinsje Natal en it thúslân KwaZulu gearfoege ta de hjoeddeiske provinsje.

== Befolking, taal en religy ==
KwaZulu-Natal hat de grutste konsintraasje fan it [[Sûlû (folk)|Sûlû-folk]] fan it lân. Neffens de folkstelling fan 2022 is it [[Sûlû (taal)|Sûlû]] (isiZulu) de memmetaal fan 80% fan 'e befolking. It [[Ingelsk]] folget mei 14,4%. Opfallend is de grutte Yndiaaske mienskip (Aziaten), dy't 7,8% fan de befolking útmakket, foaral yn en om Durban. Dit is de grutste Yndiaaske mienskip bûten Aazje.

Op religieus mêd is it [[kristendom]] de grutste groep (74,9%). Dêrnjonken hinget 13,6% in tradisjoneel Afrikaanske godstsjinst oan. Fanwegen de Yndiaaske mienskip is 3% [[Hindoeïsme|hindoeïstysk]] en 1,4% [[islam]]itysk. Likernôch 3,4% jout oan gjin religy te hawwen.

== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 8.417.021
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 9.426.017
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 10.267.300
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 12.423.907
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +12,0%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +8,9%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +21,0%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 2022 Statistical Release)''&lt;/small&gt;

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Monks Cowl (15127602555).jpg|thumb|260px|Drakensbergen]]
* De Drakensbergen wurde troch in soad toeristen besocht en steane op 'e [[UNESCO]]-[[wrâlderfgoedlist]].
* It iSimangaliso Wetland Park is in 240 ha grut wettergebiet mei krokodillen en nylhoarsen.
* Isandlwana, Rorke's Drift en Bloedrivier binne slachfjilder dêr't ferneamde slaggen tusken Sûlû's, Britten en Boeren plakfûnen.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|KwaZulu-Natal|KwaZulu-Natal}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:KwaZulu-Natal| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>sld97rfboffz8gqno9migl3zm0rbwkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224049</id>
      <parentid>1224047</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T16:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7704" sha1="701oxi13p6df2r7jhu1iq31rn8d2fxk" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = KwaZulu-Natal
| ôfbylding         = KwaZulu-Natal in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            =
| wapen             = 
| haadstêd          = [[Pietermaritzburg]]
| grutste stêd      = [[Durban]]
| folken            = swarten 85,8%&lt;br&gt;Aziaten 7,8%&lt;br&gt;blanken 3,4%&lt;br&gt;kleurlingen 0,9%
| talen             = [[Sûlû (taal)|Sûlû]] 82,3%&lt;br&gt;[[Ingelsk]] 11,8%&lt;br&gt;[[Xhosa]] 2,1%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 1,1%
| religy            = kristendom 74,9%&lt;br&gt;trad. Afrikaansk 13,6%&lt;br&gt;hindoeïsme 4,2%&lt;br&gt;gjin 3,4%&lt;br&gt;islam 1,9%
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 12.423.907 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;census2022&quot;&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa - Census 2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 94.361 km²
| befolkingstichtens = 131,7 ynw./km²
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [http://www.kznonline.gov.za/ www.kznonline.gov.za]
}}
'''KwaZulu-Natal''' (faak ôfkoarte as &quot;'''KZN'''&quot;; [[Afrikaansk]]: ''KwaZulu-Natal'' of ''KwaZoeloe-Natal''; [[Sûlû (taal)|Sûlû]] en [[Ingelsk]]: ''KwaZulu-Natal'') is in provinsje fan [[Súd-Afrika]]. 

KwaZulu-Natal is it heitelân fan de [[Sûlû (folk)|Sûlû's]]. De provinsje ûntstie yn april 1994 troch gearfoeging fan it thúslân KwaZulu en de provinsje [[Natal (provinsje)|Natal]].

== Geografy ==
De provinsje grinzget yn it easten oan 'e [[Yndyske Oseaan]], yn it noarden oan [[Mozambyk]], [[Swazylân]] en [[Mpumalanga]], yn it westen oan 'e [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] en [[Lesoto]] en yn it súden oan 'e [[East-Kaap]].

It lânskip fan KwaZulu-Natal is tige fariearre. Oan 'e kust lizze subtropyske strannen en tichte bosken. Yn it binnenlân lizze de gloaiende hichten fan KwaZulu-Natal Middellân, dy't yn it westen oergeane yn 'e piken fan 'e [[Drakensbergen]] (uKhahlamba), de heechste bergen fan Súd-Afrika.

=== Grutste plakken ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Ynwenners (stêdekloft) !! Bysûnderheden
|-
| [[Durban]] (eThekwini) || 3.900.000 || Grutste havenstêd fan Afrika.
|-
| [[Pietermaritzburg]] || 620.000 || Haadstêd fan 'e provinsje.
|-
| [[Richardsbaai]] || 60.000 || Wichtige export-haven foar stienkoal.
|-
| [[Newcastle (Súd-Afrika)|Newcastle]] || 360.000 || Yndustrystêd (stiel en tekstyl).
|-
| [[Ladysmith (Súd-Afrika)|Ladysmith]] || 230.000 || Histoarysk plak út de Boere-oarloggen.
|}

== Skiednis ==
De namme fan  e provinsje giet werom op 'e [[Portegal|Portegeeske]] ûntdekkingsreizger [[Vasco da Gama]], dy't de kust op Earste Krystdei 1497 seach en it gebiet dêrom ''Terra Natalis'' (Lân fan 'e Berte/Kryst) neamde.
[[Ofbyld:Zulu wedding dance Wellcome M0005319.jpg|thumb|left|Sûlû-houliksdâns.]]
Yn 'e iere 19e iuw feriene kening [[Sjaka Sûlû]] de stammen yn 'e krite ta in militêre grutmacht. Syn feroveringstochten ([[Mfecane]]) feroaren de [[demografy]] fan hiel Súd-Afrika. Yn 1839 stiften de Boeren ([[Foartrekkers]]) de [[Republyk Natalia]], mar de Britten anneksearren it gebiet al yn 1843 as de koloanje Natal. Tusken 1884 en 1888 besochten de Boeren yn it noarden nochris in eigen steat te stiftsjen, de [[Nieuwe Republiek]], mar ek dy hold it net lang út.

It meast ferneamde haadstik is de [[Anglo-Sûlû Oarloch]] fan 1879. De Britten ûndergyngen earst in ûnbidich grutte nederlaach yn 'e [[Slach by Isandlwana]], mar wisten lang om let de macht fan it keninkryk te brekken. Letter wie de provinsje it toaniel fan 'e [[Boere-oarloggen]], mei ûnder oaren de ferneamde belegering fan [[Ladysmith (Súd-Afrika)|Ladysmith]].

Oan 'e ein fan 'e apartheidstiid wie de regio it toaniel fan in slimme boargeroarloch (1985–1990) tusken de Inkatha Frijheidspartij (IFP) fan [[Mangosuthu Buthelezi]] en it [[Afrikaansk Nasjonaal Kongres|ANC]]. It ANC beskôge Buthelezi as kollaborateur mei it apartheidsrezjym, wat late ta tûzenen deaden. Uteinlik keazen de Sûlû's, ûnder lieding fan kening [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu|Goodwill Zwelithini]], foar frede en oansluting by it nije Súd-Afrika. Yn 1994 waarden de âlde provinsje Natal en it thúslân KwaZulu gearfoege ta de hjoeddeiske provinsje.

== Bestjoer ==
De haadstêd fan de provinsje is [[Pietermaritzburg]], mar de grutste stêd en it ekonomyske hert is [[Durban]] (eThekwini).

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan de gemeenten !! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of KwaZulu-Natal with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
KwaZulu-Natal is opdield yn 1 metropolitane gemeente en 10 distriktsgemeenten:

[[eThekwini]] (Metropolitane gemeente, haadplak: Durban)

[[Amajuba (distrikt)|Amajuba]] (haadplak: Newcastle)

[[Harry Gwala (distrikt)|Harry Gwala]] (haadplak: Ixopo)

[[iLembe (distrikt)|iLembe]] (haadplak: KwaDukuza / Stanger)

[[King Cetshwayo (distrikt)|King Cetshwayo]] (haadplak: Richardsbaai)

[[Ugu (distrikt)|Ugu]] (haadplak: Port Shepstone)

[[uMgungundlovu (distrikt)|uMgungundlovu]] (haadplak: Pietermaritzburg)

[[uMkhanyakude (distrikt)|uMkhanyakude]] (haadplak: Mkuze)

[[uMzinyathi (distrikt)|uMzinyathi]] (haadplak: Dundee)

[[uThukela (distrikt)|uThukela]] (haadplak: Ladysmith)

[[Zululand (distrikt)|Zululand]] (haadplak: Ulundi)
|}

== Befolking, taal en religy ==
KwaZulu-Natal hat de grutste konsintraasje fan it [[Sûlû (folk)|Sûlû-folk]] fan it lân. Neffens de folkstelling fan 2022 is it [[Sûlû (taal)|Sûlû]] (isiZulu) de memmetaal fan 80% fan 'e befolking. It [[Ingelsk]] folget mei 14,4%. Opfallend is de grutte Yndiaaske mienskip (Aziaten), dy't 7,8% fan de befolking útmakket, foaral yn en om Durban. Dit is de grutste Yndiaaske mienskip bûten Aazje.

Op religieus mêd is it [[kristendom]] de grutste groep (74,9%). Dêrnjonken hinget 13,6% in tradisjoneel Afrikaanske godstsjinst oan. Fanwegen de Yndiaaske mienskip is 3% [[Hindoeïsme|hindoeïstysk]] en 1,4% [[islam]]itysk. Likernôch 3,4% jout oan gjin religy te hawwen.

== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 8.417.021
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 9.426.017
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 10.267.300
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 12.423.907
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +12,0%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +8,9%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +21,0%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 2022 Statistical Release)''&lt;/small&gt;

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Monks Cowl (15127602555).jpg|thumb|260px|Drakensbergen]]
* De Drakensbergen wurde troch in soad toeristen besocht en steane op 'e [[UNESCO]]-[[wrâlderfgoedlist]].
* It iSimangaliso Wetland Park is in 240 ha grut wettergebiet mei krokodillen en nylhoarsen.
* Isandlwana, Rorke's Drift en Bloedrivier binne slachfjilder dêr't ferneamde slaggen tusken Sûlû's, Britten en Boeren plakfûnen.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|KwaZulu-Natal|KwaZulu-Natal}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:KwaZulu-Natal| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>701oxi13p6df2r7jhu1iq31rn8d2fxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42605</id>
    <revision>
      <id>1224062</id>
      <parentid>427373</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T19:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Elba is ek in eilân. Dêrom de trochferwizing ferwidere.</comment>
      <origin>1224062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Astana (Kazachstan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43531</id>
    <revision>
      <id>1224072</id>
      <parentid>1167681</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T20:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>12322</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Kazakhstan-Astana.png]] → [[File:Astana in Kazakhstan.svg]] updated svg</comment>
      <origin>1224072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2119" sha1="h2fhvx7ukbpfbxhy4azeq03v5m8rgzz" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Astana
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = 
| ynwennertal                 = 1 350 228 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 722  km²
| befolkingstichtens          = 958/ km²
| stêdekloft                  =
| hichte                    = 347 m
| lân                       = [[Kazachstan]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielgebiet
| namme bestjoerlike ienheid 1= Astana
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| boargemaster               = 
| stêdsyndieling             = 
| stifting                   = [[1830]]
| postkoade                 = 
| tiidsône                  = Bûtaanske Tiid, BTT ([[UTC]]+6)
| simmertiid                = 
| koördinaten               =  {{Koördinaten|51_10_0_N_71_25_0_E_type:city(538000)_region:KZ|51° 10' N; 71° 25' EL}}
| webside                   =  [http://www.astana.kz Offisjeel webstee Astana]
}}
[[File:Astana in Kazakhstan.svg|thumb|left|Lizzing yn Kazachstan]]
'''Astana''' (earder '''Tselinograd''', '''Aqmola''' en '''Nursultan''', [[Kazachsk]] en [[Russysk]]: ''Астана'') is de [[haadstêd]] fan [[Kazachstan]] en leit oan de rivier [[Isjim (rivier)|Isjim]], yn Noard-Kazachstan, yn in flak [[steppe]]gebiet.

De stêd, dy't yn 2022 sa'n 1 350 228 ynwenners telde, is sûnt [[1997]] haadstêd fan [[Kazachstan]]. De namme Astana betsjut 'haadstêd' yn it Kazachsk. Polityk en regearing binne de wichtichste ekonomyske faktoaren yn Astana. Astana foarmet in spesjale ekonomyske sône.

== It besjen wurdich ==
Der binne noch in protte bouprojekten net klear, sa as ambassades, represintative kades de rivier Isjim by lâns, ynfrastruktuer foar ferfier en kommunikaasje, ensafuorthinne.

* de moderne regearingswyk 
* de ouwers fan de Isjim 
* it &quot;Oseanarium&quot;
* it Islamitysk sintrum
* de roomsk-katolike katedraal
* de merkehal
* it Histoarysk Museum fan Kazachstan
* de piramide fan frede

[[Kategory:Haadstêd yn Aazje]]
[[Kategory:Plak yn Kazachstan]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1830]]</text>
      <sha1>h2fhvx7ukbpfbxhy4azeq03v5m8rgzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kammingaburch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47392</id>
    <revision>
      <id>1224103</id>
      <parentid>1010955</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T09:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1224103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="blabtxmzjwp60aruqbp08j80zn2s0tk" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Ruurd fan Cammingha 1552.jpg|thumb|''Rienck fan Cammingha 1552'']]
[[Ofbyld:Cornelis Pronk -  Gesicht op de Kammingaburch by Ljouwert, 1742.jpg|thumb|''Camminghaburch 1742'', [[Cornelis Pronk]]]]
[[Ofbyld:Sjoerd_Bonga_-_Kammingaburch,_situaasje_1750.jpg|thumb|''Camminghaburch 1750'', [[Sjoerd Bonga (keunstner)|Sjoerd Bonga]]]]
'''Cammingaburch''' wie in [[stins]] noardeast fan de stêd [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].

It slot wurdt foar it earst neamd yn de [[14e iuw]]. Yn it jier 1200 wurde de [[Kamminga]]'s al neamd en se wienen destiids de machtichste famylje fan Ljouwert. In soad strjit- en wyknammen bringe harren namme yn it ûnthâld. De Kamminghaburch stie wat ten westen fan it tsjintwurdige Kambuerplein. It kastiel hie in dûbele omgrêfting en in fersterke foarpoarte en lei binnen noch oare ferdigeningswurken. Begjin 14e iuw wurdt it slot bewenne troch in Regnerus Cammingha en yn [[1398]] troch Gerrit Cammingha. Gerrit wie bûnsmaat fan [[Albrecht fan Beieren]], [[greve]] fan Hollân. Troch syn bûnsgenoatskip hie er op syn stins in Hollânske besetting, wêrtroch't er him de lilkens fan it folk op 'e hals helle. It kastiel waard belegere en nei de ynname waard de besetting diels deamakke en op de flecht dreaun.

Om 1500 hinne wie it in ûnrêstige tiid yn Fryslân en waard it slot ferwoaste, mar yn [[1510]] waard it wer opboud troch Wytze fan Cammingha en syn frou Rints fan Minnema. Mei de dea fan Gerrolt Cammingha yn [[1589]] stjert de famylje yn manlike line út. Syn dochter Edwert bewennet nei 1589 it slot mei har man Ruurt fan Juckema.Nei besit west te hawwen fan de famylje Juckema, giet it kastiel troch fererving oer yn hannen fan de [[Burmania]]'s en letter de famylje Rengers op [[Epemastate]] te [[Ysbrechtum]].

Tsjin de ein fan de 18e iuw is it kastiel net mear partikulier bewenne, mar wurdt it in tiidlang brûkt as finzenis. Yn 1785 jout Deputearre Steaten opdracht om de Camminghaburch bûten Ljouwert as krûdmagazyn yn te rjochten: it waard brûkt as ammunysje- of túchhûs. Op it lêst waard it slot yn 1810 mei kapel en bygebouwen sloopt.

Fan de Camminghaburch binne mear ôfbyldingen bewarre bleaun. De âldste ôfbylding fan it slot is út 1552. It giet om in portret fan de destiidske bewenner Rienk fan Cammingha, dat skildere waard  troch [[Adriaan fan Cronenburgh]]. Dêrop is de stins yn in romantysk lânskip werjûn. It kastiel stiet op in omgrêfte terrein, dat berikt wurde koe troch in mânsk poartegebou mei in sealtek tusken tútgevels. De boarch sels bestie út twa fleugels, dy't let-midsiuwske foarmen hienen, en yn de midden in soarte toer mei sealtek, dat mooglik it restant fan in stins west hat.

De iene fleugel hie twa boulagen mei op de hoeke in lytse arkeltoer, wylst de oare mar ien boulaach hie. Dy twadde fleugel wie trouwens net folle leger as de oare fleugel, omdat hjir in seal mei grutte ruten wie. Heaks op de twadde fleugel stie in los skuorreeftich elemint mei in grut sealtek tusken topgevels en in trepgevel boppe ien fan de grutte doarren. Ek is der noch in ôfbylding bewarre bleaun, dy't de situaasje yn 1750 werjout. Dêrop is te sjen dat in gebou in treptop krigen hat en ûnder in geanderij op pylders mei rûnbôgen hat. De skuorre dwers op it gebou is dan wilens ferdwûn.

== Bewenners ==
* 1200 famylje Cammingha
* Begjin 14e iuw Regnerus Cammingha
* 1398 Gerrit Cammingha
* ± 1510 Wytze fan Cammingha, troud mei Rints fan Minnema
* Minne fan Cammingha
* 1589 Gerrolt Cammingha
* 1589 Edwert Cammingha, troud mei Ruurt fan Juckema
* famyje [[Juckema (laach)|Juckema]]
* famylje [[Burmania (laach)|Burmania]]
* famylje [[Rengers (laach)|Rengers]]
* ein 18e iuw finzenis/ammunysje- of túchhûs
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.stinseninfriesland.nl/ Stinzen yn Fryslân]
* ''Stinsen en States, Adellijk wonen in Friesland'', 1992
}}
[[Kategory:Stins]]
[[Kategory:Skiednis fan Ljouwert]]
[[Kategory:Bouwurk yn Ljouwert]]
[[Kategory:Eardere stins of state yn Fryslân]]
[[Kategory:Stins of state yn Ljouwert (gemeente)]]
[[Kategory:Bouwurk út de 14e iuw]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1810]]</text>
      <sha1>blabtxmzjwp60aruqbp08j80zn2s0tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50551</id>
    <revision>
      <id>1224037</id>
      <parentid>1031491</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T14:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Boeufs_2.jpg ferfongen troch [[c:File:Bœufs_d'attelage_à_l'Écomusée_de_Marquèze,_2006.jpg|Bœufs_d'attelage_à_l'Écomusée_de_Marquèze,_2006.jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2</comment>
      <origin>1224037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2727" sha1="4jdhxdo8jw2jpzgiruel42yhdzsk85x" xml:space="preserve">[[Ofbyld:India.Mumbai.04.jpg|thumb|220px|[[Sebû]]oksen yn [[Mumbai]], [[Yndia]]]]
[[Ofbyld:Leiterwagen.jpg|thumb|right|220px|Oksewein, Haselbach/[[Türingen]] ±1942]]
In '''okse''' of '''oksebolle''' is in kastrearre (lobbe) manlik [[Ko|kobist]] (bolle). Oksen waarden yn Midden-Europa al yn de [[6e iuw f.Kr.]] yn de [[lânbou]] brûkt. De okse is ien fan de âldste troch de minske brûkte [[lûkdier]]en. Sy tsjinnen om [[slide]]n, [[karre]]n en [[wein]]en te lûken, om moles oan te driuwen, om te terskjen en waarden ek wol beriden. 

De [[kastraasje]] soarge derfoar dat de bisten guodliker en evenrediger waarden sadat de grutte krêft fan de bolle better foar minsklike doelen te brûken waard. 

Ferskate Aziatyske en Súd-Amerikaanske lannen wurdt de okse noch as wurkdier brûkt. By wize fan sport wurde oksen ek beriden en sy wurde hâlden foar de fleisproduksje.

De kastraasje bart meast by jonge bisten fanôf twa wiken âld. Troch de fermindere [[testosteron]]-produksje groeie oksen stadiger as bollen, mar sy wurde dêrtroch wol swierder as kij. 

== Gebrûk, fergelike mei it hynder ==
[[Image:Sixten.jpg|left|thumb|220px|Okseride yn Hova, [[Sweden]].]]
Oksen kinne swierdere ladingen lûke oer in langer skoft tiid as [[hynder]]s, al hinget dat mei ôf fan waarsomstannichheden. Oan de oare kant binne sy stadicher, wat foar- en neidielen hat; sy wurkje rêstiger en evenrediger mar kinne yn in beskaat skoft tiid safolle wurk net fersette. Yn de lânbou wiene oksen faak geskikter foar swier dreech wurk, sa as it skuorren fan [[greide]] en it ploegjen fan wiete, swiere ([[klaai]]) grûn, mar it giet stadicher as mei in hynder.  

Iuwenlang koene oksen ek swierdere ladingen as hynders oan troch it gebrûk fan in [[jok]], dat goed paste by de anatomy fan in kobist, mar net sa goed by dat fan it hynder. Oant de útfining fan de sylbeage (hamme), koe in hynder (mei in jok) net al syn krêft ynsette.
{{clear}}

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Bœufs d'attelage à l'Écomusée de Marquèze, 2006.jpg|Oksen yn in museum yn [[Akwitaanje]]
Ofbyld:Ochsenkarren.jpg|Oksekarre yn [[Tailân]]
Ofbyld:Ox shoe.jpg|In hoefizer foar grutte [[Chianina]]-oksen yn [[Toskane]]
Ofbyld:2008.04.18.VorrichtungZumBeschlagenVonOchsen.DorfmuseumMoenchhof.33.JPG|[[Travalje]] om oksen te beslaan
Ofbyld:Ochs am Spiess 01.jpg|Okse oan it spit
&lt;/gallery&gt;

== Ferskaat ==
* 'Okse' is de skelnamme foar ynwenners fan [[Dronryp]], [[Jirnsum]] en [[Jistrum]].
* 'In grutte Okse(bolle)' is in stommeling, in sleaukert.
* De plaknammen [[Oxford]] en [[Ochsenfurt]] binne ôflaat fan de wurden &quot;okse&quot; en &quot;[[furde]]&quot;.


== Sjoch ek ==
* [[Oerokse]]
* [[List fan kowerassen]]

[[Kategory:Ferfier]]
[[Kategory:Lânbou]]
[[Kategory:Ko]]</text>
      <sha1>4jdhxdo8jw2jpzgiruel42yhdzsk85x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Belville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55353</id>
    <revision>
      <id>1224126</id>
      <parentid>992551</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T11:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ynwenners oanpast oan 'e sensus fan 2011, + posysjekaart, + kt.</comment>
      <origin>1224126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2391" sha1="7l7azu4d7mo8bx923t51naw723o38e9" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika
| namme       = Bellville&lt;br&gt;''&lt;small&gt;(Twaalf Myl / Hardekraaltjie)&lt;/small&gt;''
| ôfbylding   = BellvilleWC-Aerial.jpg
| ôfbyldingstekst =
| flagge      = 
| wapen       = 
| provinsje   = [[West-Kaap]]
| distrikt    = [[Kaapstêd]]
| gemeente    = Kaapstad (grutstedske gemeente)
| boargemaster = 
| ynwennertal = 112.507 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
| oerflak     = 58,71 km²
| hichte      = 70 m
| postkoade   = 7530
| netnûmer    = +27 21
| webside     = [https://bellvillesouth.co.za/ bellvillesouth.co.za]
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 33
| lat_min     = 53
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 18
| lon_min     = 38
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
'''Bellville''' is in eardere stêd yn de provinsje [[West-Kaap]] ([[Súd-Afrika]]), mar is no in foarstêd fan [[Kaapstêd]], sa'n 20 km fan it sintrum fan dy stêd. De Universiteit fan West-Kaaplân en it haadkantoar fan it Bibelgenoatkip fan Súd-Afrika húsmanje dêr ûnder oaren. It fleanfjild fan Kaapstêd ('Kaapstad Internasionale Lughawe') leit tichteby; der binne in tal golfbanen en ferskate winkelsintrums.

== Skiednis ==
Bellville hjitte oarspronklik ''&quot;Hardekraaltjie&quot;''. Hardekraaltjie wie it ienichste plak mei hurde grûn dêr't weinen útspand wurde koenen en bivakkearre wurde koe op reizen troch de Kaapske Flakte. It Hardekraaltjie-karavaanpark bestiet no noch.

Doe't it spoar fan Kaapstêd nei [[Wellington (Súd-Afrika)|Wellington]] Hardekraaltjie berikte, kaam der in stasjon oan de Durban Road. It jusjes noardliker lizzende Durbanville wie doe al in fêste delsetting, wylst it lettere Bellville doe noch yn de berneskuon stie. [[Afrikaansk]]praters neamden it plak fan it stasjon ''Twaalf Myl'', neamd nei de mylpeal mei syn Romeinske XII dy't op de hoeke fan Voortrekker- en Durbanwei stiet. Dat plak lei presys tolve myl of 19,3 km fan de Kaap. Yn [[1861]] is it nei de lânmjitter [[Charles Davidson Bell]] ferneamd. Bellville waard yn 1940 in selsstannige gemeente en krige yn 1979 de stedsstatus.

== Keppelings om utens ==
[[Ofbyld:OpenStreetMap Cape Town small.svg|thumb|260px|Kaapstêd en omkriten mei Belville]]
* [http://www.uwc.ac.za/ Universiteit fan Wes-Kaapland]
* [http://www.bellvilleguide.co.za/ Bellville-sakegids]

[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak yn West-Kaap]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1861]]</text>
      <sha1>7l7azu4d7mo8bx923t51naw723o38e9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Le Monde's 100 boeken fan de iuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61504</id>
    <revision>
      <id>1224046</id>
      <parentid>1221898</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T16:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* De 100 boeken fan de iuw */</comment>
      <origin>1224046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17423" sha1="no9hjecxmjl7z8n5pwuiy3vfz7h0fnq" xml:space="preserve">De '''100 boeken fan de iuw''' is in ranglist fan boeken dy't beskôge wurde as de hûndert bêste fan de [[20e iuw]]. De list waard yn 'e maityd fan 1999 mei in opinypeiling gearstald troch de Frânske boekhannelskeatling ''Fnac'' en de Paryske krante ''[[Le Monde]]''.

Der waard úteinset mei in list fan twahûndert titels dy't opsteld wie troch boekwinkels en [[sjoernalist]]en; dêrop waard oan 17,000 Frânsen frege op 'e boeken te stimmen, útgeande fan 'e fraach: &quot;Hokker boeken binne jo yn it ûnthâld stykjen bleaun?&quot; (''Quels livres sont restés dans votre mémoire?'').&lt;ref&gt;[http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&amp;type_item=ART_ARCH_30J&amp;objet_id=46796 Écrivains et choix sentimentaux], 
[[Josyane Savigneau]], ''Le Monde'', 15 October 1999. {{fr}}&lt;/ref&gt;

De list fan ferneamde titels is in mjuks fan grutte [[roman]]s mei [[poëzij]] en [[toanielstik]]ken, en teffens [[stripferhaal|stripferhalen]]. De earste fyftich wurken op 'e list wiene it ûnderwerp fan in [[essay]] troch [[Frédéric Beigbeder]], ''The Last Inventory Before Liquidation'', wêryn't er de oandacht fêstige op it [[Frankryk|Frânske]] karakter fan 'e list.

==De 100 boeken fan de iuw==
{| class=&quot;wikitable sortable centre&quot;
! scope=col | nr.
! scope=col class=&quot;unsortable&quot; | Titel
! scope=col class=&quot;unsortable&quot; | Auteur
! scope=col | Jier
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 1
| ''[[L'Étranger]]'' (&quot;De Fjemdling&quot;)
| [[Albert Camus]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1942]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 2
| ''[[À la recherche du temps perdu]]'' (&quot;Op syk nei ferlerne tiid&quot;)
| [[Marcel Proust]]
| [[1927]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 3
| ''[[Der Process]]'' (&quot;It proses&quot;)
| [[Franz Kafka]]
| [[1925]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 4
| ''Le Petit Prince''&lt;br /&gt;{{Flagge FY}} ''[[De Lytse Prins]]''
| [[Antoine de Saint-Exupéry]]
| [[1943]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 5
| ''[[La Condition humaine]]'' (&quot;De minsklike kondysje&quot;)
| [[André Malraux]]
| [[1933]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 6

| ''[[Voyage au bout de la nuit]]'' (&quot;Reis nei de ein fan 'e nacht&quot;)‎
| [[Louis-Ferdinand Céline]]
| [[1932]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 7
| ''[[The Grapes of Wrath]]'' (&quot;De druven fan 'e grime&quot;)
| [[John Steinbeck]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1939]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 8
| ''[[For Whom the Bell Tolls (roman)|For Whom the Bell Tolls]]'' (&quot;Foar wa't de klok liedt&quot;)
| [[Ernest Hemingway]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1940]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 9
| ''[[Le Grand Meaulnes]]'' (&quot;De Grutte Meaulnes&quot;)
| [[Alain-Fournier]]
| [[1913]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 10
| ''[[L'Écume des jours]]'' (&quot;It Skom fan de Dagen&quot;)
| [[Boris Vian]]
| [[1947]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 11
| ''[[Le Deuxième Sexe]]'' (&quot;It twadde geslacht&quot;; non-fiksje)
| [[Simone de Beauvoir]]
| [[1949]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 12
| ''[[En attendant Godot]]'' (&quot;Wachtsjend op Godot&quot;; toanielstik)
| [[Samuel Beckett]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1952]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 13
| ''[[L'être et le néant]]'' (&quot;It wêzen en it neat&quot;; filosofy)
| [[Jean-Paul Sartre]] &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[File:Nobel prize medal mod.png|15px]]]
| [[1943]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 14
| ''[[Il nome della rosa]]'' (&quot;De namme fan de roas&quot;)
| [[Umberto Eco]]
| [[1980]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 15
| ''[[:nl:De Goelag Archipel]]'' 
| [[Aleksander Solzjenitsyn]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1973]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 16
| ''[[Paroles]]'' (&quot;Wurden&quot;; gedichten)
| [[Jacques Prévert]]
| [[1946]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 17
| ''[[Alcools]]'' (gedichten)
| [[Guillaume Apollinaire]]
| [[1913]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 18
| ''[[Túfke]] - [[Le Lotus bleu]]'' (&quot;De Blauwe lotus&quot;; tekenteltsje)
| [[Hergé]]
| [[1936]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 19
| ''Het Achterhuis'' (deiboek)&lt;br /&gt;{{Flagge FY}} ''[[It Achterhûs (deiboek)|It Achterhûs]]''
| [[Anne Frank]]
| [[1947]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 20
| ''[[Tristes tropiques]]'' (&quot;Trieste tropen&quot;; memoires)
| [[Claude Lévi-Strauss]]
| [[1955]]
|-
|----------------------------------
!!!!!!!
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 21
| ''[[Brave New World]]''
| [[Aldous Huxley]]
| [[1932]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 22
| ''Nineteen Eighty-Four''&lt;br /&gt;{{Flagge FY}} ''[[1984 (boek)|1984]]''
| [[George Orwell]]
| [[1949]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 23
| ''Astérix le Gaulois'' (strip)&lt;br /&gt;{{Flagge FY}} ''[[Asterix de Galjer]]''&lt;ref&gt;[http://www.asterix-obelix.nl/index.php?page=manylanguages/album.inc&amp;book_nr=1 Album 1 at Asterix around the World] {{en}}&lt;/ref&gt;
| [[René Goscinny]] / [[Albert Uderzo]]
| [[1959]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 24
|''La Cantatrice Chauve''&lt;br&gt; {{Flagge FY}} ''[[De Keale Sjongeres]]'' (toanielstik)
| [[Eugène Ionesco]]
| [[1952]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 25
| ''[[Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie]]'' (&quot;Trije essays oer seksuele teory&quot;; non-fiksje)
| [[Sigmund Freud]]
| [[1905]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 26
| ''[[L'Œuvre au noir]]''  (&quot;It wurk yn swart&quot;)
| [[Marguerite Yourcenar]]
| [[1968]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 27
| ''[[Lolita (roman)|Lolita]]''
| [[Vladimir Nabokov]]
| [[1955]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 28
| ''[[Ulysses]]''
| [[James Joyce]]
| [[1922]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 29
| ''[[Il deserto dei Tartari]]'' (&quot;De Woastyn fan 'e Tataren&quot;)
| [[Dino Buzzati]]
| [[1940]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 30
| ''[[Les faux-monnayeurs]]''  (&quot;De falskemunters&quot;)
| [[André Gide]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1925]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 31
| ''[[Le Hussard sur le toit]]'' (&quot;De Huzaar op it dak&quot;)
| [[Jean Giono]]
| [[1951]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 32
| ''[[Belle du Seigneur]]'' (&quot;De skientme fan 'e Hear&quot;)
| [[Albert Cohen]]
| [[1968]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 33
| ''[[Cien años de soledad]]'' (&quot;Hûndert jier iensumens&quot;)
| [[Gabriel García Márquez]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1967]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 34
| ''[[The Sound and the Fury]]'' (&quot;It Lûd en de Lilkens&quot;)
| [[William Faulkner]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1929]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 35
| ''[[Thérèse Desqueyroux]]''
| [[François Mauriac]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1927]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 36
| ''[[Zazie dans le métro]]'' (&quot;Zazie yn de metro&quot;)
| [[Raymond Queneau]]
| [[1959]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 37
| ''[[Verwirrung der Gefühle]]'' (&quot;Ferwarring fan gefoelens&quot;; novelle)
| [[Stefan Zweig]]
| [[1927]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 38
| ''[[Gone with the Wind (roman)|Gone with the Wind]]'' (&quot;Ferdwûn mei de wyn&quot;)
| [[Margaret Mitchell]]
| [[1936]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 39
| ''[[Lady Chatterley's Lover]]'' (&quot;De leafste fan dame Chatterley&quot;) 
| [[D.H. Lawrence]]
| [[1928]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 40
| ''[[Der Zauberberg]]'' (&quot;De Tsjoenberch&quot;)
| [[Thomas Mann]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1924]]
|----------------------------------
!!!!!!!
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 41
| ''[[Bonjour tristesse]]'' (&quot;Goendei fertriet&quot;)
| [[Françoise Sagan]]
| [[1954]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 42
| ''Le silence de la mer''&lt;br /&gt;{{Flagge FY}} ''[[In see fan stilte]]''
| [[Jean Bruller|Vercors]]
| [[1942]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 43
| ''[[La Vie mode d'emploi]]'' (&quot;It libben: gebrûkshantlieding&quot;)
| [[Georges Perec]]
| [[1978]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 44
| ''[[De Hûn fan de Baskervilles]]''
| [[Arthur Conan Doyle]]
| [[1901]]-[[1902]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 45
| ''[[Sous le soleil de Satan]]'' (&quot;Under de sinne fan Satan&quot;)
| [[Georges Bernanos]]
| [[1926]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 46
| ''[[The Great Gatsby]]'' (&quot;De Grutte Gatsby&quot;)
| [[F. Scott Fitzgerald]]
| [[1925]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 47
| ''[[Žert]]'' (&quot;De grap&quot;)
| [[Milan Kundera]]
| [[1967]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 48
| ''[[Gli indifferenti]]'' (&quot;De ûnferskilligen&quot;)
| [[Alberto Moravia]]
| [[1954]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 49
| ''[[The Murder of Roger Ackroyd]]'' (&quot;De moard op Roger Ackroyd&quot;)
| [[Agatha Christie]]
| [[1926]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 50
| ''[[Nadja]]''
| [[André Breton]]
| [[1928]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 51
| ''[[Aurélien]]''
| [[Louis Aragon]]
| [[1944]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 52
| ''[[Le Soulier de satin]]'' (&quot;De satinen pantoffel&quot;)
| [[Paul Claudel]]
| [[1929]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 53
|''Sei personaggi in cerca d'autore''&lt;br&gt; {{Flagge FY}} ''[[Seis personaazjes om in skriuwer út]]'' (toanielstik)
| [[Luigi Pirandello]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1921]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 54
| ''[[Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui]]'' (&quot;De tsjinkearbere opkomst fan Arturo Ui&quot;; toanielstik)
| [[Bertolt Brecht]]
| [[1958]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 55
| ''[[Vendredi ou les Limbes du Pacifique]]'' ( &quot;Freed of de Limbo fan 'e Stille Oseaan&quot;)
| [[Michel Tournier]]
| [[1967]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 56
| ''[[The War of the Worlds]]'' ( &quot;De oarloch fan 'e wrâlden&quot;)
| [[Herbert George Wells]]
| [[1898]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 57
| ''[[Se questo è un uomo]]'' (&quot;As dit in man is&quot;; memoires)
| [[Primo Levi]]
| [[1947]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 58
| ''In de Ban van de Ring''&lt;br /&gt;{{Flagge FY}} ''[[Master fan Alle Ringen]]''
| [[J. R. R. Tolkien]]
| [[1954]]-[[1955]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 59
| ''[[Les Vrilles de la vigne]]'' (&quot;De ranken fan de wynstôk&quot;; koarte ferhalen)
| [[Colette (schrijfster)|Colette]]
| [[1908]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 60
| ''[[Capitale de la douleur]]'' (&quot;Haadstêd fan fertriet&quot;: gedichten)
| [[Paul Éluard]]
| [[1926]]
|----------------------------------
!!!!!!!
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 61
| ''[[Martin Eden]]''
| [[Jack London (skriuwer)|Jack London]]
| [[1909]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 62
| ''Corto Maltese (strip)&lt;br /&gt;{{Flagge FY}} ''[[Corto Maltese|De Ballade fan de Sâlte See]]''
| [[Hugo Pratt]]
| [[1967]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 63
| ''[[Le Degré zéro de l'écriture]]'' (&quot;De nulgraad fan it skriuwen&quot;: essay)
| [[Roland Barthes]]
| [[1953]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 64
| ''[[Die verlorene Ehre der Katharina Blum]]'' (&quot;De ferlerne eare fan Katharina Blum&quot;)
| [[Heinrich Böll]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1974]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 65
| ''[[Le rivage des Syrtes]]'' (&quot;De kust fan Syrtes&quot;)
| [[Julien Gracq]]
| [[1951]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 66
| ''[[Les mots et les choses]]'' (filosofy)
| [[Michel Foucault]]
| [[1966]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 67
| ''[[On the Road]]'' (&quot;Op 'e dyk&quot;)
| [[Jack Kerouac]]
| [[1957]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 68 
| ''[[Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige]]'' (&quot;Nils Holgerssons wûnderbaarlike reis troch Sweden&quot;)
| [[Selma Lagerlöf]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1906]]-[[1907]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 69
| ''[[A Room of One's Own]]'' ('In eigen keamer', essay)
| [[Virginia Woolf]]
| [[1929]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 70
| ''[[The Martian Chronicles]]'' (&quot;De Marsiaanske Kroniken&quot;)
| [[Ray Bradbury]]
| [[1950]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 71
| ''[[Le Ravissement de Lol V. Stein]]'' (&quot;De útskroevenens fan Lol V. Stein&quot;)
| [[Marguerite Duras]]
| [[1964]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 72
| ''[[Le Procès-verbal]]'' (&quot;It proses-ferbaal&quot;)
| [[Jean-Marie Gustave Le Clézio]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1963]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 73
| ''[[Tropismes]]''
| [[Nathalie Sarraute]]
| [[1939]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 74
| ''[[Journal (1887-1910)]]'' (deiboek)
| [[Jules Renard]]
| [[1925]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 75
| ''[[It Geheim fan Lord Jim]] (''Lord Jim'')
| [[Joseph Conrad]]
| [[1900]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 76
| ''[[Écrits]]'' (&quot;Geskriften&quot;, non-fiksje)
| [[Jacques Lacan]]
| [[1966]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 77
| ''[[Le Théâtre et son double]]'' (&quot;It teäter en syn tsjinhinger&quot;, essays)
| [[Antonin Artaud]]
| [[1938]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 78
| ''[[Manhattan Transfer (roman)|Manhattan Transfer]]''
| [[John Dos Passos]]
| [[1925]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 79
| ''[[Ficciones]]''
| [[Jorge Luis Borges]]
| [[1944]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 80
| ''[[Moravagine]]''
| [[Blaise Cendrars]]
| [[1926]]
|----------------------------------
!!!!!!!
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 81
| ''[[Gjenerali i ushtrisë së vdeku]] (&quot;De Generaal fan it Deade Leger&quot;)
| [[Ismail Kadare]]
| [[1963]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 82
| ''[[Sophie's Choice]]'' (&quot;Sophie's kar&quot;)
| [[William Styron]]
| [[1979]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 83
| ''[[Romancero Gitano]]'' (&quot;Sigeunerballade&quot;, gedichten)
| [[Federico García Lorca]]
| [[1928]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 84
| ''[[Pietr-le-Letton]]'' (&quot;Pietr de Let&quot;)
| [[Georges Simenon]]
| [[1931]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 85
| ''[[Notre-Dame-des-Fleurs]]'' ('Us Leaffrou fan 'e Blommen')
| [[Jean Genet]]
| [[1944]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 86
| ''[[Der Mann ohne Eigenschaften]]'' (&quot;De Man Sûnder Eigenskippen&quot;)
| [[Robert Musil]]
| [[1930]]-[[1932]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 87
| ''[[Fureur et mystère]]'' (&quot;Fury en mystearje&quot;, gedichten)
| [[René Char]]
| [[1948]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 88
| ''[[The Catcher in the Rye]]'' (&quot;De fanger yn it roggefjild&quot;)
| [[Jerome David Salinger]]
| [[1951]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 89
| ''[[No Orchids for Miss Blandish]]'' (&quot;Gjin orgideeën foar juffer Blandish&quot;)
| [[James Hadley Chase]]
| [[1939]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 90
| ''[[Les aventures de Blake et Mortimer]]'' (&quot;De aventoeren fan Blake en Mortimer&quot;, strip)
| [[Edgar P. Jacobs]]
| [[1950]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 91
| ''[[:nl:De aantekeningen van Malte Laurids Brigge]]''
| [[Rainer Maria Rilke]]
| [[1910]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 92
| ''[[:nl:Retour Rome]]''
| [[Michel Butor]]
| [[1957]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 93
| ''[[:nl:Totalitarisme (boek)|Totalitarisme]]'' (non-fiksje)
| [[Hannah Arendt]]
| [[1951]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 94
| ''[[:nl:De Meester en Margarita]]''
| [[Michail Boelgakov]]
| [[1967]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 95  
| ''[[:nl:De rozenkruising]]''
| [[Henry Miller]]
| [[1949]]-[[1960]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 96
| ''[[:nl:Het grote slapen]]''
| [[Raymond Chandler]]
| [[1939]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 97
| ''[[:nl:Amers|Bitter]]'' (gedichten)
| [[Saint-John Perse]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]]
| [[1957]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 98 
| ''[[:nl:Guust Flater]]'' (strip)
| [[André Franquin]]
| [[1957]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 99
| ''[[:nl:Onder de Vulkaan]]''
| [[Malcolm Lowry]]
| [[1947]]
|----------------------------------
| align=&quot;right&quot; | 100
| ''[[:nl:Middernachtskinderen]]''
| [[Salman Rushdie]]
| [[1981]]
|}

==Sjoch ek==
*[[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] [[Nobelpriis foar de Literatuer]]
*[[Pulitzerpriis (literatuer)]]
*[[Prometheus Award]] – &lt;small&gt;Orwell, Tolkien, Bradbury&lt;/small&gt;

==Keppelings om utens==

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Bibliografy]]
[[Kategory:Kultuer yn Frankryk]]</text>
      <sha1>no9hjecxmjl7z8n5pwuiy3vfz7h0fnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berlin (Súd-Afrika)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67845</id>
    <revision>
      <id>1224127</id>
      <parentid>951788</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T11:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt, + posysjekaart</comment>
      <origin>1224127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1535" sha1="jroupq1jj76vshqhdwdjk48m6vlpvlx" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika
| namme       = Berlin
| ôfbylding   = Map of South Africa with Buffalo City highlighted (2011).svg
| ôfbyldingstekst = Plak fan gemeente Buffalo City yn 'e East-Kaapprovinsje
| flagge      = 
| wapen       = 
| provinsje   = [[East-Kaap]]
| distrikt    = 
| gemeente    = [[Buffalo City (stedsgemeente)|Buffalo City]]
| boargemaster = 
| ynwennertal = 3.048 (2011)
| oerflak     = 38,13 km²
| hichte      = 500 m
| postkoade   = 5660
| netnûmer    = +27 43
| webside     = 
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 32
| lat_min     = 53
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 27
| lon_min     = 35
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
'''Berlin''' is in delsetting 20&amp;nbsp;km beëasten [[King William's Town]] yn 'e [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] provinsje [[East-Kaap]]. It plak heart administratyf ûnder de gemeente [[Buffalo City (stedsgemeente)|Buffalo City]] en hat goed 3.000 ynwenners.

