Wikipedy:Oerlisside

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedy:Oerlisside</title>
    <ns>4</ns>
    <id>176</id>
    <revision>
      <id>1227933</id>
      <parentid>1224147</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T20:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Top8</username>
        <id>3341</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kaarte? */ Antwurd</comment>
      <origin>1227933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93937" sha1="1dpqv7cpgzx5y2in58nehn214lbv9q6" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>1dpqv7cpgzx5y2in58nehn214lbv9q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frankyske Ryk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10401</id>
    <revision>
      <id>1227953</id>
      <parentid>1136941</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T03:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>ynfoboks</comment>
      <origin>1227953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8100" sha1="e3qsw0xu8c2vu6suc84frcmhkl56erj" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{histoarysk lân (gjin flagge)
|namme = Frankyske Ryk &lt;br&gt;''Regnum Francorum''
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;481-888
|lânkaart = [[Ofbyld:Frankish Empire 481 to 814-en.svg|270px]] &lt;br&gt;Utwreiding fan it Frankyske Ryk fan 481-814
|haadstêd = Doarnik &lt;small&gt;(oant 486)&lt;/small&gt; &lt;br&gt;[[Parys]] &lt;small&gt;(486-888)&lt;/small&gt;
|offisjele taal = [[Latyn]], [[Galloromaansk]], [[Aldfrankysk]], [[Aldheechdútsk]] [[Alditaljaansk]], [[Aldfrysk]], [[Aldsaksysk]]
|steatsfoarm = [[keninkryk]] &lt;small&gt;(481-800&lt;/small&gt; &lt;br&gt;[[keizerryk]] &lt;small&gt;(800-888)&lt;/small&gt;
|ûntstien út = [[Westromeinske Ryk]] &lt;br&gt;[[Galloromeinske Ryk]] &lt;br&gt; [[Boergondyske Ryk]] &lt;br&gt; [[Alemannen|Alemanje]] &lt;br&gt; [[Bajuwaren]] &lt;br&gt; [[Longobarden|Longobardyske Ryk]] &lt;br&gt; [[Keninkryk Fryslân]] &lt;br&gt; [[Saksen (folk)|Saksen]]
|opgien yn = [[West-Frânsje]] &lt;br&gt;[[Midden-Frânsje]] &lt;br&gt;[[East-Frânsje]] &lt;br&gt;[[Keninkryk Boergonje]] &lt;br&gt;[[Keninkryk Itaalje (774-962)|Keninkryk Itaalje]]
|no diel fan = {{BELf}} &lt;br&gt;{{GERf}} &lt;br&gt; {{AUTf}} &lt;br&gt;{{FRAf}} &lt;br&gt;{{ITAf}} &lt;br&gt;{{NEDf}} &lt;br&gt;{{SUIf}}
|ynwennertal = 
|befolkingstichtens = 
|oerflak = 
|folksliet = 
|muntienheid = [[Denier (munt)|denier]], [[solidus]], [[tremissis]]
|tillefoan =  
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
[[Ofbyld:Franks expansion.gif|thumb|right|300px|Ekspânsje fan it Frankyske Ryk]]
It '''Frankyske Ryk''' wie in [[Jeropa|Jeropeeske]] grutmacht tusken de [[5e iuw|5e]] en de [[9e iuw]], dy't stadichoan foarme waard troch de [[Franken|Frankyske]] keningen, neidat de [[Franken]] en oare [[Germanen|Germaanske]] folken harren yn de [[Romeinske Ryk|Romeinske]] provinsjes fan [[Galje]] festige hienen.

== Oername fan it Romeinsk gesach ==
Yn de [[4e iuw]] besochten de Romeinen ferskate kearen om de ynfallende Franken wer te ferdriuwen, lykas troch de lettere keizer [[Julianus Apostata]], mar om 'e nocht. Yn [[358]] krigen de [[Salyske Franken]] fan de Romeinske keizer 'tastimming' harren as ''[[foederaty]]'' ('bûnsmaten') op Romeinsk gebiet oan de [[Skelde]] en tusken de grutte rivieren te festigjen. De status fan foederaty's joech de oanwêzigens fan de Franken in legitym tintsje mar feitlik hienen de Romeinen al gauris net folle mear te sizzen wêr't de Franken harren festigen. Healwei de [[5e iuw]] stoarte it Romeinske gesach bûten [[Itaalje]] folslein yn inoar. De Franken namen de frijheid en besetten al gauris de hiele provinsje [[Neder-Germaanje]] (it tsjintwurdige [[Nederlân]] besuden fan it rivierengebiet, [[Belgje]] en it tsjintwurdige [[Rynlân (Dútslân)|Rynlân]]) wêrby't de Romeinske en romanisearre bewenners op 'e flecht sloegen of harren ûnderwurpen oan de nije Frankyske elite. Harren ekspânsje rjochte har ferfolgens fierder nei it wolfarrende suden ta en sa stadichoan oermasteren sy [[Galje]] oan de [[Seine (rivier)|Seine]] ta.

== de Merovingen ==
Tjien jier nei it ôfsetten fan [[Romulus Augustulus]] as lêste Romeinske keizer yn West-Jeropa fersloech yn [[486]] de [[Merovingen|Merovingyske]] kening [[Klovis]] de 'Romeinske hearser' [[Syagrius]] by [[Soissons]], sadat hiel Noard-[[Galje]] binnen syn lân foel. Klovis brocht syn hofhâlding oer nei [[Parys]] en makke dit ta sintrum fan syn macht. Yn [[507]] slagge hy deryn oer hiel Galje te hearskjen doe't hy de [[Fisigoaten]] fersloech yn de [[slach fan Fouillé]]. Yn de [[6e iuw|6e]] oant de [[8e iuw]] oermasteren de Franken ek de net troch de Romeinen besette [[Germanen|Germaanske lânstreken]] eastlik fan de Ryn en Donau, it tsjintwurdige [[Dutslân]], [[Eastenryk]] en [[Switserlân]]. 

[[Ofbyld:Frankenreich 768-811.jpg|right|thumb|300px]]
Nei de dea fan Klovis waard it Frankyske Ryk nei goed Germaansk rjocht ferdield ûnder syn fjouwer soannen. Dêrnei waard de ienheid by stuit ferhelpe, mar hieltiid laat de útlis fan it Salyske rjocht opnij ta skeel. Stadichoan woeks de macht fan de [[hofmeier]]s en lang om let naam [[Karel Martel]] it keningskip oer. Dit wie it begjin fan de dynasty fan de [[Karolingen]].

== de Karolingen ==
Under de Karolingyske dynasty makken de Franken in ein oan it [[Fryske ryk]] en ûnofhinklikens fan de [[Saksen (folk)|Saksen]] (yn Noard-[[Dutslân]]) en feroveren sy ek in diel fan Noard-[[Spanje]] en hiel Noard- en Mids-[[Itaalje]]. Under [[Karel de Grutte]] waard it '''Frankyske Ryk''' de machtichste steat sûnt de ein fan it [[Romeinske ryk|West-Romeinske Keizerryk]] en waard Karel ta Romeinske keizer kroand. Nei de dea fan Karel folget syn soan [[Loadewyk de Fromme]] him op as keizer. Yn [[843]] wurdt it ryk by it [[ferdrach fan Ferdun]] opnij ferdield. It ferdielde Frankyske ryk giet dêrnei gruttendiels fierder as [[Frankryk]] en it [[Hillige Roomske Ryk]].

== Ferdrach fan Ferdun ==
[[Ofbyld:Vertrag von Verdun en.svg|thumb|300px|Ferdieling neffens it Ferdrach fan Ferdun]]
Yn [[817]] stelde keizer Loadewyk de Fromme it ''[[Ordinatio Imperii]]'' (Oardering fan it Ryk) op en ferdiel it Ryk oer syn soannen. Nei syn ferstjerren yn [[840]] rekken de trije soannen [[Lotarius I]], [[Loadewyk de Dútser]] en [[Karel de Keale]] yn in boargerkriich belutsen. Yn [[842]] ûnthieten Loadewyk de Dútser en Karel de Keale de [[Eed fan Straasburch]] tsjin Lotarius. Yn [[843]] waard de frede tusken de trije bruorren mei it [[Ferdrach fan Ferdun]] tekene. It Ryk waard yn trije parten ferdield. Karel de Keale krige it westlike part, [[West-Frânsje]]; Loadewyk de Dútser krige it eastlike part, [[East-Frânsje]] en Lotarius krige it [[Midfrankyske Ryk|Middenryk]] en de keizerstitel.

== Lettere ferdielings ==
Yn [[855]] ferdielde Lotarius syn keninkryk ûnder syn trije soannen flak foar syn dea mei it [[Ferdrach fan Prüm]]. Syn âldste soan [[Loadewyk II fan Itaalje|Loadewyk II]] krige it [[Keninkryk Itaalje (Hillige Roomske Ryk)|Keninkryk Itaalje]] en de keizerstitel. [[Lotarius II]] krige [[Fryslân (wengebiet)|Fryslân]] en it part fan [[Austraasje]] dy't syn heit tadield krige, dat it keninkryk [[Loataringen]] waard en [[Karel fan de Provâns|Karel]] krige [[Provâns]] en it grutste part fan it eardere [[Keninkryk Boergonje]].

Yn [[870]] mei it [[Ferdrach fan Meerssen]] waard it keninkryk Loataringen ferparte tusken Eas- en West-Frânsje, nei't Lotarius II in jier letter sûnder wetlike erfgenamten ferstoarn wie.

Mei it [[Ferdrach fan Ribemont]] yn [[880]] kaam gâns Loataringen oan East-Frânsje. Yn [[884]] waard [[Karel de Grouwe]], de soan fan Loadewyk de Dútser, ta keizer kroand en feriene er it gânse ryk fannijs, mar foar mar in koart skoftke. Syn swakke optreden tsjin de [[Wytsingen]] die him te koart. Yn [[887]] kaam syn omkesizzer [[Arnulf fan Karintje]] yn opstân en naam de macht yn it easten oer. Greve [[Odo I fan Parys]] naam de macht yn it westen oer.
 
Yn [[911]] ferstoar de lêste Karolinger, [[Loadewyk it Bern]] yn it easten en kaam de macht stadichoan yn hân fan de [[Ottoanen]]. Yn [[962]] waard [[Otto I fan it Hillige Roomske Ryk|Otto I]] ta keizer kroand en ûntstie it Roomsk-Dútske Ryk of it [[Hillige Roomske Ryk]].
Yn [[987]] ferstoar de lêste Karolinger yn it westen, [[Loadewyk V fan Frankryk|Loadewyk V]], en kaam de troan yn besit fan de [[Kapetingers]] ûnder [[Hugo Kapet]]. Dêrmei sette it [[Keninkryk Frankryk]] stadichoan útein.

== Sjoch ek ==
* [[Austraasje]]
* [[Neustrje]]

[[Kategory:Frankyske Ryk| ]]
[[Kategory:Franken]]
[[Kategory:Germaansk keninkryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Andorra]]
[[Kategory:Skiednis fan Belgje]]
[[Kategory:Skiednis fan Dútslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Eastenryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Frankryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Itaalje]]
[[Kategory:Skiednis fan Kroaasje]]
[[Kategory:Skiednis fan Lúksemboarch]]
[[Kategory:Skiednis fan Lychtenstein]]
[[Kategory:Skiednis fan Monako]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
[[Kategory:Skiednis fan San Marino]]
[[Kategory:Skiednis fan Sloveenje]]
[[Kategory:Skiednis fan Spanje]]
[[Kategory:Skiednis fan Switserlân]]
[[Kategory:Histoarysk lân yn Jeropa]]
[[Kategory:Keninkryk]]
[[Kategory:Keizerryk]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 481]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 843]]
[[Kategory:Beskaving]]</text>
      <sha1>e3qsw0xu8c2vu6suc84frcmhkl56erj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1227954</id>
      <parentid>1227953</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T05:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>1227954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12633" sha1="0hep73fhf48l3x9frtfujrd44expvnf" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{histoarysk lân (gjin flagge)
|namme = Frankyske Ryk &lt;br&gt;''Regnum Francorum''
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;481-888
|lânkaart = [[Ofbyld:Frankish Empire 481 to 814-en.svg|270px]] &lt;br&gt;Utwreiding fan it Frankyske Ryk fan 481-814
|haadstêd = Doarnik &lt;small&gt;(oant 486)&lt;/small&gt; &lt;br&gt;[[Parys]] &lt;small&gt;(486-888)&lt;/small&gt;
|offisjele taal = [[Latyn]], [[Galloromaansk]], [[Aldfrankysk]], [[Aldheechdútsk]] [[Alditaljaansk]], [[Aldfrysk]], [[Aldsaksysk]]
|steatsfoarm = [[keninkryk]] &lt;small&gt;(481-800&lt;/small&gt; &lt;br&gt;[[keizerryk]] &lt;small&gt;(800-888)&lt;/small&gt;
|ûntstien út = [[Westromeinske Ryk]] &lt;br&gt;[[Gallo-Romeinske Ryk]] &lt;br&gt; [[Boergondyske Ryk]] &lt;br&gt; [[Alemannen|Alemanje]] &lt;br&gt; [[Bajuwaren]] &lt;br&gt; [[Longobarden|Longobardyske Ryk]] &lt;br&gt; [[Keninkryk Fryslân]] &lt;br&gt; [[Saksen (folk)|Saksen]]
|opgien yn = [[West-Frânsje]] &lt;br&gt;[[Midden-Frânsje]] &lt;br&gt;[[East-Frânsje]] &lt;br&gt;[[Keninkryk Boergonje]] &lt;br&gt;[[Keninkryk Itaalje (774-962)|Keninkryk Itaalje]]
|no diel fan = {{BELf}} &lt;br&gt;{{GERf}} &lt;br&gt; {{AUTf}} &lt;br&gt;{{FRAf}} &lt;br&gt;{{ITAf}} &lt;br&gt;{{NEDf}} &lt;br&gt;{{SUIf}}
|ynwennertal = 
|befolkingstichtens = 
|oerflak = 
|folksliet = 
|muntienheid = [[Denier (munt)|denier]], [[solidus]], [[tremissis]]
|tillefoan =  
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
[[Ofbyld:Franks expansion.gif|thumb|right|300px|Ekspânsje fan it Frankyske Ryk]]
It '''Frankyske Ryk''' (''Regnum Francorum'') wie in [[Jeropa|Jeropeeske]] grutmacht tusken de [[5e iuw|5e]] en de [[9e iuw]], dy't stadichoan foarme waard troch de [[Franken|Frankyske]] keningen, nei't de [[Franken]] en oare [[Germanen|Germaanske]] folken harren yn de [[Romeinske Ryk|Romeinske]] provinsjes fan [[Galje]] en oangrinzgjende Germaanske delsettingsgebieten oan de rjochterouwer fan de [[Ryn]] fêstige hienen. It waard de wichtichste opfolgerssteat fan it [[Westromeinske Ryk]] dat yn [[476]] n.Kr. yninoar foel.

It Frankyske Ryk ûntstie by it [[Grutte Folkeferfarren]] nei de ûndergong fan it Westromeinske Ryk yn de [[Lette Aldheid]] en woeks yn de [[Iere Midsiuwen]] út ûnder de dynastyen fan de [[Merovingen]] en [[Karolingen]] yn trije iuwen ta in grutmacht dy yn West- en Mid-Jeropa hearske. As [[hofmeier]]s fan de Merovingyske keningen hiene de Karolingen de winliken macht al sûnt de ein fan de [[7e iuw]], foa't se yn [[751]] sels de keninklike titel oernamen. It Frankyske Ryk kaam ta it hichtepunt fan syn macht ûnder it bewâld fan [[Karel de Grutte]] (768-814). Nei't it ryk yn d e[[9e iuw]] ferparte waard, ûntjoech him út it eastlik part it [[Hillige Roomske Ryk]] en út it westlik part it lettere [[Keninkryk Frankryk]]. De hjoeddeistige steat [[Frankryk]] hat syn namme fan it Frankyske Ryk.

== Oername fan it Romeinsk gesach ==
Yn de [[4e iuw]] besochten de Romeinen ferskate kearen om de ynfallende Franken, dy't as ''Franci'' yn Romeinske boarnen foar de earste kear yn de 50-er jierren fan de [[3e iuw]] neamd waarden, wer te ferdriuwen, lykas troch de lettere keizer [[Julianus Apostata]], mar om 'e nocht. Yn [[358]] krigen de [[Salyske Franken]] fan de Romeinske keizer 'tastimming' harren as ''[[foederaty]]'' ('bûnsmaten') op Romeinsk gebiet oan de [[Skelde]] en tusken de grutte rivieren te festigjen. De status fan foederaty's joech de oanwêzigens fan de Franken in legitym tintsje mar feitlik hienen de Romeinen al gauris net folle mear te sizzen wêr't de Franken harren festigen. Healwei de [[5e iuw]] stoarte it Romeinske gesach bûten [[Itaalje]] folslein yn inoar. De Franken namen de frijheid en besetten al gauris de hiele provinsje [[Neder-Germaanje]] (it tsjintwurdige [[Nederlân]] besuden fan it rivierengebiet, [[Belgje]] en it tsjintwurdige [[Rynlân (Dútslân)|Rynlân]]) wêrby't de Romeinske en romanisearre bewenners op 'e flecht sloegen of harren ûnderwurpen oan de nije Frankyske elite. Harren ekspânsje rjochte har ferfolgens fierder nei it wolfarrende suden ta en sa stadichoan oermasteren sy [[Galje]] oant de [[Seine (rivier)|Seine]] ta.

== De Merovingen ==
{{Apart|Merovingen}}
Nei't it Westromeinske Ryk sûnt de dea fan legeroanfierder [[Flavius Aetius|Aetius]] yn [[454]] hieltyd mear de kontrôle oer Galje ferlear, folden de Franken it machtsfakuüm 
nei de ûndergong fan it Westromeinske Ryk yn [[476]] en wreiden se op eigen manneboet har grûngebiet út, lykas de [[Fisigoaten]] yn it suden fan Galje. Yn it noarden fan Galje hie in oerbliuwsel fan it Westromeinske Ryk him ûnder de Romeinske kommandant [[Syagrius]], de soan fan legeroanfierder [[Aegidius]], hanthavenje kinnen yn in gebiet om [[Soissons]] hinne, sûnt [[464]] ôfskaat fan 'e rest fan it ryk, en stifte dêre it [[Gallo-Romeinske Ryk]] of Keninkryk fan Soissons.

Tjien jier nei it ôfsetten fan [[Romulus Augustulus]] as lêste Romeinske keizer yn West-Jeropa fersloech yn [[486]] de [[Merovingen|Merovingyske]] kening [[Klovis]] de Galloromeinske hearsker Syagrius by [[Soissons]], sa't hiel Noard-[[Galje]], oant de [[Loire (rivier)|Loire]], yn syn lân foel. Klovis, dy't earder ien fan de folle Frankyske kriichshearen (''warlords'') wie, grypte dêrnei de kâns en skeakelje de oare Frankyske dielkeninkrykjes fan ûnder oaren [[Sigebert fan Keulen]] en [[Ragnagar]] út en stiftsje in Germaansk-Romeinsk Ryk. Klovis brocht syn hofhâlding oer nei [[Parys]] en makke de stêd ta sintrum fan syn macht. Yn [[496]] en [[506]] fierde er suksesfolle krigen tsjin de [[Alemannen]]. Yn [[507]] slagge er dêryn oer hiel Galje te hearskjen doe't er de [[Fisigoaten]] fersloech yn de [[slach fan Fouillé]]. 

It besit fan de Romeinske lânhearen dy't by de Frankyske feroveringskrigen deade of ferdreaun waarden, kamen yn it besit fan de kening. Dêr koe Klovis syn fierdere fjildtochten mei finansierje en koe er syn macht fersterkje. Hy woeks stadichoan út ta de grutste grûnbesitter. Troch lânskinkings brocht er oare eallju direkt ôfhinklik, dêr't mooglik it [[lienstelsel]] him ûntjoech. Yn de rin fan de tiid feroare de posysje fan de Frankyske kening hieltyd mear ta dy fan in echte kening.

Klovis, dy't him bekommerje moast om it befoarriedzjen fan syn kriichslju, naam, foar safier mooglik wie, it funksjonearjende let-antike Romeinske bestjoers- en finansjele systeem oer, dêr't de kearn benammen yn it suden út de ''[[civitas|civitates]]'' bestie. Dêr spile de macht fan de pleatslike biskoppen, dy't gauris de bestjoerlike taken yn de ''civitates'' op har namen, ek in wichtige rol by. De tsjerke soe him dêrnei ta in fierdere machtsstipepylder fan de kening ûntjaan, dy't dêryn slagge en bring de biskoppen foar it grutste part ûnder syn kontrôle. Mooglik ûnder ynfloed fan [[Klotildis]], dochter fan de Boergondyske kening [[Gilperik II (fan de Boergonden)|Gilperik II]], bekearde Klovis, foarhinne in [[Heidendom|heiden]] of [[Arianisme|arianist]], him ta it [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-katolike]] [[kristendom]]. Mei syn doop yn [[508]] ferwissige er de stipe fan de Romeinske kristenen en makke er it paad frij foar in maatskippij fan Frankyske kriichslju en de [[Gallo-Romanen|Galloromaanske]] boargerbefolking. Om 'e mid-[[6e iuw]] hinne kaam dêr dan ek in ein oan 'e let-antike oergongsperioade yn Galje en sette sa stadichoan de [[Iere Midsiuwen]] útein. De pleastlike autoriteiten, lykas de greven en de biskoppen, hiene ta taak en fier de befellen fan Klovis út. Dêrnjonken koe Klovis yn [[511]] by de earste Frankyske [[Konsylje fan Orléans (511)|Rykskonsylje]] in trochgeande ynfloed fan de Frankyske keningen op it beneamen fan biskoppen ôftwinge en besocht er in unifoarme tsjerklike wetjouwing foar it Frankyske Ryk ta stân te bringen. Dêrnei ûntstie mei de [[Lex Salica]] in samling fan it Frankysk rjocht, dy't troch resint ûndersyk lykwols net op it âld-Germaansk stamrjocht, mar op it let-Romeinsk soldaterjocht weromfiert.

== Opkomst fan de Arnulfingen en Pepiniden ==
[[Ofbyld:Frankenreich 768-811.jpg|right|thumb|300px]]
Nei de dea fan Klovis waard it Frankyske Ryk nei goed Germaansk rjocht ferdield ûnder syn fjouwer soannen. Dêrnei waard de ienheid by stuit ferhelpe, mar hieltiid laat de útlis fan it Salyske rjocht opnij ta skeel. Stadichoan woeks de macht fan de [[hofmeier]]s en lang om let naam [[Karel Martel]] it keningskip oer. Dit wie it begjin fan de dynasty fan de [[Karolingen]].

Yn de [[6e iuw|6e]] oant de [[8e iuw]] oermasteren de Franken ek de net troch de Romeinen besette [[Germanen|Germaanske lânstreken]] eastlik fan de Ryn en Donau, it tsjintwurdige [[Dutslân]], [[Eastenryk]] en [[Switserlân]]. 

== De Karolingen ==
{{Apart|Karolingen}}
Under de Karolingyske dynasty makken de Franken in ein oan it [[Fryske ryk]] en ûnofhinklikens fan de [[Saksen (folk)|Saksen]] (yn Noard-[[Dutslân]]) en feroveren sy ek in diel fan Noard-[[Spanje]] en hiel Noard- en Mids-[[Itaalje]]. Under [[Karel de Grutte]] waard it '''Frankyske Ryk''' de machtichste steat sûnt de ein fan it [[Romeinske ryk|West-Romeinske Keizerryk]] en waard Karel ta Romeinske keizer kroand. Nei de dea fan Karel folget syn soan [[Loadewyk de Fromme]] him op as keizer. Yn [[843]] wurdt it ryk by it [[ferdrach fan Ferdun]] opnij ferdield. It ferdielde Frankyske ryk giet dêrnei gruttendiels fierder as [[Frankryk]] en it [[Hillige Roomske Ryk]].

== Ferdrach fan Ferdun ==
[[Ofbyld:Vertrag von Verdun en.svg|thumb|300px|Ferdieling neffens it Ferdrach fan Ferdun]]
Yn [[817]] stelde keizer Loadewyk de Fromme it ''[[Ordinatio Imperii]]'' (Oardering fan it Ryk) op en ferdiel it Ryk oer syn soannen. Nei syn ferstjerren yn [[840]] rekken de trije soannen [[Lotarius I]], [[Loadewyk de Dútser]] en [[Karel de Keale]] yn in boargerkriich belutsen. Yn [[842]] ûnthieten Loadewyk de Dútser en Karel de Keale de [[Eed fan Straasburch]] tsjin Lotarius. Yn [[843]] waard de frede tusken de trije bruorren mei it [[Ferdrach fan Ferdun]] tekene. It Ryk waard yn trije parten ferdield. Karel de Keale krige it westlike part, [[West-Frânsje]]; Loadewyk de Dútser krige it eastlike part, [[East-Frânsje]] en Lotarius krige it [[Midfrankyske Ryk|Middenryk]] en de keizerstitel.

== Lettere ferdielings ==
Yn [[855]] ferdielde Lotarius syn keninkryk ûnder syn trije soannen flak foar syn dea mei it [[Ferdrach fan Prüm]]. Syn âldste soan [[Loadewyk II fan Itaalje|Loadewyk II]] krige it [[Keninkryk Itaalje (Hillige Roomske Ryk)|Keninkryk Itaalje]] en de keizerstitel. [[Lotarius II]] krige [[Fryslân (wengebiet)|Fryslân]] en it part fan [[Austraasje]] dy't syn heit tadield krige, dat it keninkryk [[Loataringen]] waard en [[Karel fan de Provâns|Karel]] krige [[Provâns]] en it grutste part fan it eardere [[Keninkryk Boergonje]].

Yn [[870]] mei it [[Ferdrach fan Meerssen]] waard it keninkryk Loataringen ferparte tusken Eas- en West-Frânsje, nei't Lotarius II in jier letter sûnder wetlike erfgenamten ferstoarn wie.

Mei it [[Ferdrach fan Ribemont]] yn [[880]] kaam gâns Loataringen oan East-Frânsje. Yn [[884]] waard [[Karel de Grouwe]], de soan fan Loadewyk de Dútser, ta keizer kroand en feriene er it gânse ryk fannijs, mar foar mar in koart skoftke. Syn swakke optreden tsjin de [[Wytsingen]] die him te koart. Yn [[887]] kaam syn omkesizzer [[Arnulf fan Karintje]] yn opstân en naam de macht yn it easten oer. Greve [[Odo I fan Parys]] naam de macht yn it westen oer.
 
Yn [[911]] ferstoar de lêste Karolinger, [[Loadewyk it Bern]] yn it easten en kaam de macht stadichoan yn hân fan de [[Ottoanen]]. Yn [[962]] waard [[Otto I fan it Hillige Roomske Ryk|Otto I]] ta keizer kroand en ûntstie it Roomsk-Dútske Ryk of it [[Hillige Roomske Ryk]].
Yn [[987]] ferstoar de lêste Karolinger yn it westen, [[Loadewyk V fan Frankryk|Loadewyk V]], en kaam de troan yn besit fan de [[Kapetingers]] ûnder [[Hugo Kapet]]. Dêrmei sette it [[Keninkryk Frankryk]] stadichoan útein.

== Sjoch ek ==
* [[Austraasje]]
* [[Neustrje]]

[[Kategory:Frankyske Ryk| ]]
[[Kategory:Franken]]
[[Kategory:Germaansk keninkryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Andorra]]
[[Kategory:Skiednis fan Belgje]]
[[Kategory:Skiednis fan Dútslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Eastenryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Frankryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Itaalje]]
[[Kategory:Skiednis fan Kroaasje]]
[[Kategory:Skiednis fan Lúksemboarch]]
[[Kategory:Skiednis fan Lychtenstein]]
[[Kategory:Skiednis fan Monako]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
[[Kategory:Skiednis fan San Marino]]
[[Kategory:Skiednis fan Sloveenje]]
[[Kategory:Skiednis fan Spanje]]
[[Kategory:Skiednis fan Switserlân]]
[[Kategory:Histoarysk lân yn Jeropa]]
[[Kategory:Keninkryk]]
[[Kategory:Keizerryk]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 481]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 843]]
[[Kategory:Beskaving]]</text>
      <sha1>0hep73fhf48l3x9frtfujrd44expvnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1227958</id>
      <parentid>1227954</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T06:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>1227958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14770" sha1="00wklm6why4vxantrfwx8tdqi6cutvi" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{histoarysk lân (gjin flagge)
|namme = Frankyske Ryk &lt;br&gt;''Regnum Francorum''
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;481-888
|lânkaart = [[Ofbyld:Frankish Empire 481 to 814-en.svg|270px]] &lt;br&gt;Utwreiding fan it Frankyske Ryk fan 481-814
|haadstêd = Doarnik &lt;small&gt;(oant 486)&lt;/small&gt; &lt;br&gt;[[Parys]] &lt;small&gt;(486-888)&lt;/small&gt;
|offisjele taal = [[Latyn]], [[Galloromaansk]], [[Aldfrankysk]], [[Aldheechdútsk]] [[Alditaljaansk]], [[Aldfrysk]], [[Aldsaksysk]]
|steatsfoarm = [[keninkryk]] &lt;small&gt;(481-800&lt;/small&gt; &lt;br&gt;[[keizerryk]] &lt;small&gt;(800-888)&lt;/small&gt;
|ûntstien út = [[Westromeinske Ryk]] &lt;br&gt;[[Gallo-Romeinske Ryk]] &lt;br&gt; [[Boergondyske Ryk]] &lt;br&gt; [[Alemannen|Alemanje]] &lt;br&gt; [[Bajuwaren]] &lt;br&gt; [[Longobarden|Longobardyske Ryk]] &lt;br&gt; [[Keninkryk Fryslân]] &lt;br&gt; [[Saksen (folk)|Saksen]]
|opgien yn = [[West-Frânsje]] &lt;br&gt;[[Midden-Frânsje]] &lt;br&gt;[[East-Frânsje]] &lt;br&gt;[[Keninkryk Boergonje]] &lt;br&gt;[[Keninkryk Itaalje (774-962)|Keninkryk Itaalje]]
|no diel fan = {{BELf}} &lt;br&gt;{{GERf}} &lt;br&gt; {{AUTf}} &lt;br&gt;{{FRAf}} &lt;br&gt;{{ITAf}} &lt;br&gt;{{NEDf}} &lt;br&gt;{{SUIf}}
|ynwennertal = 
|befolkingstichtens = 
|oerflak = 
|folksliet = 
|muntienheid = [[Denier (munt)|denier]], [[solidus]], [[tremissis]]
|tillefoan =  
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
[[Ofbyld:Franks expansion.gif|thumb|right|300px|Ekspânsje fan it Frankyske Ryk]]
It '''Frankyske Ryk''' (''Regnum Francorum'') wie in [[Jeropa|Jeropeeske]] grutmacht tusken de [[5e iuw|5e]] en de [[9e iuw]], dy't stadichoan foarme waard troch de [[Franken|Frankyske]] keningen, nei't de [[Franken]] en oare [[Germanen|Germaanske]] folken harren yn de [[Romeinske Ryk|Romeinske]] provinsjes fan [[Galje]] en oangrinzgjende Germaanske delsettingsgebieten oan de rjochterouwer fan de [[Ryn]] fêstige hienen. It waard de wichtichste opfolgerssteat fan it [[Westromeinske Ryk]] dat yn [[476]] n.Kr. yninoar foel.

It Frankyske Ryk ûntstie by it [[Grutte Folkeferfarren]] nei de ûndergong fan it Westromeinske Ryk yn de [[Lette Aldheid]] en woeks yn de [[Iere Midsiuwen]] út ûnder de dynastyen fan de [[Merovingen]] en [[Karolingen]] yn trije iuwen ta in grutmacht dy yn West- en Mid-Jeropa hearske. As [[hofmeier]]s fan de Merovingyske keningen hiene de Karolingen de winliken macht al sûnt de ein fan de [[7e iuw]], foa't se yn [[751]] sels de keninklike titel oernamen. It Frankyske Ryk kaam ta it hichtepunt fan syn macht ûnder it bewâld fan [[Karel de Grutte]] (768-814). Nei't it ryk yn d e[[9e iuw]] ferparte waard, ûntjoech him út it eastlik part it [[Hillige Roomske Ryk]] en út it westlik part it lettere [[Keninkryk Frankryk]]. De hjoeddeistige steat [[Frankryk]] hat syn namme fan it Frankyske Ryk.

== Oername fan it Romeinsk gesach ==
Yn de [[4e iuw]] besochten de Romeinen ferskate kearen om de ynfallende Franken, dy't as ''Franci'' yn Romeinske boarnen foar de earste kear yn de 50-er jierren fan de [[3e iuw]] neamd waarden, wer te ferdriuwen, lykas troch de lettere keizer [[Julianus Apostata]], mar om 'e nocht. Yn [[358]] krigen de [[Salyske Franken]] fan de Romeinske keizer 'tastimming' harren as ''[[foederaty]]'' ('bûnsmaten') op Romeinsk gebiet oan de [[Skelde]] en tusken de grutte rivieren te festigjen. De status fan foederaty's joech de oanwêzigens fan de Franken in legitym tintsje mar feitlik hienen de Romeinen al gauris net folle mear te sizzen wêr't de Franken harren festigen. Healwei de [[5e iuw]] stoarte it Romeinske gesach bûten [[Itaalje]] folslein yn inoar. De Franken namen de frijheid en besetten al gauris de hiele provinsje [[Neder-Germaanje]] (it tsjintwurdige [[Nederlân]] besuden fan it rivierengebiet, [[Belgje]] en it tsjintwurdige [[Rynlân (Dútslân)|Rynlân]]) wêrby't de Romeinske en romanisearre bewenners op 'e flecht sloegen of harren ûnderwurpen oan de nije Frankyske elite. Harren ekspânsje rjochte har ferfolgens fierder nei it wolfarrende suden ta en sa stadichoan oermasteren sy [[Galje]] oant de [[Seine (rivier)|Seine]] ta.

== De Merovingen ==
{{Apart|Merovingen}}
Nei't it Westromeinske Ryk sûnt de dea fan legeroanfierder [[Flavius Aetius|Aetius]] yn [[454]] hieltyd mear de kontrôle oer Galje ferlear, folden de Franken it machtsfakuüm 
nei de ûndergong fan it Westromeinske Ryk yn [[476]] en wreiden se op eigen manneboet har grûngebiet út, lykas de [[Fisigoaten]] yn it suden fan Galje. Yn it noarden fan Galje hie in oerbliuwsel fan it Westromeinske Ryk him ûnder de Romeinske kommandant [[Syagrius]], de soan fan legeroanfierder [[Aegidius]], hanthavenje kinnen yn in gebiet om [[Soissons]] hinne, sûnt [[464]] ôfskaat fan 'e rest fan it ryk, en stifte dêre it [[Gallo-Romeinske Ryk]] of Keninkryk fan Soissons.

Tjien jier nei it ôfsetten fan [[Romulus Augustulus]] as lêste Romeinske keizer yn West-Jeropa fersloech yn [[486]] de [[Merovingen|Merovingyske]] kening [[Klovis]] de Galloromeinske hearsker Syagrius by [[Soissons]], sa't hiel Noard-[[Galje]], oant de [[Loire (rivier)|Loire]], yn syn lân foel. Klovis, dy't earder ien fan de folle Frankyske kriichshearen (''warlords'') wie, grypte dêrnei de kâns en skeakelje de oare Frankyske dielkeninkrykjes fan ûnder oaren [[Sigebert fan Keulen]] en [[Ragnagar]] út en stiftsje in Germaansk-Romeinsk Ryk. Klovis brocht syn hofhâlding oer nei [[Parys]] en makke de stêd ta sintrum fan syn macht. Yn [[496]] en [[506]] fierde er suksesfolle krigen tsjin de [[Alemannen]]. Yn [[507]] slagge er dêryn oer hiel Galje te hearskjen doe't er de [[Fisigoaten]] fersloech yn de [[slach fan Fouillé]]. 

It besit fan de Romeinske lânhearen dy't by de Frankyske feroveringskrigen deade of ferdreaun waarden, kamen yn it besit fan de kening. Dêr koe Klovis syn fierdere fjildtochten mei finansierje en koe er syn macht fersterkje. Hy woeks stadichoan út ta de grutste grûnbesitter. Troch lânskinkings brocht er oare eallju direkt ôfhinklik, dêr't mooglik it [[lienstelsel]] him ûntjoech. Yn de rin fan de tiid feroare de posysje fan de Frankyske kening hieltyd mear ta dy fan in echte kening.

Klovis, dy't him bekommerje moast om it befoarriedzjen fan syn kriichslju, naam, foar safier mooglik wie, it funksjonearjende let-antike Romeinske bestjoers- en finansjele systeem oer, dêr't de kearn benammen yn it suden út de ''[[civitas|civitates]]'' bestie. Dêr spile de macht fan de pleatslike biskoppen, dy't gauris de bestjoerlike taken yn de ''civitates'' op har namen, ek in wichtige rol by. De tsjerke soe him dêrnei ta in fierdere machtsstipepylder fan de kening ûntjaan, dy't dêryn slagge en bring de biskoppen foar it grutste part ûnder syn kontrôle. Mooglik ûnder ynfloed fan [[Klotildis]], dochter fan de Boergondyske kening [[Gilperik II (fan de Boergonden)|Gilperik II]], bekearde Klovis, foarhinne in [[Heidendom|heiden]] of [[Arianisme|arianist]], him ta it [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-katolike]] [[kristendom]]. Mei syn doop yn [[508]] ferwissige er de stipe fan de Romeinske kristenen en makke er it paad frij foar in maatskippij fan Frankyske kriichslju en de [[Gallo-Romanen|Galloromaanske]] boargerbefolking. Om 'e mid-[[6e iuw]] hinne kaam dêr dan ek in ein oan 'e let-antike oergongsperioade yn Galje en sette sa stadichoan de [[Iere Midsiuwen]] útein. De pleastlike autoriteiten, lykas de greven en de biskoppen, hiene ta taak en fier de befellen fan Klovis út. Dêrnjonken koe Klovis yn [[511]] by de earste Frankyske [[Konsylje fan Orléans (511)|Rykskonsylje]] in trochgeande ynfloed fan de Frankyske keningen op it beneamen fan biskoppen ôftwinge en besocht er in unifoarme tsjerklike wetjouwing foar it Frankyske Ryk ta stân te bringen. Dêrnei ûntstie mei de [[Lex Salica]] in samling fan it Frankysk rjocht, dy't troch resint ûndersyk lykwols net op it âld-Germaansk stamrjocht, mar op it let-Romeinsk soldaterjocht weromfiert.

== Opkomst fan de Arnulfingen en Pepiniden ==
[[Ofbyld:Frankenreich 768-811.jpg|right|thumb|300px]]
Nei de dea fan Klovis waard it Frankyske Ryk nei it foarbyld fan it let-Romeinsk Keizerryk, en net lykas eartiids oannommen waard op grûnwurk fan it Germaansk rjocht, ferdield ûnder syn fjouwer soannen. Dêrnei waard de ryksienheid dy't offisjeel nea opheft wie, by stuit ferhelpe, mar hieltiid laat de útlis fan it Salyske rjocht opnij ta skeel. [[Teudebert I]] fierde in ekspansyf belied yn it noarden fan [[Itaalje]] tsjin de [[Byzantinen]] en [[Ostrogoaten]]. Fan [[558]] oant [[561]] slagge [[Klotarius I]] de ienheid wer op te helpen, dochs liet er it ryk op syn bar wer nei oan syn fjouwer soannen. fan [623]] ôf ûntstie yn it eastlik part fan it ryk, dat doe [[Austraasje]] neamd waard, in emansipaasjebeweging fan de adel dy't fan [[Klotarius II]] in ûnderkening easke yn 'e persoan fan syn soan [[Dagobert I]]. Dy waard de lêste wichtige Merovingyske kening, dochs de werklike macht dêrnei lei by de [[hofmeier]] Aegas en de widdo fan Dagobert.

Stadichoan woeks de macht fan de [[hofmeier]]s. Yn de jierren 657-662 kaam de soan fan de hofmeier [[Grimoald I|Grimoald]], dy't ûnder de namme [[Gildebert de Adoptearre]] foar de noch minderjierrige kening [[Sigibert III]] regearre. Nei de [[Slach by Tertry]] (687) waard de Austrasyske hofmeier [[Pepyn fan Herstal|Pepyn II]] [[de facto]] hearsker oer it gânse Frankyske Ryk en lang om let kamen de [[Arnulfingen]] en [[Pepiniden]] op en letter de dynasty fan de [[Karolingen]]. Dochs nei de mislearre steatsgreep fan Grimoald doarde Pepyn him noch net ta kening út te roppen, om't it dynastyk tinken, noch fan de let-antike tiid, allinnich mar oan ien famylje it rjocht op de hearskippij takende.

Yn [[714]], nei de dea fan Pepyn, briek der in machtstriid út, dêr't syn [[bastertsoan]] [[Karel Martel]] him yn [[719]] hanthavenje koe. Karel stie bekend om syn hurdens en trochsettingsfermogen stie foar swiere yn- en bûtenlânske politike problemen. Hieltyd wer besochten guon lieders fan de âlde aadlike lagen yn it Frankyske Ryk har tsjin syn hearskippij te fersetten. It jier [[732]] betsjutte in kearpunt doe't er by de [[Slach by Poitiers (732)|Slach by Poitiers]] de [[Arabieren]] fersloech. Dêr waard er eare as de rêder fan it [[Jûnlân]]. Ek syn fjochterijen tsjin de [[Friezen]], [[Saksen (folk)|Saksen]], [[Bajuwaren]] en [[Alemannen]] fersterken syn hearskippij. Dêrnjonken stipe er it sindelingwurk fan biskop [[Bonifatius]] yn dy gebieten. Fan [[737]] ôf regearre er nei de dea fan de Merovingyske kening [[Teuderik IV]] allinnich oer it Frankyske Ryk, mar lykas syn heit sûnder keninklike titel. Neffens Frankyske tradysje ferparte er it ryk justjes foar syn dea ûnder syn soannen [[Karloman (hofmeier)|Karloman]] en [[Pepyn de Koarte|Pepyn III]]

== De Karolingen ==
{{Apart|Karolingen}}
Under de Karolingyske dynasty makken de Franken in ein oan it [[Fryske ryk]] en ûnofhinklikens fan de [[Saksen (folk)|Saksen]] (yn Noard-[[Dutslân]]) en feroveren sy ek in diel fan Noard-[[Spanje]] en hiel Noard- en Mids-[[Itaalje]]. Under [[Karel de Grutte]] waard it '''Frankyske Ryk''' de machtichste steat sûnt de ein fan it [[Romeinske ryk|West-Romeinske Keizerryk]] en waard Karel ta Romeinske keizer kroand. Nei de dea fan Karel folget syn soan [[Loadewyk de Fromme]] him op as keizer. Yn [[843]] wurdt it ryk by it [[ferdrach fan Ferdun]] opnij ferdield. It ferdielde Frankyske ryk giet dêrnei gruttendiels fierder as [[Frankryk]] en it [[Hillige Roomske Ryk]].

== Ferdrach fan Ferdun ==
[[Ofbyld:Vertrag von Verdun en.svg|thumb|300px|Ferdieling neffens it Ferdrach fan Ferdun]]
Yn [[817]] stelde keizer Loadewyk de Fromme it ''[[Ordinatio Imperii]]'' (Oardering fan it Ryk) op en ferdiel it Ryk oer syn soannen. Nei syn ferstjerren yn [[840]] rekken de trije soannen [[Lotarius I]], [[Loadewyk de Dútser]] en [[Karel de Keale]] yn in boargerkriich belutsen. Yn [[842]] ûnthieten Loadewyk de Dútser en Karel de Keale de [[Eed fan Straasburch]] tsjin Lotarius. Yn [[843]] waard de frede tusken de trije bruorren mei it [[Ferdrach fan Ferdun]] tekene. It Ryk waard yn trije parten ferdield. Karel de Keale krige it westlike part, [[West-Frânsje]]; Loadewyk de Dútser krige it eastlike part, [[East-Frânsje]] en Lotarius krige it [[Midfrankyske Ryk|Middenryk]] en de keizerstitel.

== Lettere ferdielings ==
Yn [[855]] ferdielde Lotarius syn keninkryk ûnder syn trije soannen flak foar syn dea mei it [[Ferdrach fan Prüm]]. Syn âldste soan [[Loadewyk II fan Itaalje|Loadewyk II]] krige it [[Keninkryk Itaalje (Hillige Roomske Ryk)|Keninkryk Itaalje]] en de keizerstitel. [[Lotarius II]] krige [[Fryslân (wengebiet)|Fryslân]] en it part fan [[Austraasje]] dy't syn heit tadield krige, dat it keninkryk [[Loataringen]] waard en [[Karel fan de Provâns|Karel]] krige [[Provâns]] en it grutste part fan it eardere [[Keninkryk Boergonje]].

Yn [[870]] mei it [[Ferdrach fan Meerssen]] waard it keninkryk Loataringen ferparte tusken Eas- en West-Frânsje, nei't Lotarius II in jier letter sûnder wetlike erfgenamten ferstoarn wie.

Mei it [[Ferdrach fan Ribemont]] yn [[880]] kaam gâns Loataringen oan East-Frânsje. Yn [[884]] waard [[Karel de Grouwe]], de soan fan Loadewyk de Dútser, ta keizer kroand en feriene er it gânse ryk fannijs, mar foar mar in koart skoftke. Syn swakke optreden tsjin de [[Wytsingen]] die him te koart. Yn [[887]] kaam syn omkesizzer [[Arnulf fan Karintje]] yn opstân en naam de macht yn it easten oer. Greve [[Odo I fan Parys]] naam de macht yn it westen oer.
 
Yn [[911]] ferstoar de lêste Karolinger, [[Loadewyk it Bern]] yn it easten en kaam de macht stadichoan yn hân fan de [[Ottoanen]]. Yn [[962]] waard [[Otto I fan it Hillige Roomske Ryk|Otto I]] ta keizer kroand en ûntstie it Roomsk-Dútske Ryk of it [[Hillige Roomske Ryk]].
Yn [[987]] ferstoar de lêste Karolinger yn it westen, [[Loadewyk V fan Frankryk|Loadewyk V]], en kaam de troan yn besit fan de [[Kapetingers]] ûnder [[Hugo Kapet]]. Dêrmei sette it [[Keninkryk Frankryk]] stadichoan útein.

== Sjoch ek ==
* [[Austraasje]]
* [[Neustrje]]

[[Kategory:Frankyske Ryk| ]]
[[Kategory:Franken]]
[[Kategory:Germaansk keninkryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Andorra]]
[[Kategory:Skiednis fan Belgje]]
[[Kategory:Skiednis fan Dútslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Eastenryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Frankryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Itaalje]]
[[Kategory:Skiednis fan Kroaasje]]
[[Kategory:Skiednis fan Lúksemboarch]]
[[Kategory:Skiednis fan Lychtenstein]]
[[Kategory:Skiednis fan Monako]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
[[Kategory:Skiednis fan San Marino]]
[[Kategory:Skiednis fan Sloveenje]]
[[Kategory:Skiednis fan Spanje]]
[[Kategory:Skiednis fan Switserlân]]
[[Kategory:Histoarysk lân yn Jeropa]]
[[Kategory:Keninkryk]]
[[Kategory:Keizerryk]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 481]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 843]]
[[Kategory:Beskaving]]</text>
      <sha1>00wklm6why4vxantrfwx8tdqi6cutvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wurkûnthâld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12722</id>
    <revision>
      <id>1227926</id>
      <parentid>983386</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T15:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>3672</id>
      </contributor>
      <origin>1227926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="o6k849wuucf4jxs2xe9x4ybxsdzu5jt" xml:space="preserve">It wurk- of skriuwûnthâld fan in [[kompjûter]], yn it Ingelsk ''random-access memory (RAM)'' neamd, is in ekstern ûnthâld, dêr't elts ûnthâldplak like rap tagong ta hat (yn tsjinstelling ta in [[fêste skiif]] bygelyks, dêr't men wachtsje moat oant it lêsmeganisme it plak mei ynformaasje fûn hat). Yn it wurkûnthâld kin lêzen en skreaun wurde. Yn tsjinstelling ta it [[lêsûnthâld|lêsûnthâld (ROM)]] dat allinne mar lêzen wurde kin. 

De earste elektryske [[kompjûter]]s hienen soms in relais en buizeskeakelings, mar ek in tromme-ûnthâld, dat in grutte tromme is oerdutsen mei in magnetyske laach dy't sa'n 100 kear de sekonde rûndraaide en dy't op sa'n tsientallen rigels in hûnderttal ''wurden'' stean hie. Elts rigeltsje waard lêzen troch in eigen lêzer. Op in tromme-ûnthâld kaam elts ûnthâldplak alle 10 [[millisekonde]] del, en sa koe it lêzen of skreaun wurde. Dat wie dus gjin RAM.

Nei it tromme-ûnthâld kaam it wurkûnthâld dat like op magnitsearbere rinkjes (ringkearn-ûnthâld). Dat wie dus al RAM.

Wilens de sântiger jierren fan de 20e iuw kamen der yntergrearre ûnthâldskeakelings. Yn [[1974]] tochten de minsken dat it nea wat wurde soe mei mear as 8kB op ien yntergearde skeakeling te meitsjen (''de yntergrearde skeakeling soe himsels mei pear minuten stikken baarne''), yn [[2003]] kamen der yntergrearde skeakelings dy't in GB ha koenen. (1 GB = 1024 MB = 1048576 kB = 1073741824 bytes = 8589934592 [[Bit]]ten). No wurde der lytsere 8MB skeakelings makke op ien grutte skeakeling. Dy wurde dan op elkoar plakt. Sa kinne der wol 32 of sels 64 skeakelings op ien ''chip-package'' sitte. 

It wurkûnthâld fan de moderne [[kompjûter]] hat twa soarten RAM: [[Dynamic Random Access Memory|DRAM]] (''dynamyske RAM''), en it fluggere mar ek djoerdere [[Static Random Access Memory|SRAM]] (''statyske RAM'').

In bit yn it dynamyske RAM hat in lytse kondensator dy't in stikmannich kearen de [[sekonde]] wer fold wurde moat, sadat de ynhâld net weiwurd. Eltse ûnthâldsel hat mar ien transistor nedich om in nul of ien te bewarjen.

Elts bit yn it statyske RAM hat in transistorskeakeling dy't sels wit wannear't der enerzjy-oanfier is. De transistorskeakeling dy't in nul of ien ûnthâlde kin hjit in [[flip-flop]], mar dêr binne twa transistors foar nedich.

== Tuskenûnthâld ==
In apart ûnthâld dat yn it Frysk tuskenûnthâld en yn it Ingelsk 'cache' neamd wurdt, kin sawol yn it wurkûnthâld as op de fêste skiif in plakje krije. Dat 'tydlike' ûnthâld wurdt makke troch in programmaatsje. As de 'cache' op de fêste skiif makke wurdt, dan binne de gegevens oer langere tiid te bewarjen. It wurkûnthâld is mei it útdwaan fan de kompjûter alles kwyt. It wurd tusken stiet hjir yn de bestjutting fan tusken de ferwurkingsienheid en it ûnthâld. De ferwurkingsienheid kin direkt by de gegevens en soks jout jo kompjûter of bygelyks in tsjinner in gruttere faasje. Foarbylden fan sa'n ûnthâld op de fêste skiif binne: de Koekjes en de blêdwizers mei URL-adressen. Guon tsjinners dogge noch in stap fierder. Dy proxy-tsjinners of tuskentsjinners bewarje foar jo folsleine websiden. Jo hoege sa koarter te wachtsjen by it ynternetten.

== Bylden ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Ringkerngeheugen.jpg|Ringkearnûnthâld
Ofbyld:DDR2 ram mounted.jpg|DDR2 ûnthâld op it [[memmeboerd]]
Ofbyld:RAM n.jpg|Ferskillende soarten RAM.&lt;br /&gt;Fan boppe nei ûnderen: DIP, SIPP, SIMM 30 pin, SIMM 72 pin, DIMM, RIMM
Ofbyld:Sodimm-ram-ddr.jpg|SODIMM ûnthâld foar laptops.&lt;br /&gt;Fan boppe nei ûnderen: DDR, SDRAM
Ofbyld:Ram-slots.jpg|RAM-slots op in memmeboerd
&lt;/gallery&gt;

{{DEFAULTSORT:Wurkunthald}}
[[Kategory:Kompjûterterm]]</text>
      <sha1>o6k849wuucf4jxs2xe9x4ybxsdzu5jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lêsûnthâld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12786</id>
    <revision>
      <id>1227927</id>
      <parentid>1125634</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T15:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>3672</id>
      </contributor>
      <origin>1227927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="3wxqxyjfcvgkpvlazd5t5wl7plhxa4n" xml:space="preserve">Yn it '''lêsûnthâld''', yn it [[Ingelsk]] ''read-only memory (ROM)'' neamd, binne benammen de masine-ynstellings fêstlein dy't de [[kompjûter]] by it starten lêst en ynstelt.

{{Stobbe|technology‎}}

{{DEFAULTSORT:Lesunthald}}
[[Kategory:Kompjûterterm]]</text>
      <sha1>3wxqxyjfcvgkpvlazd5t5wl7plhxa4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pepiniden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14549</id>
    <revision>
      <id>1227955</id>
      <parentid>1024077</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T06:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sjoch ek */ red</comment>
      <origin>1227955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="nf54ahpz77cd78nt2g3idpen8l89ka1" xml:space="preserve">De '''Pepiniden''' wienen in dynasty fan [[Franken|Frankyske]] eallju út [[Austraasje]], dêr't in protte fan [[Pepyn (foarnamme)|Pepyn]] neamd waarden.

De term ‘Pepiniden’ giet werom op de foarâlden fan de [[Karolingen|Karolingyske dynasty]], dat wol sizze de ôfstammelings fan de froulike line fan  Pepyn I  of [[Pepyn fan Lannen]] en fan de manlike line fan Pepyn II, mei de bynamme [[Pepyn fan Herstal]].

De lêste, in rike lanealman, fersloech yn [[687]] [[Bercharius]], de [[hofmeier]] fan [[Neustrje]] te [[Tertry]]. Hy waard dêrnei hofmeier fan [[Austraasje]], en dêrop ek hofmeier fan it [[Frankyske ryk]] ûnder de [[Merovingers|Merovingyske]] keningen [[Teuderik III]], [[Klovis IV]], [[Gildebert III]] en lang om let [[Dagobert III]].

Te begjinnen mei [[Karel Martel]] dy't as ûnwettich bern earst net erkend waard as ien fan de Pepiniden, waarden de ôfstammelings fan de ''Pepiniden'' [[Karolingen]] neamd, as neisieten fan Karel Martel en foarâlden fan har grutte neisiet, [[Karel de Grutte]].

It wichtige gebiet dêr't de Pepiniden hearsken, waard it plak dêr't ek de Karolingen it leafst tahâlden: de omkriten fan [[Luik (stêd)|Luik]] (benammen [[Herstal]] en [[Jupille]]), [[Aken (stêd)|Aken]] en [[Keulen]].

== Stambeam ==
 [[Pepyn fan Lannen]] ([[585]]-† [[639]]), hofmeier fan [[Austraasje]] ([[615]]-[[639]]).
  Troud mei [[Ida fan Nijvel]]
  ¦
  +-[[Grimoald I]] ([[616]]-† v.[[662]]), hofmeier fan [[Austraasje]] ([[643]]-likernôch [[662]]). Fermoarde te [[Parys]].
  ¦ Troud mei: ?
  ¦ ¦
  ¦ +-[[Fulfetrudis]] (?-† [[669]]), [[Abdij fan Nijvel|abdis fan Nijvel]]. 
  ¦ +-[[Gildebert de Adoptearre]] (?-† [[662]]), kening fan [[Austraasje]] ([[656]]-[[662]]).
  ¦   adoptearre troch de  [[Austraasje|Austrasyske kening]] [[Sigebert III]].
  |
  +-[[Begga]] ([[620]]-† [[693]]). 
  ¦ Trout yn [[635]] mei [[Ansegisus (hofmeier)|Ansegisel]], sjoch nei ûnderen 
  ¦
  +-[[Gertrudis fan Nijvel]] ([[626]]-† [[659]]), abdis te [[Nijvel]]. 

 [[Arnulf fan Metz]] ([[582]]-† [[640]]), biskop fan [[Metz]]. Muonts te [[Saint-Mont]].
  Trout mei: [[Sint-Dode|Dode]]
  ¦
  +-[[Klodulf]] (?-† [[697]]), biskop fan [[Metz]] ([[656]]). 
  +-[[Ansegisus (hofmeier)|Ansegisel]] (?-† [[679]]), hofmeier fan [[Austraasje]]([[629]]-[[639]]). 
    Trout mei: [[Begga]] ([[635]])
    ¦
    +-[[Pepyn II|Pepyn fan Herstal]] ([[635]]-† [[714]]), hofmeier van [[Austraasje]] ([[680]]), 
      hofmeier fan [[Neusterje]] ([[687]]), hofmeier fan [[Boergondyske Ryk|Boergonje]] ([[687]]), kening fan de Franken. 
      1) troud mei: [[Plektrudis]]
      2) konkubine: [[Alpaïda fan Bruyères]]
      ¦
      +-Fan 1: [[Drogo fan Sjampanje]] ([[670]]-† [[708]]), greve fan de [[Sjampanje (provinsje)|Sjampanje]].
      ¦ troud mei: [[Anstrudis]]
      ¦ ¦
      ¦ +-Pepyn (?-?). 
      ¦ +-Godfried (?-?). 
      ¦ +-[[Hugo fan Rouen]] (?-† [[730]]), abt fan de [[Abdij fan Saint-Wandrille|abdij fan Fontenelle]], aartsbiskop fan [[Rouen]]. 
      ¦ +-[[Arnulf fan Sjampanje]] ([[690]]-† [[721]]), greef fan de [[Sjampanje (provincie)|Sjampanje]].
      ¦
      +-Fan 1: [[Grimoald II]] (?-† [[714]]), hofmeier fan [[Boergondyske Ryk|Boergonje]], hofmeier fan [[Neustrje]] ([[700]]). 
      ¦ trout mei: [[Thiadsvind]]
      ¦ ¦
      ¦ +-[[Teodoaldus]] (?-?). 
      ¦ +-Arnold (?-?).
      +-Fan 2: [[Gildebrand]] (?-† [[695]]), greve fan de [[Frankyske ryk|Franken]], greve fan [[Boergondyske Ryk|Boergonje]]. 
      ¦ troud mei: ?
      ¦ ¦
      ¦ +-[[Nibelung]] ([[725]]-?).
      ¦
      +-Fan 2: [[Karel Martel]] ([[685]]-† [[741]]), hofmeier van [[Austraasje]] ([[719]]), 
               hofmeier fan [[Neusterje]] ([[719]]), hofmeier van [[Boergondyske Ryk|Boergonje]] ([[719]]).
               (begjin fan de Karolingen)

== Sjoch ek ==
* [[Merovingen]]
* [[Karolingen]]
* [[Pepyn fan Herstal]]

== Keppeling om utens ==
*[http://www.mittelalter-genealogie.de/karolinger_pippiniden/familie_der_pippiniden.html {{Aut|K-H. Schreiber}}, Familie der Pippiniden, Genealogie-Mittelalter.de (2002).]

[[Kategory:Frankyske dynasty]]
[[Kategory:Karolingen]]</text>
      <sha1>nf54ahpz77cd78nt2g3idpen8l89ka1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frisia (midsiuwen)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16206</id>
    <revision>
      <id>1227951</id>
      <parentid>1152443</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T02:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hartochdom Frisia */</comment>
      <origin>1227951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5828" sha1="oe41n04rccueelxqwpb27up7dzeefgg" xml:space="preserve">'''Frisia''', '''Fresia''' of ek wol '''Fresiae''' wie de [[Latyn]]ske beneaming foar it lân dêr't de [[Friezen]] eartiids wenne hawwe. Yn 'e [[Romeinske tiid]] wie it it wengebiet fan de [[Frisii]] en [[Frisiavones]], dy't yn it kustgebiet fan it hjoeddeistige Noard-Nederlân wennen. Doe't it gebiet oan 'e ein fan 'e Romeinske tiid foar in grt part ûntfolke rekke, waard it gebiet yn de rin fan de 5e en 6e iuw befolke troch stammen út Noard-Dútslân en Denemark, lykas de [[Angelen]], [[Saksen (folk)|Saksen]] en [[Juten]]. Dy neamden harsels letter ek [[Friezen]].

De namme wurdt yn de iere skreaune kroniken ek brûkt om it gebiet fan de Fryske keningen, hartoggen en letter greven mei oant te tsjutten. Der waard ûnderskied makke tusken in ''[[Frisia citerior]]'' en ''Frisia ulterior'', dêr't ''citerior'' it gebiet besuden de [[Ryn]] by wie, wylst ''ulterior'' it oare Fryske lân wie. Dy nammen betsjutten tichter by lizzend Fresia en fierder op lizzend Frisia út it eachpunt fan de Franken wei. De Langen en Mol oppenearje lykwols dat ''Frisia Citerior'' net it gebiet besuden de Ryn wie, mar it sintrale rivieregebiet om [[Utert (stêd)|Utert]] en [[Doarestêd]] hinne, dy't skaat waard fan de rest fan Frisia troch in grut [[fean]]gebiet dy't mei útsûndering fan ferfier oer wetter, slim troch te krusen wie.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3160702/view |titel=''Koning Redbad en zijn bewegingsruimte'' |auteur=Gillis de Langen, Jan de Mol |útjouwer=yn: ''De Vrije Fries 100'' |datum=2020}} &lt;/ref&gt;

De namme soe nei it tiidrek fan de Fryske keningen en hartoggen oant de 12e iuw yn gebrûk bliuwe. Benammen de greven fan [[Greefskip Hollân|Hollân]] neamden harren lange tiid greve fan ''Frisia''.

== Lex Frisionum ==
{{Apart|Lex Frisionum}}
Under it bewâld fan [[Karel de Grutte]] waard yn [[804]] it Fryske rjocht optekene yn de [[Lex Frisionum]] dy't fan tapassing wie op it Hartochdom ''Frisia'' dy't rûn fan de [[Sinkfal]] yn [[Flaanderen]], oant de [[Weser]] yn Dútslân.

== Hartochdom Frisia ==
{{histoarysk lân (gjin flagge)
|namme = Hartochdom Fryslân
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;841-885
|lânkaart = [[Ofbyld:Lex_Frisionum_division.png|250px]] &lt;br&gt;Frisia yn 'e tiid fan 'e [[Lex Frisionum]]
|haadstêd = [[Doarestêd]]
|offisjele taal = [[Aldfrysk]]
|steatsfoarm = [[hartochdom]]
|ûntstien út = [[Frankyske Ryk]]
|opgien yn = [[Greefskip West-Frisia]] &lt;br&gt;[[Greefskip Mid-Fryslân]] &lt;br&gt;[[Loataringen]] (de jure)
|no diel fan = [[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] 
|ynwennertal = 
|befolkingstichtens = 
|oerflak = 
|folksliet = 
|muntienheid = 
|tillefoan =  
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
{{Apart|Frysk-Frankyske oarloggen}}
{{Apart|Keninkryk Fryslân}}
Dat hartochdom hat mar foar koart skoftke tiid yn it begjin en ûnder de Deenske Wytsingen in politike ienheid foarme, om't om-ende-by 800 al gjin sprake mear is fan in wisse foarm fan ienheid. Ut it optekene rjocht docht bliken dat er doetiids sprake wie fan trije parten, dy't fan elkoar ûnderskaat waarden troch ôfwikende rjochtsbepalingen. Likegoed hie der yn it tiidrek fan de Fryske keningen al nea wis sprake west hat fan in politike ienheid, hat it wengebiet fan de Friezen dêrnei dat ek net mear west en ek tsjerklik soe it gjin ienheid foarmje. Troch de Frankyske bestjoerders waard it ferparte oer de bisdommen [[Aartsbisdom Utert (roomsk-katolyk)|Utert]] en [[Bisdom Múnster|Munster]] en it [[aartsbisdom Bremen]].

De Frankyske keningen parten Frisia op yn lytsere ienheden (goaen) en joegen dy yn lien oan lienmannen dy't harren ferantwurdzjen skuldich wiene. Fan [[810]] ôf foarmen de Wytsingen in driging foar de frede yn it gebiet. Under [[Karel de Grutte]] waard de kustferdigening fannijs organisearre, dêr't de hartoch as militêr bestjoerder belutsen by wie. [[Loadewyk de Fromme]], dy't Karel de Grutte yn [[814]] opfolge, joech de Friezen dat jiers harren foarâlderlik lânbesit werom yn 'e hope dat de Friezen better motivearre wiene harren eigen gebiet tsjin de Wytsingen te ferdigenjen.&lt;ref&gt;{{Cite book |auteur=A.T. Popkema |titel= Fon jelde |side=15 |útjouwer=Barhuis, Grins |datum=2010}}&lt;/ref&gt;

Oan 'e ein fan it bestjoer fan Loadewyk de Fromme rekke de keninklike macht yn Frisia it neigean. Benammen de tsierderijen tusken Loadewyk en syn soannen, mar ek de staormfloed fan [[838]]. Nei de dea fan Loadewyk joech syn soan [[Lotarius I]] de Deenske bruorren [[Roarik]] en Harald parten fan Frisia, it hjoeddeistige Fryslân en Hollân, yn lien mei de posysje as ''dux'' (hartoch) mei it besykjen en warje de oanfallen fan de Wytsingen. De goagreven krigen dêrtroch minder macht en moasten mei de Denene gearwurkje. Yn [[885]] kaam mei de Deenske oerhearsking fan Frisia in ein doe't [[Godfryd de Wytsing|Godfryd]] en syn selskip by Herispich by [[Nimwegen]] fermoarde waarden. De Fryske greven [[Everhard Saxo]] en [[Gerulf]] spilen dêr in wichtige rol by. Nei de Deenske hartoggen naam de betsjutting fan de ynfloed fan de goagreven ta en ûntstiene stadichoan ôfsûnderlike greefskippen.

== Tota Frisia ==
{{Apart|Sân Seelannen}}
''Tota Frisia'' (hiel Fryslân) is in begryp dy't benammen yn juridyske boarnen foarkomt út 'e snuorje fan de [[Sân Fryske Seelannen]] en it ferbûn fan 'e [[Upstalbeam]].

== Magna Frisia ==
{{Apart|Fryslân (wengebiet)}}
''Magna Frisia'' (Grut Fryslân) is in 20e iuwsk begryp dy't brûkt wurdt om alle Fryske goaen oan te tsjutten. Magna Frisia wurdt gauris ferkeard lyksteld oan it grûngebiet fan it [[Keninkryk Fryslân]] (±650-719).

==Sjoch ek==
* [[Keninkryk Fryslân]]
* [[Fryske greven]]
* [[Lex Frisionum]]
* [[Magna Frisia]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Germaanske Aldheid]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]</text>
      <sha1>oe41n04rccueelxqwpb27up7dzeefgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fryske greven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16224</id>
    <revision>
      <id>1227952</id>
      <parentid>778565</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T02:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>red en boarnen taheakke</comment>
      <origin>1227952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1130" sha1="r2osuh0euueok3ynvkdpgmvb7ns07ei" xml:space="preserve">De '''Fryske Greven''' wienen de [[greve]]n dy't de kustprovinsjes regearden fan it tsjintwurdige [[Nederlân]]. Oant en mei healwei de [[11e iuw]] waard nammentlik it kustgebiet oantsjutten mei de beneaming ''[[Fresia]] (Fryslân)'', nei it wengebiet fan de [[Friezen]] dat yn de [[8e iuw]] troch de [[Franken]] oermastere waard. Dêrom wurde de greven dy't yn dat tiidrek hearske hawwe ''Fryske greven'' neamd. Letter soene oare beneamings yn swang komme, bygelyks foar de greven fan [[Hollân]] en [[Seelân]].

== Sjoch ek ==
* [[Brunoanen]]
* [[Gerulfingen]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* {{Aut|Menno Dijkstra}} (2011), ''Rondom de mondingen van Rijn &amp; Maas: landschap en bewoning tussen de 3e en 9e eeuw in Zuid-Holland, in het bijzonder de Oude Rijnstreek'', Sidestone Press, side 377.
* {{Aut|Kees Nieuwenhuijsen}} (2016), ''Strijd om West-Frisa, De ontstaansgeschiedenis van het graafschap Holland'', Omniboek.
* {{Aut|[[Dirk Jan Henstra]]}} (2012), ''Friese graafschappen tussen Zwin en Wezer'', Assen: van Gorcum, ISBN 9789023249788
}}
[[Kategory:Frysk greve| ]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Fryslân]]</text>
      <sha1>r2osuh0euueok3ynvkdpgmvb7ns07ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Greefskip Mid-Fryslân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23519</id>
    <revision>
      <id>1227949</id>
      <parentid>1017251</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T01:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>ynfoboks</comment>
      <origin>1227949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5312" sha1="j0mj1oxdc8du23yi02giq39tfo5gh6f" xml:space="preserve">{{histoarysk lân (gjin flagge)
|namme = Greefskip Mid-Fryslân
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;1006-1101
|lânkaart = [[Ofbyld:Lex_Frisionum_division.png|250px]]&lt;br&gt;Mid-Fryslân (grien) 
|haadstêd = 
|offisjele taal = [[Aldfrysk]]
|steatsfoarm = [[greefskip]]
|ûntstien út = [[Frisia (midsiuwen)#Hartochdom Frisia|Hartochdom Fryslân]]
|opgien yn = [[Fryske Frijheid]]
|no diel fan = •[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] 
|ynwennertal = inkelde tsientûzenen
|befolkingstichtens = 
|oerflak = 
|folksliet = 
|muntienheid = 
|tillefoan =  
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
'''Greefskip Mid-Fryslân''' is de namme dêr't skiedskriuwers it gebiet mei oantsjutte dat yn de [[11e iuw]] troch it laach fan de [[Brunoanen]] bestjoerd waard en bestie út de Fryske [[goa (krite)|goa]]en [[Eastergoa]], [[Westergoa]] en [[Sudergoa]]. Steatkundich hearde it gebiet by it [[Hillige Roomske Ryk]] en wienen de [[Fryske greven]] [[lienman]] fan de Dútske keizer.

== Untstean ==
Yn de iere [[midsiuwen]] makke it gebiet fan de hjoeddeiske provinsje [[Fryslân]] diel út it fan it saneamde [[Fryske ryk]] en nei de oermastering troch de Franken fan in hartochdom ''[[Frisia]]'' dat lei tusken it &quot;Sincfal&quot; ([[It Swin (Brugge)|Swin]]), de tsjintwurdige swette tusken Belgje en Siuwsk-Flaanderen, oant de [[Weser]] yn Dútslân.

Yn [[1006]] krijt [[Liudolf fan Brunswyk]] sizzenskip oer de Fryske greefskippen. Hoe't dat syn beslach krige hat is net mear wis. Nei alle gedachten waarden de goaen fan de [[Greefskip Hollân|Hollânske greven]] mei geweld ôfhandich makke.&lt;ref&gt;{{aut|Halbertsma, H.}} (2000): ''Het rijk van de Friese Koningen, opkomst en ondergang'', side 140. &lt;/ref&gt;.

== Gebiet ==
Mid-Fryslân hat fjouwer greven hân, dy't tagelyk greve fan [[Breunswyk]] wiene en sadwaande ''Brunoanen'' neamd wurde. Harren gebiet wie ynearsten gearstald út de goaen [[Sudergoa]] (ek wol it ''greefskip Starum'' neamd), [[Eastergoa]] en [[Westergoa]]; fierders hienen de Brunoanen ek it [[Sallân|Iselgoa]] yn besit. Letter krigen de Mid-Fryske greven ek de rjochten oer de [[Grinslân|Grinslanner]] goaen [[Hunzegoa]] en [[Fivelgoa]]. Omdat harren hiele amtsgebiet yn dy tiid tusken de geografyske gebieten [[West-Fryslân]] en [[East-Fryslân]] lei, wurdt tsjintwurdich sein fan 'Mid-Fryslân'.

== It greeflik bewâld ==
In grut part fan de [[11e iuw]] wie it Greeflik bewâld yn Mid-Fryslân stiif ferankere, sa't bliken docht út de fynst fan sulveren munten mei greeflike ôfbyldings. Dy munten waarden ûnder oaren slein yn [[Starum]], [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en [[Dokkum]]. De munten binne op in protte plakken fûn en meastentiids yn grutte oantallen. 

De greeflike rjochten wiene yn hannen kaam fan foarsten waans machtssintrum fier fan Mid-Fryslân yn Breunswyk lei. In wichtich part fan dy rjochten hat út [[rjocht|rjochtspraak]] bestean. Hjirfoar betsjinne de greven harren fan amtners dy't mei de namme [[skelta]] oantsjutte waarden. Dêrneist hiene sy rjocht op muntslach, aksynzen, boeten e.d.. Twa greeflike tollen út dy tiid binne bekend, nammentlik te Starum en Dokkum. Ut de sânde [[17 Kêsten en 24 Lânrjochten|kêst]] blykt dat de Dútske keizer rjocht hie op in skatting út it Fryske lân, de saneamde &quot;Huslota&quot; of &quot;Huslaga&quot;. De ynnimt dêrfan wie opdragen oan de skelta's, wylst de Fryske greve belêste wie mei de ôfdracht.&lt;ref&gt;O. de Vries (1986), &quot;Het heilige Roomse Rijk en de Friese vrijheid&quot;, side 15-16. &lt;/ref&gt;

[[Hindrik IV fan it Hillige Roomske Ryk|Keizer Hindrik IV]] joech Mid-Fryslân yn [[1088]] (sûnder oerlis mei de Fryske greve) oer oan de biskop fan [[Stift Utert|Utert]]. Dat wie tsjin it sin fan greve [[Egbert II]], dy't tsjin keizer Hindrik IV (syn neef) yn opstân kaam. Nei Egberts dea yn [[1090]] folge [[Hindrik de Fette|Hindrik fan Northeim]] (de Fette) him op as greve fan Mid-Fryslân. Hindrik de Fette waard op [[10 april]] [[1101]] fermoarde troch Friezen dy't ûnder lieding stienen fan de biskop fan Utert. Mei de dea fan dizze greve einiget it tiidrek fan de greven en set it tiidrek fan de [[Fryske frijheid]] útein, dêr't de Friezen harren sa goed as selsstannich yn bestjoere, nettsjinsteande oanspraken fan Hollân en Utert op it gebiet. 

{{boarnen|boarnefernijing=
'''Literatuer:'''
* {{aut|[[Oebele Vries]]}}, ''Het heilige Roomske Rijk en de Friese vrijheid'', De Tille-Leeuwarden, 1986.
* {{aut|H. Jaekel}}, ''Die Grafen von Mittelfriesland aus dem Geschlechte Köning Radbods'', Gotha-1895.
* {{aut|J.F. Niermeyer}}, 'Over het staatsgezag in Midden-Friesland voornamelijk in de 12de eeuw. Een diplomatisch onderzoek', ''Bijdragen voor Vaderl. Geschiedenis en Oudheidkunde'', VII[8] (1937) I.
* {{aut|M.P. van Buijtenen}}, ''De grondslagen van de Friese Vrijheid'', Assen-1953.
* {{aut|W.Ehbrecht}}, ''Landesherrschaft und Klosterwesen im ostfriesichen Fivelgo (970-1290)'', Münster in Westfalen-1974.

'''Fuotnoat:'''
&lt;references/&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Mid-Frislan, Greefskip}}
[[Kategory:Greefskip yn de Nederlannen]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Greefskip]]
[[Kategory:Steat fan it Hillige Roomske Ryk]]
[[Kategory:Histoarysk lân yn Jeropa]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1006]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1101]]</text>
      <sha1>j0mj1oxdc8du23yi02giq39tfo5gh6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Bûnte Hûn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48570</id>
    <revision>
      <id>1227928</id>
      <parentid>1185536</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T17:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gosseweening</username>
        <id>5299</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Taal ferbettere</comment>
      <origin>1227928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2864" sha1="52xittk8t6m0t85ysqg0666uzzuu3ud" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = De Bûnte Hûn
| ôfbylding                   = 
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = 
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Himrik
| namme bestjoerlike ienheid 3= [[Ofbyld:Westergeast (Noardeast-Fryslân) vlag.svg|border|20px]] [[Westergeast]]
[[Ofbyld:De Triemen vlag.svg|border|20px]] [[De Trieme]]
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| gemeente-yndieling          = 
| ynwennertal                 = 
| oerflak                     = 
| befolkingstichtens          = 
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 
| stifting                    = 
| ferkearsieren               = [[Ofbyld:NLD-N910.svg|border|20px]] [[Provinsjale wei 910]]
| postkoade                   = 9295 en 9296
| netnûmer                    = 0519
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = 
| webside                     = [https://westergeest.frl/over-westergeest/ Webside Westergeast]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 
| lat_min                     = 
| lat_sec                     = 
| lat_dir                     = 
| lon_deg                     = 
| lon_min                     = 
| lon_sec                     = 
| lon_dir                     = 
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''De Bûnte Hûn''' is in [[buorskip]] yn de himrik fan Westergeast en De Trieme, yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De Bûnte Hûn leit noardlik fan De Trieme, súdlik fan Westergeast en westlik fan Aldwâld.

Troch de buorskip rint de Strobosser Trekfeart, en de [[Provinsjale wei 910|N910]]. De bebouwing leit oan de [[Simmerwei]] en bestiet út wenhuzen mei in bedriuwspân. Der stiet ien hûs oan de Trekwei yn de himrik fan De Trieme.