Berlin [[1857]] is troch [[Dútslân|Dútske]] lânferhuzers stichte en ferneamd nei de [[Dútslân|Dútske]] haadstêd [[Berlyn]].

Op 23 febrewaris 2021 is it plak offisjeel omneamd nei Ntabozuko.

== Demografy ==
De befolking fan Berlin neffens '''ras''':
* [[Negroïde ras|Swart]]: 94.1%
* [[Kleurling]]: 0.7%
* [[Aazje|Aziaat]]: 0.1%
* [[Blanke ras|Wyt]]: 4.9%
* Oars: 0.3%

Neffens '''taal''':
* [[Ksosa]]: 91.2%
* [[Ingelsk]]: 4.5%
* [[Afrikaansk]]: 1.9%
* Oars: 2,4%
[[Kategory:Plak yn East-Kaap]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1857]]</text>
      <sha1>jroupq1jj76vshqhdwdjk48m6vlpvlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fauresmith</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73548</id>
    <revision>
      <id>1224130</id>
      <parentid>989689</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T11:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt, + posysjekaart, tf</comment>
      <origin>1224130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="nso8megfa3wmry1slo11en6bwlyeb96" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika
| namme       = Fauresmith
| ôfbylding   = Fauresmith - panoramio.jpg
| ôfbyldingstekst = It spoar midden oer de haadstrjitte
| flagge      = 
| wapen       = 
| provinsje   = [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]]
| distrikt    = [[Xhariep]]
| gemeente    = [[Kopanong]]
| boargemaster = 
| ynwennertal = 3.628 (2011)
| oerflak     = 13,85 km²
| hichte      = 1.350 m
| postkoade   = 9978
| net nûmer   = +27 51
| webside     = [http://www.fauresmith.co.za/afrikaan.htm www.fauresmith]
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 29
| lat_min     = 45
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 25
| lon_min     = 19
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
'''Fauresmith''' is in plak yn [[Súd-Afrika]]. It leit 130 km besúdwesten fan [[Bloemfontein]] yn de gemeente [[Kopanong]]. It [[doarp]] waard ferneamd nei dûmny [[Philip Eduard Faure|Phillip Faure]] en de Britske gûverneur fan de [[Kaapkoloanje]] sir [[Harry Smith]]. It is it op ien nei âldste doarp yn de provinsje [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]].

== Skiednis==
Doe't de blanken har yn de regio festige hienen, wie der ferlet fan in tsjerke. Sy woene der in pleats foar brûke. Nei in protte ûnderhannelings mei de Britske oerheid, dy't oars neat opsmieten, waard der in tydlike tsjerke boud by de pleats &quot;Sannahspoort&quot; - dêr't no Fauresmith leit. Letter kocht de tsjerkeried Sannahspoort foar 14.000 [[riksdollar]]s (£1050). 

Der waard fuortendaliks útein set mei de ferkeap fan stikken grûn om in permaninte tsjerke sette te kinnen, op betingst dat der op dy ferkochte perselen gjin alkoholyske drank ferkocht wurde mocht. De ferkeap fan grûn wie foar de tsjerke yn dy tiid de grutste boarne fan ynkomsten. De selsstannige tsjerkegemeenten fan no yn de omkriten, [[Philippolis]], [[Trompsburg]], [[Edenburg]], [[Petrusburg]], [[Koffiefontein]], [[Luckhoff]] en in grut part fan [[Jacobsdal]], hearden eartiids allegear by de gemeente fan Fauresmith .

Op 30 augustus [[1851]] wie der in wichtige gearkomst Sannahspoort. De titel fan de notulen wie &quot;Fauresmith.&quot;

Nei Bloemfontein, wie Fauresmith de wichtichste stêd yn [[Oranje Frijsteat]]. De earste parlemintêre gearkomst moast út dy twa stêden in haadstêd fan de steat kieze. Bloemfontein krige de measte stimmen.

[[Kategory:Plak yn Frijsteat]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1842]]</text>
      <sha1>nso8megfa3wmry1slo11en6bwlyeb96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Attraksjepark Duinen Zathe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84331</id>
    <revision>
      <id>1224102</id>
      <parentid>1218693</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T09:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>Bywurke</comment>
      <origin>1224102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8522" sha1="lama45pie9vnh03chq9bk89z5krwook" xml:space="preserve">{{Ynfoboks ferdivedaasjepark
| namme                       = Attraksjepark Duinen Zathe
| ôfbylding                   = Duinen Zathe Ingang (37413242556).jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = De yngong fan it park.
| logo                        = 
| lân                         = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Ooststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Eaststellingwerf]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[File:Appelscha flag.svg|border|20px]] [[Appelskea]]
| resort                      = 
| adres                       = Noarder Es 1
| koördinaten                 = 52°57'18&quot;N 6°20'10&quot;E
| sels yn te foljen0          = 
| namme sels yn te foljen0    = 
| ôfkoarting                  = 
| type                        = algemien [[ferdivedaasjepark]]
| tema                        = 
| eigner                      = 
| útbater                     = 
| iepen                       = [[maaie]] &lt;sup&gt;&lt;small&gt;o&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;m&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; [[aug.]] &lt;small&gt;(altyd)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[apr.]], [[sept.]], [[okt.]] &lt;small&gt;(net altyd)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 14 [[hektare|ha]]
| attraksjes                  = 19
| achtbanen                   = 2
| wetterattraksjes            = 2
| sels yn te foljen1          = darkrides
| namme sels yn te foljen1    = 1
| sels yn te foljen2          = 
| namme sels yn te foljen2    = 
| shows                       = 
| wurknimmers                 = 
| besikers                    = 65.000 &lt;small&gt;(jiers)&lt;/small&gt;
| netwurken                   = 
| sels yn te foljen3          = 
| namme sels yn te foljen3    = 
| sels yn te foljen4          = 
| namme sels yn te foljen4    = 
| ferneamd nei                = 
| histoaryske namme           = 
| iepening                    = [[1958]]
| sluting                     = 
| fuortkommen út              = 
| opgien yn                   = 
| sels yn te foljen5          = oarspr. lokaasje
| namme sels yn te foljen5    = Boerestreek yn Appelskea
| sels yn te foljen6          = 
| namme sels yn te foljen6    = 
| sels yn te foljen7          = 
| namme sels yn te foljen7    = 
| namme gebou                 = 
| arsjitekt                   = 
| boujier                     = 
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| sels yn te foljen8          = 
| namme sels yn te foljen8    = 
| sels yn te foljen9          = 
| namme sels yn te foljen9    = 
| webside                     = [http://www.duinenzathe.nl/ www.duinenzathe.nl]
| mapname                     = Fryslân
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 52
| lat_min                     = 57
| lat_sec                     = 18
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 20
| lon_sec                     = 9.8
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Lokaasje fan it park yn [[Fryslân]].
}}
'''Attraksjepark Duinen Zathe''' (offisjeel, [[Nederlânsk]]: ''Attractiepark Duinen Zathe'') is in [[ferdivedaasjepark]] yn [[Appelskea]], yn 'e uterste súdeasthoeke fan [[Fryslân]].

==Skiednis==
[[Ofbyld:Duinen Zathe geschiedenis (23609227088).jpg|thumb|left|200px|Duinen Zathe eartiids]]
Duinen Zathe begûn yn [[1958]] as in [[kofje]]- en [[tee 9drank)|tee]]skinkerij, wêrby't de eigner doedestiden efter en njonken it haadgebou eigenhandich houten [[boarterstastel]]len boude om 'e bern fan syn klanten dwaande te hâlden. In stadige modernisearring late der úteinlik ta dat de efterseal yn 'e twadde helte fan 'e sechstiger jierren as [[dancing]] brûkt waard. Om [[1970]] hinne waard de saak oernommen, wêrnei't der in yngeande ferbouwing plakfûn.

De [[boarterstún]] waard dêrby ferhuze nei it terrein efter it haadgebou, en der waarden grutte attraksjes ynstallearre, wêrûnder [[botsauto's]], [[oldtimer]]s en in [[draaimole]]. In stikmannich jierren letter waard it terrein noch fierder útwreide, en waarden der û.m. in [[spûkhûs]] en in [[teäter (keunstfoarm)|teäter]]seal tafoege.

Yn [[1984]] kamen de hjoeddeistige eigners yn it besit fan it ferdivedaasjepark. Under de nije lieding fûn der in fierdere útwreiding plak en krige Duinen Zathe mear bekendheid. De lûdsoerlêst waard úteinlik lykwols in probleem foar it doarp, en om't der op it oarspronklike plak, oan 'e Boerestreek, midden yn Appelskea, ek gjin romte mear oer wie foar fierdere útwreiding, waard besletten it hiele park te ferhúzjen nei in oare lokaasje, oan 'e Noarder Es. Dy ferhuzing krige yn [[2002]] syn beslach. Yn [[2025]] waarden der twa attraksjes fuorthelle, de Super Nova en de De Flying Swing. Dizze attraksjes waarden mei yngong fan it seizoen [[2026]] ferfongen troch acht nije attraksjes. Wêrûnder in wetterattraksje en in frije faltoer. 

==Akkomodaasjes==
Duinen Zathe beskikt oer in ferskaat oan tradisjonele attraksjes, wêrûnder [[botsauto's]], in [[klimkastiel]], [[luchtkjessen]]s, in [[glydbaan|reuzeglydbaan]] en in [[spûkhûs]]. Dêrnjonken binne der ek ferskillende grutte moderne ynstallaasjes, wêrûnder in [[achtbaan]], in [[wyldwetterbaan]] en in saneamde supernova mei twa ûnôfhinklik bewegende earms dy't jin it gefoel jout tusken metershege weagen te surfen. Mar ek beskikt it park noch oer in gewoane [[boarterstún]], mei [[touter]]s, [[wip (boarterstastel)|wippen]] en in [[sânbak]]. Yn it teäter binne geregeldwei optredens.

== Attraksjes ==
* ''ûndersteande list is ûnfolslein''
===Hjoeddeiske attraksjes===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Namme
! Iepene
!width=250|Opm.
|-
| [[Ofbyld:Attractie Spur &amp; the Big Apple.jpg|100px]]
| Spur &amp; the Big Apple
| [[1987]]
| Is mei it attraksjepark mei ferhúze fan de Boerestreek nei de Noarder Es.
|-
| [[Ofbyld:Attractie London City Coaster.jpg|100px]]
| London City Coaster 
| [[2017]]
| De Achtbaan út [[1991]] stie oarspronklik yn in Britsk ferdivedaazjepark. En hat fan [[2008]] oant [[2016]] by Nederlânske merken del reizge.
|-
| 
| Spûkhûs
| [[2008]]
| Ferfanger fan it eardere spûkhûs út de santiger jierren.
|-
| [[Ofbyld:Attractie de Flying Heli's.jpg|100px]]
| Flying Heli's
|
|
|-
| 
| Mini Jet
| [[1981]]
| Is mei it attraksjepark mei ferhúze fan de Boerestreek nei de Noarder Es.
|-
|
| Reuzenglijbaan
| 
| Is mei it attraksjepark mei ferhúze fan de Boerestreek nei de Noarder Es.
|-
| 
| Waterglijbaan
| [[1995]]
| Is mei it attraksjepark mei ferhúze fan de Boerestreek nei de Noarder Es.
|-
| [[Ofbyld:Verkeerspark in Verkeers- &amp; Attractiepark Duinen Zathe.jpg|100px]]
| Ferkearssirkwy
| [[2017]]
| De ynfentaris fan it ferkearspark komt oarspronklik fan [[Verkeerspark Assen]].
|-
|
| Impactor
| [[2026]]
| Frisbee dy't 120 graden hinne en wer slingert
|-
|
| Jungle River
| [[2026]]
| Wetterattraksje
|-
| 
| Piratenbootjes
| [[2026]]
| Botsboatsjes
|-
|
| Piratenboot
| [[2026]]
| Skommelskip
|-
|
| Vrije Valtoren
| [[2026]]
| Frije faltoer
|-
| 
| Boerderij Tour
| [[2026]]
| Rûnrit
|-
|
| Zweefmolen
| [[2026]]
| Sweefmûne
|-
| 
| Reuzenrad
| [[2026]]
| Reuzenrêd
|}

=== Ferdwûne attraksje ===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Namme
! Iepene
! Ofbrútsen
!width=250|Opm.
|-
| [[Ofbyld:Attractie de Supernova.jpg|100px]]
| Super Nova
| [[2007]]
| [[2025]]
| Reizge earder oer de Nederlânske merken, en giet wer werom nei de Merke.
|-
|[[Ofbyld:Attractie Flying Swing.jpg|100px]]
| De Flying Swing
| [[2008]]
| [[2025]]
| Reizge earder by Dútske merken del.
|}

==Keppelings om utens==
* {{nl}}[http://www.duinenzathe.nl/ Offisjele webside fan Attraksjepark Duinen Zathe]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* [https://www.looopings.nl/weblog/32268/Compleet-overzicht-dit-zijn-de-acht-nieuwe-attracties-in-het-Friese-pretpark-Duinen-Zathe.html {{nl}} Looopings, 2-4-2026, https://www.looopings.nl/weblog/32268/Compleet-overzicht-dit-zijn-de-acht-nieuwe-attracties-in-het-Friese-pretpark-Duinen-Zathe.html ''Rieplachte op 3-4-2026]
{{Commonscat|Duinen Zathe}}
}}
{{Navigaasje ferdivedaasjeparken yn Nederlân}}

[[Kategory:Ferdivedaasjepark yn Fryslân]]
[[Kategory:Appelskea]]
[[Kategory:Bouwurk yn Eaststellingwerf]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1958]]
[[Kategory:Bouwurk út 1958]]</text>
      <sha1>lama45pie9vnh03chq9bk89z5krwook</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kiesdistrikt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91673</id>
    <revision>
      <id>1224059</id>
      <parentid>1221048</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T18:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>link nei kieskring fryslân</comment>
      <origin>1224059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3137" sha1="jd1hubtnvrvf4gg4o5cieze91pint7f" xml:space="preserve">[[File:Nederland kieskringen.svg|right|thumb|200px|Kieskringen yn [[Nederlân]].]]
In '''kiesdistrikt''', ek wol '''kieskring''' of '''konstituïnsje''' neamd, is in dielgebiet fan in [[lân]] dêr't by [[ferkiezing]]s op deselde kandidaten stimd wurde kin. Yn 'e regel is it inkeld oan kiezers dy't binnen de grinzen fan sa'n kiesdistrikt wenje, tastien om dêr mei te dwaan oan 'e ferkiezings. Ut ien kiesdistrikt kin ien of mear as ien kandidaat keazen wurde foar in sit yn in [[folksfertsjintwurdiging|folksfertsjintwurdigjend lichem]]. It [[kiessysteem]] dat foar kiesdistrikten yn gebrûk is, kin fan it iene ta it oare lân (en sels yn ferskillende dielen of by ferskillende soarten ferkiezings binnen itselde lân) sterk útinoar rinne.

==Underskate kiessystemen==
Yn 'e [[Ingelsk|Angelsaksyske lannen]] is it bygelyks wizânsje dat de kandidaat dy't de measte stimmen kriget, it kiesdistrikt wint, en dat mei de rest fan 'e stimmen neat dien wurdt (it saneamde [[first-past-the-post-systeem]]). Yn oare lannen (wêrûnder [[Nederlân]]), dy't in systeem fan [[proporsjonele fertsjintwurdiging]] hawwe, wurde de stimmen út alle kiesdistrikten op ien grutte bulte smiten en krije [[politike partij]]en in tal kandidaten yn 'e folksfertsjintwurdiging dat evenredich is oan it totale tal stimmen dat der by de ferkiezings op harren útbrocht is. Wer oare lannen hawwe in mingfoarm fan dizze beide kiessystemen, sa't bygelyks yn [[Skotlân]] (allinnich by de ferkiezings foar it regionale [[Skotske Parlemint]]) it gefal is.

By it first-past-the-post-systeem, dat ek wol it [[kiesdistriktestelsel]] neamd wurdt, binne de kandidaten dy't keazen wurde, ferbûn oan har kiesdistrikt, sadat de lju dêre in oansprekpunt hawwe foar kwestjes op it mêd fan polityk en belied dy't harren dwaande hâlde. By in systeem fan proporsjonele fertsjintwurdiging giet de bân tusken kandidaat en kiesdistrikt as bywurking fan 'e earliker kiesmetoade ornaris ferlern.

==Kieskringen==
{{Sjoch haadartikel|Kieskring Fryslân}}
De kiesdistrikten yn [[Nederlân]], dy't formeel kieskringen hjitte, binne in oerbliuwsel fan it kiesdistriktestelsel dat hjirre oant de ynfiering fan it [[frouljuskiesrjocht]] yn [[1917]] fan krêft wie. Der binne 20 kieskringen, wêrfan 19 yn Nederlân plus in tweintichste dy't [[Karibysk Nederlân]] omfiemet. De provinsje [[Fryslân]] foarmet dêrby yn syn gehiel kieskring 2. Dizze kieskringen besteane noch altyd om't se de regionale sprieding fan kandidaten foar de ferkiezings fan 'e [[Steaten-Generaal]] befoarderje soene. Yn 'e praktyk merkt de kiezer lykwols frijwol neat fan it bestean fan dizze ynstellings. By de ferkiezings foar de [[Provinsjale Steaten]] soarget it bestean fan 'e kieskringen derfoar dat lju dy't bûten de oangeande [[provinsje]] wenje, har net kandidaat stelle kinne foar in sit yn 'e Steaten fan dy provinsje. By de [[gemeenteried]]sferkiezings foarmet eltse gemeente ien kieskring.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Electoral_district ''Notes'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Polityk]]
[[Kategory:Kiesstelsel]]</text>
      <sha1>jd1hubtnvrvf4gg4o5cieze91pint7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esseks (greefskip)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100006</id>
    <revision>
      <id>1224073</id>
      <parentid>1185120</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T20:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>46247</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Essex numbered districts.svg]] → [[File:Essex numbered districts (1974-2028).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>1224073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1677" sha1="2kjkvm8526yp6ygq76gm3fdnzljvhzz" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Essex in England.svg|thumb|265px|Lizzings fan Esseks yn Ingelân]]

'''Esseks''' ([[Ingelsk]]: Essex) is in [[Greefskippen fan Ingelân|greefskip]] yn de [[Regio's fan Ingelân|Ingelske regio]] [[East-Ingelân]], dat nei alle gedachten oprjochte waard yn 'e earste helte fan 'e [[10e iuw]]. It leit benoardeasten [[Londen]] en grinzget oan de [[Noardsee]]. De haadstêd is [[Chelmsford]]. It greefskip beslacht 3670 km² en hat sa'n 1.729.200 ynwenners (2014).

De namme Esseks ferwiist nei it âlde [[Esseks (keninkryk)|keninkryk Esseks]]. Yn it tiidrek fan de [[Angelsaksen]] wie it de kontrei fan de East-Saksen en part fan de âlde [[heptargy]].

== Distrikten ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Distrikten
! Detailkaart
|-
|
#[[Uttlesford]]
#[[Braintree (district)|Braintree]]
#[[Colchester (distrikt)|Colchester]]
#[[Tendring]]
#[[Harlow (distrikt)|Harlow]]
#[[Epping Forest (distrikt)|Epping Forest]]
#[[Chelmsford (distrikt)|Chelmsford]]
#[[Maldon (distrikt)|Maldon]]
#[[Brentwood (distrikt)|Brentwood]]
#[[Basildon (distrikt)|Basildon]]
#[[Rochford (distrikt)|Rochford]]
#[[Castle Point (Esseks)|Castle Point]]
#[[Southend-on-Sea (district)|Southend-on-Sea]] (Unitary authority)
#[[Thurrock]] ([[Unitary authority]])
| [[Ofbyld:Essex numbered districts (1974-2028).svg|180px]]
|}

== Universiteit ==
Esseks hat in wichtige [[universiteit]] yn de stêd [[Colchester]], de ''[[Universiteit fan Esseks|University of Essex]]''.

{{Commonscat|Essex}}
{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.statistics.gov.uk/ Folkstelling 2001, ''National Statistics'']
}}

[[Kategory:Esseks| ]]
[[Kategory:Greefskip yn Ingelân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 10e iuw]]</text>
      <sha1>2kjkvm8526yp6ygq76gm3fdnzljvhzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Pretoria</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105301</id>
    <revision>
      <id>1224108</id>
      <parentid>951781</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="qz74wgbxj43h4cljalicmrpuk9itit1" xml:space="preserve">{{Commonscat|Pretoria}}
[[Kategory:Plak yn Gauteng]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1855]]</text>
      <sha1>qz74wgbxj43h4cljalicmrpuk9itit1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Graaff-Reinet (stêd)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106689</id>
    <revision>
      <id>1224131</id>
      <parentid>1135373</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T11:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt, + posysjekaart.</comment>
      <origin>1224131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4807" sha1="agacjpop9c3sbih1xo4p15f8ec2f9vn" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika
| namme       = Graaff-Reinet
| ôfbylding   = Graaff-Reinet GR1.jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = 
| wapen       = 
| provinsje   = [[East-Kaap]]
| distrikt    = [[Sarah Baartman (distrikt|Sarah Baartman]]
| gemeente    = [[Dr Beyers Naudé (gemeente)|Dr Beyers Naudé]]
| boargemaster = 
| ynwennertal = 35.672 (2011)
| oerflak     = 204,46 km²
| hichte      = 750 m
| postkoade   = 6280
| netnûmer    = +27 49
| webside     = 
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 32
| lat_min     = 15
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 24
| lon_min     = 32
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
'''Graaff-Reinet''' is in stêd yn de provinsje [[East-Kaap]] yn [[Súd-Afrika]]. It is de op trjie nei âldste stêd yn Súd-Afrika, nei [[Kaapstêd]], [[Stellenbosch (stêd)|Stellenbosch]] en [[Swellendam]].&lt;ref&gt;James Bainbridge, ''Lonely Planet South Africa, Lesotho &amp; Swaziland'', p.264, http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/free_chapters/sth-africa-lesotho-swaziland-8-getting-started.pdf&lt;/ref&gt;

Graaff-Reinet leit oan de foet fan de [[Sniebergen (Súd-Afrika)|Sniebergen]] en oan de [[Sneinsrivier|Sondagsrivier]] en wurdt foar it grutste part omjûn troch it natuerpark [[Kamdeboo]]. It plak is in sintrum fan belang foar de hannel yn [[agrarysk]]e produkten.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Graaff-Reinet GR3.jpg|left|thumb|De NG Tjerke ([[Groot Kerk (Graaff-Reinet)|Groot kerk]]) mei 1.500 sitplakken.&lt;br&gt;De arsjitekt hat him ynspirearje litten troch de [[katedraal fan Salisbury]].]]
Yn de [[18e iuw]] berikten de earste kommando's op hynders fan de Nederlânske kolonisten de kontreien dêr't Graaff-Reinet no leit. Sy wiene earder út de [[Kaapkoloanje]] nei it easten lutsen. De earste buorkerijen waarden yn de jierren 70 fan de 18e iuw stichte. Yn de earste jierren hearske der anargy en wetteleazens yn it gebiet. Pas neidat in nije [[lândrost]] nei de regio stjoerd waard om de wet te handhavenjen, koe de delsetting him freedsum ûntjaan.

Op [[13 desimber]] [[1785]] kaam de earste lândrost, Mauritz Woeke, nei it nije doarp. Hy besleat de desetting te ferneamen nei de destiidske gûverneur fan de Kaapkoloanje, [[Cornelis Jakob van de Graeff]], en de famyljenamme fan syn frou Reinet. De grinzen fan it nije distrikt, it fjirde nei [[Kaapstêd]], [[Stellenbosch (stêd)|Stellenbosch]] en [[Swellendam (stêd)|Swellendam]], waarden yn [[1786]] middels in plakkaat bekendmakke.

Yn [[1795]] roepen de ynwenners, nei jierren fan ûnderdrukking troch de [[V.O.C.]], de [[republyk Graaff-Reinet]] út. De ynwenners fan Swellendam diene itselde. Ear't de lieders fan de Kaapkoloanje de nije republykjes wer ferôverje koene, waard de Kaapkoloanje sels oermastere troch [[Grut-Brittanje]].

Nei't [[Nederlân]] de Kaapkoloanje noch in kear weromwûn fan de Britten, waard dy yn 1806 foarfêst troch de Britten ynnaam. In protte bewenners fan de koloanje noaske dat lykwols net. Fral in soad minsken út it distrikt Graaff-Reinet diene dêrnei mei oan de [[Grutte Trek]]. 

Hjoed de dei is de stêd noch in plak dêr't it [[Afrikaansk]] en de Kaapske kultuer dominant binne.

==Demografy==
By folkstelling fan [[2011]] besloech de befolking fan Graaff-Reinet (it [[township]] uMasizakhe meirekkene) 35.672 minsken ferparte oer 8.393 [[húshâlding]]s. Fan de befolking beskriuwt 62.2% harsels as &quot;[[kleure]]&quot;, 28.2% as &quot;[[Swarte Afrikaan]]&quot; en 8.7% as &quot;[[Wite Súdafrikaan|wyt]]&quot;. De oerhearskjende taal wie [[Afrikaansk]], de [[memmetaal]] fan 76.0% fan de befolking. 18.9% prate [[Kosa (taal)|Kosa]] (''Xhosa'') en 3.6% Súd-Afrikaansk-[[Ingelsk]].

== Stedsbyld ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Town Hall Graaff-Reinet.JPG|It stedhûs.
Drostdy Hotel Graaf Reinet-001.jpg|Drostdy Hotel.
Old Congregational Church Parsonage Graaff Reinet-001.jpg|Tsjerke
SA Police Academy Graaff Reinet-001.jpg|Polysje-akademy
&lt;/gallery&gt;

== Berne yn Graaff-Reinet ==
* [[Andries Hendrik Potgieter]] (1792-1852), oanfierder fan de [[Voortrekkers]]
* [[Gerrit Maritz]] (1798-1838), oanfierder fan de Voortrekkers
* [[Andries Pretorius]] (1798-1853), oanfierder fan de Voortrekkers
* [[Louw Wepener]] (1812-1865), kommandant
* [[Marthinus Wessel Pretorius]] (1819-1902), presidint fan de [[Súd-Afrikaanske Republyk]] en de [[Oranje Frijsteat]]
* [[Thomas François Burgers]] (1834-1881), presidint fan de Súd-Afrikaanske Republyk
* [[Nicolaas Smit]] (1837-1896), [[generaal]]

== Keppeling om utens ==
* {{en}} [http://www.graaffreinettourism.co.za/index.php?page_name=more&amp;menu_id=1 Toeristysk webstee oer Graaff-Reinet mei ôfbylden]
{{Commonscat|Graaff-Reinet}}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
{{CommonsBalke|Graaff-Reinet}}
[[Kategory:Plak yn East-Kaap]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1786]]</text>
      <sha1>agacjpop9c3sbih1xo4p15f8ec2f9vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jehannesburch (Súd-Afrika)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123196</id>
    <revision>
      <id>1224075</id>
      <parentid>1124482</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T22:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1224075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1761" sha1="daielbv03u8f1bf2iutayg47s11shue" xml:space="preserve">{{Stêd mei flagge
|Ofbyld= [[Ofbyld:Montage Johannesburg.jpg|300px]]
|Flagge= [[Ofbyld:Flag of Johannesburg, South Africa.svg|125px]]
|Wapen= [[Ofbyld:Coat of Arms of Johannesburg.svg|75px]]
|Ynwennertal= 957.441 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
|Oerflak= 334,81 km²
|Befolkingstichtens= 2860 / km²
|Stêdekloft= 4.434.827 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
|Hichte= 1753 m
|Lân= [[Ofbyld:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Súd-Afrika]]
|Bestj. ienh. 1= Provinsje
|Namme bestj. ienh. 1= [[Gauteng]]
|Bestj. ienh. 2= Gemeente
|Namme bestj. ienh. 2= Johannesburg
|Stifting= [[1886]]
|Postkoade= 2001&lt;br /&gt;2002
|Tiidsône= [[UTC]]+2
|Simmertiid= 
|Koördinaten= {{Koördinaten yn tekst|26_12_16_S_28_2_44_O_type:city_zoom:16_region:ZA|26° 12' SB, 28° 2' EL}}
|Webside= [http://www.joburg.org.za/ www.joburg.org.za]
}}

[[Ofbyld:Map of Gauteng with Johannesburg highlighted (2016).svg|thumb|left|Lokaasje yn Gauteng]]
'''Jehannesburch''' ([[Afrikaansk]] en [[Ingelsk]]: ''Johannesburg'', [[Sûlû (taal)|Sûlû]]: ''iGoli'', [[Xhosa]]: ''eGol''; kort: ''Joburg'' of ''Jozi'') is in [[stêd]] yn [[Súd-Afrika]]. It is it [[haadplak]] fan de [[provinsje]] [[Gauteng]] en de grutste stêd fan it lân. Yn Jehannesburch stiet it grûnwetlik gerjochtshôf fan Súd-Afrika.

Yn 2010 wie Jehannesburch ien fan de stêden dêr't it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] spile waard.

== Keppeling om utens ==
{{commonsLyts|Johannesburg|Jehannesburch}}
* [http://www.joburg.org.za/ Offisjele webstek fan de stêd Johannesburg] &lt;small&gt;Ingelsk&lt;/small&gt;

[[Ofbyld:South Africa-Johannesburg-Skyline02.jpg|thumb|center|700px|De [[stedssilhûet]] fan Jehannesburch]]

{{stobbe|plak en as gemeente‎}}

[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1886]]
[[Kategory:Gauteng]]</text>
      <sha1>daielbv03u8f1bf2iutayg47s11shue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224114</id>
      <parentid>1224075</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1769" sha1="70hww4rmnb8jomy771afp8zlqu14y8n" xml:space="preserve">{{Stêd mei flagge
|Ofbyld= [[Ofbyld:Montage Johannesburg.jpg|300px]]
|Flagge= [[Ofbyld:Flag of Johannesburg, South Africa.svg|125px]]
|Wapen= [[Ofbyld:Coat of Arms of Johannesburg.svg|75px]]
|Ynwennertal= 957.441 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
|Oerflak= 334,81 km²
|Befolkingstichtens= 2860 / km²
|Stêdekloft= 4.434.827 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
|Hichte= 1753 m
|Lân= [[Ofbyld:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Súd-Afrika]]
|Bestj. ienh. 1= Provinsje
|Namme bestj. ienh. 1= [[Gauteng]]
|Bestj. ienh. 2= Gemeente
|Namme bestj. ienh. 2= Johannesburg
|Stifting= [[1886]]
|Postkoade= 2001&lt;br /&gt;2002
|Tiidsône= [[UTC]]+2
|Simmertiid= 
|Koördinaten= {{Koördinaten yn tekst|26_12_16_S_28_2_44_O_type:city_zoom:16_region:ZA|26° 12' SB, 28° 2' EL}}
|Webside= [http://www.joburg.org.za/ www.joburg.org.za]
}}

[[Ofbyld:Map of Gauteng with Johannesburg highlighted (2016).svg|thumb|left|Lokaasje yn Gauteng]]
'''Jehannesburch''' ([[Afrikaansk]] en [[Ingelsk]]: ''Johannesburg'', [[Sûlû (taal)|Sûlû]]: ''iGoli'', [[Xhosa]]: ''eGol''; kort: ''Joburg'' of ''Jozi'') is in [[stêd]] yn [[Súd-Afrika]]. It is it [[haadplak]] fan de [[provinsje]] [[Gauteng]] en de grutste stêd fan it lân. Yn Jehannesburch stiet it grûnwetlik gerjochtshôf fan Súd-Afrika.

Yn 2010 wie Jehannesburch ien fan de stêden dêr't it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] spile waard.

== Keppeling om utens ==
{{commonsLyts|Johannesburg|Jehannesburch}}
* [http://www.joburg.org.za/ Offisjele webstek fan de stêd Johannesburg] &lt;small&gt;Ingelsk&lt;/small&gt;

[[Ofbyld:South Africa-Johannesburg-Skyline02.jpg|thumb|center|700px|De [[stedssilhûet]] fan Jehannesburch]]

{{stobbe|plak en as gemeente‎}}

[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1886]]
[[Kategory:Plak yn Gauteng]]</text>
      <sha1>70hww4rmnb8jomy771afp8zlqu14y8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224132</id>
      <parentid>1224114</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T11:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt, + posysjekaart.</comment>
      <origin>1224132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1613" sha1="gy5f6e7p1uuo9jbyfuzd2s5x0vtulu8" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika
| namme       = Jehannesburch
| ôfbylding   = Montage Johannesburg.jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = Flag of Johannesburg, South Africa.svg
| wapen       = Coat of Arms of Johannesburg.svg
| provinsje   = [[Gauteng]]
| distrikt    = 
| gemeente    = [[Jehannesburch (stedsgemeente)|Jehannesburch]]
| boargemaster = 
| ynwennertal = 957.441 (2011)
| oerflak     = 334,81 km²
| hichte      = 1.753 m
| postkoade   = 2000
| netnûmer    = +27 11
| webside     = [https://www.joburg.org.za www.joburg.org.za]
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 26
| lat_min     = 12
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 28
| lon_min     = 02
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
'''Jehannesburch''' ([[Afrikaansk]] en [[Ingelsk]]: ''Johannesburg'', [[Sûlû (taal)|Sûlû]]: ''iGoli'', [[Xhosa]]: ''eGol''; kort: ''Joburg'' of ''Jozi'') is in [[stêd]] yn [[Súd-Afrika]]. It is it [[haadplak]] fan de [[provinsje]] [[Gauteng]] en de grutste stêd fan it lân. Yn Jehannesburch stiet it grûnwetlik gerjochtshôf fan Súd-Afrika.

Yn 2010 wie Jehannesburch ien fan de stêden dêr't it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] spile waard.
{{stobbe|plak en as gemeente‎}}

== Keppeling om utens ==
* [http://www.joburg.org.za/ Offisjele webstek fan de stêd Johannesburg] &lt;small&gt;Ingelsk&lt;/small&gt;

[[Ofbyld:South Africa-Johannesburg-Skyline02.jpg|thumb|center|700px|De [[stedssilhûet]] fan Jehannesburch]]

{{CommonsBalke|Johannesburg|Jehannesburch}}

[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1886]]
[[Kategory:Plak yn Gauteng]]</text>
      <sha1>gy5f6e7p1uuo9jbyfuzd2s5x0vtulu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Durban (Súd-Afrika)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125245</id>
    <revision>
      <id>1224129</id>
      <parentid>1124412</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T11:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt, + posysjekaart</comment>
      <origin>1224129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1641" sha1="o9716cyl8g1pzjh3pgropv9ewyjr5z5" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika
| namme       = Durban
| ôfbylding   = 2011-06-22 12-01-28 South Africa - Morningside.jpg
| ôfbyldingstekst = De skyline fan Durban by de kust lâns
| flagge      = Flag of Durban, South Africa.svg
| wapen       = DurbanCoatOfArms.jpg
| provinsje   = [[KwaZulu-Natal]]
| distrikt    = [[eThekwini (stedsdistrikt)|eThekwini]]
| gemeente    = [[eThekwini (stedsdistrikt)|eThekwini]]
| boargemaster = 
| ynwennertal = 595.064 (2011)
| oerflak     = 225,91 km²
| hichte      = 0–500 m
| postkoade   = 4000
| netnûmer    = +27 31
| webside     = [https://www.durban.gov.za www.durban.gov.za]
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 29
| lat_min     = 51
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 31
| lon_min     = 01
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
'''Durban''' ([[Sûlû (taal)|Sûlû]]: ''eThekwini'') is in [[stêd]] yn [[Súd-Afrika]]. It is de grutste stêd fan de [[provinsje]] [[KwaZulu-Natal]] en de grutste havenstêd fan it lân. Durban waard in 1880 gesticht en hjitte earst ''Port Natal''.
[[Ofbyld:Map of KwaZulu-Natal with eThekwini highlighted (2016).svg|thumb|left|Lokaasje yn KwaZulu-Natal]]
Yn 2010 wie Durban ien fan de stêden dêr't it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] spile waard.

== Keppeling om utens ==
{{commonsLyts|Durban}}
* [http://www.durban.gov.za/ Offisjele webstek fan de stêd Durban] &lt;small&gt;Ingelsk&lt;/small&gt;

[[Ofbyld:Durban skyline.jpg|thumb|center|700px|De [[stedssilhûet]] fan Durban]]
{{stobbe|plak en as gemeente‎}}
[[Kategory:Plak yn KwaZulu-Natal]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1880]]</text>
      <sha1>o9716cyl8g1pzjh3pgropv9ewyjr5z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>National Football League</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126061</id>
    <revision>
      <id>1224101</id>
      <parentid>1218273</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T09:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GregorBungensheim</username>
        <id>44988</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Teams */</comment>
      <origin>1224101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5574" sha1="gq5c919pgeh2x7rnldca6chwu749f7c" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3; font-size:90%&quot; 
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | &lt;font size=&quot;+1&quot;&gt; NFL
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |[[File:Super Bowl 1F2868F4.jpg|280px]]
|-
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | Basisynformaasje
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Namme'''  || '''National Football League'''
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Stifte'''  || [[1920]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Lân'''  || {{Flagge_US}} [[Feriene Steaten]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Tal klups'''  || 32
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Titelhâlder'''  || [[Seattle Seahawks]] (2e titel)
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Rekôrkampioen'''  || [[Green Bay Packers]] (13 kear)
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Webstee'''  || [http://www.nfl.com NFL]
|}
De '''National Football League''' ('''NFL''') is de grutste profesjonele [[Amerikaansk fuotbal|American footballkompetysje]] fan de [[Feriene Steaten]]. De kompetysje bestiet út 32 teams, ferspraat oer Amerikaanske stêden en regio's.

De NFL bestiet út twa kompetysjes, nammentlik de ''American Football Conference'' (AFC) en de ''National Football Conference'' (NFC). Eltse kompetysje is fierder ûnderferdield yn fjouwer difyzjes (East, Noard, West en Súd), dy't elk fertsjinwurdige wurde troch fjouwer teams. Yn it reguliere seizoen, meastentiids fan septimber oant desimber, spylje alle teams 17 wedstriden. Oan de ein fan it seizoen spylje de sân bêste teams (de fjouwer difyzjewinners en trije ''wildcard''-teams) fan de twa kompetysjes yn de play-offs. Earst is it wildcardwykein. Dan spylje de wildcardwinners tsjin de nûmers twa, trije en fjouwer fan de kompetysje. De winners fan dy wedstriden spylje tsjin de nûmers ien fan de kompetysje.

De winner fan de AFC spilet dêrnei tsjin de winner fan de NFC yn de NFL-kampioenswedstriid, de Super Bowl. Dizze wedstriid wurdt spile op in yn it foar bepaalde lokaasje, normaalwei in stêd mei in NFL-team. De wike dêrfoar docht in tal selektearre spilers mei oan de Pro Bowl, dy't sûnt 1979 yn [[Honolulu]] ([[Hawaï]]) spile wurdt.

Ek yn Jeropa wie der in NFL-kompetysje: NFL Jeropa. Yn dizze kompetysje spilen de Jeropeeske American footballklups, lykas de Amsterdam Admirals. Op 29 juny 2007 waard de NFL Jeropa opheft.

== Teams ==
Der binne 32 NFL-teams. Eltse klup mei yn it reguliere seizoen in seleksje ha fan op syn meast 53 spilers. Yn tsjinstelling ta de Major League Baseball, Major League Soccer, [[National Basketball Association]] en de National Hockey League, hat de NFL gjin [[Kanada|Kanadeeske]] teams, om't dy mei de Canadian Football League harren eigen kompetysje hawwe.

De folgjende teams spylje yn de NFL:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; margin-bottom: 10px;&quot;
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FF0000&quot; colspan=&quot;5&quot; |'''&lt;span style=&quot;color:#ffffff;&quot;&gt;American Football Conference&lt;/span&gt;'''
|-
!Difyzje
!Team
!Stadion
!Stêd/gebiet
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | East
|'''Buffalo Bills'''
|New Era Field
|Orchard Park (Buffalo)
|-
|'''Miami Dolphins'''
|Hard Rock Stadium
|Miami Gardens (Miami)
|-
|'''New England Patriots'''
|Gillette Stadium
|Foxborough (Massachusetts)
|-
|'''New York Jets'''
|MetLife Stadium
|East Rutherford (New York)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | North
|'''Baltimore Ravens'''
|M&amp;T Bank Stadium
|Baltimore
|-
|'''Cincinnati Bengals'''
|Paul Brown Stadium
|Cincinnati
|-
|'''Cleveland Browns'''
|FirstEnergy Stadium
|Cleveland
|-
|'''Pittsburgh Steelers'''
|Heinz Field
|Pittsburgh
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | South
|'''Houston Texans'''
|NRG Stadium
|Houston
|-
|'''Indianapolis Colts'''
|Lucas Oil Stadium
|Indianapolis
|-
|'''Jacksonville Jaguars'''
|TIAA Bank Field
|Jacksonville
|-
|'''Tennessee Titans'''
|Nissan Stadium
|Nashville
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | West
|'''Denver Broncos'''
|Empower Field at Mile High
|Denver
|-
|'''Kansas City Chiefs'''
|Arrowhead Stadium
|Kansas City
|-
|'''Las Vegas Raiders'''
|Allegiant Stadium
|Oakland
|-
|'''Los Angeles Chargers'''
|Dignity Health Sports Park
|Carson
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#0000FF&quot; colspan=&quot;5&quot; |'''&lt;span style=&quot;color:#ffffff;&quot;&gt;National Football Conference&lt;/span&gt;'''
|-
!Difyzje
!Team
!Stadion
!Stêd/gebiet
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | East
|'''Dallas Cowboys'''
|AT&amp;T Stadium
|Arlington (Dallas)
|-
|'''New York Giants'''
|MetLife Stadium
|East Rutherford (New York)
|-
|'''Philadelphia Eagles'''
|Lincoln Financial Field
|Philadelphia
|-
|'''Washington Commanders'''
|FedEx Field
|Landover (Washington)
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | North
|'''Chicago Bears'''
|Soldier Field
|Chicago
|-
|'''Detroit Lions'''
|Ford Field
|Detroit
|-
|'''Green Bay Packers'''
|Lambeau Field
|Green Bay
|-
|'''Minnesota Vikings'''
|U.S. Bank Stadium
|Minneapolis
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | South
|'''Atlanta Falcons'''
|Mercedes-Benz Stadium
|Atlanta
|-
|'''Carolina Panthers'''
|Bank of America Stadium
|Charlotte
|-
|'''New Orleans Saints'''
|Mercedes-Benz Superdome
|New Orleans
|-
|'''Tampa Bay Buccaneers'''
|Raymond James Stadium
|Tampa
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | West
|'''Arizona Cardinals'''
|State Farm Stadium
|Glendale (Phoenix)
|-
|'''Los Angeles Rams'''
|Los Angeles Memorial Coliseum
|Los Angeles
|-
|'''San Francisco 49ers'''
|Levi's Stadium
|Santa Clara (San Francisco)
|-
|'''Seattle Seahawks'''
|CenturyLink Field
|Seattle
|}

=== Measte titels ===
Rekôrkampioen is Green Bay Packers mei trettjin NFL-titels, folge troch Chicago Bears en New York Giants, mei respektyflik njoggen en acht titels.

[[Kategory:Amerikaansk sportbûn]]
[[Kategory:Amerikaansk fuotbal yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1920]]</text>
      <sha1>gq5c919pgeh2x7rnldca6chwu749f7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy:Ynfoboks</title>
    <ns>4</ns>
    <id>130860</id>
    <revision>
      <id>1224095</id>
      <parentid>1223892</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T07:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ plak yn Súd-Afrika</comment>
      <origin>1224095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26214" sha1="08h3obzfl2il122mdey42lq4daxgzf5" xml:space="preserve">In '''ynfoboks''' is in tabel dy't rjochts boppe-oan in artikel stiet, dêr't de wichtichste gegevens oer it ûnderwerp fan it artikel yn fêstlein binne. In ynfoboks brûke mei, mar it hoecht net. It stiet lykwols oare meidoggers frij om letter in ynfoboks oan in artikel ta te foegjen as dêr net ien foar brûkt is, of om de brûkte ynfoboks te ferfangen troch ien dy't better funksjonearret. Ek stiet it eltsenien frij om sels in nije ynfoboks oan te meitsjen as der foar it oangeande ûnderwerp noch net ien bestiet, of as de besteande ynfoboks om de iene of oare reden net foldocht.
{{TOCright}}
==Ynformaasje==
===Algemiene ynformaasje===
Algemiene ynformaasje oer it bouwen fan ynfoboksen, kin û.m. hjir fûn wurde:
*[[Berjocht:Ynfoboks generyk]]

===Twa ynfoboksen ûnderinoar===
Yn guon gefallen kin it nedich of handich wêze om twa ynfoboksen yn ien artikel te brûken. As dy beide rjochts boppe-oan komme, drukt de twadde ynfoboks de rinnende tekst in stikje omleech en ûntstiet der boppe-oan it artikel in wytregel. Om dat foar te kommen, moatte de beide ynfoboksen &quot;ferpakt&quot; wurde yn in &quot;wrapper&quot;, sadat it kompjûtersysteem it as ien grutte tabel sjocht. Dat giet sa:&lt;br&gt;
'''&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{wrapper}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''|'''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;{{1e ynfoboks&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;|1e ynfoboks&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;|1e ynfoboks&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;}}&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''|-&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''|'''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;{{2e ynfoboks&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;|2e ynfoboks&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;|2e ynfoboks&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;}}&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''|-&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''|}'''&lt;/span&gt;
&lt;br&gt;
Yn dit foarbyld is de wrapper fet blau, de 1e ynfoboks read en de 2e ynfoboks grien. Tink derom dat de wrapper út 3 dielen bestiet: in stikje boppe-oan, in stikje tusken de beide ynfoboksen yn en in stikje ûnderoan.

==List fan ynfoboksen==
===Algemiene ynfoboksen===
*[[Berjocht:Ynfoboks generyk grien|Berjocht:Ynfoboks '''generyk grien''']]

===Astronomy &amp; romtefeart===
*[[Berjocht:Universele ynfoboks planeet|Berjocht:Universele ynfoboks '''planeet''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks romtefeartmissy|Berjocht:Ynfoboks '''romtefeartmissy''']]

===Bouwurken===
*[[Berjocht:Ynfoboks bouwurk|Berjocht:Ynfoboks '''bouwurk''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks brêge|Berjocht:Ynfoboks '''brêge''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks daam|Berjocht:Ynfoboks '''daam''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks ferdivedaasjepark|Berjocht:Ynfoboks '''ferdivedaasjepark''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks fersoargingsplak|Berjocht:Ynfoboks '''fersoargingsplak''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks finzenis|Berjocht:Ynfoboks '''finzenis''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks hindoetimpel|Berjocht:Ynfoboks '''hindoetimpel''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks katedraal|Berjocht:Ynfoboks '''katedraal''']] 
*[[Berjocht:Ynfoboks kastiel|Berjocht:Ynfoboks '''kastiel''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks kleaster|Berjocht:Ynfoboks '''kleaster''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks moskee|Berjocht:Ynfoboks '''moskee''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks museum|Berjocht:Ynfoboks '''museum''']] 
*[[Berjocht:Ynfoboks mûne|Berjocht:Ynfoboks '''mûne''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sikehûs|Berjocht:Ynfoboks '''sikehûs''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks synagoge|Berjocht:Ynfoboks '''synagoge''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Sirkwy|Berjocht:Ynfoboks '''Sirkwy''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks skutslûs|Berjocht:Ynfoboks '''skutslûs''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks stadion|Berjocht:Ynfoboks '''stadion''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks stasjon|Berjocht:Ynfoboks '''stasjon''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks swimbad|Berjocht:Ynfoboks '''swimbad''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks tsjerkegebou|Berjocht:Ynfoboks '''tsjerkegebou''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks tunnel|Berjocht:Ynfoboks '''tunnel''']]

===Ekonomy===
*[[Berjocht:Ynfoboks muntienheid|Berjocht:Ynfoboks '''muntienheid''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks ferfiermiddel|Berjocht:Ynfoboks '''ferfiermiddel''']]

===Etnyske groepen===
*[[Berjocht:Ynfoboks etnyske groep|Berjocht:Ynfoboks '''etnyske groep''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks etnyske groep (histoarysk)|Berjocht:Ynfoboks '''etnyske groep (histoarysk)''']]

===Eveneminten===
*[[Berjocht:Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid|Berjocht:Ynfoboks '''edysje hurdfytswedstriid''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks evenemint|Berjocht:Ynfoboks '''evenemint''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks feestdei|Berjocht:Ynfoboks '''feestdei''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Formule 1 seizoen|Berjocht:Ynfoboks '''Formule 1 seizoen''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Formule 1 wedstriid|Berjocht:Ynfoboks '''Formule 1 wedstriid''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje|Berjocht:Ynfoboks '''ynternasjonale fuotbalkompetysje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks PC|Berjocht:Ynfoboks '''PC''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Frouljus-PC|Berjocht:Ynfoboks '''Frouljus-PC''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sportevenemint|Berjocht:Ynfoboks '''sportevenemint''']]

===Film, telefyzje, radio &amp; kompjûter===
*[[Berjocht:Ynfoboks fideospul|Berjocht:Ynfoboks '''fideospul''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks film|Berjocht:Universele ynfoboks '''film''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks mediafranchise|Berjocht:Ynfoboks '''mediafranchise''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks radioprogramma|Berjocht:Ynfoboks '''radioprogramma''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks software|Berjocht:Ynfoboks '''software''']] 
*[[Berjocht:Ynfoboks telefyzjeprogramma|Berjocht:Ynfoboks '''telefyzjeprogramma''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks telefyzjesearje|Berjocht:Universele ynfoboks '''telefyzjesearje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks telefyzje- en radiostjoerder|Berjocht:Ynfoboks '''telefyzje- en radiostjoerder''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Wikipedy|Berjocht:Ynfoboks '''Wikipedy''']] &lt;small&gt;(foar ferzjes fan 'e Wikipedy yn ferskillende talen)&lt;/small&gt;

===Frije tiid===
*[[Berjocht:Universele ynfoboks sport|Berjocht:Universele ynfoboks '''sport''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks spul|Berjocht:Ynfoboks '''spul''']]

===Geografy===
====Algemien====
*[[Berjocht:Ynfoboks archeologysk plak|Berjocht:Ynfoboks '''archeologysk plak''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks autodyk|Berjocht:Ynfoboks '''autodyk''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks begraafplak|Berjocht:Ynfoboks '''begraafplak''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks berch|Berjocht:Ynfoboks '''berch''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks berchtme|Berjocht:Ynfoboks '''berchtme''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks bestjoerlike ienheid|Berjocht:Universele ynfoboks '''bestjoerlike ienheid''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks distrikt (gebiet)|Berjocht:Ynfoboks '''distrikt (gebiet)''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks doarpstabel|Berjocht:Ynfoboks '''doarpstabel''']] &lt;small&gt;(dit is in âlde ynfoboks; leaver net mear brûke)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks eilân|Berjocht:Ynfoboks '''eilân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks fiktyf lân|Berjocht:Ynfoboks '''fiktyf lân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks fulkaan|Berjocht:Ynfoboks '''fulkaan''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks haven|Berjocht:Ynfoboks '''haven''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks gebiet|Berjocht:Universele ynfoboks '''gebiet''']] &lt;small&gt;(foar alderhanne gebieten dy't net yn ien fan 'e boppesteande boksen passe)&lt;/small&gt;
**[[Berjocht:Universele ynfoboks gebiet (mei flagge)|Berjocht:Universele ynfoboks '''gebiet (mei flagge)''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks gebietsdiel|Berjocht:Ynfoboks '''gebietsdiel''']] &lt;small&gt;(bgl. foar eilannen)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks gemeente|Berjocht:Ynfoboks '''gemeente''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks gletsjer|Berjocht: Ynboboks '''gletsjer''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks histoarysk lân|Berjocht:Ynfoboks '''histoarysk lân''']]
**[[Berjocht:Ynfoboks histoarysk lân (gjin flagge)|Berjocht:Ynfoboks '''histoarysk lân (gjin flagge)''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks histoarysk lân (koarte ferzje)|Berjocht:Ynfoboks '''histoarysk lân (koarte ferzje)''']]  &lt;small&gt;(dit is in âlde ynfoboks; leaver net mear brûke)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks Yndianereservaat|Berjocht:Ynfoboks '''Yndianereservaat''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks kaap|Berjocht:Ynfoboks '''kaap''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks kanaal|Berjocht:Ynfoboks '''kanaal''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks kuierpaad|Berjocht:Ynfoboks '''kuierpaad''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks lân 1|Berjocht:Ynfoboks '''lân 1''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks lân 2|Berjocht:Ynfoboks '''lân 2''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks lân (ferâldere)|Berjocht:Ynfoboks '''lân (ferâldere)''']] &lt;small&gt;(dit is in âlde ynfoboks; leaver net mear brûke)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks lofthaven|Berjocht:Ynfoboks '''lofthaven''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks lokaasje|Berjocht:Ynboboks '''lokaasje''']] &lt;small&gt;(jout poer en allinne de lokaasje op in posysjekaart wer, gjin oare ynfo mooglik)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks lokaasje plak|Berjocht:Ynfoboks '''lokaasje plak''']] &lt;small&gt;(dit is in âlde ynfoboks; leaver net mear brûke)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks militêre basis|Berjocht:Ynfoboks '''militêre basis''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks natoergebiet|Berjocht:Universele ynfoboks '''natoergebiet''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks oerseesk gebietsdiel|Berjocht:Ynfoboks '''oerseesk gebietsdiel''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks park|Berjocht:Ynfoboks '''park''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks plak (2026)|Berjocht:'''Ynfoboks plak (2026)''']] &lt;small&gt;(ûnderstipet sawol de tapassing fan ien as twa emblemen)&lt;/small&gt;  
*[[Berjocht:Ynfoboks plak (ferâldere)|Berjocht:Ynfoboks '''plak (ferâldere)''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks polder|Berjocht:Ynfoboks '''polder''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks rivier|Berjocht:Ynfoboks '''rivier''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks see en mar|Berjocht:Universele ynfoboks '''see en mar''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks skiereilân|Berjocht:Ynfoboks '''skiereilân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks stêd|Berjocht:Ynfoboks '''stêd''']] &lt;small&gt;(dit is in âlde ynfoboks; leaver net mear brûke)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Universele ynfoboks stêd|Berjocht:Universele ynfoboks '''stêd''']] &lt;small&gt;(ek foar '''doarpen''')&lt;/small&gt;
**[[Berjocht:Ynfoboks stêd mei flagge|Berjocht:Ynfoboks '''stêd mei flagge''']] &lt;small&gt;(yn dizze ynfoboks is spesjaal romte makke foar in flagge en in wapen)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Universele ynfoboks stedswyk|Berjocht:Universele ynfoboks '''stedswyk''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Wrâlderfgoed|Berjocht:Ynfoboks '''Wrâlderfgoed''']]

====Spesifyk nei lân====
*[[Berjocht:Ynfoboks Amerikaanske steat|Berjocht:Ynfoboks '''Amerikaanske steat''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Amerikaanske Steat|Berjocht:Ynfoboks '''Amerikaanske Steat''']] &lt;small&gt;(dit is in âlde ynfoboks; leaver net mear brûke)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks Australyske steat|Berjocht:Ynfoboks '''Australyske steat''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks departemint Frankryk|Berjocht:Universele ynfoboks '''departemint Frankryk''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks dielgebiet Ruslân|Berjocht:Ynfoboks '''dielgebiet Ruslân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks dielsteat Meksiko|Berjocht:Ynfoboks '''dielsteat Meksiko''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks dielsteat Dútslân|Berjocht:Ynfoboks '''dielsteat Dútslân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks dielsteat Eastenryk|Berjocht:Ynfoboks '''dielsteat Eastenryk''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks regio Frankryk|Berjocht:Ynfoboks '''regio Frankryk''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks regio fan Frankryk||Berjocht:Ynfoboks '''regio Frankryk''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks gemeente Dútslân|Berjocht:Ynfoboks '''gemeente Dútslân''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks gemeente Grikelân|Berjocht:Universele ynfoboks '''gemeente Grikelân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks steat fan Meksiko|Berjocht:Ynfoboks '''steat fan Meksiko''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks gemeente Nederlân 1|Berjocht:Ynfoboks '''gemeente Nederlân 1''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks gemeente Nederlân 2|Berjocht:Ynfoboks '''gemeente Nederlân 2''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks gemeente Sweden|Berjocht:Ynfoboks '''gemeente Sweden''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks regio Itaalje|Berjocht:Ynfoboks '''regio Itaalje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks provinsje Kanada|Berjocht:Ynfoboks '''provinsje Kanada''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Landkreis|Berjocht:Ynfoboks '''Landkreis''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks lânskip Sweden|Berjocht:Ynfoboks '''lânskip Sweden''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks plak Nederlân|Berjocht:Ynfoboks '''plak Nederlân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks plak Noarwegen|Berjocht:Ynfoboks '''plak yn Noarwegen''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks plak yn Ruslân|Berjocht:Ynfoboks '''plak yn Ruslân''']] 
*[[Berjocht:Ynfoboks plak yn Súd-Afrika|Berjocht:Ynfoboks '''plak yn Súd-Afrika''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks plak Sweden|Berjocht:Ynfoboks '''plak yn Sweden''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks provinsje Nederlân|Berjocht:Ynfoboks '''provinsje Nederlân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks provinsje Noarwegen|Berjocht:Ynfoboks '''provinsje Noarwegen''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks provinsje Súd-Afrika|Berjocht:Ynfoboks '''provinsje Súd-Afrika''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks provinsje Sweden|Berjocht:Ynfoboks '''provinsje fan Sweden''']]

===Godstsjinst===
*[[Berjocht:Ynfoboks bibelsk persoan|Berjocht:Ynfoboks '''bibelsk persoan''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks bisdom|Berjocht:Ynfoboks '''bisdom''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks feestdei|Berjocht:Ynfoboks '''feestdei''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks fiktyf of legindarysk personaazje|Berjocht:Ynfoboks '''fiktyf of legindarysk personaazje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks godheid|Berjocht:Ynfoboks '''godheid''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks hindoetimpel|Berjocht:Ynfoboks '''hindoetimpel''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks hillige|Berjocht:Ynfoboks '''hillige''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks katedraal|Berjocht:Ynfoboks '''katedraal''']] 
*[[Berjocht:Ynfoboks kleaster|Berjocht:Ynfoboks '''kleaster''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks libbensbeskôging|Berjocht:Ynfoboks '''libbensbeskôging''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks moskee|Berjocht:Ynfoboks '''moskee''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sillige|Berjocht:Ynfoboks '''sillige''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks synagoge|Berjocht:Ynfoboks '''synagoge''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks tsjerkegebou|Berjocht:Ynfoboks '''tsjerkegebou''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks tsjerkegenoatskip 1|Berjocht:Ynfoboks '''tsjerkegenoatskip 1''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks tsjerkegenoatskip 2|Berjocht:Ynfoboks '''tsjerkegenoatskip 2''']]

===Iten en drinken===
*[[Berjocht:Ynfoboks drinken|Berjocht:Ynfoboks '''drinken''']]

===Keunst===
*[[Berjocht:Ynfoboks byld|Berjocht:Ynfoboks '''byld''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks museum|Berjocht:'''Museum''']]

===Literatuer===
*[[Berjocht:Ynfoboks fiktyf of legindarysk personaazje|Berjocht:Ynfoboks '''Fiktyf of legindarysk personaazje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks literatuer|Berjocht:Ynfoboks '''literatuer''']] &lt;small&gt;(foar literêre wurken)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks tydskrift|Berjocht:Ynfoboks '''tydskrift''']]

===Loftfeart===
*[[Berjocht:Ynfoboks fleantúchtype|Berjocht:Ynfoboks '''fleantúchtype''']]

===Muzyk===
*[[Berjocht:Ynfoboks album|Berjocht:Ynfoboks '''album''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks band|Berjocht:Ynfoboks '''band''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks liet|Berjocht:Ynfoboks '''liet''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks single|Berjocht:Ynfoboks '''single''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sjonger of muzikant|Berjocht:Ynfoboks '''sjonger of muzikant''']]

===Natoer===
*[[Berjocht:Universele ynfoboks baktearjes|Berjocht:Universele ynfoboks '''baktearjes''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks bekend bist|Berjocht:Ynfoboks '''bekend bist''']] &lt;small&gt;(foar spesifike bisten dy't by namme bekend binne)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks bekend fossyl|Berjocht:Ynfoboks '''bekend fossyl''']] &lt;small&gt;(foar spesifike fossilen dy't by namme bekend binne)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks bistepopulaasje|Berjocht:Ynfoboks '''bistepopulaasje''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks bisteryk|Berjocht:Universele ynfoboks '''bisteryk''']] &lt;small&gt;(foar taksonomyske groepen fan it bisteryk)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks bistesoarte|Berjocht:Ynfoboks '''bistesoarte''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks biste-ûndersoarte|Berjocht:Ynfoboks '''biste-ûndersoarte''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks firus|Berjocht:Universele ynfoboks '''firus''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks hinneras|Berjocht:Ynfoboks '''hinneras''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks hynsteras|Berjocht:Ynfoboks '''hynsteras''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks hûneras|Berjocht:Ynfoboks '''hûneras''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks ierdbeving|Berjocht:Ynfoboks '''Ierdbeving''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks koweras|Berjocht:Ynfoboks '''koweras''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks natoergebiet|Berjocht:Universele ynfoboks '''natoergebiet''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks planteryk|Berjocht:Universele ynfoboks '''planteryk''']] &lt;small&gt;(foar taksonomyske groepen fan it planteryk)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks plantesoarte|Berjocht:Ynfoboks '''plantesoarte''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks skimmelryk|Berjocht:Universele ynfoboks '''skimmelryk''']] &lt;small&gt;(foar taksonomyske groepen fan it skimmelryk)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks skimmelsoarte|Berjocht:Ynfoboks '''skimmelsoarte''']]

===Oarloch en konflikt===
*[[Berjocht:Ynfoboks kriichsmachtdiel|Berjocht:Ynfoboks '''kriichsmachtdiel''']] &lt;small&gt;(foar lânmachten, marines, loftmachten, ensfh.)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks militêr|Berjocht:Ynfoboks '''militêr''']] &lt;small&gt;(foar militêren)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks militêre basis|Berjocht:Ynfoboks '''militêre basis''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks militêr konflikt|Berjocht:Ynfoboks '''militêr konflikt''']] &lt;small&gt;(foar oarloggen, fjildslaggen, seeslaggen, ensfh.)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks militêre ienheid 1|Berjocht:Ynfoboks '''militêre ienheid 1''']] &lt;small&gt;(foar rezjiminten, difyzjes en lytsere ienheden)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks militêre ienheid 2|Berjocht:Ynfoboks '''militêre ienheid 2''']] &lt;small&gt;(idem)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks oanslach|Berjocht:Ynfoboks '''oanslach''']] &lt;small&gt;(foar terroristyske en moardoanslaggen)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks wapen|Berjocht:Ynfoboks '''wapen''']] &lt;small&gt;(foar wapens, benammen fjoerwapens en sa, mar ek swurden, messen, bilen, tanks, geskut, ensfh.)&lt;/small&gt;

===Organisaasjes===
*[[Berjocht:Ynfoboks bedriuw|Berjocht:Ynfoboks '''bedriuw''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks bisdom|Berjocht:Ynfoboks '''bisdom''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks dieretún|Berjocht:Ynfoboks '''dieretún''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks feilichheidstsjinst|Berjocht:Ynfoboks '''feilichheidstsjinst''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks ferdivedaasjepark|Berjocht:Ynfoboks '''ferdivedaasjepark''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks ferfierder|Berjocht:Ynfoboks '''ferfierder''']] &lt;small&gt;(foar bedriuwen yn it iepenbier ferfier)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks finzenis|Berjocht:Ynfoboks '''finzenis''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks loftfeartmaatskippij|Berjocht:Ynfoboks '''loftfeartmaatskippij''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks kriichsmachtdiel|Berjocht:Ynfoboks '''kriichsmachtdiel''']] &lt;small&gt;(foar lânmachten, marines, loftmachten, ensfh.)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks militêre ienheid 1|Berjocht:Ynfoboks '''militêre ienheid 1''']] &lt;small&gt;(foar rezjiminten, difyzjes en lytsere ienheden)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks militêre ienheid 2|Berjocht:Ynfoboks '''militêre ienheid 2''']] &lt;small&gt;(idem)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks ministearje|Berjocht:Ynfoboks '''ministearje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks oerheidsynstânsje|Berjocht:Ynfoboks '''oerheidsynstânsje''']]
**[[Berjocht:Ynfoboks oerheidsynstânsje (gjin flagge)|Berjocht:Ynfoboks '''oerheidsynstânsje (gjin flagge)''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks kabinet Nederlân|Berjocht:Ynfoboks '''kabinet Nederlân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politike partij (ferâldere)|Berjocht:Ynfoboks '''politike partij (ferâldere)''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politike partij|Berjocht:Ynfoboks '''politike partij''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politike partij Nederlân|Berjocht:Ynfoboks '''politike partij Nederlân''']]
**[[Berjocht:Ynfoboks politike partij Nederlân/sitten|Berjocht:Ynfoboks '''politike partij Nederlân/sitten''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks reedrydploech|Berjocht:Ynfoboks '''reedrydploech''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sikehûs|Berjocht:Ynfoboks '''sikehûs''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks spoarweimaatskippij|Berjocht:Ynfoboks '''spoarweimaatskippij''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sportbûn|Berjocht:Ynfoboks '''sportbûn''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Sportklub|Berjocht:Ynfoboks '''Sportklub''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Sportklub2|Berjocht:Ynfoboks '''Sportklub2''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sportteam|Berjocht:Ynfoboks '''sportteam''']] &lt;small&gt;(spesifyk oanmakke foar Amerikaanske en oare ynternasjonale sportteams)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks stamme-organisaasje|Berjocht:Ynfoboks '''stamme-organisaasje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks tsjerkegenoatskip 1|Berjocht:Ynfoboks '''tsjerkegenoatskip 1''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks tsjerkegenoatskip 2|Berjocht:Ynfoboks '''tsjerkegenoatskip 2''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks universiteit|Berjocht:Ynfoboks '''universiteit''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks organisaasje algemien|Berjocht:Ynfoboks '''organisaasje algemien''']] &lt;small&gt;(foar alle organisaasjes dy't net yn 'e boppesteande boksen passe)&lt;/small&gt;

===Persoanen===
*[[Berjocht:Ynfoboks akteur|Berjocht:Ynfoboks '''akteur''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks arsjitekt|Berjocht:Ynfoboks '''arsjitekt''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks artyst of kabaretier|Berjocht:Ynfoboks '''artyst of kabaretier''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks band|Berjocht:Ynfoboks '''band''']] &lt;small&gt;(foar bands en muzykgroepen)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks bibelsk persoan|Berjocht:Ynfoboks '''bibelsk persoan''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks biografy|Berjocht:Ynfoboks '''biografy''']] &lt;small&gt;(dizze ynfoboks hellet syn gegevens op út Wikidata)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks fiktyf of legindarysk personaazje|Berjocht:Ynfoboks '''fiktyf of legindarysk personaazje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks follyballer|Berjocht:Ynfoboks '''follyballer''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks fuotballer|Berjocht:Ynfoboks '''fuotballer''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks geastlike|Berjocht:Ynfoboks '''geastlike''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks hearsker of ealman|Berjocht:Ynfoboks '''hearsker of ealman''']] &lt;small&gt;(foar monargen en oare eallju)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks hillige|Berjocht:Ynfoboks '''hillige''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks keatser|Berjocht:Ynfoboks '''keatser''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks keunstner|Berjocht:Ynfoboks '''keunstner''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks koereur|Berjocht:Ynfoboks '''koereur''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks Koereur Formule 1 |Berjocht:Ynfoboks '''koereur Formule 1''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks krimineel|Berjocht:Ynfoboks '''krimineel''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks kristlik lieder|Berjocht:Ynfoboks '''kristlik lieder''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks militêr|Berjocht:Ynfoboks '''militêr''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks model|Berjocht:Ynfoboks '''model''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politikus|Berjocht:Ynfoboks '''politikus''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politikus Nederlân|Berjocht:Ynfoboks '''politikus Nederlân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks pornoakteur|Berjocht:Ynfoboks '''pornoakteur''']] &lt;small&gt;(wurdt brûkt foar eltsenien yn 'e seksyndustry)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks reedrider|Berjocht:Ynfoboks '''reedrider''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks regisseur of produsint|Berjocht:Ynfoboks '''regisseur of produsint''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sillige|Berjocht:Ynfoboks '''sillige''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sjonger of muzikant|Berjocht:Ynfoboks '''sjonger of muzikant''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks skriuwer|Berjocht:Ynfoboks '''skriuwer''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks skiedsrjochter|Berjocht:Ynfoboks '''skiedsrjochter''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sporter|Berjocht:Ynfoboks '''sporter''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks telefyzje- of radiopersoanlikheid|Berjocht:Ynfoboks '''telefyzje- of radiopersoanlikheid''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks persoan algemien|Berjocht:Ynfoboks '''persoan algemien''']] &lt;small&gt;(foar eltsenien dy't net yn ien fan 'e boppesteande boksen past)&lt;/small&gt;

===Polityk===
*[[Berjocht:Ynfoboks Ferkiezing|Berjocht:Ynfoboks '''Ferkiezing''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politikus|Berjocht:Ynfoboks '''politikus''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politikus Nederlân|Berjocht:Ynfoboks '''politikus Nederlân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks presidintsferkiezing Feriene Steaten|Berjocht:Ynfoboks '''presidintsferkiezing Feriene Steaten''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks ministearje|Berjocht:Ynfoboks '''ministearje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks kabinet Nederlân|Berjocht:Ynfoboks '''kabinet Nederlân''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politike partij (ferâldere)|Berjocht:Ynfoboks '''politike partij (ferâldere)''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politike partij|Berjocht:Ynfoboks '''politike partij''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks politike partij Nederlân|Berjocht:Ynfoboks '''politike partij Nederlân''']]
**[[Berjocht:Ynfoboks politike partij Nederlân/sitten|Berjocht:Ynfoboks '''politike partij Nederlân/sitten''']]

===Prizen===
*[[Berjocht:Ynfoboks priis|Berjocht:Ynfoboks '''priis''']] &lt;small&gt;(foar prizen en ûnderskiedings)&lt;/small&gt;

===Skiednis===
*[[Berjocht:Ynfoboks desennium|Berjocht:Ynfoboks '''desennium''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks histoarysk lân (koarte ferzje)|Berjocht:Ynfoboks '''histoarysk lân (koarte ferzje)''']]  &lt;small&gt;(dit is in âlde ynfoboks; leaver net mear brûke)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks histoarysk lân|Berjocht:Ynfoboks '''histoarysk lân''']]
**[[Berjocht:Ynfoboks histoarysk lân (gjin flagge)|Berjocht:Ynfoboks '''histoarysk lân (gjin flagge)''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks histoarysk lânsdiel|Berjocht:Ynfoboks '''histoarysk lânsdiel''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks ierdbeving|Berjocht:Ynfoboks '''ierdbeving''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks militêr konflikt|Berjocht:Ynfoboks '''militêr konflikt''']] &lt;small&gt;(foar oarloggen, fjildslaggen, seeslaggen, ensfh.)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks ramp|Berjocht:Ynfoboks '''ramp''']]

===Skipfeart===
*[[Berjocht:Ynfoboks skip|Berjocht:Ynfoboks '''skip''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks skûtsje|Berjocht:Ynfoboks '''skûtsje''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks sylboat|Berjocht:Ynfoboks '''sylboat''']]

===Spoarwegen===
*[[Berjocht:Ynfoboks rôljend materieel|Berjocht:Ynfoboks '''rôljend materieel''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks spoarweimaatskippij|Berjocht:Ynfoboks '''spoarweimaatskippij''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks stasjon|Berjocht:Ynfoboks '''stasjon''']]

===Taal===
*[[Berjocht:Universele ynfoboks histoarysk taalstadium|Berjocht:Universele ynfoboks '''Histoarysk taalstadium''']] &lt;small&gt;(foar histoaryske taalstadia fan moderne talen, lykas it Aldfrysk of it Midingelsk)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Universele ynfoboks taal|Berjocht:Universele ynfoboks '''taal''']]
*[[Berjocht:Universele ynfoboks taalfamylje|Berjocht:Universele ynfoboks '''taalfamylje''']]

===Wittenskip===
*[[Berjocht:Ynfoboks bekend fossyl|Berjocht:Ynfoboks '''bekend fossyl''']] &lt;small&gt;(foar spesifike fossilen dy't by namme bekend binne)&lt;/small&gt;
*[[Berjocht:Ynfoboks elemint|Berjocht:Ynfoboks '''elemint''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks IPA|Berjocht:Ynfoboks '''IPA''']]
*[[Berjocht:Ynfoboks kleur|Berjocht:Ynfoboks '''kleur''']]

[[Kategory:Wikipedy]]
[[Kategory:Ynfoboks| ]]</text>
      <sha1>08h3obzfl2il122mdey42lq4daxgzf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fan Burmania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132311</id>
    <revision>
      <id>1224105</id>
      <parentid>1223401</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T09:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1224105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="kh9fd1f90diqlaj9ehqetf7pgpfzo5k" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Van Burmania wapen.svg|thumb|Famyljewapen fan Fan Burmania]]
'''Fan Burmania''' is in [[Nederlân]]ske famylje fan [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]] komôf dêr't de leden fan sûnt 1814 ta de Nederlânske adel hearre.

== Skiednis ==
De stamrige begjint mei Upke (Wopke) Riencks fan Burmania fan [[Hitsum]] dy't yn 1420 neamd wurdt. Hy libbe fan om 1370 oant 1426. Neisieten wiene [[skepen]] en [[grytman]] yn Fryslân. Twa fan harren waarden op 14 novimber 1520 troch [[keizer Karel V]] lid fan 'e ryksadel makke.

Leden fan it skaai waarden by Sûverein Beslút fan 28 augustus 1814 erkend ûnder de Ealju fan Fryslân en sadwaande opnaam yn de Nederlânske adel. Twa oare leden waarden op 22 oktober 1814 talitten. It laach stoar yn 1825 út.

== Bekende Fan Burmania's ==
* Upcke Riencks († [[Hitsum]] [[1426]]) is de stamheit fan it laach Fan Burmania. Yn 1408 waard hy neamd as ''Ocko'' op in state yn Hitsum, yn 1420 as ''Upcke op Birdingaterp'' ûnder Hitsum. Op 5 augustus 1420 segele er mei ''Upke in den Beddgaryp'' it fredesferdrach tusken Friezen en Grinslanners. Upke wie troud mei Geel Lollesdr fan Ockinga dy't fan Burchwert kaam en ferstoar yn1420. Hja wie in dochter fan Lolle fan Ockinga en Bauck Takesdr fan Camstra. Se krigen ien soan, Rienck Upckes
** Rienck Upckes († [[1434]]) wie de soan fan Upcke Riencks en Geel Lollesdr fan Ockinga. Hy wenne op Birdingaterp ûnder Hitsum. Hy wie nei alle gedachten troud mei Eeck Douwesdr fan Glins fan [[Dronryp]], dochter fan Douwe (Doede) fan Glins en Both fan Epinga. Hja krigen twa bern: Upcke Riencks en Rienck Riencks.
* [[Rienck Upckes fan Burmania]], († Ljouwert, [[1494]]), Ljouwerter haadling. 
* [[Tjaert fan Burmania]] († [[1541]])
* [[Gemme van Burmania]] (± [[1523]] - [[1602]]), politikus en ealman; soan fan Douwe fan Burmania en Saapke fan Idsma.
* [[Oepke fan Burmania (1538-1615)|Oepke fan Burmania]], meastentiids skreaun as ''Upcke van Burmania'' (± 1538 - [[1615]], Frysk [[histoarikus]]. Ien fan de earste protestanten ûnder de Fryske adel. Hy is in neef fan preester Upke fan Burmania
* [[Douwe fan Burmania]] († 1551), grytman fan Ferwerderadiel en Wûnseradiel
* [[Carel Georg fan Burmania]] (± [[1570]] - [[1634]]), Frysk ealman
* [[Poppo fan Burmania]] (1603 - 1676), Frysk militêr yn it Steatske leger.
* [[Bocko fan Burmania]] (†[[1628]] of [[1629]]), [[grytman]] fan [[Hinnaarderadiel]]
* [[Idzert fan Burmania (1594-1632)]], grytman fan It Bilt tusken 1622 en 1632
* [[Rienk fan Burmania]], grytman fan [[Ferwerderadiel]] tusken 1614 - 1636
* [[Sjuck fan Burmania]] ([[1597]] - [[1650]]), grytman fan [[Wymbritseradiel (gritenij)|Wymbritseradiel]] fan [[1626]] oant [[1647]]
* [[Oepke fan Burmania (1629-1673)]], ek: Upcke fan Burmania, grytman fan Wûnseradiel
* [[Doecke Martena fan Burmania‎]] ([[1627]]-[[1692]]), grytman fan Wymbritseradiel
* [[Sjuck Gerold Juckema fan Burmania]], [[1652]] - [[1720]], soan fan Edwert Juckema (†1672) en Doecke Martena fan Burmania (1627-1692)
* [[Idzert fan Burmania (1655-1708)]], grytman fan Ferwerderadiel en Raerderhim
* [[Ulbo Aylva fan Burmania]] ([[1680]] - [[1762]]), [[grytman]] fan [[Ljouwerteradiel]] dy't wenne op [[Dekemastate (Jelsum)|Dekemastate]]
* [[Laes fan Burmania]] ([[1638]] - [[1691]]), [[grytman]] en deputearre
* [[Barthold Douma fan Burmania]] ([[1695]] - [[1766]]), Nederlânsk steatsman en ambassadeur oan it hof fan [[Wenen]]
* [[Epo Sjuck fan Burmania]] ([[1698]] - [[1775]]), regint
* [[Hobbe fan Burmania]], grytman fan Ljouwerteradiel
* [[Sjuck fan Burmania Rengers]] (''Lange Sjuck''),  [[1713]] - [[1784]], [[grytman]], [[dykgraaf]], kurator fan de [[Universiteit fan Frjentsjer]] en [[deputearre]]
* [[Ulbe fan Burmania]] (1737-1816), grytman fan Ljouwerteradiel
* [[Egbert fan Burmania Rengers]] ([[1745]] - [[1806]]), politikus
* [[Epo Sjuck Burmania Vegelin van Claerbergen]] ([[1790]] - [[1831]]), belestingûntfanger yn [[Jelsum]], letter kontroleur fan belestingen yn Assen en lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân

{{Boarnen|boarnefernijing=
*''Nederlâns Adelsboek'' 80 (1989), s. 566-574.
* [https://www.simonwierstra.nl/Burmania.htm Genealogy fan Burmania]
}}

{{DEFAULTSORT:Burmania}}
[[Kategory:Frysk aadlik laach]]</text>
      <sha1>kh9fd1f90diqlaj9ehqetf7pgpfzo5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Ynfoboks Ferkiezing</title>
    <ns>10</ns>
    <id>148885</id>
    <revision>
      <id>1224061</id>
      <parentid>1223909</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T19:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>in pear ifs derby</comment>
      <origin>1224061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4877" sha1="dpauouje0bnz9k8mvyl6haqh05fp5v0" xml:space="preserve">&lt;onlyinclude&gt;&lt;includeonly&gt;
{{Ynfoboks generyk
| singlecolumn = yes
| bgcolor = #eaeaea
| kop     = {{{namme|}}}
| breed = &lt;div style=&quot;margin: 0.15em 0;&quot;&gt;{{#if:{{{lânlink|}}}|[[Ofbyld:{{{lân}}}|35px|link={{{lânlink}}}]]|[[Ofbyld:{{{lân}}}|35px]]}}&lt;/div&gt;

| kop0 = 
&lt;table style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;text-align:left; border:none; font-weight:normal; overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;{{#if:{{{foarige ferkiezings|}}}|←}} {{{foarige ferkiezings|}}}&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;text-align:center; border:none; overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;{{{datum|}}}&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;text-align:right; border:none; font-weight:normal; overflow-wrap:anywhere;&quot;&gt;{{{folgjende ferkiezings|}}} {{#if:{{{folgjende ferkiezings|}}}|→}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

| head1_1 = {{#if:{{{parlemint|}}}|Parlemint}}
| item1_1 = {{#if:{{{parlemint|}}}|{{{parlemint|}}}}}
| head1_2 = {{#if:{{{tal sitten|}}}|Omfang}}
| item1_2 = {{#if:{{{tal sitten|}}}|{{{tal sitten|}}} leden te ferkiezen}}
| head1_3 = {{#if:{{{mearderheid|}}}|Mearderheid}}
| item1_3 = {{#if:{{{mearderheid|}}}|minimaal {{{mearderheid|}}} sitten}}
| head1_4 = {{#if:{{{oantsjutting|}}}|{{{oantsjutting|}}}}}
| item1_4 = {{#if:{{{oantal|}}}|{{{oantal|}}}}}

| kop2 = Risseltaten
| head2_1 = {{#if:{{{opkomst|}}}|Opkomst}}
| item2_1 = {{#if:{{{opkomst|}}}|{{{opkomst|}}}}}
| head2_2 = {{#if:{{{formaasjewinner|}}}|Winner}}
| item2_2 = {{#if:{{{formaasjewinner|}}}|{{{formaasjewinner|}}}}}
| head2_3 = {{#if:{{{nij kabinet|}}}|Koälysje}}
| item2_3 = {{#if:{{{nij kabinet|}}}|{{{nij kabinet|}}}}}
| head2_4 = {{#if:{{{begjin regearperioade|}}}|Beëdige op}}
| item2_4 = {{#if:{{{begjin regearperioade|}}}|{{{begjin regearperioade|}}}}}
| head2_5 = {{#if:{{{earder kabinet|}}}|Foargonger}}
| item2_5 = {{#if:{{{earder kabinet|}}}|{{{earder kabinet|}}}}}

| kop3 = {{#if:{{{ferkeazen|}}}|Fertsjintwurdigers}}
| head3_1 = {{#if:{{{ferkeazen|}}}|Ferkeazen}}
| item3_1 = {{#if:{{{ferkeazen|}}}|{{{ferkeazen|}}}}}

| otherkop = {{#if:{{{kaart-ferkiezingsútslaggen|}}}|Ofbylding}}
| other1 = {{#if:{{{kaart-ferkiezingsútslaggen|}}}|[[Ofbyld:{{{kaart-ferkiezingsútslaggen}}}|{{Ynfoboks/breedte}}px]]}}
| links31 = &lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:85%&quot;&gt;{{{tekst by kaart|}}}&lt;/div&gt;
| kop99 = Temaside [[File:Portal.svg|20px]] [[Tema:Polityk|Polityk]]

}}
&lt;/includeonly&gt;&lt;/onlyinclude&gt;
{{Dokumintaasje|1=
Dit berjocht is in subberjocht fan (en is dus ôfhinklik fan): [[Berjocht:Ynfoboks generyk]]
== Tapassing ==
Dizze ynfoboks kin sa op de side oernommen wurde:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks Ferkiezing
| lân                        = ôfbylding fan 'e flagge
| lânlink                    = namme fan it lân (side linkt automatysk)
| foarige ferkiezings        = jier en side fan 'e foarige ferkiezings
| datum                      = datum fan 'e ferkiezings
| folgjende ferkiezings      = jier en side fan 'e folgjende ferkiezings
| parlemint                  = namme en side fan it oanbelangjende parlemint
| tal sitten                 = oantal te ferkiezen fertsjintwurdigers
| mearderheid                = minimale hoemannichte sitten nedich foar in mearderheid
| oantsjutting               = benamming fan ferkeazen bewâldslju of oare ferkeazenen
| oantal                     = it oantal persoanen dat beneamd is
| opkomst                    = totaal oantal stimmers dat in stim útbrocht hat
| formaasjewinner            = namme en side fan 'e grutste partij yn it regear
| nij kabinet                = namme en side fan it nije kabinet
| begjin regearperioade      = datum fan it beëdigjen fan de koälysje
| earder kabinet             = namme en side fan it foarige kabinet
| ferkeazen                  = oersjoch fan ferkeazen kandidaten yn in regio
| kaart-ferkiezingsútslaggen = ôfbylding mei dêrop in kaart fan de útslaggen
| tekst by kaart             = ûnderskrift fan de ôfbylding
}}&lt;/pre&gt;
}}
==Foarbyld==
{{Ynfoboks Ferkiezing
| lân                        = Frisian_flag.svg
| lânlink                    = Fryslân
| foarige ferkiezings        = [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]]
| datum                      = 15 maart 2023
| folgjende ferkiezings      = [[Fryske Steateferkiezings 2027|2027]]
| parlemint                  = [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]]
| tal sitten                 = 43
| mearderheid                = 22
| oantsjutting               = Bewâldslju
| oantal                     = 5 deputearren
| opkomst                    = 65,62%
| formaasjewinner            = [[BoerBoargerBeweging|BBB]]
| nij kabinet                = [[Kolleezje-Brok II|Brok II]]
| begjin regearperioade      = 19 july 2023
| earder kabinet             = [[Kolleezje-Brok I|Brok I]]
| ferkeazen                  =
| kaart-ferkiezingsútslaggen = Statenverkiezingen_Nederland_2023.svg
| tekst by kaart             = Grutste partij de provinsje
}}

[[Kategory:Ynfoboks Polityk|Ferkiezing]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dpauouje0bnz9k8mvyl6haqh05fp5v0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rustenburg (plak yn Súd-Afrika)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155890</id>
    <revision>
      <id>1224097</id>
      <parentid>1068506</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T08:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>red.</comment>
      <origin>1224097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4636" sha1="25dtst62hfenybqjvsd1a2wzjk7ow4e" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika
| namme       = Rustenburg
| ôfbylding   = Rustenburg Collage.png
| ôfbyldingstekst =
| flagge      = 
| wapen       = 
| provinsje   = [[Noardwest (Súd-Afrika)|Noardwest]]
| distrikt    = [[Bojanala Platinum District Municipality|Bojanala Platinum]]
| gemeente    = [[Rustenburg Local Municipality]]
| boargemaster = 
| ynwennertal = 104.612 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
| oerflak     = 156,2 km²
| hichte      = 1.170 m
| postkoade   = 0299
| netnûmer    = +27 14
| webside     = [https://www.rustenburg.gov.za www.rustenburg.gov.za]
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 25
| lat_min     = 40
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 27
| lon_min     = 14
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
'''Rustenburg''' is in stêd oan 'e foet fan 'e Magaliesberg yn 'e [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] provinsje [[Noardwest (provinsje)|Noardwest]], 112 kilometer noardwestlik fan [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]]. De stêd leit yn 'e gemeente mei deselde namme.  

Rustenburg is ien fan 'e plakken yn it lân dat tige hurd groeid. Tichteby de stêd binne de twa grutste [[platina]]minen en de grutste platinaraffinaderij fan 'e wrâld, Precious Metal Refiners (PMR). PMR produsearret likernôch 70% fan 'e platinaproduksje yn 'e wrâld. De rykswei N4 rint as in snelwei by de stêd lâns. 

Rustenburg stiet bekend om syn noflike waar. De lokale lânbou produsearret sitrusfruchten, tabak, pinda's, sinneblompitten, maïs, weet en fee.

Yn Rustenburg stiet it Royal Bafokengstadion mei 40.000 sitplakken. It stadion wie ien fan 'e plakken dêr't yn 2010 spile waard om de kup fan it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010]].

Krekt noardlik fan Rutsenburg leit it [[Nasjonale park Pilanesberg]] mei grinzgjend dêroan [[Sun City (Súd-Afrika)|Sun City]].

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Dutch Reformed Church Rustenburg 013.JPG|thumb|left|Nederlânsk Herfoarme tsjerke.]]
Rustenburg waard yn 1850 troch [[Voortrekkers|foartrekkers]] stifte as bestjoerlik sintrum foar it omlizzende plattelân. Neffens dûmny Lion Cachet krige it plak de namme om't de Boeren dêr minder te lijen hiene fan ynfallen fan lânseigen stammen. Rustenburg wie om it sa te sizzen in rêstich plak. Op 11 febrewaris 1859 waard troch [[Dirk Postma]] de lokale grifformearde tsjerke fan Rustenburg stifte. 

Guon fan 'e earste sittings fan it Transvaalske parlemint fûnen yn 1852 plak yn Rustenburg. De presidint fan 'e [[Súdafrikaanske Republyk]] ([[Transvaal]] ) [[Paul Kruger]] kocht yn 1863 Boekenhoutfontein, in buorkerij fan 5 km² noardwestlik fan Rustenburg. Yn 1971 waard de restauraasje fan 'e pleats foltôge, dy't útfierd waard troch de arsjitekt Johan de Ridder. Nei de restauraasje waard de pleats op 'e monumintelist ynskreaun. De pleats bestiet út trije gebouwen mei al it orizjinele meubilêr fan Paul Kruger.

Yn Thlabane, in doarp bûten Rustenburg, setten tsjin de midden fan 'e 19e iuw likernôch 1000 [[Afrikaansk]]talige Tswana's mei stipe fan it parlemint harren nei wenjen. Dat wiene minsken dy't lang op buorkerijen wenne hiene en njonken de taal ek de wensten fan 'e [[Afrikaners]] oernommen hiene. Troch brek oan ynfrastruktuer koene hja gjin Afrikaansk ûnderwiis folgje of nei de tsjerke gean. Sadwaande is dy mienskip oergien op Tswana en Ingelsk as eigen taal.