== Skiednis ==
Sûnt [[2019]] leit De Bûnte Hûn yn de gemeente [[Noardeast-Fryslân]], dêrfoar lei de buorskip yn [[Kollumerlân en Nijkrúslân]].{{Noardeast-Fryslân}}
{{DEFAULTSORT:Bunte Hun}}
[[Kategory:Westergeast]]
[[Kategory:Buorskip yn Kollumerlân]]
[[Kategory:Buorskip yn Noardeast-Fryslân]]</text>
      <sha1>52xittk8t6m0t85ysqg0666uzzuu3ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123052</id>
    <revision>
      <id>1227947</id>
      <parentid>1207747</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T23:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ +</comment>
      <origin>1227947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56122" sha1="n15vzw0gkpth0yx3oouletvvniu0zx2" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
*[[1 jannewaris|1]] - It [[Regional Comprehensive Economic Partnership]], de grutste [[frijhannel]]sône fan 'e wrâld, wurdt yn wurking steld. It gebiet omfiemet [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Birma]], [[Brûnei]], de [[Filipinen]], [[Fjetnam]], [[Yndoneezje]], [[Japan]], [[Kambodja]], [[Maleizje]], [[Laos]], [[Nij-Seelân]], [[Sina]], [[Singapoer]], [[Súd-Koreä]] en [[Tailân]].
*[[2 jannewaris|2]] - Yn [[Kazachstan]] brekke [[protesten yn Kazachstan (2022)|grutskalige protesten]] út tsjin it [[regear]] fan [[diktator]] [[Kassym-Jomart Tokajev]]. Dy binne yn 't earstoan rjochte tsjin 'e ferheging fan 'e [[benzine]]prizen, mar kantsje har de folgjende dagen almar mear oan tsjin 'e [[korrupsje]] fan 'e hearskjende [[elite]].
*[[6 jannewaris|6]] - Yn [[Kazachstan]] wurde [[protesten yn Kazachstan (2022)|de protesten]] troch de autoriteiten mei grouwélich [[geweld]] de kop yn drukt. Guon oare leden fan 'e [[Kollektive Feilichheidsferdrachsorganisaasje]], wêrûnder [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]], stjoere op fersyk fan [[presidint]] [[Kassym-Jomart Tokajev]] helptroepen.
*[[7 jannewaris|7]] - Der hawwe no wrâldwiid 300 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west.
*[[10 jannewaris|10]] - Foar it earst wurdt der mei súkses in [[baarch|bargehert]] yn in [[minske]] [[orgaantransplantaazje|transplantearre]].
*10 - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 299 [[dagen]] (de langste ea) it [[Kabinet-Rutte IV]] ynstallearre.
*[[15 jannewaris|15]] - In [[útbarsting fan de Hunga Tonga (2022)|grutte útbarsting]] fan 'e ûnderseeske [[fulkaan]] de [[Hunga Tonga]], yn [[Tonga]], soarget foar [[tsûnamy]]warskôgings yn it hiele gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]]. De skea falt ta, behalven yn [[Perû]], dêr't de weagen [[oaljeramp yn Perû (2022)|in oaljeramp]] feroarsaakje. De útbarsting easket yn Tonga 5 [[minske]]libbens en oerdekt it lân mei in tsjûke laach [[gif]]tige [[fulkanyske jiske]], wat foar swierrichheden op it mêd fan [[drinkwetter]]foarsjenning liedt.
*[[20 jannewaris|20]] - It [[Nederlân]]ske [[online]] [[konsuminteprogramma]] ''[[BOOS (websearje)|BOOS]]'' publisearret in [[fideo]] wêryn't ferskate meiwurkers fan 'e [[tillefyzjeprogramma|tillefyzje]][[talintejacht]]en ''[[The Voice of Holland]]'' en ''[[The Voice Kids (Nederlân)|The Voice Kids]]'', ûnder wa [[orkest]]lieder [[Jeroen Rietbergen]] en [[sjuery (kompetysje)|sjuerylid]] [[Ali B]], beskuldige wurde fan [[seksueel oer de grins geand gedrach]], wat ta it stopsetten fan 'e programma's en in grut trelit yn 'e [[media]] liedt.
*[[21 jannewaris|21]] - By [[bombardemint op de finzenis yn Saäda|in bombardemint]] troch [[Saûdy-Araabje]] fan 'e [[Jemen]]ityske [[stêd]] [[Saäda]], yn it ramt fan 'e oangeande [[Twadde Jemenityske Boargeroarloch]], wurdt de pleatslike [[finzenis]] rekke ynstee fan posysjes fan 'e [[Hûty]]rebellen. Der komme teminsten 70 [[finzen]]n om.
*[[23 jannewaris|23]] - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (jannewaris 2022)|in steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]] wurdt [[presidint]] [[Roch Marc Christian Kaboré]] troch it [[kriichsmacht|leger]] ôfset.
* 23 - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske stoarm Ana (2022)|Ana]] slacht ta yn it [[easten]] fan [[Súdlik Afrika]] en easket 115 [[libben]]s yn [[Madagaskar]], [[Malawy]] en [[Mozambyk]].
*[[28 jannewaris|28]] - It tal [[faksinaasje]]s tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] dat wrâldwiid dien is, passearret de 10 miljard.
;febrewaris
*[[1 febrewaris|1]] - [[Denemark]] heft alle beheinende maatregels yn it ramt fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]] op.
*1 - [[Eastenryk]] wurdt it earste lân dêr't [[faksinaasje]] tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] no ferplichte is.
*[[3 febrewaris|3]] - By in [[militêre operaasje]] fan [[kommando's]] fan it [[Amerikaanske Leger]] yn it noardwesten fan [[Syrje]] komt de lieder fan 'e saneamde [[Islamityske Steat yn Irak en Syrje]], [[Abû Ibrahim al-Hasjimi al-Koerasji]], om as er himsels [[ûntploffing|opblaasd]] om syn [[finzen]]name tsjin te kearen.
*3 - [[Yndia]] wurdt it trêde lân op 'e wrâld nei de [[Feriene Steaten]] en [[Brazylje]] dêr't no mear as 500.000 [[minsken]] [[ferstoarn]] binne oan [[COVID-19]].
*[[4 febrewaris|4]]-[[20 febrewaris|20]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2022]] holden.
*[[5 febrewaris|5]] - It tal [[stjergefal]]len yn 'e [[Feriene Steaten]], feroarsake troch de [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]], passearret de 900.000. 
*[[8 febrewaris|8]] - Der hawwe no wrâldwiid 400 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west.
*[[15 febrewaris|15]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[prins]] [[Andrew, hartoch fan York|Andrew]] treft in [[skikking]] mei [[Virginia Giuffre]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanse]] dy't him beskuldiget fan [[seksueel misbrûk]] by syn besiken oan 'e [[filla]] fan [[miljonêr]] en [[sedemisdriuw|sededelinkwint]] [[Jeffrey Epstein]].
*[[17 febrewaris|17]]-[[21 febrewaris|21]] - Yn fiif [[dagen]] tiid wurde [[Nederlân]] en de rest fan [[Noardwest-Jeropa]] troffen troch trije swiere [[stoarm]]en: [[Stoarm Dudley|Dudley]], [[Stoarm Eunice|Eunice]] en [[Stoarm Franklin|Franklin]]. Dêrby falle teminsten 14 [[dea]]den.
*[[21 febrewaris|21]] - De [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] erkent de ûnôfhinklikheid fan 'e selsútroppen [[republiken]] [[Folkrepublyk Donjetsk|Donjetsk]] en [[Folkrepublyk Lûhansk|Lûhansk]], de gebieten yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] dy't yn 'e hannen binne fan [[etnysk]] [[Russen|Russyske]] [[rebel]]len. 
*[[22 febrewaris|22]] - De [[Dútslân|Dútske]] [[bûnskânselier]] [[Olaf Scholz]] leit it goedkarringsproses stil fan [[Nord Stream&amp;nbsp;2]], in nije [[ierdgas]]piiplieding fan [[Ruslân]] troch de [[Eastsee]] nei Dútslân. Dêrtroch kin dy, hoewol foltôge, foarearst net yn gebrûk nommen wurde. Dit is ien fan 'e [[sanksje]]s tsjin Ruslân fanwegen it erkennen fan 'e rebellerepublykjes yn it easten fan 'e [[Oekraïne]]. Oare sanksjes fan û.o. de [[Jeropeeske Uny]], de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Japan]], [[Kanada]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] treffe Russyske [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] en teffens [[oligarch|oligargen]] yn it freonefermidden fan [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]].
*[[24 febrewaris|24]] - [[Ruslân]] fiert [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|in grutskalige militêre ynfal]] yn 'e [[Oekraïne]] út. Dêrmei giet de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], dat sûnt [[2014]] in konflikt mei lege yntinsiteit is, in folslein nije faze yn. [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] kundigje ekstreme sanksjes tsjin Ruslân oan.
*[[25 febrewaris|25]] - Yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] begjint [[Belis fan Mariûpol|it belis]] fan 'e stêd [[Mariûpol]] troch [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]].
*[[26 febrewaris|26]] - [[Dútslân]], dat sûnt de [[Twadde Wrâldoarloch]] gjin [[wapen]]s levere hat oan lannen dy't yn [[oarloch]] binne, makket in ommeswaai en beslút ta it leverjen fan wapens oan 'e [[Oekraïne]]. De [[Feriene Steaten]] en de [[Jeropeeske Uny]] komme ta oerienstimming om beskate [[Ruslân|Russyske]] [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] út te sluten fan it ynternasjonaal betellingsferkear by wize fan [[sanksje]] foar de [[Russyske ynvaazje fan de Oekraïne (2022)|Russyske ynvaazje fan 'e Oekraïne]].
*[[27 febrewaris|27]] - Yn [[Wyt-Ruslân]] wurdt in [[referindum]] holden wêrby't de [[befolking]] ynstimd hawwe soe mei it opheffen fan 'e net-[[atoombom|nukleêre]] status fan it lân en ek mei de permaninte stasjonearring fan [[Ruslân|Russyske]] troepen yn it lân. Mei't Wyt-Ruslân in [[diktatuer]] is dêr't gjin frije en earlike [[ferkiezing]]s besteane, is ûndúdlik wat de wiere útslach fan it referindum is.
*[[28 febrewaris|28]] - Yn in ienriedigens mei de rest fan 'e [[Westerske wrâld]] dêr't gjin presedint foar bestiet, kundigje ek [[Switserlân]], [[Monako]] en [[Singapoer]] sanksjes ôf tsjin [[Ruslân]] omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]].
;maart
*[[2 maart|2]] - Neffens de [[Feriene Naasjes]] binne al 2 miljoen [[flechtling]]en de [[oarloch]] yn 'e [[Oekraïne]] ûntflechte troch de grinzen fan buorlannen oer te gean.
*[[3 maart|3]] - Yn it suden fan 'e [[Oekraïne]] falt de stêd [[Cherson]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. Ek de [[Kearnsintrale Zaporizja]] wurdt troch de Russen ferovere, wêrby't se de gebouwen fan 'e sintrale mei [[artillery]] besjitte. De [[domdrystens]] fan dat dwaan wurdt wrâldwiid skande fan sprutsen.
*[[4 maart|4]] - Yn [[Ruslân]] wurdt in nije [[wet]] oannommen, dy't 15 jier [[finzenisstraf]] set op it fersprieden fan &quot;[[nepnijs]]&quot; oer de &quot;[[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|spesjale militêre operaasje]]&quot; yn 'e [[Oekraïne]]. In protte bûtenlânske [[media]]-[[organisaasje]]s, wêrûnder [[CNN]] en de [[BBC]], beëinigje har wurk yn it lân.
*[[4 maart|4]]-[[13 maart|13]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2022]] holden. [[Ruslân]] en syn bûnsgenoat [[Wyt-Ruslân]] wurde omreden fan harren ferantwurdlikens foar de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]] útsletten fan dielname.
*[[8 maart|8]] - [[Ierdoaljemaatskippij]] [[Shell]], [[restaurant]]keatling [[McDonald's]], [[frisdrinken]]produsint [[Coca-Cola]] en [[kofjehûs]]keatling [[Starbucks]] lûke har omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] werom út [[Ruslân]].
*[[10 maart|10]] - [[Sily]] fiert it [[homohoulik]] yn.
*[[16 maart|16]] - By de [[Nederlânske gemeenteriedsferkiezings (2022)|gemeenteriedsferkiezings]] yn [[Nederlân]] binne benammen de lokale [[politike partij]]en de grutte winners.
*[[24 maart|24]] - De [[NATO]] makket bekend dat der 40.000 man gefjochtstroepen ekstra stasjonearre wurde sille oan 'e eastflank fan it bûngenoatskip, yn [[Slowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]] en [[Bulgarije]], yn ferbân mei de nije bedriging dy't [[Ruslân]] ynhâldt sûnt de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]]. 
*[[25 maart|25]] - It [[regear]] fan [[Ruslân]] makket bekend dat &quot;de earste faze&quot; fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] foltôge is, en dat de striid fan no ôf oan benammen taspitst wurde sil op 'e eastlike [[Donbas]]-regio.
*[[29 maart|29]] - It regear fan [[Ruslân]] kundiget oan dat yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] de [[oarloch]]shannelings om 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]] hinne &quot;struktureel werombrocht&quot; wurde sille. [[Westerske wrâld|Westerske]] analisten hâlde it derop dat by de Russyske lieding it besef trochkringt dat it mei de hjoeddeistige steat fan it [[Russyske Leger]] net mooglik is om Kiëv yn te nimmen.
;april
*[[3 april|3]] - Nei de weromlûking fan [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]] út [[Bûtsja]], in westlike [[foarstêd]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]], komt oan it ljocht dat dêr 300 oant 400 [[boarger]]s troch it [[Russyske Leger]] [[fermoarde]] binne by it saneamde [[Bloedbad fan Bûtsja]]. Dat wurdt rûnom oanmurken foar in [[oarlochsmisdie]]. Yn 'e [[Westerske wrâld]] wurdt skokt reägearre en oproppen ta noch strangere sanksjes tsjin Ruslân.
*[[7 april|7]] - De [[Algemiene Gearkomste fan 'e Feriene Naasjes]] stimt mei 93 tsjin 24 lidsteaten om [[Ruslân]] út 'e [[Minskerjochteried fan 'e Feriene Naasjes]] te setten. 58 lannen ûnthâlde har fan stimming.
*[[8 april|8]] - [[Ruslân]] kriget rûnom [[krityk]] as it [[bombardemint fan it treinstasjon fan Kramatorsk|in bombardemint]] útfierd op it [[treinstasjon]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Kramatorsk]]. By de oanfal komme 59 [[boarger]]s om dy't de krite besochten te ûntflechtsjen en reitsje 109 oaren [[ferwûne]].
*[[9 april|9]] - De [[Pakistan|Pakistaanske]] [[premier]] [[Imran Khan]] moat ôftrede nei't er yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Pakistan)|Nasjonale Assimblee]] in [[moasje fan wantrouwen]] ferlern hat. Hy wurdt twa dagen letter opfolge troch [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Shehbaz Sharif]].
*[[13 april|13]] - Der hawwe no wrâldwiid 500 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west.
*[[14 april|14]] - By in [[Oekraïne|Oekraynske]] raketoanfal wurdt de ''[[Moskva (skip út 1979)|Moskva]]'', it [[flaggeskip]] fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[Swarte-Seefloat]], ta [[sinken]] brocht.
*[[24 april|24]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske presidintsferkiezings (2022)|Frânske presidintsferkiezings]] ferslacht de sittende [[sintrisme|sintristyske]] [[presidint]] [[Emmanuel Macron]] syn [[ekstreem-rjochts]]e útdaachster [[Marine Le Pen]].
*[[25 april|25]] - [[Miljardêr]] [[Elon Musk]], wrâlds [[rykdom|rykste]] man, skaft foar [[$]]44&amp;nbsp;miljard it [[sosjale media|sosjaal medium]] [[Twitter]] oan.
*[[27 april|27]] - [[Ruslân]] set de levering fan [[ierdgas]] oan [[Poalen]] en [[Bulgarije]] stil as dy lannen wegerje te beteljen yn [[Russyske roebel|roebels]]. (Yn it [[kontrakt]] is fêstlein dat se yn [[Amerikaanske dollar|dollars]] of [[euro's]] betelje meie, mar troch de ynternasjonale [[boycot]] fan Ruslân yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] kin Ruslân net by tegoeden yn bûtenlânske [[faluta]].)
*27 - De [[bitcoin]] wurdt in offisjele [[muntienheid]] fan 'e [[Sintraalafrikaanske Republyk]].
;maaie
*[[2 maaie|2]] - [[Ruslân]] kundiget oan dat it him, omreden fan 'e ynternasjonale [[sanksje]]s dy't tsjin it lân ôfkundige binne yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]], binnen twa jier weromlûke sil út 'e gearwurking oangeande [[romtefeart]] op it mêd fan it [[Ynternasjonaal Romtestasjon ISS]].
*[[6 maaie|6]] - De [[Omgong fan Itaalje]] 2022 start yn [[Bûdapest]] [[Hongarije]].
*[[9 maaie|9]] - [[Premier]] [[Mahinda Rajapaksa]] fan [[Sry Lanka]] treedt ôf nei [[protesten yn Sry Lanka (2022)|oanhâldende en fûleinige protesten]] tsjin 'e [[ekonomyske krisis yn Sry Lanka (2022)|ekonomyske krisis yn it lân]].
*9 - By [[Filipynske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn 'e [[Filipinen]] wurdt [[Ferdinand Marcos jr.]], better bekend ûnder syn [[bynamme]] &quot;Bongbong&quot;, keazen ta de nije [[presidint]]. Hy is de [[soan]] fan [[Ferdinand Marcos]], dy't yn 'e [[1970-er jierren|1970-er]] en [[1980-er jierren]] as [[diktator]] yn skrikbewâld fierde yn it lân.
*[[11 maaie|11]] - By de [[stêd]] [[Djenin]], yn it [[Westjordaanlân]], wurdt de [[Palestina|Palestynske]] [[ferslachjouster]] foar [[Al-Jazeera]] [[Sjiriin Abû Akleh]] [[dea]]sketten as se ferslach docht fan botsings tusken Palestynske [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] en [[Israel]]yske [[soldaten]]. Ut ferklearrings fan [[tsjûge (strafrjocht)|eachtsjûgen]] en ûndersyk troch ferskate [[media]], wêrûnder Al-Jazeera en [[CNN]], docht bliken dat it giet om in opsetlike [[moard]] troch in Israelyske [[skerpskutter]].
*[[12 maaie|12]] - [[Sagittarius A*]], in supermassyf [[swart gat]] yn it sintrum fan 'e [[Molkewei]], wurdt troch [[astronomen]] foar it earst direkt yn byld brocht.
*12 - Yn 'e [[Feriene Steaten]] binne no mear as 1 miljoen [[minsken]] [[ferstoarn]] oan [[COVID-19]].
*[[13 maaie|13]] - It frachtskip de ''Ilse-Marie'' út [[Warten]] fart de [[Ljouwert (stêd)|Ljouwerter]] wenwyk [[Suderbuorren (wyk)|Suderbuorren]] yn as de [[skipper (gesachfierder)|skipper]] net goed wurden is, en fernielt dêrby ferskate [[oanlissteger]]s en [[boat]]sjes.
*[[14 maaie|14]] - [[Oekraïne|Oekraynske]] troepen ferdriuwe de [[Ruslân|Russyske]] ynfallers út 'e omkriten fan 'e op ien nei grutste stêd fan 'e Oekraïne, [[Charkiv]], en winne sa de [[Slach om Charkiv (2022)|Slach om Charkiv]].
*[[15 maaie|15]] - [[Paus]] [[Fransiskus (paus)|Fransiskus]] ferklearret [[Titus Brandsma]] [[hillichferklearring|hillich]].
*[[16 maaie|16]] - De lêste ferdigeners fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Mariûpol]], oan 'e [[kust]] fan 'e [[See fan Azov]], [[oerjefte|jouwe har oer]] oan 'e [[Ruslân|Russyske]] ynfallers. Dêrmei komt der nei 82 [[dagen]] in ein oan 'e [[Slach om Mariûpol (2022)|Slach om Mariûpol]].
*[[18 maaie|18]] - [[Finlân]] en [[Sweden]] freegje it lidmaatskip fan 'e [[NATO]] oan, mei't se benaud wurden binne fan 'e agresje fan [[Ruslân]] tsjin 'e [[Oekraïne]].
*[[20 maaie|20]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) hâldt in [[gearkomste|needgearkomste]] oer it opdûken fan gefallen fan 'e [[apepokken]] yn in tsienmannich [[lannen]] bûten it natuerlike [[ferspriedingsgebiet]] yn [[Sintraal-Afrika]] en [[West-Afrika]].
*[[21 maaie|21]] - By [[Australyske ferkiezings (2022)|federale ferkiezings]] yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] ferslacht de [[sosjalist]]yske [[Laborpartij (Austraalje)|Laborpartij]] fan [[Anthony Albanese]] de [[Liberale Partij fan Austraalje|Liberaal]]-[[Nasjonale Partij fan Austraalje|Nasjonale]] [[koälysje]] fan sittend [[premier]] [[Scott Morrison]]. De [[elektoraat|kiezers]] binne benammen ûntefreden oer it fierhinne negearjen troch Morrison-en-dy fan it [[klimaatferoaring]]sfraachstik.
*[[24 maaie|24]] - By [[skoallesjitpartij yn Uvalde|in sjitpartij]] yn in [[legere skoalle]] yn [[Uvalde (Teksas)|Uvalde]], yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Teksas]], rjochtet in mei [[mitrailleur]]s bewapene [[sljochtsinnigens|geastlik steurde]] 18-jierrige [[jonge]] in [[bloedbad]] oan. Der komme 19 [[bern (persoan)|bern]] en 2 [[learkrêft]]en om. De dieder, dy't foartiid ek syn eigen [[beppe]] besocht hat te fermoardzjen, wurdt troch de [[plysje]] deasketten.
;juny
* [[2 juny|2]] - Yn it [[Feriene Keninkryk]] begjint it saneamde [[Patina Jubileum fan Elizabeth II|Platina Jubileum]], wêrby't fiert wurdt dat [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth&amp;nbsp;II]] 70 jier op 'e troan sit.
* [[5 juny|5]] - By [[Tsjerke-oanfal yn Owo|in bomoanslach en besjitting]] fan in [[tsjerke]] yn [[Owo]], yn [[Nigearia]], komme mear as 50 [[minske]]n om en reitsje nochris 60 oaren [[ferwûne]]. De [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] wurdt opeaske troch [[Islamityske Steat yn West-Afrika]].
* [[6 juny|6]] - De 88ste [[Alvestêdetocht op de Fyts]] giet de boeken yn as ien fan de swierste âlvestêdetochten ea fanwegen it minne [[waar]] ([[rein (delslach)|rein]] en hurde [[wyn (waar)|wyn]]).
*6 - Foar it earst yn 125-jier moat de [[Bûnspartij foar Senioaren]] healwei de twadde omgong beëinige wurden fanwegen it minne [[waar]].
* [[9 juny|9]] - [[Tailân]] dekriminalisearret it rekreätyf gebrûk fan [[kannabis]] en [[himp]].
* [[14 juny|14]] - It [[regear]] fan it eilânsteatsje [[Kiribaty]], yn 'e [[Stille Súdsee]], ropt de [[needtastân]] út omreden fan slimme en oanhâldende [[drûchte]].
* [[19 juny|19]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske parlemintsferkiezings (2022)|Frânske parlemintsferkiezings]] behellet de [[Ensemble Citoyens|Ensemble]]-[[koälysje]], fan [[presidint]] [[Emmanuel Macron]], de oerwinning mei 245 fan 577 sitten yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Frankryk)|Nasjonale Assimblee]]. Ensemble ferliest lykwols de absolute mearderheid.
* 19 - By de [[Kolombiaanske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn [[Kolombia]] wurdt foar it earst yn 'e [[Kolombiaanske skiednis|skiednis fan it lân]] in [[links (polityk)|linkse]] kandidaat, de eardere [[guerrilja]]strider [[Gustavo Petro]], ta it heechste [[amt (funksje)|amt]] keazen.
* [[22 juny|22]] - It easten fan [[Afganistan]] wurdt troffen troch [[ierdbeving yn Afganistan (juny 2022)|in ierdbeving]] mei in krêft fan 5,9 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 1.500 [[minske]]n yn Afganistan om en 43 yn it oanbuorjende [[Pakistan]].
* [[24 juny|24]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] falt de stêd [[Sevjerodonjetsk]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. 
* 24 - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]], dat in [[konservative]] mearderheid hat sûnt [[presidint]] [[Donald Trump]] der trije aartskonservative [[rjochter]]s yn beneamde, smyt in eardere [[fûnis|útspraak]] yn 'e [[rjochtsaak]] ''[[Roe v. Wade]]'' út [[1973]] om en heft dêrmei it algemien rjocht op [[abortus]] yn 'e [[Feriene Steaten]] op.
* [[28 juny|28]]-[[30 juny|30]] - Op in top yn [[Madrid]] akseptearret de [[NATO]] it fersyk om lidmaatskip troch [[Sweden]] en [[Finlân]], nei't [[presidint]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] fan [[Turkije]] syn ferset dêrtsjin opjûn hat.
;july
*[[1 july|1]] - [[Yair Lapid]] wurdt de nije premier fan [[Israel]]; hy lost [[Naftali Bennett]] ôf.
*1 - [[Switserlân]] fiert it [[homohoulik]] yn.
*1 - De [[Omgong fan Frankryk]] 2022 start yn [[Keappenhaven]] [[Denemark]].
*[[3 july|3]] - In geastlik siike man sjit yn in winkelsintrum yn 'e [[Denemark|Deenske]] haadstêd [[Keappenhaven]] trije minsken dea, en en der reitsje meardere minsken ferwûne.
*[[7 july|7]] - [[Boris Johnson]] treedt ôf as lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], mar is fan doel [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] te bliuwen oant in nije lieder keazen is.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2435695-premier-johnson-kondigt-vertrek-aan-wil-aanblijven-tot-er-een-opvolger-is {{nl}} NOS, 7-7-2022, Premier Johnson kondigt vertrek aan, wil aanblijven tot er een opvolger is]&lt;/ref&gt;
* [[8 july|8]] - De [[Japan]]ske âld-[[premier]] [[Shinzo Abe]] wurdt delsketten by in [[taspraak|ferkiezingstaspraak]] yn [[Nara]] en beswykt oan syn [[ferwûning]]en.
* [[9 july|9]] - [[Sloveenje]] fiert it [[homohoulik]] yn.
* 9 - [[Presidint]] [[Gotabaya Rajapaksa]] en [[premier]] [[Ranil Wickremesinghe]] fan [[Sry Lanka]] stimme dermei yn om ôf te treden as gefolch fan 'e [[protesten yn Sry Lanka (2022)|grutskalige en oanhâldende protesten]] tsjin 'e [[ekonomy]]ske krisis yn it lân.
* [[18 july|18]] - Yn [[Yndia]] wurdt [[Droupadi Murmu]] keazen ta [[presidint]]e; hja is de earste [[frou]] út in lânseigen [[etnysk]]e [[minderheid]] (de [[Santal (folk)|Santal]]) dy't dat [[amt (funksje)|amt]] beklaait, en teffens de jongste persoan oant no ta.
* [[23 july|23]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt de útbraak fan 'e [[apepokken]] út ta in &quot;needgefal fan ynternasjonale soarch op it mêd fan 'e publike sûnens&quot;. Der binne no mear as 17.000 gefallen fan 'e [[sykte]] registrearre yn 75 [[lannen en territoaria]].
* [[24 july|24]] - De [[Denemark|Deenske]] [[hurdfytser]] [[Jonas Vingegaard]] wint de [[Omgong fan Frankryk]] 2022
* 24 -  De fernijde [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] set útein yn [[Parys]].
* [[30 july|30]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] yn 2022 wer los
* [[31 july|31]] - [[Ayman al-Zawahiri]], dy't sûnt de [[dea]] fan [[Osama bin Laden]] de lieding oer it [[terrorisme|terreurnetwurk]] [[Al-Qaida]] hat, wurdt [[moard|fermoarde]] by in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[drone]]-oanfal op syn [[wente]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabul]].
* 31 - De [[Nederlân]]ske [[hurdfytster]] [[Annemiek van Vleuten]] wint de [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] 2022
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Tjisse Steenstra]], [[Hans Wassenaar]] en [[Renze Pieter Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2022|169ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[4 augustus|4]] - Nei it besyk fan [[Nancy Pelosi]], de [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]], oan [[Taiwan]], set [[Sina]] útein mei in [[yntimidaasje]]kampanje yn 'e foarm fan grutskalige militêre oefenings om it eilân hinne, dat troch Sina beskôge wurdt as in opstannige provinsje.
* [[5 augustus|5]]-[[7 augustus|7]] - [[Israel]] en de militante [[Palestina|Palestynske]] beweging [[Islamityske Djihaad yn Palestina|Islamityske Djihaad]] yn 'e [[Gazastripe]] fiere [[Operaasje Breaking Dawn|oer en wer besjittings]] út. [[Hamas]], dat yn 'e Gazastripe de tsjinst útmakket, bliuwt ôfsidich.
* [[8 augustus|8]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[resjerzje]] [[FBI]] docht [[hûssiking]] yn [[Mar-a-Lago]], de residinsje yn [[Palm Beach (Floarida)]] fan 'e eardere [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Donald Trump]]. Der wurde tsientallen doazen fol steatsgeheime [[dokumint]]en yn beslach nommen, dy't Trump oan 'e ein fan syn termyn as presidint fan 'e Amerikaanske [[oerheid]] [[tsjeafte|ûntfrjemde]] hie en wegere werom te jaan ek al wied er dêr ferskate kearen om fersocht.
* [[10 augustus|10]] - [[Moarre]]-[[Ljussens]] wint yn [[Wommels]] de 120ste [[Freulepartij]].
* [[12 augustus|12]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Salman Rushdie]] wurdt ûnder in [[taspraak|lêzing]] yn [[Chautauqua (New York)]] ferskate kearen delstutsen troch in [[sjiïsme|sjiïtyske]] [[moslim]], nei alle gedachten fanwegen it [[fatwa]] ([[religieus]] [[dea]]fûnis) dat [[grutayatollah]] [[Rûholla Chomeini|Chomeini]] yn [[1989]] oer him útspriek. Rushdie rekket swier [[ferwûne]], mar oerlibbet de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]].
* 12 - Skipper [[Albert Visser]] wint mei it [[Lemster Skûtsje]] it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] fan 2022.
* [[13 augustus|13]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] yn 2022 wer los.
* [[15 augustus|15]] - Yn it [[Noarwegen|Noarske]] [[Tretten]], stoart in tsien jier âlde en 148 meter lange houten [[brêge]] foar autoferkear yn.
* [[16 augustus|16]] - Nei acht dagen kaam der in ein oan de tsiende [[hjitteweach]] yn Fryslân.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1164611/tsiende-hjitteweach-yn-fryslan-no-foarby Omrop Fryslân 17-8-2022, Tsiende hjitteweach yn Fryslân no foarby]&lt;/ref&gt;
* [[17 augustus|17]] - [[Turkije]] en [[Israel]] geane nei jierren fan deilisskip oer ta it wer ynstellen fan normale [[diplomatike]] betrekkings.
* [[19 augustus|19]] - De [[Omgong fan Spanje]] 2022 start yn [[Utert (stêd)|Utert]] [[Nederlân]].
* [[19 augustus|19]]-[[21 augustus]] - By in [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] op en in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] yn [[Hoteloanslach yn Mogadisjû (2022)|in hotel]] yn 'e [[Somaalje|Somalyske]] [[haadstêd]] [[Mogadisjû]] komme mear as 21 minsken om, wylst 117 oaren ferwûne reitsje.
* [[20 augustus|20]] - Skipper [[Pieter Jilles Tjoelker]] wint mei de ''Sterke Jerke'' it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] fan 2022.
* [[27 augustus|27]] - Yn it buorskip ''Zuidzijde'' by [[Nieuw-Beijerland]] yn [[Súd-Hollân]] rydt in frachtwein yn op in barbecue fan de pleatslike iisklup. Dêrby komme sân minsken om it libben en reitsje sân minsken ferwûne
* [[28 augustus|28]] - Omreden fan [[oerstreamings yn Pakistan (2022)|oanhâldende oerstreamings]] dy't hast in trêdepart fan it lân splis set hawwe, ropt [[Pakistan]] in &quot;klimaatkatastrôfe&quot; út. (De oerstreamings wurde foar in grut part feroarsake troch it fuortranen fan 'e [[gletsjers]]s yn 'e [[Himalaya]] yn it noarden fan it lân.)
;septimber
* [[1 septimber|1]] - De [[Feriene Naasjes]] publisearret in rapport wêryn't steld wurdt dat de al jierren geande [[Oeigoerske Genoside|ekstreme ûnderdrukking]] fan 'e [[Oeigoeren]], in [[etnysk]]e, [[islam]]ityske [[minderheid]] yn it westen fan [[Sina]], [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ynhâldt. Sina reägearret [[lulk]].
* [[5 septimber|5]] - [[Liz Truss]], de nije liedster fan 'e Britske [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], wurdt beneamd ta de nije [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]]
* [[8 septimber|8]] - De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth II]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e [[âldens]] fan 96 jier op [[Kastiel Balmoral]], yn [[Skotlân]]. Sy wurd opfolge troch har âldste soan [[Charles III fan it Feriene Keninkryk|kening Charles III]].
* [[11 septimber|11]] - Koereur [[Nyck de Vries]] makket by de [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2022|Grutte Priis fan Itaalje]] as earste [[Westerlauwerske Friezen|Fries]] ea, syn [[debút]] yn in [[Formule 1]] wedstriid.
* [[11 septimber|11]] - De [[Sweedske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Sweden]] wurde nipt wûn troch de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[opposysje (polityk)|opposysje]], mei 176 sitten tsjin 173. De [[sosjalisme|sosjaal-demokratyske]] [[premier]] [[Magdalena Andersson]] treedt ôf.
* 11 - De [[Belgje|Belgyske]] [[hurdfytser]] [[Remco Evenepoel]] wint de [[Omgong fan Spanje]] 2022
* [[12 septimber|12]] - Der brekke [[Armeensk-Azerbeidzjaanske skermutselings (septimber 2022)|nije skermutselings]] út tusken [[Armeenje]] en [[Azerbeidzjan]], nei't Armeenske stellings troch Azerbeidzjaanske troepen oanfallen binne. De folgjende dagen komme mear as 100 Armeenske en 71 Azerbeidzjaanske [[soldaten]] by de gefjochten om.
* [[14 septimber|14]]-[[16 septimber|16]] - By [[Kirgizysk-Tadzjykske skermutselings (2022)|skermutselings oan 'e grins]] fan [[Kirgyzje]] en [[Tadzjikistan]] komme 41 Tadzjykske en 59 Kirgizyske [[soldaten]] om.
* [[18 septimber|18]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Fiona|Fiona]] rjochtet grutte skea oan op [[Porto Riko]] en feroarsaket dêr de [[dea]] fan 25 [[persoan]]en. Ek de [[Turks- en Kaikoseilannen]], dy't in [[oerseeske gebietsdielen fan it Feriene Keninkryk|Britsk oerseesk territoarium]] foarmje, wurde swier troffen.
* [[19 septimber|19]] - Yn [[Londen]] is de steatsbegraffenis fan de Britske [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Keninginne Elizabeth II]]  mei in tsjinst yn [[Westminster Abbey]] en de bysetting yn [[St George's Chapel]] by it [[Kastiel fan Windsor]].
* [[21 septimber|21]] - Nei in grut tsjinoffinsyf fan 'e [[Oekraïne]] yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrby't gâns beset gebiet beëasten [[Charkov]] befrijd is, ropt [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] yn [[Ruslân]] foar in part de [[mobilisaasje]] út om 300.000 manlju ûnder de wapens te krijen sadat de Oekraynske opmars tsjinkeard wurde kin. Syn ôfkundiging liedt ta in grutte eksodus fan jonge Russyske manlju út Ruslân nei de buorlannen, út eangst om nei it front stjoerd te wurden.
* [[25 septimber|25]] - By [[Italjaanske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Itaalje]] winne de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[politike partij|partijen]]. Fan gefolgen wurdt [[Giorgia Meloni]], de liedster fan 'e partij [[Bruorren fan Itaalje]], de earste [[frou]]like [[premier]] fan it lân.
* [[26 septimber|26]] - De [[Double Asteroid Redirection Test|DART]]-[[romtesonde]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] wurdt te pletter flein tsjin 'e [[asteroïde]] [[Dimorphos]] oan, by de earste test fan in potinsjele [[planetêr]]e ferdigening fan 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]] tsjin [[asteroïde-ynslach|asteroïde-ynslaggen]].
* [[23 septimber|23]]-[[27 septimber|27]] - [[Ruslân]] organisearret [[skynreferinda oer de anneksaasje troch Ruslân fan 'e eastlike en súdlike Oekraïne|skynreferinda]] yn fjouwer [[oblast|provinsje]]s fan 'e [[Oekraïne]] oer [[anneksaasje]] fan dy gebieten troch Ruslân. It giet om 'e [[Folksrepublyk Lûhansk]] en de [[Folksrepublyk Donjetsk]] (twa selsútroppen steaten sûnder ynternasjonale erkenning) en om twa oare besette gebieten, [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Ynternasjonaal wurdt dizze gong fan saken skerp feroardiele en beskôge as in panykgreep fan 'e Russyske [[diktator]] [[Vladimir Pûtin]].
* [[27 septimber|27]] - [[Kuba]] fiert it [[homohoulik]] yn.
* [[28 septimber|28]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Ian|Ian]] komt oan lân oan 'e westkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Floarida]] om dêrnei dwers oer it [[Floarida-skiereilân]] te razen, fan 'e [[Golf fan Meksiko]] nei de [[Atlantyske Oseaan]]. Dêrby wurdt katostrofale skea oanrjochte en komme teminsten 105 minsken om.
* [[30 septimber|30]] - [[Presidint]] [[Vladimir Pûtin]] formalisearret de [[anneksaasje fan de eastlike en súdlike Oekraïne|yllegale anneksaasje]] troch [[Ruslân]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] gebietsdielen [[Lûhansk (oblast)|Lûhansk]], [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Dat giet folslein tsjin it [[ynternasjonaal rjocht]] yn, en wurdt troch oare lannen net erkend.
* 30 - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (septimber 2022)|in nije steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]], de twadde fan it jier, wurdt de regearjende [[militêr]]e [[gûnta]] ôfset troch in groep [[ofsier]]en û.l.f. [[kaptein (rang)|kaptein]] [[Ibarhim Traore]].
;oktober
* [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[stêd]] [[Malang]] yn [[Yndoneezje]] komme 131 [[minske]]n om en reitsje 323 oaren [[ferwûne]] by de [[Kanjuruhan-stadionramp]]. Dat bart as nei in ferlerne [[fuotbal]]wedstryd [[breinroer]]e fuotbalsupporters it fjild op streame om ferhaal te heljen by de eigen fuotbalploech en de [[plysje]] reägearret troch [[triengas]]granaten ôf te sjitten. Dat jout oanlieding ta in stoarmrin om út it [[stadion]] te kommen, wêrby't tsientallen minsken ûnder de foet rûn wurde.
* [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] lije de [[Ruslân|Russen]] in gefoelige nederlaach as it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger de [[strategy]]sk wichtige stêd [[Lyman (Oekraïne)|Lyman]], yn 'e [[provinsje]] [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], befrijt.
* [[5 oktober|5]] - De [[OPEC]] komt oerien om 2 miljoen fetten [[ierdoalje]] deis minder te produsearjen, om sa de priis fan oalje heech te hâlden. Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurdt dat ynterpretearre as in dolkstjit yn 'e rêch troch [[Saûdy-Araabje]]. Dat lân hjit in Amerikaanske bûnsgenoat te wêzen, mar stelt him hjirmei dúdlik oan 'e kant fan [[Ruslân]] op, mei't fral de Russen baat hawwe by in hege oaljepriis. Ien en oar liedt ta in [[diplomatike]] krisis yn 'e relaasjes tusken de Feriene Steaten en Saûdy-Araabje.
* [[8 oktober|8]] - De [[Krimbrêge]], dy't it [[fêstelân]] fan [[Ruslân]] ferbynt mei de yllegaal [[anneksearre]] [[Krim]], eins in diel fan 'e [[Oekraïne]], rekket swier skansearre by in [[eksploazje]]. Hoewol't it Oekraynske regear der gjin útlittings oer docht, wurdt der algemien fan útgien dat de Oekraïners efter de [[sabotaazje]]die sitte, mei't de Krimbrêge in [[symboal]] fan 'e [[Russyske anneksaasje fan de Krim|Russyske besetting fan 'e Krim]] is. Twa dagen letter fiert Ruslân by wize fan ferjilding [[raket]]besjittings út fan Oekraynske stêden en [[enerzjysintrale]]s.
*[[20 oktober|20]] - [[Liz Truss]] (lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]]) giet al nei 45 dagen ôf as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]], mar hâldt dat amt oant in nije lieder keazen is.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2449116-britse-premier-truss-treedt-af-na-wekenlange-kritiek-op-beleid {{nl}} NOS, 20-10-2022, Britse premier Truss treedt af na wekenlange kritiek op beleid]&lt;/ref&gt;
* [[21 oktober|21]] - Yn de iere moarn komme snelboat ''[[Tiger (skip út 2002)|Tiger]]'' fan [[Rederij Doeksen]] en de [[wettertaksy]] ''Stormloper'' fan rederij De Bazuin yn it [[Skûtegat]] mei-inoar yn oanfarring.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1173281/twa-deaden-by-oanfarring-op-waadsee-noch-twa-fermisten Omrop Fryslân, 21-10-2022, Twa deaden by oanfarring op Waadsee, noch twa fermisten]&lt;/ref&gt;
* [[23 oktober|23]] - De [[Sina|Sineeske]] lieder [[Xi Jinping]] wurdt foar in trêde termyn beneamd as [[siktaris-generaal]] fan 'e [[Sineeske Kommunistyske Partij]] (en dêrmei as hearsker oer de Folksrepublyk Sina). Hy is sûnt de [[dea]] fan [[Mao Zedong]] de earste persoan yn dy funksje dy't net nei twa terminen romte makket foar in opfolger.
* [[29 oktober|29]] - Yn it [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] [[Seoel]] [[Halloweenferdrukking fan Seoel|komme mear as 150 minsken om it libben]] troch de ekstreme drokte, by in [[Halloween]]feest yn in útgeansgebiet.&lt;ref&gt;[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5343299/seoul-halloween-parade-doden-en-gewonden-verdrukking-nationale rtlnieuws 30-10-2022 Periode van nationale rouw in Zuid-Korea na drama bij halloweenfestiviteiten]&lt;/ref&gt;
;novimber
* [[1 novimber|1]] - In [[Israel]] wurde de ferkiezings foar de [[Knesset]] wûn troch it rjochtse blok fan [[Benjamin Netanyahu]] syn [[Likûdblok]].
* [[6 novimber|6]]-[[18 novimber|18]] - Yn [[Sjarm el-Sjeich]], yn [[Egypte]], wurdt de [[Klimaatferoaringkonferinsje fan 'e Feriene Naasjes (2022)]] holden.
* [[8 novimber|8]] - By de [[Amerikaanske ferkiezings (2022)|midtermynsferkiezings]] yn 'e [[Feriene Steaten]] bliuwt de ferwachte &quot;reade weach&quot; fan oerwinnings foar de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] (wêrfan't read de partijkleur is) út. De [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokraten]] witte de kontrôle oer de [[Amerikaanske Senaat]] te behâlden, wylst de Republikeinen mei de hakken oer de sleat de mearderheid yn it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] bemachtigje. Op steatsnivo witte de Demokraten boppedat oansjenlike winst te boeken yn steaten as [[Michigan]], [[Minnesota]] en [[Pennsylvania]]. Oanhingers fan 'e eardere [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]], dy't noch altyd wegerje de útslach fan 'e [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]] te erkennen, wurde op in protte plakken ferslein, wêrûnder yn [[Arizona]], [[Georgia]] en [[Nij-Hampshire]].
* [[11 novimber|11]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] befrijt it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger [[Cherson]], de iennichste provinsjehaadstêd dy't de [[Ruslân|Russen]] sûnt it begjin 'e ynvaazje yn [[febrewaris]] fan dit jier witten hawwe te feroverjen.
* [[15 novimber|15]] - De [[wrâldbefolking]] berikt it oantal fan 8 miljard.
* [[17 novimber|17]] - Yn it sûnt [[2019]] rinnende [[proses (rjochtsaak)|proses]] tsjin [[Igor Girkin]], [[Sergej Dûbinskij]], [[Oleg Pûlatov]] en [[Leonid Chartsjenko]], dy't fertocht wurde fan ferantwurdlikheid foar it delheljen fan [[Malaysia Airlines-flecht 17]] boppe de eastlike [[Oekraïne]] yn [[2014]], docht de [[rjochter]] [[fûnis|útspraak]]. Girkin, Dûblinski en Chartsjenko wurde skuldich befûn oan [[massamoard]] en [[by ferstek]] feroardiele ta [[libbenslange finzenisstraf]]. Pûlatov wurdt [[frijspraak|frijsprutsen]].
* [[20 novimber|20]]-[[18 desimber]] - It [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|WK fuotbal 2022]] wurdt holden yn [[Katar]].
* [[21 novimber|21]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Java (eilân)|Java]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] mei in krêft fan 5,6 op 'e [[skaal fan Richter]]. Mear as 50 minsken komme dêrby om it libben.
* [[25 novimber|25]] - Op it [[Itaalje|Italjaanske]] eilân [[Ischia (eilân)|Ischia]] hat in [[ierdferskowing]] plak, ferskate minsken komme om it libben.
* [[27 novimber|27]] - Yn ferskate stêden yn [[Sina]] brekke [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|protesten]] út tsjin 'e strange anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels dy't yn it lân noch altyd fan krêft binne.
;desimber
* [[2 desimber|2]] - De [[Jeropeeske Uny]], de [[G7]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] stelle mei-inoar in boppepriis yn fan [[$]]60 it fet [[ierdoalje|rouwe oalje]] út [[Ruslân]]. Dat dogge se om foar te kommen dat Ruslân profitearje sil fan [[Russysk-Oekraynske Oarloch|syn agresje]] tsjin 'e [[Oekraïne]] en de wrâldwide enerzjykrisis dy't dêr it gefolch fan is.
* [[7 desimber|7]] - De [[Perû]]viaanske presidint [[Pedro Castillo]] besiket it [[parlemint]] te ûntbinen om syn ôfsetting foar kommen, mar dat wurket averjochts en is foar it troch de [[opposysje (polityk)|opposysje]] behearske parlemint krekt oanlieding om him daliks ôf te setten. Hy wurdt neitiid [[arrestearre]] foar it besykjen fan in [[steatsgreep]].
* [[7 desimber|7]] - Nei [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|oanhâldende protesten]] fersoepelet it regear fan [[Sina]] de anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels yn it lân.
* [[14 desimber|14]] - De earste [[Maratonriden|maraton]] op [[natueriis]] fan it seizoen wurd feriden op de iisbaan fan [[Burgum]]. It wie foar it earst dat de earste maraton op natueriis yn Fryslân feriden wurde koe.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1181264/iisbaan-burgum-organisearret-de-earste-maraton-op-natueriis Omrop Fryslân, 14-12-2022, IIsbaan Burgum organisearret de earste maraton op natueriis]&lt;/ref&gt;
* [[21 desimber|21]]-[[26 desimber|26]] - In [[sniestoarm]], bekend ûnder de ûnoffisjele namme [[Winterstoarm Elliott]], teheisteret it noarden en noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it súdeasten fan [[Kanada]]. Fral de stêd [[Buffalo (New York)|Buffalo]] en omkriten, yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (stêd)|New York]], wurde swier troffen, mei op plakken 203&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]] [[snie]]. Dêr allinnich al falle 39 deaden. Yn totaal komme 91 minsken om.
* [[29 desimber|29]] - [[Benjamin Netanyahu]] wurdt de nije premier fan [[Israel]].
* [[31 desimber|31]] - [[Guerrero]] fiert it [[homohoulik]] yn. Dat wie de lêste steat fan [[Meksiko]] dy't dat noch net dien hie; [[trouwen]] is foar [[homo's]] en [[lesbiënne]]s sadwaande fan no ôf oan legaal yn hiel it lân.
* [[31 desimber|31]] - Yn [[Rome]] komt [[paus]] [[Benedictus XVI]] yn 'e âldens fan 95 jier te [[ferstjerren]].

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[2 jannewaris|2]] - [[Eric Walter Elst]], Belgyske astronoom (* [[1936]])
* [[4 jannewaris|4]] - [[Henny Orri]], Nederlânsk aktrise (* [[1925]])
* [[9 jannewaris|9]] - [[Bob Saget]], Amerikaansk komyk, akteur en presintator (* [[1956]])
* [[10 jannewaris|10]] - [[Nils Århammar]], Sweedsk taalkundige, spesjalisearre yn it [[Noardfrysk]] (* [[1931]])
* [[15 jannewaris|15]] - [[Frank Leyendekker]], Frysk-Amerikaansk boer en hynsteman (* [[1928]])
* 15 - [[Candy Manson]], Amerikaansk pornoaktrise (* [[1983]])
* [[20 jannewaris|20]] - [[Meat Loaf]] (Marvin Lee Aday), Amerikaansk sjonger (* [[1947]])
* [[23 jannewaris|23]] - [[Jean-Claude Mézières]], Frânsk auteur (* [[1938]])
* [[25 jannewaris|25]] - [[Gert Schutte]], Nederlânsk politikus (* [[1939]])
;febrewaris
* [[2 febrewaris|2]] - [[Klaas Tuinstra]], Frysk politikus (* [[1945]])
* [[9 febrewaris|9]] - [[Sebastian Bieniek]], Dútsk keunstner (* [[1975]])
* [[19 febrewaris|19]] - [[Kakuichi Mimura]], Japansk fuotballer (* [[1931]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Sheila Benson]], Amerikaansk filmkritika (* [[1930]])
;maart
* [[17 maart|17]] - [[Gerrit Noordzij]], Nederlânsk typograaf en letterûntwerper (* [[1931]])
* [[20 maart|20]] - [[Piet Paulusma]], Frysk waarman (* [[1956]])
* [[25 maart|25]] - [[Taylor Hawkins]], Amerikaansk drummer (* [[1972]])
;april
* [[3 april|3]] - [[Geert Eijgelaar]], Nederlânsk politikus (* [[1927]])
* [[14 april|14]] - [[Alex Brenninkmeijer]], Nederlânsk jurist en Nasjonale Ombudsman (* [[1951]])
* [[18 april|18]] - [[Harrison Birtwistle]], Ingelsk Komponist (* [[1934]])
* [[22 april|22]] - [[Jan Rot (sjonger)|Jan Rot]], Nederlânsk sjonger en lietsjeskriuwer (* [[1957]])
* [[25 april|25]] - [[Henny Vrienten]], Nederlânsk sjonger (* [[1948]])
* [[28 april|28]] - [[Leo Beerendonk]], Nederlânsk fuotballer (* [[1938]])
* 28 - [[Juan Diego (acteur)|Juan Diego]], Spaansk akteur (* [[1942]])
* [[30 april|30]] - [[Mino Raiola]], Italjaansk-Nederlânsk fuotbalmakelder (* [[1967]])
;maaie
* [[1 maaie|1]] - [[Ric Parnell]], Ingelsk drummer (* [[1951]])
* [[4 maaie|4]] - [[Harm Ottenbros]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1943]])
* 4 - [[Sis van Rossem]], Nederlânsk keunsthistoarikus (* [[1945]])
* [[9 maaie|9]] - [[Jody Lukoki]], Kongoleesk-Nederlânsk fuotballer (* [[1992]])
* [[10 maaie|10]] - [[Trevor Strnad]], Amerikaansk sjonger (* [[1981]])
* [[11 maaie|11]] - [[Henk Groot]]  Nederlânsk fuotballer (* [[1938]])
* [[11 maaie|11]] - [[Jeroen Brouwers]], Nederlânske skriuwer (* [[1940]])
* [[13 maaie|13]] - [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]], [[Feriene Arabyske Emiraten|Arabysk]] presidint en Emir fan Abu Dhabi (* [[1948]])
* [[15 maaie|15]] - [[Mient Jan Faber]], Nederlânske wiskundige en fredesaktivist (* [[1940]])
* [[16 maaie|16]] - [[Logan Long]], Amerikaansk pornoakteur (* [[1988]])
* [[17 maaie|17]] - [[Vangelis]], Gryksk muzikant en komponist (* [[1943]])
* [[21 maaie|21]] - [[Colin Cantwell]], Amerikaansk keunstner en animator (* [[1932]])
* [[23 maaie|23]] - [[Eric Schneider]], Nederlânsk akteur en skriuwer (* [[1934]])
* [[25 maaie|25]] - [[Wies van Dongen (1931)|Wies van Dongen]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1931]])
* 25 - [[Gijs de Lange]], Nederlansk akteur (* [[1956]])
* [[26 maaie|26]] - [[Andrew Fletcher]], Britsk bassist en sjonger (* [[1961]])
* 26 - [[Willibrord Frequin]], Nederlânsk sjoernalist en programmamaker (* [[1941]])
* 26 - [[Alan White (drummer)|Alan White]], Ingelsk drummer (* [[1949]])
* [[27 maaie|27]] - [[Joop Mink]], Frysk skûtsjekipper (* [[1935]])
* [[28 maaie|28]] - [[Bujar Nishani]], Albaansk presidint (* [[1966]])
* [[29 maaie|29]] - [[Ronnie Hawkins]], Amerikaansk sjonger (* [[1935]])
;juny
* [[5 juny|5]] - [[Alec John Such]], Amerikaansk bassist (* [[1951]])
* [[7 juny|7]] - [[Hans Brian]], Nederlânsk sportkommentator en rugbybûnscoach (* [[1940]])
* [[8 juny|8]] - [[Julio Jiménez]], Spaansk hurdfytser (* [[1934]])
* [[11 juny|11]] - [[Ebeltje Boekema-Hut]], Aldste frou fan Nederlân (* [[1911]])
* [[13 juny|13]] - [[Philip Baker Hall]], Amerikaansk akteur (* [[1931]])
* [[13 juny|13]] - [[Henri Garcin]], Nederlânsk akteur (* [[1928]])
* [[17 juny|17]] - [[Jean-Louis Trintignant]], Frânsk akteur (* [[1930]])
* [[19 juny|19]] - [[Wim Dik]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1939]])
* [[22 juny|22]] - [[Jonny Nilsson]], Sweedsk reedrider (* [[1943]])
* [[23 juny|23]] - [[Stien Baas-Kaiser]], Nederlânsk hurdrydster (* [[1938]])
;july
* [[3 july|3]] - [[Remco Campert]], Nederlânsk skriuwer en dichter (* [[1929]])
* [[5 july|5]] - [[Manny Charlton]], Skotsk gitarist (* [[1941]])
* [[6 july|6]] - [[Wim Quist]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1930]])
* [[6 july|6]] - [[Nop de Graaf]], Mei-grûnlizzer Kameleondoarp Terherne (* [[1956]])
* [[8 july|8]] - [[Shinzo Abe]], Japansk premier (* [[1954]])
* 8 - [[Tony Sirico]], Amerikaansk akteur (* [[1942]])
* 8 - [[José Eduardo dos Santos]], Angoleesk presedint (* [[1942]])
* 8 - [[Luis Echeverría]], Meksikaansk presedint (* [[1922]])
* 8 - [[Gregory Itzin]], Amerikaansk akteur (* [[1948]])
* [[9 july|9]] - [[Gerrit Hensens]], Nederlânsk politikus (* [[1930]])
* [[11 july|11]] - [[Monty Norman]] Britsk filmmuzykkomponist (* [[1928]])
* [[14 july|14]] - [[Pleun Strik]], Nederlânsk fuotballer (* [[1944]])
* 14 - [[Jürgen Heinsch]], Dútsk fuotballer (* [[1940]])
* [[20 july|20]] - [[Cas Enklaar]], Nederlânsk akteur (* [[1943]])
* [[23 july|23]] - [[Rinus Ferdinandusse]], Nederlânsk skriuwer (* [[1931]])
* [[24 july|24]] - [[Win Remmerswaal]], Nederlânsk honkballer (* [[1954]])
* [[26 july|26]] - [[Felix Thijssen]], Nederlânsk skriuwer (* [[1933]])
* [[28 july|28]] - [[Leontien Ceulemans]], Nederlânsk aktrise en presintatrise (* [[1952]])
* [[29 july|29]] - [[Janine van Wely]], Nederlânsk aktrise en kabaretiêre (* [[1937]])
* [[30 july|30]] - [[Jean Bobet]], Frânsk hurdfytser (* [[1930]])
* [[31 july|31]] - [[Bill Russell]], Amerikaansk basketballer (* [[1934]])
* 31 - [[Ayman al-Zawahiri]], Egyptysk terrorist (* [[1951]])
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Ton Frinking]], Nederlânsk politikus (* [[1931]])
* [[5 augustus|5]] - [[Judith Durham]], Australysk sjongeres (* [[1943]])
* 5 - [[Clu Gulager]], Amerikaansk akteur (* [[1928]])
* [[8 augustus|8]] - [[Lamont Dozier]], Amerikaansk lietsjeskriuwer (* [[1941]])
* 8 - [[Olivia Newton-John]], Britsk-Australysk aktrise en sjongeres (* [[1948]])
* [[9 augustus|9]] - [[Raymond Briggs]], Ingelsk berneboeksrkiuwer (* [[1934]])
* 9 - [[Nicholas Evans]], Ingelsk skriuwer (* [[1950]])
* [[12 augustus|12]] - [[Anne Heche]], Amerikaanske aktrise (* [[1969]])
* 12 - [[Wolfgang Petersen]], Eastfrysk filmregisseur en filmprodusint (* [[1941]])
* [[13 augustus|13]] - [[Denise Dowse]], Amerikaanske aktrise (* [[1958]])
* [[16 augustus|16]] - [[Joseph Delaney]], Ingelsk skriuwer (* [[1945]])
* [[18 augustus|18]] - [[Josephine Tewson]], Ingelsk aktrise (* [[1931]])
* [[20 augustus|20]] - [[Bram Peper]], Nederlânsk politikus (* [[1940]])
* [[22 augustus|22]] - [[Jerry Allison]], Amerikaansk drummer (* [[1939]])
* [[25 augustus|25]] - [[Herman Vanspringel]] Belgysk hurdfytser (* [[1943]])
* [[30 augustus|30]] - [[Michail Gorbatsjov]], Russysk politikus en lieder fan 'e [[Sovjet-Uny]] (* [[1931]])
;septimber
* [[4 septimber|4]] - [[Peter Straub]], Amerikaansk skriuwer (* [[1943]])
* [[5 septimber|5]] - [[Lars Vogt]], Dútsk pianist en dirigint (* [[1970]])
* [[7 septimber|7]] - [[Piet Schrijvers]] Nederlânsk fuotballer (* [[1946]])
* [[8 septimber|8]] - Keninginne [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk]] (* [[1926]])
* [[11 septimber|11]] - [[Willem Hageman]], Nederlânsk ballonfeartpionier (* [[1946]])
* [[19 septimber|19]] - [[Paul Grijpma]], Nederlânsk sjoernalist en akteur (* [[1948]])
* [[22 septimber|22]] - [[Hilary Mantel]], Ingelsk skriuwster (* [[1952]])
* [[23 septimber|23]] - [[Jaak Dreesen]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1934]])
* [[28 septimber|28]] - [[Jentsje Popma]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1921]])
* 28 - [[Coolio]], Amerikaansk rapper (* [[1963]])

;oktober
* [[3 oktober|3]] - [[Léonie Sazias]], Nederlânsk presintatrise, keunstneresse en politika (* [[1957]]) 
* [[8 oktober|8]] - [[Meike de Vlas]], Frysk roeister (* [[1942]])
* 8 - [[Gerben Karstens]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1942]])
* [[9 oktober|9]] - [[Eileen Ryan]], Amerikaansk aktrise (* [[1927]])
* 9 - [[Cees Lute]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1941]])
* [[10 oktober|10]] - [[Anita Kerr]], Amerikaansk muzikante  (* [[1927]])
* [[11 oktober|11]] - [[Angela Lansbury]], Ingelsk aktrise (* [[1925]])
* 11 - [[Victor Steeman]], Nederlânsk motorkoereur (* [[2000]])
* [[13 oktober|13]] - [[James McDivitt]], Amerikaansk romtefarder (* [[1929]])
* [[14 oktober|14]] - [[Robbie Coltrane]], Skotsk akteur (* [[1950]]) 
* 14 - [[Jurrit Visser]], Frysk boargemaster (* [[1952]])
* [[16 oktober|16]] - [[Lodewijk van den Berg]], Nederlânsk-Amerikaansk romtefarder (* [[1932]])
* [[18 oktober|18]] - [[Ole Ellefsæter]], Noarsk skyrinner (* [[1939]])
* [[22 oktober|22]] - [[John Lilipaly]], Nederlânsk politikus (* [[1943]])
* 22 - [[Dietrich Mateschitz]], Eastenryksk ûndernimmer (* [[1944]])
* [[24 oktober|24]] - [[Leslie Jordan]], Amerikaansk akteur (* [[1955]])
* [[26 oktober|26]] - [[Hans Galjaard]], Nederlânsk heechlearaar humane genetika (* [[1935]])
* [[27 oktober|27]] - [[Rob Herwig]], Nederlânsk publisist (* [[1935]])
* [[28 oktober|28]] - [[Jerry Lee Lewis]], Amerikaansk muzikant (* [[1935]])
* [[29 oktober|29]] - [[Hugo Camps]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1943]])

;novimber
* [[5 novimber|5]] - [[Hein van Nievelt]], Nederlânske omropper, presintator, redakteur en regisseur (* [[1942]])
* 5 - [[Aaron Carter]], Amerikaansk sjonger (* [[1987]])
* [[8 novimber|8]] - [[Pierre Kartner]], Nederlânsk sjonger (* [[1935]])
* 8 - [[Dan McCafferty]], Skotsk sjonger (* [[1946]])
* [[10 novimber|10]] - [[Chris Koerts]], Nederlânsk gitarist (* [[1947]])
* [[11 novimber|11]] - [[Keith Levene]], Ingelsk gitarist (* [[1957]])
* [[12 novimber|12]] - [[Cor van der Gijp]], Nederlânsk fuotballer (* [[1931]])
* [[13 novimber|13]] - [[Rudi Hemmes]], Nederlânsk fersetsstrider en kommandant fan de loftmacht (* [[1923]])
* [[15 novimber|15]] - [[Leen Droppert]], Nederlânsk byldzjend keunstner (* [[1930]])
* [[16 novimber|16]] - [[Nicki Aycox]], Amerikaansk aktrise (* [[1975]])
* [[17 novimber|17]] - [[Piet Buijnsters]], Nederlânsk heechlearaar en boekhistoarikus (* [[1933]])
* [[19 novimber|19]] - [[Greg Bear]], Amerikaansk skriuwer (* [[1951]])
* [[25 novimber|25]] - [[Irene Cara]], Amerikaansk aktrise en sjongeres (* [[1959]])
* [[26 novimber|26]] - [[Henrie Adams]], Nederlânsk dirigint (* [[1959]])
* [[27 novimber|27]] - [[Wim Cornelis (hockey)|Wim Cornelis]], Nederlânsk sportbestjoerder (* [[1938]])
* [[28 novimber|28]] - [[Clarence Gilyard jr.]], Amerikaansk akteur (* [[1955]])
* [[27 novimber|27]] - [[Klaas Werumeus Buning]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1955]])
* [[30 novimber|30]] - [[Jiang Zemin]], [[Sina|Sineesk]] presidint  (* [[1926]])
* 30 - [[Christine McVie]], Ingelsk sjongeres en toetsenist (* [[1943]])