== Boerenkrigen ==
By de earste Britske besetting fan 1877 bouden de [[Ingelân|Ingelsen]] yn 'e kriich fan 1880-1881 in fort. De oanfal fan 'e [[Afrikaners|Boeren]] op it fort wisten de Ingelsen ôf te slaan. Ek yn de [[Twadde Boere-oarloch]] waard om it gebiet fochten by Buffelspoort, Moedwil, Kosterrivier en Olifantsnek.

== De famylje Bhyat ==
Under de earste bewenners fan Rustenburg wiene ek kolonisten fan [[Yndia|Yndiaaske]] komôf. De famylje Bhyat levere in grutte bydrage oan 'e skiednis fan Rustenburg, om't dy in izerhannel besiet, dy't foar de Boeren fan grut belang wie yn 'e kriich tsjin de Ingelsen. Foar de leveringen troch de famylje waard yn goud betelle. Nei de famylje waard letter in strjitnamme ferneamd.

== Talen (sifers fan 2011 ==
* [[Afrikaansk]] 41,2%
* [[Tswana (taal)|Tswana]] 27,9%
* [[Ingelsk]] 11,9%
* [[Súd-Sotho]]	4,0%
* Oars	15,0%

== Berne ==
* [[Pik Botha]]
* [[Johan Botha (tenoar)]]
* [[John Cranko]]
* [[Bettie Cilliers-Barnard]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://af.wikipedia.org/wiki/Rustenburg ''Bronne'' en ''Verwysings'', op dizze side].
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Rustenburg, South Africa|Rustenburg (Súd-Afrika)}}
}}
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1850]]</text>
      <sha1>25dtst62hfenybqjvsd1a2wzjk7ow4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224098</id>
      <parentid>1224097</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T08:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt</comment>
      <origin>1224098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4667" sha1="j8wz4opqsr3pior94nz04zuru7nd2aa" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika
| namme       = Rustenburg
| ôfbylding   = Rustenburg Collage.png
| ôfbyldingstekst =
| flagge      = 
| wapen       = 
| provinsje   = [[Noardwest (Súd-Afrika)|Noardwest]]
| distrikt    = [[Bojanala Platinum District Municipality|Bojanala Platinum]]
| gemeente    = [[Rustenburg Local Municipality]]
| boargemaster = 
| ynwennertal = 104.612 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
| oerflak     = 156,2 km²
| hichte      = 1.170 m
| postkoade   = 0299
| netnûmer    = +27 14
| webside     = [https://www.rustenburg.gov.za www.rustenburg.gov.za]
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 25
| lat_min     = 40
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 27
| lon_min     = 14
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
'''Rustenburg''' is in stêd oan 'e foet fan 'e Magaliesberg yn 'e [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] provinsje [[Noardwest (provinsje)|Noardwest]], 112 kilometer noardwestlik fan [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]]. De stêd leit yn 'e gemeente mei deselde namme.  

Rustenburg is ien fan 'e plakken yn it lân dat tige hurd groeid. Tichteby de stêd binne de twa grutste [[platina]]minen en de grutste platinaraffinaderij fan 'e wrâld, Precious Metal Refiners (PMR). PMR produsearret likernôch 70% fan 'e platinaproduksje yn 'e wrâld. De rykswei N4 rint as in snelwei by de stêd lâns. 

Rustenburg stiet bekend om syn noflike waar. De lokale lânbou produsearret sitrusfruchten, tabak, pinda's, sinneblompitten, maïs, weet en fee.

Yn Rustenburg stiet it Royal Bafokengstadion mei 40.000 sitplakken. It stadion wie ien fan 'e plakken dêr't yn 2010 spile waard om de kup fan it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010]].

Krekt noardlik fan Rutsenburg leit it [[Nasjonale park Pilanesberg]] mei grinzgjend dêroan [[Sun City (Súd-Afrika)|Sun City]].

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Dutch Reformed Church Rustenburg 013.JPG|thumb|left|Nederlânsk Herfoarme tsjerke.]]
Rustenburg waard yn 1850 troch [[Voortrekkers|foartrekkers]] stifte as bestjoerlik sintrum foar it omlizzende plattelân. Neffens dûmny Lion Cachet krige it plak de namme om't de Boeren dêr minder te lijen hiene fan ynfallen fan lânseigen stammen. Rustenburg wie om it sa te sizzen in rêstich plak. Op 11 febrewaris 1859 waard troch [[Dirk Postma]] de lokale grifformearde tsjerke fan Rustenburg stifte. 

Guon fan 'e earste sittings fan it Transvaalske parlemint fûnen yn 1852 plak yn Rustenburg. De presidint fan 'e [[Súdafrikaanske Republyk]] ([[Transvaal]] ) [[Paul Kruger]] kocht yn 1863 Boekenhoutfontein, in buorkerij fan 5 km² noardwestlik fan Rustenburg. Yn 1971 waard de restauraasje fan 'e pleats foltôge, dy't útfierd waard troch de arsjitekt Johan de Ridder. Nei de restauraasje waard de pleats op 'e monumintelist ynskreaun. De pleats bestiet út trije gebouwen mei al it orizjinele meubilêr fan Paul Kruger.

Yn Thlabane, in doarp bûten Rustenburg, setten tsjin de midden fan 'e 19e iuw likernôch 1000 [[Afrikaansk]]talige Tswana's mei stipe fan it parlemint harren nei wenjen. Dat wiene minsken dy't lang op buorkerijen wenne hiene en njonken de taal ek de wensten fan 'e [[Afrikaners]] oernommen hiene. Troch brek oan ynfrastruktuer koene hja gjin Afrikaansk ûnderwiis folgje of nei de tsjerke gean. Sadwaande is dy mienskip oergien op Tswana en Ingelsk as eigen taal.

== Boerenkrigen ==
By de earste Britske besetting fan 1877 bouden de [[Ingelân|Ingelsen]] yn 'e kriich fan 1880-1881 in fort. De oanfal fan 'e [[Afrikaners|Boeren]] op it fort wisten de Ingelsen ôf te slaan. Ek yn de [[Twadde Boere-oarloch]] waard om it gebiet fochten by Buffelspoort, Moedwil, Kosterrivier en Olifantsnek.

== De famylje Bhyat ==
Under de earste bewenners fan Rustenburg wiene ek kolonisten fan [[Yndia|Yndiaaske]] komôf. De famylje Bhyat levere in grutte bydrage oan 'e skiednis fan Rustenburg, om't dy in izerhannel besiet, dy't foar de Boeren fan grut belang wie yn 'e kriich tsjin de Ingelsen. Foar de leveringen troch de famylje waard yn goud betelle. Nei de famylje waard letter in strjitnamme ferneamd.

== Talen (sifers fan 2011 ==
* [[Afrikaansk]] 41,2%
* [[Tswana (taal)|Tswana]] 27,9%
* [[Ingelsk]] 11,9%
* [[Súd-Sotho]]	4,0%
* Oars	15,0%

== Berne ==
* [[Pik Botha]]
* [[Johan Botha (tenoar)]]
* [[John Cranko]]
* [[Bettie Cilliers-Barnard]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://af.wikipedia.org/wiki/Rustenburg ''Bronne'' en ''Verwysings'', op dizze side].
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Rustenburg, South Africa|Rustenburg (Súd-Afrika)}}
}}
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Plak yn Noardwest]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1850]]</text>
      <sha1>j8wz4opqsr3pior94nz04zuru7nd2aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>West-Kaap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161656</id>
    <revision>
      <id>1224036</id>
      <parentid>1134025</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T13:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ befolkingsûntwikkeling, ynwennertal 2022 ynfoboks oanpast.</comment>
      <origin>1224036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9946" sha1="hfs4cwrwxsbjl9700sa8z3auckv5qnm" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet (mei flagge)
| namme                       = West-Kaap &lt;br&gt; &lt;small&gt;''Wes-Kaap'' ([[Afrikaansk]]) &lt;br&gt; ''Western Cape'' ([[Ingelsk]]) &lt;br&gt; ''iNtshona-Koloni'' ([[Xhosa (taal)|Xhosa]])&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = [[Ofbyld:Western_Cape_in_South_Africa.svg|300px|border]]
| flagge                      = [[Ofbyld:Flag_of_the_Western_Cape_Province.png|100px|border]]
| wapen                       = [[Ofbyld:Wapen_fan_West-Kaap.svg|80px|border]]
| soarte gebiet               = [[Provinsjes fan Súd-Afrika|provinsje]]
| ynwennertal                 = 7.433.019 &lt;small&gt;(sensus 2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa]&lt;/ref&gt; 
| oerflak                     = 129,462 km²
| befolkingstichtens          = 57 ynw./km²
| sels yn te foljen 1         = heechste punt
| namme sels yn te foljen 1   = 2.325 m
| sels yn te foljen 2         = leechste punt
| namme sels yn te foljen 2   = 0 m
| sels yn te foljen 3         = 
| namme sels yn te foljen 3   = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| haadplak                    = [[Kaapstêd]]
| grutste plak                = Kaapstêd
| sels yn te foljen 4         = befolkingsgroep
| namme sels yn te foljen 4   = [[kleurlingen]] (50%) &lt;br&gt; [[swarten]] (32%) &lt;br&gt; [[blanken]] (17%) &lt;br&gt; [[Ynjers]] of [[Aziaten]] (1%)
| sels yn te foljen 5         = taal
| namme sels yn te foljen 5   = [[Afrikaansk]] (49,7%) &lt;br&gt; [[Xhosa (taal)|Xhosa]] (24,7%) &lt;br&gt; [[Ingelsk]] ((20,2%) &lt;br&gt; [[Sesoto]] (1%)
| sels yn te foljen 6         = religy
| namme sels yn te foljen 6   = [[kristendom]] (89,9%) &lt;br&gt; oare (7,5%) &lt;br&gt; net wis/gjint (10,6%)&lt;ref&gt;[http://www.statssa.gov.za/ www.statssa.gov.za]&lt;/ref&gt;
| sels yn te foljen 7         = 
| namme sels yn te foljen 7   = 
| stifting                    = [[27 april]] [[1994]]
| tiidsône                    = [[UTC]] +2 ([[Súdafrikaanske Standerttiid|SAST]])
| simmertiid                  = 
| koördinaten                 = 
| sels yn te foljen 8         = 
| namme sels yn te foljen 8   = 
| sels yn te foljen 9         = 
| namme sels yn te foljen 9   = 
| webside                     = [http://www.westerncape.gov.za/]
}}
'''West-Kaap''' ([[Afrikaansk]]: ''Wes-Kaap''; [[Ingelsk]]: ''Western Cape''; [[Xhosa (taal)|Xhosa]]: ''iNtshona Koloni'') is in provinsje yn it súdwesten fan [[Súd-Afrika]]. It is mei in oerflak fan 129.462 km² de fjirde yn grutte fan de njoggen [[provinsjes fan Súd-Afrika]]. De provinsje hie yn 2021 in rûsde ynwennertal fan goed 7 miljoen ynwenners dêr't twatred fan yn en om de haadstêd [[Kaapstêd]] wennet. De provinsje waard op [[27 april]] [[1994]] stifte doe't de eardere [[Kaapprovinsje]] yn West-Kaap, [[Noard-Kaap]], [[East-Kaap]] en yn in part fan de provinsje [[Noardwest (Súd-Afrika)|Noardwest]] opspjalte waard.

== Geografy ==
[[Ofbyld:Constantia vineyards.jpg|thumb|left|Wyngerts by [[Constantia]]]]
[[Ofbyld:Western Cape 2011 population density map.svg|thumb|left|Befolkingstichtens yn West-Kaap]]
De provinsje mei in totaal oerflak fan 129.462 km² leit yn it súdwesten fan it lân en hat suver in L-foarm mei in kustline fan likernôch 400 km mei de [[Atlantyske Oseaan]] en 500 km mei de [[Yndyske Oseaan]]. De provinsje grinzget yn it noarden oan [[Noard-Kaap]], en yn it easten oan [[East-Kaap]]. Kaapstêd is de haadstêd en is tagelyk ek de wetjouwende haadstêd fan Súd-Afrika mei it ymposante [[Parlemintsgebou (Kaapstêd)|Parlemintsgebou]]. Kaapstêd hat in natuerlike haven oan de [[Tafelbaai]]. Guon oare grutte stêden binne [[Stellenbosch (stêd)|Stellenbosch]], [[Worcester (Súd-Afrika)|Worcester]], [[Paarl]] en [[George (Súd-Afrika)|George]]. De [[túnrûte]] rint oan de súdkust troch West-Kaap hinne en is ien fan de wichtichste fakânsjebestimmings yn Súd-Afrika.

West-Kaap is de meast súdlike krite op it [[Afrika]]anske kontinint, dêr't [[Cape Agulhas]] it súdlikste punt fan is. De kustline fariearret fan sânstrannen ta steile rotsige kusten. Saldanha Bay, 140 km noardlik fan Kaapstêd is in natuerlike haven en de eardere neamde Tafelbaai op it Kaapske skiereilân is omboud ta de [[haven fan Kaapstêd]].

== Klimaat ==
Troch syn lizzing oan twa oseanen en mei ferskate hichten is der in grut klimatologysk ferskaat yn de provinsje. Oan de súdkant hearsket in mediterraan klimaat mei kâlde, wiete winters en drûge waarme simmers en yn it noarden yn de Grutte en Lytse Karoo hearsket in drûch en toar klimaat mei izige winters en hjitte simmers. [[Mosselbaai]] hat njonken [[Hawaiï]] it myldste klimaat yn de wrâld.
 
== Befolking ==
[[Ofbyld:Western Cape 2001 dominant language map.svg|thumb|left|Mearderheidstalen yn West-Kaap:
{{legend|#8dd3c7|[[Afrikaansk]]}}
{{legend|#ffffb3|[[Ingelsk]]}}
{{legend|#fb8072|[[Xhosa (taal)|Xhosa]]}}
]]
De befolking bestie neffens de folkstelling fan 2011 5.822.734 ynwenners, en neffens in rûzing yn 2021 woeksen ta 7.113.776. Twatred wennet yn en om Kaapstêd hinne, dy't nei [[Jehannesburch]] de twadde agglomeraasje fan it lân is. De befolking fan de provinsje is nei [[Gauteng]] de fluchst waaksende. De grutste befolkingsgroep binne de [[kleurlingen]] mei goed 50%, dêrnei de [[swarten]] mei 33% en [[blanken]] mei 16%. Troch emigraasje út East-Kaap wei wenje der in soad [[Xhosa]]. De offisjele talen binne de trije meast sprutsen: [[Afrikaansk]] (49,7%), [[Xhosa (taal)|Xhosa]] (24%) en [[Ingelsk]] (20%).

De West-Kaap (Western Cape) is de &quot;groeikampioen&quot; fan de ôfrûne desennia. Wylst oare provinsjes groeie troch natuerlike oanwaaks, groeit de West-Kaap foaral troch migraasje. In soad minsken út de East-Kaap en Gauteng ferhúzje nei de regio om Kaapstêd fanwegen de wurkgelegenheid, de ynfrastruktuer en de libbenskwaliteit (ek wol &quot;semigraasje&quot; neamd).

===  Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.956.875
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 4.524.335
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 5.822.734
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 7.433.019
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +14,3%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +28,7%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +27,7%
|}

== Ekonomy ==
De provinsje is in wichtich sintrum foar hannel, yndustry en lânbou en is in grutte wynprodussearjende krite. Njonken [[Drúf|druven]] wurde der oare fruchten en [[griente]]n kweekt. Noardlik en eastlik fan Kaapstêd is [[nôt]] in wichtich gewaaks. By de Westkust del is [[fiskerij]] wichtich en yn Karoo wurde der in soad [[Skiep (skaai)|skiep]] holden. Ek [[toerisme]] is in wichtige boarne fan ynkommen. Yn [[Oudtshoorn]] is de [[Kangogrotte]] it besjen wurdich

== Wet en oerheid ==
De haadstêd is Kaapstêd, dêr't it provinsjaal parlemint fêstige is. De grûnwet fan de West-Kaap waard yn [[1998]] oannommen en is yn de trije offisjele talen fan de provinsje beskikber. Dy grûnwet fiert de provnsjale wetjouwing út, dy't neffens de [[Grûnwet fan Súd-Afrika]] bepaald is, op it mêd fan lânbou, ûnderrjocht, omjouwingsaken, sûnensoarch, hûsfêsting, taalbelied, toerisme, hannel en woltierigens.

== Yndieling ==
[[Ofbyld:Map of the Western Cape with municipalities named and districts shaded (2016).svg|500px|thumb|Yndieling fan West-Kaap]]
[[Ofbyld:Table Mountain DanieVDM.jpg|thumb|[[Kaapstêd]] mei de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]]]]
[[Ofbyld:George - Western Cape 10 - Downtown.jpg|thumb|[[George (Súd-Afrika)|George]]]]
[[Ofbyld:N1-HexRiverPass.jpg|thumb|Hexrivierbergen]]
West-Kaap bestiet út ien grutstedske gemeente en fiif distrikten. De distrikten binne op harren bar ûnderferparte yn 24 gemeenten.

=== Grutstedske gemeente ===
* [[Kaapstêd (grutstedske gemeente)|Kaapstêd]]

=== Distrikten ===
*[[Sintraal-Karoo|'''Distrikt Sentraal-Karoo''']]
**[[Beaufort-Wes (gemeente)|Beaufort-Wes]]
**[[Laingsburg (gemeente)|Laingsburg]]
**[[Prins Albert (gemeente)|Prins Albert]]

*'''[[Eden (distrikt)|Distrikt Garden Route]]''' (''Túnrûte'', oant 2018: ''Eden'')
**[[Bitou (gemeente)|Bitou]]
**[[George (gemeente)|George]]
**[[Hessequa (gemeente)|Hessequa]]
**[[Kannaland (gemeente)|Kannaland]]
**[[Knysna (gemeente)|Knysna]]
**[[Mosselbaai (gemeente)|Mosselbaai]]
**[[Oudtshoorn (gemeente)|Oudtshoorn]]

*[[Kaapske Wynlannen|'''Distrikt Kaapse Wynland''']]
**[[Breederivier Wynland|Langeberg]]
**[[Breedevallei]]
**[[Drakenstein (gemeente)|Drakenstein]]
**[[Stellenbosch (gemeente)|Stellenbosch]]
**[[Witzenberg]]

*[[Overberg (distrikt)|'''Distrikt Overberg''']]
**[[Kaap Agulhas (gemeente)|Kaap Agulhas]]
**[[Overstrand (Súd-Afrika)|Overstrand]]
**[[Swellendam (gemeente)|Swellendam]]
**[[Theewaterskloof]]

*[[Westkust (Súd-Afrika)|'''Distrikt Weskus''']]
**[[Bergrivier (gemeente)|Bergrivier]]
**[[Cederberg]]
**[[Matzikama]]
**[[Saldanhabaai (gemeente)|Saldanhabaai]]
**[[Swartland (gemeente)|Swartland]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.westerncape.gov.za/ Offisjele webside fan West-Kaap]
[[Ofbyld:Western Cape provincial building.jpg|thumb|left|Provinsjaal parlemintsgebou yn Kaapstêd]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
----
{{Commonscat|Western Cape|West-Kaap}}
}}

{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:West-Kaap| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>hfs4cwrwxsbjl9700sa8z3auckv5qnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224057</id>
      <parentid>1224036</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T18:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>sifers oanpast neffens statistiken 2022.</comment>
      <origin>1224057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10069" sha1="ph5rnfowtkqytb5qy6sf1jx6abfxq6g" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet (mei flagge)
| namme                       = West-Kaap &lt;br&gt; &lt;small&gt;''Wes-Kaap'' ([[Afrikaansk]]) &lt;br&gt; ''Western Cape'' ([[Ingelsk]]) &lt;br&gt; ''iNtshona-Koloni'' ([[Xhosa (taal)|Xhosa]])&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = [[Ofbyld:Western_Cape_in_South_Africa.svg|300px|border]]
| flagge                      = [[Ofbyld:Flag_of_the_Western_Cape_Province.png|100px|border]]
| wapen                       = [[Ofbyld:Wapen_fan_West-Kaap.svg|80px|border]]
| soarte gebiet               = [[Provinsjes fan Súd-Afrika|provinsje]]
| ynwennertal                 = 7.433.019 &lt;small&gt;(sensus 2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa 2022]&lt;/ref&gt; 
| oerflak                     = 129.462 km²
| befolkingstichtens          = 57 ynw./km²
| sels yn te foljen 1         = heechste punt
| namme sels yn te foljen 1   = 2.325 m
| sels yn te foljen 2         = leechste punt
| namme sels yn te foljen 2   = 0 m
| sels yn te foljen 3         = 
| namme sels yn te foljen 3   = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| haadplak                    = [[Kaapstêd]]
| grutste plak                = Kaapstêd
| sels yn te foljen 4         = befolkingsgroep
| namme sels yn te foljen 4   = [[kleurlingen]] (41,5%) &lt;br&gt; [[swarten]] (40,5%) &lt;br&gt; [[blanken]] (16,6%) &lt;br&gt; [[Ynjers]] of [[Aziaten]] (1,4%)
| sels yn te foljen 5         = taal
| namme sels yn te foljen 5   = [[Afrikaansk]] (41,2%) &lt;br&gt; [[Xhosa (taal)|Xhosa]] (31,4%) &lt;br&gt; [[Ingelsk]] (22%) &lt;br&gt; [[Sesoto]] (2%)
| sels yn te foljen 6         = religy
| namme sels yn te foljen 6   = [[kristendom]] (85,6%) &lt;br&gt; trad. Afrikaansk (5,3%) &lt;br&gt; islam (5,2%)&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa 2022]&lt;/ref&gt;
| sels yn te foljen 7         = 
| namme sels yn te foljen 7   = 
| stifting                    = [[27 april]] [[1994]]
| tiidsône                    = [[UTC]] +2 ([[Súdafrikaanske Standerttiid|SAST]])
| simmertiid                  = 
| koördinaten                 = 
| sels yn te foljen 8         = 
| namme sels yn te foljen 8   = 
| sels yn te foljen 9         = 
| namme sels yn te foljen 9   = 
| webside                     = [http://www.westerncape.gov.za/ www.westerncape.gov.za]
}}
'''West-Kaap''' ([[Afrikaansk]]: ''Wes-Kaap''; [[Ingelsk]]: ''Western Cape''; [[Xhosa (taal)|Xhosa]]: ''iNtshona Koloni'') is in provinsje yn it súdwesten fan [[Súd-Afrika]]. It is mei in oerflak fan 129.462 km² de fjirde yn grutte fan de njoggen [[provinsjes fan Súd-Afrika]]. De provinsje hie yn 2021 in rûsde ynwennertal fan goed 7 miljoen ynwenners dêr't twatred fan yn en om de haadstêd [[Kaapstêd]] wennet. De provinsje waard op [[27 april]] [[1994]] stifte doe't de eardere [[Kaapprovinsje]] yn West-Kaap, [[Noard-Kaap]], [[East-Kaap]] en yn in part fan de provinsje [[Noardwest (Súd-Afrika)|Noardwest]] opspjalte waard.

== Geografy ==
[[Ofbyld:Constantia vineyards.jpg|thumb|left|Wyngerts by [[Constantia]]]]
[[Ofbyld:Western Cape 2011 population density map.svg|thumb|left|Befolkingstichtens yn West-Kaap]]
De provinsje mei in totaal oerflak fan 129.462 km² leit yn it súdwesten fan it lân en hat suver in L-foarm mei in kustline fan likernôch 400 km mei de [[Atlantyske Oseaan]] en 500 km mei de [[Yndyske Oseaan]]. De provinsje grinzget yn it noarden oan [[Noard-Kaap]], en yn it easten oan [[East-Kaap]]. Kaapstêd is de haadstêd en is tagelyk ek de wetjouwende haadstêd fan Súd-Afrika mei it ymposante [[Parlemintsgebou (Kaapstêd)|Parlemintsgebou]]. Kaapstêd hat in natuerlike haven oan de [[Tafelbaai]]. Guon oare grutte stêden binne [[Stellenbosch (stêd)|Stellenbosch]], [[Worcester (Súd-Afrika)|Worcester]], [[Paarl]] en [[George (Súd-Afrika)|George]]. De [[túnrûte]] rint oan de súdkust troch West-Kaap hinne en is ien fan de wichtichste fakânsjebestimmings yn Súd-Afrika.

West-Kaap is de meast súdlike krite op it [[Afrika]]anske kontinint, dêr't [[Cape Agulhas]] it súdlikste punt fan is. De kustline fariearret fan sânstrannen ta steile rotsige kusten. Saldanha Bay, 140 km noardlik fan Kaapstêd is in natuerlike haven en de eardere neamde Tafelbaai op it Kaapske skiereilân is omboud ta de [[haven fan Kaapstêd]].

== Klimaat ==
Troch syn lizzing oan twa oseanen en mei ferskate hichten is der in grut klimatologysk ferskaat yn de provinsje. Oan de súdkant hearsket in mediterraan klimaat mei kâlde, wiete winters en drûge waarme simmers en yn it noarden yn de Grutte en Lytse Karoo hearsket in drûch en toar klimaat mei izige winters en hjitte simmers. [[Mosselbaai]] hat njonken [[Hawaiï]] it myldste klimaat yn de wrâld.
 
== Befolking ==
[[Ofbyld:Western Cape 2001 dominant language map.svg|thumb|left|Mearderheidstalen yn West-Kaap:
{{legend|#8dd3c7|[[Afrikaansk]]}}
{{legend|#ffffb3|[[Ingelsk]]}}
{{legend|#fb8072|[[Xhosa (taal)|Xhosa]]}}
]]
De befolking bestie neffens de folkstelling fan 2011 5.822.734 ynwenners, en is neffens de sifers fan 2022 woeksen ta 7.433.019. Twatred wennet yn en om Kaapstêd hinne, dy't nei [[Jehannesburch]] de twadde agglomeraasje fan it lân is. De befolking fan de provinsje is nei [[Gauteng]] de fluchst waaksende. De grutste befolkingsgroep binne de [[kleurling]]en mei goed 41,5%, dêrnei de [[swarten]] mei 40,5% en [[blanken]] mei 16%. Troch emigraasje út East-Kaap wei wenje der in soad [[Xhosa]]. De offisjele talen binne de trije meast sprutsen: [[Afrikaansk]] (41,2%), [[Xhosa (taal)|Xhosa]] (31,4%) en [[Ingelsk]] (22%).

De West-Kaap (Western Cape) is de &quot;groeikampioen&quot; fan de ôfrûne desennia. Wylst oare provinsjes groeie troch natuerlike oanwaaks, groeit de West-Kaap foaral troch migraasje. In soad minsken út de East-Kaap en Gauteng ferhúzje nei de regio om Kaapstêd fanwegen de wurkgelegenheid, de ynfrastruktuer en de libbenskwaliteit (ek wol &quot;semigraasje&quot; neamd).

===  Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.956.875
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 4.524.335
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 5.822.734
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 7.433.019
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +14,3%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +28,7%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +27,7%
|}

== Ekonomy ==
De provinsje is in wichtich sintrum foar hannel, yndustry en lânbou en is in grutte wynprodussearjende krite. Njonken [[Drúf|druven]] wurde der oare fruchten en [[griente]]n kweekt. Noardlik en eastlik fan Kaapstêd is [[nôt]] in wichtich gewaaks. By de Westkust del is [[fiskerij]] wichtich en yn Karoo wurde der in soad [[Skiep (skaai)|skiep]] holden. Ek [[toerisme]] is in wichtige boarne fan ynkommen. Yn [[Oudtshoorn]] is de [[Kangogrotte]] it besjen wurdich

== Wet en oerheid ==
De haadstêd is Kaapstêd, dêr't it provinsjaal parlemint fêstige is. De grûnwet fan de West-Kaap waard yn [[1998]] oannommen en is yn de trije offisjele talen fan de provinsje beskikber. Dy grûnwet fiert de provnsjale wetjouwing út, dy't neffens de [[Grûnwet fan Súd-Afrika]] bepaald is, op it mêd fan lânbou, ûnderrjocht, omjouwingsaken, sûnensoarch, hûsfêsting, taalbelied, toerisme, hannel en woltierigens.

== Yndieling ==
[[Ofbyld:Map of the Western Cape with municipalities named and districts shaded (2016).svg|500px|thumb|Yndieling fan West-Kaap]]
[[Ofbyld:Table Mountain DanieVDM.jpg|thumb|[[Kaapstêd]] mei de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]]]]
[[Ofbyld:George - Western Cape 10 - Downtown.jpg|thumb|[[George (Súd-Afrika)|George]]]]
[[Ofbyld:N1-HexRiverPass.jpg|thumb|Hexrivierbergen]]
West-Kaap bestiet út ien grutstedske gemeente en fiif distrikten. De distrikten binne op harren bar ûnderferparte yn 24 gemeenten.

=== Grutstedske gemeente ===
* [[Kaapstêd (grutstedske gemeente)|Kaapstêd]]

=== Distrikten ===
*[[Sintraal-Karoo|'''Distrikt Sentraal-Karoo''']]
**[[Beaufort-Wes (gemeente)|Beaufort-Wes]]
**[[Laingsburg (gemeente)|Laingsburg]]
**[[Prins Albert (gemeente)|Prins Albert]]

*'''[[Eden (distrikt)|Distrikt Garden Route]]''' (''Túnrûte'', oant 2018: ''Eden'')
**[[Bitou (gemeente)|Bitou]]
**[[George (gemeente)|George]]
**[[Hessequa (gemeente)|Hessequa]]
**[[Kannaland (gemeente)|Kannaland]]
**[[Knysna (gemeente)|Knysna]]
**[[Mosselbaai (gemeente)|Mosselbaai]]
**[[Oudtshoorn (gemeente)|Oudtshoorn]]

*[[Kaapske Wynlannen|'''Distrikt Kaapse Wynland''']]
**[[Breederivier Wynland|Langeberg]]
**[[Breedevallei]]
**[[Drakenstein (gemeente)|Drakenstein]]
**[[Stellenbosch (gemeente)|Stellenbosch]]
**[[Witzenberg]]

*[[Overberg (distrikt)|'''Distrikt Overberg''']]
**[[Kaap Agulhas (gemeente)|Kaap Agulhas]]
**[[Overstrand (Súd-Afrika)|Overstrand]]
**[[Swellendam (gemeente)|Swellendam]]
**[[Theewaterskloof]]

*[[Westkust (Súd-Afrika)|'''Distrikt Weskus''']]
**[[Bergrivier (gemeente)|Bergrivier]]
**[[Cederberg]]
**[[Matzikama]]
**[[Saldanhabaai (gemeente)|Saldanhabaai]]
**[[Swartland (gemeente)|Swartland]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.westerncape.gov.za/ Offisjele webside fan West-Kaap]
[[Ofbyld:Western Cape provincial building.jpg|thumb|left|Provinsjaal parlemintsgebou yn Kaapstêd]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
----
{{Commonscat|Western Cape|West-Kaap}}
}}

{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:West-Kaap| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>ph5rnfowtkqytb5qy6sf1jx6abfxq6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Le Monde's 100 boeken fan de iuw</title>
    <ns>1</ns>
    <id>176581</id>
    <revision>
      <id>1224045</id>
      <parentid>1224018</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T16:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Twa bysûndere gefallen */</comment>
      <origin>1224045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3052" sha1="cbfiqni89y3tcwyk840zbetahp6tj41" xml:space="preserve">== 	Niels Holgerssons wonderbare reis ==

Wat moat der stean dêr't wy no ''Niels Holgerssons wonderbare reis'' hawwe mei in keppeling nei nl:. Wy hawwe in side oer [[Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige]], mar fansels is der gjin Frysk boek fan. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 6 sep 2024, 14.43 (CEST)
:Ik haw de oarspronklike Sweedske titel skreaun [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 6 sep 2024, 16.31 (CEST)

==  La Cantatrice Chauve (24) ==
Krekt hokfoar titel wolle wy hawwe, en wêrom soenen wy in keppeling nei in nl: ferzje opnimme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 26 nov 2024, 16.09 (CET)
:It liket my ta dat we de Fryske titel fan 'e oersetting oanhâlde as dy der is, en as der gjin oersetting is, dan de orizjinele titel yn 'e oarspronklike taal. Wêrom't yn dizze list keppelings nei nl: poate binne, is my in riedsel. Wat my oangiet kinne dy allegearre wiske wurde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 29 jan 2025, 21.17 (CET)
:: Ik nim oan om't doe de tiid keppelings nei nl: brûkt wienen dêr't wy noch neat hienen. Stadich oan sil dat goed komme. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Tabel opbrekke? ==

No't ik der in skofte mei dwaande bin, fernim ik hoe lang of in tabel fan 100 yngongen wol net is. By [[Spiel des Jahres]] hie ik alle tsien jierren in brekking ynfoegd; is it in idee om soks hjir ek te dwaan? En moat it dan yn fjouweren, yn fiven of op tsien?  [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 jan 2025, 10.44 (CET)

:Ja, mar Spiel des Jahres is der in logyske opdieling yn desennia. Dat is hjir net. Ik fyn dat de tabel der hiel kreas útsjocht sa't it no is. In minpunt as jo de boel opdiele, is dat jo deselde kolommen yn de opdielde tabellen nea wer rjocht ûnderinoar krije, wat in rommelich byld jout. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 29 jan 2025, 21.13 (CET)

:: Tsja, mar at men witte wol wêr't Tropismen stiet in de list, dan is er min oersjoch. [[Spiel des Jahres]] hat brekkings, foar ús, mar gjin opdieling, foar de wiki, dat de kolommen komme goed. Dat soe hjir ek kinne. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:::O, mar dat is gjin brek yn 'e tabel, mar gewoan in lege rige. Dan bliuwt it yndie wol ien tabel. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jan 2025, 00.03 (CET)

== Twa bysûndere gefallen ==

* Mei yngong 85 haw ik neat: Ik hoopje dat in oar dy dwaan kin;
* Yngong 15 is net yn it [[Latynske skrift]], dat ik wit net hoe't de side hjitte moat.
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 09.54 (CEST)
: {{Ping|Mysha}} Yngong 85, [[Notre-Dame-des-Fleurs]] is dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 2 apr 2026, 18.08 (CEST)</text>
      <sha1>cbfiqni89y3tcwyk840zbetahp6tj41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opheft koraalatol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188835</id>
    <redirect title="Ferhege atol" />
    <revision>
      <id>1224084</id>
      <parentid>1214446</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T01:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Ferhege atol]]</comment>
      <origin>1224084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="0q8ceyusrk4ghlklkswdeofjd3plkcj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ferhege atol]]</text>
      <sha1>0q8ceyusrk4ghlklkswdeofjd3plkcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noard-Kaap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189860</id>
    <revision>
      <id>1224055</id>
      <parentid>1224033</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T17:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>sifers oanpast oan 'e statistiken fan 2022.</comment>
      <origin>1224055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6292" sha1="klp5eldzpa9656nmqvyf8plnxnwotr5" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = Noard-Kaap&lt;small&gt;&lt;br&gt;''Noord-Kaap''&lt;br&gt;''Northern Cape''&lt;br&gt;''Kapa Bokone''&lt;/small&gt;
| ôfbylding         = Northern Cape in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            =
| wapen             = NC ibheji.jpg
| haadstêd          = [[Kimberley (Súd-Afrika)|Kimberley]]
| grutste stêd      = [[Kimberley (Súd-Afrika)|Kimberley]]
| folken            = [[Negroïde ras|swarten]] 54,3%&lt;br&gt;[[kleurling]]en 38,2%&lt;br&gt;[[Jeropide ras|blanken]] 6,8%&lt;br&gt;[[Yndiërs]] 0,7%
| talen             = [[Afrikaansk]] 54,6%&lt;br&gt;[[Tswana]] 35,7%&lt;br&gt;[[Xhosa]] 4,5%&lt;br&gt;[[Ingelsk]] 2,4%
| religy            = kristendom 97,8%&lt;br&gt;islam 0,8%&lt;br&gt;trad. Afrikaansk&lt;br&gt;gjin 0,3%
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 1.355.946 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa 2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 372.889 km²
| befolkingstichtens = 3,6 ynw./km²
| hichte            = 0 - 2.156 m 
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [http://www.northern-cape.gov.za/ www.northern-cape.gov.za]
}}
'''Noard-Kaap''' is in [[provinsje]] fan '''[[Súd-Afrika]]'''. De provinsje is ynsteld yn [[1994]], doe't de eardere [[Kaapprovinsje]] spjalte waard yn Noardkaap, [[West-Kaap]] en [[East-Kaap]]. Yn it westen leit de [[Atlantyske Oseaan]], yn it noarden [[Namybje]] en [[Botswana]], yn it easten [[Noardwest]] en [[Oranje Frijsteat]], en yn it súden East-Kaap en West-Kaap.

Noard-Kaap is wat oerflak oanbelanget nei it opspaltjen de grutste provinsje fan Súd-Afrika, mar ek de provinsje mei de minste ynwenners, om't in grut part fan de healwoastyn [[Karoo]] yn dit gebiet leit. Yn it noarden wennet in lyts part fan 'e [[Tswana]], mar fierders wurdt yn dizze provinse fral [[Afrikaansk]] praat. De [[haadstêd]] fan 'e provinsje is [[Kimberley]].

== Geografy ==
It lânskip wurdt foar in grut part bepaald troch de [[Karoo]] en de [[Kalahary]]-woastyn. De [[Oranjerivier]] streamt troch de provinsje en is tige wichtich foar de lânbou (benammen wyn- en fruitbou by Upington).
=== Grutste plakken ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Ynwenners !! Bysûnderheden
|-
| [[Kimberley (Súd-Afrika)|Kimberley]] || 225.000 || Haadstêd; ferneamd om &quot;Die Groot Gat&quot; (diamantmyn).
|-
| [[Upington]] || 75.000 || Sintrum foar lânbou en de poarte nei de Kalahary.
|-
| [[Douglas (Noard-Kaap)|Douglas]] || 20.000 || Leit by it gearkommen fan 'e [[Vaalrivier]] en de [[Oranjerivier]].
|-
| [[De Aar]] || 30.000 || Wichtich spoarknooppunt foar Súd-Afrika.
|-
| [[Kuruman]] || 13.000 || Bekend om &quot;Die Oog&quot;, in natuerlike wetterboarne yn 'e woastyn.
|-
| [[Springbok (Noard-Kaap)|Springbok]] || 12.000 || Haadplak fan 'e Namakwa-regio.
|}

== Skiednis ==
De Noard-Kaap is yn 1994 ûntstien doe't de âlde Kaapprovinsje opdield waard yn trije nije provinsjes Noard-Kaap, West-Kaap en East-Kaap. It gebiet hat in ryk ferline dat weromgiet op 'e [[San (folk)|San]] en de [[Khoikhoi]], de oarspronklike bewenners fan 'e krite. Yn 'e 19e iuw waard de skiednis fan 'e provinsje bepaald troch de ûntdekking fan diamanten by Kimberley yn 1871, wat late ta in diamantkoarts en de opkomst fan it diamantebedriuw De Beers.

== Bestjoer ==
De haadstêd en grutste stêd is [[Kimberley (Súd-Afrika)|Kimberley]]. De provinsje is tinbefolke, wat it bestjoer oer sa'n grut oerflak útdaagjend makket.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan de gemeenten !! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of the Northern Cape with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
Noard-Kaap is opdield yn 5 distriktsgemeenten:

*[[Frances Baard (distrikt)|Frances Baard]] (haadplak: Kimberley)
*[[John Taolo Gaetsewe (distrikt)|John Taolo Gaetsewe]] (haadplak: Kuruman)
*[[Namakwa (distrikt)|Namakwa]] (haadplak: Springbok)
*[[Pixley ka Seme (distrikt)|Pixley ka Seme]] (haadplak: De Aar)
*[[ZF Mgcawu (distrikt)|ZF Mgcawu]] (haadplak: Upington)

De provinsje hat yn totaal 26 lokale gemeenten.
|}

== Befolking ==
De Noard-Kaap is de iennige provinsje dêr't it [[Afrikaansk]] de dominante taal is. De taal wurdt troch in krappe mearderheid fan 'e befolking as memmetaal, fral troh de blanken en keurlingen. De twadde taal is it [[Tswana]] (31,9%), dat fral yn it noardeasten fan 'e provinsje praat wurdt.

=== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 1.011.864
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 991.876
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 1.145.861
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 1.355.946
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center; color: red;&quot; | -2,0%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +15,5%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +18,3%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 2022 Statistical Release)''&lt;/small&gt;

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Augrabies Waterfall - South Africa (2417709947).jpg|thumb|260px|Augrabieswetterfal.]]
[[Ofbyld:Namaqualand, Goegap 1029.jpg|thumb|260px|Namakwalân.]]
Wichtige toeristyske attraksjes binne:

* It [[Nasjonaal Park Augrabiesfalle]], dêr't de Oranjerivier mei geweld yn in djip ravyn stoart.
* It [[Kgalagadi Transfrontier Park]], in grut wyldreservaat op 'e grins mei Botswana.
* [[Namakwalân]], dat yn de maitiid (augustus/septimber) feroaret yn in ûnbidich grut fjild mei wylde blommen.
* De Square Kilometre Array (SKA) is in gigantysk radioteleskoop-projekt [[Carnarvon (Súd-Afrika)|Carnarvon]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Northern Cape|Noard-Kaap}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Noard-Kaap| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>klp5eldzpa9656nmqvyf8plnxnwotr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lulk (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190377</id>
    <revision>
      <id>1224080</id>
      <parentid>1220504</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T22:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>bytsje oanfolling</comment>
      <origin>1224080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5738" sha1="458jtv5d7215xg38gt7x55fbpf7vy70" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = 
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''Lulk''
| regisseur                = [[Janko Krist]]
| produsint                = [[Klaas Bies]]&lt;br&gt;[[Janko Krist]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Janko Krist]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Jorrit Meinsma]]
| muzyk                    = [[Jeroen Seinstra]]
| filmstudio               = [[Drama5]]&lt;br&gt;[[Bliksum Fillms]]
| distribúsje              = 
| haadrollen               = [[Lourens van den Akker]]&lt;br&gt; [[Thom Hoffman]] &lt;br&gt; [[Sjoukje Minkema]] &lt;br&gt; [[Oele Plop]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = 
| lân/lannen               = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| premiêre                 = [[4 maart]] [[2026]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[misdiefilm]]
| taal                     = [[Frysk]], [[Nederlânsk]]
| spyltiid                 = 87 minuten
| budget                   = € 70.000
| opbringst                = 
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Lulk''''' is in [[Nederlân]]ske [[misdiefilm]] út [[2026]] ûnder [[rezjy]] fan [[Janko Krist]]. De film is fierhinne [[Frysk]]talich, mei inkele [[Nederlânsk]]talige rollen. It [[plot|ferhaal]] folget de efterstelde metaalbewurker Durk, dy't út [[wanhoop]] in op in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] útrinnende [[bankoerfal]] útfiert. De [[haadrol]]len waarden spile troch [[Lourens van den Akker]], [[Thom Hoffman]], [[Sjoukje Minkema]] en [[Oele Plop]]. ''Lulk'' gie op [[4&amp;nbsp;maart]] [[2026]] yn it [[Keninklik Teäter Tuschinski]] yn [[Amsterdam]] yn [[premiêre]] en iepene op [[12&amp;nbsp;maart]] yn 'e Nederlânske [[bioskopen]].

==Plot==
Durk de Vries is in metaalbewurker dy't mei [[oarehelte|wiif]] en twa [[bern (persoan)|bern]] yn in [[folksbuert]] yn [[Drachten]] wennet. Hy wurket foar in krap [[lean]] op in [[skipswerf]] dêr't [[lúkse]] [[jacht (fartúch)|jachten]] makke wurde. Syn spesjalisme is de laadklep foar [[jetsky|jetsky's]]. Syn bazen sjogge op him del en hawwe de gek mei him. Troch in opienfolging fan swierrichheden komt Durk yn 'e [[skuld (jild)|skulden]], oant er it langer net mear pikt om altyd eftersteld te wurden en útbarst yn [[razernij]]. Hy lit him deryn lúzje om in [[bankoerfal]] te dwaan, mar dat rint út op in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] fan 'e ôfhâldige bankdirekteur Wijnenberg en twa tafallige [[klant]]en: [[TikTok]]-[[influencer]] Femke en [[frachtweinsjauffeur]] Bauke.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Durk de Vries
| [[Lourens van den Akker]]
|-
| Hendrik Wijnenberg
| [[Thom Hoffman]]
|-
| Femke
| [[Sjoukje Minkema]]
|-
| Bauke
| [[Oele Plop]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| professor
| [[Arjan Ederveen]]
|-
| Wabe
| [[Jan Willem Hofma]]
|-
| Jildou
| [[Bette Krist]]
|-
| Jesse
| [[Twan Krist]]
|-
| Hanneke Bies
| [[Inez Timmer]]
|-
| Nynke
| [[Joyce Tocanini]]
|-
|}

==Produksje==
''Lulk'' waard [[regissearre]] troch [[Janko Krist]], dy't sels ek it [[senario]] skreau en de film yn 'e mande mei [[Klaas Bies]] [[filmprodusint|produsearre]]. [[Drama5]] en [[Bliksumfilms]] wiene de [[filmstudio's]] dy't by it projekt belutsen wiene. ''Lulk'' wie de twadde film fan Krist nei ''[[Stjer (film)|Stjer]]'' út [[2021]]. It wie in [[lowbudgetfilm]] dy't neffens Krist makke waard mei in &quot;mikrobudget&quot; ter wearde fan [[€]]70.000. Dat bedrach swile er binnen mei skinkings fan 'e [[Provinsje Fryslân]], [[Omrop Fryslân]] en ferskate [[kulturele]] [[stifting]]s. It [[Nederlânsk Filmfûns]] wegere in bydrage om't Krist &quot;noch gjin hantekening hawwe&quot; soe (d.w.s. hy is gjin renommearre regisseur).