;desimber
* [[1 desimber|1]] - [[Ercole Baldini]], Italjaansk hurdfytser (* [[1933]])
* [[2 desimber|2]] - [[Floris Maljers]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1933]])
* [[4 desimber|4]] - [[Nick Bollettieri]], Amerikaansk trainer (* [[1931]])
* 4 - [[Patrick Tambay]], Frânsk Formule 1 koereur (* [[1949]])
* [[5 desimber|5]] - [[Kirstie Alley]], Amerikaansk aktrise (* [[1951]])
* [[7 desimber|7]] - [[Johan de Jong (fûgelkenner)|Johan de Jong]], Frysk amateur-ornitolooch (* [[1941]])
* [[11 desimber|11]] - [[Joke Folmer]], Nederlânsk fersetsstrider (* [[1923]])
* [[14 desimber|14]] - [[Jacob Luitjens]], Nederlânske kollaborateur yn de Twadde Wrâldoarloch en heechlearaar (* [[1919]])
* 14 - [[Han Peekel]], Nederlânsk programmamakker (* [[1947]])
* [[15 desimber|15]] - [[Joop Dikmans]], Nederlânsk akteur (* [[1930]])
* 15 - [[Karel van Eerd]], Nederlânsk ûndernimmer (* [[1938]])
* [[18 desimber|18]] - [[Greetje den Ouden-Dekkers]], Nederlânsk politikus (* [[1940]])
* [[22 desimber|22]] - [[Anton Tkáč]], Slowaaks baanhurdfytser (* [[1951]])
* [[23 desimber|23]] - [[Maxi Jazz]], Britsk muzikant (* [[1957]])
* [[24 desimber|24]] - [[Vittorio Adorni]] Italjaansk hurdfytser (* [[1937]])
* [[25 desimber|25]] - [[John Leddy]], Nederlânsk akteur (* [[1930]])
* [[29 desimber|29]] - [[Willem de Ridder]], Nederlânsk keunstner (* [[1939]])
* 29 - [[Pelé]], Brazyljaansk fuotballer (* [[1940]])
* 29 - [[Vivienne Westwood]], Britsk moadeûntwerpster (* [[1941]])
* 29 - [[Baukje Wytsma]], Frysk skriuwster en sjoernaliste (* [[1946]])
* 29 - [[Margriet Eshuijs]], Nederlânsk sjongeres (* [[1952]])
* [[31 desimber|31]] - Paus [[Benedictus XVI]] (* [[1927]])
* 31 - [[Anita Pointer]], Amerikaansk sjongeres (* [[1948]])

===Bisten===
* [[14 augustus]] - ''Freya'', In yn 'e [[Noardsee]] omswalkjende [[Walrus]].&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1163919/omswalkjende-walrus-freya-deamakke-yn-noarwegen Omrop Fryslân, 14-8-2022, Omswalkjende walrus Freya deamakke yn Noarwegen]&lt;/ref&gt;
* Desimber - Salinero, In dressuerhynder dat mei amazône [[Anky van Grunsven]] goud wûn op de [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2004|Olympyske Simmerspullen fan 2004]] en [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2008|2008]].&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2455380-van-grunsven-meldt-overlijden-gouden-paard-salinero-mijn-hart-is-gebroken NOS, 16-12-2022, Van Grunsven meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']&lt;/ref&gt; (* [[1994]])

==Films==
* ''[[Black Adam (film)|Black Adam]]''
* ''[[Death on the Nile (film út 2022)|Death on the Nile]]''
* ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]''
* ''[[Jurassic World: Dominion]]''
* ''[[Marry Me (film út 2022)|Marry Me]]''
* ''[[Minions: The Rise of Gru]]''
* ''[[Post Modern Minion]]''
* ''[[Shotgun Wedding (film út 2022)|Shotgun Wedding]]''

==Literatuer==
;romans
* [[Anne Bishop]], ''[[Crowbones]]''
* [[Patricia Briggs]], ''[[Soul Taken]]''
;ferhalebondels
* [[Jim Butcher]] en [[Kerrie L. Hughes]] (red.), ''[[Heroic Hearts]]''
;koarte ferhalen
* [[Anne Bishop]], ''[[The Dark Ship]]''
* [[Patricia Briggs]], ''[[Dating Terrors]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Andor (tillefyzjesearje)|Andor]]''
* ''[[Obi-Wan Kenobi (tillefyzjesearje)|Obi-Wan Kenobi]]''
* ''[[Star Trek: Strange New Worlds]]''
* ''[[Star Wars: Galactic Pals]]''
* ''[[Star Wars: Tales of the Jedi]]''

==Muzyk==
;singles
*[[Megan Moroney]], ''[[Tennessee Orange]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:2022| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>n15vzw0gkpth0yx3oouletvvniu0zx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dwayne Johnson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143109</id>
    <revision>
      <id>1227945</id>
      <parentid>1215880</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T23:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>by de tiid brocht</comment>
      <origin>1227945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34433" sha1="3n2reuologav9jt24vkg66d3v089mf7" xml:space="preserve">{{Akteur
| ôfbylding                    = Dwayne Johnson 2, 2013.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = Dwayne Douglas Johnson
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kanada|Kanadeesk]]
| berne                        = [[2 maaie]] [[1972]]
| berteplak                    = [[Hayward (Kalifornje)|Hayward]] ([[Kalifornje]])
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = [[File:Flag of the UNIA.svg|border|20px]] [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] &lt;br&gt;[[File:Flagge fan de Afro-Kanadezen.png|border|20px]] [[Afro-Kanadezen|Afro-Kanadeesk]] &lt;br&gt;[[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Ieren (folk)|Iersk]] &lt;br&gt;[[File:Flag of Samoa.svg|border|20px]] [[Samoänen|Samoaansk]]
| regionale identiteit         = 
| jierren aktyf                = [[1996]] – no
| prizen                       = 
| webside                      = [https://www.facebook.com/DwayneJohnson Dwayne Johnson] op [[Facebook]]
}}
'''Dwayne Johnson''' (folút: '''Dwayne Douglas Johnson''', [[byneamd]] '''The Rock'''; [[Hayward (Kalifornje)|Hayward]] ([[Kalifornje]]), [[2 maaie]] [[1972]]) is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Kanada|Kanadeesk]] [[akteur]], [[presintator]], [[filmprodusint]] en rêstend [[showwrakseljen|showwrakseler]]. Hy sette syn [[karriêre]] útein as spiler fan sawol [[Amerikaansk fuotbal]] as [[Kanadeesk fuotbal]]. Neitiid wied er fan [[1996]] oant [[2004]] en fan [[2011]] oant [[2019]] as [[berop|profesjoneel]] showwrakselder belutsen by de [[World Wrestling Federation]] (WWF). Yn [[1999]] begûn Johnson in nij [[wurkpaad]] as [[akteur]], wêrby't er yn [[film]]s spile as ''The Mummy Returns'', ''[[The Scorpion King (film)|The Scorpion King]]'', ''Fast Five'', ''Fast &amp; Furious&amp;nbsp;6'', ''[[Hercules (film út 2014)|Hercules]]'', ''Furious&amp;nbsp;7'', ''San Andreas'', ''[[Central Intelligence]]'', ''[[Baywatch (film)|Baywatch]]'' en ''[[Jumanji: Welcome to the Jungle]]''. Ek wied er as [[stimakteur]] en [[sjonger]] te hearren yn 'e animaasje[[musical]] ''[[Moana (film út 2016)|Moana]]''. Sûnt [[2012]] heart Johnson oanhâldend by de heechst betelle akteurs dy't der binne, en yn sawol [[2016]] as [[2019]] waard er troch it [[tydskrift]] ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' op 'e list fan 'e hûndert ynfloedrykste minsken fan 'e wrâld set.

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Johnson waard yn [[1972]] [[berne]] yn [[Hayward (Kalifornje)|Hayward]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]], as de [[soan]] fan [[Rocky Johnson]] (berne as Wayde Douglas Bowles, [[1944]]-[[2020]]), in [[berop|profesjoneel]] [[showwrakseljen|showwrakselder]], en dy syn [[oarehelte|frou]] Ata Maivia (b. [[1948]]). Syn [[heit]] wie in [[Kanadezen|Kanadees]] út [[Nij-Skotlân]], dy't fan mingd [[Afro-Kanadezen|Afro-Kanadeesk]] en [[Ieren (folk)|Iersk]] [[etnysk]] [[komôf]] wie. Syn [[mem]] is in etnyske [[Samoänen|Samoaanse]], de [[dochter]] fan [[Peter Maivia]] ([[1937]]-[[1982]]), dy't ek showwrakselder wie, en [[Lia Maivia]] ([[1927]]-[[2008]]), dy't fan [[1982]] oant [[1988]] de earste [[froulik]]e [[manager]] yn it showwrakseljen wie. Trochdat syn heit in Kanadees wie, hat Johnson sûnt [[2009]] in [[dûbele nasjonaliteit|dûbele (Amerikaansk-Kanadeeske) nasjonaliteit]].

Yn syn [[bernetiid]] wenne Johnson in skoftke by de [[famylje (besibskip)|famylje]] fan syn mem yn [[Nij-Seelân]], dêr't er op 'e Richmond Road Primary School siet, in [[legere skoalle]] yn [[Grey Lynn]]. Nei't er weromkeard wie nei de Feriene Steaten, siet er yn [[Charlotte (Noard-Karolina)|Charlotte]], yn [[Noard-Karolina]], op 'e Montclaire Elementary School, foar't er [[ferfear]] nei [[Hamden (Konettikut)|Hamden]], yn [[Connecticut]], dêr't er de legere skoalle ôfmakke op 'e Shepherd Glen Elementary School en dêrnei de [[middelskoalle]] folge oan 'e Hamden Middle School. [[Fuortset ûnderwiis]] genoat Johnson oan 'e President William McKinley High School yn [[Honolulu]], yn [[Hawaï]], de Glencliff High School en de McGavock High School yn [[Nashville (Tennessee)]], en de Freedom High School yn [[Bethlehem (Pennsylvania)|Bethlehem]], yn [[Pennsylvania]]. Op 'e middelbere skoallen died er oan [[Amerikaansk fuotbal]], [[atletyk]] en [[wrakseljen]]. Foar't er santjin jier wie, waard Johnson ferskate kearen [[arrestaasje|arrestearre]] foar [[slaanderij]], [[dieverij]] en [[fraude]] mei [[sjek (jild)|sjeks]].

===Sportkarriêre===
====Amerikaansk en Kanadeesk fuotbal====
Johnson wie op 'e [[middelbere skoalle]] in gâns ûnthjittend spiler fan [[Amerikaansk fuotbal]], en sadwaande swile er in protte oanbiedings fan [[universiteit]]en binnen om te [[studearjen]] op basis fan in [[sportstúdzjebeurs]]. Hy besleat om yn te gean op it oanbod fan 'e [[Universiteit fan Miami]]. Yn 'e [[Miami Hurricanes]], sa't it Amerikaansk fuotbalteam fan dy universiteit hjit, hied er foar it meastepart de posysje fan [[defensive tackle]]. Yn [[1991]] makke Johnson diel út fan it team fan 'e Hurricanes dat meidie om it Amerikaansk kampioenskip. Nei't er lykwols in stikmannich [[blessuere]]s oprûn hie, waard er yn it team ferfongen troch [[Warren Sapp]], dy't him letter ûntjaan soe ta in grut profesjoneel spiler fan Amerikaansk fuotbal.
[[File:Intercontinental_Champion_THE_ROCK.jpg|left|thumb|180px|Dwayne Johnson yn [[1997]] as winner fan it [[Ynterkontinintaal Kampioenskip]] [[showwrakseljen]].]]

Doe't Johnson yn [[1995]] oan 'e Universiteit fan Miami ôfstudearre wie mei in [[bachelorgraad]] yn [[kriminology]] en [[fysiology]], sette er útein mei in twadde [[sport]]karriêre as spiler fan [[Kanadeesk fuotbal]] (in sterk op Amerikaansk fuotbal lykjende [[sport]]). Hy tekene in [[kontrakt]] om te spyljen by de [[Calgary Stampeders]], in team út [[Calgary]] dat útkaam yn 'e [[Canadian Football League]] (CFL). Dêr hied er de posysje fan [[linebacker]]. Twa [[moanne (tiid)|moannen]] nei it begjin fan it seizoen waard er lykwols op 'e bank set fanwegen oanhâldende swierrichheden mei âlde blessueres.

====Showwrakseljen====
Yn [[1996]] tekene Johnson in kontrakt mei de [[World Wrestling Federation]] (WWF), letter [[World Wrestling Entertainment]] (WWE), om in nije karriêre yn it [[showwrakseljen]] te begjinnen. Hy waard troch de WWF oanpriizge as de earste showwrakselder fan 'e trêde [[generaasje]], mei't syn [[heit]] [[Rocky Johnson]] en syn [[pake]] oan [[mem]]mekant [[Peter Maivia]] ek showwrakselders west hiene. Johnson waard as showwrakselder bekend ûnder syn [[artystenamme]] The Rock (&quot;De Rots&quot;), wêrfoar't er in [[garisma]]tysk [[alter ego]] ûntwikkele dêr't er mei swetste fan syn eigen prestaasjes, wylst er syn tsjinstanners op snedige wize ôfrinne liet. Yn [[1998]] wûn er syn earste [[WWF-kampioenskip]], in prestaasje dy't er neitiid nochris sân kear belykje soe. Ek wûn er tsien kear it wrâldkampioenskip en twa kear it [[Ynterkontinintaal Kampioenskip]]. Johnson droech yn hege mjitte by oan it hichtepunt fan 'e populariteit fan 'e WWE, dat yn 'e twadde helte fan 'e [[1990-er jierren]] en de earste helte fan 'e [[2000-er jierren]] foel. 
[[File:Therockaswwfchampion.jpg|right|thumb|200px|Dwayne Johnson yn [[2000]] as kampioen fan 'e [[World Wrestling Federation|WWF]].]]

Yn [[2004]] loek Johnson him út it showwrakseljen werom om him mear op syn [[aktearjen|aktearkarriêre]] ta te lizzen. Yn [[2011]] makke er in [[comeback]] en wûn er op 'e nij it WWE-kampioenskip. Hy wraksele troch oant [[2013]], wêrnei't er noch mar sporadysk oan 'e foarstellings fan 'e WWE meiwurke, oant er him yn [[2019]] op 'e nij, en diskear foargoed, út it showwrakseljen weromloek. As The Rock wurdt Johnson beskôge as ien fan 'e grutste showwrakselders ea en de populêrste showwrakselder aller tiden. Hy wurke mei oan 'e it [[sjochsifers|bêst besjoene]] showwraksel[[evenemint]] ea, de 28e edysje fan [[Wrestlemania]], en teffens oan 'e bêst besjoene [[ôflevering]]s fan 'e WWE-[[tillefyzjeprogramma's]] ''WWE Raw'' en ''WWE SmackDown''.

===Aktearkarriêre===
Yn [[1999]] krong Johnson op 'e wjukken fan syn populariteit as showwrakselder de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzje]]- en [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] binnen. Syn earste wurk as [[akteur]] wie in [[gastrol]] yn in [[ôflevering]] fan 'e [[komeedzjesearje]] ''That '70s Show'', wêryn't er [[Rocky Johnson|syn eigen heit]] spile. In foech jier letter folge in gastrol yn in ôflevering fan de [[science fiction-tillefyzjesearje]] ''Star Trek: Voyager'' as in [[bûtenierdske wêzens|bûtenierdske]] wrakselder dy't it opnimt tsjin it [[personaazje]] Seven of Nine, spile troch aktrise [[Jeri Ryan]]. Syn film[[debút]] makke Johnson yn [[2001]] as de Skorpioenekening yn 'e [[fantasyfilm]] ''The Mummy Returns''. It súkses fan dy film late ta in [[spin-off]]-film, ''[[The Scorpion King (film)|The Scorpion King]]'' ([[2002]]), wêryn't er deselde rol nochris spylje mocht.

Oare iere films fan Johnson wiene de [[aksjekomeedzje]] ''[[The Rundown]]'' ([[2003]]), de [[aksjefilm]] ''Walking Tall'' ([[2004]]) en de [[misdiekomeedzje]] ''Be Cool'' ([[2005]]). Fierders spile er yn 'e science fiction-aksjefilm ''[[Doom (film)|Doom]]'' ([[2005]]) de rol fan 'e lieder fan in [[detasjemint]] [[marinierskorps|marinier]]s, yn 'e [[sportkomeedzjefilm]] ''[[The Game Plan (film)|The Game Plan]]'' ([[2007]]) in waanwize [[Amerikaansk fuotbal]]spiler, en yn 'e [[spionaazjefilm|spionaazjekomeedzje]] ''Get Smart'' ([[2008]]) in [[spion|geheim agint]]. Ek wied er te sjen yn ''Gridiron Gang'' ([[2006]]), ''Reno 911!: Miami'' ([[2007]]) en ''Southland Tales'' ([[2007]]). By de útrikking fan 'e [[Oscar]]s yn [[2008]] makke Johnson de winner fan 'e [[priis (ûnderskieding)|priis]] foar bêste [[special effects]] bekend.
[[File:The_ROCK.jpg|left|thumb|180px|Dwayne Johnson yn [[2001]].]]

Oan 'e ein fan 'e [[2000-er jierren]] spile Johnson yn films as ''Race to Witch Mountain'' ([[2009]]), ''Tooth Fairy'' ([[2010]]), ''The Other Guys'' ([[2010]]) en ''Faster'' ([[2010]]). Hy hie [[cameo's]] yn ''Why Did I Get Married, Too?'' en ''You Again'' (beide út [[2010]]), en wurke as [[stimakteur]] mei oan 'e animaasjefilm ''Planet&amp;nbsp;51''. Op 'e [[tillefyzje]] wied er yn deselde snuorje ferskate kearen as himsels te sjen yn ôfleverings fan searjes as ''Cory in the House'', ''Hannah Montana'' en ''Wizards of Waverly Place''. Ek wied er as stimakteur behelle yn ôfleverings fan [[tekenfilmsearje]]s as ''Family Guy'' en ''Transformers: Prime''. Yn [[2011]] fertolke er foar de earste kear de rol fan Luke Hobbs, yn ''Fast Five'', in film út 'e [[filmsearje]] ''The Fast and the Furious''. Dat wie ien fan syn bekendste rollen, en neitiid kroep er op 'e nij yn 'e hûd fan Hobbs foar de films ''Fast &amp; Furious&amp;nbsp;6'' ([[2013]]), ''Furious&amp;nbsp;7'' ([[2015]]), ''The Fate of the Furious'' ([[2017]]), en de spin-off-film ''Hobbs &amp; Shaw'' ([[2019]]), mei [[Jason Statham]].

Johnson hie oan it begjin fan 'e [[2010-er jierren]] ek rollen yn films as ''Journey&amp;nbsp;2: The Mysterious Island'' ([[2012]]) en ''Snitch'' ([[2013]]). Nei't er yn [[2013]] de rol fan Marvin F. Hinton, better bekend as Roadblock, op him nommen hie yn 'e film ''G.I. Joe: Retaliation'', kaam er bekend te stean as opfrisser fan yn it neigean rekke [[mediafranchise]]s. Datselde jiers spile er ek yn 'e op wiere foarfallen basearre films ''[[Pain &amp; Gain]]'' en ''Empire State''. Yn [[maaie]] [[2013]] waard fierders bekendmakke dat Johnson de haadrol spylje soe yn ''Ballers'', in [[komeedzjedrama]]searje oer in [[NFL]]-spilers yn [[Miami]], dêr't er sels ek [[útfierend produsint]] fan wie. Dy [[tillefyzjesearje]] rûn fjouwer [[seizoen (omrop)|seizoenen]], en waard fan [[2015]] oant [[2019]] op 'e Amerikaanske tillefyzje útstjoerd troch [[HBO (tillefyzjestjoerder)|HBO]]. Tsjin [[desimber]] [[2013]] wie Johnson neffens it Amerikaanske [[tydskrift]] ''[[Forbes (tydskrift)|Forbes]]'' de meast opbringende akteur fan it jier, mei't syn projekten wrâldwiid $1,3&amp;nbsp;miljard [[opbringst|opbrocht]] hiene.

Yn [[2014]] spile Johnson de [[titelrol]] fan 'e [[healgod]] [[Hearakles|Herkules]] yn 'e film ''[[Hercules (film út 2014)|Hercules]]''. Yn [[2015]] wied er te sjen yn 'e [[rampefilm]] ''San Andreas'', en datselde jiers hied er in [[cameo]] as himsels yn ''Jem and the Holograms''. De [[aksjekomeedzje]] ''[[Central Intelligence]]'', út [[2016]], wie de earste film wêryn't Johnson gearwurke mei [[komyk]] [[Kevin Hart]]. Ferwizend nei Johnson syn grutte lingte (en breedte) en it feit dat Hart mar in lyts mantsje is, mei dêrby nommen de [[wurdboarterij]] dat 'Hart' itselde klinkt as ''heart'' (&quot;[[hert]]&quot;), wylst ''johnson'' yn it [[Ingelsk]] in [[sprektaal]]term foar [[penis]] is, waard dy film oanpriizge mei de slogan: &quot;''A little Hart and a big Johnson.''&quot; Datselde jiers hied er as [[stimakteur]] ien fan syn bekendste rollen as de [[Polyneezje|Polynezyske]] [[healgod]] [[Maui (mytology)|Maui]] yn 'e [[tekenfilm]] ''[[Moana (film út 2016)|Moana]]'', in produksje fan 'e [[Walt Disney Animation Studios]]. Dat wie in [[musical]] wêryn't Johnson sels ek in [[liet]] [[sjongen|song]], en wêryn't syn [[tsjinspylster]] de sechstjinjierrige [[Auli‘i Cravalho]] wie.
[[File:Dwayne_Johnson_at_the_2009_Tribeca_Film_Festival.jpg|right|thumb|160px|Dwayne Johnson yn [[2009]] op it [[Filmfestival fan Tribeca]].]]

Johnson hie yn [[2017]] twa súksesfolle films. De iene wie ''[[Baywatch (film)|Baywatch]]'', dy't basearre wie op 'e [[Baywatch (tillefyzjesearje)|populêre tillefyzjesearje mei deselde namme]] út 'e [[1990-er jierren]]. Johnson fertolke dêryn de rol fan Mitch Buchannon, dy't yn 'e searje spile waard troch [[David Hasselhoff]]. De oare film wie ''[[Jumanji: Welcome to the Jungle]]'', in [[reboot (fiksje)|reboot]] fan 'e [[Jumanji (franchise)|''Jumanji''-franchise]], wêryn't Johnson op 'e nij gearwurke mei Kevin Hart. Yn [[2018]] spile er twa [[aksjefilm]]s, ''[[Rampage (film út 2018)|Rampage]]'' en ''[[Skyscraper (film út 2018)|Skyscraper]]'', en yn [[2019]] wied er te sjen as himsels yn ''Fighting with My Family'', in [[komeedzjedrama]] oer WWE-stjer [[Paige (showwrakselster)|Paige]] en har [[famylje (besibskip)|famylje]], dy't benammen út oare showwrakselders bestiet. Ek wurke Johnson yn [[2019]] op 'e nij gear mei Kevin Hart yn ''[[Jumanji: The Next Level]]'', en fierders wied er as produsint belutsen by de [[superheld]]efilm ''[[Shazam! (film)|Shazam!]]''

Yn [[2021]], nei't er troch de [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanapandemy]] in jier lang net wurkje kinnen hie, spile Johnson de haadrol yn ''Jungle Cruise'' fan [[Disney]], mei as [[tsjinspylster]] [[Emily Blunt]]. Datselde jier spile er ek yn 'e [[Netflix]]-film ''Red Notice'', mei [[Gal Gadot]] en [[Ryan Reynolds]]. De [[superheldefilm]] ''[[Black Adam (film)|Black Adam]]'' kaam yn [[2022]] út. Yn [[2023]] hied er in [[cameo]] yn in [[sêne]] healwei de [[ôftiteling]] fan ''Fast X''. Yn [[jannewaris]] [[2024]] rikte Johnson by de [[Oscar]]s tegearre mei de [[Porto Riko|Portorikaanske]] [[sjonger]] [[Bad Bunny]] in [[priis (ûnderskieding)|priis]] út. Letter dat jier kaam de [[komeedzjefilm|komeedzje]]- en [[krystfilm]] ''Red One'' út, wêryn't er û.o. [[Chris Evans (akteur)|Chris Evans]] en [[Lucy Liu]] as tsjinspilers hie. Dat wie noch [[filmkrityk|filmkritysk]], noch [[kommersje]]el yn 'e [[bioskopen]] in súkses, mar letter waard it wol de meast [[streaming media|streamde]] film fan [[2024]] op [[Amazon Prime]]. De tekenfilm ''Moana&amp;nbsp;2'', wêryn't Johnson op 'e nij syn [[stim]] liende oan 'e [[healgod]] [[Māui (mytology)|Māui]], kaam datselde jiers út en waard de op twa nei meast [[opbringst (jild)|opbringende]] film fan [[2024]]. Yn [[2026]] fertolke Johnson deselde rol ek yn 'e [[live-action]]ferfilming fan ''Moana''.

Filmprojekten dy't noch steapel steane, binne in [[ferfolch]] op 'e [[aksjekomeedzje]] ''Big Trouble in Little China'', en ''The King'', in [[biografyske film]] oer [[kening]] [[Kamehameha de Grutte]], de stifter fan it [[Keninkryk Hawaï]], nei in [[skript]] fan [[Randall Wallace]].

===Oar wurk===
Yn [[2000]] publisearre Johnson syn [[autobiografy]], mei as [[titel (namme)|titel]] ''The Rock Says…'' By it skriuwen fan dat [[boek]] krige er help fan [[ghostwriter]] [[Joe Layden]]. ''The Rock Says…'' kaam binnen op it earste plak op 'e [[bestseller]]list fan ''[[The New York Times]]'' en behold dy posysje ferskate [[wike]]n efterinoar.

Njonken syn wurkpaad as akteur is Johnson ek wurksum as [[presintator]]. Sa hat er troch de jierren hinne tusken [[2000]] en [[2017]] fiif kear gastpresintator west fan 'e [[sketch]]show ''Saturday Night Live''. Yn [[2013]] presintearre er de [[realityprogramma|realitysearje]] ''The Hero'', dy't útstjoerd waard op it [[tillefyzjenetwurk]] [[TNT (Amerikaanske tillefyzjestjoerder)|TNT]]. Fan [[2014]] oant [[2015]] wied er de presintator fan in oar realityprogramma, ''Wake Up Call'', ek op TNT. By dat programma wied er ek belutsen as [[útfierend produsint]]. Yn [[2016]] presintearre Johnson de útrikking fan 'e [[MTV Movie Awards]], en yn [[2019]] begûn tillefyzjenetwurk [[NBC]] mei de útstjoering fan ''The Titan Games'', in [[spul]]programma dat Johnson sawol presintearre as produsearre. Johnson en syn sakepartner en eks-[[oarehelte|frou]] [[Dany Garcia]] kundigen yn [[2019]] oan dat se harren eigen [[bodybuilding]]wedstrydprogramma op 'e tillefyzje bringe soene, ûnder de titel ''Athleticon''. De earste ôflevering sil útstjoerd wurde yn [[oktober]] [[2020]].

Yn [[2012]] rjochte Johnson syn eigen [[filmstudio]] op, [[Seven Bucks Productions]], dy't belutsen wie by de produksje fan films as ''Journey&amp;nbsp;2: The Mysterious Island'' ([[2012]]), ''Snitch'' ([[2013]]), ''[[Baywatch (film)|Baywatch]]'' ([[2017]]), ''[[Jumanji: Welcome to the Jungle]]'' ([[2017]]), ''[[Rampage (film út 2018)|Rampage]]'' ([[2018]]), ''[[Skyscraper (film út 2018)|Skyscraper]]'' ([[2018]]), ''Hobbs &amp; Shaw'' ([[2019]]), ''[[Jumanji: The Next Level]]'' ([[2019]]), ''[[Shazam! (film)|Shazam!]]'' ([[2019]]) en ''[[Black Adam (film)|Black Adam]]'' ([[2022]]). Yn [[2016]] begjûn Johnson fierders mei help fan [[ynternet]]persoanlikheid [[Lilly Singh]] in [[YouTube]]-kanaal mei de namme &quot;The Rock&quot;.
[[File:Dany_Garcia_and_Dwayne_The_Rock_Johnson_2009_Tribeca.jpg|left|thumb|250px|Dwayne Johnson yn [[april]] [[2009]] mei syn eks-[[oarehelte|frou]] [[Dany Garcia]].]]

Yn [[2015]] naam Johnson diel oan it [[tillefyzjeprogramma]] ''Lip Sync Battle'', presintearre troch [[LL Cool J]] en [[Chrissy Teigen]]. Dat is in [[playbackshow]] foar ferneamde persoanen. Johnson naam it op tsjin [[praatprogramma]]presintator [[Jimmy Fallon]].

Yn [[maart]] [[2016]] sleat Johnson in kontrakt mei [[Under Armour]], in Amerikaanske produsint fan [[fitness]]nedichheden, by wa't er in eigen kolleksje fan sok guod útbrocht ûnder de namme Project Rock. It earste item dat op 'e merk kaan, in [[gymtas]], wie yn in pear dagen útferkocht, en itselde gou foar it twadde item, in swart [[T-shirt]]. Sûnt binne der ek [[gymskuon]], [[koptillefoan]]en en oare artikels fan Project Rock útbrocht.

===Priveelibben===
Johnson [[troud]]e op [[3&amp;nbsp;maaie]] [[1997]] mei [[entertainment]]magnate [[Dany García]]. Mei har krige er ien [[bern (persoan)|bern]]. Yn [[juny]] [[2007]] makken se bekend dat se as freonen [[skieding (houlik)|útinoar giene]]. Neitiid krige Johnson in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei Lauren Hashian, de dochter fan [[Sib Hashian]], de [[drummer]] fan 'e [[band]] [[Boston (band)|Boston]]. Hja wiene oarspronklik mei-inoar yn 'e kunde kommen op 'e [[filmset|set]] fan 'e film ''[[The Game Plan (film)|The Game Plan]]''. Johnson en Hashian trouden op [[18&amp;nbsp;augustus]] [[2019]] yn [[Hawaï]]. Mei syn twadde [[oarehelte|frou]] hat Johnson twa bern.

Ut erkenning foar syn tsjinsten oan [[Samoä]] en om't er oan [[mem]]mekant ôfstammet fan Samoaanske [[haadlju]], waard Johnson yn [[july]] [[2004]], doe't er Samoä besocht, troch [[kening]] [[Malietoa Tanumafili&amp;nbsp;II]] de [[aadlike titel]] fan ''seiuli'' taparte. Yn [[2009]] skonk [[Kanada]] oan Johnson de Kanadeeske [[nasjonaliteit]] ta eare fan syn [[heit]]e [[komôf]].

Anno [[2014]] hie Johnson in [[wente]] yn [[Southwest Ranches (Floarida)|Southwest Ranches]], yn [[Floarida]], en noch ien yn [[Los Angeles]]. Ek besit er in [[pleats]] yn [[Firginia]]. 

Hoewol't Johnson himsels earder registrearje litten hie as lid fan 'e [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]], stipe er by de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2008)|Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2008]] en [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2012)|en fan 2012]] [[Barack Obama]], de kandidaat fan 'e [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokratyske Partij]]. Hy is no in 'ûnôfhinklike' kiezer (d.w.s. dat er by net ien fan beide grutte [[politike partij]]en oansletten is), en hy hat sein dat er by de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2016)|presidintsferkiezings fan 2016]] net stimd hat.

Yn [[2006]] rjochte Johnson de Dwayne Johnson Rock Foundation op, in [[goeddiedichheid]]sorganisaasje dy't minderbedielde en [[dea|terminaal]] [[sykte|sike]] [[bern (persoan)|bern]] besiket te helpen. Op [[2&amp;nbsp;oktober]] [[2007]] skonken hy en syn eks-frou Dany Garcia [[$]]1&amp;nbsp;miljoen oan 'e [[Universiteit fan Miami]] foar de [[renovaasje]] fan 'e fasiliteiten foar it spyljen fan [[Amerikaansk fuotbal]]. Ek skonk Johnson yn [[2015]] $1.500 om in [[operaasje (genêskunde)|operaasje]] foar in [[swerfhûn]] te bekostjen.

==Filmografy==
{{Filmografy|as=akteur en presintator}}
|-
{{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999 || ''That '70s Show'' || Rocky Johnson || [[ôflevering]] ''That Wrestling Show''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999 || ''The Net'' || Brody || ôflevering ''Last Man Standing''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2000 || ''Star Trek: Voyager'' || de foarfjochter || ôflevering ''Tsunkatse''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2000 || ''Saturday Night Live'' || himsels || as gast[[presintator]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2002 || ''Saturday Night Live'' || himsels || as gastpresintator
|-
|align=&quot;center&quot;| 2007 || ''Cory in the House'' || himsels || ôflevering ''Never the Dwayne Shall Meet''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2007 || ''Hannah Montana'' || himsels || ôflevering ''Don't Stop Til You Get the Phone''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2009 || ''Saturday Night Live'' || himsels || as gastpresintator
|-
|align=&quot;center&quot;| 2009 || ''Wizards of Waverly Place'' || himsels || ôflevering ''Art Teacher''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2010 || ''Family Guy'' || himsels || ôflevering ''Big Man on Hippocampus''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2010 || ''Transformers: Prime'' || Cliffjumper || as [[stimakteur]]; ôflevering ''Darkness Rising, Part 1''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2013 || ''The Hero'' || himsels || as presintator; ek [[útfierend produsint]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2014-2015 || ''Wake Up Call'' || himsels || as presintator; ek útfierend produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2015 || ''Lip Sync Battle'' || himsels || as gast; ôflevering ''Dwayne Johnson vs. Jimmy Fallon''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2015 || ''Saturday Night Live'' || himsels || as gastpresintator
|-
|align=&quot;center&quot;style=&quot;vertical-align:top&quot;| 2015-2019 || style=&quot;vertical-align:top&quot;|''Ballers'' || style=&quot;vertical-align:top&quot;|Spencer Strasmore || [[haadrol]]; ek útfierend produsint&lt;br&gt;[[People's Choice Award]] foar favorite akteur op 'e keabeltillefyzje (2016)&lt;br&gt;[[People's Choice Award]] foar favorite akteur yn in beteltillefyzjesearje (2017)&lt;br&gt;2× nom. [[NAACP Image Award]] foar treflike akteur yn in [[komeedzjesearje]] (2016, 2017)
|-
|align=&quot;center&quot;| 2016 || ''MTV Movie Awards'' || himsels || as presintator fan in [[tillefyzjespecial]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2017 || ''Lifeline'' || himsels || ek útfierend produsint; ôflevering ''In 33 Days You’ll Die''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2017 || ''Saturday Night Live'' || himsels || as gastpresintator
|-
|align=&quot;center&quot;| 2019-2020 || ''The Titan Games'' || himsels || as presintator; ek útfierend produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2021 || ''Behind the Attraction'' || himsels || ôfl. ''Jungle Cruise''; ek útfierend produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2021-2023 || ''Young Rock'' || himsels || [[voice-over]]; ek útfierend produsint
|-
{{Filmografy/Titel|titel=films}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999 || ''Beyond the Mat'' || himsels || [[dokumintêre]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2001 || ''The Mummy Returns'' || de Skorpioenekening || [[Teen Choice Award]] foar favorite [[antagonist|filmsmjunt]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2001 || ''Longshot'' || [[dief|berôver]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2002 || ''[[The Scorpion King (film)|The Scorpion King]]'' || Mathayus, de Skorpioenekening || nom. [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in [[aksjefilm]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2003 || ''[[The Rundown]]'' || Beck || nom. [[MTV Movie Award]] foar bêste gefjocht
|-
|align=&quot;center&quot;| 2004 || ''Walking Tall'' || Chris Vaughn || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2005 || ''Be Cool'' || Elliot Wilhelm || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2005 || ''[[Doom (film)|Doom]]'' || [[sersjant]] Asher &quot;Sarge&quot; Mahonin || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2006 || ''Southland Tales'' || Boxer Santaros || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2006 || ''Gridiron Gang'' || Sean Porter || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2007 || ''Reno 911!: Miami'' || agint Rick Smith || [[cameo]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2007 || ''[[The Game Plan (film)|The Game Plan]]'' || Joe Kingman || nom. [[Kids' Choice Award]] foar favorite filmakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 2008 || ''Get Smart'' || Agint 23 || nom. [[MTV Movie Award]] foar bêste smjunt
|-
|align=&quot;center&quot;| 2009 || ''Race to Witch Mountain'' || Jack Bruno || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2009 || ''Planet 51'' || [[kaptein (rang)|kaptein]] Charles T. Barker || as [[stimakteur]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2010 || ''Tooth Fairy'' || Derek Thompson || nom. [[Kids' Choice Award]] foar favorite filmakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 2010 || ''Why Did I Get Married Too?'' || Daniel Franklin || cameo; net fermeld op 'e [[ôftiteling]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2010 || ''The Other Guys'' || Christopher Danson || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2010 || ''You Again'' || [[airmarshal]] || cameo; net fermeld op 'e ôftiteling
|-
|align=&quot;center&quot;| 2010 || ''Faster'' || James Cullen / Driver || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2011 || ''Fast Five'' || Luke Hobbs || nom. [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in aksjefilm
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;vertical-align:top&quot;| 2012 || style=&quot;vertical-align:top&quot;|''Journey 2: The Mysterious Island'' || style=&quot;vertical-align:top&quot;|Hank Parsons || ek [[filmprodusint|ko-produsint]]&lt;br&gt; [[Kids' Choice Award]] foar favorite manlike kontskopper
|-
|align=&quot;center&quot;| 2013 || ''Snitch'' || John Matthews || ek [[filmprodusint]]
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;vertical-align:top&quot;| 2013 || style=&quot;vertical-align:top&quot;|''G.I. Joe: Retaliation'' ||style=&quot;vertical-align:top&quot;| Marvin F. Hinton / Roadblock || nom. [[Kids' Choice Award]] foar favorite manlike kontskopper&lt;br&gt; nom. [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in aksjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 2013 || ''[[Pain &amp; Gain]]'' || Paul Doyle || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2013 || ''Fast &amp; Furious 6'' || Luke Hobbs || nom. [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in [[simmer]]film
|-
|align=&quot;center&quot;| 2013 || ''Empire State'' || [[resjersjeur]] James Ransome || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2014 || ''[[Hercules (film út 2014)|Hercules]]'' || [[Hearakles|Herkules]] || nom. [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in simmerfilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 2015 || ''Furious 7'' || Luke Hobbs || 
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;vertical-align:top&quot;| 2015 || style=&quot;vertical-align:top&quot;|''San Andreas'' || style=&quot;vertical-align:top&quot;|Ray Gaines || nom. [[MTV Movie Award]] foar bêste aksje-optreden&lt;br&gt; nom. [[MTV Movie Award]] foar bêste [[held]]&lt;br&gt; nom. [[People's Choice Award]] foar favorite akteur yn in aksjefilm&lt;br&gt; nom. [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in simmerfilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 2015 || ''Jem and the Holograms'' || himsels || cameo
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;vertical-align:top&quot;| 2016 || style=&quot;vertical-align:top&quot;|''[[Central Intelligence]]'' || style=&quot;vertical-align:top&quot;| Robbie Wheirdicht / Bob Stone || nom. [[Critic's Choice Award]] foar bêste akteur yn in [[komeedzjefilm]]&lt;br&gt; nom. [[Kids' Choice Award]] foar favorite bêste freonen &lt;small&gt;(mei [[Kevin Hart]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt; nom. [[People's Choice Award]] foar favorite akteur yn in komeedzjefilm&lt;br&gt; nom. [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in simmerfilm
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;vertical-align:top&quot;| 2016 || style=&quot;vertical-align:top&quot;|''[[Moana (film út 2016)|Moana]]'' || style=&quot;vertical-align:top&quot;|[[Maui (mytology)|Maui]] || as stimakteur&lt;br&gt; [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in [[fantasyfilm]]&lt;br&gt; nom. [[Kids' Choice Award]] foar favorite [[stim]] yn in [[animaasjefilm]]&lt;br&gt; nom. [[Kids' Choice Award]] foar favorite 'frenemies' &lt;small&gt;(mei [[Auli‘i Cravalho]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt; nom. [[NAACP Image Award]] foar bêste stimoptreden (tillefyzje of film)
|-
|align=&quot;center&quot;| 2017 || ''The Fate of the Furious'' || Luke Hobbs || nom. [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in aksjefilm
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;vertical-align:top&quot;| 2017 || style=&quot;vertical-align:top&quot;|''[[Baywatch (film)|Baywatch]]'' || style=&quot;vertical-align:top&quot;|Mitch Buchannon || ek [[útfierend produsint]]&lt;br&gt; nom. [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in komeedzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;vertical-align:top&quot;| 2017 || style=&quot;vertical-align:top&quot;|''[[Jumanji: Welcome to the Jungle]]'' || style=&quot;vertical-align:top&quot;|dr. Smolder Bravestone || ek útfierend produsint&lt;br&gt; [[Kids' Choice Award]] foar favorite filmakteur&lt;br&gt; nom. [[MTV Movie Award]] foar bêste team yn in film &lt;small&gt;(mei 4 oaren)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;| 2018 || ''[[Rampage (film út 2018)|Rampage]]'' || Davis Okoye || ek útfierend produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2018 || ''[[Skyscraper (film út 2018)|Skyscraper]]'' || Will Sawyer || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2019 || ''Fighting with My Family'' || himsels || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2019 || ''Hobbs &amp; Shaw'' || Luke Hobbs || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2019 || ''[[Jumanji: The Next Level]]'' || dr. Smolder Bravestone || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2019 || ''[[Shazam! (film)|Shazam!]]'' || n.f.t. (gjin rol) || produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2021 || ''Jungle Cruise'' || Francisco Lopez de Heredia / Frank Wolff || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2021 || ''[[Free Guy]]'' || [[bankrôver]] #2 || [[stimakteur|stim]][[cameo]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2021 || ''Red Notice'' || John Hartley || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;vertical-align:top&quot;| 2022 ||style=&quot;vertical-align:top&quot;| ''DC League of Super-Pets'' || Anubis&lt;br&gt;Black Adam&lt;br&gt;Krypto ||style=&quot;vertical-align:top&quot;| as stimakteur; ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2022 || ''[[Black Adam (film)|Black Adam]]'' || [[Black Adam (personaazje)|Black Adam]] || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2023 || ''Fast X'' || Luke Hobbs || cameo; net fermeld op 'e [[ôftiteling]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2023 || ''Once Upon a Studio'' || Maui || as stimakteur; [[koarte film]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2024 || ''Red One'' || Cal Drift || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2024 || ''Moana 2'' || Maui || as stimakteur; ek [[útfierend produsint]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2025 || ''The Smashing Machine'' || Mark Kerr || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2025 || ''[[Zootopia 2]]'' || Zeke || as stimakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 2026 || ''Moana'' || Maui || ek produsint
|-
{{Filmografy/Titel|titel=fideospultsjes}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 2002 || ''The Scorpion King: Rise of the Akkadian''&amp;nbsp;&amp;nbsp; || Mathayus / Skorpioenekening || as [[stimakteur]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2006 || ''Spy Hunter: Nowhere to Run'' || Alex Decker || as stimakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 2018 || ''Dreams'' || dr. Smolder Bravestone || as stimakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 2019 || ''Jumanji: The Video Game'' || dr. Smolder Bravestone || as stimakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 2019 || ''Jumanji: The Video Game'' || dr. Smolder Bravestone || as stimakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 2021–2025 || ''Fortnite Battle Royale'' || The Foundation || as stimakteur; ek fysike likenis
|-
|}

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.facebook.com/DwayneJohnson Dwayne Johnson op Facebook]
* {{en}} [https://twitter.com/TheRock Dwayne Johnson op Twitter]
* {{en}} [http://www.instagram.com/TheRock/ Dwayne Johnson op Instagram]
* {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0425005/ Folsleine filmografy fan Dwayne Johnson yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Dwayne_Johnson ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Dwayne Johnson}}
}}

{{DEFAULTSORT:Johnson, Dwayne}}
[[Kategory:Amerikaansk spiler fan Amerikaansk fuotbal]]
[[Kategory:Amerikaansk spiler fan Kanadeesk fuotbal]]
[[Kategory:Amerikaansk showwrakselder]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk stimakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk musicalakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzjepresintator]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzjeprodusint]]
[[Kategory:Amerikaansk filmprodusint]]
[[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]]
[[Kategory:Kanadeesk spiler fan Amerikaansk fuotbal]]
[[Kategory:Kanadeesk spiler fan Kanadeesk fuotbal]]
[[Kategory:Kanadeesk showwrakselder]]
[[Kategory:Kanadeesk filmakteur]]
[[Kategory:Kanadeesk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Kanadeesk stimakteur]]
[[Kategory:Kanadeesk musicalakteur]]
[[Kategory:Kanadeesk telefyzjepresintator]]
[[Kategory:Kanadeesk telefyzjeprodusint]]
[[Kategory:Kanadeesk filmprodusint]]
[[Kategory:Kanadeesk autobiograaf]]
[[Kategory:Amerikaansk sporter fan Afro-Amerikaansk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk akteur fan Afro-Amerikaansk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk presintator fan Afro-Amerikaansk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk produsint fan Afro-Amerikaansk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk skriuwer fan Afro-Amerikaansk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Afro-Kanadeesk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Iersk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Samoaansk komôf]]
[[Kategory:Kanadeesk persoan fan Afro-Kanadeesk komôf]]
[[Kategory:Kanadeesk persoan fan Iersk komôf]]
[[Kategory:Kanadeesk persoan fan Samoaansk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1972]]</text>
      <sha1>3n2reuologav9jt24vkg66d3v089mf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Allen &amp; Collens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172827</id>
    <revision>
      <id>1227925</id>
      <parentid>1145685</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T14:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Riverside_Church2.JPG ferfongen troch [[c:File:2013_Riverside_Church2.jpg|2013_Riverside_Church2.jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)).</comment>
      <origin>1227925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5227" sha1="4cnwgi90yh5ua6hkoqvrfw29m9nvjgj" xml:space="preserve">'''Allen &amp; Collens''' wie in arsjitekteburo fan Francis Richmond Allen en Charles Collens dat aktyf wie fan 1904 oant 1931. Allen wurke earder by de yn [[Boston]] fêstige partnerskippen Allen &amp; Kenway (1878-91), dy't it Lathrop House (1901) en Davison House (1902) op it Vassar College útfierden. De firma wie bekend fan syn ûntwerpen yn [[Neogotyk|nijgoatyske styl]]. 