De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Jorrit Meinsma]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Jeroen Seinstra]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] foar de gizelingssêne fûnen plak yn 'e keamer fan [[administraasje]] yn 'e Boargemaster Harmsmaskoalle op [[De Gerdyk]]. Fan begjin oant ein duorre de produksje fan ''Lulk'' neffens Krist fjouwer oant fiif jier.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://bliksumfilms.nl/ Offisjele webside fan ''Lulk'']
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt39358084/ Ynformaasje oer ''Lulk'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
* {{Aut|Elverdink, Wieberen}}, ''Tussen Razernij en Rede'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 6 maart 2026, s. 28-29.
* {{Aut|Zwol, Coen van}}, ''Doe-het-zelffilm is in Opkomst'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 2 april 2026, s. 28-29.
* [https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/18256122/fryske-film-lulk-yn-amsterdam-yn-premjere-wy-kinne-it-better {{Aut|Kennedy, Wendy}}, ''Fryske film &quot;Lulk&quot; yn Amsterdam yn premjêre: 'Wy kinne it better' '', op Omrop Fryslân, 5 maart 2026.]
* [https://www.imdb.com/title/tt39358084/ ''Lulk'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]
}}
{{DISPLAYTITLE:''Lulk'' (film)}}

[[Kategory:Nederlânske misdiefilm]]
[[Kategory:Fryske film]]
[[Kategory:Frysktalige film]]
[[Kategory:Nederlânsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Janko Krist]]
[[Kategory:Film út 2026]]
[[Kategory:Film oer in bankberôving]]
[[Kategory:Film oer in gizeling]]</text>
      <sha1>458jtv5d7215xg38gt7x55fbpf7vy70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Twadde Keamerferkiezings 2025 yn Fryslân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190406</id>
    <revision>
      <id>1224068</id>
      <parentid>1221459</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T20:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ferskate links</comment>
      <origin>1224068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21798" sha1="1ws1ucbxdejsib7ewudqavn09x8gcnq" xml:space="preserve">{{Ynfoboks Ferkiezing
| foarige ferkiezings        = [[Twadde Keamerferkiezings 2023 yn Fryslân|2023]]
| folgjende ferkiezings      = [[Twadde Keamerferkiezings 2029 yn Fryslân|2029]]
| lân                        = Frisian_flag.svg
| lânlink                    = Kieskring Fryslân
| datum                      = 29 oktober 2025
| parlemint                  = [[Twadde Keamer]] ([[Kieskring Fryslân|Fryslân]])
| tal sitten                 = 150
| mearderheid                = 76
| oantsjutting               = Stimoanpart
| oantal                     = 4,0% (6/150 sitten) 
| opkomst                    = 81,2%
| formaasjewinner            = [[D66]]
| nij kabinet                = [[Kabinet-Jetten]]
| earder kabinet             = [[Kabinet-Schoof]]
| begjin regearperioade      = 23 febrewaris 2026
| ferkeazen                  = 6/6 Fryske kandidaten&lt;/br&gt;
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}}} [[Habtamu de Hoop]] ([[GL-PvdA]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}}} [[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] ([[CDA]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}}} [[Femke Wiersma]] ([[BBB]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}}} [[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] ([[D66]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}}} [[Harry Bevers]] ([[VVD]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}}} [[Maarten Goudzwaard]] ([[JA21]])
| kaart-ferkiezingsútslaggen = Tweede Kamerverkiezingen 2025 map (municipalities).svg
| tekst by kaart             = Utslach en grutste partij de gemeente
}}
{{Balkendiagram
| width    = 275px
| float    = right
| title    = Stimferdieling 2025 (%)
| widthl   = 80px
| left     = Partij
| barwidth = 135px
| middle   = Sitten
| widthr   = 60px
| right    = Ferskil
| caption  = Útslaggen fan lofts nei rjochts, ferlike mei [[Twadde Keamerferkiezingen 2023 yn Fryslân|2023]]
| bars     =
{{Balken Sitferdieling|[[PvdD]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|2|2|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[SP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|2|3|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[GL-PvdA]]|#{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}|12|15|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[Volt]]|#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}|1|1|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[D66]]|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|13|4|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[CU]]|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|2|3|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[FNP]]|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|2|0|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[50+]]|#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}|1|0|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[CDA]]|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|15|5|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[SGP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}|1|1|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[VVD]]|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|12|11|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[BBB]]|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|5|8|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[JA21]]|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|6|1|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[PVV]]|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|17|24|24}}
{{Balken Sitferdieling|[[FvD]]|#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}|7|3|24}}
}}
De '''ferkiezings foar de [[Twadde Keamer]] yn 2025 yn Fryslân''' jouwe in oersjoch fan de útslaggen yn de provinsje en kieskring [[Fryslân]] by de lanlike [[Twadde Keamerferkiezings 2025]]. It risseltaat wie dat de PVV yn Fryslân de grutste partij waard, folge troch it CDA en D66. Fan alle kiezers kamen der 4,0% út Fryslân wat in [[evenredich oanpart]] fan 6 mandaten betsjutte. Der waarden lykwols ek 6 Fryske kandidaten ferkeazen fia foarkarstimmen of listfolchoarder.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17914368/kaart-hoe-hat-dyn-gemeente-stimd KAART: Hoe hat dyn gemeente stimd? - Omrop Fryslân]&lt;/ref&gt;

De lanlike ferkiezings foar de Twadde Keamer waarden holden op woansdei 29 oktober 2025. De stimbusgong wie oarspronklik pland foar maart 2028, mar waard nei foaren helle nei de fal fan it [[kabinet-Schoof]] op 3 juny 2025.

== Utslach ==
Op [[7 novimber]] [[2025]] waard troch de Kiesried yn in iepenbiere sitting de definitive útslach fêststeld. Op basis fan it tal útbrochte stimmen yn Fryslân soe de provinsje sa likernôch rjocht hawwe op seis sitten yn de Twadde Keamer. De foarkarsdrompel lei (mei in kwart fan de kiesdieler) op 17.620 stimmen.&lt;ref&gt;[https://www.kiesraad.nl/documenten/2025/11/07/proces-verbaal-van-de-uitslag-van-de-verkiezing-van-de-tweede-kamer-2025-d.d.-7-november-2025 Proses-ferbaal fan de útslach fan de ferkiezing fan de Twadde Keamer 2025 d.d. 7 novimber 2025 | Kiesried.nl]&lt;/ref&gt;

=== Fryske kandidaten ===
By de Twadde Keamerferkiezings fan 2025 diene ferskate kandidaten út Fryslân mei op de kandidatenlisten.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17915433/winners-en-ferliezers-dizze-friezen-komme-mooglik-yn-de-twadde-keamer Winners en ferliezers: dizze Friezen komme (mooglik) yn de Twadde Keamer - Omrop Fryslân]&lt;/ref&gt; Fan de partijen dy’t sitten hellen, hiene inkeld FvD, DENK, SGP en Volt gjin kandidaten mei in Fryske eftergrûn op harren kandidatenlist stean. 

It [[evenredich oanpart]] fan seis sitten waard mei dizze útslach folslein ynfolle troch kandidaten mei in Fryske eftergrûn. Foar [[Habtamu de Hoop]] (GL-PvdA, #8) en [[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] (CDA, #14) waard yn peilings al rekken holden mei harren ferkiezing. Hja stienen relatyf heech op de kandidatenlist fan partijen dy’t neffens ferskate peilings genôch sitten helje soene.&lt;ref&gt;[https://medium.com/@grinsgefal/hoe-wurdt-frysl%C3%A2n-yn-de-haach-fertsjintwurdige-fy-57dd1e58b5f1 &lt;nowiki&gt;Hoe wurdt Fryslân aanst yn De Haach fertsjintwurdige? [FY] | by Klaas Groen | Medium&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt; Dêrnjonken behelle Habtamu de Hoop sels ek al genôch stimmen foar in foarkarssit. 

De lanlike listlûker fan de [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]], [[Aant Jelle Soepboer|Aant Jelle Soepboe]]&lt;nowiki/&gt;r, einige mei 4.796 Fryske stimmen as tredde Fryske kandidaat. De partij helle lanlik lykwols net genôch stimmen foar in sit, wêrtroch’t er net yn de Twadde Keamer kaam.

By de oare kandidaten wie it oant de útslach minder wis oft harren partij genôch sitten helje soe om hja yndied ek yn de Twadde Keamer te bringen. Harren ferkiezing wie benammen ôfhinklik fan de lanlike útslach. [[Femke Wiersma]] (BBB, #4) wie lykwols mei 18.903 lanlike stimmen net mear ôfhinklik fan de listfolchoarder. Twa oare kandidaten waarden ferkeazen op basis fan harren posysje op de kandidatenlist. Dat jilde foar [[Harry Bevers]] (VVD, #17) en [[Maarten Goudzwaard]] (JA21, #8).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17936166/de-populerste-friezen-it-wenplakeffekt-en-ferskillen-tusken-fryske-en-nederlanske-kiezers De populêrste Friezen, it wenplakeffekt en ferskillen tusken Fryske en Nederlânske kiezers - Omrop Fryslân]&lt;/ref&gt;

In útsûndering op de ferwachtings wie de ferkiezing fan [[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] (D66, #27). Sy waard net keazen op basis fan de listfolchoarder, mar troch foarkarsstimmen. Har ferkiezing waard beskôge as in ferrassing en hold ferbân mei de lanlike aksje ‘Stim op in frou’, dy’t kiezers oprôpen om froulike kandidaten mei foarkarsstimmen te stypjen. Mei 36.576 stimmen helle sy rom de foarkarsdrompel fan 17.620 stimmen en bemachtige sa dochs in sit. Fierút de measte fan dizze stimmen kamen fan bûten Fryslân.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17928252/wethalder-vellinga-beemsterboer-mei-tank-oan-foarkarstimmen-wis-fan-sit-yn-twadde-keamer Wethâlder Vellinga-Beemsterboer mei tank oan foarkarstimmen wis fan sit yn Twadde Keamer - Omrop Fryslân]&lt;/ref&gt;

De PVV behelle ien sit te min om der foar te soargjen dat Max Aardema (PVV, #27) ferkeazen waard. Oare Fryske kandidaten bleaune fier wei fan in sit op basis fan foarkarsstimmen of listfolchoarder.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|+Oersjoch fan Fryske kandidaten
! colspan=&quot;4&quot; |Partij
! colspan=&quot;3&quot; |Fryske listlûker
! colspan=&quot;3&quot; |Stimmen
!Risseltaat
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Listposysje
!List
!Sitten
!Foto
!Namme
!Wenplak
![[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]]
!Rest 
!Totaal
!Seleksje
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |8
| style=&quot;height:60px; background-color:#DFD;&quot; |[[Ofbyld:GroenLinks–PvdA_logo.svg|60x60px]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[GrienLinks-PvdA|GL-PvdA]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |20✅
| style=&quot;background-color:#DFD; text-align:center;&quot; |[[Ofbyld:Habtamu de Hoop - TK2021 candidate Nr.9.jpg|frameless|81x81px]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[Habtamu de Hoop]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Snits
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |'''13.559''' 
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |15.046
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |28.605✅
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Foarkarsstimmen
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |14
| style=&quot;height:60px; background-color:#DFD;&quot; |[[Ofbyld:CDA_logo.svg|60x60px]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |18✅
| style=&quot;background-color:#DFD; text-align:center;&quot; |
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[Luciënne Boelsma-Hoekstra]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Jiskenhuzen
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |'''5.419'''
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |1.863
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |7.282
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Listfolchoarder
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;height:60px;&quot; |[[Ofbyld:FNP_logo.png|60x60px]]
|[[Fryske Nasjonale Partij|FNP]]
|0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Ofbyld:A.J.Soepboer.jpg|frameless|60x60px]]
|[[Aant Jelle Soepboer]]
|Nijewier
|'''4.796'''
|1.483
|6.279
|
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;height:60px; background-color:#DFD;&quot; |[[Ofbyld:BoerBurgerBeweging_logo.svg|60x60px]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[BoerBoargerBeweging|BBB]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |4✅
| style=&quot;background-color:#DFD; text-align:center;&quot; |[[Ofbyld:Femke WIERSMA July 2024 (cropped).jpg|frameless|60x60px]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[Femke Wiersma]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Holwert
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |'''4.145'''
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |14.758
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |18.903✅
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Foarkarsstimmen
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |27
| style=&quot;height:60px; background-color:#DFD;&quot; |[[Ofbyld:D66_logo_(2019–present).svg|60x60px]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[Demokraten 66|D66]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |26
| style=&quot;background-color:#DFD; text-align:center;&quot; |
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[Marieke Vellinga-Beemsterboer]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Boazum
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |'''3.434'''
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |33.142
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |36.576✅
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Foarkarsstimmen
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |17
| style=&quot;height:60px; background-color:#DFD;&quot; |[[Ofbyld:VVD_logo_(2009–2020).svg|60x60px]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |22✅
| style=&quot;background-color:#DFD; text-align:center;&quot; |
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[Harry Bevers]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Ljouwert
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |'''1.625'''
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |728
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |2.353
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Listfolchoarder
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |8
| style=&quot;height:60px; background-color:#DFD;&quot; |[[Ofbyld:JA21_logo.svg|60x60px]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[JA21]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |9✅
| style=&quot;background-color:#DFD; text-align:center;&quot; |
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |[[Maarten Goudzwaard]]
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Ljouwert
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |'''1.005'''
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |837
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |1.842
| style=&quot;background-color:#DFD;&quot; |Listfolchoarder
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |27
| style=&quot;height:60px;&quot; |[[Ofbyld:Party_for_Freedom_logo.svg|60x60px]]
|[[Partij foar de Frijheid|PVV]]
|26
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|[[Max Aardema]]
|Drachten
|'''683'''
|240
|923
|
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;height:60px;&quot; |[[Ofbyld:ChristenUnie_logo.svg|60x60px]]
|[[KristenUny|CU]]
|3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|[[Carlijn Niesink]]
|Wurdum
|'''524'''
|855
|1.379
|
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |30
| style=&quot;height:60px;&quot; |[[Ofbyld:Socialistische_Partij_(nl_2006)_Logo.svg|60x60px]]
|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]]
|3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|[[Hanneke Goede]]
|Snits
|'''391'''
|275
|666
|
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |20
| style=&quot;height:60px;&quot; |[[Ofbyld:50PLUS_(nl)_Logo.svg|60x60px]]
|[[50PLUS|50+]]
|2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|[[Herman Nota]]
|Parregea
|'''374'''
|180
|554
|
|-
! style=&quot;background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;&quot; |36
| style=&quot;height:60px;&quot; |[[Ofbyld:Party_for_the_Animals_logo.svg|60x60px]]
|[[Partij foar de Bisten|PvdD]]
|3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|[[Anne Johan Woudstra]]
|It Hearrenfean
|'''168'''
|99
|267
|
|}
=== Fryske partijferhâldings ===
{{Sitferdieling
| koptekst = Fiktive Fryske Sitferdieling 2025
| byskrift = sitten
| lân = NL
| float = right
| kolommen = ja
|PvdD|SP|GL-PvdA|DENK|Volt|D66|CU|FNP|50+|CDA|SGP|VVD|BBB|JA21|PVV|FVD
| PvdD = 2
| SP = 3
| GL-PvdA = 19
| Volt = 1
| D66 = 21
| CU   = 3
| FNP = 2
| 50+ = 2
| CDA   = 24
| SGP = 2
| VVD = 19
| BBB = 7
| JA21 = 8
| PVV = 27
| FVD = 10
}}
De ferkiezingsútslach yn Fryslân liet op ferskate punten in oar byld sjen as yn de rest fan Nederlân. In tal partijen die it yn Fryslân relatyf better as lanlik, wylst oare partijen krekt minder stipe krigen. PVV wie yn de provinsje de grutste partij wylst dat yn de rest fan Nederlân D66 wie.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17917836/analyze-cda-en-d66-groeie-mar-pvv-bliuwt-de-grutste-partij-fan-fryslan Analyze: CDA en D66 groeie, mar PVV bliuwt de grutste partij fan Fryslân - Omrop Fryslân]&lt;/ref&gt; Hjirnjonken is te sjen hoe't de ferdieling fan 150 sitten wêze soe wannear't allinnich de Fryske stimmen meitelle soene. As allinnich Fryslân stimd hie en de rest fan Nederlân net, dan hie de FNP útkaam op twa sitten en DENK op nul.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

It grutste ferskil wie foar it CDA. De partij helle yn Fryslân 15,4% fan de stimmen, wylst dat yn de rest fan Nederlân 11,6% wie. Dat betsjutte in positive ôfwyking fan 3,8%. Ek de protestpartijen FvD en de BBB hellen yn Fryslân relatyf mear stipe as lanlik, mei beide in ferskil fan 2,4%.

De Fryske Nasjonale Partij helle 1,5% fan de stimmen yn Fryslân. Bûten de provinsje waard hast net op de partij stimd, wêrtroch’t it ferskil mei de rest fan Nederlân ek 1,5 persintaazjepunt bedroech. Ek de PVV die it yn Fryslân 0,6% better as lanlik, mei 17,3% tsjin 16,6% yn de rest fan it lân. Lytse positive ferskillen wiene der fierder foar de KristenUny, de SP en NSC.

Oan de oare kant hellen guon partijen yn Fryslân relatyf minder stimmen as yn de rest fan Nederlân. It grutste negative ferskil kaam op rekken fan D66, dat yn Fryslân 13,2% fan de stimmen helle tsjin 17,1% yn de rest fan Nederlân. Ek de VVD bleau yn Fryslân fier efter by de rest fan Nederlân, mei in ferskil fan 2,3 persintaazjepunten.

Partijen dy’t yn Fryslân ek minder stipe krigen wiene ûnder oare DENK, de SGP, GrienLinks-PvdA en de Partij foar de Bisten. Ek JA21, Volt, BIJ1 en 50PLUS hellen yn de provinsje in wat leger oandiel fan de stimmen as yn de rest fan it lân.

De sifers litte sjen dat benammen agraryske, kristendemokratyske en protestpartijen yn Fryslân relatyf sterk stienen, wylst guon mear liberale, stedske of lanlik-progressive partijen minder stipe krigen as yn de rest fan it lân.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Ferkiezingsútslach yn Fryslân
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Partij
! colspan=&quot;3&quot; |Fryslân [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]]
! colspan=&quot;2&quot; |Rest fan [[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|border|20x20px]]
!Ferskil
|-
! Stimmen
!  %
!+/-
!Stimmen
!%
!+/-
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | PVV
| 72.957
| 17,3%
| align=&quot;right&quot; |{{delgong}} 7,2%
|1.688.009
|16,6%
|{{opgong}} 0,6%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |CDA
| 65.062
| 15,4%
| align=&quot;right&quot; |{{opgong}} 10,0%
|1.181.812
|11,6%
|{{opgong}} 3,8%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |D66
| 55.817
| 13,2% 
| align=&quot;right&quot; |{{opgong}} 8,9%
|1.734.817
|17,1%
|{{delgong}} 3,9%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |GL-PvdA
| 51.773
| 12,3%
| align=&quot;right&quot; |{{delgong}} 2,3%
|1.300.390
|12,8%
|{{delgong}} 0,6%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | VVD
| 50.780
| 12,0%
| align=&quot;right&quot; |{{opgong}} 0,8%
|1.455.049
|14,3%
|{{delgong}} 2,3%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |FvD
| 28.961
| 6,9%
| align=&quot;right&quot; |{{opgong}} 4,2%
|451.432
|4,4%
|{{opgong}} 2,4%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |JA21
| 23.501 
| 5,6%
| align=&quot;right&quot; |{{opgong}} 4,9%
|605.016
|6,0%
|{{delgong}} 0,4%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |BBB
| 20.864
| 4,9%
| align=&quot;right&quot; |{{delgong}} 3,4%
|259.052
|2,6%
|{{opgong}} 2,4%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | CU
| 10.537
| 2,5%
| align=&quot;right&quot; |{{delgong}} 0,2%
|190.824
|1,9%
|{{opgong}} 0,6%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | SP
| 8.723
| 2,1%
| align=&quot;right&quot; |{{delgong}} 1,3%
|190.862
|1,9%
|{{opgong}} 0,2%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | FNP
| 6.540
| 1,5%
| align=&quot;right&quot; |{{opgong}} 1,5%
|2.791
|0,0%
|{{opgong}} 1,5%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | PvdD
| 6.343
| 1,5%
| align=&quot;right&quot; |{{delgong}} 0,3%
|213.028
|2,1%
|{{delgong}} 0,6%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | SGP
| 5.606
| 1,3%
| align=&quot;right&quot; |{{opgong}} 0,3%
|232.487
|2,3%
|{{delgong}} 1,0%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | 50+
| 5.498
| 1,3%
| align=&quot;right&quot; |{{opgong}} 0,9%
|145.555
|1,4%
|{{delgong}} 0,1%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | Volt
| 2.873
| 0,7%
| align=&quot;right&quot; |{{delgong}} 0,2%
|113.595
|1,1%
|{{delgong}} 0,4%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|NSC|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | NSC
| 1.891
| 0,4%
| align=&quot;right&quot; |{{delgong}} 15,9%
|37.517
|0,4%
|{{opgong}} 0,1%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Denk|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; | DENK 
| 1.831 
| 0,4%
| align=&quot;right&quot; |{{Stagnaasje}}
|248.537
|2,4%
|{{delgong}} 2,0%
|-
! style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Oars
| 2.989
| 0,7%
| align=&quot;right&quot; |{{delgong}} 0,7%
|98.725
|1,1%
|{{delgong}} 0,4%
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jildige stimmen
!422.546
!100%
!0%
!10.149.498
!100%
!0%
|}
De opkomst yn Fryslân wie 81,2% wylst dat yn de rest fan Nederlân 78,2% wie. Hjirmei lei de opkomst yn Fryslân mear as 3% heger as yn de rest fan Nederlân.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Oare saken
! colspan=&quot;2&quot; |Kategory
! colspan=&quot;2&quot; |Fryslân [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]]
! colspan=&quot;2&quot; |Rest fan [[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|border|20x20px]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Kiesgerjochtigden
!523.096
!100%
!13.066.032
!100%
|-
| style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Net-stimmers|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Net opkaam
|98.159
|18,8%
|2.850.645
|21,8%
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Opkomst
!424.937
!81,2%
!10.215.387
!78,2%
|-
| style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Ûnjildich
|768
|0,1%
|27.438
|0,2%
|-
| style=&quot;background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Blanko|tsjuster|NL}}&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Blanko
|1.623
|0,3%
|38.505
|0,3%
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jildige stimmen
!422.546
!80,8%
!10.149.444
!77,7%
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; |Stimoanpart
|6,0 sitten
|4,0%
|144,0 sitten
|96,0%
|}

== Boarnen ==
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
{{commonscat|Dutch general elections 2025|Twadde Keamerferkiezingen 2025}}
}}

== Navigaasje ==
{{Navigaasje Fryske Ferkiezings}}

[[Kategory:Twadde Keamer]]
[[Kategory:Ferkiezings yn Nederlân]]
[[Kategory:Ferkiezings yn Fryslân]]
[[Kategory:Barren yn 2025]]</text>
      <sha1>1ws1ucbxdejsib7ewudqavn09x8gcnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polityk yn Fryslân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190826</id>
    <revision>
      <id>1224070</id>
      <parentid>1223986</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T20:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jeropeeske polityk */ linkje</comment>
      <origin>1224070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9786" sha1="idzvef5j2gsiv91w9yzmxbvj82r4b2a" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Statenzaal - Leeuwarden - 20130947 - RCE.jpg|thumb|De Steateseal fan it [[Frysk parlemint|Frysk Parlemint]] yn Ljouwert.]]
De '''polityk yn Fryslân''' omfiemet ferskate bestjoerslagen dy’t tegearre de bestjoerlike en demokratyske struktuer fan de [[provinsje]] [[Fryslân]] foarmje. Fan de gemeentlike polityk oant de Jeropeeske fertsjintwurdiging spylje sawol lokale as nasjonale en ynternasjonale ynfloeden in rol. De polityk yn Fryslân wurdt karakterisearre troch in kombinaasje fan regionale belangen, taalbewustwêzen en dielname oan it bredere Nederlânske en Jeropeeske politike systeem.

== Gemeentlike polityk ==
{{Sjoch haadartikel|Fryske gemeenteriedsferkiezings 2026}}
De gemeentlike polityk foarmet de basis fan it bestjoer yn Fryslân. De provinsje bestiet út 18 [[Gemeenteried|gemeenterieden]], mei-inoar goed foar 410 [[gemeenteriedsleden]]. Dizze rieden wurde keazen troch de ynwenners en hâlde harren dwaande mei lokale saken lykas romtlike oardering, sosjale foarsjennings en pleatslike ynfrastruktuer. It [[Kolleezje fan boargemaster en wethâlders|kolleezje fan boargemaster en wethâlder]]&lt;nowiki/&gt;s is ferantwurdlik foar it deistich bestjoer fan de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]]. De lêste ferkiezings wiene de [[Fryske gemeenteriedsferkiezings 2026|Fryske gemeenteriedsferkiezings fan 2026]].
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|+Sitferdieling fan alle gemeenten opteld yn 2026
! colspan=&quot;3&quot; |
{| width=&quot;100%&quot;
| width=&quot;15&quot; |
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Dieren|PvdD]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|[[GrienLinks|GL]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|[[Partij fan de Arbeid|PvdA]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|[[Demokraten 66|D66]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|[[KristenUny|CU]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}|[[SGP]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|[[BoerBoargerBeweging|BBB]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|[[JA21]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Frijheid|PVV]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}|[[Foarum foar Demokrasy|FVD]]}}
| width=&quot;15&quot; |
|}
|-
! width=&quot;180&quot; align=&quot;left&quot; |[[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|border|20x20px]] Nederlânske partijen
! style=&quot;{{Polityk spektrum eftergrûn}}&quot; |
{| style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|- style=&quot;color:white;&quot;
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:1/247*100}}%;&quot; |1
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:5/247*100}}%;&quot; |5
| style=&quot;background-image: linear-gradient(to right, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:{{#expr:52/247*100}}%;&quot; |52
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:5/247*100}}%;&quot; |5
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:20/247*100}}%;&quot; |20
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:18/247*100}}%;&quot; |18
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:71/247*100}}%;&quot; |71
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:2/247*100}}%;&quot; |2
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:11/247*100}}%;&quot; |11
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:37/247*100}}%;&quot; |37
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:2/247*100}}%;&quot; |2
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:4/247*100}}%;&quot; |4
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:19/247*100}}%;&quot; |19
|}
! width=&quot;20&quot; |247
|-
! align=&quot;left&quot; |[[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]] Fryske partijen
! style=&quot;{{Polityk spektrum eftergrûn}}&quot; |
{| style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|- style=&quot;color:white;&quot;
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}; width:{{#expr:25/163*100}}%;&quot; |25
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:41/163*100}}%;&quot; |41
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|ljocht|NL}}; width:{{#expr:11/163*100}}%;&quot; |11
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}; width:{{#expr:21/163*100}}%;&quot; |21
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:33/163*100}}%;&quot; |33
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}; width:{{#expr:20/163*100}}%;&quot; |20
| style=&quot;background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}; width:{{#expr:12/163*100}}%;&quot; |12
|}
!163
|-
! colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |
{| width=&quot;100%&quot;
| width=&quot;15&quot; |
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}|Progressyf}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|[[Fryske Nasjonale Partij]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|Volt|ljocht|NL}}|Midden}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}|Lokaal Belang}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|[[Provinsjaal Belang Fryslân]]}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}|Liberaal}}
|{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}|Rjochts}}
| width=&quot;15&quot; |
|}
|}

== Provinsjale polityk ==
{{Sitferdieling
| koptekst = Sitferdieling Frysk Parlemint 2023
| byskrift = sitten
| lân = NL
| float = right
| kolommen = ja
|PvdD|SP|GL|PvdA|D66|CU|FNP|CDA|PBF|BBB|VVD|JA21|PVV|FVD
| PvdD = 1
| SP = 1
| GL = 3
| PvdA = 5
| D66 = 1
| CU   = 2
| FNP = 4
| CDA   = 4
| PBF = 1
| BBB = 14
| VVD = 3
| JA21 = 1
| PVV = 2
| FVD = 1
}}{{Sjoch haadartikel|Frysk parlemint}}
Op provinsjaal nivo wurdt Fryslân bestjoerd troch de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]], dy’t út 43 sitten bestiet. De leden fan de Steaten wurde alle fjouwer jier keazen. Sy stelle it belied fêst op gebieten lykas romtlike ûntwikkeling, natoerbehear, taalbelied en regionale ekonomy. It deistich bestjoer leit by de [[Deputearre Steaten fan Fryslân]], ûnder lieding fan de [[kommissaris fan de Kening]]. De lêste ferkiezings wiene de [[Fryske Steateferkiezings 2023|Fryske Steateferkiezings fan 2023]]. It bestjoer yn de perioade 2023-2027 bestiet út [[BoerBoargerBeweging|BBB]], [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]], [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] en [[KristenUny|CU]].

=== Wetterskip ===
{{Sjoch haadartikel|Wetterskip Fryslân}}
Njonken de provinsje en gemeenten hat Fryslân ek in eigen [[Wetterskip (Nederlân)|wetterskip]], dat ferantwurdlik is foar wetterbehear, wetterfeiligens en wetterkwaliteit. It wetterskipsbestjoer wurdt foar in part keazen en foar in part beneamd. It spilet in wichtige rol yn in provinsje dêr’t wetter in sintraal elemint is yn it lânskip en it wenjen.

== Lanlike polityk ==
[[Ofbyld:Habtamu de Hoop - TK2021 (51014716023).jpg|thumb|Habtamu de Hoop behelle sawol yn 2023 as yn 2025 fan alle Friezen de measte Fryske stimmen.]]
{{Sjoch haadartikel|Kieskring Fryslân}}
Op lanlik nivo nimme ferskate Friezen diel oan de ferkiezings foar de [[Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal|Twadde Keamer]]. Mei in stimoanpart fan likernôch 4% hat [[kieskring]] Fryslân ornaris 'rjocht' op in [[evenredich oanpart]] fan seis fan de 150 mandaten. By de [[Twadde Keamerferkiezings 2025 yn Fryslân|Twadde Keamerferkiezings fan 2025]] binne der tafalligerwize ek seis leden mei in Fryske eftergrûn ferkeazen:

* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}}} [[Habtamu de Hoop]] ([[GL-PvdA]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}}} [[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] ([[CDA]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}}} [[Femke Wiersma]] ([[BBB]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}}} [[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] ([[D66]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}}} [[Harry Bevers]] ([[VVD]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}}} [[Maarten Goudzwaard]] ([[JA21]])

Sy fertsjintwurdigje ferskillende politike streamingen en drage by oan de ynbring fan Fryske belangen yn it lanlike debat. Tegearre wurde se troch oare Keamerleden ek wol it '''Friesvak''&lt;nowiki/&gt;' neamd.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/18177152/fryske-keamerleden-wurkje-gear-op-fryske-underwerpen-en-hawwe-yn-den-haag-al-in-bynamme-krigen Fryske Keamerleden wurkje gear op Fryske ûnderwerpen en hawwe yn Den Haag al in bynamme krigen - Omrop Fryslân]&lt;/ref&gt;

== Jeropeeske polityk ==
[[Ofbyld:1719323377964 20240625 GARCIA HERMIDA Raquel NL 008.jpg|thumb|Raquel García Hermida-van der Walle is berne yn Madrid, mar wennet al jierren yn Fryslân.]]{{Sjoch haadartikel|Nederlânske ferkiezings foar it Jeropeesk Parlemint}}
Fryslân is ek fertsjintwurdige yn de polityk fan Jeropa, dêr’t besluten nommen wurde dy’t ynfloed hawwe op regionale ûntwikkeling, lânbousubsydzjes en allerhanne oare rigeljouwing. De hjoeddeiske fertsjintwurdiger út Fryslân yn it Europeesk Parlemint is [[Raquel García Hermida-van der Walle]] ([[Demokraten 66|D66]]) út [[De Gordyk]]. Sy spilet in rol yn it ferbinen fan regionale belangen mei Jeropeeske beliedsfoarming en set har yn foar de rjochten fan froulju en striidt se tsjin [[korrupsje]]. Ien fan har assistinten is [[Sjirk Eildert Bruinsma]]; foarsitter fan de [[Fryske Beweging]].

== Referinsjes ==
&lt;references /&gt;

== Navigaasje ==
{{Navigaasje Fryske Ferkiezings}}
[[Kategory:Polityk yn Fryslân| ]]
[[Kategory:Polityk yn Nederlân|Frislan]]</text>
      <sha1>idzvef5j2gsiv91w9yzmxbvj82r4b2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kieskring Fryslân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190892</id>
    <revision>
      <id>1224071</id>
      <parentid>1223943</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T20:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Grouwe opkluter</comment>
      <origin>1224071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7167" sha1="mr7p2eydd6528weozmacsx04kev0jsm" xml:space="preserve">{{Ynfoboks Ferkiezing
| foarige ferkiezings        = 
| folgjende ferkiezings      = 
| lân                        = Frisian_flag.svg
| lânlink                    = Fryslân
| datum                      = [[Twadde Keamerferkiezings 2025 yn Fryslân|Twadde Keamerferkiezings 2025]]
| parlemint                  = [[Twadde Keamer]]
| tal sitten                 = ±6
| mearderheid                = 
| oantsjutting               = Oprjochte
| oantal                     = 1917 
| opkomst                    = 
| formaasjewinner            = 
| nij kabinet                = 
| earder kabinet             = 
| begjin regearperioade      = 
| ferkeazen                  = 6/6 Fryske kandidaten&lt;/br&gt;
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}}} [[Habtamu de Hoop]] ([[GL-PvdA]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}}} [[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] ([[CDA]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}}} [[Femke Wiersma]] ([[BBB]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}}} [[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] ([[D66]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}}} [[Harry Bevers]] ([[VVD]])
* {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}}} [[Maarten Goudzwaard]] ([[JA21]])
| kaart-ferkiezingsútslaggen = 
| tekst by kaart             = 
}}
'''Kieskring Fryslân''' (offisjeel: '''Kieskring 2''' of '''Kieskring Ljouwert''') is ien fan de [[Nederlân|Nederlânske]] [[Kiesdistrikt|kiesdistrikten]] foar de [[Ferkiezing|ferkiezings]] fan de [[Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal|Twadde Keamer]] en [[Jeropeesk Parlemint]]. It bestiet sûnt 1917 en waard foar it earst brûkt by de ferkiezings fan 1918. De kieskring beslacht de hiele [[provinsje]] [[Fryslân]] en hat syn haadstimburo yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.kiesraad.nl/documenten/2016/5/kieskringen/kieskringen-en-hoofdstembureaus-tweede-kamerverkiezingen-en-europees-parlementsverkiezingen Kieskringen Tweede Kamerverkiezing en Europees Parlementsverkiezing | Kiesraad.nl]&lt;/ref&gt;

==Wurking==
By Twadde Keamerferkiezings wurdt likernôch 4% fan de lanlike stimmen yn Fryslân útbrocht. Op basis fan dat [[Evenredich oanpart|oandiel]] soe de provinsje, by in strikt regionale ferdieling, rûchwei seis sitten takend krije. It Nederlânske [[kiesstelsel]] kent lykwols gjin regionale sitferdieling, mar wurket mei lanlik-evenredige listen. Dêrtroch is der gjin garânsje op in fêst tal Keamerleden út Fryslân.

Polityke partijen kinne yn eltse kieskring in ferskillende kandidatelist yntsjinje. Yn de praktyk brûke de measte partijen lykwols ien lanlike list foar alle kieskringen. De kâns dat kandidaten út Fryslân keazen wurde, hinget dêrom benammen ôf fan harren posysje op dizze list en fan it tal foarkarsstimmen dat sy helje.

Foar dielname oan de ferkiezings yn kieskring Fryslân moat in partij 30 stipeferklearrings yntsjinje fan kiezers út de provinsje. Dêrneist spilet de kieskring in rol by de útfiering fan de ferkiezings. It haadstimburo yn Ljouwert stelt de útslach foar de kieskring fêst en jout dy troch oan de [[Kiesried]]. De útkomsten fan alle kieskringen wurde dêrnei lanlik gearfoege, wêrnei’t de sitten evenredich oer de partijen ferdield wurde.&lt;ref&gt;[https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/tweede-kamer/kandidaatstelling/kieskringen Kieskringen | Kiesraad.nl]&lt;/ref&gt;

== Bekende ferkeazen Friezen ==
[[Ofbyld:Fedde Schurer, mei de piip omheech, achter de typmasjine, 1963 ca. signatuur Schurer, Fedde-mo-F-0048.jpg|thumb|Fedde Schurer (hjir yn 1963) wenne op It Hearrenfean yn syn tiid as Keamerlid.]]
Der binne ferskate bekende Twadde Keamerleden dy't Fryslân troch de jierren hinne fertsjintwurdige hawwe:

* [[Fedde Schurer]] ([[Drachten]]) - lid fan de Twadde Keamer (1956-1963) foar de [[PvdA]]; ek bekend as skriuwer en taalstrider.
* [[Anne Vondeling]] ([[Appelskea]]) - PvdA-politikus yn de jierren '40 oant en mei '60; lettere foarsitter fan de Twadde Keamer yn de jierren '70.
* [[Jelle Zijlstra]] ([[Easterbierrum]]) - lid fan de Twadde Keamer (1948-1952); letter [[minister]] en [[minister-presidint]] (1966–1967).
* [[Joop Atsma]] ([[Surhústerfean]]) - lid fan de Twadde Keamer tusken 1998 en 2017 foar it [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]; letter [[steatssekretaris]].
* [[Lutz Jacobi]] ([[Ketlik]]) - lid fan de Twadde Keamer (2006-2017) foar de PvdA.
* [[Habtamu de Hoop]] ([[Wommels]]) - Twadde Keamerlid fanôf 2021 foar [[GL-PvdA]].
* [[Aant Jelle Soepboer]] ([[Nijewier]]) - Twadde Keamerlid tusken 2023 en 2025 foar [[Nij Sosjaal Kontrakt|NSC]].
[[Ofbyld:11. Lutz Jacobi.jpg|thumb|Yn 2013 spriek [[Lutz Jacobi]] de eed ‘dat ûnthjit ik’ yn it Frysk út; in jier foardat dizze formulearring offisjeel rjochtsjildich waard.&lt;ref&gt;[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/pvda-kamerlid-jacobi-legt-eed-in-het-fries-af~bbfda8df/ PvdA-Keamerlid Jacobi leit eed yn it Frysk ôf | de Folkskrante]&lt;/ref&gt;]]
Dizze politisy waarden net keazen fia in regionale sit, mar fia lanlike listferkiezings. Ek al wennen se net altyd yn Fryslân; hja waarden en wurde lykwols faak sjoen as fertsjintwurdigers fan Fryske belangen binnen de lanlike polityk.

By de Jeropeeske ferkiezings binne [[Anja Haga]] ([[KristenUny]]) en [[Raquel García Hermida-van der Walle]] ([[Demokraten 66|D66]]) de twa lêst ferkeazen Friezen.

== Skiednis binnen de Nederlânske steatsynrjochting ==
[[Ofbyld:Tweede Kamerverkiezingen 1888.svg|thumb|Foardat Fryslân ien kieskring waard, bestie it út ferskate lytsere kiesdistrikten.]]

==== Mearderheidsstelsel (1848–1917) ====
Nei de grûnwetswiziging fan 1848 waard in [[mearderheidsstelsel]] mei kiesdistrikten ynfierd. It lân waard sa folle mooglik opdield yn gelikense kiesdistrikten, dêr’t yn elk distrikt ien Twadde Keamerlid keazen waarden mei in absolute mearderheid. Ek yn Fryslân bestiene ferskate distrikten. Sa waard [[Ferdinand Domela Nieuwenhuis|Domela Nieuwenhuis]] yn 1888 ferkeazen yn kiesdistrikt [[Skoatterlân]] en [[Piter Jelles Troelstra]] yn 1897 yn kiesdistrikt Tytsjerksteradiel. De fertsjintwurdiging wie streekrjocht keppele oan it distrikt, wat in sterke regionale bân joech, mar ek late ta skeve evenredige fertsjintwurdiging.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.parlement.com/historische-ontwikkeling-kiesstelsels-en-kiesrecht Historische ontwikkeling kiesstelsels en kiesrecht | Parlement.com]&lt;/ref&gt;

==== Oergong nei evenredige fertsjintwurdiging (fanôf 1917) ====
Mei de grûnwetswiziging fan 1917 waard it mearderheidsstelsel ôfskafd. Sûnt de ferkiezingen fan 1918 jildt yn Nederlân in strikt systeem fan evenredige fertsjintwurdiging. Dêrmei ferlearen de kiesdistrikten harren direkte politike en fertsjintwurdigende funksje. Se waarden as wize fan kompromis ferfongen troch de mear administrative kieskringen. Sa ûntstie kieskring Fryslân as bestjoerlike ienheid foar de ferkiezingsproseduere. Dizze regio beslacht struktureel de hiele provinsje Fryslân en hat gjin feroarings yn grinzen kend.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Sjoch ek ==

* [[Polityk yn Fryslân]]

== Ferwizings ==
&lt;references /&gt;

== Navigaasje ==
{{Navigaasje Fryske Ferkiezings}}
[[Kategory:Polityk yn Fryslân]]</text>
      <sha1>mr7p2eydd6528weozmacsx04kev0jsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frijsteat (provinsje)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190900</id>
    <revision>
      <id>1224051</id>
      <parentid>1224034</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T17:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Pear sifers yn 'e ynfoboks oanpast neffens de statistiken fan 2022.</comment>
      <origin>1224051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6835" sha1="8ic1ubql9pghjjq3snznj03n2oeqkce" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = Frijsteat&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Free State''&lt;br&gt;''Vrystaat''&lt;br&gt;''Freistata''&lt;/small&gt;
| ôfbylding         = Free State in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            =
| wapen             = FS prov coa.jpg
| haadstêd          = [[Bloemfontein]]
| grutste stêd      = [[Bloemfontein]]
| folken            = [[Negroïde ras|swarten]] 91,9%&lt;br&gt;[[Jeropide ras|blanken]] 6,6%&lt;br&gt;[[kleurling]]en 1,2%&lt;br&gt;
| talen             = Sotho 72,3%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 10,3%&lt;br&gt;Tswana 5,3%&lt;br&gt;Sûlû 3,7%
| religy            = kristendom 92,7%&lt;br&gt;tradisjoneel 4,9%&lt;br&gt;gjin 1,3%&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Afrika, side 24]&lt;/ref&gt;
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 2.964.412 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Afrika, 2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 129.825 km²
| hichte            = maks 3.291 m 
| befolkingstichtens = 22,8 ynw./km²
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [https://www.fsonline.fs.gov.za/ www.freestateonline]
}}
De '''Frijsteat''' ([[Ingelsk]]: ''Free State''; [[Afrikaansk]]: ''Vrystaat''; [[Sotho (taal)|Sotho]]: ''Freistata'') is in provinsje yn it hert fan [[Súd-Afrika]]. De provinsje leit op 'e hege binnenlânske flakte en wurdt ek wol de &quot;nôtskuorre&quot; fan it lân neamd fanwegen de grutskalige lânbou. De Frijsteat is rûchwei trije kear sa grut as [[Nederlân]].

== Geografy ==
== Lânskip ==
[[Ofbyld:Golden Gate Highlands National Park, South Africa - panoramio (1).jpg|thumb|left|Nasjonaal Park Golden Gate Highlands.]]
It lânskip fan 'e Frijsteat wurdt karakterisearre troch wide, iepen flakten en gloaiende greiden. Yn it easten, op 'e grins mei [[Lesoto]], feroaret it lânskip yn 'e rûge en kleurrike sânstiennen [[Malutibergen]]. It [[Nasjonaal Park Golden Gate Highlands]] is ferneamd om syn okerkleurige rotsen. De [[Vaalrivier]] yn it noarden en de [[Oranjerivier]] yn it suden foarmje de natuerlike grinzen fan 'e provinsje.

=== Grutste plakken ===
De Frijsteat hat in oantal wichtige stêden dy't faak ûntstien binne as lânbousintra of troch de fynst fan goud en oare mineralen.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !!  Ynwenners (x 1000) !! Bysûnderheden
|-
| '''Bloemfontein''' || 556.000 || Haadstêd; &quot;Stêd fan de Roazen&quot;; de juridyske haadstêd fan Súd-Afrika. Bloemfontein falt ûnder de metropoalgemeente Mangaung. 
|-
| '''Welkom''' || 211.000 || Belangryk sintrum foar de goudmynbou.
|-
| '''Sasolburg'''  || 113.000 || Bekend om de gemyske yndustry (Sasol) en brânstofproduksje.
|-
| '''Kroonstad'''  || 103.000 || Belangryk spoarknooppunt en agrarysk sintrum.
|-
| '''Botshabelo''' || 181.000 || Grutte wenkearn tichtby Bloemfontein, ûntstien yn 'e apartheidsperioade.
|-
| '''Bethlehem''' || 76.000 || Wichtichste stêd yn it easten; poarte nei de Malutibergen.
|-
| '''Parys'''  || 48.000 || Toeristysk plak oan 'e [[Vaalrivier]] en de [[Vredefortkrater]].
|-
| '''Harrismith''' || 52.000 || Wichtich ferkearsknooppunt op de N3 en poarte nei de [[Drakensbergen]].
|-
| '''Phuthaditjhaba'''  || 54.000 || Eardere haadstêd fan it thúslân [[QwaQwa]].
|-
| '''Senekal'''  || 25.000 || Wichtich lânbousintrum foar de nôtproduksje.
|}

== Skiednis ==
De skiednis fan 'e provinsje is nau ferbûn mei de trek fan 'e [[Afrikaners|Boeren]] út de [[Kaapprovinsje]] wei yn 'e 19e iuw. Yn 1854 waard de ûnôfhinklike Boererepublyk fan 'e [[Oranje-Frijsteat]] stifte. Nei de [[Twadde Boerekriich]] (1899-1902) kaam it gebiet ûnder [[Grut-Brittanje|Britsk]] bestjoer as de [[Oranjerivierkoloanje]], en yn 1910 waard it as de provinsje Oranje-Frijsteat diel fan 'e Uny fan Súd-Afrika. By de earste demokratyske ferkiezings yn 1994 waard de namme offisjeel feroare yn Frijsteat, en waarden de grinzen fan 'e eardere [[Thúslân|thúslannen]] lykas [[QwaQwa]] yn 'e provinsje opnommen.

== Bestjoer ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan de gemeenten
! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of the Free State with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
De provinsje Frijsteat is opdield yn ferskate bestjoerslagen:

'''Metropoalgemeente:'''
* [[Mangaung Metropoalgemeente|Mangaung]] (mei ûnder oaren de haadstêd [[Bloemfontein]])

'''Distriktsgemeenten:'''
* '''[[Fezile Dabi (distrikt)|Fezile Dabi]]'''
* '''[[Lejweleputswa (distrikt)|Lejweleputswa]]'''
* '''[[Thabo Mofutsanyana (distrikt)|Thabo Mofutsanyana]]'''
* '''[[Xhariep (distrikt)|Xhariep]]'''

De provinsje hat yn totaal 18 lokale gemeenten dy't ûnder de distrikten falle.
|}

== Befolking ==
[[Ofbyld:Bloemfontein01.jpg|thumb|260px|Bloemfontein]]
De Frijsteat hat in relatyf homogene befolking yn ferliking mei oare provinsjes. De grutte mearderheid heart ta it [[Sotho]]-folk. Dêrtroch is Sotho de meast sprutsen memmetaal (mear as 60%). It Afrikaansk is de twadde taal fan 'e provinsje en wurdt sawol troch de blanke as de kleurlingemienskip sprutsen. De befolkingstichtens is leech, itjinge past by it agraryske karakter fan it gebiet.

=== Religy ===
Lykas yn 'e rest fan Súd-Afrika is it [[kristendom]] de dominante religy. In grut part fan de befolking is lid fan de [[Protestantisme|protestantske]] tsjerken, wêrûnder de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke (NGK) en ferskate pinkstergemeenten. Ek de tradisjonele Afrikaanske tsjerken (Zion Christian Church) hawwe in grutte oanhing ûnder de swarte befolking.

=== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2.633.504
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2.706.775
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2.745.590
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2.964.412
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +2,8%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +1,4%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +8,0%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 2022 Statistical Release)''&lt;/small&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Free State|Frijsteat}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Frijsteat| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>8ic1ubql9pghjjq3snznj03n2oeqkce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noardwest (Súd-Afrika)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190902</id>
    <revision>
      <id>1224035</id>
      <parentid>1223970</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T13:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ befolkingsûntwikkeling.</comment>
      <origin>1224035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5420" sha1="gqv2l8akmswpn77ftzuyn9tn7sszprr" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = Noardwest&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Noord-Wes''&lt;br&gt;''North West''&lt;br&gt;''Bokone Bophirima''&lt;/small&gt;
| ôfbylding         = North West in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            =
| wapen             =
| haadstêd          = [[Mahikeng]]
| grutste stêd      = [[Rustenburg]]
| folken            = Swarten 91,2%&lt;br&gt;Blanken 6,5%&lt;br&gt;Kleurlingen 1,9%
| talen             = [[Tswana]] 71,5%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 7,3%&lt;br&gt;[[Sotho]] 5,0%&lt;br&gt;[[Sûlû]] 3,8%
| religy            = Kristendom 83,0%&lt;br&gt;Gjin 14,0%&lt;br&gt;Tradisjoneel 1,5%
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 3.804.548 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 104.882 km²
| befolkingstichtens = 36,3 ynw./km²
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [http://www.nwpg.gov.za/ http://www.nwpg.gov.za/]
}}
'''Noardwest''' ([[Afrikaansk]]: ''Noord-Wes'', [[Ingelsk]]: ''North West'', [[Tswana (taal)|Tswana]]: ''Bokone Bophirima'') is in provinsje fan [[Súd-Afrika]] dy't grinzet oan [[Botswana]] yn it noarden. De provinsje stiet bekend om syn rykdom oan mineralen (benammen platina) en om de lânbou. It wurdt ek wol de &quot;Platinaprovinsje&quot; neamd.

== Geografy ==
=== Lânskip  ===
It lânskip bestiet foar it grutste part út flakten mei gers en strûken, mar yn it easten lizze de [[Magaliesberg]]. De provinsje hat wichtige natuerparken, lykas it [[Nasjonaal Park Pilanesberg]], dat yn in âlde fulkaankrater leit. Ek it wrâldferneamde fakânsje-oard [[Sun City (Súd-Afrika)|Sun City]] leit yn Noardwest. Yn it suden fan 'e provinsje leit de [[Vredefortkrater]], de grutste kraterynslach op ierde, dy't op 'e [[Wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]] stiet.

=== Grutste plakken ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Ynwenners (x 1000) !! Bysûnderheden
|-
| [[Rustenburg]] || 311.000 || Grutste stêd; sintrum fan 'e platinamining.
|-
| [[Klerksdorp]] (Matlosana)  || 186.000 || Wichtich lânbou- en goudmynsintrum.
|-
| [[Potchefstroom]]  || 124.000 || Universiteitsstêd (North-West University) en histoarysk sintrum.
|-
| [[Mahikeng]] || 64.000 || Haadstêd fan 'e provinsje; histoaryske grinsstêd.
|-
| [[Vryburg]]  || 49.000 || Bekend as it &quot;Teksas fan Súd-Afrika&quot; fanwegen de feehâlderij.
|-
| [[Brits]] || 54.000 || Wichtich yndustrieel en agrarysk plak tichtby de Magaliesberg.
|}

== Skiednis ==
De provinsje Noardwest ûntstie yn 1994 troch it gearfoegjen fan it eardere &quot;ûnôfhinklike&quot; [[thúslân]] [[Bophuthatswana]] mei it westlike part fan 'e âlde provinsje [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]] en in stikje fan 'e [[Kaapprovinsje]]. It gebiet hat in lange skiednis fan 'e Tswana-folken, dy't hjir al iuwenlang wenje. Yn 'e 19e iuw fûnen der grutte feroaringen plak troch de ''[[Difaqane]]'' (stammekrigen) en de komst fan 'e [[Afrikaners|Boeren]].

== Bestjoer ==
De haadstêd is Mahikeng (foarhinne Mafikeng), dy't ferneamd is om it belis yn 'e [[Twadde Boerekriich]]. De grutste stêd en it ekonomysk hert is lykwols [[Rustenburg]], fanwegen de platinumminen.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan de gemeenten
! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of the North West with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
Noardwest is opdield yn 4 distriktsgemeenten:

*[[Bojanala Platinum (distrikt)|Bojanala Platinum]] (haadplak: Rustenburg)

*[[Ngaka Modiri Molema (distrikt)|Ngaka Modiri Molema]] (haadplak: Mahikeng)

*[[Dr Ruth Segomotsi Mompati (distrikt)|Dr Ruth Segomotsi Mompati]] (haadplak: Vryburg)

*[[Dr Kenneth Kaunda (distrikt)|Dr Kenneth Kaunda]] (haadplak: Klerksdorp)

De provinsje hat yn totaal 18 lokale gemeenten dy't ûnder dizze distrikten falle.
|}

== Befolking en talen ==
De mearderheid fan 'e befolking heart ta it Tswana-folk. Dêrtroch is de taal Tswana (Setswana) de dominante memmetaal (71,5% yn 2022). Oare talen dy't in soad praat wurde binne it [[Afrikaansk]] (7,3%), benammen yn lânboustêden lykas Potchefstroom en Vryburg, en it [[Sotho]] (5,0%).

=== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2.726.828
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2.982.064
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.509.953
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.804.548
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +9,4%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +17,7%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +8,4%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 2022 Statistical Release)''&lt;/small&gt;
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|North West (South Africa)|Noardwest}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Noardwest (Súd-Afrika)| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>gqv2l8akmswpn77ftzuyn9tn7sszprr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224056</id>
      <parentid>1224035</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T17:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>sifters oanpast oan statistiken fan 2022</comment>
      <origin>1224056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5566" sha1="1nvtjfq64g1q3ebp6p11cf0pilby32c" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = Noardwest&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Noord-Wes''&lt;br&gt;''North West''&lt;br&gt;''Bokone Bophirima''&lt;/small&gt;
| ôfbylding         = North West in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            =
| wapen             =
| haadstêd          = [[Mahikeng]]
| grutste stêd      = [[Rustenburg]]
| folken            = [[Negroïde ras|swarten]] 91,8%&lt;br&gt;[[Jeropide ras|blanken]] 5,9%&lt;br&gt;[[kleurling]]en 1,7%&lt;br&gt;[[Yndiërs]] 0,6%
| talen             = [[Tswana]] 72,8%&lt;br&gt;[[Sotho]] 5,9%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 5,2%&lt;br&gt;,br&gt;Xhosa (taal)|Xhosa]]&lt;br&gt;[[Sûlû (taal)|Sûlû]] 1,6%
| religy            = kristendom 95,5%&lt;br&gt;trad. Afrikaansk 2,3%&lt;br&gt;gjin 1,2%
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 3.804.548 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa 2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 104.882 km²
| hichte            = maks. 1.805 m
| befolkingstichtens = 36,3 ynw./km²
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [http://www.nwpg.gov.za/ http://www.nwpg.gov.za/]
}}
'''Noardwest''' ([[Afrikaansk]]: ''Noord-Wes'', [[Ingelsk]]: ''North West'', [[Tswana (taal)|Tswana]]: ''Bokone Bophirima'') is in provinsje fan [[Súd-Afrika]] dy't grinzet oan [[Botswana]] yn it noarden. De provinsje stiet bekend om syn rykdom oan mineralen (benammen platina) en om de lânbou. It wurdt ek wol de &quot;Platinaprovinsje&quot; neamd.

== Geografy ==
=== Lânskip  ===
It lânskip bestiet foar it grutste part út flakten mei gers en strûken, mar yn it easten lizze de [[Magaliesberg]]. De provinsje hat wichtige natuerparken, lykas it [[Nasjonaal Park Pilanesberg]], dat yn in âlde fulkaankrater leit. Ek it wrâldferneamde fakânsje-oard [[Sun City (Súd-Afrika)|Sun City]] leit yn Noardwest. Yn it suden fan 'e provinsje leit de [[Vredefortkrater]], de grutste kraterynslach op ierde, dy't op 'e [[Wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]] stiet.

=== Grutste plakken ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Ynwenners (x 1000) !! Bysûnderheden
|-
| [[Rustenburg]] || 311.000 || Grutste stêd; sintrum fan 'e platinamining.
|-
| [[Klerksdorp]] (Matlosana)  || 186.000 || Wichtich lânbou- en goudmynsintrum.
|-
| [[Potchefstroom]]  || 124.000 || Universiteitsstêd (North-West University) en histoarysk sintrum.
|-
| [[Mahikeng]] || 64.000 || Haadstêd fan 'e provinsje; histoaryske grinsstêd.
|-
| [[Vryburg]]  || 49.000 || Bekend as it &quot;Teksas fan Súd-Afrika&quot; fanwegen de feehâlderij.
|-
| [[Brits]] || 54.000 || Wichtich yndustrieel en agrarysk plak tichtby de Magaliesberg.
|}

== Skiednis ==
De provinsje Noardwest ûntstie yn 1994 troch it gearfoegjen fan it eardere &quot;ûnôfhinklike&quot; [[thúslân]] [[Bophuthatswana]] mei it westlike part fan 'e âlde provinsje [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]] en in stikje fan 'e [[Kaapprovinsje]]. It gebiet hat in lange skiednis fan 'e Tswana-folken, dy't hjir al iuwenlang wenje. Yn 'e 19e iuw fûnen der grutte feroaringen plak troch de ''[[Difaqane]]'' (stammekrigen) en de komst fan 'e [[Afrikaners|Boeren]].

== Bestjoer ==
De haadstêd is Mahikeng (foarhinne Mafikeng), dy't ferneamd is om it belis yn 'e [[Twadde Boerekriich]]. De grutste stêd en it ekonomysk hert is lykwols [[Rustenburg]], fanwegen de platinumminen.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan de gemeenten
! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of the North West with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
Noardwest is opdield yn 4 distriktsgemeenten:

*[[Bojanala Platinum (distrikt)|Bojanala Platinum]] (haadplak: Rustenburg)

*[[Ngaka Modiri Molema (distrikt)|Ngaka Modiri Molema]] (haadplak: Mahikeng)

*[[Dr Ruth Segomotsi Mompati (distrikt)|Dr Ruth Segomotsi Mompati]] (haadplak: Vryburg)

*[[Dr Kenneth Kaunda (distrikt)|Dr Kenneth Kaunda]] (haadplak: Klerksdorp)

De provinsje hat yn totaal 18 lokale gemeenten dy't ûnder dizze distrikten falle.
|}

== Befolking en talen ==
De mearderheid fan 'e befolking heart ta it Tswana-folk. Dêrtroch is de taal Tswana (Setswana) de dominante memmetaal (71,5% yn 2022). Oare talen dy't in soad praat wurde binne it [[Afrikaansk]] (7,3%), benammen yn lânboustêden lykas Potchefstroom en Vryburg, en it [[Sotho]] (5,0%).

=== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2.726.828
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2.982.064
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.509.953
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.804.548
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +9,4%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +17,7%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +8,4%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 2022 Statistical Release)''&lt;/small&gt;
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|North West (South Africa)|Noardwest}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Noardwest (Súd-Afrika)| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>1nvtjfq64g1q3ebp6p11cf0pilby32c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gauteng</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190921</id>
    <revision>
      <id>1224052</id>
      <parentid>1224026</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T17:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>sifers oanpast oan statistiken fan 2022.</comment>
      <origin>1224052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7245" sha1="02iev2qvdcfy4a172jcr41zchr7m4uh" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme              = Gauteng
| ôfbylding          = Gauteng in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst    =
| flagge             =
| wapen              = GP ibheji.jpg
| haadstêd           = [[Jehannesburch]]
| grutste stêd       = [[Jehannesburch]]
| folken             = swarten 81,4%&lt;br&gt;blanken 12,3%&lt;br&gt;kleurlingen 3,3%&lt;br&gt;Yndiërs 2,9%
| talen              = [[Sûlû]] 23,1%&lt;br&gt;[[Sepedi]] 12,6%&lt;br&gt;[[Ingelsk]] 9,2%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 7,7%&lt;br&gt;[[Xhosa (taal)|Xhosa]] 6,7
| religy             = kristendom 86,1%&lt;br&gt;trad. Afrikaansk 6,0%&lt;br&gt;gjin 4,1%&lt;br&gt;islam 1,6%
| premier            =
| parlemint          =
| ynwennertal        = 15.099.422 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa]&lt;/ref&gt;
| oerflak            = 18.176 km²
| hichte             = maks. 1,913 m  
| befolkingstichtens = 831 ynw./km²
| oprjochte          = 27 april 1994
| tiidsône           = UTC+2 (SAST)
| webside            = [https://www.gauteng.gov.za/Pages/index.aspx www.gauteng.gov.za]
}}
'''Gauteng''' is wat oerflak oanbelanget de lytste, mar tagelyk de tichtstbefolke en rykste provinsje fan [[Súd-Afrika]]. De namme komt út it [[Sotho]] en betsjut &quot;plak fan goud&quot;, wat ferwiist nei de bloeiende goudyndustry dy't de regio sûnt de 19e iuw foarme hat. Hoewol't it oerflak fan 'e provinsje mar 1,5% fan Súd-Afrika útmakket, produsearret it mear as in tredde fan it Bruto Binnenlânsk Produkt fan it lân. Gauteng is likernôch like grut as de Nederlânske provinsjes   [[Fryslân]], [[Grinslân]], [[Drinte]], [[Oerisel]] en [[Gelderlân]] byinoar.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:STANHOPE GOLD MINING CO. surface works.jpg|thumb|left|Goudkoarts yn 'e 19e iuw.]]
Gauteng waard yn 1994 foarme út it sintrale diel fan 'e eardere provinsje [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]]. De skiednis fan 'e provinsje feroare foargoed yn 1886, doe't der goud fûn waard oan 'e [[Witwatersrand]]. Dat late ta in goudkoarts dy't fan 'e lytse delsetting [[Jehannesburch]] yn in pear desennia tiid de  grutste stêd fan Afrika besuden de [[Sahara]] makke. Ek it [[UNESCO]]-[[wrâlderfgoed]]plak Widze fan 'e Minskheid mei fossilen fan iere minskeneftigen leit yn dizze provinsje.

Yn 'e 20e iuw wie de provinsje it sintrum fan 'e striid tsjin [[apartheid]]. Yn 1960 fûn it bloedbad fan [[Sharpeville]] plak, dêr't de plysje skeat op demonstranten tsjin de paswetten. [[Nelson Mandela]] en oare [[Afrikaansk Nasjonaal Kongres|ANC]]-lieders waarden yn 1963 op in pleats yn [[Rivonia]] oanholden, wat late ta it ferneamde Rivonia-proses yn [[Pretoaria]]. Yn 1976 bried de Opstân fan [[Soweto]] út, dy't as in protest fan skoalbern tsjin it ûnderwiisbelied útein sette en yn 'e hiele wrâld oandacht luts foar de striid tsjin it rezjym. Sûnt 1994 hat de provinsje him ûntwikkele ta in multykulturele regio dêr't de oantinkens oan 'e striid, lykas it [[Apartheidsmuseum]] en it [[Unygebou]], njonken de moderne ekonomy besteane.

== Bestjoer ==
De provinsjale haadstêd is [[Jehannesburch]], mar de provinsje is ek it thús fan 'e bestjoerlike haadstêd fan Súd-Afrika: [[Pretoaria]].

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan de gemeenten !! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of Gauteng with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
Gauteng is ferdield yn 3 grutte metropoalgemeenten en 2 distriktsgemeenten:

*'''Metropoalen:'''
**[[Jehannesburch|City of Johannesburg]]
**[[Pretoaria|City of Tshwane]] (Pretoaria)
**[[Ekurhuleni|City of Ekurhuleni]] (East-Rand)

*'''Distrikten:'''
**[[Sedibeng (distrikt)|Sedibeng]] (haadplak: Vereeniging)
**[[West-Rand (distrikt)|West-Rand]] (haadplak: Randfontein)
|}

== Grutste plakken ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Ynwenners (Metropoal) !! Bysûnderheden
|-
| [[Jehannesburch]] || 4.800.000 || Grutste stêd; finansjeel en ekonomysk sintrum.
|-
| [[Pretoaria]] || 2.900.000 || Bestjoerlike haadstêd fan Súd-Afrika.
|-
| [[Ekurhuleni]] || 3.400.000 || Yndustrieel gebiet mei stêden as [[Germiston]] en [[Benoni]].
|-
| [[Vereeniging]] || 100.000 || Wichtich sintrum foar stielproduksje oan 'e [[Vaalrivier]].
|-
| [[Soweto]] || 1.300.000 || Grutte [[township]] fan Jehannesburch mei in rike politike skiednis.
|}

== Befolking en talen ==
Gauteng is in smeltkroes fan kultueren. Fanwegen de wurkgelegenheid lûkt de provinsje minsken út hiel Súd-Afrika en it bûtenlân. It [[Sûlû]] is de meast sprutsen memmetaal, folge troch it [[Afrikaansk]], [[Ingelsk]] en [[Sepedi]]. De provinsje hat de heechste graad fan urbanisaasje fan it lân (97%).

=== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 7.834.620
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 9.390.528
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 12.272.263
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 15.099.422
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +19,9%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +30,7%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +23,0%
|}

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Jacaranda City, Tshwane, Pretoria, South Africa (2418526898).jpg|thumb|260px|Pretoaria.]]
* Yn Gauteng leit by [[Sterkfontein]] de Widze fan de Minsheid, ien fan 'e wichtichste paleo-antropologyske fynplakken op 'e ierde. Hjir binne guon fan 'e âldste [[Fossyl|fossilen]] fan minskeneftigen fûn, lykas [[Mrs. Ples]] en [[Little Foot]].
* [[Soweto]] is de grutste en meast ferneamde township fan it lân. Besikers kinne dêr it eardere hûs fan [[Nelson Mandela]] besykje en it [[Apartheidsmuseum]] yn Jehannesburch.
* Pretoaria is bekend om syn parken en de tûzenen [[Jakaranda|jakarandbeammen]] dy't de stêd yn oktober pears kleurje, it [[Foartrekkermonumint]] en de botanyske tunen.
* Ien fan bekende natuerreservaten is it 210 km² grutte [[Dinokeng Game Reserve]] (dêr't &quot;de Grutte Fiif&quot; te sjen binne). 
* [[Cullinan]], flakby Pretoaria, is in pittoresk plakje dat ferneamd is om de diamantmyn dêr't de grutste diamant ea fûn is.

== Ekonomy en Ynfrastruktuer ==
Gauteng is it ekonomysk hert fan Súd-Afrika en de hiele Súdlike Afrikaanske regio (SADC). De provinsje hat in tige moderne ynfrastruktuer, wêrûnder de [[Gautrain]], in flugge treinferbining tusken Jehannesburch, Pretoaria en de lofthaven. De lofthaven OR Tambo International Airport by Jehannesburch is de drokste fan it hiele kontinint. Njonken de goudminen binne de finansjele sektor, technology en de produksje-yndustry de wichtichste ekonomyske pylders.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Gauteng|Gauteng}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Gauteng| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>02iev2qvdcfy4a172jcr41zchr7m4uh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224087</id>
      <parentid>1224052</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T01:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>yn Sûlû tafoege</comment>
      <origin>1224087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7312" sha1="qavnqichqojv30kpejexlj7u8hplziv" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme              = Gauteng &lt;br&gt;&lt;small&gt;''eGoli''&lt;/small&gt;
| ôfbylding          = Gauteng in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst    =
| flagge             =
| wapen              = GP ibheji.jpg
| haadstêd           = [[Jehannesburch]]
| grutste stêd       = [[Jehannesburch]]
| folken             = swarten 81,4%&lt;br&gt;blanken 12,3%&lt;br&gt;kleurlingen 3,3%&lt;br&gt;Yndiërs 2,9%
| talen              = [[Sûlû]] 23,1%&lt;br&gt;[[Sepedi]] 12,6%&lt;br&gt;[[Ingelsk]] 9,2%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 7,7%&lt;br&gt;[[Xhosa (taal)|Xhosa]] 6,7
| religy             = kristendom 86,1%&lt;br&gt;trad. Afrikaansk 6,0%&lt;br&gt;gjin 4,1%&lt;br&gt;islam 1,6%
| premier            =
| parlemint          =
| ynwennertal        = 15.099.422 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa]&lt;/ref&gt;
| oerflak            = 18.176 km²
| hichte             = maks. 1,913 m  
| befolkingstichtens = 831 ynw./km²
| oprjochte          = 27 april 1994
| tiidsône           = UTC+2 (SAST)
| webside            = [https://www.gauteng.gov.za/Pages/index.aspx www.gauteng.gov.za]
}}
'''Gauteng''' ([[Sûlû (taal)|Sûlû]]: ''eGoli'') is wat oerflak oanbelanget de lytste, mar tagelyk de tichtstbefolke en rykste provinsje fan [[Súd-Afrika]]. De namme komt út it [[Sotho]] en betsjut &quot;plak fan goud&quot;, wat ferwiist nei de bloeiende goudyndustry dy't de regio sûnt de 19e iuw foarme hat. Hoewol't it oerflak fan 'e provinsje mar 1,5% fan Súd-Afrika útmakket, produsearret it mear as in tredde fan it Bruto Binnenlânsk Produkt fan it lân. Gauteng is likernôch like grut as de Nederlânske provinsjes   [[Fryslân]], [[Grinslân]], [[Drinte]], [[Oerisel]] en [[Gelderlân]] byinoar.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:STANHOPE GOLD MINING CO. surface works.jpg|thumb|left|Goudkoarts yn 'e 19e iuw.]]
Gauteng waard yn 1994 foarme út it sintrale diel fan 'e eardere provinsje [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]]. De skiednis fan 'e provinsje feroare foargoed yn 1886, doe't der goud fûn waard oan 'e [[Witwatersrand]]. Dat late ta in goudkoarts dy't fan 'e lytse delsetting [[Jehannesburch]] yn in pear desennia tiid de  grutste stêd fan Afrika besuden de [[Sahara]] makke. Ek it [[UNESCO]]-[[wrâlderfgoed]]plak Widze fan 'e Minskheid mei fossilen fan iere minskeneftigen leit yn dizze provinsje.

Yn 'e 20e iuw wie de provinsje it sintrum fan 'e striid tsjin [[apartheid]]. Yn 1960 fûn it bloedbad fan [[Sharpeville]] plak, dêr't de plysje skeat op demonstranten tsjin de paswetten. [[Nelson Mandela]] en oare [[Afrikaansk Nasjonaal Kongres|ANC]]-lieders waarden yn 1963 op in pleats yn [[Rivonia]] oanholden, wat late ta it ferneamde Rivonia-proses yn [[Pretoaria]]. Yn 1976 bried de Opstân fan [[Soweto]] út, dy't as in protest fan skoalbern tsjin it ûnderwiisbelied útein sette en yn 'e hiele wrâld oandacht luts foar de striid tsjin it rezjym. Sûnt 1994 hat de provinsje him ûntwikkele ta in multykulturele regio dêr't de oantinkens oan 'e striid, lykas it [[Apartheidsmuseum]] en it [[Unygebou]], njonken de moderne ekonomy besteane.

== Bestjoer ==
De provinsjale haadstêd is [[Jehannesburch]], mar de provinsje is ek it thús fan 'e bestjoerlike haadstêd fan Súd-Afrika: [[Pretoaria]].

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan de gemeenten !! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of Gauteng with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
Gauteng is ferdield yn 3 grutte metropoalgemeenten en 2 distriktsgemeenten:

*'''Metropoalen:'''
**[[Jehannesburch|City of Johannesburg]]
**[[Pretoaria|City of Tshwane]] (Pretoaria)
**[[Ekurhuleni|City of Ekurhuleni]] (East-Rand)

*'''Distrikten:'''
**[[Sedibeng (distrikt)|Sedibeng]] (haadplak: Vereeniging)
**[[West-Rand (distrikt)|West-Rand]] (haadplak: Randfontein)
|}

== Grutste plakken ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Ynwenners (Metropoal) !! Bysûnderheden
|-
| [[Jehannesburch]] || 4.800.000 || Grutste stêd; finansjeel en ekonomysk sintrum.
|-
| [[Pretoaria]] || 2.900.000 || Bestjoerlike haadstêd fan Súd-Afrika.
|-
| [[Ekurhuleni]] || 3.400.000 || Yndustrieel gebiet mei stêden as [[Germiston]] en [[Benoni]].
|-
| [[Vereeniging]] || 100.000 || Wichtich sintrum foar stielproduksje oan 'e [[Vaalrivier]].
|-
| [[Soweto]] || 1.300.000 || Grutte [[township]] fan Jehannesburch mei in rike politike skiednis.
|}

== Befolking en talen ==
Gauteng is in smeltkroes fan kultueren. Fanwegen de wurkgelegenheid lûkt de provinsje minsken út hiel Súd-Afrika en it bûtenlân. It [[Sûlû]] is de meast sprutsen memmetaal, folge troch it [[Afrikaansk]], [[Ingelsk]] en [[Sepedi]]. De provinsje hat de heechste graad fan urbanisaasje fan it lân (97%).

=== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 7.834.620
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 9.390.528
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 12.272.263
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 15.099.422
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +19,9%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +30,7%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +23,0%
|}

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Jacaranda City, Tshwane, Pretoria, South Africa (2418526898).jpg|thumb|260px|Pretoaria.]]
* Yn Gauteng leit by [[Sterkfontein]] de Widze fan de Minsheid, ien fan 'e wichtichste paleo-antropologyske fynplakken op 'e ierde. Hjir binne guon fan 'e âldste [[Fossyl|fossilen]] fan minskeneftigen fûn, lykas [[Mrs. Ples]] en [[Little Foot]].
* [[Soweto]] is de grutste en meast ferneamde township fan it lân. Besikers kinne dêr it eardere hûs fan [[Nelson Mandela]] besykje en it [[Apartheidsmuseum]] yn Jehannesburch.
* Pretoaria is bekend om syn parken en de tûzenen [[Jakaranda|jakarandbeammen]] dy't de stêd yn oktober pears kleurje, it [[Foartrekkermonumint]] en de botanyske tunen.
* Ien fan bekende natuerreservaten is it 210 km² grutte [[Dinokeng Game Reserve]] (dêr't &quot;de Grutte Fiif&quot; te sjen binne). 
* [[Cullinan]], flakby Pretoaria, is in pittoresk plakje dat ferneamd is om de diamantmyn dêr't de grutste diamant ea fûn is.

== Ekonomy en Ynfrastruktuer ==
Gauteng is it ekonomysk hert fan Súd-Afrika en de hiele Súdlike Afrikaanske regio (SADC). De provinsje hat in tige moderne ynfrastruktuer, wêrûnder de [[Gautrain]], in flugge treinferbining tusken Jehannesburch, Pretoaria en de lofthaven. De lofthaven OR Tambo International Airport by Jehannesburch is de drokste fan it hiele kontinint. Njonken de goudminen binne de finansjele sektor, technology en de produksje-yndustry de wichtichste ekonomyske pylders.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Gauteng|Gauteng}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Gauteng| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>qavnqichqojv30kpejexlj7u8hplziv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Limpopo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190924</id>
    <revision>
      <id>1224053</id>
      <parentid>1224024</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T17:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>sifers oanpast oan statistiken fan 2022</comment>
      <origin>1224053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6272" sha1="ij5o95b72onfho2lm4ol6i6gjjemq2u" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = Limpopo
| ôfbylding         = Limpopo in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            =
| wapen             = LM ibheji.jpg
| haadstêd          = [[Polokwane]]
| grutste stêd      = [[Polokwane]]
| folken            = [[Negroïde ras|swarten]] 97,3%&lt;br&gt;[[Jeropide ras|blanken]] 2,1%&lt;br&gt;[[Yndiërs]] 0,3%&lt;br&gt;[[kleurling]]en 0,2%
| talen             = [[Noard-Sotho]] 55,5%&lt;br&gt;[[Venda (taal)|Venda]] 17,4%&lt;br&gt;[[Tsonga]] 17,3%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 2,3%
| religy            = [[kristendom]] 86,8%&lt;br&gt;trad. Afrikaansk 6,3%&lt;br&gt;gjin 5,10%
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 6.572.720 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 125.755 km²
| hichte            = maks. 2,126 m
| befolkingstichtens = 52,3 ynw./km²
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [https://www.limpopo.gov.za/ www.limpopo.gov.za]
}}
'''Limpopo''' is de meast noardlike provinsje fan [[Súd-Afrika]] en ferneamd nei de [[Limpoporivier]], dy't de grins foarmet mei [[Botswana]], [[Simbabwe]] en [[Mozambyk]]. It is in regio mei in ryk kultureel ferline en wurdt ek wol it &quot;Eden fan Afrika&quot; neamd fanwegen de rike natuer.

== Skiednis ==
De provinsje waard yn 1994 oprjochte ûnder de namme Noardlik Transvaal. De namme feroare letter yn Noard-Provinsje en sûnt 2002 hjit it offisjeel Limpopo. It gebiet hat in tige âlde skiednis; yn 'e delling fan 'e Limpopo bloeide tusken 900 en 1300 n.Kr. it machtige Keninkryk Mapungubwe, in beskaving dy't hannel dreau mei Yndia en Súdeast-Aazje.

Yn 'e tiid fan 'e [[Apartheid]] leine yn dit gebiet ferskate saneamde [[Thúslân|thúslannen]], lykas [[Lebowa]], [[Gazankulu]] en [[Venda (thúslân)|Venda]]. Sûnt de demokratisearring yn 1994 binne dy gebieten folslein yntegrearre yn 'e provinsje.

== Bestjoer ==
De haadstêd en grutste stêd is [[Polokwane]] (foarhinne Pietersburg), dat it logistike en ekonomyske sintrum fan 'e provinsje is.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan 'e gemeenten !! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of Limpopo with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
Limpopo is opdield yn 5 distriktsgemeenten:

*[[Capricorn (distrikt)|Capricorn]] (haadplak: Polokwane)
*[[Mopani (distrikt)|Mopani]] (haadplak: Giyani)
*[[Vhembe (distrikt)|Vhembe]] (haadplak: Thohoyandou)
*[[Waterberg (distrikt)|Waterberg]] (haadplak: Modimolle)
*[[Sekhukhune (distrikt)|Sekhukhune]] (haadplak: Groblersdal)
|}

== Befolking en talen ==
Limpopo hat de meast homogene befolking fan Súd-Afrika; mear as 97% fan de ynwenners is swart. De provinsje is ryk oan ferskate etnyske groepen lykas de Pedi (Noard-Sotho), de Venda en de Tsonga. De taal dy't troch de measten praat wurdt is it [[Noard-Sotho]], folge troch it [[Tsonga]] en it [[Venda (taal)|Venda]]. It is ien fan 'e provinsjes dêr't tradisjonele lieders (keningen en stamhaden) noch jimmeroan in wichtige sosjale rol spylje.

== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 4.576.133
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 4.995.462
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 5.404.868
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 6.572.720
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +9,2%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +8,2%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +21,6%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 1996, 2001, 2011, 2022)''&lt;/small&gt;

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Mapungubwe, Limpopo, South Africa (20356187550).jpg|thumb|260px|Gouden Noashoarn fan Mapungubwe.]]
Toerisme is in wichtige pylder fan 'e ekonomy yn Limpopo, foaral fanwegen de natuer.

* It [[Nasjonaal Park Kruger]] leit foar in grut part yn Limpopo. It noardlike diel fan it park is ferneamd om syn grutte oantallen oaljefanten en [[baobab]]-beammen.
* Mapungubwe Hill is it plak fan it âlde keninkryk en is hjoed-de-dei in [[UNESCO]]-[[wrâlderfgoed]]plak. Dêr is yn 1932 ek de ferneamde Gouden Noashoarn fan Mapungubwe fûn.
* [[Biosfear Waterberg]] is in berchgebiet mei ferskate partikuliere wyldreservaten en in ryk ferskaat oan planten en bisten.
* Yn it 305.61 ha [[Reservaat Modjadji Cycad]] stiet in bosk mei bysûndere palmbeammen, dy't generaasjes lang troch de saneamde reinkeninginnen (Modjadji) beskerme binne. De reinkeninginnen binne de geastlik en tradisjonele lieders fan it Balobedu-folk yn 'e Limpopo-provinsje. Se wurde as libbene goadinnen beskôge en leaud wurdt dat hja de macht ha om de wolken te manipulearjen en rein te bringen foar har freonen of drûchte foar har fijannen.

== Grutste plakken ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Afrikaanske namme !! Ynwenners !! Bysûnderheden
|-
| [[Polokwane]] || Pietersburg || 130.000 || Haadstêd en wichtichste hannelstêd.
|-
| [[Thohoyandou]] || || 70.000 || Oprjochte yn 'e jierren 1970 as de haadstêd fan it thúslân Venda (hat gjin Afrikaanske namme.
|-
| [[Tzaneen]] || || 15.000 || Sintrum foar tropyske lânbou (tee, fruit).
|-
| [[Musina]] || Messina || 43.000 || Grinsstêd mei Simbabwe; wichtich foar de hannel.
|-
| [[Phalaborwa]] || ||13.000 || Toeristyske poarte nei it Krugerpark en wichtich mynbouplak.
|}

In soad Afrikaanske plaknammen binne yn 2002 offisjeel feroare yn nammen fan lokale talen. Foarbylden binne Mokopane (foarhinne Potgietersrus), Modimolle (Nylstroom), Bela-Bela (Warmbad) en Lephalale (Ellisras).

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Limpopo}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Limpopo| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>ij5o95b72onfho2lm4ol6i6gjjemq2u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224076</id>
      <parentid>1224053</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T22:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1224076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6293" sha1="mv0b3j0wog9c8jrokkb7ni79xos3648" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = Limpopo
| ôfbylding         = Limpopo in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            =
| wapen             = LM ibheji.jpg
| haadstêd          = [[Polokwane]]
| grutste stêd      = [[Polokwane]]
| folken            = [[Negroïde ras|swarten]] 97,3%&lt;br&gt;[[Jeropide ras|blanken]] 2,1%&lt;br&gt;[[Yndiërs]] 0,3%&lt;br&gt;[[kleurling]]en 0,2%
| talen             = [[Noard-Sotho]] 55,5%&lt;br&gt;[[Venda (taal)|Venda]] 17,4%&lt;br&gt;[[Tsonga]] 17,3%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 2,3%
| religy            = [[kristendom]] 86,8%&lt;br&gt;trad. Afrikaansk 6,3%&lt;br&gt;gjin 5,10%
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 6.572.720 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 125.755 km²
| hichte            = maks. 2,126 m
| befolkingstichtens = 52,3 ynw./km²
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [https://www.limpopo.gov.za/ www.limpopo.gov.za]
}}
'''Limpopo''' is de meast noardlike provinsje fan [[Súd-Afrika]] en ferneamd nei de rivier de [[Limpopo (rivier)|Limpopo]], dy't de grins foarmet mei [[Botswana]], [[Simbabwe]] en [[Mozambyk]]. It is in regio mei in ryk kultureel ferline en wurdt ek wol it &quot;Eden fan Afrika&quot; neamd fanwegen de rike natuer.

== Skiednis ==
De provinsje waard yn 1994 oprjochte ûnder de namme Noardlik Transvaal. De namme feroare letter yn Noard-Provinsje en sûnt 2002 hjit it offisjeel Limpopo. It gebiet hat in tige âlde skiednis; yn 'e delling fan 'e Limpopo bloeide tusken 900 en 1300 n.Kr. it machtige Keninkryk Mapungubwe, in beskaving dy't hannel dreau mei Yndia en Súdeast-Aazje.

Yn 'e tiid fan 'e [[Apartheid]] leine yn dit gebiet ferskate saneamde [[Thúslân|thúslannen]], lykas [[Lebowa]], [[Gazankulu]] en [[Venda (thúslân)|Venda]]. Sûnt de demokratisearring yn 1994 binne dy gebieten folslein yntegrearre yn 'e provinsje.

== Bestjoer ==
De haadstêd en grutste stêd is [[Polokwane]] (foarhinne Pietersburg), dat it logistike en ekonomyske sintrum fan 'e provinsje is.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan 'e gemeenten !! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of Limpopo with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
Limpopo is opdield yn 5 distriktsgemeenten:

*[[Capricorn (distrikt)|Capricorn]] (haadplak: Polokwane)
*[[Mopani (distrikt)|Mopani]] (haadplak: Giyani)
*[[Vhembe (distrikt)|Vhembe]] (haadplak: Thohoyandou)
*[[Waterberg (distrikt)|Waterberg]] (haadplak: Modimolle)
*[[Sekhukhune (distrikt)|Sekhukhune]] (haadplak: Groblersdal)
|}

== Befolking en talen ==
Limpopo hat de meast homogene befolking fan Súd-Afrika; mear as 97% fan de ynwenners is swart. De provinsje is ryk oan ferskate etnyske groepen lykas de Pedi (Noard-Sotho), de Venda en de Tsonga. De taal dy't troch de measten praat wurdt is it [[Noard-Sotho]], folge troch it [[Tsonga]] en it [[Venda (taal)|Venda]]. It is ien fan 'e provinsjes dêr't tradisjonele lieders (keningen en stamhaden) noch jimmeroan in wichtige sosjale rol spylje.

== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 4.576.133
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 4.995.462
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 5.404.868
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 6.572.720
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +9,2%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +8,2%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +21,6%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 1996, 2001, 2011, 2022)''&lt;/small&gt;

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Mapungubwe, Limpopo, South Africa (20356187550).jpg|thumb|260px|Gouden Noashoarn fan Mapungubwe.]]
Toerisme is in wichtige pylder fan 'e ekonomy yn Limpopo, foaral fanwegen de natuer.

* It [[Nasjonaal Park Kruger]] leit foar in grut part yn Limpopo. It noardlike diel fan it park is ferneamd om syn grutte oantallen oaljefanten en [[baobab]]-beammen.
* Mapungubwe Hill is it plak fan it âlde keninkryk en is hjoed-de-dei in [[UNESCO]]-[[wrâlderfgoed]]plak. Dêr is yn 1932 ek de ferneamde Gouden Noashoarn fan Mapungubwe fûn.
* [[Biosfear Waterberg]] is in berchgebiet mei ferskate partikuliere wyldreservaten en in ryk ferskaat oan planten en bisten.
* Yn it 305.61 ha [[Reservaat Modjadji Cycad]] stiet in bosk mei bysûndere palmbeammen, dy't generaasjes lang troch de saneamde reinkeninginnen (Modjadji) beskerme binne. De reinkeninginnen binne de geastlik en tradisjonele lieders fan it Balobedu-folk yn 'e Limpopo-provinsje. Se wurde as libbene goadinnen beskôge en leaud wurdt dat hja de macht ha om de wolken te manipulearjen en rein te bringen foar har freonen of drûchte foar har fijannen.

== Grutste plakken ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Afrikaanske namme !! Ynwenners !! Bysûnderheden
|-
| [[Polokwane]] || Pietersburg || 130.000 || Haadstêd en wichtichste hannelstêd.
|-
| [[Thohoyandou]] || || 70.000 || Oprjochte yn 'e jierren 1970 as de haadstêd fan it thúslân Venda (hat gjin Afrikaanske namme.
|-
| [[Tzaneen]] || || 15.000 || Sintrum foar tropyske lânbou (tee, fruit).
|-
| [[Musina]] || Messina || 43.000 || Grinsstêd mei Simbabwe; wichtich foar de hannel.
|-
| [[Phalaborwa]] || ||13.000 || Toeristyske poarte nei it Krugerpark en wichtich mynbouplak.
|}

In soad Afrikaanske plaknammen binne yn 2002 offisjeel feroare yn nammen fan lokale talen. Foarbylden binne Mokopane (foarhinne Potgietersrus), Modimolle (Nylstroom), Bela-Bela (Warmbad) en Lephalale (Ellisras).

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Limpopo}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Limpopo| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>mv0b3j0wog9c8jrokkb7ni79xos3648</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notre-Dame-des-Fleurs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190926</id>
    <revision>
      <id>1224038</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1224038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1332" sha1="dhpm7hky2ixi6ly6s61gr7bjofjbj3p" xml:space="preserve">{{wurk}}
'''Notre-Dame-des-Fleurs''' ('Us Leaffrou fan 'e Blommen') is de [[debút]]roman fan 'e Frânske skriuwer [[Jean Genet]], earst publisearre yn 1943. De frij streamende, poëtyske [[roman]] is in foar in grut part autobiografysk ferslach fan 'e reis fan in man troch de [[Parys|Paryske]] ûnderwrâld. De personaazjes binne tekene nei harren echte tsjinhingers, dy't meast [[homoseksuelen]] binne dy't oan 'e râne fan 'e maatskippij libje.