Francis R. Allen ferstoar yn novimber 1931. Charles Collens sette syn praktyk troch ûnder de namme Collens, Willis and Beckonert. Collens ferstoar yn septimber 1956

== Opmerklike wurken ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Ofbyld
!Gebou
!Plak
!Boujier
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Opmerking
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Referinsje
|-
|[[File:Sonnenberg Mansion (Canandaigua, New York).jpg|125x125px]]
|Sonnenberg Gardens
|[[Canandaigua, New York]]
|1885–1887
|Foar [[Frederick Ferris Thompson|Frederick Ferris]] en [[Mary Clark Thompson]]
|
|-
|[[File:Cleveland Park Historic District.jpg|125x125px]]
|Twin Oaks
|[[Washington, D.C.]]
|1888
|Foar [[Gardiner Greene Hubbard]]
|
|-
|[[File:Marlborough MA City Hall.jpg|194x194px]]
|Marlborough City Hall
|[[Marlborough, Massachusetts]]
|1905
|Untwerp fan Allen, Collens &amp; Berry
|
|-
|[[File:Williams College - Thompson Memorial Chapel exterior view.JPG|125x125px]]
|Thompson Memorial Chapel
|[[Williamstown, Massachusetts]]
|1905
|Foar Williams College
|
|-
|[[File:Thompson Library External.jpg|125x125px]]
|Thompson Memorial Library
|Poughkeepsie, New York
|1905
|Foar Vassar College
|
|-
|[[File:Union Theological Seminary NYC 001 002 combined.jpg|130x130px]]
|Union Theological Seminary
|[[New York City]]
|1908–1910
|W. 120th Street en [[Broadway (Manhattan)|Broadway]]
|
|-
|[[File:US Post Office, Canandaigua, NY.jpg|125x125px]]
|United States Post Office
|Canandaigua, New York
|1910
|28 N. Main Street
|
|-
|[[File:The Ohio State University December 2013 21 (Thompson Library).jpg|125x125px]]
|William Oxley Thompson Memorial Library
|[[Kolumbus (Ohio)]]
|1910–1912
|Foar [[Ohio State University]]
|
|-
|[[File:Andover Hall, Harvard Divinity School - general view.JPG|125x125px]]
|Andover Hall
|Cambridge, Massachusetts
|1911
|No Swartz Hall fan Harvard Divinity School
|
|-
|[[File:KNOX UNITED CHURCH 2012-09-14 09-20-21.jpg|167x167px]]
|[[Knox United Church (Calgary)|Knox United Church]]
|[[Calgary|Calgary, Alberta]]
|1912–1913
|Untwurpen yn 'e mande mei arsjitekten út Calgary [[Francis J. Lawson|Lawson &amp; Fordyce]].
|
|-
|[[File:Second Church in Newton UCC.jpg|125x125px]]
|Second Church yn Newton
|[[Newton, Massachusetts]]
|1914–1916
|
|
|-
|[[File:The Reformed Church, Poughkeepsie NY.jpg|125x125px]]
|[[Herfoarme Nederlânske tsjerke fan Poughkeepsie|Reformed Dutch Church of Poughkeepsie]]
|[[Poughkeepsie, New York]]
|1921
|70 Hooker Avenue
|
|-
|[[File:Central Presbyterian NYC 2020.jpg|125x125px]]
|Central Presbyterian Church (Manhattan)
|[[New York City]]
|1922
|593 [[Park Avenue]]
|
|-
|[[File:University of Connecticut School of Law - Hartford, CT - 1.jpg|125x125px]]
|[[Hartford International University for Religion and Peace|Hartford Seminary]]
|[[Hartford, Connecticut]]
|1923–1929
|55 Elizabeth Street and 72–120 Sherman Street. No de University of Connecticut School of Law
|
|-
|
|Leslie Lindsey Memorial Chapel
|[[Back Bay, Boston]]
|1924
|Untwurpen foar de Emmanuel Episcopal Church
|
|-
|[[File:Trinity Methodist Church, Springfield, Mass (72876) (cropped).jpg|125x125px]]
|Trinity United Methodist Church
|Springfield, Massachusetts
|1924
|361 Sumner Avenue
|
|-
|[[File:United_Congregational_Church,_Bridgeport,_Conn_(63206).jpg|125x125px]]
|Bridgeport Islamic Community Center|United Congregational Church
|Bridgeport, Connecticut
|1924–1926
|877 Park Avenue
|
|-
|
|Stillington Hall
|[[Gloucester, Massachusetts]]
|1925
|Foar Leslie Buswell
|
|-
|[[File:Hammond castle back.jpg|125x125px]]
|Hammond Castle
|[[Gloucester, Massachusetts]]
|1926–1929
|Foar John Hays Hammond jr.
|
|-
|[[File:Cushing House, Vassar College, February 2015.jpg|125x125px]]
|[[Cushing House]]
|[[Poughkeepsie (town), New York|Poughkeepsie, New York]]
|1927
|Sliepseal foar Vassar College
|
|-
|[[File:2013 Riverside Church2.jpg|125x125px]]
|[[Riverside Church]]
|Morningside Heights, Manhattan, [[New York City]]
|1930
|Yn 'e mande mei Henry C. Pelton
|
|-
|[[File:Universalist National Memorial Church 7.jpg|125x125px]]
|[[Universalist National Memorial Church]]
|[[Washington, D.C.]]
|1930
|1810[16th Street Northwest (Washington, D.C.)|
|
|-
|[[File:Newton City Hall, Massachusetts.jpg|125x125px]]
|Newton City Hall and War Memorial
|Newton, Massachusetts
|1931
|1000 Commonwealth Avenue
|
|-
|[[File:First Parish Church, Unitarian Universalist, Waltham, MA.JPG|167x167px]]
|First Parish Church
|Waltham, Massachusetts
|1932–1933
|87 School Street
|
|-
|[[File:The Met Cloisters.jpg|125x125px]]
|[[The Cloisters]]
|Fort Tryon Park, [[New York City]]
|1934–1938
|Untwerp fan Charles Collens
|
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Foar boarnen, noaten en referinsjes sjoch [[:en:Allen &amp; Collens]]
}}

[[Kategory:Amerikaansk arsjitekteburo]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1904]]
[[Kategory:Bedriuw opheft yn 1931]]</text>
      <sha1>4cnwgi90yh5ua6hkoqvrfw29m9nvjgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goede tijden, slechte tijden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181786</id>
    <revision>
      <id>1227961</id>
      <parentid>1224320</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T11:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RuedNL2</username>
        <id>54023</id>
      </contributor>
      <comment>Afleveringen geüpdatet</comment>
      <origin>1227961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="p2zwkvdm47cqqchxz5pmuz40n4sl9fo" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks telefyzjesearje
| ôfbylding             = Gtstlogo.gif
| ôfbyldingstekst       = 
| ôfbyldingsbreedte     = 107px
| ferwizing             = 
| namme                 = Goede tijden, slechte tijden
| betocht troch         = [[Reg Watson]]
| ûntwikkele troch      = 
| produsint(en)         = [[Endemol]]&lt;br&gt;Joop van den Ende &lt;small&gt;(1990-2003)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Reg Grundy/Grundy &lt;small&gt;(1990-2006)&lt;/small&gt;
| útfierend produsint   = 
| regisseur(s)          = 
| senario               = 
| basearre op           = {{Flagge AU}} [[The Restless Years]]
| kamerarezjy           = NEP The Netherlands
| muzyk                 = 
| tillefyzjestudio      = ''MediArena'', Amsterdam-Duivendrecht
| distribúsje           = 
| haadrollen            = 
| voice-over            = 
| foarm                 = 
| sjenre                = [[Soapsearje|soap]]
| seizoenen             = 36
| jierren               = [[1990]] - no
| tal ôfl.              = 7247 &lt;small&gt;(16 april 2026)&lt;/small&gt; 
| spyltiid (de ôfl.)    = ±22 min
| lân/lannen            = {{NEDf}}
| taal                  = [[Nederlânsk]]
| prizen                = 
| webside               =
| besibbe searjes       = 
}}'''Goede tijden, slechte tijden''', ek bekend as '''GTST''', is in Nederlânske [[soapsearje]] dy't sûnt [[1 oktober]] [[1990]] útstjoerd wurdt troch de kommersjele telefyzjestjoerder [[RTL 4]]. De searje draait om de ynwenners fan it fiktive plak Meerdijk.

It skript fan de earste twa seizoenen is basearre op de Australyske soaprige [[The Restless Years]] ([[1977]]-[[1981]]). Fan it tredde seizoen ôf is dizze formule loslitten en sûnt dy tiid binne de ferhaallinen fan GTST folslein útwurke troch Nederlânske auteurs.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
{{Commonscat|Goede tijden, slechte tijden}}
}}

[[Kategory:Nederlânske soapsearje]]
[[Kategory:Nederlânsktalige telefyzjesearje]]
[[Kategory:Telefyzjesearje út 1990]]
[[Kategory:RTL Nederlân]]</text>
      <sha1>p2zwkvdm47cqqchxz5pmuz40n4sl9fo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bridge (kaartspul)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189316</id>
    <revision>
      <id>1227934</id>
      <parentid>1220545</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T20:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Top8</username>
        <id>3341</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bridge op ynternet */ Leginda ferwidere omdat plaatsje ferwidere is fanwegen problemen mei de rjochten.</comment>
      <origin>1227934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28231" sha1="3jdujuqea8aiocpgcfylhhr79dtkzm3" xml:space="preserve">'''''Bridge''''' is in [[kaartspul]] dat spile wurdt troch twa pear spilers. Har plak om ’e tafel wurdt (mei de klok mei) oantsjut as Noard, East, Súd en West. Noard en Súd foarmje it iene pear, East en West it oare. It spul wurdt spile mei in [[Kaartspul|folslein pak]] kaarten fan 52; 13 yn elke kaartkleur, klaver, rút, hert en skop. Yn de basis folget bridge itselde prinsipe as [[Klaverjasse (kaartspul)|Klaverjasse]] of [[Hertejeie (kaartspul)|Hertejeie]]: de kaarten fan it spul wurde omparten ûnder de fjouwer spilers en elke spiler kin dan allinne of tegearre mei de partner slaggen meitsje. By bridge krijt elke spiler 13 kaarten. Ofhinklik fan it oantal helle slaggen wurde skoares takend. Yn trochsneed duorret ien potsje sân oant acht minuten en dan folget in nij spul mei nije kânsen en útdagingen.

== Spulferrin ==
===Biede===
In essinsjeel ferskil mei de boppeneamde kaartspullen by bridge is it bieden oan it begjin fan it spul. Dêr komt bridge yn oerien mei kaartspullen as [[boerebridge]]&lt;ref&gt;[https://www.kaartspelletjes.nl/boerenbridge/ Boerebridge, spulregels en farianten]&lt;/ref&gt; en it yn Brabân en Limburch populêre [[rikke]]&lt;ref&gt;[https://www.stichtingrikken.nl/ Rikke]&lt;/ref&gt;. Yn de bieding by bridge giet it derom út te finen hokker pear de measte slaggen tinkt meitsje te kinnen, en mei hokker kaartkleur as troef. Krekt as op in [[feiling]] moat elke folgjende bieder heger biede as de foarige. It is ek tastien om te passen. As nei in bod trije kear past wurdt, hat de spiler fan it lêste bod fêstlein hoefolle slaggen hy of sy en syn of har partner helje wolle en mei hokker troefkleur. Dat hjit it ''kontrakt''. Helje de bieders de slaggen fan it kontrakt (of mear), dan krije se skoarepunten. Helje se te min slaggen dan geane se ''down'' &lt;ref&gt;'go down' - ''[[Ingelsk]]: &quot;deroan gean&quot;''&lt;/ref&gt; en krije de tsjinstanners punten&lt;ref&gt;As je it skerper besjogge giet it bieden der yn de grûn net om om út te finen wa't de measte slaggen meitsje kin. Eins is it doel by it bieden om op in sa ''gaadlik'' mooglik kontrakt út te kommen. Wat gaadlik is wurdt dúdlik yn de finale ôfrekken fan de frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). Faak komt dat wol del op 'de meast mooglike slaggen', mar net altyd.&lt;/ref&gt;.

===Diele===
Yn in losse setting, bygelyks thús of yn in kafee, dielt in spiler, de ''dieler'', de kaarten ien foar ien om, te begjinnen oan dyselde dy’t links fan him sit. By it folgjende potsje is de linkssittende de dieler, en sa fierder, oant nei fjouwer potsjes it rûntsje dien is. By it bridgen op in klub wurdt net mei de hân dield. Dêr lizze doaskes klear mei kaarten dy’t al skodde binne (de saneamde ‘ferdieling’), mei dêrby dúdlik oanjûn hokker foar N, E, S en W binne, en wa’t de dieler is. By bridge op ynternet krije de spilers automatysk fan it spulsysteem elke kear nije ferdielingen.

===Biedljedder===
Mei in bod jout in spiler it oantal slaggen dat er minimaal meitsje wol oan, en de troefkleur. Nêst de fjouwer troefkleuren bestiet ek de opsje ‘gjin troef’, koartwei ‘sans’ SA&lt;ref&gt;‘sans atout’ - ''[[Frânsk]]: &quot;sûnder troef&quot;''&lt;/ref&gt;, en yn Ingelske kontekst NT (‘no trump’). De earste seis slaggen binne automatysk al yn in bod opnommen. It bod ‘2 rút’ betsjut dus: ‘Wy meitsje 8 slaggen (of mear) mei rút as troef.’ By it bieden is de iene kleur heger as de oare. De folchoarder fan leech nei heech is klaver – rút – hert – skop – sans. In bod op 2-nivo is altyd heger as ien op 1-nivo. Sa ûntstiet der in ljedder mei 7x5 = 35 hieltiid hegere bodden, fan 1 klaver by it begjin oant 7 sans oan de ein. In kontrakt op 6-nivo (alle slaggen, útsein ien) is in ‘lyts slem’&lt;ref&gt;‘slem’ - ''út it [[Ingelsk]] &quot;slam&quot;: &quot;hurde slach&quot;''&lt;/ref&gt;, in kontrakt op 7-nivo (alle slaggen) is ‘grut slem’. Yn in ynformele situaasje kin mûnling bean wurde. Op in bridgeklub is dat net tastien. Dêr binne spesjale biedbakjes mei foar elk bod in apart kaartsje dat men by it bieden foar jin op ’e tafel lizze kin.

===Biedferrin===
De dieler mei begjinne mei bieden. Hy mei alles biede wat er wol mar sil meastal rêstich út ein sette op 1-nivo of eventueel 2-nivo. As er gjin goede kaarten hat kin er ek daliks passe (de oare kear dat er wer biede mei, mei er dan byneed gewoan wer in bod dwaan). As de dieler net past mar in bod docht, dan is dat it ''iepeningsbod'', en de dieler de ''iepener''. De spiler links fan de dieler kin dêrnei elk heger bod dwaan as dat fan de dieler, en sa fierder. In bod fan tsjinpartij nei de iepener hjit in ''folchbod'', in bod fan partner fan de iepener hjit ''bybod''. It bieden jout de mooglikheid om oan jins partner dúdlik te meitsjen wat foar kaarten oft men sels hat. Dêr binne allerhanne biedkonvinsjes foar úttocht dy’t fariearje fan ''basic'' oant tige fier útwurke. Tsjintwurdich spylje de measte begjinnende bridgers yn Nederlân it saneamde fiifkaart heech-systeem, dêr’t [[#Biedsysteem|fierderop]] mear oer sein wurdt.

===Spylje===
Nei’t it kontrakt fêststeld is, moatte de slaggen ek wiermakke wurde. Dyselde dy’t as earste fan it pear de kleur (of sans) fan it einkontrakt bean hat, spilet foar dat pear. Dy hjit no ‘de lieder’. De tsjinspiler links fan de lieder komt mei syn earste kaart út en ''dêrnei'' leit de partner fan de lieder al syn kaarten iepen op ’e tafel, dat eltsenien dy sjen kin. De partner is no ‘de dummy’ &lt;ref&gt;'dummy' - ''[[Ingelsk]]: &quot;poppe&quot;''&lt;/ref&gt; en hat yn dit spul fierder gjin rol mear. De lieder spilet dus allinne mei de twa ferdielingen fan it pear (oantsjut as ‘hân’ en ‘tafel’) tsjin de beide tsjinstanners. Nei dat begjin is it spul ferfolgens in streekrjocht slachspul, mei de Aas as heechste en de tsien leger as de hofkaarten. Dat de folchoarder is A H F B 10 9 8 7 6 5 4 3 2. Wa’t net bekenne kin, hat gjin ferplichting om te troeven.

== Puntetelling ==
===By in makke kontrakt===
It systeem om punten ta te kennen foar in helle kontrakt is net sa ynsichtlik. In oantal basisregels binne de neifolgjende:

''Punten per slach (earste seis slaggen telle net mei)''&lt;br&gt;* elke herte- en skoppeslach smyt 30 pt op;&lt;br&gt;* elke sans-slach smyt ek 30 pt op, de earste lykwols 40 pt;&lt;br&gt;* elke klaver- en ruteslach smyt 20 pt op.&lt;br&gt;

''Preemjes''&lt;br&gt;
As je mei de slaggen 100 pt of mear bean en helle ha, hjit dat ‘de manche’&lt;ref&gt;'manche' - ''[[Frânsk]]: &quot;mouwe&quot;''; it is oannimlik dat dit slacht op in fest mei mouwen der oan, oars as by in dielskoare dy't sjoen wurdt as in fest sûnder mouwen.&lt;/ref&gt;. In manche smyt yn de ienfâldichste gefallen 300 pt ekstra preemje op. Dat jildt foar de kontrakten 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt;, 4♠, 5♣, 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt;, dy smite ynklusyf preemje resp 400, 420, 420, 400 en 400 pt op.
Hawwe je in leger kontrakt makke as de boppeneamde fiif, dan komme je mei de helle slaggen net oan de manche ta. Yn dat gefal krije je in preemje fan 50 pt, ‘de dielskoarepreemje’.&lt;br&gt;
In lyts en grut slem leverje noch folle hegere preemjes op.

===Downslaggen===
Ofhinklik fan de situaasje is hjir in grut ferskaat oan mooglikheden dy’t begjinne by 50 pt by -1 (íen downslach) mar dy’t oprinne kinne oant 500 of 800 of noch mear. Tink derom: dy punten geane nei de tsjinstanners!

== It bieden neier besjoen == 
===Manchekontrakt is kritysk===
By alle besteande kaartferdielingen jout heechút sa’n 30% de mooglikheid oan ien fan beide pearen (soms oan beide) om in manchekontrakt te heljen. It is by it bieden fan it grutste belang om in manchekontrakt net te missen. In foarbyld: in pear dat 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; biedt en makket, krijt 420 pt. In oar pear, dat mei deselde kaarten net fierder komt as in kontrakt 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; en ien ekstra slach makket, rint de manchepreemje mis – dy krije men allinne as de manche ''bean en makke'' is. Dat it pear krijt mar 170 pt (120 foar 4 herteslaggen en 50 dielskoarepreemje).

===Fit en honneurpunten===
De praktyk fan it spul wiist út dat as in pear tegearre 8 of mear kaarten fan ien kleur hat, dat it dan leannet om dy kleur troef te meitsjen. Se hawwe dan sa’t dat hjit in ''fit'' &lt;ref&gt;'fit' - ''[[Ingelsk]]: &quot;goed passe&quot;''&lt;/ref&gt; yn dy kleur. Ien fan de doelen fan it bieden is om ûnder inoar út te finen yn hokker kleur oft der in fit is. Dêrnêst hinget de sterkte fan in hân kaarten ôf fan de hichte fan de kaarten – hoe heger, hoe better – en fan de skevens fan de ferdieling oer de kleuren (in 4-3-3-3-ferdieling hat minder potinsje as bygelyks in 6-5-1-1-ferdieling). Der is in ienfâldige mjitstêf ûntwikkele om oan te jaan hoe goed oft de kaarten fan in hân binne. Dêrta krije de honneurkaarten (de plaatsjes) punten takend: A 4, H 3, F 2 en B 1. Per kleur binne der dus 10 fan dy ''honneurpunten'' (HP), yn it hiele spul 40 (de skevens fan in ferdieling bliuwt hjir earst bûten beskôging). In twadde doel fan it bieden is om fan inoar in yndruk te krijen hoefolle honneurpunten oft de partner likernôch hat. Beide begripen (fit en honneurpunt) binne belangrike ûnderdielen fan in biedsysteem. Dêr binne yn de rin fan de jierren in hiel soad fan úttocht.

===Biedsysteem===
In biedsysteem dat yn Nederlân in protte brûkt wurdt is fiifkaart heech. [[#It manchekontrakt is kritysk|Hjirboppe]] is al oanjûn dat it finen fan in mooglik manche-kontrakt fan it grutste belang is. No docht bliken dat as partners tegearre likernôch 25 honneurpunten hawwe, hja in manchekontrakt 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ wierskynlik wol meitsje kinne. Foar de manchekontrakten 5♣ en 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt; binne sa'n 27 honneurpunten nedich. Dat leit yn de reden want in kontrakt op 5-nivo is heger as ien op 3- of 4-nivo, men mei dan mar twa slaggen misse yn stee fan trije of fjouwer.

It biedsysteem fiifkaart heech hat as doel om sa gau mooglik út te finen oft der in fit is yn de hege kleuren en oft partners tegearre minstens 25 honneurpunten hawwe, sadat in machekontrakt 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ mooglik is. Binne der wol 25 punten mar gjin fit yn de hege kleuren dan is 3SA wierskynlik wol in gaadlik kontrakt. Om in bytsje ynsicht te jaan yn de opset fan it biedsysteem folgje hjir as foarbyld in pear fan de ienfâldige bied-ôfspraken út it systeem. (Yn dit foarbyld passe de tsjinstanners hieltiid.)

By fiifkaart heech betsjut in iepeningsbod 1&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 1♠: Ik haw 12-19 HP en ministens fiif herten of fiif skoppen. Sa wit partner daliks oft der kânsen binne op in manche yn hert of skop. Ommers, hat er sels ek minimaal trije herte- of skoppekaarten, dan is der in fit yn dy kleur. In oantal bybodden dy’t partner no jaan kin, binne de neifolgjende:
* pas: Ik haw minder as 6 pt. It hat gjin doel om te besykjen in manchekontrakt te bieden, dêr binne wy te swak foar;
* 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 6-9 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 10-11 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 4♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 12 of mear pt: wy kinne de manche spylje en dy bied ik dus hjirby.
Yn it gefal dat it antwurd fan partner 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠ is, moat iepener even goed neitinke. Hy joech mei it iepeningsbod 12-19 HP oan. Binne dy punten oan de lege kant (12-14 HP) dan binne der tegearre te min punten foar de manche. Binne dy punten oan de hege kant (18 of 19 HP) dan liket in manche goed mooglik, partner garandearret mei syn of har antwurd ommers minstens 6 HP. Dat, iepener biedt de manche.&lt;br&gt;
Hat iepener lykwols 15-17 HP, dan is de manche wikkerdewik, ôfhinklik fan de punten fan de bybiedende partner. Yn dat gefal sil iepener 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠ biede. Sa'n bod hjit in ''invite''. Hy of sy seit dêrmei: Partner, ik lit it oan dy oer oftst de manche sitten sjochst of net.&lt;br&gt;
Dit útwurke foarbyld lit sjen hoe't it bieden eins in foarm fan kommunikaasje is tusken de partners om it goede kontrakt te finen.

===De ynset omheech: Dûblet, redûblet en kwetsberens===
De biedljedder ken twa, noch net neamde, ekstra bodden dy’t ynfloed ha op de puntetelling, it ''dûblet'' en it ''redûblet''.&lt;br&gt;
As ien fan de tsjinpartij in bod fan in spiler dûblearret betsjut dat: ‘Ik leau net dat jim dat kontrakt helje kinne. Jimme geane down! En dêrom ferdûbelje ik mei dit bod de strafpunten dy’t jim dan krije.’ Stel: E biedt 2♠; dêrnei passe S en W, mar N seit ‘dûblet’ (faak oanjûn mei ‘x’). As dêrop elkenien past, spylje E-W it kontrakt 2♠x. As se dan down geane, krijt de tsjinpartij twa kear safolle punten. Meitsje hja it kontrakt lykwols ál, dan krije hja mear punten as sljochtwei. In dûblet ferheget dus de ynset.&lt;br&gt;
Der binne twa manieren om in dûblet by it bieden op te heffen. Yn it foarste plak kin de dûblearre partij trochbiede nei it dûblet fan de tsjinstanners. As E of W yn it boppesteande gefal nei N syn dûblet bg. 3♣ biede ferfalt it dûblet. Fansels kinne S of N dy 3♣ ek wer dûblearje mar dat hoecht net. De oare opsje as antwurd is dat E-W sizze: ‘Ha! Jim miene dat wy down geane!? No moai net! Wy dûblearje jim dûblet, dat is in redûblet.’ Mei it redûblet giet de ynset nóch in kear oer de kop, it wurdt no wier in spultsje fan alles of niks: down gean leveret de tsjinstanners nóch mear punten op, mar as de bieders fan it einkontrakt it ál meitsje, har ek.&lt;br&gt;
Ta beslút is der noch it systeem fan kwetsberens. As in pear ''kwestber'' is betsjut dat, dat de punte-ynset fan it spul al ''op foarhân'' foar har ferhege is. It jout mear strafpunten as se down geane mar ek in hegere preemje foar de manche, nammentlik 500 pt (yn stee fan 300 pt. by net-kwetsber). By gewoan wedstriidbridge spylje pearen oan ien tafel faak fjouwer potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Ofwikseljend is dan gjinien kwetsber, it iene pear, it oare pear en beide pearen. By spyljen mei in kompjûtersysteem jout it spulsysteem alle kearen oan hoe’t it mei de kwetsberens fan de beide pearen steld is. It mei dúdlik wêze dat spilers dy’t net kwetsber binne wat mear risiko nimme kinne omdat down gean minder strafpunten opsmyt.

== Bridge as tinksport ==
===Tafalsfaktor útsletten===
Frysk histoarysk en literêr sintrum [[Tresoar]] yn Ljouwert is yn [[2018]] útein set as [https://www.tresoar.nl/onderzoeken/themas/sport/denksportcollectiecentrumtresoar tinksportkolleksjesintrum]. Dêrby steane fjouwer grutte tinksporten sintraal: skake, damje, bridge en go. Troch de akwisysje fan in oantal kolleksjes beskikt Tresoar oer de op ien nei grutste iepenbiere samling mei bridgepublikaasjes yn ’e wrâld. Bridge is, mei skake, damje en go, erkend as [[tinksport]] troch de [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ NOC*NSF].&lt;br&gt;
Bridge ferstjinnet dus blykber mear as oare [[kaartspul]]len de oantsjutting fan tinksport. De reden dêrfan is: As men yn de kroech in gesellige jûn bridge spilet en de kaarten út de hân dielt (dêr’t neat mis mei is), hinget de winst fan de pearen N-S en E-W ek ôf fan de tafallich goede of minne kaarten dy’t de spilers krije. Krije N-S mear manche-ferdielingen as E-W? Dan sit it der dik yn dat se nei tweintich potsjes de measte punten hawwe. Om dat effekt fan ‘gelok mei de kaarten’ op te heffen wurde by bridgewedstriden de resultaten dy’t ferskillende pearen ''mei deselde ferdieling'' helle hawwe, mei inoar fergelike yn in saneamde frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). En dan blykt dat it resultaat allinne noch mar bepaald wurdt troch spulynsicht, konsintraasje, ûnthâld en in goed wurkjend biedsysteem. Mei de software fan tsjintwurdich is it goed mooglik om fan in hiele protte spilers te sjen wat se allegear mei deselde kaarten bean hawwe – en makke (of net).&lt;br&gt;
Dat aspekt fan it spul is ek wêrom't op in spuljûn fan in bridgeklub de ferdielingen yn doaskes beskikber steld wurde. By it spyljen leit elke spiler de kaarten fan de slaggen dy't dien binne foar him of har op 'e tafel del, op 'e kop. Eigen slaggen lizze fertikaal, slaggen fan de tsjinpartij horizontaal. Nei ôfrin triuwt elk it eigen trettjintal kaarten wer werom yn it doaske op it goede plak. Sa kinne folle mear oaren ek mei deselde ferdieling spylje.

===Frekwinsjesteat===
In frekwinsjesteat is in tabel dy’t sjen lit hoefolle punten oft de spilers helle hawwe út in besteande ferdieling. As foarbyld de yllustraasje hjirûnder, ûntliend oan de wykkompetysje op [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club] (de resultaten fan in jûn op in bridgeklub wurde op deselde wize ferwurke).&lt;br&gt;
Wy sjogge oan de linkerkant de oanbelangjende ferdieling. Yn dit spul binne N en S kwetsber (oanjûn mei read). N en S hawwe hiel goed spile en it kontrakt 3SA makke mei twa ekstra slaggen. Dat smyt 660 pt op (preemje kwetsbere manche is 500 pt, plus de punten foar de sans-slaggen)  De wite tabel rjochts is de frekwinsjesteat. Dêr falt út te sjen dat dit spul yn totaal 178 kear spile is; 85 kear wie it kontrakt 5♣ foar S, goed foar 600 pt; 13 kear spilen N en S blykber net goed (of de tsjinstanners wiene hiel tûk), dêr gie it 5♣-kontrakt 1-down, wat 100 pt opsmiet foar E en W (yn de tabel steane altyd de punten foar N en S, dus -100 pt). En dan binne der noch allerhanne oare kontrakten, ek in pear foar E en W.&lt;br&gt;
Mei in beskate rekkenmetoade wurdt de ferdieling oer de punten omrekkene nei persinten en dat is de úteinlikse wedstriidskoare.&lt;br&gt;

[[File:Bridge_(card_game)_Foarbyld_fan_frekwinsjesteat_Example_of_frequency_table.jpg|900px]]
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

== Nederlân Bridgelân ==
===Yntroduksje fan bridge yn Nederlân===
Bridge is ûntstien út in oar kaartspul, whist. Wêr’t de namme bridge weikomt is net wis. Wol dúdlik is dat it spul yn de jierren tweintich fan de foarige iuw syn definitive foarm fûn en benammen yn Amearika populêr waard troch de ynset fan Ely Culbertson (1891-1955) dy’t mei syn ''Blue Book'' (1930) in miljoenepublyk berikte. Nei de oarloch waard it spul ek tige populêr yn Europa, benammen it Feriene Keninkryk, Frankryk en Itaalje.&lt;br&gt;
De bruorren Goudsmit yntrodusearren it bridgespul om 1930 hinne yn Nederlân. Frits Willem (1899-1971) en Ernst Casimir (1903-1967)&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=Ernst+Casimir+Goudsmit&amp;coll=ddd Bertedatum 13 april 1903, Delpher, rieplachte 7 feb. 2026]&lt;/ref&gt;, beide jurist, spilen yn de âldste bridgeklub fan Nederlân, de hearesosjeteit Continental yn Amsterdam. Desennialang wiene se de sterkste spilers fan Nederlân. Se hiene ek ynternasjonaal in soad sukses.&lt;br&gt;
Yn 1930 waard de Nederlandsche Bridge Bond oprjochte (stavering letter oanpast, koartwei NBB). Yn dy jierren wie bridge in elitespul mei sa’n tsientûzen leden oansletten by it lanlik bûn. Dat feroare pas yn de jierren santich fan de foarige iuw yn gearhing mei de maatskiplike trend fan ‘demokratisearring’. De sport waard yn koarte tiid tige populêr en it ledetal fan it bûn ûntplofte&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/kennisbank/historie/ Foar mear sjoch 'Historie' op website NBB]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
De NBB telde yn 1980 40.000 leden en yn 1995 wiene it al 100.000. Dat wie mei te tankjen oan de populêre boeken ''Van Start tot Finish'' fan Cees Sint (1945-2025) en Ton Schipperheyn (1932/3-2022) en de tv-kursus dy’t de AVRO op basis fan dy boeken útstjoerde. Yn 2012 wiene der 115.000 leden. Op seker stuit lykwols sette de ôfname yn en de website fan it bûn fermeldt yn febrewaris 2026 in ledetal fan [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ 70.000]. Likegoed is Nederlân ien fan de meast bridge spyljende lannen fan de wrâld. It lanlik bûn set him derfoar yn om de sport sawol yn de breedte as nei de top ta te fersterkjen.&lt;br&gt;

===Bridge op ynternet===
De komst fan ynternet hat it bridgespul nije ympulsen jûn. It lanlik bûn begûn ein 2001 mei de ynternetbridgeklub [https://www.stepbridge.nl/ StepBridge] dy’t tsjintwurdich njoggentûzen leden hat. Elke bridger kin lid wurde fan StepBridge. As je ynlogge kinne je op allerhanne wizen spylje: rekreatyf of yn wedstriidfoarm; mei freonen of kunde by ôfspraak; of mei jins partner of mei in ûnbekende partner tsjin twa oare ûnbekenden. Lid-spilers krije op basis fan de helle resultaten in ‘ranking’. It Spulsysteem lit sa spilers fan ûngefear itselde nivo tsjin inoar spylje.&lt;br&gt;
In oare Nederlânske bridgesite fan kwizekwânsje is dy fan [https://www.berrywestra.nl/ Berry Westra] (1961). Westra, in betûft wedstriidspiler, sette yn de jierren njoggentich útein mei it skriuwen en útjaan fan allerhanne boeken en oare publikaasjes oer bridge. Yn 2011 begûn er mei [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club] yn kombinaasje mei in nije rige boeken op ynstapnivo, ''Bridge in een flits''.&lt;br&gt; 
As tredde kin hjir neamd wurde in rige fan tolve bridge-lessen op You Tube&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Bvpzh2EXXU0 Hjir op You Tube]&lt;/ref&gt;, fersoarge troch [https://drijverbridge.com/ Tom Drijver].&lt;br&gt;
Uteraard is der op mondiaal nivo in weareld oan bridgesites mei allerhande spylmooglikheden, faak yn it Ingelsk.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

== Bridge yn Fryslân ==
===Yntroduksje (1): Snits===
By de Olympyske Spullen fan 1928 yn Amsterdam wiene twa Ingelske atleten ûnderbrocht by Thomas Zandstra en gymnastyklearaar Casper Ras, Snitsers dy’t yn Amsterdam wennen. Sy learden it bridgen fan har Ingelske gasten. Yn Snits yntrodusearren se it spul by oaren, dy’t yn it doetiidske restaurant Piso al whist spilen. It nije spul sloech oan en der ûntstie in rûnte fan entûsjaste rekreative spilers dy’t wikseljend har ûnderkommen hiene yn in oantal horekagelegenheden, Hotel te Strake, Onder de Linden en Hotel de Wijnberg, en uteraard by minsken thús. Doe’t de ambysje wat heger rikte en fjouwer spilers oan offisjele wedstriden fan de NBB meidwaan woene, die bliken dat soks allinne koe foar leden fan in offisjele bridgeferiening. Sadwaande waard op 10 novimber 1938 yn de gearkomsteseal fan kafee-restaurant Het Park ‘Bridge Club Sneek’ oprjochte. De grûnlizzers wiene de earder neamde Thomas Zandstra, fabrikant Gerbrand Lampe en hannelsagint Albert Vis. De klub begûn mei trettjin leden. Zandstra, Vis en it echtpear Croes út Ljouwert foarmen yn dy tiid in sterk tiim dat sels in kear de populêre lanlike Avro-Bridgedrive wûn, dêr’t tûzenen pearen út it hiele lân oan meidiene&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19390109-2011 ''Leeuwarder Courant'' 9 jann. 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=SNB-20131009-01011003 ''Sneeker Nieuwsblad'', 9 oktober 2013, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Yntroduksje (2): Ljouwert===
Yn de simmer fan 1935 setten fjouwer Ljouwerter lju út ein mei bridgen thús, John Barens en syn frou Tieteke Banga, Wybe Hilverda en Meindert de Jong. John en Wybe koene inoar út Eindhoven dêr’t se wurke hiene en ek bridged. John en Tieteke wiene ein 1934 troud en runden in apotekerssaak op ’e hoeke fan de Papaverstrjitte en de Goudenreinstrjitte yn Ljouwert. Wybe wie ferwaarmingstechnikus, Meindert meiwurker op Wybe syn kantoar.
Letter dat jier naam it fjouwertal it inisjatyf om mei in bridgeklub te begjinnen. De oprjochtingsgearkomst wie yn oktober 1935 yn Hotel Phoenix, Sint Jabiksstrjitte 11. De namme fan de klub waard ‘Altijd Beter Bridge’, A.B.B. Yn it begjin wiene der sa’n tweintich leden, yn 1939 al oangroeid ta fyftich. De klub fielde oan as ‘ien grutte famylje’. Hotel Phoenix wie it earste jier it plak dêr’t sawol lesjûn waard as spile. Bridgers spilen lykwols leaver as dat se tarden, dat nei in jier sei de eigner ‘Zoeken jullie maar een ander tafeltje, niets te dekken, niets te verdienen.’ Der folge in skoft fan omswalkjen by in oantal renommearre Ljouwerter etablisseminten lâns: De Klanderij, De Groene Weide, Sipke Castelein, De Doelen, it Oranjehotel. By einsluten fûn de klub in fêst ûnderkommen yn sosjeteit de Harmonie&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/search?query=bridgeclub%20A.B.B.&amp;period= ''’t Kleine Krantsje'', 8 juny 1985, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Krekt as de bridgeklub fan Snits sleat A.B.B. him yn novimber 1938 oan by de NBB om meidwaan te kinnen oan kompetysjewedstriden. It kranteberjocht dat dêr ferslach fan docht neamt noch in oare Ljouwerter bridgeklub, de N.B.S.&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19381203-2016 ''Leeuwarder Courant'', 3 des. 1938]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De libbensjierren en beroppen fan de persoanen yn dizze paragraaf binne opsocht op allefriezen.nl, dekrantvantoen.nl, wiewaswie.nl en genealogyonline.nl.&lt;br&gt;
Casper Ras (1905-) wie in soan fan Christiaan Ras, direkteur fan it glêsfabryk yn Snits. Hy troude yn 1934 yn Amsterdam. Thomans Wouter Zandstra (1906-1984) troude yn 1936 yn Amsterdam en stiet yn de trouakte as keapman oanjûn. Letter kamen hy en syn frou werom nei Fryslân. Herman Gerbrand Lampe (1908-1962) en Albert Hendrik Vis (1896-1976) binne de iennichsten dy’t opdûke út de gegevens dy't yn de beneaming komme, alle gegevens kombinearjende, derfan útgeande dat it net om ymportlju gie.&lt;br&gt; 
Fierder komt yn de databanken mar ien John [Johannes] Barens foar, en mar ien Wybe [Wijbe Sjoerd Klaas] Hilverda dy’t in plausibele leeftiid hat. Meindert de Jong troude yn 1938 mei Regina de Gavere dy’t er by A.B.B. kennen leard hie. De libbensjierren wurde alsa: John Barens (1911-1986), Tieteke Banga (1909-2002), Wybe Hilverda (1912-1954), Meindert de Jong (1911- nei 1987)&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Groei nei 1945===
Yn 1946 sleaten mear bridgeklubs har oan by it lanlik bûn, Ljouwert, Akkrum, Burgum en Harns&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19710505-19003 ''Leeuwarder Courant'' 5 maaie 1971]&lt;/ref&gt;. De klub yn Ljouwert wie in nije klub dy’t sljochtwei ‘Bridgeclub Leeuwarden’ hjitte. De A.B.B. en de N.B.S. ferdwûnen út byld. Nei 1950 folgen noch folle mear klubs. Soms wiene der yn itselde plak mear as ien. Drachten hie yn 1997 fjouwer oansletten klubs, BC De Vier Windstreken, BC Drachten, BC Aan Slag en de Rookvrije Bridgeclub&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19970327-25002 ''Leeuwarder Courant'' 27 maart 1997]&lt;/ref&gt;. De lêste waard oprjochte yn 1990 en bestiet noch altyd; de earste twa fusearren yn 2015 ta BC De Drachtster Kei&lt;ref&gt; [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=DRC-20151104-01031003 ''Drachtster Courant'' 4 novimber 2015]&lt;/ref&gt;. De Snitser bridgeklub, dy’t yn Fryslân de âldste papieren hat, fusearre yn 2019 mei de klub fan Drylts ta BC Sneek/IJlst. Yn Snits bestiet ek noch in oare klub, De Bridgesociëteit Sneek, formeel fan 2004 ôf, dêrfoar wiene der net-oansletten foarrinders wêrûnder de BZN, de Bridgeclub Zonder Naam.&lt;br&gt;Dit stik giet allinne oer klubs dy’t oansletten binne by it lanlik bûn. Fierder binne der op allegear plakken ek klubs dy’t net oansletten binne.

===Bridgeklubs yn Fryslân hjoed-de-dei===
It lanlik bridgebûn NBB hat Nederlân ferdield yn 24 distrikten&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/over-bridgebond/organisatie/districten/ De 24 distrikten]&lt;/ref&gt;. De provinsje Fryslân mei de kop fan Oerisel en de Noardeastpolder foarmet dêr ien fan. By it distrikt Fryslân binne sa'n 3000 leden oansletten, ferdield oer 37 bridgeklubs&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/ Distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/aangesloten-clubs/ Oersjoch fan de 37 klubs fan distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;. De klubs mei hûndert of mear leden binne (mei ledetal):&lt;br&gt;
B.C. Leeuwarden  258&lt;br&gt;
B.C. Emmeloord  203&lt;br&gt;
B.C. Sneek/IJlst  165&lt;br&gt;
De Bridgesociëteit Sneek  165&lt;br&gt;
B.C. De Capriolen (De Jouwer)  154&lt;br&gt;
B.C. Bravoure en Charme (It Hearrenfean)  121&lt;br&gt;
B.C. Ready (Harns)  119&lt;br&gt;
[[Frjentsjerter Bridge Klup|Franeker B.C.]]  116&lt;br&gt;
De Drachtster Kei  100&lt;br&gt;
Alle ledetallen jilde per 1 febrewaris 2026.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Bridge| ]]
[[Kategory:Kaartspul]]
[[Kategory:Lienwurd út it Ingelsk]]
[[Kategory:Yntroduksje út de 19e iuw]]</text>
      <sha1>3jdujuqea8aiocpgcfylhhr79dtkzm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Greefskip West-Frisia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190753</id>
    <revision>
      <id>1227950</id>
      <parentid>1223758</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T02:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>oars</comment>
      <origin>1227950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9683" sha1="08hwkm13vcktb66qzghywq9qbh02h56" xml:space="preserve">{{histoarysk lân
|namme = Greefskip West-Frisia &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Comitatis Fresiae'' ([[Latyn]])
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;885–1101
|flagge = 
|wapen = 
|biedwurd = 
|lânkaart = [[Ofbyld:Lex_Frisionum_division.png|250px]]
|haadstêd = 
|offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Aldnederfrankysk]]
|steatsfoarm = [[Greefskip]]
|ûntstien út = [[Frisia (midsiuwen)#Hartochdom Frisia|Hartochdom Fryslân]] 
|opgien yn = [[Ofbyld:Vlag_van_het_Graafschap_Holland.png|20px|border]] [[Greefskip Hollân]]
|no diel fan = {{NEDf}}
|ynwennertal = inkele tsientûzenen
|oerflak =  
|folksliet = 
|muntienheid = 
|tillefoan = 
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
It '''greefskip West-Frisia''' of it '''greefskip West-Fryslân''' wie in net dúdlik ôfbeakene midsiuwsk [[greefskip]] fan it [[Hillige Roomske Ryk]]. West-Frisia is de namme dêr't skiedskriuwers it gebiet mei oantsjutte dat nei de [[Frysk-Frankyske Oarloggen|Frankyske oermastering]] yn [[619]] n.Kr. fan it [[Fryske Ryk]] bestjoerd waard troch greven en likernôch út de gebieten [[Teksel]], [[Wieringen]], [[Medemblik (stêd)|Medemblik]], [[Kinmerlân]], [[Rynlân (Hollân)|Rynlân]], [[Masalân|Maaslân]], [[Skouwen-Duvelân|Skouwen]] en [[Walcheren]] bestie en dy't bewenne waard troch (westlike) [[Friezen]].

== West-Frisia == 
West-Frisia ([[Latyn]]: ''Frisia/Fresia occidentalis'') wie it westlik gebiet fan ''[[Frisia]]'', de namme fan it [[Midsiuwen|midsiuwske]] [[Fryslân (wengebiet)|wengebiet]] fan de [[Friezen]], tusken de [[Fly]] en [[Sinkfal]], sa't yn 'e [[Lex Frisionum]] neamd wurdt: ''Apud occidentales Fresionea inter Flehi et Sincfalam...'' (&quot;By de westlike Friezen tusken Fly en Sinkfal...&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keesn.nl/lex/lex_nl_text.htm |titel=''Lex Frisionum – Tekst en vertaling'' |auteur=Kees C. Nieuwenhuijsen |wurk=Kees Nieuwenhuijsen Living History Studies |datum=jannewaris 2010 |opropdatum=14 jannewaris 2020|argyfurl=https://web.archive.org/web/20201029045209/http://www.keesn.nl/lex/lex_nl_text.htm|argyfdatum=2020-10-29}}&lt;/ref&gt;

De omfieming fan it gebiet is troch de iuwen hinne feroare. Yn 'e snuorje doe't de Lex Frisionum opmakke waard hearde it hiele gebiet fan 'e Sinkfal, de doetiidske rin fan 'e [[Westerskelde]] nei it Fly mei it sintrale rivieregebiet mei [[Utert (stêd)|Utert]], [[Doarestêd]] en de [[Betuwe]] ynbegrepen. It gebiet súdlik fan 'e [[Alde Ryn]] en it sintrale riviergebiet hearde earst ta it [[Romeinske Ryk]]. Fan 'e 3e iuw ôf setten [[Franken]] har nei wenjen yn it Romeinsk gebiet. Letter setten dêr ek Friezen har nei wenjen dêre. Yn 'e 6e iuw wurdt neamd dat it gebiet ûnder Fryske kontrôle is. It gebiet súdlik fan 'e Alde Ryn waard troch de Franken ''[[Frisia Citerior]]'' (&quot;neier Fryslân&quot;), foar ''Frisia Ulterior'' (&quot;fierder Fryslân&quot;) oer, neamd. Yn 'e rin fan 'e iuwen, nei de [[Frysk-Frankyske Oarloggen|Frankyske oermastering fan Fryslân]], is de súdlike grins fan Frisia hieltyd mear nei it noarden ta opskood. Yn [[1289]] waard it lêste part fan West-Frisia, de krite [[West-Fryslân]] troch de [[List fan greven fan Hollân en Seelân|Hollânske greve]] [[Floaris V fan Hollân|Floaris V]] oermastere.&lt;ref&gt;{{aut|Bakker, G.}} (1962): ''De grenzen van Frisia tussen 600 en 1150'', It Beaken 24-2, siden 120-130, dêryn siden 126-127.&lt;/ref&gt;

== It greefskip ==
Nei't de Fryske kening Redbad ferstoar yn [[719]] n.Kr. waard it Fryske gebiet oant de Fly troch de Frankyske lieder [[Karel Martel]] oermastere. Guon skiedkundigen oppenearje lykwols dat de Frankyske oermastering doe net fierder as de Felserstream gie en dat meei de [[Slach oan de Boarn]] yn 734 Fryslân, mei de rest fan West-Frisia, oant de [[De Lauwers|Lauwers]] oarmastere waard.&lt;ref&gt;{{aut|Halbertsma, H.}} ''Frieslands oudheid, het rijk van de Friese koningen'', Utert 2000, side 222, &lt;/ref&gt;. Karel Martel syn pakesizzer, [[Karel de Grutte]] oermastere East-Frisia, mank mei [[Saksen (folk)|Saksen]] (772-775). Under Karel de Grutte en syn neiteam, de [[Karolingen]], waarden de Fryske gebieten, lykas yn 'e rest fan harren ryk, ûnderferparte yn greefskippen (''pagi''), bestjoerd troch greven. Dy [[goagreve]]n  wiene yn dy snuorje amtners fan de kening dy't syn taken regionaal útfierden. De greefskippen yn it Fryske gebiet waarden foarme út 'e Fryske goaen. De greven wiene almeast part fan de Frankyske adel ynstee fan de Fryske elite. Nei't de macht fan de Karolingen yn 'e rin fan de 8e en 9e iuw yn it neigean rekke, waarden de pleatslike bestjoerders hieltyd machtiger. Yn dy snuorje wiene de ynfallen fan de [[Wytsings]] yn folle gong. Om dy ynfallen del te bêdzjen waarden beskate gebieten troch de Karolingyske hearskers oan foaroansteande Wytsings útliend. Grutte dielen fan Frisia, wêrûnder gâns West-Frisia, waarden útliend oan Wytsings lykas bygelyks de bruorren [[Roarik]] en [[Harald]] en letter [[Godfryd de Wytsing|Godfryd]], dy't as [[Frisia (midsiuwen)#hartochdom Frisia|hartoch fan Fryslân]] regearen. Dêr ûntstie noed oer de tanimmende macht fan Godfryd en dy waard yn 885 fermoarde. In Fryske fazal fan Godfryd dy't mooglik in rol by de moard spile wie [[Gerulf]]. Hy stamme mooglik út in aadlik skaai út [[Westergoa]]. Nei de moard op Godfryd krige er yn [[885]] it Rynlân yn lien fan keizer [[Karel de Grouwe]]. Boppedat krige er op [[4 augustus]] [[889]] stikken lân yn [[Kinmerlân]] by [[Noardwyk (Súd-Hollân)|Noardwyk]] en guon pleatsen yn [[Teisterbant]] yn besit fan de [[East-Frânsje|Eastfrankyske]] kening [[Arnulf fan Karintje]]. Neffens histoarikus [[Dick Block|D.P. Block]] krige er it sizzenskip oar gâns West-Frisia, dat doe de kuststripe fan de Fly oant de mûning fan de [[Maas]] wie mei de goaen [[Teksel]], [[Kinmerlân]], [[Rynlân (Hollân)|Rynlân]] en [[Masalân|Maaslân]].&lt;ref&gt;{{Aut|Henstra, D.J.}} (2012), ''Friese graafschappen tussen Zwin en Wezer'', Van Gorcum, Assen, siden 66,67&lt;/ref&gt; Hy waard ''comes Fresonum'' (&quot;greve fan de Friezen&quot;) neamd. Hy wurdt as de stamheit fan de [[Gerulfingen]] sjoen.&lt;ref&gt;{{Aut|Jaekel, Hugo}} (1895), ''”Die Grafen von Mittelfriesland aus dem Geschlechte König Ratbods”'', Gotha, siden 34-39&lt;/ref&gt;

Gerulf syn soan [[Durk I]] folge him nei syn dea yn West-Frisia op. De greve syn macht beheinde lykwols oer it gebiet súdlik fan 'e [[IJ (Amsterdam)|IJ]]. Kening [[Karel de Ienfâldige]] joech Durk de tsjerke fan [[Egmond]] en syn besittings as beleaning foar syn help yn de [[Slach by Soissons (923)|Slach by Soissons]] om in opstân fan Westfrankyske fazallen te ûnderdrukken. Hy koe dat dwaan, want Egmond foel krekt noardlik fan it gebiet dy't er urven hie fan syn heit. Hy stifte dêrnei de [[Abdij fan Egmond]].  

It [[feodalisme]] krige yn de Fryske gebieten amper foet oan 'e grûn. Yn [[993]] sneuvele greve [[Arnulf fan Gint|Arnulf]] yn syn besykjen syn ûnderdienen om sizzen jaan te litten. It greefskip koe him al yn eastlike rjochting útwreidzje yn it neidiel fan 'e [[biskop fan Utert]]. Arnulf syn soan [[Durk III]] hie syn machtsbasis yn [[Flaardingen]], dêr't er tol ynfierde oer de [[Merwede]]. Dêr krige er it oan 'e stok mei de biskop fan Utert en de Dútske kening [[Hindrik de Hillige]]. Dy soenen Durk oanpakke, mar waarden yn [[1018]] troch him ferslein yn de [[Slach by Flaardingen]].

Om [[950]] hinne waard úteinset mei de [[Grutte Lânoanmakkerij]] fan it grutte feangebiet, dy't troch de greven fan West-Frisia en de biskoppen fan Utert oanset waarden. Lykwols yn oare parten fan de Fryske lannen, lykas yn [[Westflinge]] en it [[Wetterlân (regio)|Wetterlân]] waard it [[Lânoanmakkerij|oanmeitsjen]] fan it [[fean]] neffens it Fryske [[opstrekrjocht]].

== Nammeferoaring == 
Oan 'e ein fan de 11e iuw feroare de namme fan it greefskip. Yn [[1101]] liet greve [[Floaris II fan Hollân|Floaris II]] him offisjeel ''comes de Hollant'' (&quot;greve fan Hollân&quot;) neame. De namme ''hol(t)lant'' komt fan it [[Aldnederlânsk]] en bestjut &quot;wâld/broek lân&quot;. It gie ynearsten om in feansompegebiet yn it Rynlân, mar waard nei 1101 de namme fan it greefskip. Yn 'e rin fan de 11e iuw binne Hollân en de rest fan West-Fryslân, doetiids oantsjut as &quot;[[Westflinge]]&quot; útinoar groeid. Yn Hollân ûntstie in stribjen nei in eigen identiteit mei in eigen kultuer, taal en rjocht. De Friezen dêrfoaroer woene har net deljaan oan it greeflik gesach. Durk III, lykas syn soannen [[Durk IV]] en [[Floaris I fan Hollân|Floaris I]] holden harren dêrom ta yn it suden.&lt;ref&gt;{{Aut|Blok, D.P.}}, ''Holland und Westfriesland'', side 358&lt;/ref&gt;
Doe't yn [[1064]] it greefskip, mei útsûndering fan it Maaslân, troch keizer [[Hindrik IV fan it Hillige Roomske Ryk|Hindrik IV]] yn lien jûn waard oan de Utertske biskop, hat it fierder yn 'e hân wurke. Yn [[1125]] waard it greefskip troch tadwaan fan kening [[Lotarius fan Supplingenburg]] wer [[Ryksûnmidlikheid|ryksûnmidlik]] wurde. It gebiet boppe de IJ, bleau ynearsten út 'e hannen fan de greven fan Hollân.

== Sjoch ek ==
* [[Greefskip Hollân]]
* [[Greefskip Mid-Fryslân]]
* [[List fan hearskers yn Fryslân]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
'''Boarnen'''
* {{aut|Kees Nieuwenhuijsen}} (2016) ''Strijd om West-Frisa, De ontstaansgeschiedenis van het graafschap Holland'', Omniboek.
* {{aut|Henstra, D.J. (2012)}}, ''Friese graafschappen tussen Zwin en Wezer'', Assen: van Gorcum, ISBN 9789023249788
'''Noaten'''
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:West-Frisia, Greefskip}}
[[Kategory:Greefskip]]
[[Kategory:Greefskip yn de Midsiuwen]]
[[Kategory:Skiednis fan Hollân]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Steat fan it Hillige Roomske Ryk]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 885]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1101]]</text>
      <sha1>08hwkm13vcktb66qzghywq9qbh02h56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederloataringen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190943</id>
    <revision>
      <id>1227940</id>
      <parentid>1227921</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T22:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sjoch ek */ kt</comment>
      <origin>1227940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9648" sha1="l4ufewwaeqi6wxsr4o0c4vhxnvk69cs" xml:space="preserve">{{histoarysk lân
|namme = Hartochdom Nederloataringen &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Lotharingiae Inferior'' ([[Latyn]])
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;885–1101
|flagge = 
|wapen = [[Ofbyld:Lothringen-Nieder.PNG|80px]]&lt;br&gt;It skyld fan de hartoch fan Nederloataringen
|biedwurd = 
|lânkaart = [[Ofbyld:Herzogtum_Lothringen_1000.PNG|250px]] &lt;br&gt;Nederloataringen yn 977 (rôs)
|haadstêd = [[Brussel]]
|offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Aldnederfrankysk]], [[Aldsaksysk]], [[Aldfrânsk]]
|steatsfoarm = [[Hartochdom]]
|ûntstien út = [[Loataringen]] 
|opgien yn = [[Prinsbisdom Luik]] &lt;br&gt;[[Karfoarstedom Keulen]] &lt;br&gt;[[Aartsbisdom Kameryk]] &lt;br&gt;[[Greefskip Kleef]] &lt;br&gt;[[Hartochdom Limburch]] &lt;br&gt;[[Greefskip Namen]] &lt;br&gt;[[Hartochdom Brabân]] &lt;br&gt;[[Greefskip Hollân]] &lt;br&gt;[[Prinsbisdom Utert]] &lt;br&gt; [[Greefskip Gelre]] &lt;br&gt; [[Hartochdom Gulik]] &lt;br&gt; [[Hartochdom Berch]] &lt;br&gt;[[Greefskip Loon]] &lt;br&gt; [[Greefskip Mid-Fryslân]] &lt;br&gt;[[Fryske Frijheid]].
|no diel fan = {{BELf}}&lt;br&gt;{{GERf}}&lt;br&gt;{{FRAf}}&lt;br&gt;{{NEDf}}
|ynwennertal = 
|oerflak =  
|folksliet = 
|muntienheid = 
|tillefoan = 
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
It '''hartochdom Nederloataringen''', of ek wol '''Noard-Loataringen''' (yn titels ek wol ferwiisd as '''Lotier''', '''Lottier''' of '''Lotryk''') wie in [[Midsiuwen|midsiuwsk]] [[hartochdom]] fan it [[Keninkryk Dútslân]] yn it [[Hillige Roomske Ryk]], dy't ûntstie nei de ferdieling fan it [[stamhartochdom]] [[Loataringen]] yn [[959]]. It hat bestien oant de ein fan de [[12e iuw]]. It omfieme it gebiet fan it hjoeddeistige [[Nederlân]] (it gebiet fan [[Frisia (midsiuwen)|Frisia]] los ferbûn wie mei it hartochdom, dochs de hartoggen oefenen [[de facto]] gjin macht út), [[belgje]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], parten fan noardlik [[Frankryk]] en [[Dútslân]] westlik fan 'e Ryn en de regio [[East-Fryslân]].

== Skiednis ==
=== Untstean ===
{{Apart|Loataringen}}
Yn it [[Karolingyske Ryk]] waarden de âlde histoaryske regio's [[Austraasje]] en [[Ripuaryske Franken|Ripuaarje]] hieltyd wer fannijs weryndield, ôfhinklik fan d edynastike ferdieldens dy't yn de 9e iuw gauris foarkaam. Yn [[855]], nei it [[Ferdrach fan Prüm]] dat [[Midden-Frânsje]] ferparte, krige kening [[Lotarius II]] (855-869) gebieten bylâns de [[Maas]], [[Mûzel (Ryn)|Mûzel]] en de [[Nederryn]], it âlde stamlân fan de Karolingers, en nei ferrin fan tiid waard syn ryk bekend as [[Loataringen]]. It waard letter ferskate kearen ferparte, werienige of tafoege oan buorlannen, lykas [[West-Frânsje|West-]] en [[East-Frânsje]]. Yn 'e tiid tusken 890-910 kaam it by it Dútske Ryk (East-Frânsje) mar dêrnei ropten de Loataringske eallju de Westfrankyske kening [[Karel de Ienfâldige]] ta harren kening út. Yn [[923]] waard it omfoarme ta in [[stamhartochdom]] yn it [[keninkryk Dútslân]] (East-Frânsje). De [[Elzas]] kaam lykwols ta it stam[[hartochdom Swaben]]. Yn [[953]] droech de [[Roomsk-Dútske kening|Dútske kening]] [[Otto I fan it Hillige Roomske Ryk|Otto I]] it bestjoer fan gâns it hartochdom Loataringen oer oan syn broer [[Bruno de Grutte]], de [[Aartsbisdom Keulen|aartsbiskop fan Keulen]], dy't dêr de hartoch fan Loataringen mei waard. Yn [[959]] ferparte Bruno it hartochdom yn twa ôfsûnderlike rjochtsgebieten, ien foar de súdlike helte (Boppe-Loataringen) en ien foar de noardlike helte (Nederloataringen of Under-Loataringen), en dy ferdieling waard definityf nei syn dea yn [[965]]. Alletwa regio's foarmen dêr it westlike part fan it [[Hillige Roomske Ryk]] mei, dat yn [[962]] troch Bruno syn âldere broer, keizer Otto I, stifte waard. It is net wis wêrom Loataringen ferdield waard yn twa ôfsûnderlike hartochdommen.
Nederloataringen kaam tsjerklik oerien mei de doetiidske tsjerkeprovinsje fan it aartsbisdom Keulen, mei as suffragaan-bisdommen Utert, Luik en Kameryk.

=== It hartochdom ===
Nei it ferpartsjen waard Nederloataringen takend oan greve [[Godfryd I fan Nederloataringen|Godfryd I fan Bergen]], dy't dêr de earste hartoch fan Nederloataringen mei waard. Alletwa Loataringske hartochdommen folgen dêrnei tige ferskillende wegen: nei de dea fan Godfryd syn soan, hartoch Richar, waard Nederloataringen streekrjocht troch de keizer bestjoerd, oant keizer [[Otto II fan it Hillige Roomske Ryk|Otto II]] yn [[977]] [[Karel fan Nederloataringen|Karel]], de ferballe jongere broer fan kening [[Lotarius fan Frankryk]], yn lien joech. Neder- en Boppe-Loataringen waarden fan [[1033]] oant [[1044]] fannijs koart werienige ûnder [[Gozelo I fan Loataringen|Gozelo I]]. Dêrnei rekke it hartochdom Nederloataringen al gau faai, wylst Boppe-Loataringen bekend kaam te stean as it [[hartochdom Loataringen]].

Mei't Nederloataringen de âlde histoaryske regio ''Ripuaria'' omfieme, dy't as sadanich yn ferskate boarnen út 'e Karolingyske tiid en dêrnei neamd waard, lykas yn de [[Annales Bertiniani|Annalen fan Sint-Bertin]], de [[Annalen fan Fulda]] en oare boarnen, dêr't sels kening [[Lotarius II]] yn 'e [[Annalen fan Ksanten]] neamd wurdt as ''rex Ripuriae'' (kening fan Ripuaria), of ''rex Ripuariorum'' (kening fan de Ripuarianen), waard nei ferrin fan tiid gebrûklik soksoarte argayske nammen foar Nederloataringen en syn ynwenenrs te brûken. Sa neamde Wipo fan Boergonje (stoarn yn 1050) de ynwenners fan Nederloataringen ''Ribuari'' en har hartoch ''dux Ribuariorum''.

=== Stadige ûntbining === 
Fan it begjin fan de 11e iuw ôf makken de dielfoarstedommen har fan it hartochdom los en wiene der yn it westlike part fan it Hillige Roomske Ryk in tal wapene konflikten. De Dútske kening reagearre dêr mei it ynstellen fan trije [[markgreefskip]]pen Antwerpen, Ename en Valenciennes, dy't de grins mei Frankryk beskermje moast en it wichtige gebiet tusken [[Ryn]] en [[Skelde]] ûnder kontrôle hâlde moast. Boppedat waarden de fjouwer bisdommen fan it hartochdom, Keulen, Utert, Luik en Kameryk, yn it ramt fan it [[Rykstsjerkestelsel|Ottoanysk-Salyske keizerlike tsjerkestelsel]] ta geastlike foarstedommen ferheften. It hie foar de keizer it foardiel de biskoppen as wrâldlike lânhearen yn te setten sa't er harren opfolgers sels oanwize koe.
[[Ofbyld:Lotharingen-959 de.svg|thumb|Neder- en Boppe-Loataringen yn 959]]
Yn [[1012]] stelde keizer [[Hindrik de Hillige|Hindrik II]] wer in hartoch oan. Hoewol't hy en syn opfolgers mijden om Nederloataringen ta in erflik hartochdom te meitsjen, slaggen de greven fan Ferdun út it [[Hûs Ardinnen]] der yn de 11e iuw hieltyd wer yn yn bemachtigje de hartochlike titel.

Nei de dea fan [[Godfryd fan Bouillon]] yn [[1100]] naam it belang fan it hartochdom Nederloataringen ôf en waard boppedat troffen troch it skeel tusken de keizers [[Hindrik IV fan it Hillige Roomske Ryk|Hindrik IV]] en [[Hindrik V fan it Hillige Roomske Ryk|Hindrik V]]. Yn [[1100]] hie Hindrik IV greve [[Hindrik fan Nederloataringen|Hindrik fan Limburch]] it hartochdom Nederloataringen yn lien jûn, mar Hindrik V, dy't syn heit ta ta ôftreden twong, sette him fuortendaliks ôf en ferfong him troch greve [[Godfryd I fan Leuven|Godfryd fan Leuven]]. Hja stribben yn it gebiet har eigen belangen nei yn it neidiel fan de rykspolityk.
Nei de dea fan hartoch [[Godfryd III fan Leuven|Godfryd III]] yn [[1190]] erve syn soan, hartoch [[Hindrik I fan Brabân]], de hartochlike titel op hjitten fan keizer [[Hindrik VI fan it Hillige Roomske Ryk|Hindrik VI]] by de [[Ryksdei (Hillige Roomske Ryk)|Ryksdei]] fan [[Schwäbisch Hall]]. Dêr ferlear it hartochdom Nederloataringen definityf syn territoriaal gesach mei, wylst it oerbleaune keizerlik lienguod dat yn 'e hannen fan 'e [[Hartochdom Brabân|hartoggen fan Brabân]] letter it hartochdom Lotier of Lotryk neamd waard.

== Hartoggen fan Nederloataringen ==
[[Ofbyld:Holy Roman Empire 1000 map-de.svg|thumb|Nederloataringen om 1000 hinne as part fan it Hillige Roomske Ryk]]
* [[Godfryd I fan Nederloataringen|Godfryd I fan Henegouwen]], 959–964
* [[Karel fan Nederloataringen|Karel fan Frankryk]], 977–991 ([[Karolingen]])
* [[Otto fan Nederloataringen|Otto]] 991–1012 ([[Karolingen]])
* [[Godfryd II fan Nederloataringen|Godfryd II]], 1012–1023
* [[Gozelo I fan Nederloataringen|Gozelo I]], 1023–1044
* 1044–1046: fakant of [[Gozelo II fan Nederloataringen|Gozelo II]] ?
* [[Freark fan Nederloataringen| Freark fan Lúksemboarch]], 1046–1065
* [[Godfryd III fan Nederloataringen|Godfryd III]] mei it Burd, 1065–1069
* [[Godfryd IV fan Nederloataringen|Godfryd IV]] mei de Bulte 1069–1076
* [[Koenraad fan Nederloataringen|Koenraad fan Franken]], 1076–1088
* [[Godfryd fan Bouillon]], 1088–1100
* [[Hindrik I fan Nederloataringen|Hindrik I fan Limburch]], 1100–1106
* [[Godfryd I fan Leuven|Godfryd VI]], hartoch tusken 1106 en 1128, †&amp;nbsp;1139
* [[Walram III fan Limburch|Walram fan Limburch]], 1128–1139
* [[Godfryd II fan Leuven|Godfryd VII]], 1139/1140–1142
* [[Godfryd III fan Leuven|Godfryd VIII]], 1142–1190

== Sjoch ek ==
* [[Loataringen]]
* [[Hartochdom Loataringen]]
* [[Elzas-Loataringen]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Foar boarnen en oare literatuer, sjoch [https://en.wikipedia.org/wiki/Lower%20Lotharingia ''References'' en ''Sources'' op dizze side] en [https://de.wikipedia.org/wiki/Niederlothringen ''Literatur'' op dizze side]
}}

[[Kategory:Steat fan it Hillige Roomske Ryk]]
[[Kategory:Histoarysk lân yn Jeropa]]
[[Kategory:Skiednis fan Belgje]]
[[Kategory:Skiednis fan Dútslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Frankryk]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
[[Kategory:Hartochdom]]
[[Kategory:Hartochdom yn de Midsiuwen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 959]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1190]]</text>
      <sha1>l4ufewwaeqi6wxsr4o0c4vhxnvk69cs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manipoer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191056</id>
    <revision>
      <id>1227935</id>
      <parentid>1227909</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T22:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1227935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9152" sha1="f3gnd6gs7x2yx3ytn54emwaa7j47srs" xml:space="preserve">{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia
| namme           = Manipoer
| status          = Dielsteat
| ôfbylding       = A home on Loktak Lake Moirang Manipur India.jpg
| ôfbyldingstekst = De driuwende eilannen yn 'e Loktakmar
| flagge          = 
| wapen           = Emblem of Manipur.svg
| haadstêd        = [[Imphal]]
| grutste stêd    = [[Imphal]]
| distrikten      = 16
| gouverneur      = 
| chief minister  = 
| wetjaand orgaan = 
| ynwennertal     = 2.855.794 (rûzing 2011)&lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]&lt;/ref&gt;
| oerflak         = 22.327 km²
| befolkingstichtens = 128 ynw./km²
| hichte          -= 140 - 2.994 m
| talen           = Manipoery
| religy          = [[Hindoeïsme]] (41,4%)&lt;br&gt;[[Kristendom]] (41,3%)&lt;br&gt;[[Islam]] (8,4%)
| stifting        = 21 jannewaris 1972
| iso-koade       = IN-MN
| webside         = [https://manipur.gov.in/ manipur.gov.in]
| mapname         = 
| lat_deg         =
| lat_min         = 
| lon_deg         = 
| lon_min         = 
| tekst by posysjekaart = 
| ôfbylding99         = Manipur in India (claimed and disputed hatched).svg
| ôfbyldingstekst99   = Lokaasje fan Manipoer yn Yndia
| ôfbyldingsbreedte99 = 
}}
'''Manipoer''' ([[Ingelsk]]: ''Manipur'') is in dielsteat yn it uterste noardeasten fan [[Yndia]]. De steat hat as brêge nei [[Súdeast-Aazje]] foar Yndia in strategyske lizzing en wurdt karakterisearre troch in sintrale delling dy't omfieme wurdt troch rûch heuvellân. De haadstêd is [[Imphal]].

== Geografy ==
[[Ofbyld:Imphal At Dusk.jpg|thumb|left|Impal.]]
Manipoer wurdt omsletten troch de Yndiaaske dielsteaten [[Nagalân]] yn it noarden, [[Assam]] yn it westen en [[Mizoram]] yn it súdwesten. Yn it easten en suden dielt de steat in ynternasjonale grins mei [[Birma]]. 

It lânskip bestiet út de sintrale Manipoer-delling, dêr't it meastepart fan 'e befolking wennet, en de omlizzende heuvels dy't hast 90% fan it oerflak fan 'e steat ynnimme. In wichtich geografysk skaaimerk is de Loktak-mar, de grutste swietwettermar fan it noardeasten, ferneamd om syn driuwende eilannen fan fean en planten (''phumdis'').

== Skiednis ==
De skiednis fan Manipoer giet fier werom. Neffens de kronyk ''Cheitharol Kumbaba'' waard de regio al sûnt it jier 33 feriene en regearre troch de Meitei-keningen. Yn 1723 waard it [[Hindoeïsme]] de offisjele religy fan it keninkryk.

Yn 'e 19e iuw hie Manipoer te lijen fan ynfallen út Birma wei. Dat late ta de Ingelsk-Birmeeske Oarloch en it Ferdrach fan Yandavo yn 1826, wêrnei't maharadja Gambhir Singh it lân wer opbouwe moast. Yn 1891 ferlearen de Manipoery in koarte oarloch tsjin 'e Britten (de Ingelsk-Manipoeryske Oarloch), wêrnei't it lân in Britsk protektoraat waard. Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] wie Imphal it toaniel fan swiere slaggen tusken de [[Japan]]ners en de Alliearden. Yn 1949 sleat Manipoer him oan by de Uny fan Yndia.

== Befolking en etnisiteit ==
[[Ofbyld:Depiction of a Meitei man (middle) embracing a tribal man (left) and a Meitei Pangal man (right), symbolising the communal harmony created by the Meiteis, displayed in MMRC &amp; Unity Park, Khangabok, Thoubal district, Kangleipak (Manipur).jpg|thumb|Depiction of a Meitei man (middle) embracing a tribal man (left) and a Meitei Pangal man (right), symbolising the communal harmony created by the Meiteis, displayed in MMRC &amp; Unity Park, Khangabok, Thoubal district, Kangleipak (Manipur)|left|Byldegroep dat de befolking fan Manipoer moat foarstelle: lofts in fertsjintwurdiger fan 'e stammen, sintraal in Meiteiman en rjochts in Pangal.]]
De befolking is ferdield yn trije grutte groepen:
* De [[Meitei]]: Hja wenje benammen yn 'e delling.
* De [[Naga (folk)|Naga's]]: In samling stammen dy't yn 'e noardlike heuvels wenje.
* De [[Kuk (folk|Kuki-Zo]] stammen: Hja wenje benammen yn 'e súdlike heuvels.

Wylst de Meitei harren sûnt de 18e iuw ta it hindoeïsme bekearden, binne de twa grutte groepen yn it heuvellân, de Naga's en de Kuki-Zo,  hast folslein kristlik. Der is ek in lytse groep Meitei-sprekkende moslims, de saneamde Pangals. De ferdieling tusken de delling-bewenners en de heuvelstammen is de basis fan in soad politike en sosjale ûnrêst.

Hoewol't de folkstelling fan 2021 útsteld is (earst troch de COVID-pandemy en letter troch de etnyske ûnrêst), wurdt rûsd dat de befolking yn 2026 de 3,2 oant 3,4 miljoen foarby gien is.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling (Sûnt 1901)
! Jier
| '''1901''' || '''1911''' || '''1921''' || '''1931''' || '''1941''' || '''1951''' || '''1961''' 
|-
! Ynwennertal
| 284.465 || 346.222 || 384.016 || 445.606 || 512.069 || 577.635 || 780.037 
|-
! Groei
| — || +21,7% || +10,9% || +16,0% || +14,9% || +12,8% || +35,0%
|-
! Jier
|  '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' || '''2011'''
|-
! Ynwennertal
| 1.072.753 || 1.420.953 || 1.837.149 || 2.293.896 || 2.855.794
|-
! Groei
| +37,5% || +32,5% || +29,3% || +24,9% || +24,5%
|}

== Religy en konflikt ==
De religieuze ferdieling is hast lyk: neffens resinte sifers binne hindoes (41,4%) en kristenen (41,3%) de grutste groepen, folge troch moslims (8,4%).
Sekuer, de religieuze situaasje yn Manipoer is hiel oars as dy yn Arunachal Pradesh. Yn Manipoer is der in dúdlike geografyske skieding: de Meitei yn de delling binne foar it grutste part Hindoes, wylst de stammen yn de heuvels (Naga en Kuki-Zo) hast folslein kristlik binne.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: right;&quot;
|+ Religy yn Manipoer
! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%)
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''[[Hindoeïsme]]''' ||  46,0%  || 41,4% || style=&quot;color: red;&quot; | -4,6%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''[[Kristendom]]''' || 34,0%  || 41,3% || style=&quot;color: green;&quot; | +7,3%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''[[Islam]]'''  || 8,8%  || 8,4% || style=&quot;color: red;&quot; | -0,4%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''[[Sanamahisme]]''' (lânseigen)  || 10,8%  || 8,2% || style=&quot;color: red;&quot; | -2,6%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''[[Boedisme]], [[Sikhisme]]''' ensfh.  || 0,4%  || 0,7% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,3%
|}
Sûnt de jierren 1970 en 1980 binne der ferskate guerrillabewegings aktyf dy't stride foar autonomy of ûnôfhinklikens. Yn 'e 21e iuw binne de etnyske spanningen slimmer woarn. Yn maaie 2023 brutsen der swiere etnyske konfrontaasjes út tusken de Meitei en de Kuki-stammen. Dat geweld koste oan hûnderten minsken it libben en tsientûzenen rekken hûs en hiem kwyt. It konflikt draait om lânrjochten, de status fan erkende stamme foar de Meitei en de politike machtsferhâldings.

== Bestjoer ==
Manipoer wurdt bestjoerd as in parlemintêre demokrasy mei in eigen parlemint yn 'e haadstêd Imphal. De steat is opdield yn 16 distrikten. De dellingdistrikten binne relatyf lyts mar tichtbefolke, wylst de heuvellândistrikten folle grutter binne.

[[Ofbyld:Manipur districts.png|thumb|right|300px|Bestjoerlike kaart fan Manipoer mei de 16 distrikten.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; margin-right: 20px;&quot;
|+ De distrikten fan Manipoer
! Distrikt !! Haadplak !! Regio !! Etnyske mearderheid
|-
| [[Bishnupur]] || Bishnupur || Delling || Meitei
|-
| [[Chandel]] || Chandel || Heuvellân || Naga / Kuki
|-
| [[Churachandpur]] || Churachandpur || Heuvellân || Kuki-Zo
|-
| [[Imphal-East]] || Porompat || Delling || Meitei
|-
| [[Imphal-West]] || Lamphelpat || Delling || Meitei
|-
| [[Jiribam]] || Jiribam || Delling (west) || (Mingd)
|-
| [[Kakching]] || Kakching || Delling || Meitei
|-
| [[Kamjong]] || Kamjong || Heuvellân || Naga
|-
| [[Kangpokpi]] || Kangpokpi || Heuvellân || Kuki-Zo
|-
| [[Noney]] || Noney || Heuvellân || Naga
|-
| [[Pherzawl]] || Pherzawl || Heuvellân || Kuki-Zo
|-
| [[Senapati]] || Senapati || Heuvellân || Naga
|-
| [[Tamenglong]] || Tamenglong || Heuvellân || Naga
|-
| [[Tengnoupal]] || Tengnoupal || Heuvellân || Naga / Kuki
|-
| [[Thoubal]] || Thoubal || Delling || Meitei
|-
| [[Ukhrul]] || Ukhrul || Heuvellân || Naga
|}
&lt;div style=&quot;clear: both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== Natoer ==
[[Ofbyld:Breathtaking beauty of Dzukou Valley in Manipur-Nagaland border (edit).jpg|thumb|left|Dzuko-delling.]]
Manipoer hat in grutte biodiversiteit mei ferskate nasjonale parken:
* [[Nasjonaal Park Keibul Lamjao]]: Dit is it iennichste driuwende nasjonale park op 'e wrâld. It leit yn 'e Loktak-mar en it is it lêste   plak dêr't it Manipoerlierhart foarkomt, in seldsume en bedrige hartesoarte. It Manipoerlierhart wurdt ek wol it &quot;dûnsjende hart&quot; neamd.
* It [[Nasjonaal Park Shirui]] is bekend fanwegen de Shirui-leelje, dy't allinnich hjir yn it wyld groeit.

Dêrnjonken binne der ferskate natoerreservaten, lykas Yangoupokpi-Lokchao en Jiri-Makru, dy't krúsjaal binne foar de beskerming fan seldsume bisten. Op 'e grins mei Nagalân leit de Dzuko-delling, dat ferneamd is om syn &quot;rôljende&quot; heuvels, leeljes en seldsume fûgels. 

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Manipur}}
}}
{{DEFAULTSORT:Manipoer}}
{{Dielsteat fan Yndia}}
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Manipoer| ]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1972]]</text>
      <sha1>f3gnd6gs7x2yx3ytn54emwaa7j47srs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kerala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191067</id>
    <revision>
      <id>1227937</id>
      <parentid>1227914</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T22:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1227937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11494" sha1="oms1kwp1neetk5gfv7dzj2a43d60z3b" xml:space="preserve">{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia
| namme             = Kerala
| status            = Dielsteat
| ôfbylding         = Kerala backwater 20080218-11.jpg
| ôfbyldingstekst   = De wetterwegen fan Kerala
| flagge            =
| wapen             = Government of Kerala Logo.svg
| haadstêd          = [[Trivandrum]]
| grutste stêd      = [[Kochi]]
| distrikten        = 14
| gouverneur        = 
| chief minister    = 
| wetjaand orgaan   = 
| ynwennertal       = 33.406.061 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 38.863 km²
| befolkingstichtens = 860 ynw./km²
| hichte            = 0 - 2.695 m
| talen             = [[Malajalam]]
| religy            = [[Hindoeïsme]] 54,7%&lt;br&gt;[[Islam]] 26,7%&lt;br&gt;[[Kristendom]] 18,4%
| stifting          = 1 nov. 1956
| iso-koade         = IN-KL
| webside           = [https://kerala.gov.in/ kerala.gov.in]
| mapname           =
| lat_deg           =
| lon_deg           =
| tekst by posysjekaart =
| ôfbylding99         = Kerala in India.svg
| ôfbyldingstekst99   = Lokaasje fan Kerala yn Yndia
| ôfbyldingsbreedte99 =
}}
'''Kerala''' is in dielsteat yn it súdwesten fan [[Yndia]] oan 'e [[Malabar (Yndia)|Malabar]]kust. De steat is ferneamd om syn tropyske lânskip, eksoatyske krûden en hat neffens de lannelike standert in hiel hege graad fan sosjale ûntwikkeling. Kerala hie yn 2018 de heechste [[Minsklike Untwikkelingsyndeks]] (HDI) fan Yndia (0,784 yn 2018). De namme is ôflaat fan ''Kera'' (kokosnoatbeam) en ''Alam'' (lân) en betsjut lân fan 'e kokosnoatbeammen.

== Geografy ==
[[Ofbyld:AnaimudiPeak DSC 4834.jpg|thumb|left|De Anamudi.]]
Kerala wurdt yn it westen begrinzge troch de [[Arabyske See]] en yn it easten troch de hege bergen fan 'e [[West-Ghats]]. It lânskip bestiet út trije sônes: de kuststreek mei in netwurk fan kanalen en marren, de sintrale heuvels mei lânbou en de hege bergen yn it easten mei tichte bosken en teeplantaazjes.

It klimaat is tropysk en stiet ûnder ynfloed fan 'e súdwestlike [[moesson]], dy't fan juny ôf foar oerfloedige reinfal soarget. De heechste berch fan Súd-Yndia, de Anamudi (2.695 m), leit yn Kerala.

== Skiednis ==
De skiednis fan Kerala is fan âlds ferbûn mei de hannel yn krûden, benammen swarte piper. Al yn 'e klassike âldheid hie de kust kontakten mei de [[Romeinen]], [[Arabieren]] en [[Sinezen]]. Neffens de tradysje kaam de apostel [[Tomas (apostel)|Tomas]] yn it jier 52 n.Kr. nei Kerala, wat it begjin wie fan ien fan 'e âldste [[Kristendom|kristlike]] mienskippen fan 'e wrâld.

Yn 1498 kaam de [[Portegal|Portegeeske]] ûntdekkingsreizger [[Vasco da Gama]] oan by de kust fan Calicut, dat hjoed-de-dei Kozhikode hjit. Dit wie it begjin fan 'e Europeeske ynfloed yn Yndia. 
[[Ofbyld:Mattancherry Palace DSC 0903.JPG|thumb|left|Mattancherry Palace.]]
Yn 'e 17e iuw krige de [[Feriene Eastindyske Kompanjy]] (FEK) foet oan wâl yn Kerala. Hja ferdreaune de Portegezen en krigen it monopoalje op 'e hannel yn piper en kaniel. De Nederlanners bouden ferskate forten, wêrfan de stêd [[Kochi]] (eartiids Cochin) it sintrum waard. It ferneamde ''Bolgatty Palace'' en it ''Mattancherry Palace'' (ek wol it ''Dutch Palace'' neamd) binne hjoed-de-dei noch altyd oantinkens oan dy tiid. Doe't de machtige kening fan [[Travancore]], Marthanda Varma, de hannel yn eigen hannen hâlde woe kaam er yn konflikt mei de Nederlanners. Ta fernuvering fan 'e wrâld waarden de Nederlanners yn 1741 ferslein troch it leger fan Varma. Dat betsjutte it begjin fan 'e ein fan 'e Nederlânske macht yn Yndia. It wie foar it earst dat in Aziatyske macht in Europeeske float yn in grutte seeslach fersloech. Letter soene de Britten de hannel yn krûden behearskje. 

De moderne dielsteat Kerala waard yn 1956 foarme troch it gearfoegjen fan 'e regio's fan 'e eardere foarstedommen Travancore en Cochin en de Britske provinsje Malabar.

== Befolking en Sosjaal Model ==
In grut part fan 'e ynwenners wennet yn in hast trochgeande stedske gurdle fan bebouwing oan 'e kust. Opfallend is de hege wolstân fan 'e steat, dy't foar in grut part ymportearre is. In opfallend skaaimerk fan 'e steat is nammentlik de grutte emigraasje: miljoenen Keraliten wurkje yn 'e [[Golfsteaten]], en it jild dat hja nei hûs stjoere is in wichtige pylder fan 'e ekonomy.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling (1951–2011)
! Jier !! 1951 !! 1961 !! 1971 !! 1981 !! 1991 
|-
! Ynwennertal
| 13.549.118 || 16.903.715 || 21.347.375 || 25.453.680 || 29.098.518  
|-
! Jier !! 2001 !! 2011
|-
! Ynwennertal
| 31.841.374 || 33.406.061
|}

=== Religy ===
Kerala wurdt tradisjoneel skaaimerke troch in stabile religieuze gearstalling, wêrby't de ferskate mienskippen in grutte graad fan sosjale gearhing fertoane. Dizze ynteraksje is djip yn 'e kultuer ferankere en komt ûnder oare ta útdrukking yn it mienskiplik fieren fan kulturele en religieuze feesten.

Dochs is der de lêste desennia in taname fan maatskiplike polarisaasje te sjen. Oan 'e iene kant is der in groei fan strangere en radikalere streamingen binnen de islamityske mienskip, foar in part ûnder ynfloed fan ideologyske en finansjele bannen mei it [[Midden-Easten]]. Oan 'e oare kant hat it hindoenationalisme, fertsjintwurdige troch organisaasjes lykas de Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) en de Bharatiya Janata Party (BJP), syn oanwêzigens yn 'e steat fersterke. Dizze politike ferskowings soargje regelmjittich foar spanningen en debat oer de takomst fan it Keralityske pluralisme.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: right;&quot;
|+ Religy yn Kerala
! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%)
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''[[Hindoeïsme]]''' || 56,2% || 54,7% || style=&quot;color: red;&quot; | -1,5%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''[[Islam]]''' || 24,7% || 26,7% || style=&quot;color: green;&quot; | +2,0%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''[[Kristendom]]''' || 19,0% || 18,4% || style=&quot;color: red;&quot; | -0,6%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''Oars / net neamd''' || 0,1% || 0,2% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,1%
|}
[[Ofbyld:Calvary Mount Church Top Idukki Kerala Mar22 A7C 01247.jpg|thumb|250px|Tsjerke yn 'e West-Ghats.]]
De delgong fan it hindoeïsme en kristendom komt foar in grut part troch de legere bertesifers yn dy mienskippen en de hege graad fan emigraasje nei it bûtenlân. Benammen kristenen emigrearje nei it bûtenlân, mar net út earmoede. In grut part fan 'e kristenen is heechoplaat (dokters, ferpleechkundigen, yngenieurs) en de lokale ekonomy fan Kerala kin net wurk biede op dat nivo en mei de salarissen dy't dêrby hearre. 

== Kultuer ==
De kultuer fan Kerala is fan Dravidyske oarsprong mei sterke ynfloeden fan 'e hannelskontakten. De ynfloed fan 'e Arabieren is werom te finen yn 'e Mappila-kultuer fan Noard-Kerala. Yn Kochi binne de âldste synagoge fan it Mienebest en tsjerken mei in Portegeeske en Nederlânske ynfloed te sjen.
 
[[Ofbyld:Kathakali dance 02.jpg|thumb|left|Kathakali-dûns.]]
It [[Kathakali]] is in wrâldferneamde foarm fan dûnsdrama mei kleurrike kostúms en komplekse gesichtsskilderingen. In wyld ritueel dat yn 'e regio Noard-Malabar beoefene wurdt is it Theyyam. In typyske fjochtsport út de regio is it Kalaripayattu. Kerela is ek it sintrum fan Ayurveda, de tradisjonele Yndiaaske medisynlear.
[[Ofbyld:Alappadan Chundan in ntbr25.jpg|thumb|thumb|250px|Ien fan 'e dielnimmende boaten oan 'e races op 'e Punnamada-mar.]]
Fan july oant septimber wurde de ferneamde ''Snake Boat Races'' holden op 'e kanalen fan Kerala. De boaten binne lange, somtiden wol 30 oant 35 meter en de efterkant fan 'e boat stekt meters omheech en liket op 'e kop fan in lilke [[kobra]], dêrfandinne de Ingelske namme &quot;Snake Boat&quot;. Ien boat kin wol 100 oant 150 roeiers ha. De meast ferneamde race wurdt op 'e Punnamada-mar by Alappuzha holden.

== Bestjoer ==
Kerala is ferdeeld yn 14 distrikten. De polityk yn Kerala wurdt karakterisearre troch in wikseljende macht tusken twa grutte koalysjes: de Left Democratic Front (LDF, ûnder lieding fan 'e Kommunistyske Partij) en de United Democratic Front (UDF, ûnder lieding fan 'e Kongrespartij).

{| class=&quot;wikitable sortable zebra&quot; style=&quot;text-align:right; font-size: 90%;&quot;
! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Alappuzha (distrikt)|Alappuzha]] || Alappuzha
| [[Ofbyld:Alappuzha district.png|80px|center]]
| 2.127.789 || 1.414
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Ernakulam (distrikt)|Ernakulam]] || Kochi
| [[Ofbyld:Ernakulam district.png|80px|center]]
| 3.282.388 || 3.068
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Idukki (distrikt)|Idukki]] || Painavu
| [[Ofbyld:Idukki district.png|80px|center]]
| 1.108.974 || 4.358
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kannur (distrikt)|Kannur]] || Kannur
| [[Ofbyld:Kannur district.png|80px|center]]
| 2.523.003 || 2.966
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kasaragod (distrikt)|Kasaragod]] || Kasaragod
| [[Ofbyld:Kasaragod district.png|80px|center]]
| 1.307.375 || 1.992
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kollam (distrikt)|Kollam]] || Kollam
| [[Ofbyld:Kollam district.png|80px|center]]
| 2.635.375 || 2.491
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kottayam (distrikt)|Kottayam]] || Kottayam
| [[Ofbyld:Kottayam district.png|80px|center]]
| 1.974.551 || 2.208
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kozhikode (distrikt)|Kozhikode]] || Kozhikode
| [[Ofbyld:Kozhikode district.png|80px|center]]
| 3.086.293 || 2.344
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Malappuram (distrikt)|Malappuram]] || Malappuram
| [[Ofbyld:Malappuram district.png|80px|center]]
| 4.112.920 || 3.550
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Palakkad (distrikt)|Palakkad]] || Palakkad
| [[Ofbyld:Palakkad district.png|80px|center]]
| 2.809.934 || 4.480
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Pathanamthitta (distrikt)|Pathanamthitta]] || Pathanamthitta
| [[Ofbyld:Pathanamthitta district.png|80px|center]]
| 1.197.412 || 2.637
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Trivandrum (distrikt)|Trivandrum]] || Trivandrum
| [[Ofbyld:Thiruvananthapuramdistrict.png|80px|center]]
| 3.301.427 || 2.192
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Thrissur (distrikt)|Thrissur]] || Thrissur
| [[Ofbyld:Thrissur district.png|80px|center]]
| 3.121.200 || 3.032
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Wayanad (distrikt)|Wayanad]] || Kalpetta
| [[Ofbyld:Wayanad district.png|80px|center]]
| 817.420 || 2.131
|}

* Malappuram is it distrikt mei de grutste befolking en it hert fan 'e moslimmienskip yn Kerala.
* Idukki en Wayanad binne de bercheftige distrikten yn 'e West-Ghats; hja hawwe de leechste befolkingstichtens en binne ferneamd om harren natoer en teeplantaazjes.
* Ernakulam is it ekonomyske hert fan 'e steat, mei de havenstêd Kochi as middelpunt.

== Natoer ==
De natoer fan Kerala wurdt behearske troch de West-Ghats yn it easten en de Arabyske See yn it westen. De steat hat in rike biodiversiteit. Bekende bistesoarten binne de [[Aziatyske oaljefant]] en de seldsume [[Nilgiri Tahr]]. It lânskip fariearret fan tropyske reinwâlden yn 'e bergen oant de útwreide wetterwegen en kokosnoatbosken oan 'e kust.

* [[Nasjonaal Park Periyar]]
* [[Nasjonaal Park Eravikulam]]
* [[Nasjonaal Park Silent Valley]]
* [[Nasjonaal Park Anamudi Shola]]
* [[Nasjonaal Park Mathikettan Shola]]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Kerala}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kerala}}
{{Dielsteat fan Yndia}}
[[Kategory:Kerala| ]]
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1956]]</text>
      <sha1>oms1kwp1neetk5gfv7dzj2a43d60z3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jefta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191068</id>
    <revision>
      <id>1227938</id>
      <parentid>1227918</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T22:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dea */ + navigaasje rj. f. Isr.</comment>
      <origin>1227938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4292" sha1="amx920dh6jvqs8vt1tkj9wk2oozc7iw" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bibelsk persoan
| namme                = Jefta
| ôfbylding            = Jephthah-Jephte.jpg
| ôfbyldingstekst      = Jefta en syn dochter (James Tissot)
| alternative nammen   = Jephthah
| namme oarsprong      = Hebriuwsk: יִפְתָּח (Yip̄tāḥ, betsjutting: &quot;Hy makket iepen&quot; of &quot;God sil befrije&quot;)
| folk                 = [[Gileäd (krite)|Gileädyt]] (stamme fan [[Manasse (stamme)|Manasse]])
| heit                 = Gileäd
| mem                  = net neamd (in prostituee)
| bern                 = ien dochter (net by namme neamd)
| rol                  = Achtste rjochter fan Israel
| perioade             = 12e of 11e iuw f.Kr.
| bekend fan           = Syn ûnthjit; oerwinning op de Ammoniten; it Sjibbôlet-ynsidint
| neamd yn             = [[Rjochters]] 11-12; [[Hebreeërs]] 11:32
}}
'''Jefta''' wie de achtste rjochter fan Israel. Hy wie de soan fan Gileäd en in prostituee. Fanwegen syn ôfkomst waard er troch syn healbruorren ferjage en flechte er nei it lân Tob, dêr't er lieder waard fan in groep los folk dêr't er mei op en út gie.

== De striid tsjin de Ammoniten ==
Doe't de [[Ammoniten]] Israel oanfoelen, hiene de âldsten fan Gileäd in sterke lieder nedich. Hja sochten Jefta op en fregen him om harren oanfierder te wurden. Jefta stimde yn, op betingst dat er nei de oerwinning harren haadman bliuwe mocht.