== Literêre ynfloed ==
De roman hie in enoarme ynfloed op 'e [[Beatgeneraasje]], mei syn frij streamende, tige poëtyske taal mingd mei argot/slang, en syn fiering fan minsken oan ûnderkant fan de maatskippij en eksplisite beskriuwingen fan [[homoseksualiteit]]. It is elegant transgressyf, en syn selsrefleksive aard foarseit de oanpak fan taal dy't letter ûntwikkele waard troch de poststrukturalisten. [[Jacques Derrida]] skreau oer Genet yn syn boek ''Glas'', en [[Hélène Cixous]] neamde syn wurk as in foarbyld fan ''écriture feminine''. [[Jean-Paul Sartre]] skreau syn ferneamde Saint Genet as in analyze fan Genet syn wurk en libben, mar benammen fan ''Notre-Dame-des-Fleurs''. ''Notre-Dame-des-Fleurs'' makke Genet, teminsten neffens Sartre syn betinken, in foarbyld fan it [[eksistinsjalisme]] en benammen in belibbing fan 'e opfettings fan dy filosofy oer frijheid.</text>
      <sha1>dhpm7hky2ixi6ly6s61gr7bjofjbj3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224040</id>
      <parentid>1224038</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T14:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1224040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="csjvijjohyalqtjra6y1qisve2rgplk" xml:space="preserve">{{wurk}}
'''''Notre-Dame-des-Fleurs''''' ('Us Leaffrou fan 'e Blommen') is de [[debút]]roman fan 'e Frânske skriuwer [[Jean Genet]], earst publisearre yn 1943. De frij streamende, poëtyske [[roman]] is in foar in grut part autobiografysk ferslach fan 'e reis fan in man troch de [[Parys|Paryske]] ûnderwrâld. De personaazjes binne delset nei harren echte tsjinhingers, dy't meast [[homoseksuelen]] binne dy't oan 'e râne fan 'e maatskippij libje.

== Gearfetting fan it ferhaal ==
De roman fertelt it ferhaal fan Divine, in [[travestyt]] dy't, as de roman begjint, ferstoarn is oan [[tuberkuloaze]] en dêrtroch hillich ferklearre is. De ferteller fertelt ús dat syn ferhalen foaral bedoeld binne om himsels te amusearjen wylst er syn straf yn 'e finzenis útsit. De tige [[Erotyk|eroatyske]], faak eksplisyt seksuele, ferhalen wurde brûkt om by syn [[masturbaasje]] te helpen. [[Jean-Paul Sartre]] neamde it 'it epos fan masturbaasje'.

Divine wennet yn in souderkeamer mei útsjoch oer it tsjerkhôf fan Montmartre, dat se dielt mei ferskate leafdes, dêr't de wichtichste fan in pooier is mei de namme Mignon-les-Petits-Pieds. Op in dei bringt Mignon in jonge gangster en moardner mei nei hûs, dy't ''Notre-Dame-des-Fleurs'' neamd wurdt. 'Us Leaffrou' wurdt úteinlik arrestearre, berjochte en eksekutearre. [[Dea]] en ekstase begeliede de dieden fan elts personaazje, wylst Genet in opnij wurdearring fan alle wearden &lt;ref&gt; ''Umwertung aller Werte'' is in konsept fan de filosofy fan [[Friedrich Nietzsche]] &lt;/ref&gt; útfiert, wêrtroch't ferrie de heechste morele wearde is en moard in hanneling fan deugd en seksuele oantrekkingskrêft.

== Publikaasjeskiednis en ûntfangst ==
[[Ofbyld:JeanGenet-HansKoechler1983-cropped.jpg|thumb|150px|left|&lt;center&gt;Jean Genet (1983)]]

== Literêre ynfloed ==
De roman hie in enoarme ynfloed op 'e [[Beatgeneraasje]], mei syn frij streamende, tige poëtyske taal mingd mei argot/slang, en syn fiering fan minsken oan ûnderkant fan de maatskippij en eksplisite beskriuwingen fan [[homoseksualiteit]]. It is elegant transgressyf, en syn selsrefleksive aard foarseit de oanpak fan taal dy't letter ûntwikkele waard troch de poststrukturalisten. [[Jacques Derrida]] skreau oer Genet yn syn boek ''Glas'', en [[Hélène Cixous]] neamde syn wurk as in foarbyld fan ''écriture feminine''. [[Jean-Paul Sartre]] skreau syn ferneamde ''Saint Genet'' as in analyze fan Genet syn wurk en libben, mar benammen fan ''Notre-Dame-des-Fleurs''. ''Notre-Dame-des-Fleurs'' makke Genet, teminsten neffens Sartre syn betinken, in foarbyld fan it [[eksistinsjalisme]] en benammen in belibbing fan 'e opfettings fan dy filosofy oer frijheid.

== Sjoch ek ==
* [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Literêr wurk fan Jean Genet]]
[[Kategory:Frânsktalige roman]]
[[Kategory:Roman út 1943]]
[[Kategory:Literatuer oer homoseksualiteit]]</text>
      <sha1>csjvijjohyalqtjra6y1qisve2rgplk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224044</id>
      <parentid>1224040</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T15:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1224044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4614" sha1="pyvtuqb840uclj6dvqftz6tu5la5tv7" xml:space="preserve">'''''Notre-Dame-des-Fleurs''''' ('Us Leaffrou fan 'e Blommen') is de [[debút]]roman fan 'e Frânske skriuwer [[Jean Genet]], earst publisearre yn 1943. De frij streamende, poëtyske [[roman]] is in foar in grut part autobiografysk ferslach fan 'e reis fan in man troch de [[Parys|Paryske]] ûnderwrâld. De personaazjes binne delset nei harren echte tsjinhingers, dy't meast [[homoseksuelen]] binne dy't oan 'e râne fan 'e maatskippij libje.

== Gearfetting fan it ferhaal ==
De roman fertelt it ferhaal fan Divine, in [[travestyt]] dy't, as de roman begjint, ferstoarn is oan [[tuberkuloaze]] en dêrtroch hillich ferklearre is. De ferteller fertelt ús dat syn ferhalen foaral bedoeld binne om himsels te amusearjen wylst er syn straf yn 'e finzenis útsit. De tige [[Erotyk|eroatyske]], faak eksplisyt seksuele, ferhalen wurde brûkt om by syn [[masturbaasje]] te helpen. [[Jean-Paul Sartre]] neamde it 'it epos fan masturbaasje'.

Divine wennet yn in souderkeamer mei útsjoch oer it tsjerkhôf fan Montmartre, dat se dielt mei ferskate leafdes, dêr't de wichtichste fan in pooier is mei de namme Mignon-les-Petits-Pieds. Op in dei bringt Mignon in jonge gangster en moardner mei nei hûs, dy't ''Notre-Dame-des-Fleurs'' neamd wurdt. 'Us Leaffrou' wurdt úteinlik arrestearre, berjochte en eksekutearre. [[Dea]] en ekstase begeliede de dieden fan elts personaazje, wylst Genet in opnij wurdearring fan alle wearden &lt;ref&gt; ''Umwertung aller Werte'' is in konsept fan de filosofy fan [[Friedrich Nietzsche]] &lt;/ref&gt; útfiert, wêrtroch't ferrie de heechste morele wearde is en moard in hanneling fan deugd en seksuele oantrekkingskrêft.

== Publikaasjeskiednis en ûntfangst ==
[[Ofbyld:JeanGenet-HansKoechler1983-cropped.jpg|thumb|150px|left|&lt;center&gt;Jean Genet (1983)]]
''Notre-Dame-des-Fleurs'' waard yn 'e [[finzenis]] skreaun. Genet skreau it op blêden brún papier dy't finzenisautoriteiten oan finzenen joegen - mei de bedoeling dat se der sekken fan meitsje soene. Lykas Sartre fertelde yn syn foaropwurd foar ''Notre-Dame-des-Fleurs'', ûntduts in sipier dat de finzene Genet dit &quot;ûnautorisearre&quot; gebrûk fan it papier makke hie, naam it manuskript yn beslach en ferbaarnde it. In dyste Genet skreau it allegear opnij. De twadde ferzje oerlibbe en Genet naam it mei doe't er de finzenis ferliet.

It boek, dat foar in grut part foltôge wie yn 1942, waard foar it earst anonym publisearre troch Robert Denoël en Paul Moribien oan 'e ein fan 1943, hoewol't mar sa'n 30 eksimplaren fan 'e earste edysje yn dat jier bûn waarden (de measten waarden yn augustus 1944, by de befrijing, bûn en ferkocht). De earste printing wie bedoeld foar ferkeap oan rike samlers fan erotika; it wurk waard ferspraat fia partikuliere ferkeaplisten en ûnder de toanbank. Mar Genet hat syn wurk nea as allinnich pornografy bedoeld en hat letter mear grafyske passaazjes fuorthelle. Yn novimber 1943 stjoerde er in eksimplaar fan 'e earste printing nei Marc Barbezat, útjouwer fan it literêre tydskrift ''L'Arbalete'', dy't it boek yn 1944 en nochris yn 1948 publisearre. Genet hat de roman revisearre doe't it yn 1951 troch [[Gallimard]] útjûn waard; de Gallimard-edysje lit guon fan 'e mear pornografyske passaazjes yn 'e roman wei. Lettere L'Arbalete-edysjes befetsje in oantal lytsere feroaringen.

De roman waard opdroegen oan de feroardielde en eksekutearre moardner Maurice Pilorge.

== Literêre ynfloed ==
De roman hie in enoarme ynfloed op 'e [[Beatgeneraasje]], mei syn frij streamende, tige poëtyske taal mingd mei argot/slang, en syn fiering fan minsken oan ûnderkant fan de maatskippij en eksplisite beskriuwingen fan [[homoseksualiteit]]. It is elegant transgressyf, en syn selsrefleksive aard foarseit de oanpak fan taal dy't letter ûntwikkele waard troch de poststrukturalisten. [[Jacques Derrida]] skreau oer Genet yn syn boek ''Glas'', en [[Hélène Cixous]] neamde syn wurk as in foarbyld fan ''écriture feminine''. [[Jean-Paul Sartre]] skreau syn ferneamde biografy ''Saint Genet'' as in analyze fan Genet syn wurk en libben, mar benammen fan ''Notre-Dame-des-Fleurs''. ''Notre-Dame-des-Fleurs'' makke Genet, teminsten neffens Sartre syn betinken, in foarbyld fan it [[eksistinsjalisme]] en benammen in belibbing fan 'e opfettings fan dy filosofy oer frijheid.

== Sjoch ek ==
* [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is in oersetting fan it Ingelsktalige [[:en:Our Lady of the Flowers]]
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Literêr wurk fan Jean Genet]]
[[Kategory:Frânsktalige roman]]
[[Kategory:Roman út 1943]]
[[Kategory:Literatuer oer homoseksualiteit]]</text>
      <sha1>pyvtuqb840uclj6dvqftz6tu5la5tv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224077</id>
      <parentid>1224044</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T22:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sjoch ek */ kt</comment>
      <origin>1224077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4769" sha1="15wz42s7znpye7xcrod4t8v7ini4n8i" xml:space="preserve">'''''Notre-Dame-des-Fleurs''''' ('Us Leaffrou fan 'e Blommen') is de [[debút]]roman fan 'e Frânske skriuwer [[Jean Genet]], earst publisearre yn 1943. De frij streamende, poëtyske [[roman]] is in foar in grut part autobiografysk ferslach fan 'e reis fan in man troch de [[Parys|Paryske]] ûnderwrâld. De personaazjes binne delset nei harren echte tsjinhingers, dy't meast [[homoseksuelen]] binne dy't oan 'e râne fan 'e maatskippij libje.

== Gearfetting fan it ferhaal ==
De roman fertelt it ferhaal fan Divine, in [[travestyt]] dy't, as de roman begjint, ferstoarn is oan [[tuberkuloaze]] en dêrtroch hillich ferklearre is. De ferteller fertelt ús dat syn ferhalen foaral bedoeld binne om himsels te amusearjen wylst er syn straf yn 'e finzenis útsit. De tige [[Erotyk|eroatyske]], faak eksplisyt seksuele, ferhalen wurde brûkt om by syn [[masturbaasje]] te helpen. [[Jean-Paul Sartre]] neamde it 'it epos fan masturbaasje'.

Divine wennet yn in souderkeamer mei útsjoch oer it tsjerkhôf fan Montmartre, dat se dielt mei ferskate leafdes, dêr't de wichtichste fan in pooier is mei de namme Mignon-les-Petits-Pieds. Op in dei bringt Mignon in jonge gangster en moardner mei nei hûs, dy't ''Notre-Dame-des-Fleurs'' neamd wurdt. 'Us Leaffrou' wurdt úteinlik arrestearre, berjochte en eksekutearre. [[Dea]] en ekstase begeliede de dieden fan elts personaazje, wylst Genet in opnij wurdearring fan alle wearden &lt;ref&gt; ''Umwertung aller Werte'' is in konsept fan de filosofy fan [[Friedrich Nietzsche]] &lt;/ref&gt; útfiert, wêrtroch't ferrie de heechste morele wearde is en moard in hanneling fan deugd en seksuele oantrekkingskrêft.

== Publikaasjeskiednis en ûntfangst ==
[[Ofbyld:JeanGenet-HansKoechler1983-cropped.jpg|thumb|150px|left|&lt;center&gt;Jean Genet (1983)]]
''Notre-Dame-des-Fleurs'' waard yn 'e [[finzenis]] skreaun. Genet skreau it op blêden brún papier dy't finzenisautoriteiten oan finzenen joegen - mei de bedoeling dat se der sekken fan meitsje soene. Lykas Sartre fertelde yn syn foaropwurd foar ''Notre-Dame-des-Fleurs'', ûntduts in sipier dat de finzene Genet dit &quot;ûnautorisearre&quot; gebrûk fan it papier makke hie, naam it manuskript yn beslach en ferbaarnde it. In dyste Genet skreau it allegear opnij. De twadde ferzje oerlibbe en Genet naam it mei doe't er de finzenis ferliet.

It boek, dat foar in grut part foltôge wie yn 1942, waard foar it earst anonym publisearre troch Robert Denoël en Paul Moribien oan 'e ein fan 1943, hoewol't mar sa'n 30 eksimplaren fan 'e earste edysje yn dat jier bûn waarden (de measten waarden yn augustus 1944, by de befrijing, bûn en ferkocht). De earste printing wie bedoeld foar ferkeap oan rike samlers fan erotika; it wurk waard ferspraat fia partikuliere ferkeaplisten en ûnder de toanbank. Mar Genet hat syn wurk nea as allinnich pornografy bedoeld en hat letter mear grafyske passaazjes fuorthelle. Yn novimber 1943 stjoerde er in eksimplaar fan 'e earste printing nei Marc Barbezat, útjouwer fan it literêre tydskrift ''L'Arbalete'', dy't it boek yn 1944 en nochris yn 1948 publisearre. Genet hat de roman revisearre doe't it yn 1951 troch [[Gallimard]] útjûn waard; de Gallimard-edysje lit guon fan 'e mear pornografyske passaazjes yn 'e roman wei. Lettere L'Arbalete-edysjes befetsje in oantal lytsere feroaringen.

De roman waard opdroegen oan de feroardielde en eksekutearre moardner Maurice Pilorge.

== Literêre ynfloed ==
De roman hie in enoarme ynfloed op 'e [[Beatgeneraasje]], mei syn frij streamende, tige poëtyske taal mingd mei argot/slang, en syn fiering fan minsken oan ûnderkant fan de maatskippij en eksplisite beskriuwingen fan [[homoseksualiteit]]. It is elegant transgressyf, en syn selsrefleksive aard foarseit de oanpak fan taal dy't letter ûntwikkele waard troch de poststrukturalisten. [[Jacques Derrida]] skreau oer Genet yn syn boek ''Glas'', en [[Hélène Cixous]] neamde syn wurk as in foarbyld fan ''écriture feminine''. [[Jean-Paul Sartre]] skreau syn ferneamde biografy ''Saint Genet'' as in analyze fan Genet syn wurk en libben, mar benammen fan ''Notre-Dame-des-Fleurs''. ''Notre-Dame-des-Fleurs'' makke Genet, teminsten neffens Sartre syn betinken, in foarbyld fan it [[eksistinsjalisme]] en benammen in belibbing fan 'e opfettings fan dy filosofy oer frijheid.

== Sjoch ek ==
* [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is in oersetting fan it Ingelsktalige [[:en:Our Lady of the Flowers]]
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Literêr wurk fan Jean Genet]]
[[Kategory:Autobiografyske roman]]
[[Kategory:Frânsktalige roman]]
[[Kategory:Roman út 1943]]
[[Kategory:Literatuer oer homoseksualiteit]]
[[Kategory:Literatuer oer finzenskip]]
[[Kategory:Literatuer oer in finzenis]]
[[Kategory:Literatuer oer prostitúsje]]</text>
      <sha1>15wz42s7znpye7xcrod4t8v7ini4n8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Literêr wurk fan Jean Genet</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190927</id>
    <revision>
      <id>1224041</id>
      <timestamp>2026-04-02T15:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;[[Kategory:Literêr wurk nei skriuwer|Genet, Jean]]&quot;</comment>
      <origin>1224041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="pq7j0jed4airkj4sop2fm79177h2xcr" xml:space="preserve">[[Kategory:Literêr wurk nei skriuwer|Genet, Jean]]</text>
      <sha1>pq7j0jed4airkj4sop2fm79177h2xcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mpumalanga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190928</id>
    <revision>
      <id>1224042</id>
      <timestamp>2026-04-02T15:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika | namme             = Mpumalanga | ôfbylding         = Mpumalanga in South Africa.svg | ôfbyldingstekst   = | flagge            = Flag of Mpumalanga Province.svg | wapen             =  | haadstêd          = [[Mbombela]] | grutste stêd      = [[Mbombela]] | folken            = swarten 93,5%&lt;br&gt;blanken 4,9%&lt;br&gt;kleurlingen 0,9%&lt;br&gt;Aziaten 0,7% | talen             = [[Swazy]] 30,5%&lt;br&gt;[[Sûlû (taal)|Sûlû]] 27,8%&lt;br&gt;[[Noard-Sotho]] (Sepedi...&quot;</comment>
      <origin>1224042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6599" sha1="e6mxd16n4kne9oa8jlsetptddpsqaul" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = Mpumalanga
| ôfbylding         = Mpumalanga in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            = Flag of Mpumalanga Province.svg
| wapen             = 
| haadstêd          = [[Mbombela]]
| grutste stêd      = [[Mbombela]]
| folken            = swarten 93,5%&lt;br&gt;blanken 4,9%&lt;br&gt;kleurlingen 0,9%&lt;br&gt;Aziaten 0,7%
| talen             = [[Swazy]] 30,5%&lt;br&gt;[[Sûlû (taal)|Sûlû]] 27,8%&lt;br&gt;[[Noard-Sotho]] (Sepedi) 10,3%&lt;br&gt;[[Ndebele (taal)|Ndebele]] 9,9%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 3,2%
| religy            = [[kristendom]] 89,1%&lt;br&gt;tradisjoneel Afrikaansk 7,8%&lt;br&gt;gjin 1,8%
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 5.143.324 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 76.495 km²
| befolkingstichtens = 67,2 ynw./km²
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [http://www.mpumalanga.gov.za/ www.mpumalanga.gov.za]
}}
'''Mpumalanga''' is in [[provinsje]] fan [[Súd-Afrika]]. De namme betsjut &quot;plak dêr't de sinne opkomt&quot; yn it [[Swazy]] en it [[Sûlû (taal)|Sûlû]]. De provinsje is yn [[1994]] oprjochte út it eastlike part fan 'e eardere provinsje [[Transvaal]] en hiet oant 1995 East-Transvaal. Yn it easten grinzget de provinsje oan [[Mozambyk]] en [[Swazylân]], yn it noarden oan [[Limpopo]], yn it westen oan [[Gauteng]] en yn it súden oan [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] en [[KwaZulu-Natal]]. De provinsje is in wichtige ekonomyske regio fanwegen de mynbou (stienkoal) en de enerzjy-opwekking foar it hiele lân.

== Geografy ==
=== Lânskip ===
De provinsje wurdt troch de [[Drakensbergen]] opdield yn twa [[geografy]]ske helten. It westlike part leit op it [[Heechfjild (Súd-Afrika)|Heechfjild]] (Afrikaansk: ''Hoëveld'') en bestiet foaral út gerslân. It eastlike part is it Leechfjild (''Laeveld'') en hat in subtropysk klimaat. De [[Blyderivier]] hat yn 'e Drakensbergen ien fan 'e grutste ravinen fan 'e wrâld útsnien, de [[Blyderivierspoarte]].

=== Grutste plakken ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Alde namme !! Ynwenners !! Bysûnderheden
|-
| [[Mbombela]] || Nelspruit || 110.000 || Haadstêd en poarte nei it [[Nasjonaal Park Kruger]].
|-
| [[Emalahleni]] || Witbank || 108.000 || Sintrum fan 'e stienkoalmynbou.
|-
| [[Secunda]] || - || 40.000 || Bekend om de Sasol-fabriken (oalje-út-koal).
|-
| [[Middelburg (Mpumalanga)|Middelburg]] || - || 87.000 || Wichtich lânbou- en yndustrysintrum.
|-
| [[Ermelo (Súd-Afrika)|Ermelo]] || - || 42.000 || Knooppunt fan wegen en lânbouhannel.
|-
| [[Barberton (Súd-Afrika)|Barberton]] || - || 12.000 || Histoarysk goudsikersstedsje.
|}

== Skiednis ==
Foar de komst fan 'e Jeropeanen waard it gebiet bewenne troch ferskate stammen lykas de Swazy en de Ndebele. Yn 'e 19e iuw fêstigen de Boeren harren yn it gebiet en stiften lytse republykjes dy't letter diel útmakken fan 'e [[Súd-Afrikaanske Republyk]] (Transvaal). Yn 'e apartheidstiid leine de [[Thúslân|thúslannen]] [[KaNgwane]], [[KwaNdebele]] en dielen fan [[Lebowa]] en [[Gazankulu]] yn dit gebiet. Yn 1994 waarden dizze thúslannen en East-Transvaal gearfoege ta de hjoeddeiske provinsje.

== Bestjoer ==
De provinsje wurdt bestjoerd fanút Mbombela. Mpumalanga is opdield yn trije distriktsgemeenten:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan de gemeenten !! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of Mpumalanga with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
*[[Ehlanzeni (distrikt)|Ehlanzeni]] (haadplak: Mbombela)
*[[Gert Sibande (distrikt)|Gert Sibande]] (haadplak: [[Ermelo (Súd-Afrika)|Ermelo]])
*[[Nkangala (distrikt)|Nkangala]] (haadplak: [[Middelburg (Súd-Afrika|Middelburg]])

De provinsje hat 17 lokale gemeenten.
|}

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Blyderiver Dam.jpg|thumb|260px|Blyderivierspoarte.]]
[[Ofbyld:God s Window MS 2561.JPG|thumb|260px|God s Window.]]
* Mpumalanga is ien fan 'e populêrste toeristyske bestimmings yn Súd-Afrika:
* It súdlike en meast wyldrike part fan it [[Nasjonaal Park Kruger]] leit yn Mpumalanga.
* De Panorama Rûte is in toeristyske rûte lâns de Blyderivierpoarte, God's Window en de Bourke's Luck Potholes, rotsformaasjes dy't troch eroazje foarme binne.
* Pilgrim's Rest is in goudsikersstedsje út de 19e iuw.

== Befolking  ==
De befolking is tige ferskaat. It [[Swazy]] wurdt troch de meast ynwenners praat, benammen yn it easten by de grins mei Swazylân. It [[Sûlû (taal)|Sûlû]] wurdt in soad praat yn it súden, wylst it [[Ndebele (taal)|Ndebele]] en [[Noard-Sotho]] dominanter binne yn it noarden en westen.

=== Religy ===
De grutte mearderheid fan 'e befolking yn Mpumalanga is kristlik (sa'n 81%). In grut part fan har heart by de saneamde &quot;Sionistyske tsjerken&quot; (Zion Christian Church), dy't kristlike dogma's kombinearje mei Afrikaanske tradysjes. Dêrnjonken binne der ek grutte groepen metodisten, roomsk-katoliken en anglikanen.

In lytse 5% fan de befolking hat in oare godstsjinst, wêrûnder de [[islam]] (benammen yn 'e gruttere hannelsstêden) en it [[hindoeïsme]]. Likernôch 14% fan 'e  befolking jout oan gjin spesifike religy oan te hingjen of folget inkeld de tradisjonele Afrikaanske religy, wêrby't it ferearjen fan 'e foarfaars in sintrale rol spilet.

== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.124.203
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.365.957
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 4.039.939
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 5.143.324
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +7,7%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +20,0%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +27,3%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 2022 Statistical Release)''&lt;/small&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Mpumalanga}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Mpumalanga| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>e6mxd16n4kne9oa8jlsetptddpsqaul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224054</id>
      <parentid>1224042</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T17:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ hichte</comment>
      <origin>1224054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6628" sha1="if5at9fen0gaeurqnyywgi2zedlm3p7" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje Súd-Afrika
| namme             = Mpumalanga
| ôfbylding         = Mpumalanga in South Africa.svg
| ôfbyldingstekst   =
| flagge            = Flag of Mpumalanga Province.svg
| wapen             = 
| haadstêd          = [[Mbombela]]
| grutste stêd      = [[Mbombela]]
| folken            = swarten 93,5%&lt;br&gt;blanken 4,9%&lt;br&gt;kleurlingen 0,9%&lt;br&gt;Aziaten 0,7%
| talen             = [[Swazy]] 30,5%&lt;br&gt;[[Sûlû (taal)|Sûlû]] 27,8%&lt;br&gt;[[Noard-Sotho]] (Sepedi) 10,3%&lt;br&gt;[[Ndebele (taal)|Ndebele]] 9,9%&lt;br&gt;[[Afrikaansk]] 3,2%
| religy            = [[kristendom]] 89,1%&lt;br&gt;trad. Afrikaansk 7,8%&lt;br&gt;gjin 1,8%
| premier           =
| parlemint         =
| ynwennertal       = 5.143.324 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf Statistics South Africa]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 76.495 km²
| hichte            = maks. 2.331 m
| befolkingstichtens = 67,2 ynw./km²
| oprjochte         = 27 april 1994
| tiidsône          = UTC+2 (SAST)
| webside           = [http://www.mpumalanga.gov.za/ www.mpumalanga.gov.za]
}}
'''Mpumalanga''' is in [[provinsje]] fan [[Súd-Afrika]]. De namme betsjut &quot;plak dêr't de sinne opkomt&quot; yn it [[Swazy]] en it [[Sûlû (taal)|Sûlû]]. De provinsje is yn [[1994]] oprjochte út it eastlike part fan 'e eardere provinsje [[Transvaal]] en hiet oant 1995 East-Transvaal. Yn it easten grinzget de provinsje oan [[Mozambyk]] en [[Swazylân]], yn it noarden oan [[Limpopo]], yn it westen oan [[Gauteng]] en yn it súden oan [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] en [[KwaZulu-Natal]]. De provinsje is in wichtige ekonomyske regio fanwegen de mynbou (stienkoal) en de enerzjy-opwekking foar it hiele lân.

== Geografy ==
=== Lânskip ===
De provinsje wurdt troch de [[Drakensbergen]] opdield yn twa [[geografy]]ske helten. It westlike part leit op it [[Heechfjild (Súd-Afrika)|Heechfjild]] (Afrikaansk: ''Hoëveld'') en bestiet foaral út gerslân. It eastlike part is it Leechfjild (''Laeveld'') en hat in subtropysk klimaat. De [[Blyderivier]] hat yn 'e Drakensbergen ien fan 'e grutste ravinen fan 'e wrâld útsnien, de [[Blyderivierspoarte]].

=== Grutste plakken ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Offisjele namme !! Alde namme !! Ynwenners !! Bysûnderheden
|-
| [[Mbombela]] || Nelspruit || 110.000 || Haadstêd en poarte nei it [[Nasjonaal Park Kruger]].
|-
| [[Emalahleni]] || Witbank || 108.000 || Sintrum fan 'e stienkoalmynbou.
|-
| [[Secunda]] || - || 40.000 || Bekend om de Sasol-fabriken (oalje-út-koal).
|-
| [[Middelburg (Mpumalanga)|Middelburg]] || - || 87.000 || Wichtich lânbou- en yndustrysintrum.
|-
| [[Ermelo (Súd-Afrika)|Ermelo]] || - || 42.000 || Knooppunt fan wegen en lânbouhannel.
|-
| [[Barberton (Súd-Afrika)|Barberton]] || - || 12.000 || Histoarysk goudsikersstedsje.
|}

== Skiednis ==
Foar de komst fan 'e Jeropeanen waard it gebiet bewenne troch ferskate stammen lykas de Swazy en de Ndebele. Yn 'e 19e iuw fêstigen de Boeren harren yn it gebiet en stiften lytse republykjes dy't letter diel útmakken fan 'e [[Súd-Afrikaanske Republyk]] (Transvaal). Yn 'e apartheidstiid leine de [[Thúslân|thúslannen]] [[KaNgwane]], [[KwaNdebele]] en dielen fan [[Lebowa]] en [[Gazankulu]] yn dit gebiet. Yn 1994 waarden dizze thúslannen en East-Transvaal gearfoege ta de hjoeddeiske provinsje.

== Bestjoer ==
De provinsje wurdt bestjoerd fanút Mbombela. Mpumalanga is opdield yn trije distriktsgemeenten:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top: 0;&quot;
|-
! Kaart fan de gemeenten !! Bestjoerlike yndieling
|-
| style=&quot;vertical-align:top; padding:10px;&quot; | [[Ofbyld:Map of Mpumalanga with municipalities named and districts shaded (2016).svg|300px|border|none]]
| style=&quot;vertical-align:top; padding:15px; width: 350px;&quot; |
*[[Ehlanzeni (distrikt)|Ehlanzeni]] (haadplak: Mbombela)
*[[Gert Sibande (distrikt)|Gert Sibande]] (haadplak: [[Ermelo (Súd-Afrika)|Ermelo]])
*[[Nkangala (distrikt)|Nkangala]] (haadplak: [[Middelburg (Súd-Afrika|Middelburg]])

De provinsje hat 17 lokale gemeenten.
|}

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Blyderiver Dam.jpg|thumb|260px|Blyderivierspoarte.]]
[[Ofbyld:God s Window MS 2561.JPG|thumb|260px|God s Window.]]
* Mpumalanga is ien fan 'e populêrste toeristyske bestimmings yn Súd-Afrika:
* It súdlike en meast wyldrike part fan it [[Nasjonaal Park Kruger]] leit yn Mpumalanga.
* De Panorama Rûte is in toeristyske rûte lâns de Blyderivierpoarte, God's Window en de Bourke's Luck Potholes, rotsformaasjes dy't troch eroazje foarme binne.
* Pilgrim's Rest is in goudsikersstedsje út de 19e iuw.

== Befolking  ==
De befolking is tige ferskaat. It [[Swazy]] wurdt troch de meast ynwenners praat, benammen yn it easten by de grins mei Swazylân. It [[Sûlû (taal)|Sûlû]] wurdt in soad praat yn it súden, wylst it [[Ndebele (taal)|Ndebele]] en [[Noard-Sotho]] dominanter binne yn it noarden en westen.

=== Religy ===
De grutte mearderheid fan 'e befolking yn Mpumalanga is kristlik (sa'n 81%). In grut part fan har heart by de saneamde &quot;Sionistyske tsjerken&quot; (Zion Christian Church), dy't kristlike dogma's kombinearje mei Afrikaanske tradysjes. Dêrnjonken binne der ek grutte groepen metodisten, roomsk-katoliken en anglikanen.

In lytse 5% fan de befolking hat in oare godstsjinst, wêrûnder de [[islam]] (benammen yn 'e gruttere hannelsstêden) en it [[hindoeïsme]]. Likernôch 14% fan 'e  befolking jout oan gjin spesifike religy oan te hingjen of folget inkeld de tradisjonele Afrikaanske religy, wêrby't it ferearjen fan 'e foarfaars in sintrale rol spilet.

== Befolkingsûntwikkeling (1996–2022) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-left: 0;&quot;
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Jier
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 2022
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Inwennertal
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.124.203
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.365.957
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 4.039.939
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 5.143.324
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Groei (%)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +7,7%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +20,0%
| style=&quot;text-align: center;&quot; | +27,3%
|}
&lt;small&gt;''Boarne: Statistics South Africa (Census 2022 Statistical Release)''&lt;/small&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Mpumalanga}}
}}
{{Provinsjes fan Súd-Afrika}}
[[Kategory:Mpumalanga| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>if5at9fen0gaeurqnyywgi2zedlm3p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Mpumalanga</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190929</id>
    <revision>
      <id>1224043</id>
      <timestamp>2026-04-02T15:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Mpumalanga}} [[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]&quot;</comment>
      <origin>1224043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="kvt190qvyur20rfun0hn7d670x7x3ly" xml:space="preserve">{{Commonscat|Mpumalanga}}
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>kvt190qvyur20rfun0hn7d670x7x3ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:KwaZulu-Natal</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190930</id>
    <revision>
      <id>1224048</id>
      <timestamp>2026-04-02T16:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|KwaZulu-Natal}} [[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]&quot;</comment>
      <origin>1224048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="6s445i08a2nx7mlv1pqrx0fi7e19p0m" xml:space="preserve">{{Commonscat|KwaZulu-Natal}}
[[Kategory:Provinsje fan Súd-Afrika]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1994]]</text>
      <sha1>6s445i08a2nx7mlv1pqrx0fi7e19p0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaalrivier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190931</id>
    <revision>
      <id>1224058</id>
      <timestamp>2026-04-02T18:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks rivier | namme                      = Vaalrivier | ôfbylding                  = Vredefort dome world heritage site - panoramio.jpg | ôfbyldingsbreedte          = | ôfbyldingstekst            = ''De Vaalrivier by Vredefort'' | lân                        = [[Ofbyld:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Súd-Afrika]] | bestjoerlike ienheid       = | namme bestjoerlike ienheid = [[Mpumalanga]], [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]], [[Gauteng]],  Noardwest (Súd-Afri...&quot;</comment>
      <origin>1224058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3643" sha1="gmduboatg8oz6q4mf6l9qhxpow7ljmo" xml:space="preserve">{{Ynfoboks rivier
| namme                      = Vaalrivier
| ôfbylding                  = Vredefort dome world heritage site - panoramio.jpg
| ôfbyldingsbreedte          =
| ôfbyldingstekst            = ''De Vaalrivier by Vredefort''
| lân                        = [[Ofbyld:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Súd-Afrika]]
| bestjoerlike ienheid       =
| namme bestjoerlike ienheid = [[Mpumalanga]], [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]], [[Gauteng]], [[ Noardwest (Súd-Afrika)|Noardwest]], [[Noard-Kaap]]
| ûntspringt yn              = [[Drakensbergen]]
| lokaasje boarne            = Breyten ([[Mpumalanga]])
{{Koördinaten yn tekst|26_21_10_S_30_00_02_E_scale:12500_type:landmark_region:ZA|26° 21' S 30° 00' E}}
| mûnet út yn                = [[Oranjerivier]]
| lokaasje mûning            = Douglas ([[Noard-Kaap]])
{{Koördinaten yn tekst|29_04_15_S_23_38_10_E_scale:12500_type:landmark_region:ZA|29° 04' S 23° 38' E}}
| plakken                    = [[Standerton]], [[Vereeniging]], [[Vanderbijlpark]], [[Parys (Súd-Afrika)|Parys]], [[Orkney (Súd-Afrika)|Orkney]]
| sydstreamen                = Wilgerivier, Valsrivier, Rietrivier, Hartsrivier
| fertakkings                =
| lingte                     = 1.151 km
| hichte boarne              = 1.820 m
| hichte mûning              = 975 m
| ferfal                     = 845 m
| maks. breedte              =
| djiptegemiddelde           =
| maks. djipte               =
| ôfwetteringsgebiet         = 192.000 km²
| ôffier by mûning           = 125 m³/s
}}
De '''Vaalrivier''' is de grutste sydrivier fan 'e [[Oranjerivier]] yn [[Súd-Afrika]]. De rivier is likernôch 1.150 km lang en foarmet foar in grut part de grins tusken de provinsjes [[Mpumalanga]], [[Gauteng]] en de provinsje [[Noardwest (provinsje)|Noardwest]] oan 'e noardkant, en de provinsje [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] oan 'e súdkant. De namme 'Vaal' komt út it [[Nederlânsk]] (en [[Afrikaansk]]) en ferwiist nei de skiere, griisbrune kleur fan it wetter, foaral yn 'e tiid fan 'e oerstreamings.

== Ferrin ==
[[Ofbyld:Vaal Basin OSM.png|thumb|left|It ôfwetteringsgebiet fan 'e Vaalrivier.]]
De Vaalrivier ûntspringt yn 'e heechlannen fan 'e provinsje [[Mpumalanga]], tichteby it plak [[Breyten]] en net fier fan [[Ermelo (Súd-Afrika)|Ermelo]]. De boarne leit mar sa'n 240 km westlik fan 'e [[Yndyske Oseaan]], mar de rivier streamt hielendal ynlânsk de oare kant út.

De rivier streamt earst yn súdwestlike rjochting troch it Mpumalanga-heechlân nei [[Standerton]]. Fierderop nei it westen mûnet de rivier út yn 'e Vaal Dam, ien fan 'e grutste opslachmarren fan it lân. Dt daam is fan krúsjaal belang foar de wetterfoarsjenning fan 'e stêdekloft om [[Jehannesburch]] en [[Pretoria]] (de [[Witwatersrand]]) hinne.

Besuden Jehannesburch rint de rivier troch de yndustriële regio fan [[Vereeniging]] en [[Vanderbijlpark]]. Dêrnei streamt de rivier by [[Parys (Súd-Afrika)|Parys]] lâns, dêr't de rivier troch de ferneamde [[Vredefortkrater]] rint. Lang om let streamt de Vaalrivier troch de diamantfjilden fan 'e [[Noard-Kaap]] om by it stedsje [[Douglas (Súd-Afrika)|Douglas]] út te mûnen yn 'e [[Oranjerivier]].

== Skiednis en Ekonomy ==
Histoarysk sjoen foarme de Vaalrivier eartiids in wichtige grins. Yn 'e 19e iuw wie it de grins tusken de twa Boererepublyken (Transvaal) en [[Oranje Frijsteat]]. De namme 'Transvaal' betsjut ek letterlik &quot;oer de Vaal&quot;.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [[:en:Vaal River]].
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Vaal River|Vaalrivier}}
}}

{{DEFAULTSORT:Vaalrivier}}
[[Kategory:Rivier yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>gmduboatg8oz6q4mf6l9qhxpow7ljmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224078</id>
      <parentid>1224058</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T22:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>syn.</comment>
      <origin>1224078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="c5hn6r9roupi89it3o8srwbev32bl8r" xml:space="preserve">{{Ynfoboks rivier
| namme                      = Vaalrivier
| ôfbylding                  = Vredefort dome world heritage site - panoramio.jpg
| ôfbyldingsbreedte          =
| ôfbyldingstekst            = ''De Vaalrivier by Vredefort''
| lân                        = [[Ofbyld:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Súd-Afrika]]
| bestjoerlike ienheid       =
| namme bestjoerlike ienheid = [[Mpumalanga]], [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]], [[Gauteng]], [[ Noardwest (Súd-Afrika)|Noardwest]], [[Noard-Kaap]]
| ûntspringt yn              = [[Drakensbergen]]
| lokaasje boarne            = Breyten ([[Mpumalanga]])
{{Koördinaten yn tekst|26_21_10_S_30_00_02_E_scale:12500_type:landmark_region:ZA|26° 21' S 30° 00' E}}
| mûnet út yn                = [[Oranjerivier]]
| lokaasje mûning            = Douglas ([[Noard-Kaap]])
{{Koördinaten yn tekst|29_04_15_S_23_38_10_E_scale:12500_type:landmark_region:ZA|29° 04' S 23° 38' E}}
| plakken                    = [[Standerton]], [[Vereeniging]], [[Vanderbijlpark]], [[Parys (Súd-Afrika)|Parys]], [[Orkney (Súd-Afrika)|Orkney]]
| sydstreamen                = Wilgerivier, Valsrivier, Rietrivier, Hartsrivier
| fertakkings                =
| lingte                     = 1.151 km
| hichte boarne              = 1.820 m
| hichte mûning              = 975 m
| ferfal                     = 845 m
| maks. breedte              =
| djiptegemiddelde           =
| maks. djipte               =
| ôfwetteringsgebiet         = 192.000 km²
| ôffier by mûning           = 125 m³/s
}}
De '''Vaalrivier''' of de '''Vaal''' is de grutste sydrivier fan 'e [[Oranjerivier]] yn [[Súd-Afrika]]. De rivier is likernôch 1.150 km lang en foarmet foar in grut part de grins tusken de provinsjes [[Mpumalanga]], [[Gauteng]] en de provinsje [[Noardwest (provinsje)|Noardwest]] oan 'e noardkant, en de provinsje [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] oan 'e súdkant. De namme 'Vaal' komt út it [[Nederlânsk]] (en [[Afrikaansk]]) en ferwiist nei de skiere, griisbrune kleur fan it wetter, foaral yn 'e tiid fan 'e oerstreamings.

== Ferrin ==
[[Ofbyld:Vaal Basin OSM.png|thumb|left|It ôfwetteringsgebiet fan 'e Vaalrivier.]]
De Vaalrivier ûntspringt yn 'e heechlannen fan 'e provinsje [[Mpumalanga]], tichteby it plak [[Breyten]] en net fier fan [[Ermelo (Súd-Afrika)|Ermelo]]. De boarne leit mar sa'n 240 km westlik fan 'e [[Yndyske Oseaan]], mar de rivier streamt hielendal ynlânsk de oare kant út.

De rivier streamt earst yn súdwestlike rjochting troch it Mpumalanga-heechlân nei [[Standerton]]. Fierderop nei it westen mûnet de rivier út yn 'e Vaal Dam, ien fan 'e grutste opslachmarren fan it lân. Dt daam is fan krúsjaal belang foar de wetterfoarsjenning fan 'e stêdekloft om [[Jehannesburch]] en [[Pretoria]] (de [[Witwatersrand]]) hinne.

Besuden Jehannesburch rint de rivier troch de yndustriële regio fan [[Vereeniging]] en [[Vanderbijlpark]]. Dêrnei streamt de rivier by [[Parys (Súd-Afrika)|Parys]] lâns, dêr't de rivier troch de ferneamde [[Vredefortkrater]] rint. Lang om let streamt de Vaalrivier troch de diamantfjilden fan 'e [[Noard-Kaap]] om by it stedsje [[Douglas (Súd-Afrika)|Douglas]] út te mûnen yn 'e [[Oranjerivier]].

== Skiednis en Ekonomy ==
Histoarysk sjoen foarme de Vaalrivier eartiids in wichtige grins. Yn 'e 19e iuw wie it de grins tusken de twa Boererepublyken (Transvaal) en [[Oranje Frijsteat]]. De namme 'Transvaal' betsjut ek letterlik &quot;oer de Vaal&quot;.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [[:en:Vaal River]].
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Vaal River|Vaalrivier}}
}}

{{DEFAULTSORT:Vaalrivier}}
[[Kategory:Rivier yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>c5hn6r9roupi89it3o8srwbev32bl8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faalrivier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190932</id>
    <redirect title="Vaalrivier" />
    <revision>
      <id>1224060</id>
      <timestamp>2026-04-02T19:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Vaalrivier]]</comment>
      <origin>1224060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="juu8lupccyemexf50gs0221wvxu6zpn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Vaalrivier]]</text>
      <sha1>juu8lupccyemexf50gs0221wvxu6zpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korsikaansk sitroensyske</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190933</id>
    <revision>
      <id>1224063</id>
      <timestamp>2026-04-02T19:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte | Namme     = Korsikaansk sitroensyske | Ofbyld    = [[Ofbyld:Corsican finch inaturalist.jpg|250px]] | lûd       = | Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'') | Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'') | Skift     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | Famylje   = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') | Skaai     = [[putters]] (''Carduelis'') | Wittenskiplike namme = Carduelis corsicana | Beskriuwer, jier= (Alexander K...&quot;</comment>
      <origin>1224063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4087" sha1="tcwja05y1g2i9xl9zhlkct1ty5nz1ol" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
| Namme     = Korsikaansk sitroensyske
| Ofbyld    = [[Ofbyld:Corsican finch inaturalist.jpg|250px]]
| lûd       =
| Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
| Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
| Skift     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| Famylje   = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
| Skaai     = [[putters]] (''Carduelis'')
| Wittenskiplike namme = Carduelis corsicana
| Beskriuwer, jier= ([[Alexander Koenig|Koenig]], 1899)
| IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige
| lânkaart   =
}}
It '''Korsikaansk sitroensyske''' (''Carduelis corsicana'') is in lytse [[Moskeftigen|moskeftige]] [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). Hoewol't de soarte nau besibbe is oan it gewoane [[sitroensyske]], wurdt de fûgel hjoed-de-dei as in aparte [[soarte (taksonomy)|soarte]] beskôge dy't beheind is ta in pear eilannen yn 'e [[Middellânske See]].