== De belofte en it offer ==
Foardat Jefta de striid oangie, die er in belofte oan God: as er de Ammoniten ferslaan soe, soe er it earste dat him út syn hûs temjitte kaam as brânoffer oanbiede. Jefta helle in grutte oerwinning, mar by syn thúskomst yn Mispa wie it syn iennichst bern, syn dochter, dy't dûnsjend nei bûten kaam om him te ferwolkomjen.

Jefta wie brutsen, mar fûn dat er syn belofte net brekke koe. Syn dochter krige twa moannen de tiid om mei har freondinnen yn 'e bergen te kleien oer it feit dat hja nea trouwe soe, wêrnei't Jefta syn belofte neikam.

[[Ofbyld:Goya sacrifice of jephthah's daughter.jpg|thumb|left|Offer fan Jefta's dochter&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[Francisco Goya]])&lt;/small&gt;]]
De [[Toara]] is hiel dúdlik oer minske-offers. Yn 'e tiid fan 'e rjochters wie it bringen fan berne-offers in bekend gebrûk by buorfolken (lykas de Ammoniten en de Moäbiten dy't de god Moloch tsjinnen), mar foar de Israeliten wie soks in griis:

* Levitikus 1:21: Jo sille jo bern net oerjaan om offere te wurden oan Moloch...&quot; 
* Deuteronomum 12:31: Doch soks de Heare jo God net oan. Ommers al wat de Heare in grouwel fynt en dat Hy hatet, dogge hja foar har goaden.

Om't it sa bot tsjin de Wet fan Moazes yngiet, binne der ûnder bibelwittenskippers twa streamingen dy't de folgjende útlis jouwe:

* Jefta hat har yndie offere en it ferhaal tsjinnet yn dat gefal as in tragysk foarbyld fan wat der bart as it folk de echte ynhâld fan de Wet ferjit en heidenske gewoanten oernimt.
* It ferhaal is in symboalyske lêzing en it offer betsjutte dat hja har libben lang faam bliuwe moast om God te tsjinjen by it tabernakel. Dat soe ferklearje wêrom't hja en har freondinnen yn 'e bergen klage oer har fammeskip en net oer har dea.

De [[Bibel]] sprekt gjin oardiel út oer Jefta's died.
== Sjibbolet ==
Nei de oerwinning op 'e Ammoniten krige Jefta spul mei de stamme fan [[Efraï, (stamme)|Efraïm]], dy't misledige wie om't hja net útnoege wiene foar de striid. Dat rûn út op in stamme-oarloch. By de furden fan 'e [[Jordaan]] wisten Jefta's manlju de útnaaiende Efraïmiten te werkennen troch harren it wurd &quot;Sjibbôlet&quot; útsprekke te litten. Om't Efraïmiten de &quot;sj&quot;-klank net útsprekke koene (hja seiden &quot;Sibbôlet&quot;), waarden hja werkind en deade waarden.

== Dea ==
Jefta hat seis jier rjochter west oer Israel. Hy stoar en waard begroeven yn ien fan 'e stêden fan Gileäd. Nettsjinsteande syn tragyske belofte wurdt er yn it Nije Testamint (Hebreeërs 11) neamd as ien fan 'e helden fan it leauwe.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[[Rjochters]] 11: De skiednis fan Jefta, de Ammoniten en syn belofte.
*[[Rjochters]] 12: De striid tsjin Efraïm en de dea fan Jefta.
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Jephthah|Jefta}}
}}
{{Rjochters fan Israel}}
[[Kategory:Persoan yn it Alde Testamint]]
[[Kategory:Israelitysk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 12e iuw f.Kr.]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 11e iuw f.Kr.]]</text>
      <sha1>amx920dh6jvqs8vt1tkj9wk2oozc7iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Pleatsmoarden</title>
    <ns>1</ns>
    <id>191069</id>
    <revision>
      <id>1227948</id>
      <parentid>1227924</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T00:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pleatsmoarden. */ Antwurd</comment>
      <origin>1227948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8009" sha1="aintlv9d1r1ibmksct5x07r1skqp3j2" xml:space="preserve">== Pleatsmoarden. ==

(Ik ha de ûndersteande tekst eefkes ferhûze nei dit plak, want ik tink dat it hjir thús heart).  
Goeiejûn @RomkeHoekstra, ik seach dat jo oan 'e gong wie mei Súdafrikaanske provinsjes. Moai dat ek wat omtinken jûn wurdt oan dat part fan de wrâld. Binne jo fan doel yn 'e takomst mear siden oar Súd-Afrika oan te meitsjen? Ik woe der yn 'e neie takomst ek mear oer skriuwe, foaral omreden dat ik dêr de lêste jierren in soad hinne gean. Ik woe benammen skriuwe oer plakken, de histoarje ensfh. Mar ik wol jo neat ûnthâlde, dus skriuw mar raak wêr't jo oer skriuwe wolle:-). Ik woe jo al even wize op de side oer de pleatsmoarden dy't jo in stikmannich jierren lyn skreaun hiene. Ik tink dat dy wol wat mear in neutralere dekking hawwe kin. Ik tink jo hawwe dy fan it Afrikaanstalige lemma oernommen, en dy sjocht it suver fan ien kant. Jo kinne bygelyks nei de Ingelske fariant sjen dy't dêr folle neutraler oer giet. Fr.gr. Kneppelfreed (oerlis) 4 apr 2026, 20.45 (CEST)

:{{Ping|Kneppelfreed}} Ik ha it artikel oer de pleatsmoarden in bytsje oanpast en hoopje dat it jo sa goed is. En oars soe ik it moai fine as jo de sinnen hjir eefkes delsetten wêr't jo muoite mei ha. Ik ha de Súdafrikaanske provinsjes beskreaun en it lemma oer Súd-Afrika foar in grut part fernijd - it artikel oer it lân sels wie yntusken nammentlik ek datearre. Yn it gefal fan Súd-Afrika (en sa ek Meksiko) stie boppedat noch in ynfoboks dy't op 'e mobyl der foar soarge dat de begjintekst fan it artikel hast net te lêzen wie. Moai dat jo ek wat oan Súd-Afrika dwaan wolle want der binne ek noch in pear grutte plakken dêr't de artikels wol wat útwreiding nedich ha. Ik ha genôch oare ûnderwerpen wêr't ik noch mei te set wol, mar út en troch sil ik ek wol wer oer Súd-Afrika skriuwe. Ik winskje jo noflike Peaskedagen ta.--RomkeHoekstra (oerlis) 4 apr 2026, 23.06 (CEST)

@RomkeHoekstra, goeiemoarn. Sorry foar it lette respons, ik haw drokke dagen op it stuit en de maitiid is hjir en dêr is soad wurk te dwaan. Hawwe jo fierders in goed Peaske hân? Oangeande it artikel oer de pleatsmoarden, liket it artikel wat te folle te hingjen rjochting dat de moarden op de boeren rjochte binne op blanke boeren. Sa liket it Afrikaansktalige lemma te wêzen. Foar in soad Afrikaners fielt dat yndie sa, mar de kriminaliteit is spitigernôch yn it algemien yn it lân tanommen en boeren binne dêr ek slachtoffer fan wurden. It soe moai wêze dat der ek eefkes yn neamd wurde kin dat, neffens it Súdafrikaanske statyk en de Transvaal boere-organisaasje boeremoarden tusken 2015-2017 tusken de 54 en 73 moarden it jier yn in totaal fan 20.000 moarden it jier yn it lân. Ek soe it baas wêze dat der neamd wurdt dat ek swarte wurknimmers by de oanfallen omkommen binne, en ik miende dat dat tal noch heger wie as de blanken. Jo kinne oars it bêste even nei it Ingelsktalige lemma sjen. Dêr binne yn ekstreemrjochtse rûnten by Afrikaners dy't de pleatsmoarden as in folkemoard omskriuwe wolle, itjinge troch Trump en syn regear en oare rjochtse politisy oernommen waard. Ik hoopje dat ik it in bytsje dúdliker makke ha. Fr.gr. Kneppelfreed (oerlis) 12 apr 2026, 07.06 (CEST)

::{{Ping|Kneppelfreed}} Ik ha dit artikel oer de pleatsmoarden yn 2017 skreaun. Ik wit eins net iens mear wat de oanlieding wie want it is al wer 9 jier lyn, mar ik leau dat it doe yn it nijs wie. It wie in oersetting fan 'e Afrikaansktalige side (Afrikaansk wurdt trouwens net allinnich troch Afrikaners praat, de grutste groep - 60% oant 65% - fan 'e Afrikaansktalige mienskip wurdt foarme troch de kleurlingen en dy sille grif ek aktyf wêze op 'e Afrikaansktalige wiki). It lestige by it skriuwen oer dit ûnderwerp is dat der in soad aktivisme om hinne hinget. Dat makket it ûnderwerp al gau kontroversjeel om't aktivisten (of politisi) de pleatsmoarden fanút in eigen perspektyf en mei eigen bedoelings ynkleurje. Guon meitsje it grutter troch bygelyks de claim genoside te brûken, oaren wolle de pleatsmoarden - út skamte, mar miskien ek wol om't it har ûnferskillich lit - leafst sa lyts mooglik hâlde. Net foar neat stiet der dat it in tige beladen ûnderwerp is. Neutrale minsken binne der net, mar it is wol fan grut belang hjir neutraal te skriuwen. Dit artikel besiket spesifyk oer de pleatsmoarden te ynformearjen, net oer de kriminaliteit yn Súd-Afrika yn it algemien. Yn 2019 wiene der yn Jehannesburch grutskalige útbraken fan geweld tsjin migranten ([[:en:2019 Johannesburg riots]]), wêrby't minsken fermoarde en winkels yn 'e brân stutsen waarden. It wie net de earste kear dat soks barde en ek net de lêste kear. Ik skriuw dit hjir om't it dúdlik makket dat haat tsjin minderheden ek yn 'e Súdafrikaanske samenleving foarkomt. En dat it maklik aktivearre wurde kin, bygelyks troch minsken as Julius Malema. Sawol by de boeren op ôfhandich lizzende pleatsen as de migranten út oare Afrikaanske lannen giet it om minderheden yn in faak kwetsbere posysje. Ik wyt net wat de oaren derfan tinke, mar sokke foarmen fan geweld kinne spesifyk beskreaun wurde en hoege, wat my oanbelanget, net op ien bulte smiten te wurden mei oare geweldsmisdriuwen, dy't faak fan in tige oare aard binne. Ik lit it artikel no ynearsten foar wat it is, mar it stiet jo fansels frij om it út te wreidzjen.
[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 apr 2026, 12.24 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], it bliuwt yndie in beladen ûnderwerp. It is de lêste tiden wer mear yn it nijs, net fanwegen de moarden sels (dy binne de lêste jierren ôfnaam, dochs komme noch hieltyd wol foar), mar mear om politike redenen. Fral om't Trump claimde dat der in blanke genoside geande is yn Súd-Afrika en dat er blanke Súdafrikanen asyl oanbea yn e Feriene Steaten. Ja ik wit dat de mearderheid fan Afrikaansktaligen net-blanken binne, mar ik sjoch wol in gâns ferskil tusken it Afrikaansktalige en Ingelsktalige lemma hjiroer. Jo skriuwe dat dizze side oer de pleatsmoarden giet. Dêr hawwe jo gelyk yn, mar it soe, nei myn miening, relevant wêze om de kontekst te wjerjaan wêryn de pleatsmoarden plakfine. Oan iene kant wurdt der oppenearre dat boeren ornearre wurde fan de rôfmoarden, itjinge yn it artikel neamd waard, mar it is neffens my ek relevant oan te jaan oan oare kant te neamen dat de kriminaliteit en homiside yn syn totalens tanaam is en dat de pleatsmoarden dêr part fan binne. Dêr soene de sifers êr't ik nei ferwiisde by yn neamd wurde kinne. Dêr binne grif groepen dy't slachtoffer binne fan haat yn de Súdafrikaanske maatskippij, lykas yn in soad oare plakken op 'e wrâld. Ja dat grutskalige geweld yn 2019 tsjin migranten wie net bêst en ik kin sels ûnderskriuwe dat migranten har net altyd feilich fiele dêr en ik kin Simbabwanen dêre dy't dêr wurkje dêr delsjoen op wurde dat hja wurk fan Súdafrikanen ôfpakke. En útspraken lykas dy fan Malema helpe net mei. It liet ''Skiet die Boer'' of ''Kill the Boer'' wie in protestliet fan de 1970-er of 80-er jierren yn 'e snuorje fan 'e apartheid. Dat liet waard him pear jier lyn troch it Gerjochtshôf fan Súd-Afrika ferbean te brûken, om't soks ta geweld oansette koe en dat moat nea oanmoedige wurde. De ûntefredenens is noch tige grut by in part fan de befolking. Nei't de apartheid yn 1994 offisjeel ôfskaft waard, is dêr hieltyd noch in ekonomyske apartheid. De blanken, dy't 7% fan de befolking foarmje hawwe noch altyd 70% fan de lânbougrûn yn hannen. De wurkleazens fan blanken is leau'k 7%, wylst dy fan swarten om de 40% (miende ik om-ende-by) is. En boppedat binne der by guon noch altyd de littekens fan it apartheidsrezjym dat net neat wie. Wat is de miening fan oare meidoggers @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]]? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 13 apr 2026, 02.59 (CEST)</text>
      <sha1>aintlv9d1r1ibmksct5x07r1skqp3j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>West-Bingalen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191070</id>
    <revision>
      <id>1227929</id>
      <timestamp>2026-04-12T19:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme             = West-Bingalen | status            = Dielsteat | ôfbylding         = Victoria Memorial Hall, Kolkata.jpg | ôfbyldingstekst   = De Victoria Memorial yn [[Kolkata]] | flagge            = | wapen             =  | haadstêd          = [[Kolkata]] | grutste stêd      = [[Kolkata]] | distrikten        = 23 | gouverneur        =  | chief minister    = | wetjaand orgaan   =  | ynwennertal       = 91.276.115 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small...&quot;</comment>
      <origin>1227929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13979" sha1="2hiyz1quy0p9iuul8t02id9iemoaw34" xml:space="preserve">{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia
| namme             = West-Bingalen
| status            = Dielsteat
| ôfbylding         = Victoria Memorial Hall, Kolkata.jpg
| ôfbyldingstekst   = De Victoria Memorial yn [[Kolkata]]
| flagge            =
| wapen             = 
| haadstêd          = [[Kolkata]]
| grutste stêd      = [[Kolkata]]
| distrikten        = 23
| gouverneur        = 
| chief minister    =
| wetjaand orgaan   = 
| ynwennertal       = 91.276.115 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 88.752 km²
| befolkingstichtens = 1.029 ynw./km²
| hichte            = 0 - 3.636 m
| talen             = [[Bingaly]]
| religy            = [[Hindoeïsme]] 70,5%&lt;br&gt;[[Islam]] 27,0%&lt;br&gt;[[Kristendom]] 0,7%&lt;br&gt;Oars 1,8%
| stifting          = 15 aug. 1947 (de facto)
| iso-koade         = IN-WB
| webside           = [https://wb.gov.in/ wb.gov.in]
| mapname           =
| lat_deg           =
| lon_deg           =
| tekst by posysjekaart =
| ôfbylding99         = West Bengal in India (claimed and disputed hatched).svg
| ôfbyldingstekst99   = Lokaasje fan West-Bingalen yn Yndia
| ôfbyldingsbreedte99 =
}}
'''West-Bingalen''' is in dielsteat yn it easten fan [[Yndia]]. De steat leit oan 'e [[Golf fan Bingalen]]. It is de op trije nei folkrykste steat fan it lân en ien fan 'e meast tichtbefolke regio's op 'e wrâld. De steat is ferneamd om syn rike kulturele en yntellektuele skiednis, de teeplantaazjes fan [[Darjeeling]] en de delta fan 'e [[Ganges]].

== Geografy ==
West-Bingalen hat in hiel ferskaat lânskip. Yn it uterste noarden lizze de súdlike útrinners fan 'e [[Himalaya]], mei de berch [[Sandakphu]] (3.636 m) as heechste punt. Súdlik dêrfan leit de fruchtbere flakte fan 'e Ganges, dy't de steat fan noard nei súd trochsnijt. De Ganges komt de steat binnen út Bihar en spjaltet him by de Farakkadaam yn twaën: 
[[Ofbyld:Bhagirathi River at Gangotri.JPG|thumb|left|De Bhagirathi.]]
* de Hooghly (of Bhagirathi) dy't troch West-Bingalen nei it suden rint, by Kolkata lâns, en útmûnet yn 'e Golf fan Bingalen
* de Padma, dy't nei it easten streamt, [[Bangladesj]] yn.

Yn it suden leit de grutste rivierdelta fan 'e wrâld, de Ganges-Brahmaputra-delta. In grut part dêrfan wurdt ynnaam troch de [[Nasjonaal Park Sundarbans|Sundarbans]], in hiel grut [[mangrove]]wâld dat op 'e [[Wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]] stiet.

== Skiednis ==
De regio Bingalen hat in lange skiednis fan machtige keninkriken en hannelskontakten. Sûnt de 16e iuw  waard it ien fan 'e rykste provinsjes fan it [[Mogolryk]].
[[Ofbyld:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|thumb|left|Lord Clive moetet Mir Jafar nei ôfrin fan 'e Slach by Plassey&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Francis Hayman)&lt;/small&gt;.]]
Yn 'e 18e iuw waard Bingalen it sintrum fan 'e Britske macht yn Yndia nei de [[Slach by Plassey]] (1757). De [[Britske East-Yndyske Kompanjy]] makke fan [[Kalkutta]] (no Kolkata) harren besjoerlike sintrum. Oant 1911 wie Kolkata de haadstêd fan hiel [[Britsk-Ynje]].

West-Bingalen (en doe benammen Kalkutta) makke yn 'e 19e en iere 20e iuw in grutte kulturele en yntellektuele herfoarming mei. Dat wurdt de [[Bingaalske Renêssânse]] neamd. Fral de skriuwer [[Raja Ram Mohan Roy]] krewearre foar fernijing en hy wurdt ek wol de &quot;heit fan 'e Bingaalske Renêssânse&quot; neamd. Hy stribbe nei de ôfskaffing fan gewoanten lykas ''sati'' (it ferbaarnen fan 'e widdo mei har ferstoarne man), [[polygamy]], it bernehoulik en it [[kastesysteem]]. Yn 1828 stifte hy de Brahmo Sabha, in [[monoteïsme|monoteïstyske]] beweging foar sosjale ferheffing, tsjin sosjale misstannen en byleauwe en ôfgoaderij yn it [[hindoeïsme]].
[[Ofbyld:Vultures and corpses in the street of Calcutta, 1946.jpg|thumb|left|Gieren en liken yn 'e strjitten fan Kalkutta nei de rellen fan 1946.]]
By de oanrin nei de ûnôfhinklikens fan Yndia rôp de Muslim League op 16 augustus 1946 de [[Direct Action Day]] út om de eask foar in aparte moslimsteat ([[Pakistan]]) krêft by te setten. Wat as in politike staking ornearre wie, rûn yn Kalkutta út op in ferskriklike útbarsting fan religieus geweld. Yn fjouwer dagen fan moardzjen en brânstifting kamen neffens rûzing 4.000 oant 10.000 minsken om it libben. De stêd feroare yn in slachfjild. Dat geweld ferneatige it fertrouwen tusken de mienskippen en feroarsake de opspjalting fan Bingalen yn 1947. Wylst de rest fan Yndia op 15 augustus 1947 de ûnôfhinklikens fierde, wie West-Bingalen yn rou en panyk. Miljoenen minsken flechten yn ferskillende weagen (1947-1948, 1950, 1964, 1971) oer de nije grins. Fan East-Pakistan (it hjoeddeiske Bangladesj) flechten hindoe's nei West-Bingalen en oarsom flechten moslims fan West-Bingalen nei East-Pakistan.

Wylst in soad moslims yn Kalkutta bliuwe koene om't de stêd nei de rellen relatyf feilich bleau troch [[Gandhi]]'s syn fêstjen, wie it foar hindoes yn Eastpakistaanske doarpen faak dreger om te bliuwen om't East-Pakistan him jimmeroan mear as in islamityske steat profilearre. De flechtlingen út East-Pakistan soargen foar in ûnbidige groei fan 'e Westbingaalske stêden, dy't har troch it regear yn [[New Dehli]] yn 'e steek litten fielden. Dat ferklearret ek de reden wêrom't it [[kommunisme]] dêr sa grut wurde koe en dat linkse partijen dêr 34 jier lang efterinoar regearje koene. 

== Befolking ==
West-Bingalen is in kulturele smeltkroes mei in hege befolkingstichtens. De mearderheid fan 'e befolking is Binaalsk. De Bengalen binne grutsk op harren taal en literatuer; de earste [[Aazje|Aziatyske]] [[Nobelpriis]]winner foar de Literatuer, [[Rabindranath Tagore]], kaam út dizze steat.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling (1951–2011)
! Jier !! 1951 !! 1961 !! 1971 !! 1981 !! 1991
|-
! Ynwennertal
| 26.300.000 || 34.926.279 || 44.312.011 || 54.580.647 || 68.077.965
|-
! Jier !! 2001 !! 2011
|-
! Ynwennertal
| 80.176.197 || 91.276.115
|}

=== Religy ===
[[Ofbyld:Dakshineswar Kali Temple, Dakshineswar, West Bengal, India (2007).jpg|thumb|Timpel yn Dakshineswar.]]
[[Ofbyld:Chawk Masjid, Murshidabad.jpg|thumb|Moskee Chawk Masjid yn Murshidabad]]
[[Ofbyld:St. Paul's Cathedral Kolkata (38293940552).jpg|thumb|Sint-Pauluskatedraal, Kolkata.]]
De religieuze gearstalling is histoarysk bepaald troch de lokaasje op 'e grins fan 'e islamityske en hindoeïstyske wrâld. Tusken de hindoe- en moslimmienskip is de lêste jierren de polarisaasje wer tanommen. By Ram Navami (in hindoefeest) en somtiden by de Muharram (in moslimbetinking) binne der de lêste jierren (lykas yn 2018, 2022 en 2023) ferskate kearen rellen útbrutsen yn plakken lykas [[Asansol]], [[Howrah]] en [[Rishra]].

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: right;&quot;
|+ Religy yn West-Bingalen
! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%)
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Hindoeïsme]] || 72,5% || 70,5% || style=&quot;color: red;&quot; | -2,0%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Islam]] || 25,2% || 27,0% || style=&quot;color: green;&quot; | +1,8%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Kristendom]] || 0,6% || 0,7% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,1%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Oars (Boedisme, Sikhisme, ensfh.) || 1,7% || 1,8% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,1%
|}

== Kultuer ==
[[Ofbyld:Tea plantation Darjeeling.JPG|thumb|left|Teeplantaazjes yn Darjeeling.]]
In hiel spesifyk Bingaalsk ferskynsel is de ''Adda''. Dat is in ynformele, oerenlange sosjale gearkomste dêr't minsken oer alles en noch wat diskusjearje.

It grutste religieuze en kulturele festival fan 'e steat is Durga Puja, wêrby't de goadinne Durga fereare wurdt mei prachtige tydlike timpels (''pandals'').

De teeplantaazjes yn 'e Himalaya-heuvels produsearje guon fan 'e djoerste en meast wurdearre teesoarten fan 'e wrâld.

== Bestjoer ==
De steat is ferdield yn 23 distrikten. Kolkata is it lytse distrikt wat oerflak oanbelanget, mar wol it distrikt mei de heechste befolkingstichtens. De polityk yn West-Bingalen hat in lange skiednis fan in lofts oriïntearre bestjoer; fan 1977 oant 2011 waard de steat regearre troch de Kommunistyske Partij, it langste keazen kommunistyske regear yn 'e wrâld. 

{| class=&quot;wikitable sortable zebra&quot; style=&quot;text-align:right; font-size: 90%;&quot;
! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Alipurduar (distrikt)|Alipurduar]] || Alipurduar
| [[Ofbyld:Alipurduar in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 1.491.250 || 3.387
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Bankura (distrikt)|Bankura]] || Bankura
| [[Ofbyld:Bankura in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.596.674 || 6.882
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Birbhum (distrikt)|Birbhum]] || Suri
| [[Ofbyld:Birbhum in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.502.404 || 4.545
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Cooch Behar (distrikt)|Cooch Behar]] || Cooch Behar
| [[Ofbyld:Cooch Behar in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 2.819.086 || 3.387
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Dakshin Dinajpur (distrikt)|Dakshin Dinajpur]] || Balurghat
| [[Ofbyld:Dakshin Dinajpur in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 1.676.276 || 2.219
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Darjeeling (distrikt)|Darjeeling]] || Darjeeling
| [[Ofbyld:Darjeeling in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 1.846.823 || 3.149
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Hooghly (distrikt)|Hooghly]] || Chinsurah
| [[Ofbyld:Hooghly in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 5.519.145 || 3.149
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Howrah (distrikt)|Howrah]] || Howrah
| [[Ofbyld:Howrah in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 4.850.029 || 1.467
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Jalpaiguri (distrikt)|Jalpaiguri]] || Jalpaiguri
| [[Ofbyld:Jalpaiguri in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.872.846 || 6.227
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Jhargram (distrikt)|Jhargram]] || Jhargram
| [[Ofbyld:Jhargram in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 1.136.548 || 3.038
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kalimpong (distrikt)|Kalimpong]] || Kalimpong
| [[Ofbyld:Kalimpong in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 251.642 || 1.045
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kolkata (distrikt)|Kolkata]] || Kolkata
| [[Ofbyld:Kolkata in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 4.496.694 || 185
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Malda (distrikt)|Malda]] || English Bazar
| [[Ofbyld:Malda in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.988.845 || 3.733
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Murshidabad (distrikt)|Murshidabad]] || Baharampur
| [[Ofbyld:Murshidabad in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 7.103.807 || 5.324
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Nadia (distrikt)|Nadia]] || Krishnanagar
| [[Ofbyld:Nadia in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 5.167.600 || 3.927
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[North 24 Parganas (distrikt)|North 24 Parganas]] || Barasat
| [[Ofbyld:North 24 Parganas in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 10.009.781 || 4.094
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Paschim Bardhaman (distrikt)|Paschim Bardhaman]] || Asansol
| [[Ofbyld:Paschim Bardhaman in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 2.882.031 || 1.603
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Paschim Medinipur (distrikt)|Paschim Medinipur]] || Midnapore
| [[Ofbyld:Paschim Medinipur in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 5.913.457 || 6.308
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Purba Bardhaman (distrikt)|Purba Bardhaman]] || Bardhaman
| [[Ofbyld:Purba Bardhaman in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 4.835.532 || 5.433
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Purba Medinipur (distrikt)|Purba Medinipur]] || Tamluk
| [[Ofbyld:Purba Medinipur in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 5.095.875 || 4.736
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Purulia (distrikt)|Purulia]] || Purulia
| [[Ofbyld:Purulia in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 2.930.115 || 6.259
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[South 24 Parganas (distrikt)|South 24 Parganas]] || Alipore
| [[Ofbyld:South 24 Parganas in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 8.161.961 || 9.960
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Uttar Dinajpur (distrikt)|Uttar Dinajpur]] || Raiganj
| [[Ofbyld:Uttar Dinajpur in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.007.134 || 3.140
|}

== Natoer ==
[[Ofbyld:Beauty of Sundarban.JPG|thumb|left|Sundarban.]]
West-Bingalen is ien fan 'e meast tichtbefolke gebieten op 'e wrâld, mar hat dochs in ferrassend grut ferskaat oan natoergebieten. 

=== Nasjonale parken ===
[[Ofbyld:Red Panda at Neora Valley National Park West Bengal India 2012.jpg|thumb|In reade panda yn it Nasjonaal Park Neora Valley.]] 
[[Ofbyld:Sundarban Tiger.jpg|thumb|Bingaalske tiger yn it Nasjonaal Park Sundarban.]]
* [[It Nasjonaal Park Sundarbans]] is it grutste en meast ferneamde park yn West-Bingalen. Yn it park dat ûnder UNESCO-Wrâlderfgoed falt, libbet de [[Bingaalske tiger]]. It park bestiet út grutte mangrovewâlden op 'e grins mei de see.
* It [[Nasjonaal Park Jaldapara]] leit yn 'e delling fan 'e rivier de Torsa yn it noarden. Dit park is ferneamd fanwegen de grutte populaasje [[Yndyske noashoarn]]s.
* It [[Nasjonaal Park Gorumara]] leit ek yn it noarden (de Dooars-regio) en is relatyf lyts, mar hiel ryk oan wyld, lykas oaljefanten, noashoarns en lytse panters.
* It [[Nasjonaal Park Buxa]] leit tsjin de grins mei Bûtan. It hat in tige ryk ekosysteem en tsjinnet as in wichtige korridor foar oaljefanten dy't tusken Yndia en Bûtan hinne en wer swalkje.
* It heechlizzende [[Nasjonaal Park Neora Valley]] bestiet út tichte begroeiing is dit ien fan 'e seldsume plakken dêr't de [[reade panda]] noch libbet.
* It [[Nasjonaal Park Singalila]] is it heechst lizzende park fan 'e steat en leit op 'e grins mei Nepal. It is populêr by trekkers om it útsicht op 'e Kanchenjunga en de Mount Everest.


{{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}}
{{Commonscat|West Bengal}}
}}
{{DEFAULTSORT:West-Bingalen}}
{{Dielsteat fan Yndia}}
[[Kategory:West-Bingalen| ]]
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1950]]</text>
      <sha1>2hiyz1quy0p9iuul8t02id9iemoaw34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1227939</id>
      <parentid>1227929</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T22:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nasjonale parken */ korr</comment>
      <origin>1227939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13979" sha1="n9wdp3wpmgife0e9jcatsm0px2ercac" xml:space="preserve">{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia
| namme             = West-Bingalen
| status            = Dielsteat
| ôfbylding         = Victoria Memorial Hall, Kolkata.jpg
| ôfbyldingstekst   = De Victoria Memorial yn [[Kolkata]]
| flagge            =
| wapen             = 
| haadstêd          = [[Kolkata]]
| grutste stêd      = [[Kolkata]]
| distrikten        = 23
| gouverneur        = 
| chief minister    =
| wetjaand orgaan   = 
| ynwennertal       = 91.276.115 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 88.752 km²
| befolkingstichtens = 1.029 ynw./km²
| hichte            = 0 - 3.636 m
| talen             = [[Bingaly]]
| religy            = [[Hindoeïsme]] 70,5%&lt;br&gt;[[Islam]] 27,0%&lt;br&gt;[[Kristendom]] 0,7%&lt;br&gt;Oars 1,8%
| stifting          = 15 aug. 1947 (de facto)
| iso-koade         = IN-WB
| webside           = [https://wb.gov.in/ wb.gov.in]
| mapname           =
| lat_deg           =
| lon_deg           =
| tekst by posysjekaart =
| ôfbylding99         = West Bengal in India (claimed and disputed hatched).svg
| ôfbyldingstekst99   = Lokaasje fan West-Bingalen yn Yndia
| ôfbyldingsbreedte99 =
}}
'''West-Bingalen''' is in dielsteat yn it easten fan [[Yndia]]. De steat leit oan 'e [[Golf fan Bingalen]]. It is de op trije nei folkrykste steat fan it lân en ien fan 'e meast tichtbefolke regio's op 'e wrâld. De steat is ferneamd om syn rike kulturele en yntellektuele skiednis, de teeplantaazjes fan [[Darjeeling]] en de delta fan 'e [[Ganges]].

== Geografy ==
West-Bingalen hat in hiel ferskaat lânskip. Yn it uterste noarden lizze de súdlike útrinners fan 'e [[Himalaya]], mei de berch [[Sandakphu]] (3.636 m) as heechste punt. Súdlik dêrfan leit de fruchtbere flakte fan 'e Ganges, dy't de steat fan noard nei súd trochsnijt. De Ganges komt de steat binnen út Bihar en spjaltet him by de Farakkadaam yn twaën: 
[[Ofbyld:Bhagirathi River at Gangotri.JPG|thumb|left|De Bhagirathi.]]
* de Hooghly (of Bhagirathi) dy't troch West-Bingalen nei it suden rint, by Kolkata lâns, en útmûnet yn 'e Golf fan Bingalen
* de Padma, dy't nei it easten streamt, [[Bangladesj]] yn.

Yn it suden leit de grutste rivierdelta fan 'e wrâld, de Ganges-Brahmaputra-delta. In grut part dêrfan wurdt ynnaam troch de [[Nasjonaal Park Sundarbans|Sundarbans]], in hiel grut [[mangrove]]wâld dat op 'e [[Wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]] stiet.

== Skiednis ==
De regio Bingalen hat in lange skiednis fan machtige keninkriken en hannelskontakten. Sûnt de 16e iuw  waard it ien fan 'e rykste provinsjes fan it [[Mogolryk]].
[[Ofbyld:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|thumb|left|Lord Clive moetet Mir Jafar nei ôfrin fan 'e Slach by Plassey&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Francis Hayman)&lt;/small&gt;.]]
Yn 'e 18e iuw waard Bingalen it sintrum fan 'e Britske macht yn Yndia nei de [[Slach by Plassey]] (1757). De [[Britske East-Yndyske Kompanjy]] makke fan [[Kalkutta]] (no Kolkata) harren besjoerlike sintrum. Oant 1911 wie Kolkata de haadstêd fan hiel [[Britsk-Ynje]].

West-Bingalen (en doe benammen Kalkutta) makke yn 'e 19e en iere 20e iuw in grutte kulturele en yntellektuele herfoarming mei. Dat wurdt de [[Bingaalske Renêssânse]] neamd. Fral de skriuwer [[Raja Ram Mohan Roy]] krewearre foar fernijing en hy wurdt ek wol de &quot;heit fan 'e Bingaalske Renêssânse&quot; neamd. Hy stribbe nei de ôfskaffing fan gewoanten lykas ''sati'' (it ferbaarnen fan 'e widdo mei har ferstoarne man), [[polygamy]], it bernehoulik en it [[kastesysteem]]. Yn 1828 stifte hy de Brahmo Sabha, in [[monoteïsme|monoteïstyske]] beweging foar sosjale ferheffing, tsjin sosjale misstannen en byleauwe en ôfgoaderij yn it [[hindoeïsme]].
[[Ofbyld:Vultures and corpses in the street of Calcutta, 1946.jpg|thumb|left|Gieren en liken yn 'e strjitten fan Kalkutta nei de rellen fan 1946.]]
By de oanrin nei de ûnôfhinklikens fan Yndia rôp de Muslim League op 16 augustus 1946 de [[Direct Action Day]] út om de eask foar in aparte moslimsteat ([[Pakistan]]) krêft by te setten. Wat as in politike staking ornearre wie, rûn yn Kalkutta út op in ferskriklike útbarsting fan religieus geweld. Yn fjouwer dagen fan moardzjen en brânstifting kamen neffens rûzing 4.000 oant 10.000 minsken om it libben. De stêd feroare yn in slachfjild. Dat geweld ferneatige it fertrouwen tusken de mienskippen en feroarsake de opspjalting fan Bingalen yn 1947. Wylst de rest fan Yndia op 15 augustus 1947 de ûnôfhinklikens fierde, wie West-Bingalen yn rou en panyk. Miljoenen minsken flechten yn ferskillende weagen (1947-1948, 1950, 1964, 1971) oer de nije grins. Fan East-Pakistan (it hjoeddeiske Bangladesj) flechten hindoe's nei West-Bingalen en oarsom flechten moslims fan West-Bingalen nei East-Pakistan.

Wylst in soad moslims yn Kalkutta bliuwe koene om't de stêd nei de rellen relatyf feilich bleau troch [[Gandhi]]'s syn fêstjen, wie it foar hindoes yn Eastpakistaanske doarpen faak dreger om te bliuwen om't East-Pakistan him jimmeroan mear as in islamityske steat profilearre. De flechtlingen út East-Pakistan soargen foar in ûnbidige groei fan 'e Westbingaalske stêden, dy't har troch it regear yn [[New Dehli]] yn 'e steek litten fielden. Dat ferklearret ek de reden wêrom't it [[kommunisme]] dêr sa grut wurde koe en dat linkse partijen dêr 34 jier lang efterinoar regearje koene. 

== Befolking ==
West-Bingalen is in kulturele smeltkroes mei in hege befolkingstichtens. De mearderheid fan 'e befolking is Binaalsk. De Bengalen binne grutsk op harren taal en literatuer; de earste [[Aazje|Aziatyske]] [[Nobelpriis]]winner foar de Literatuer, [[Rabindranath Tagore]], kaam út dizze steat.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling (1951–2011)
! Jier !! 1951 !! 1961 !! 1971 !! 1981 !! 1991
|-
! Ynwennertal
| 26.300.000 || 34.926.279 || 44.312.011 || 54.580.647 || 68.077.965
|-
! Jier !! 2001 !! 2011
|-
! Ynwennertal
| 80.176.197 || 91.276.115
|}

=== Religy ===
[[Ofbyld:Dakshineswar Kali Temple, Dakshineswar, West Bengal, India (2007).jpg|thumb|Timpel yn Dakshineswar.]]
[[Ofbyld:Chawk Masjid, Murshidabad.jpg|thumb|Moskee Chawk Masjid yn Murshidabad]]
[[Ofbyld:St. Paul's Cathedral Kolkata (38293940552).jpg|thumb|Sint-Pauluskatedraal, Kolkata.]]
De religieuze gearstalling is histoarysk bepaald troch de lokaasje op 'e grins fan 'e islamityske en hindoeïstyske wrâld. Tusken de hindoe- en moslimmienskip is de lêste jierren de polarisaasje wer tanommen. By Ram Navami (in hindoefeest) en somtiden by de Muharram (in moslimbetinking) binne der de lêste jierren (lykas yn 2018, 2022 en 2023) ferskate kearen rellen útbrutsen yn plakken lykas [[Asansol]], [[Howrah]] en [[Rishra]].

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: right;&quot;
|+ Religy yn West-Bingalen
! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%)
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Hindoeïsme]] || 72,5% || 70,5% || style=&quot;color: red;&quot; | -2,0%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Islam]] || 25,2% || 27,0% || style=&quot;color: green;&quot; | +1,8%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Kristendom]] || 0,6% || 0,7% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,1%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Oars (Boedisme, Sikhisme, ensfh.) || 1,7% || 1,8% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,1%
|}

== Kultuer ==
[[Ofbyld:Tea plantation Darjeeling.JPG|thumb|left|Teeplantaazjes yn Darjeeling.]]
In hiel spesifyk Bingaalsk ferskynsel is de ''Adda''. Dat is in ynformele, oerenlange sosjale gearkomste dêr't minsken oer alles en noch wat diskusjearje.

It grutste religieuze en kulturele festival fan 'e steat is Durga Puja, wêrby't de goadinne Durga fereare wurdt mei prachtige tydlike timpels (''pandals'').

De teeplantaazjes yn 'e Himalaya-heuvels produsearje guon fan 'e djoerste en meast wurdearre teesoarten fan 'e wrâld.

== Bestjoer ==
De steat is ferdield yn 23 distrikten. Kolkata is it lytse distrikt wat oerflak oanbelanget, mar wol it distrikt mei de heechste befolkingstichtens. De polityk yn West-Bingalen hat in lange skiednis fan in lofts oriïntearre bestjoer; fan 1977 oant 2011 waard de steat regearre troch de Kommunistyske Partij, it langste keazen kommunistyske regear yn 'e wrâld. 

{| class=&quot;wikitable sortable zebra&quot; style=&quot;text-align:right; font-size: 90%;&quot;
! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Alipurduar (distrikt)|Alipurduar]] || Alipurduar
| [[Ofbyld:Alipurduar in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 1.491.250 || 3.387
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Bankura (distrikt)|Bankura]] || Bankura
| [[Ofbyld:Bankura in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.596.674 || 6.882
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Birbhum (distrikt)|Birbhum]] || Suri
| [[Ofbyld:Birbhum in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.502.404 || 4.545
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Cooch Behar (distrikt)|Cooch Behar]] || Cooch Behar
| [[Ofbyld:Cooch Behar in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 2.819.086 || 3.387
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Dakshin Dinajpur (distrikt)|Dakshin Dinajpur]] || Balurghat
| [[Ofbyld:Dakshin Dinajpur in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 1.676.276 || 2.219
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Darjeeling (distrikt)|Darjeeling]] || Darjeeling
| [[Ofbyld:Darjeeling in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 1.846.823 || 3.149
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Hooghly (distrikt)|Hooghly]] || Chinsurah
| [[Ofbyld:Hooghly in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 5.519.145 || 3.149
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Howrah (distrikt)|Howrah]] || Howrah
| [[Ofbyld:Howrah in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 4.850.029 || 1.467
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Jalpaiguri (distrikt)|Jalpaiguri]] || Jalpaiguri
| [[Ofbyld:Jalpaiguri in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.872.846 || 6.227
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Jhargram (distrikt)|Jhargram]] || Jhargram
| [[Ofbyld:Jhargram in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 1.136.548 || 3.038
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kalimpong (distrikt)|Kalimpong]] || Kalimpong
| [[Ofbyld:Kalimpong in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 251.642 || 1.045
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kolkata (distrikt)|Kolkata]] || Kolkata
| [[Ofbyld:Kolkata in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 4.496.694 || 185
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Malda (distrikt)|Malda]] || English Bazar
| [[Ofbyld:Malda in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.988.845 || 3.733
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Murshidabad (distrikt)|Murshidabad]] || Baharampur
| [[Ofbyld:Murshidabad in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 7.103.807 || 5.324
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Nadia (distrikt)|Nadia]] || Krishnanagar
| [[Ofbyld:Nadia in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 5.167.600 || 3.927
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[North 24 Parganas (distrikt)|North 24 Parganas]] || Barasat
| [[Ofbyld:North 24 Parganas in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 10.009.781 || 4.094
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Paschim Bardhaman (distrikt)|Paschim Bardhaman]] || Asansol
| [[Ofbyld:Paschim Bardhaman in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 2.882.031 || 1.603
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Paschim Medinipur (distrikt)|Paschim Medinipur]] || Midnapore
| [[Ofbyld:Paschim Medinipur in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 5.913.457 || 6.308
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Purba Bardhaman (distrikt)|Purba Bardhaman]] || Bardhaman
| [[Ofbyld:Purba Bardhaman in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 4.835.532 || 5.433
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Purba Medinipur (distrikt)|Purba Medinipur]] || Tamluk
| [[Ofbyld:Purba Medinipur in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 5.095.875 || 4.736
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Purulia (distrikt)|Purulia]] || Purulia
| [[Ofbyld:Purulia in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 2.930.115 || 6.259
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[South 24 Parganas (distrikt)|South 24 Parganas]] || Alipore
| [[Ofbyld:South 24 Parganas in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 8.161.961 || 9.960
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Uttar Dinajpur (distrikt)|Uttar Dinajpur]] || Raiganj
| [[Ofbyld:Uttar Dinajpur in West Bengal (India).svg|60px|center]]
| 3.007.134 || 3.140
|}

== Natoer ==
[[Ofbyld:Beauty of Sundarban.JPG|thumb|left|Sundarban.]]
West-Bingalen is ien fan 'e meast tichtbefolke gebieten op 'e wrâld, mar hat dochs in ferrassend grut ferskaat oan natoergebieten. 

=== Nasjonale parken ===
[[Ofbyld:Red Panda at Neora Valley National Park West Bengal India 2012.jpg|thumb|In reade panda yn it Nasjonaal Park Neora Valley.]] 
[[Ofbyld:Sundarban Tiger.jpg|thumb|Bingaalske tiger yn it Nasjonaal Park Sundarban.]]
* [[It Nasjonaal Park Sundarbans]] is it grutste en meast ferneamde park yn West-Bingalen. Yn it park dat ûnder UNESCO-Wrâlderfgoed falt, libbet de [[Bingaalske tiger]]. It park bestiet út grutte mangrovewâlden op 'e grins mei de see.
* It [[Nasjonaal Park Jaldapara]] leit yn 'e delling fan 'e rivier de Torsa yn it noarden. Dit park is ferneamd fanwegen de grutte populaasje [[Yndyske noashoarn]]s.
* It [[Nasjonaal Park Gorumara]] leit ek yn it noarden (de Dooars-regio) en is relatyf lyts, mar hiel ryk oan wyld, lykas oaljefanten, noashoarns en lytse panters.
* It [[Nasjonaal Park Buxa]] leit tsjin de grins mei Bûtan. It hat in tige ryk ekosysteem en tsjinnet as in wichtige korridor foar oaljefanten dy't tusken Yndia en Bûtan hinne en wer swalkje.
* It heechlizzende [[Nasjonaal Park Neora Valley]] bestiet út tichte begroeiing is dit ien fan 'e seldsume plakken dêr't de [[reade panda]] noch libbet.
* It [[Nasjonaal Park Singalila]] is it heechst lizzende park fan 'e steat en leit op 'e grins mei Nepal. It is populêr by trekkers om it útsicht op 'e Kanchenjunga en de Mount Everest.


{{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}}
{{Commonscat|West Bengal}}
}}
{{DEFAULTSORT:West-Bingalen}}
{{Dielsteat fan Yndia}}
[[Kategory:West-Bingalen| ]]
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1947]]</text>
      <sha1>n9wdp3wpmgife0e9jcatsm0px2ercac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:West-Bingalen</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191071</id>
    <revision>
      <id>1227930</id>
      <timestamp>2026-04-12T19:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|West Bengal|West-Bingalen}} [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1947]]&quot;</comment>
      <origin>1227930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="b61b96zdmwnpxcsbxjctpoqnvwvgkfb" xml:space="preserve">{{Commonscat|West Bengal|West-Bingalen}}
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1947]]</text>
      <sha1>b61b96zdmwnpxcsbxjctpoqnvwvgkfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sikkim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191072</id>
    <revision>
      <id>1227931</id>
      <timestamp>2026-04-12T20:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Wurk}} {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme             = Sikkim | status            = Dielsteat | ôfbylding         = Buddha statue at Buddha Park of Ravangla, Sikkim, India (1).jpg | ôfbyldingstekst   = Boedabyld yn it Boedapark fan Ravangla | flagge            = | wapen             = Seal of Sikkim color.png | haadstêd          = [[Gangtok]] | grutste stêd      = [[Gangtok]] | distrikten        = 6 | gouverneur        = | chief minister    = | wetjaand orgaan   =...&quot;</comment>
      <origin>1227931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8005" sha1="gz0nfh0ix35cp06cf3mujnxbvgv314e" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia
| namme             = Sikkim
| status            = Dielsteat
| ôfbylding         = Buddha statue at Buddha Park of Ravangla, Sikkim, India (1).jpg
| ôfbyldingstekst   = Boedabyld yn it Boedapark fan Ravangla
| flagge            =
| wapen             = Seal of Sikkim color.png
| haadstêd          = [[Gangtok]]
| grutste stêd      = [[Gangtok]]
| distrikten        = 6
| gouverneur        =
| chief minister    =
| wetjaand orgaan   =
| ynwennertal       = 610.577 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 7.096 km²
| befolkingstichtens = 86 ynw./km²
| hichte            = 280 - 8.586 m
| talen             = [[Nepaleesk]], Sikkimeesk, Lepcha
| religy            = [[Hindoeïsme]] 57,8%&lt;br&gt;[[Boedisme]] 27,4%&lt;br&gt;[[Kristendom]] 9,9%&lt;br&gt;Oars 4,9%
| stifting          = 16 maaie 1975
| iso-koade         = IN-SK
| webside           = [https://sikkim.gov.in/ sikkim.gov.in]
| mapname           =
| lat_deg           =
| lon_deg           =
| tekst by posysjekaart =
| ôfbylding99         = Sikkim in India (claimed and disputed hatched).svg
| ôfbyldingstekst99   = Lokaasje fan Sikkim yn Yndia
| ôfbyldingsbreedte99 =
}}
'''Sikkim''' is in dielsteat yn it noardeasten fan [[Yndia]] yn 'e [[Himalaya]]. It is de op ien nei lytste en de tinste befolke steat fan it lân. Sikkim grinzget yn it noarden en easten oan [[Tibet]] (Sina), yn it súdeasten oan [[Bûtan]], yn it westen oan [[Nepal]] en yn it suden oan 'e dielsteat [[West-Bingalen]]. De steat stiet bekend om syn biologyske ferskaat, syn alpine klimaat en de [[Kanchenjunga]], de heechste berch fan Yndia.