== Beskriuwing ==
It Korsikaansk sitroensyske liket in soad op it gewoane sitroensyske, mar is wat lytser en hat in oar kleurepatroan. De fûgel is likernôch 11 oant 12 sintimeter lang. It mantsje hat in heldergiele kiel en in heldergiel boarst, mar de rêch is folle bruner en mear streke as by syn neiste sibbe op it fêstelân. In wichtich ûnderskie is de grize kleur yn 'e nekke en flanken, dy't by de Korsikaanske soarte faak wat yntinser is. De snaffel is griis oant hoarnkleurich, wylst de poatsjes griis oant fleiskleurich binne.

Der is sprake fan [[seksuële dimorfy]]: wyfkes binne oer it generaal wat fletser fan kleur en hawwe mear brune streekjes op it boarst en de flanken as mantsjes. 

== Fersprieding ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte is beheind. De soarte komt allinnich foar op [[Korsika]], [[Sardynje]] en de [[Toskaanske arsjipel]] (lykas [[Elba (eilân)|Elba]]). 

Oars as it gewoane sitroensyske, dat in fûgel fan 'e bergen is, komt de Korsikaanske fariant foar fan seenivo oant op 'e heechste berchtoppen fan 'e eilannen (oant 2000 meter). Se hawwe in foarkar foar iepen terrein mei strûken, lykas de typyske mediterrane ''[[maquis]]'' en iepen bosken mei dinnen of stieniken.

== Ekology ==
It iten bestiet foar it grutste part út sied fan gers, krûden en strûken. Se binne faak te finen op 'e grûn of yn lege strewellen wylst se sykje nei fretten. Yn 'e briedtiid wurde der ek wol ynsekten iten.

It nêst wurdt meastentiids leech yn tichte strûken boud, mar somtiden ek heger yn 'e beammen. It is in stevich boud komke fan gers, moas en wol. It wyfke leit meastentiids trije oant fiif aaikes. De briedtiid en de soarch foar de jongen komt fierhinne oerien mei dy fan it gewoane sitroensyske.

== Taksonomy ==
Hiel lang waard it Korsikaansk sitroensyske as in [[ûndersoarte]] fan it sitroensyske (''Carduelis citrinella corsicana'') behannele. Op basis fan [[DNA]]-ûndersyk en ferskillen yn uterlik en sang, wurdt de soarte sûnt it begjin fan 'e 21e iuw as in selsstannige soarte erkend. Lykas it sitroensyske is it Korsikaansk sitroensyske ferhûze fan it skaai fan 'e [[kanarjes]] (''Serinus'') nei dat fan 'e [[putters]] (''Carduelis'').

== Status ==
De trend fan 'e populaasje is net bekend. Om't it ferspriedingsgebiet beheind is ta in pear eilannen, is de soarte kwetsber foar grutte feroarings yn it habitat. Dochs stiet de fûgel as 'net bedrige' (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. In rûge rûzing út 2018 giet út fan in totale populaasje fan 26.000 oant 51.000 fûgels.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/corsican-finch-carduelis-corsicana BirdLife, oproppen op 2 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/corfin1/cur/introduction Birds of the World, oproppen op 1 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/corfin1/IT-52 eBird, oproppen op 1 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Carduelis corsicana}}
}}
{{DEFAULTSORT:Korsikaansk sitroensiske}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Putter]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]</text>
      <sha1>tcwja05y1g2i9xl9zhlkct1ty5nz1ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carduelis corsicana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190934</id>
    <redirect title="Korsikaansk sitroensyske" />
    <revision>
      <id>1224064</id>
      <timestamp>2026-04-02T19:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Korsikaansk sitroensyske]]</comment>
      <origin>1224064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="126w2aitwyffsjwvvjjotndpt1jh844" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Korsikaansk sitroensyske]]</text>
      <sha1>126w2aitwyffsjwvvjjotndpt1jh844</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskopputter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190935</id>
    <revision>
      <id>1224065</id>
      <timestamp>2026-04-02T20:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte | Namme     = Griiskopputter | Ofbyld    = [[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (54005895011).jpg|250px]] | lûd       = | Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'') | Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'') | Skift     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | Famylje   = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') | Skaai     = [[putters]] (''Carduelis'') | Wittenskiplike namme = Carduelis caniceps | Besk...&quot;</comment>
      <origin>1224065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5649" sha1="cv12isl6jgnl2fn89aovnlty1b5k60n" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
| Namme     = Griiskopputter
| Ofbyld    = [[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (54005895011).jpg|250px]]
| lûd       =
| Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
| Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
| Skift     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| Famylje   = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
| Skaai     = [[putters]] (''Carduelis'')
| Wittenskiplike namme = Carduelis caniceps
| Beskriuwer, jier= [[Vigors]], 1831
| IUCN-status= [[IUCN-status]]: net evaluearre (faak ûnder ''C. carduelis'')
| lânkaart   =
}}
De ''griiskopputter''' of '''eastlike putter''' (''Carduelis caniceps'') is in lytse [[Moskeftigen|moskeftige]] [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). Hy is nau besibbe oan 'e yn [[Europa]] bekende [[putter]] (''Carduelis carduelis''), mar ûnderskiedt him troch it ûntbrekken fan it swart-wite patroan op 'e kop.

== Beskriuwing ==
De eastlike putter is likernôch 12 oant 13,5 sintimeter lang. It meast opfallende ferskil mei de gewoane putter is de kop: op it plak dêr't de gewoane putter in swarte pet en in wite nekke hat, is de eastlike putter folslein griis. Fierder is de griiskopputter op 'e boppe en ûnderkant folle grizer en hat er in wite búk, wylst de putter dêr waarmbrún is. It reade masker is by de griiskopputter wol oanwêzich, mar faak wat lytser of minder skerp ôftekene. De hoarnkleurige, skerpe snaffel fan 'e griiskopputter is wat langer as dy fan 'e gewoane putter. De wjukken hawwe it karakteristike patroan fan 'e putter: swart mei in brede, felgiele bân. De poatsjes binne fleiskleurich oant ljochtbrún.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center; border-collapse: collapse; border: 1px solid #aaa;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; padding: 10px;&quot; | Ferskil yn koptekening tusken de beide soarten
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (53473156368).jpg|250px]]
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[Ofbyld:12 bis 13 Zentimeter Körperlänge erreicht der Stieglitz (Distelfink). 05.jpg|250px]]
|-
| style=&quot;background: #f9f9f9; padding: 5px; font-weight: bold;&quot; | Eastlike putter of griiskopputter&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(''Carduelis caniceps'')&lt;/small&gt;
| style=&quot;background: #f9f9f9; padding: 5px; font-weight: bold;&quot; | Putter of distelfink&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(''Carduelis carduelis'')&lt;/small&gt;
|-
|}
== Fersprieding ==
De eastlike putter komt foar yn 'e sintrale dielen fan [[Aazje]]. It ferspriedingsgebiet rint fan it easten fan [[Iran]], oer [[Afganistan]] en [[Pakistan]], oant yn 'e [[Himalaya]], [[Tibet]] en it súden fan [[Sibearje]]. Dizze fûgels libje yn iepen bosken, yn tunen en agraryske gebieten, faak yn heuveleftige of bercheftige kriten. Ofhinklik fan it klimaat kinne it [[stânfûgel]]s wêze, mar populaasjes út it hege noarden lûke winterdeis nei it suden.

De taksonomyske status fan 'e griiskopputter is in punt fan diskusje. Der binne ferskate [[ûndersoarte]]n beskreaun:

*''C. c. subulata'' – noardeastlik [[Kazachstan]], súd-sintraal [[Ruslân]] (eastlik oant de [[Baikalmar]]) en noardwestlik [Mongoalje]]; bûten it briedseizoen yn súdwestlik en sintraal [[Aazje]].
*''C. c. paropanisi'' – westlik [[Turkmenistan]] en noardeastlik [[Iran]] eastlik oant noardlik, sintraal en eastlik [[Afganistan]], westlik [[Pamir]], [[Tiensjan]], súdeastlik en eastlik Kazachstan, en noardwestlik [[Sina]] (noardeastlik [[Xinjiang]])
*''C. c. caniceps'' – westlik en noardlik [[Pakistan]] ([[Baluchistan]] en [[Khyber Pakhtunkhwa]]), [[Kasjmir]] en de noardwestlike [[Himalaya]] eastlik oant sintraal [[Nepal]] en súdwestlik Sina (súdwestlik [[Tibet]])
*''C. c. ultima'' – súdlik Iran (súdeastlik Fars en Kerman)
== Iten ==
[[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (53550905479).jpg|thumb|left|Foerazjearjende fûgel.]]
Lykas de oare fûgels fan it skaai yt de griiskopputter sied. Se hawwe in foarkar foar it sied fan 'e ''[[cirsium]]'', mar se ite ek sied fan oare krûden en beammen (lykas de els). Mei harren skerpe snaffel kinne se sied handich út de flúskes pelle. Yn 'e briedtiid wurde ek lytse ynsekten iten.

Dêr't de ferspriedingsgebieten fan 'e eastlike en de westlike putter inoar oerlaapje (yn bygelyks Sintraal-Aazje), wurde faak [[Krusing (biology)|krusingen]] sjoen dy't tuskenbeiden skaaimerken hawwe.

== Beskerming ==
De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] klassifisearre. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-capped-goldfinch-carduelis-caniceps BirdLife, oproppen 2 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/eurgol2?siteLanguage=nl eBird, oproppen op 2 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurgol2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Carduelis caniceps}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griiskopputter}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Putter]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]</text>
      <sha1>cv12isl6jgnl2fn89aovnlty1b5k60n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224066</id>
      <parentid>1224065</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T20:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5650" sha1="k0aw0atnyybsj83bwpq8m6g90u9h12z" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
| Namme     = Griiskopputter
| Ofbyld    = [[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (54005895011).jpg|250px]]
| lûd       =
| Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
| Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
| Skift     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| Famylje   = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
| Skaai     = [[putters]] (''Carduelis'')
| Wittenskiplike namme = Carduelis caniceps
| Beskriuwer, jier= [[Vigors]], 1831
| IUCN-status= [[IUCN-status]]: net evaluearre (faak ûnder ''C. carduelis'')
| lânkaart   =
}}
De '''griiskopputter''' of '''eastlike putter''' (''Carduelis caniceps'') is in lytse [[Moskeftigen|moskeftige]] [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). Hy is nau besibbe oan 'e yn [[Europa]] bekende [[putter]] (''Carduelis carduelis''), mar ûnderskiedt him troch it ûntbrekken fan it swart-wite patroan op 'e kop.

== Beskriuwing ==
De eastlike putter is likernôch 12 oant 13,5 sintimeter lang. It meast opfallende ferskil mei de gewoane putter is de kop: op it plak dêr't de gewoane putter in swarte pet en in wite nekke hat, is de eastlike putter folslein griis. Fierder is de griiskopputter op 'e boppe en ûnderkant folle grizer en hat er in wite búk, wylst de putter dêr waarmbrún is. It reade masker is by de griiskopputter wol oanwêzich, mar faak wat lytser of minder skerp ôftekene. De hoarnkleurige, skerpe snaffel fan 'e griiskopputter is wat langer as dy fan 'e gewoane putter. De wjukken hawwe it karakteristike patroan fan 'e putter: swart mei in brede, felgiele bân. De poatsjes binne fleiskleurich oant ljochtbrún.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center; border-collapse: collapse; border: 1px solid #aaa;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; padding: 10px;&quot; | Ferskil yn koptekening tusken de beide soarten
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (53473156368).jpg|250px]]
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[Ofbyld:12 bis 13 Zentimeter Körperlänge erreicht der Stieglitz (Distelfink). 05.jpg|250px]]
|-
| style=&quot;background: #f9f9f9; padding: 5px; font-weight: bold;&quot; | Eastlike putter of griiskopputter&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(''Carduelis caniceps'')&lt;/small&gt;
| style=&quot;background: #f9f9f9; padding: 5px; font-weight: bold;&quot; | Putter of distelfink&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(''Carduelis carduelis'')&lt;/small&gt;
|-
|}
== Fersprieding ==
De eastlike putter komt foar yn 'e sintrale dielen fan [[Aazje]]. It ferspriedingsgebiet rint fan it easten fan [[Iran]], oer [[Afganistan]] en [[Pakistan]], oant yn 'e [[Himalaya]], [[Tibet]] en it súden fan [[Sibearje]]. Dizze fûgels libje yn iepen bosken, yn tunen en agraryske gebieten, faak yn heuveleftige of bercheftige kriten. Ofhinklik fan it klimaat kinne it [[stânfûgel]]s wêze, mar populaasjes út it hege noarden lûke winterdeis nei it suden.

De taksonomyske status fan 'e griiskopputter is in punt fan diskusje. Der binne ferskate [[ûndersoarte]]n beskreaun:

*''C. c. subulata'' – noardeastlik [[Kazachstan]], súd-sintraal [[Ruslân]] (eastlik oant de [[Baikalmar]]) en noardwestlik [Mongoalje]]; bûten it briedseizoen yn súdwestlik en sintraal [[Aazje]].
*''C. c. paropanisi'' – westlik [[Turkmenistan]] en noardeastlik [[Iran]] eastlik oant noardlik, sintraal en eastlik [[Afganistan]], westlik [[Pamir]], [[Tiensjan]], súdeastlik en eastlik Kazachstan, en noardwestlik [[Sina]] (noardeastlik [[Xinjiang]])
*''C. c. caniceps'' – westlik en noardlik [[Pakistan]] ([[Baluchistan]] en [[Khyber Pakhtunkhwa]]), [[Kasjmir]] en de noardwestlike [[Himalaya]] eastlik oant sintraal [[Nepal]] en súdwestlik Sina (súdwestlik [[Tibet]])
*''C. c. ultima'' – súdlik Iran (súdeastlik Fars en Kerman)
== Iten ==
[[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (53550905479).jpg|thumb|left|Foerazjearjende fûgel.]]
Lykas de oare fûgels fan it skaai yt de griiskopputter sied. Se hawwe in foarkar foar it sied fan 'e ''[[cirsium]]'', mar se ite ek sied fan oare krûden en beammen (lykas de els). Mei harren skerpe snaffel kinne se sied handich út de flúskes pelle. Yn 'e briedtiid wurde ek lytse ynsekten iten.

Dêr't de ferspriedingsgebieten fan 'e eastlike en de westlike putter inoar oerlaapje (yn bygelyks Sintraal-Aazje), wurde faak [[Krusing (biology)|krusingen]] sjoen dy't tuskenbeiden skaaimerken hawwe.

== Beskerming ==
De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] klassifisearre. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-capped-goldfinch-carduelis-caniceps BirdLife, oproppen 2 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/eurgol2?siteLanguage=nl eBird, oproppen op 2 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurgol2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Carduelis caniceps}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griiskopputter}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Putter]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]</text>
      <sha1>k0aw0atnyybsj83bwpq8m6g90u9h12z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carduelis caniceps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190936</id>
    <redirect title="Griiskopputter" />
    <revision>
      <id>1224067</id>
      <timestamp>2026-04-02T20:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Griiskopputter]]</comment>
      <origin>1224067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="3gjpmixc61wazgsyeylxzpirfokhhx9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Griiskopputter]]</text>
      <sha1>3gjpmixc61wazgsyeylxzpirfokhhx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eastlike putter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190937</id>
    <redirect title="Griiskopputter" />
    <revision>
      <id>1224069</id>
      <timestamp>2026-04-02T20:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Griiskopputter]]</comment>
      <origin>1224069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="3gjpmixc61wazgsyeylxzpirfokhhx9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Griiskopputter]]</text>
      <sha1>3gjpmixc61wazgsyeylxzpirfokhhx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaal (rivier)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190938</id>
    <redirect title="Vaalrivier" />
    <revision>
      <id>1224079</id>
      <timestamp>2026-04-02T22:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Vaalrivier]]</comment>
      <origin>1224079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="juu8lupccyemexf50gs0221wvxu6zpn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Vaalrivier]]</text>
      <sha1>juu8lupccyemexf50gs0221wvxu6zpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlânsk Filmfûns</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190939</id>
    <revision>
      <id>1224081</id>
      <timestamp>2026-04-02T23:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>read triedsje fuort</comment>
      <origin>1224081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2893" sha1="b9qkaijr6e6g9jpc5te1vk7jikz1bpz" xml:space="preserve">{{Organisaasje algemien
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt; Nederlânsk Filmfûns&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Nederlands Filmfonds''&lt;/small&gt; &lt;/span&gt;
| emblemen                     = 
| ôfkoarting                   = 
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]sk
| type org.                    = [[stifting]]
| wurkmêd                      = [[film]] yn Nederlân
| haadkertier                  = [[Amsterdam]] ([[Noard-Hollân]])
| fêstige yn                   = 
| off. taal                    = 
| oprjochte                    = [[1993]]
| opdoekt                      = 
| fuortkommen út               = ● [[Fûns foar de Nederlânsk Film|FNF]]&lt;br&gt;● [[Produksjefûns fan de Nederlânske Film|PNF]]
| opgien yn                    = 
| oprjochter                   = 
| orgaan                       = 
| tal leden                    = 
| wurknimmers                  = 
| aktyf yn                     = 
| webside                      = [http://www.filmfonds.nl/ www.filmfonds.nl]
| mapname                     = Amsterdam
| mapwidth                     = 
| lat_deg                     = 52
| lat_min                     = 21
| lat_sec                     = 11.5
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4
| lon_min                     = 53
| lon_sec                     = 35.8
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart        = It haadkertier fan it Nederlânsk Filmfûns op Pijnackerstraat 5 yn [[Amsterdam]].
}}
It '''Nederlânsk Filmfûns''' ([[Nederlânsk]]: ''Nederlands Filmfonds'') is in [[kultuer]]fûns fan 'e [[Nederlân]]ske [[oerheid]].

It [[stifting|fûns]] ûntstie yn [[1993]], doe't it [[Fûns foar de Nederlânske Film]] (FNF) [[fúzje|fusearre]] mei it [[Produksjefûns fan de Nederlânske Film]] (PNF). It Nederlânsk Filmfûns biedt finansjele stipe by it meitsjen en de [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan [[langspylfilm]]s, [[koarte film]]s, [[tekenfilm]]s en [[dokumintêre]]s. It doel fan it fûns is it stimulearjen fan in fariëarre en kwalitatyf oanbod fan films fan Nederlânske makkelei en it oanfiterjen fan aktiviteiten dy't liede ta it ûntstean fan in goed klimaat wêryn't de Nederlânske film him ûntwikkelje kinne.

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://www.filmfonds.nl/ Offisjele webside fan it Nederlânsk Filmfûns]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlands_Filmfonds ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Nederlânske kulturele organisaasje]]
[[Kategory:Nederlânske stifting]]
[[Kategory:Sinema yn Nederlân]]
[[Kategory:Oerheid fan Nederlân]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1993]]</text>
      <sha1>b9qkaijr6e6g9jpc5te1vk7jikz1bpz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224082</id>
      <parentid>1224081</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T23:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Keppelings om utens */ defsort</comment>
      <origin>1224082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2930" sha1="lqv6pvrcxkjlxjda9tv7frog70vhlc9" xml:space="preserve">{{Organisaasje algemien
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt; Nederlânsk Filmfûns&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Nederlands Filmfonds''&lt;/small&gt; &lt;/span&gt;
| emblemen                     = 
| ôfkoarting                   = 
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]sk
| type org.                    = [[stifting]]
| wurkmêd                      = [[film]] yn Nederlân
| haadkertier                  = [[Amsterdam]] ([[Noard-Hollân]])
| fêstige yn                   = 
| off. taal                    = 
| oprjochte                    = [[1993]]
| opdoekt                      = 
| fuortkommen út               = ● [[Fûns foar de Nederlânsk Film|FNF]]&lt;br&gt;● [[Produksjefûns fan de Nederlânske Film|PNF]]
| opgien yn                    = 
| oprjochter                   = 
| orgaan                       = 
| tal leden                    = 
| wurknimmers                  = 
| aktyf yn                     = 
| webside                      = [http://www.filmfonds.nl/ www.filmfonds.nl]
| mapname                     = Amsterdam
| mapwidth                     = 
| lat_deg                     = 52
| lat_min                     = 21
| lat_sec                     = 11.5
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4
| lon_min                     = 53
| lon_sec                     = 35.8
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart        = It haadkertier fan it Nederlânsk Filmfûns op Pijnackerstraat 5 yn [[Amsterdam]].
}}
It '''Nederlânsk Filmfûns''' ([[Nederlânsk]]: ''Nederlands Filmfonds'') is in [[kultuer]]fûns fan 'e [[Nederlân]]ske [[oerheid]].

It [[stifting|fûns]] ûntstie yn [[1993]], doe't it [[Fûns foar de Nederlânske Film]] (FNF) [[fúzje|fusearre]] mei it [[Produksjefûns fan de Nederlânske Film]] (PNF). It Nederlânsk Filmfûns biedt finansjele stipe by it meitsjen en de [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan [[langspylfilm]]s, [[koarte film]]s, [[tekenfilm]]s en [[dokumintêre]]s. It doel fan it fûns is it stimulearjen fan in fariëarre en kwalitatyf oanbod fan films fan Nederlânske makkelei en it oanfiterjen fan aktiviteiten dy't liede ta it ûntstean fan in goed klimaat wêryn't de Nederlânske film him ûntwikkelje kinne.

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://www.filmfonds.nl/ Offisjele webside fan it Nederlânsk Filmfûns]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlands_Filmfonds ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
}}

{{DEFAULTSORT:Nederlandsk Filmfuns}}
[[Kategory:Nederlânske kulturele organisaasje]]
[[Kategory:Nederlânske stifting]]
[[Kategory:Sinema yn Nederlân]]
[[Kategory:Oerheid fan Nederlân]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1993]]</text>
      <sha1>lqv6pvrcxkjlxjda9tv7frog70vhlc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands Filmfonds</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190940</id>
    <redirect title="Nederlânsk Filmfûns" />
    <revision>
      <id>1224083</id>
      <timestamp>2026-04-02T23:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Nederlânsk Filmfûns]]</comment>
      <origin>1224083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="h2dbuhv53qvteqatspnphh6pxzfkxhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Nederlânsk Filmfûns]]</text>
      <sha1>h2dbuhv53qvteqatspnphh6pxzfkxhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noardwest (provinsje)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190941</id>
    <redirect title="Noardwest (Súd-Afrika)" />
    <revision>
      <id>1224085</id>
      <timestamp>2026-04-03T01:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Noardwest (Súd-Afrika)]]</comment>
      <origin>1224085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="raadlq02xkq0bnblcvgtm8mpyphr5h0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Noardwest (Súd-Afrika)]]</text>
      <sha1>raadlq02xkq0bnblcvgtm8mpyphr5h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pretoaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190942</id>
    <redirect title="Pretoria" />
    <revision>
      <id>1224086</id>
      <timestamp>2026-04-03T01:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Pretoria]]</comment>
      <origin>1224086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="9mmg1ecki8hk3lzmakexejt31djsnet" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Pretoria]]</text>
      <sha1>9mmg1ecki8hk3lzmakexejt31djsnet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederloataringen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190943</id>
    <revision>
      <id>1224091</id>
      <timestamp>2026-04-03T06:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Wurk}} {{histoarysk lân |namme = Hartochdom Nederloataringen &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Lotharingiae Inferior'' ([[Latyn]]) |bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;885–1101 |flagge =  |wapen = [[Ofbyld:Lothringen-Nieder.PNG|80px]]&lt;br&gt;It skyld fan de hartoch fan Nederloataringen |biedwurd =  |lânkaart = [[Ofbyld:Herzogtum_Lothringen_1000.PNG|250px]] &lt;br&gt;Nederloataringen yn 977 (rôs) |haadstêd = [[Brussel]] |offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Aldnederfrankysk]], [[Aldsaksysk]...&quot;</comment>
      <origin>1224091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1841" sha1="25n9y1utf6sqaqo09iftldj4gnjsyft" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{histoarysk lân
|namme = Hartochdom Nederloataringen &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Lotharingiae Inferior'' ([[Latyn]])
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;885–1101
|flagge = 
|wapen = [[Ofbyld:Lothringen-Nieder.PNG|80px]]&lt;br&gt;It skyld fan de hartoch fan Nederloataringen
|biedwurd = 
|lânkaart = [[Ofbyld:Herzogtum_Lothringen_1000.PNG|250px]] &lt;br&gt;Nederloataringen yn 977 (rôs)
|haadstêd = [[Brussel]]
|offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Aldnederfrankysk]], [[Aldsaksysk]], [[Aldfrânsk]]
|steatsfoarm = [[Hartochdom]]
|ûntstien út = [[Loataringen]] 
|opgien yn = [[Prinsbisdom Luik]] &lt;br&gt;[[Karfoarstedom Keulen]] &lt;br&gt;[[Aartsbisdom Kameryk]] &lt;br&gt;[[Greefskip Kleef]] &lt;br&gt;[[Hartochdom Limburch]] &lt;br&gt;[[Greefskip Namen]] &lt;br&gt;[[Hartochdom Brabân]] &lt;br&gt;[[Greefskip Hollân]] &lt;br&gt;[[Prinsbisdom Utert]] &lt;br&gt; [[Greefskip Gelre]] &lt;br&gt; [[Hartochdom Gulik]] &lt;br&gt; [[Hartochdom Berch]] &lt;br&gt;[[Greefskip Loon]] &lt;br&gt; [[Fryske Frijheid]].
|no diel fan = {{BELf}}&lt;br&gt;{{GERf}}&lt;br&gt;{{FRAf}}&lt;br&gt;{{NEDf}}
|ynwennertal = 
|oerflak =  
|folksliet = 
|muntienheid = 
|tillefoan = 
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
It '''hartochdom Nederloataringen''', of ek wol '''Noard-Loataringen''' (yn titels ek wol ferwiisd as '''Lotier''', '''Lottier''' of '''Lotryk''') wie in [[Midsiuwen|midsiuwsk]] [[hartochdom]] fan it [[Keninkryk Dútslân]] yn it [[Hillige Roomske Ryk]], dy't ûntstie nei de ferdieling fan it [[stamhartochdom]] [[Loataringen]] yn [[959]]. It hat bestien oant de ein fan de [[12e iuw]]. It omfieme it gebiet fan it hjoeddeistige [[Nederlân]] (it gebiet fan [[Frisia (midsiuwen)|Frisia]] los ferbûn wie mei it hartochdom, dochs de hartoggen oefenen [[de facto]] gjin macht út), [[belgje]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], parten fan noardlik [[Frankryk]] en [[Dútslân]] westlik fan 'e Ryn en de regio [[East-Fryslân]].</text>
      <sha1>25n9y1utf6sqaqo09iftldj4gnjsyft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Ynfoboks plak yn Súd-Afrika</title>
    <ns>10</ns>
    <id>190944</id>
    <revision>
      <id>1224093</id>
      <timestamp>2026-04-03T07:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks generyk | bgcolor  = #E6EEF5 | kop      = {{{namme|}}} | soort    = [[File:Flag of South Africa.svg|25px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp; Plak yn Súd-Afrika | image    = {{{ôfbylding|}}} | caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}} | imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}  &lt;!-- EMblemen --&gt; | kop1 = {{#if:{{{flagge|}}}{{{wapen|}}}|Symboalen}} | breed1 = &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt; {{#if:{{{flagge|}}}|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0 15px;&quot;&gt;[[File:{{{flagge}}}|x70px]]&lt;/spa...&quot;</comment>
      <origin>1224093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3422" sha1="77nptl9wkmjum70bmkquxh9fok40eww" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #E6EEF5
| kop      = {{{namme|}}}
| soort    = [[File:Flag of South Africa.svg|25px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp; Plak yn Súd-Afrika
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

&lt;!-- EMblemen --&gt;
| kop1 = {{#if:{{{flagge|}}}{{{wapen|}}}|Symboalen}}
| breed1 =
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{{#if:{{{flagge|}}}|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0 15px;&quot;&gt;[[File:{{{flagge}}}|x70px]]&lt;/span&gt;}}
{{#if:{{{wapen|}}}|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0 15px;&quot;&gt;[[File:{{{wapen}}}|x70px]]&lt;/span&gt;}}
&lt;/div&gt;

&lt;!-- BESTJOER --&gt;
| kop2     = Bestjoer
| head2_1  = Lân                | item2_1 = {{{lân|Súd-Afrika}}}
| head2_2  = Provinsje          | item2_2 = {{{provinsje|}}}
| head2_3  = Distrikt           | item2_3 = {{{distrikt|}}}
| head2_4  = Gemeente           | item2_4 = {{{gemeente|}}}
| head2_5  = Boargemaster       | item2_5 = {{{boargemaster|}}}

&lt;!-- SIFERS --&gt;
| kop3     = Sifers
| head3_1  = Ynwennertal        | item3_1 = {{{ynwennertal|}}}
| head3_2  = Oerflak            | item3_2 = {{{oerflak|}}}
| head3_3  = Befolkingsticht.   | item3_3 = {{{befolkingstichtens|}}}
| head3_4  = Hichte             | item3_4 = {{{hichte|}}}

&lt;!-- OAR --&gt;
| kop4     = Oar
| head4_1  = Stifting           | item4_1 = {{{stifting|}}}
| head4_2  = Ferkearsieren      | item4_2 = {{{ferkearsieren|}}}
| head4_3  = Postkoade          | item4_3 = {{{postkoade|}}}
| head4_4  = Netnûmer           | item4_4 = {{{netnûmer|}}}
| head4_5  = Tiidsône           | item4_5 = {{{tiidsône|SAST}}}
| head4_6  = Koördinaten        | item4_6 = {{{koördinaten|}}}

&lt;!-- FOTO'S --&gt;
| image0   = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0 = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1   = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1 = {{{ôfbyldingstekst3|}}}

&lt;!-- WEBSIDE --&gt;
| otherkop = {{#if:{{{webside|}}}|Offisjele webside}}
| other1   = {{#if:{{{webside|}}}|{{{webside}}}}}

&lt;!-- KAART --&gt;
| otherkop2= {{#if:{{{mapname|}}}|Kaart}}
| other4   = {{#if:{{{mapname|}}}|
  {{Posysjekaart|{{{mapname}}}
  |lat_deg={{{lat_deg|}}}
  |lat_min={{{lat_min|0}}}
  |lat_sec={{{lat_sec|0}}}
  |lat_dir={{{lat_dir|S}}}
  |lon_deg={{{lon_deg|}}}
  |lon_min={{{lon_min|0}}}
  |lon_sec={{{lon_sec|0}}}
  |lon_dir={{{lon_dir|E}}}
  |width={{#if:{{{mapwidth|}}}|{{{mapwidth}}}|260}}
  |float=center
  |mark={{{mark|Blue pog.svg}}}
  |marksize={{{marksize|8}}}
  |caption={{{tekst by posysjekaart|}}}
  }}}}

| kop99 = {{#if:{{{ôfbylding99|}}}|Ek ôfbylding}}
| image99 = {{{ôfbylding99|}}}
| caption99 = {{{ôfbyldingstekst99|}}}
| imagewidth99 = {{{ôfbyldingsbreedte99|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Sjablooninfo|1=
== Tapasse ==
Brûk de ynfoboks sa:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks generyk
| namme       = Kaapstêd
| ôfbylding   = .jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = Flag of Cape Town.svg
| wapen       = Coat of arms of Cape Town.svg
| provinsje   = West-Kaap
| distrikt    = City of Cape Town
| gemeente    = City of Cape Town Metropolitan Municipality
| boargemaster = 
| ynwennertal = 4.800.000
| oerflak     = 2.461 km²
| hichte      = 0–1.086 m
| postkoade   = 8000
| netnûmer    = +27 21
| webside     = https://www.capetown.gov.za
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 33
| lat_min     = 55
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 18
| lon_min     = 25
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
&lt;/pre&gt;
}}
[[Kategory:Ynfoboks Súd-Afrika]]
&lt;/noinclude&gt;
&lt;/pre&gt;</text>
      <sha1>77nptl9wkmjum70bmkquxh9fok40eww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224096</id>
      <parentid>1224093</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T07:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3470" sha1="dpyhw0p652mj97lv5o9xjh6vsuk517s" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #E6EEF5
| kop      = {{{namme|}}}
| soort    = [[File:Flag of South Africa.svg|25px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp; Plak yn Súd-Afrika
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

&lt;!-- EMblemen --&gt;
| kop1 = {{#if:{{{flagge|}}}{{{wapen|}}}|Symboalen}}
| breed1 = {{#if:{{{flagge|}}}{{{wapen|}}}|
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{{#if:{{{flagge|}}}|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0 15px;&quot;&gt;[[File:{{{flagge}}}|x70px]]&lt;/span&gt;}}
{{#if:{{{wapen|}}}|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0 15px;&quot;&gt;[[File:{{{wapen}}}|x70px]]&lt;/span&gt;}}
&lt;/div&gt;
}}

&lt;!-- BESTJOER --&gt;
| kop2     = Bestjoer
| head2_1  = Lân                | item2_1 = {{{lân|Súd-Afrika}}}
| head2_2  = Provinsje          | item2_2 = {{{provinsje|}}}
| head2_3  = Distrikt           | item2_3 = {{{distrikt|}}}
| head2_4  = Gemeente           | item2_4 = {{{gemeente|}}}
| head2_5  = Boargemaster       | item2_5 = {{{boargemaster|}}}

&lt;!-- SIFERS --&gt;
| kop3     = Sifers
| head3_1  = Ynwennertal        | item3_1 = {{{ynwennertal|}}}
| head3_2  = Oerflak            | item3_2 = {{{oerflak|}}}
| head3_3  = Befolkingsticht.   | item3_3 = {{{befolkingstichtens|}}}
| head3_4  = Hichte             | item3_4 = {{{hichte|}}}

&lt;!-- OAR --&gt;
| kop4     = Oar
| head4_1  = Stifting           | item4_1 = {{{stifting|}}}
| head4_2  = Ferkearsieren      | item4_2 = {{{ferkearsieren|}}}
| head4_3  = Postkoade          | item4_3 = {{{postkoade|}}}
| head4_4  = Netnûmer           | item4_4 = {{{netnûmer|}}}
| head4_5  = Tiidsône           | item4_5 = {{{tiidsône|SAST}}}
| head4_6  = Koördinaten        | item4_6 = {{{koördinaten|}}}

&lt;!-- FOTO'S --&gt;
| image0   = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0 = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1   = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1 = {{{ôfbyldingstekst3|}}}

&lt;!-- WEBSIDE --&gt;
| otherkop = {{#if:{{{webside|}}}|Offisjele webside}}
| other1   = {{#if:{{{webside|}}}|{{{webside}}}}}

&lt;!-- KAART --&gt;
| otherkop2= {{#if:{{{mapname|}}}|Kaart}}
| other4   = {{#if:{{{mapname|}}}|
  {{Posysjekaart|{{{mapname}}}
  |lat_deg={{{lat_deg|}}}
  |lat_min={{{lat_min|0}}}
  |lat_sec={{{lat_sec|0}}}
  |lat_dir={{{lat_dir|S}}}
  |lon_deg={{{lon_deg|}}}
  |lon_min={{{lon_min|0}}}
  |lon_sec={{{lon_sec|0}}}
  |lon_dir={{{lon_dir|E}}}
  |width={{#if:{{{mapwidth|}}}|{{{mapwidth}}}|260}}
  |float=center
  |mark={{{mark|Blue pog.svg}}}
  |marksize={{{marksize|8}}}
  |caption={{{tekst by posysjekaart|}}}
  }}}}

| kop99 = {{#if:{{{ôfbylding99|}}}|Ek ôfbylding}}
| image99 = {{{ôfbylding99|}}}
| caption99 = {{{ôfbyldingstekst99|}}}
| imagewidth99 = {{{ôfbyldingsbreedte99|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Sjablooninfo|1=
== Tapasse ==
Brûk de ynfoboks sa:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika
| namme       = Kaapstêd
| ôfbylding   = .jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = Flag of Cape Town.svg
| wapen       = Coat of arms of Cape Town.svg
| provinsje   = West-Kaap
| distrikt    = City of Cape Town
| gemeente    = City of Cape Town Metropolitan Municipality
| boargemaster = 
| ynwennertal = 4.800.000
| oerflak     = 2.461 km²
| hichte      = 0–1.086 m
| postkoade   = 8000
| netnûmer    = +27 21
| webside     = https://www.capetown.gov.za
| mapname     = Súd-Afrika
| lat_deg     = 33
| lat_min     = 55
| lat_dir     = S
| lon_deg     = 18
| lon_min     = 25
| lon_dir     = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika
}}
&lt;/pre&gt;
}}
[[Kategory:Ynfoboks Súd-Afrika]]
&lt;/noinclude&gt;
&lt;/pre&gt;</text>
      <sha1>dpyhw0p652mj97lv5o9xjh6vsuk517s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Ynfoboks Súd-Afrika</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190945</id>
    <revision>
      <id>1224094</id>
      <timestamp>2026-04-03T07:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;[[Kategory:Ynfoboks nei lân|Súd-Afrika]]&quot;</comment>
      <origin>1224094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="go3uu0haeremn0q541ot3abq3d9dtvs" xml:space="preserve">[[Kategory:Ynfoboks nei lân|Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>go3uu0haeremn0q541ot3abq3d9dtvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn Noardwest</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190946</id>
    <revision>
      <id>1224099</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Cities and villages in North West (South Africa)|Plak yn Noardwest]] [[Kategory:Noardwest (Súd-Afrika)]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]&quot;</comment>
      <origin>1224099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="9krbuzvcn1lln13a1zllo0dwoxxi37i" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in North West (South Africa)|Plak yn Noardwest]]
[[Kategory:Noardwest (Súd-Afrika)]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>9krbuzvcn1lln13a1zllo0dwoxxi37i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224100</id>
      <parentid>1224099</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T08:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="ed0itrhoqqli5ph87f30ssx8tx7zkrl" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in North West (South Africa)|Plak yn Noardwest}}
[[Kategory:Noardwest (Súd-Afrika)]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>ed0itrhoqqli5ph87f30ssx8tx7zkrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224112</id>
      <parentid>1224100</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="beltvww8eqbrggwoe7q8bnpmyl9xpuc" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in North West (South Africa)|Plak yn Noardwest}}
[[Kategory:Noardwest (Súd-Afrika)]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Noardwest]]</text>
      <sha1>beltvww8eqbrggwoe7q8bnpmyl9xpuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn Gauteng</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190947</id>
    <revision>
      <id>1224109</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Gauteng}} [[Kategory:Gauteng]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]&quot;</comment>
      <origin>1224109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="otqatc2ktxytipt768wrk1o2puzob8i" xml:space="preserve">{{Commonscat|Gauteng}}
[[Kategory:Gauteng]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>otqatc2ktxytipt768wrk1o2puzob8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224110</id>
      <parentid>1224109</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="kz7c0akk1tl3sm9jmo9bzf7wvkf05zr" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in Gauteng|Plak yn Gauteng}}
[[Kategory:Gauteng]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>kz7c0akk1tl3sm9jmo9bzf7wvkf05zr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224113</id>
      <parentid>1224110</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="j24bkyjxvmwtk2ceg66y1e0ajw470a1" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in Gauteng|Plak yn Gauteng}}
[[Kategory:Gauteng]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Gauteng]]</text>
      <sha1>j24bkyjxvmwtk2ceg66y1e0ajw470a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190948</id>
    <revision>
      <id>1224111</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Populated places in South Africa by province}} [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]&quot;</comment>
      <origin>1224111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="ed0b2nmggg7pckkmvq67n0nwdjvlrfw" xml:space="preserve">{{Commonscat|Populated places in South Africa by province}}
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>ed0b2nmggg7pckkmvq67n0nwdjvlrfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn West-Kaap</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190949</id>
    <revision>
      <id>1224115</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Populated places in the Western Cape|Plak yn West-Kaap}} [[Kategory:West-Kaap]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Westkaap]]&quot;</comment>
      <origin>1224115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="8h3of6wny0q2ybqpajmvjoaw7as0v4h" xml:space="preserve">{{Commonscat|Populated places in the Western Cape|Plak yn West-Kaap}}
[[Kategory:West-Kaap]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Westkaap]]</text>
      <sha1>8h3of6wny0q2ybqpajmvjoaw7as0v4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn East-Kaap</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190950</id>
    <revision>
      <id>1224116</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Cities and villages in North West (South Africa)|Plak yn Noardwest}} [[Kategory:East-Kaap]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Eastkaap]]&quot;</comment>
      <origin>1224116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="2ndjvvod8wu8vq6fak2ad510jyp2fig" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in North West (South Africa)|Plak yn Noardwest}}
[[Kategory:East-Kaap]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Eastkaap]]</text>
      <sha1>2ndjvvod8wu8vq6fak2ad510jyp2fig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224117</id>
      <parentid>1224116</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="kdl5hg0ts34v22u5d2trn6l2at74raz" xml:space="preserve">{{Commonscat|Populated places in the Eastern Cape|Plak yn East-Kaap}}
[[Kategory:East-Kaap]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Eastkaap]]</text>
      <sha1>kdl5hg0ts34v22u5d2trn6l2at74raz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224118</id>
      <parentid>1224117</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="23uyh5nhxtwos1bdt2ckua4xgc5r0rr" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in the Eastern Cape|Plak yn East-Kaap}}
[[Kategory:East-Kaap]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Eastkaap]]</text>
      <sha1>23uyh5nhxtwos1bdt2ckua4xgc5r0rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn Mpumalanga</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190951</id>
    <revision>
      <id>1224119</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Cities and villages in Mpumalanga|Plak yn Mpumalanga}} [[Kategory:Mpumalanga]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Mpumalanga]]&quot;</comment>
      <origin>1224119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="f8kc0jgpdlopu7yjw0xpf3fut1htvwm" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in Mpumalanga|Plak yn Mpumalanga}}
[[Kategory:Mpumalanga]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Mpumalanga]]</text>
      <sha1>f8kc0jgpdlopu7yjw0xpf3fut1htvwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn Frijsteat</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190952</id>
    <revision>
      <id>1224120</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Populated places in the Free State (province)|Plak yn 'e provinsje Frijsteat]] [[Kategory:Frijsteat]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Frijsteat]]&quot;</comment>
      <origin>1224120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="n9g0vl6mi7q34jciaqnxwpso2aaox5k" xml:space="preserve">{{Commonscat|Populated places in the Free State (province)|Plak yn 'e provinsje Frijsteat]]
[[Kategory:Frijsteat]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Frijsteat]]</text>
      <sha1>n9g0vl6mi7q34jciaqnxwpso2aaox5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224121</id>
      <parentid>1224120</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="m6xiqlauoujilvf9mhe8968d32a7s2v" xml:space="preserve">{{Commonscat|Populated places in the Free State (province)|Plak yn 'e provinsje Frijsteat}}
[[Kategory:Frijsteat]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Frijsteat]]</text>
      <sha1>m6xiqlauoujilvf9mhe8968d32a7s2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1224122</id>
      <parentid>1224121</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1224122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163" sha1="dl3agmr6cpoue6wuih9gg7483lpgdh3" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in the Free State|Plak yn 'e provinsje Frijsteat}}
[[Kategory:Frijsteat]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Frijsteat]]</text>
      <sha1>dl3agmr6cpoue6wuih9gg7483lpgdh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn Limpopo</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190953</id>
    <revision>
      <id>1224123</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Cities and villages in Limpopo|Plak yn Limpopo}} [[Kategory:Limpopo]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Limpopo]]&quot;</comment>
      <origin>1224123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="9zrshxq9btzfdx7th53ti324s9eejbs" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in Limpopo|Plak yn Limpopo}}
[[Kategory:Limpopo]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Limpopo]]</text>
      <sha1>9zrshxq9btzfdx7th53ti324s9eejbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn KwaZulu-Natal</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190954</id>
    <revision>
      <id>1224124</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Populated places in KwaZulu-Natal|Plak yn KwaZulu-Natal}} [[Kategory:KwaZulu-Natal]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|KwaZulu-Natal]]&quot;</comment>
      <origin>1224124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="in9phi3rtc11qas1s1p6cua2zva4qdh" xml:space="preserve">{{Commonscat|Populated places in KwaZulu-Natal|Plak yn KwaZulu-Natal}}
[[Kategory:KwaZulu-Natal]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|KwaZulu-Natal]]</text>
      <sha1>in9phi3rtc11qas1s1p6cua2zva4qdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak yn Noard-Kaap</title>
    <ns>14</ns>
    <id>190955</id>
    <revision>
      <id>1224125</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Cities and villages in the Northern Cape|Plak yn Noard-Kaap}} [[Kategory:Noard-Kaap]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Noardkaap]]&quot;</comment>
      <origin>1224125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="6auzzvz0pyxkb4soch94j6yv7lqkejp" xml:space="preserve">{{Commonscat|Cities and villages in the Northern Cape|Plak yn Noard-Kaap}}
[[Kategory:Noard-Kaap]]
[[Kategory:Plak yn Súd-Afrika nei provinsje|Noardkaap]]</text>
      <sha1>6auzzvz0pyxkb4soch94j6yv7lqkejp</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>