== Geografy ==
[[Ofbyld:Kangchenjunga from Gangtok.jpg|thumb|left|De Kanchenjunga sjoen fanút Gangtok.]]
It lânskip fan Sikkim wurdt folslein bepaald troch de bergen fan 'e Himalaya. Hast de hiele steat is bergeftich, mei hichteferskillen dy't fariëarje fan 280 meter yn 'e rivierdellingen oant de 8.586 meter hege Kanchenjunga. De Kanchenjunga is de op twa nei heechste berch fan 'e wrâld en wurdt troch de Sikkimezen as hillich beskôge.

De wichtichste rivier is de [[Teesta]], dy't de steat fan noard nei súd trochsnijt en foar Sikkim tige wichtich is. Sikkim hat hûnderten alpine marren, wêrfan de Tsomgo-mar ien fan 'e meast ferneamde is.

== Skiednis ==
Sikkim wie oant 1975 in ûnôfhinklik keninkryk (in [[monargy]]) ûnder de lieding fan de Chogyal-dynasty. It keninkryk waard yn 1642 stifte. Yn 'e 19e iuw waard it in protektoraat fan [[Britsk-Ynje]].

Nei de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 bleau Sikkim in protektoraat, mar nei politike ûnrêst en in referindum yn 1975 stimde de befolking foar de ôfskaffing fan 'e monargy.

Op 16 maaie 1975 waard Sikkim offisjeel de 22ste dielsteat fan 'e Republyk Yndia.

== Befolking ==
De befolking fan Sikkim is unyk troch har mingde oarsprong. De oarspronklike bewenners binne de Lepcha's en de Bhutia's, mar hjoed-de-dei foarmje de Nepalezen de grutste etnyske groep.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling (1951–2011)
! Jier !! 1951 !! 1961 !! 1971 !! 1981 !! 1991
|-
! Ynwennertal
| 137.725 || 162.189 || 209.843 || 316.385 || 406.457
|-
! Jier !! 2001 !! 2011
|-
! Ynwennertal
| 540.851 || 610.577
|}

=== Religy ===
It [[Boedisme]] spilet in enoarme rol yn it deistich libben en it lânskip fan Sikkim, al is it [[Hindoeïsme]] no de grutste religy troch de ymmigraasje út [[Nepal]] wei. Opfallend is de rappe groei fan it kristendom, dat tusken 2001 en 2011 tanaam fan 6,7% nei 9,9%. Dy groei fynt benammen plak ûnder de Nepaleeske mienskip en de lânseigen stammen.

[[Ofbyld:Sai Temple in Namchi, Sikkim.jpg|thumb|Sai-timpel yn Namchi.]]
[[Ofbyld:Rumtek Monastery.jpg|thumb|It Rumtek-kleaster, ien fan de wichtichste Boedistyske kleasters.]]
[[Ofbyld:Ravangla, Sikkim by Masum Ibn Musa (260).jpg|thumb|Tsjerke yn Ravangla.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: right;&quot;
|+ Religy yn Sikkim
! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%)
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Hindoeïsme]] || 60,9% || 57,8% || style=&quot;color: red;&quot; | -3,1%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Boedisme]] || 28,1% || 27,4% || style=&quot;color: red;&quot; | -0,7%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Kristendom]] || 6,7% || 9,9% || style=&quot;color: green;&quot; | +3,2%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Oars (Islam, Sikhisme) || 4,3% || 4,9% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,6%
|}

== Kultuer ==
Sikkim hat in rike Tibetaansk-Boedistyske kultuer. Der binne mear as 200 Boedistyske kleasters (gompa's) yn 'e steat, wêrfan Rumtek en Enchey de meast ferneamde binne.
[[Ofbyld:Monk Dancing at the Tibetan Losar (New Year).jpg|thumb|left|Dûnsjende muonts op it Tibetaanske Nijjiersfeest.]]
Hoewol't it Boedisme kwa oantallen in minderheid wurden is, binne de Boedistyske festivals noch altyd de kulturele hichtepunten fan it jier dêr't de hiele mienskip oan meidocht. Losar is it Tibetaanske Nijjiersfeest, dat meastentiids yn febrewaris falt. It is in tiid fan famyljegearkomsten en symboalyske rituelen om it kwea fan it âlde jier te ferdriuwen. De strjitten fan Gangtok wurde dan fersierd mei gebedsflaggen en der wurde spesjale dûnsen útfierd yn de kleasters. Saga Dawa wurdt beskôge as de hillichste dei foar de Boedisten yn Sikkim. Op dy dei wurde de berte, de ferljochting en de dea (Nirvana) fan 'e Boeda betocht. In hichtepunt is de grutte prosesje yn Gangtok.

Sikkim is de earste folslein organyske steat: sûnt 2016 is it brûken fan gemyske bestridingsmiddels en keunstdong ferbean.

== Bestjoer ==
Sûnt 2021 hat Sikkim 6 distrikten ynstee fan 4. De âlde nammen (East, West, Noard en Súd) binne offisjeel feroare nei de nammen fan 'e haadplakken en der binne twa nije distrikten (Soreng en Pakyong) tafoege. It bestjoer sit yn Gangtok.

{| class=&quot;wikitable sortable zebra&quot; style=&quot;text-align:right; font-size: 90%;&quot;
! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Gangtok (distrikt)|Gangtok]] (foarhinne East-Sikkim) || Gangtok
| [[Ofbyld:Gangtok in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 281.293 || 954
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Mangan (distrikt)|Mangan]] (foarhinne Noard-Sikkim) || Mangan
| [[Ofbyld:Mangan in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 43.354 || 4.226
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Namchi (distrikt)|Namchi]] (foarhinne Súd-Sikkim) || Namchi
| [[Ofbyld:Namchi in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 146.742 || 750
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Gyalshing (distrikt)|Gyalshing]] (foarhinne West-Sikkim) || Geyzing
| [[Ofbyld:Gyalshing in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 136.299 || 1.166
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Pakyong (distrikt)|Pakyong]] (nij sûnt 2021) || Pakyong
| [[Ofbyld:Pakyong in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| * || *
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Soreng (distrikt)|Soreng]] (nij sûnt 2021) || Soreng
| [[Ofbyld:Soreng in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| * || *
|}
&lt;small&gt;* ''De ynwennertallen fan Pakyong en Soreng binne by de folkstelling fan 2011 noch ûnderdiel fan Gangtok en Geyzing''.&lt;/small&gt;

== Natoer ==
In grut part fan 'e steat is beskerme natoergebiet.

=== Nasjonaal Park Khangchendzonga ===
[[Ofbyld:Gangtok Bulbuley Himalayan Zoological Park Captive Red Panda Walking.jpg|thumb|De reade panda, it steatsdier fan Sikkim.]]
It wichtichste park is it [[Nasjonaal Park Khangchendzonga]], dat likernôch 35% fan it oerflak fan 'e steat beslacht. It stiet op 'e [[UNESCO]]-[[Wrâlderfgoed]]list as in mingd erfgoed (sawol natoer as kultuer).

Sikkim hat mear as 500 soarten orgideeën en 11 soarten [[fazanten]]. Yn 'e steat komme de seldsume [[sniepanter]] foar en de [[Tibetaanske wolf]]. It nasjonale dier fan Sikkim is de [[reade panda]].

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Sikkim}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sikkim}}
{{Dielsteat fan Yndia}}
[[Kategory:Sikkim| ]]
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1975]]</text>
      <sha1>gz0nfh0ix35cp06cf3mujnxbvgv314e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1227956</id>
      <parentid>1227931</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T06:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>wurk ferwidere.</comment>
      <origin>1227956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9352" sha1="k6js4lrzo2ymct066p0xgvwvjedrig6" xml:space="preserve">{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia
| namme             = Sikkim
| status            = Dielsteat
| ôfbylding         = Buddha statue at Buddha Park of Ravangla, Sikkim, India (1).jpg
| ôfbyldingstekst   = Boedabyld yn it Boedapark fan Ravangla
| flagge            =
| wapen             = Seal of Sikkim color.png
| haadstêd          = [[Gangtok]]
| grutste stêd      = [[Gangtok]]
| distrikten        = 6
| gouverneur        =
| chief minister    =
| wetjaand orgaan   =
| ynwennertal       = 610.577 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 7.096 km²
| befolkingstichtens = 86 ynw./km²
| hichte            = 280 - 8.586 m
| talen             = [[Nepaleesk]], Sikkimeesk, Lepcha
| religy            = [[Hindoeïsme]] 57,8%&lt;br&gt;[[Boedisme]] 27,4%&lt;br&gt;[[Kristendom]] 9,9%&lt;br&gt;Oars 4,9%
| stifting          = 16 maaie 1975
| iso-koade         = IN-SK
| webside           = [https://sikkim.gov.in/ sikkim.gov.in]
| mapname           =
| lat_deg           =
| lon_deg           =
| tekst by posysjekaart =
| ôfbylding99         = Sikkim in India (claimed and disputed hatched).svg
| ôfbyldingstekst99   = Lokaasje fan Sikkim yn Yndia
| ôfbyldingsbreedte99 =
}}
'''Sikkim''' is in dielsteat yn it noardeasten fan [[Yndia]] yn 'e [[Himalaya]]. It is de op ien nei lytste en de tinste befolke steat fan it lân. Sikkim grinzget yn it noarden en easten oan [[Tibet]] (Sina), yn it súdeasten oan [[Bûtan]], yn it westen oan [[Nepal]] en yn it suden oan 'e dielsteat [[West-Bingalen]]. De steat stiet bekend om syn biologyske ferskaat, syn alpine klimaat en de [[Kanchenjunga]], de heechste berch fan Yndia.

== Geografy ==
[[Ofbyld:Kanchanjanga peak of the Himalayas from Darjeeling.jpg|thumb|left|De Kanchenjunga sjoen fanút Darjeeling.]]
It lânskip fan Sikkim wurdt folslein bepaald troch de bergen fan 'e Himalaya. Hast de hiele steat is bergeftich, mei hichteferskillen dy't fariëarje fan 280 meter yn 'e rivierdellingen oant de 8.586 meter hege Kanchenjunga. De Kanchenjunga is de op twa nei heechste berch fan 'e wrâld en wurdt troch de Sikkimezen as hillich beskôge.

De wichtichste rivier is de [[Teesta]], dy't de steat fan noard nei súd trochsnijt en foar Sikkim tige wichtich is. Sikkim hat hûnderten alpine marren, wêrfan de Tsomgo-mar ien fan 'e meast ferneamde is.

== Skiednis ==
Sikkim wie oant 1975 in ûnôfhinklik keninkryk (in [[monargy]]) ûnder de lieding fan de Chogyal-dynasty. It keninkryk waard yn 1642 stifte. Yn 'e 19e iuw waard it in protektoraat fan [[Britsk-Ynje]].

Nei de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 bleau Sikkim in protektoraat, mar nei politike ûnrêst en in referindum yn 1975 stimde de befolking foar de ôfskaffing fan 'e monargy.

Op 16 maaie 1975 waard Sikkim offisjeel de 22ste dielsteat fan 'e Republyk Yndia.

== Befolking ==
De befolking fan Sikkim is unyk troch har mingde oarsprong. De oarspronklike bewenners binne de Lepcha's en de Bhutia's, mar hjoed-de-dei foarmje de Nepalezen de grutste etnyske groep.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling (1951–2011)
! Jier !! 1951 !! 1961 !! 1971 !! 1981 !! 1991
|-
! Ynwennertal
| 137.725 || 162.189 || 209.843 || 316.385 || 406.457
|-
! Jier !! 2001 !! 2011
|-
! Ynwennertal
| 540.851 || 610.577
|}

=== Religy ===
It [[Boedisme]] spilet in enoarme rol yn it deistich libben en it lânskip fan Sikkim, al is it [[Hindoeïsme]] no de grutste religy troch de ymmigraasje út [[Nepal]] wei. Opfallend is de rappe groei fan it kristendom, dat tusken 2001 en 2011 tanaam fan 6,7% nei 9,9%. Dy groei fynt benammen plak ûnder de Nepaleeske mienskip en de lânseigen stammen.

[[Ofbyld:Sai Temple in Namchi, Sikkim.jpg|thumb|Sai-timpel yn Namchi.]]
[[Ofbyld:Rumtek Monastery.jpg|thumb|It Rumtek-kleaster, ien fan de wichtichste Boedistyske kleasters.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: right;&quot;
|+ Religy yn Sikkim
! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%)
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Hindoeïsme]] || 60,9% || 57,8% || style=&quot;color: red;&quot; | -3,1%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Boedisme]] || 28,1% || 27,4% || style=&quot;color: red;&quot; | -0,7%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Kristendom]] || 6,7% || 9,9% || style=&quot;color: green;&quot; | +3,2%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Oars (Islam, Sikhisme) || 4,3% || 4,9% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,6%
|}

== Grutste plakken yn Sikkim ==
De beolking konsintrearret him benammen yn it eastlike en súdlike part fan 'e steat.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
! Rang !! Plak !! Distrikt !! Ynwennertal &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt; !! Funksje
|-
| 1 || [[Gangtok]] || Gangtok || 100.286 || Haadstêd, kultureel sintrum
|-
| 2 || [[Upper Tadong]] || Gangtok || 22.670 || Wichtich foar ûnderwiis. In saneamde ''[[census-town]]''
|-
| 3 || [[Namchi]] || Namchi || 12.190 || Haadplak fan it suden en beafeartsplak
|-
| 4 || [[Singtam]] || Gangtok || 5.868 || Hannelssintrum oan 'e Teesta
|-
| 5 || [[Rangpo]] || Pakyong || 5.993 || Grinsstêd en poarte nei West-Bingalen
|}

== Kultuer ==
Sikkim hat in rike Tibetaansk-Boedistyske kultuer. Der binne mear as 200 Boedistyske kleasters (gompa's) yn 'e steat, wêrfan Rumtek en Enchey de meast ferneamde binne.
[[Ofbyld:Monk Dancing at the Tibetan Losar (New Year).jpg|thumb|left|Dûnsjende muonts op it Tibetaanske Nijjiersfeest.]]
Hoewol't it Boedisme kwa oantallen in minderheid wurden is, binne de Boedistyske festivals noch altyd de kulturele hichtepunten fan it jier dêr't de hiele mienskip oan meidocht. Losar is it Tibetaanske Nijjiersfeest, dat meastentiids yn febrewaris falt. It is in tiid fan famyljegearkomsten en symboalyske rituelen om it kwea fan it âlde jier te ferdriuwen. De strjitten fan Gangtok wurde dan fersierd mei gebedsflaggen en der wurde spesjale dûnsen útfierd yn 'e kleasters. 

Saga Dawa wurdt beskôge as de hillichste dei foar de Boedisten yn Sikkim. Op dy dei wurde de berte, de ferljochting en de dea fan 'e Boeda betocht. In hichtepunt is de grutte prosesje yn Gangtok.

== Ekonomy == 
Sikkim is de grutste produsint fan swarte kardemom yn Yndia. Dit krûd is ien fan 'e wichtichste eksportprodukten fan 'e steat. Dêrnjonken wurdt ek gember, kurkuma en fruit produsearre. Yn 2003 naam Sikkim it beslút om folslein oer te stappen op biologyske lânbou. Dat doel waard yn 2015 helle, wêrmei't Sikkim de earste biologyske dielsteat fan Yndia waard. Sûnt dy tiid is it brûken fan gemyske bestridingsmiddels en keunstdong ferbean. 

Ferskillende grutte Yndiaaske farmaseutyske bedriuwen hawwe fabriken opset yn Sikkim. Dêrnjonken eksportearret de steat ek elektrisiteit troch de wetterkrêftsintrales. 

De lêste jierren hat it regear fan Sikkim ek in soad ynset op it stimulearjen fan it eko-toerisme. Foar dat doel hat it regear in soad ynvestearre yn nije diken en de oanlis fan in fleanfjild, Pakyong Airport, dat yn 2018 iepene waard.

== Bestjoer ==
Sûnt 2021 hat Sikkim 6 distrikten ynstee fan 4. De âlde nammen (East, West, Noard en Súd) binne offisjeel feroare nei de nammen fan 'e haadplakken en der binne twa nije distrikten (Soreng en Pakyong) tafoege. It bestjoer sit yn Gangtok.

{| class=&quot;wikitable sortable zebra&quot; style=&quot;text-align:right; font-size: 90%;&quot;
! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Gangtok (distrikt)|Gangtok]] (foarhinne East-Sikkim) || Gangtok
| [[Ofbyld:Gangtok in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 281.293 || 954
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Mangan (distrikt)|Mangan]] (foarhinne Noard-Sikkim) || Mangan
| [[Ofbyld:Mangan in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 43.354 || 4.226
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Namchi (distrikt)|Namchi]] (foarhinne Súd-Sikkim) || Namchi
| [[Ofbyld:Namchi in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 146.742 || 750
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Gyalshing (distrikt)|Gyalshing]] (foarhinne West-Sikkim) || Geyzing
| [[Ofbyld:Gyalshing in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 136.299 || 1.166
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Pakyong (distrikt)|Pakyong]] (nij sûnt 2021) || Pakyong
| [[Ofbyld:Pakyong in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| * || *
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Soreng (distrikt)|Soreng]] (nij sûnt 2021) || Soreng
| [[Ofbyld:Soreng in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| * || *
|}
&lt;small&gt;* ''De ynwennertallen fan Pakyong en Soreng binne by de folkstelling fan 2011 noch ûnderdiel fan Gangtok en Geyzing''.&lt;/small&gt;

== Natoer ==
In grut part fan 'e steat is beskerme natoergebiet.

=== Nasjonaal Park Khangchendzonga ===
[[Ofbyld:Gangtok Bulbuley Himalayan Zoological Park Captive Red Panda Walking.jpg|thumb|De reade panda, it steatsdier fan Sikkim.]]
It wichtichste park is it [[Nasjonaal Park Khangchendzonga]], dat likernôch 35% fan it oerflak fan 'e steat beslacht. It stiet op 'e [[UNESCO]]-[[Wrâlderfgoed]]list as in mingd erfgoed (sawol natoer as kultuer).

Sikkim hat mear as 500 soarten orgideeën en 11 soarten [[fazanten]]. Yn 'e steat komme de seldsume [[sniepanter]] foar en de [[Tibetaanske wolf]]. It nasjonale dier fan Sikkim is de [[reade panda]].

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Sikkim}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sikkim}}
{{Dielsteat fan Yndia}}
[[Kategory:Sikkim| ]]
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1975]]</text>
      <sha1>k6js4lrzo2ymct066p0xgvwvjedrig6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1227957</id>
      <parentid>1227956</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T06:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1227957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9355" sha1="71p6hiji5vn9y67z5lvwqveqozig5g3" xml:space="preserve">{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia
| namme             = Sikkim
| status            = Dielsteat
| ôfbylding         = Buddha statue at Buddha Park of Ravangla, Sikkim, India (1).jpg
| ôfbyldingstekst   = Boedabyld yn it Boedapark fan Ravangla
| flagge            =
| wapen             = Seal of Sikkim color.png
| haadstêd          = [[Gangtok]]
| grutste stêd      = [[Gangtok]]
| distrikten        = 6
| gouverneur        =
| chief minister    =
| wetjaand orgaan   =
| ynwennertal       = 610.577 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 7.096 km²
| befolkingstichtens = 86 ynw./km²
| hichte            = 280 - 8.586 m
| talen             = [[Nepaleesk]], Sikkimeesk, Lepcha
| religy            = [[Hindoeïsme]] 57,8%&lt;br&gt;[[Boedisme]] 27,4%&lt;br&gt;[[Kristendom]] 9,9%&lt;br&gt;Oars 4,9%
| stifting          = 16 maaie 1975
| iso-koade         = IN-SK
| webside           = [https://sikkim.gov.in/ sikkim.gov.in]
| mapname           =
| lat_deg           =
| lon_deg           =
| tekst by posysjekaart =
| ôfbylding99         = Sikkim in India (claimed and disputed hatched).svg
| ôfbyldingstekst99   = Lokaasje fan Sikkim yn Yndia
| ôfbyldingsbreedte99 =
}}
'''Sikkim''' is in dielsteat yn it noardeasten fan [[Yndia]] yn 'e [[Himalaya]]. It is de op ien nei lytste en de tinste befolke steat fan it lân. Sikkim grinzget yn it noarden en easten oan [[Tibet]] (Sina), yn it súdeasten oan [[Bûtan]], yn it westen oan [[Nepal]] en yn it suden oan 'e dielsteat [[West-Bingalen]]. De steat stiet bekend om syn biologyske ferskaat, syn alpine klimaat en de [[Kanchenjunga]], de heechste berch fan Yndia.

== Geografy ==
[[Ofbyld:Kanchanjanga peak of the Himalayas from Darjeeling.jpg|thumb|left|De Kanchenjunga sjoen fanút Darjeeling.]]
It lânskip fan Sikkim wurdt folslein bepaald troch de bergen fan 'e Himalaya. Hast de hiele steat is bergeftich, mei hichteferskillen dy't fariëarje fan 280 meter yn 'e rivierdellingen oant de 8.586 meter hege Kanchenjunga. De Kanchenjunga is de op twa nei heechste berch fan 'e wrâld en wurdt troch de Sikkimezen as hillich beskôge.

De wichtichste rivier is de [[Teesta]], dy't de steat fan noard nei súd trochsnijt en foar Sikkim tige wichtich is. Sikkim hat hûnderten alpine marren, wêrfan de Tsomgo-mar ien fan 'e meast ferneamde is.

== Skiednis ==
Sikkim wie oant 1975 in ûnôfhinklik keninkryk (in [[monargy]]) ûnder de lieding fan de Chogyal-dynasty. It keninkryk waard yn 1642 stifte. Yn 'e 19e iuw waard it in protektoraat fan [[Britsk-Ynje]].

Nei de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 bleau Sikkim in protektoraat, mar nei politike ûnrêst en in referindum yn 1975 stimde de befolking foar de ôfskaffing fan 'e monargy.

Op 16 maaie 1975 waard Sikkim offisjeel de 22ste dielsteat fan 'e Republyk Yndia.

== Befolking ==
De befolking fan Sikkim is unyk troch har mingde oarsprong. De oarspronklike bewenners binne de Lepcha's en de Bhutia's, mar hjoed-de-dei foarmje de Nepalezen de grutste etnyske groep.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling (1951–2011)
! Jier !! 1951 !! 1961 !! 1971 !! 1981 !! 1991
|-
! Ynwennertal
| 137.725 || 162.189 || 209.843 || 316.385 || 406.457
|-
! Jier !! 2001 !! 2011
|-
! Ynwennertal
| 540.851 || 610.577
|}

=== Religy ===
It [[Boedisme]] spilet in enoarme rol yn it deistich libben en it lânskip fan Sikkim, al is it [[Hindoeïsme]] no de grutste religy troch de ymmigraasje út [[Nepal]] wei. Opfallend is de rappe groei fan it kristendom, dat tusken 2001 en 2011 tanaam fan 6,7% nei 9,9%. Dy groei fynt benammen plak ûnder de Nepaleeske mienskip en de lânseigen stammen.

[[Ofbyld:Sai Temple in Namchi, Sikkim.jpg|thumb|Sai-timpel yn Namchi.]]
[[Ofbyld:Rumtek Monastery.jpg|thumb|It Rumtek-kleaster, ien fan de wichtichste Boedistyske kleasters.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: right;&quot;
|+ Religy yn Sikkim
! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%)
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Hindoeïsme]] || 60,9% || 57,8% || style=&quot;color: red;&quot; | -3,1%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Boedisme]] || 28,1% || 27,4% || style=&quot;color: red;&quot; | -0,7%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Kristendom]] || 6,7% || 9,9% || style=&quot;color: green;&quot; | +3,2%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Oars (Islam, Sikhisme) || 4,3% || 4,9% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,6%
|}

== Grutste plakken yn Sikkim ==
De befolking konsintrearret him benammen yn it eastlike en súdlike part fan 'e steat.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
! Rang !! Plak !! Distrikt !! Ynwennertal &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt; !! Funksje
|-
| 1 || [[Gangtok]] || Gangtok || 100.286 || Haadstêd, kultureel sintrum
|-
| 2 || [[Upper Tadong]] || Gangtok || 22.670 || Wichtich foar ûnderwiis. In saneamde ''[[census-town]]''
|-
| 3 || [[Namchi]] || Namchi || 12.190 || Haadplak fan it suden en beafeartsplak
|-
| 4 || [[Singtam]] || Gangtok || 5.868 || Hannelssintrum oan 'e Teesta
|-
| 5 || [[Rangpo]] || Pakyong || 5.993 || Grinsstêd en poarte nei West-Bingalen
|}

== Kultuer ==
Sikkim hat in rike Tibetaansk-Boedistyske kultuer. Der binne mear as 200 Boedistyske kleasters (gompa's) yn 'e steat, wêrfan Rumtek en Enchey de meast ferneamde binne.
[[Ofbyld:Monk Dancing at the Tibetan Losar (New Year).jpg|thumb|left|Dûnsjende muonts op it Tibetaanske Nijjiersfeest.]]
Hoewol't it Boedisme kwa oantallen in minderheid wurden is, binne de Boedistyske festivals noch altyd de kulturele hichtepunten fan it jier dêr't de hiele mienskip oan meidocht. Losar is it Tibetaanske Nijjiersfeest, dat meastentiids yn febrewaris falt. It is in tiid fan famyljegearkomsten en symboalyske rituelen om it kwea fan it âlde jier te ferdriuwen. De strjitten fan Gangtok wurde dan fersierd mei gebedsflaggen en der wurde spesjale dûnsen útfierd yn 'e kleasters. 

Saga Dawa wurdt beskôge as de hillichste dei foar de Boedisten yn Sikkim. Op dy dei wurde de berte, de ferljochting en de dea fan 'e Boeda betocht. In hichtepunt is de grutte prosesje yn Gangtok.

== Ekonomy == 
Sikkim is de grutste produsint fan swarte kardemom yn Yndia. Dit krûd is ien fan 'e wichtichste eksportprodukten fan 'e steat. Dêrnjonken wurdt ek gember, kurkuma en fruit produsearre. Yn 2003 naam Sikkim it beslút om folslein oer te stappen op biologyske lânbou. Dat doel waard yn 2015 helle, wêrmei't Sikkim de earste biologyske dielsteat fan Yndia waard. Sûnt dy tiid is it brûken fan gemyske bestridingsmiddels en keunstdong ferbean. 

Ferskillende grutte Yndiaaske farmaseutyske bedriuwen hawwe fabriken opset yn Sikkim. Dêrnjonken eksportearret de steat ek elektrisiteit troch de wetterkrêftsintrales. 

De lêste jierren hat it regear fan Sikkim ek in soad ynset op it stimulearjen fan it eko-toerisme. Foar dat doel hat it regear in soad ynvestearre yn nije diken en de oanlis fan in fleanfjild, Pakyong Airport, dat yn 2018 iepene waard.

== Bestjoer ==
Sûnt 2021 hat Sikkim 6 distrikten ynstee fan 4. De âlde nammen (East, West, Noard en Súd) binne offisjeel feroare nei de nammen fan 'e haadplakken en der binne twa nije distrikten (Soreng en Pakyong) tafoege. It bestjoer sit yn Gangtok.

{| class=&quot;wikitable sortable zebra&quot; style=&quot;text-align:right; font-size: 90%;&quot;
! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Gangtok (distrikt)|Gangtok]] (foarhinne East-Sikkim) || Gangtok
| [[Ofbyld:Gangtok in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 281.293 || 954
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Mangan (distrikt)|Mangan]] (foarhinne Noard-Sikkim) || Mangan
| [[Ofbyld:Mangan in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 43.354 || 4.226
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Namchi (distrikt)|Namchi]] (foarhinne Súd-Sikkim) || Namchi
| [[Ofbyld:Namchi in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 146.742 || 750
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Gyalshing (distrikt)|Gyalshing]] (foarhinne West-Sikkim) || Gyalshing
| [[Ofbyld:Gyalshing in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| 136.299 || 1.166
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Pakyong (distrikt)|Pakyong]] (nij sûnt 2021) || Pakyong
| [[Ofbyld:Pakyong in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| * || *
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Soreng (distrikt)|Soreng]] (nij sûnt 2021) || Soreng
| [[Ofbyld:Soreng in Sikkim (India).svg|60px|center]]
| * || *
|}
&lt;small&gt;* ''De ynwennertallen fan Pakyong en Soreng binne by de folkstelling fan 2011 noch ûnderdiel fan Gangtok en Geyzing''.&lt;/small&gt;

== Natoer ==
In grut part fan 'e steat is beskerme natoergebiet.

=== Nasjonaal Park Khangchendzonga ===
[[Ofbyld:Gangtok Bulbuley Himalayan Zoological Park Captive Red Panda Walking.jpg|thumb|De reade panda, it steatsdier fan Sikkim.]]
It wichtichste park is it [[Nasjonaal Park Khangchendzonga]], dat likernôch 35% fan it oerflak fan 'e steat beslacht. It stiet op 'e [[UNESCO]]-[[Wrâlderfgoed]]list as in mingd erfgoed (sawol natoer as kultuer).

Sikkim hat mear as 500 soarten orgideeën en 11 soarten [[fazanten]]. Yn 'e steat komme de seldsume [[sniepanter]] foar en de [[Tibetaanske wolf]]. It nasjonale dier fan Sikkim is de [[reade panda]].

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Sikkim}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sikkim}}
{{Dielsteat fan Yndia}}
[[Kategory:Sikkim| ]]
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1975]]</text>
      <sha1>71p6hiji5vn9y67z5lvwqveqozig5g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sikkim</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191073</id>
    <revision>
      <id>1227932</id>
      <timestamp>2026-04-12T20:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Sikkim}} [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1975]]&quot;</comment>
      <origin>1227932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="paeyrf0tic6izlzh1ldsqz8wbrz8h1d" xml:space="preserve">{{Commonscat|Sikkim}}
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1975]]</text>
      <sha1>paeyrf0tic6izlzh1ldsqz8wbrz8h1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manipur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191074</id>
    <redirect title="Manipoer" />
    <revision>
      <id>1227936</id>
      <timestamp>2026-04-12T22:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Manipoer]]</comment>
      <origin>1227936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="gsjyyne0s2dfmizi4xta0zvxapzdrp5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Manipoer]]</text>
      <sha1>gsjyyne0s2dfmizi4xta0zvxapzdrp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1190</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191075</id>
    <revision>
      <id>1227941</id>
      <timestamp>2026-04-12T22:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1227941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="kv6zhle79849yun6h8nmldgkwk2ovxy" xml:space="preserve">[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn de 12e iuw|1190]]
[[Kategory:1190]]</text>
      <sha1>kv6zhle79849yun6h8nmldgkwk2ovxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Black Adam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191076</id>
    <revision>
      <id>1227942</id>
      <timestamp>2026-04-12T22:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>betsj</comment>
      <origin>1227942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248" sha1="fiderdpinsk1rwvnc3dby16ih3ogegh" xml:space="preserve">{{foarbetsjuttings}}

*[[Black Adam (personaazje)]], in superheld út 'e strips fan 'e Amerikaanske útjouwerij DC Comics
*[[Black Adam (film)|''Black Adam'' (film)]], in Amerikaanske superheldefilm út 2022 oer dat personaazje

{{neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>fiderdpinsk1rwvnc3dby16ih3ogegh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Black Adam film logo.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>191077</id>
    <revision>
      <id>1227943</id>
      <timestamp>2026-04-12T22:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>It logo fan 'e film ''Black Adam''.</comment>
      <origin>1227943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="l75s3fmtzb767e3rnzv6o49rzzphsjk" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e film ''Black Adam''.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>l75s3fmtzb767e3rnzv6o49rzzphsjk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1227944</id>
      <parentid>1227943</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T22:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1227944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="512" sha1="7qeivpihl6ybmb4ydfeupiojc8ha7he" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e film ''Black Adam''.

== Lisinsje ==
{{Unfrij ôfbyld
|Omskriuwing      = It logo fan 'e film ''Black Adam'' út 2022.
|Boarne           = https://screenrant.com/black-adam-dc-movie-logo-official/
|Bysnien          = Ja
|Makker           = 
|Eigner           = [[Warner Bros.]], [[DC Films]] et al.
|Doel             = Ta yllustraasje fan it artikel oer de film. 
|Artikel(s)       = [[Black Adam (film)]]
|Ferfangberens    = Net.
|Lege resolúsje   = Ja.
|Oare ynformaasje = 
}}</text>
      <sha1>7qeivpihl6ybmb4ydfeupiojc8ha7he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Black Adam (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191078</id>
    <revision>
      <id>1227946</id>
      <timestamp>2026-04-12T23:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1227946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26353" sha1="3njp3che7g6fwvy9aklydwy5aasaueb" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Black Adam film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Black_Adam_(film)_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Black Adam''
| regisseur                = [[Jaume Collet-Serra]]
| produsint                = [[Beau Flynn]]&lt;br&gt;[[Hiram Garcia]]&lt;br&gt;[[Dwayne Johnson]]&lt;br&gt;[[Dany Garcia]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Adam Sztykiel]]&lt;br&gt;[[Rory Haines]]&lt;br&gt;[[Sohrab Noshirvani]]
| basearre op              = ''[[Black Adam (personaazje)|Black Adam]]'' fan [[DC Comics]]
| kamerarezjy              = [[Lawrence Sher]]
| muzyk                    = [[Lorne Balfe]]
| filmstudio               = [[New Line Cinema]]&lt;br&gt;[[DC Films]]&lt;br&gt;[[Seven Bucks Productions]]&lt;br&gt;[[FlynnPictureCo]]
| distribúsje              = [[Warner Bros.]]
| haadrollen               = [[Dwayne Johnson]]&lt;br&gt; [[Sarah Shahi]]&lt;br&gt; [[Bodhi Sanbongui]]&lt;br&gt;[[Pierce Brosnan]] &lt;br&gt; [[Aldis Hodge]]
| voice-over               = 
| byrollen                 =  [[Marwan Kenzari]]&lt;br&gt; [[Mohammed Amer]]&lt;br&gt; [[Quintessa Swindell]]&lt;br&gt; [[Noah Centineo]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[3&amp;nbsp;oktober]] [[2022]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[superheldefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 125 minuten
| budget                   = $190–260&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $393,3&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[DC Extended Universe]]''
| foarich diel             = ''[[The Suicide Squad (film)|The Suicide Squad]]''
| folgjend diel            = ''[[Shazam! Fury of the Gods]]''
}}
'''''Black Adam''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[superheldefilm]] út [[2023]] ûnder [[rezjy]] fan [[Jaume Collet-Serra]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Dwayne Johnson]], [[Sarah Shahi]], [[Bodhi Sanbongui]], [[Pierce Brosnan]] en [[Aldis Hodge]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Swarte [[Adam en Eva|Adam]]&quot;, en ferwiist nei in [[superheld]] út 'e [[strip]]s fan 'e [[útjouwerij]] [[DC Comics]]. De film makket diel út fan 'e [[DC Extended Universe|''DC Extended Universe''-filmsearje]]. As sadanich folget er op ''[[The Suicide Squad (film)|The Suicide Squad]]'' út [[2022]] en giet er foarôf oan ''[[Shazam! Fury of the Gods]]'' út [[2023]]. Yn ''Black Adam'' befrije [[argeologen]] Teth-Adam, in superheld út 'e [[Aldheid]], om it lân Kahndaq te rêden fan it [[misdiesyndikaat]] Intergang. De Amerikaanske oerheid sjocht dy ûntwikkeling lykwols as in bedriging en stjoert in eigen team fan superhelden om Teth-Adam út te skeakeljen. ''Black Adam'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien negative [[resinsje]]s en prestearre [[teloarstellend]] yn 'e [[bioskopen]].

==Plot==
Yn [[2600&amp;nbsp;f.Kr.]] makket de tirannike [[kening]] Ahk-Ton fan Kahndaq syn eigen folk ta [[slavernij|slaaf]] om yn syn [[mynbou|minen]] te wurkjen dêr't nei it legindaryske [[metaal]] eternium dold wurdt. Dat guod moat er hawwe om 'e Kroan fan Sabacc te [[smeien]], dy't de drager (d.w.s. Ahk-Ton) [[ûnstjerlik]] en ûnoerwinber meitsje sil. De Ried fan Tsjoenders komt tsjin Ahk-Ton fanwegen en kiest in jonge slaaf út as foarfjochter, dy't bejeftige wurdt mei [[boppenatuerlike]] krêften. Troch it wurd &quot;Shazam!&quot; te sizzen kin er [[stalferoaring|himsels feroarje]] yn 'e [[folwoeksen]] [[superheld]] [[Black Adam (personaazje)|Teth-Adam]]. Hy kringt it [[paleis]] fan Ahk-Ton binnen en deadet de kening ear't dy himsels de foltôge Kroan fan Sabacc op 'e holle sette kin.

Yn 'e hjoeddeistige tiid is Kahndaq in lân dat suchtet ûnder in desennialange [[militêre besetting]] troch in ynternasjonale organisaasje fan [[hierling]]en dy't Intergang hjit. It doel fan 'e hierlingen is om 'e Kroan fan Sabacc werom te finen, dy't nei de fal fan Ahk-Ton ferburgen is. De [[argeologe]] Adrianna Tomaz is, yn 'e mande mei har [[broer]] Karim en har [[kollega's]] Samir en Ishmael, ek op it spoar fan dat [[artefakt (argeology)|artefakt]], dat se tsjin eltse priis út 'e hannen fan Intergang hâlde wol. Adrianna-en-dy binne dejingen dy't it earst ûntdekke dat de Kroan ferburgen is yn 'e [[tombe]] fan Teth-Adam. As se it ding dêr besykje te stellen, docht bliken dat der [[ferrie]] yn it spul is. Troepen fan Intergang hâlde harren yn 'e gaten en brûke Adrianna-en-dy om harren nei de Kroan fan Sabacc ta te lieden. Samir wurdt troch Intergang deade, en Ishmael wurdt [[finzen]] nommen. Yn uterste need lêst Adrianna in yn [[spikerskrift]] oanbrochte ynskripsje op 'e grêftombe fan Teth-Adam op, dy't de âlde superheld út syn [[milennia]] duorjende [[sliep]] opwekket. Teth-Adam makket koarte metten mei de troepen fan Intergang en rêdt it libben fan Adrianna as sy ûnder de brokstikken fan 'e ynstoartende tombe ferplettere driget te wurden. Adrianna en Karim ûntkomme yn 'e opskuor mei de Kroan fan Sabacc. Teth-Adam wurdt yn it gefjocht [[ferwûne]] troch in lid fan Intergang dat bewapene is mei in [[wapen]] makke fan eternium, en hy rekket [[bewusteleas]]. Adrianna en Karim nimme him mei nei hûs.

De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[oerheid]] sjocht alle superhelden as bedriging, of it moat wêze dat se eksplisyt foar de Feriene Steaten wurkje. Wannear't de machthawwers yn [[Washington, D.C.]] fernimme dat Teth-Adam wekker is, kriget Amanda Waller, de [[direktrise]] fan in skimige [[feilichheidstsjinst]] op it mêd fan superhelden, daliks opdracht om Teth-Adam ûnder Amerikaanske kontrôle te bringen. Sy stjoert in team fan superhelden yn Amerikaanske tsjinst, dy't diel útmeitsje fan 'e [[Justice Society of America|Justice Society]], nei Kahndaq ta om dat klear te krijen. It team wurdt oanfierd troch Carter Hall alias [[Hawkman (personaazje)|Hawkman]] en bestiet fierders út Kent Nelson alias [[Doctor Fate (personaazje)|Doctor Fate]], Maxine Hunkel alias [[Cyclone (personaazje fan DC Comics)|Cyclone]] en Al Rothstein alias [[Atom Smasher (personaazje)|Atom Smasher]]. 
{{Plotbedjer film}}
Yn Kahndaq wurdt Teth-Adam wekker op it [[bêd]] fan Adrianna, wêrnei't er himsels [[genêzing|genêst]]. Hy wurdt hjitfolge troch Adrianna har [[soan|pubersoan]] Amon, waans [[heit]] inkele jierren earder troch Intergang [[fermoarde]] is. Amon is derfan oertsjûge dat Teth-Adam Kahndaq fan 'e besetting troch de hierlingen rêde sil, mar yn 'e eagen fan Teth-Adam is Kahndaq yn 4.600&amp;nbsp;[[jier]] ûnwerkenber feroare en hy fielt gjin inkele bân mei it plak. It iennichste wat him oan 'e moderne stêd liket te ynteressearjen, is it hûnderten meters hege [[stânbyld]] fan himsels dat boppe de stêd úttuorret. Wannear't Intergang Amon tenei komt, helpt er de jonge lykwols. Hy docht dat troch alle leden fan Intergang dea te dwaan dy't er te pakken krije kin. Wannear't op dat stuit it team fan 'e Justice Society arrivearret, ûntjout der him in gefjocht tusken Teth-Adam en de Amerikaanske superhelden dat ûnbeslist einiget.

Hall en Nelson besykje Adrianna oan it ferstân te krijen dat Teth-Adam gjin rêder yn need wie, mar in lossleine moardner. It plak dêr't sy him út befrijd hat, wie gjin grêftombe, mar in finzenis. Adrianna, dy't it noch net fergetten is dat Teth-Adam har fan in wisse dea rêden hat sûnder dat der foar him lykfol hokker needsaak wie om dat te dwaan, wegeret harren te leauwen. Underwilens is Intergang noch altyd op 'e sneup nei de Kroan fan Sabacc. It komt oan it ljocht dat Ishmael, waans finzenskip no mar sabeare blykt te wêzen, eins de lieder fan Intergang is, dy't Samir mei eigen hannen deamakke hat. Hy kringt it [[appartemint]] fan Adrianna en Karim binnen, dêr't er Karim ferwûnet en Amon [[ûntfiering|ûntfiert]]. De jonge hat lykwols de Kroan fan Sabacc ferstoppe yn syn keamer, dêr't Karim it ding oer de holle sjocht. Teth-Adam en de Amerikaanske superhelden efterfolgje de ûntfierders, mar Ishmael wit mei Amon te ûntkommen nei it [[haadkertier]] fan Intergang by de eterniummyn.

Adrianna wit, yn har [[wanhoop]] as de [[mem]] fan in [[gizeling (misdriuw)|gizele]] soan, de meiwurking fan sawol Teth-Adam as Hall-en-dy te krijen. Mei-inoar falle de superhelden de eterniummyn oan. Wannear't Ishmael [[bedriging (misdriuw)|driget]] om Amon dea te meitsjen, ruilet Adrianna tsjin 'e útdruklike winsk fan Hall de Kroan fan Sabacc foar it libben fan har soan. Ishmael, dy't seit de lêste [[ôfstammeling]] fan kening Ahk-Ton te wêzen, set de [[kroan (holdeksel)|kroan]] op, docht it [[enerzjyfjild|enerzjyskyld]] út dêr't er him efter skûlhold, en wol dan dochs noch Amon fermoardzje. Teth-Adam ferliest dêrop de [[selsbehearsking|behearsking]] oer syn superkrêften. By in ûnbidige [[eksploazje]] komt Ishmael om en rekket Amon ferwûne. Adrianna oerlibbet it inkeld trochdat se troch Hall beskerme wurdt.

Tramtearre troch [[skuldgefoel]]ens ûntflechtet Teth-Adam it toaniel. Wannear't Hall him weromfynt, bychtet Teth-Adam oan him op dat de wiere superheld fan 4.600&amp;nbsp;jier lyn eins net hy, mar syn soan Hurut wie. It stânbyld yn Kahndaq is dus ek net fan himsels, mar fan syn soan. Doe't de [[opstân]] fan Hurut súkses hie, stjoerde Ahk-Ton syn trewanten om 'e [[famylje]] fan 'e ûnoerwinlike superheld te deadzjen. Shiruta, de [[oarehelte|frou]] fan Teth-Adam, waard foar syn eigen fermoarde. Hysels waard ek delhoud en foar [[dea]] efterlitten. Doe't Hurut thúskaam, trof er syn mem dea oan, mar syn heit libbe noch, al leid er op [[ferstjerren|stjerren]]. Dêrop droech er syn superkrêften oan syn heit oer om dy syn libben te rêden. Sadree't Hurut syn superkrêften ôfstien hie en wer in gewoane jonge wurden wie, waard er deasketten troch de op 'e loer lizzende [[bôgesjitter]]s fan Ahk-Ton. Ferbline troch [[razernij]] en [[wraak]]sucht krong de nije superheld Teth-Adam neitiid it paleis fan Ahk-Ton binnen, dêr't er de kening en syn hiele [[keninklik hof|hof]] fermoarde en it paleis mei de grûn lyk makke. De Ried fan Tsjoenders beskôge Teth-Adam doe as ûnwurdich om harren foarfjochter te wêzen en kearden har tsjin him. Yn it gefjocht deade Teth-Adam alle [[tsjoender]]s útsein de lêste (Shazam), dy't him en de Kroan fan Sabacc fêstsette yn wat Adrianna 4.600&amp;nbsp;jier letter foar syn grêftombe oanseach. 

No't er op 'e nij syn selsbehearsking ferlern hat, komt Teth-Adam ta de konklúzje dat de tsjoenders gelyk hiene en dat hy net geskikt is om superheld te wêzen. Hy lit him frijwillich troch Hall en de oare Amerikaanske superhelden nei in geheime Amerikaanske [[black site]] op 'e boaiem fan 'e [[poalstreek|poalsee]] ta bringe, dêr't er syn superkrêften opjout en foar de ivichheid yn [[stasis]] pleatst wurdt om foar te kommen dat er yn 'e ferlieding komme kinne sil om se wer werom te nimmen. 

Underwilens komt it ferkoalle [[lyk]] fan Ishmael, dat kroane is mei de Kroan fan Sabacc, wer ta libben troch tadwaan fan 'e [[demoanen]] dêr't de kroan troch [[geastlike besetting|beset]] is. Adrianna en Hall komme ta it besef dat Ishmael Teth-Adam deryn luze hat om himsels te fermoardzjen, om't &quot;de dea it iennichste paad nei it libben is,&quot; sa't in earder foar riedselich holden ynskripsje op 'e kroan hawwe wol. Troch syn dea hat Ishmael kontakt lizze kinnen mei de demoanen, dy't him as de mei superkrêften bejeftige [[supersmjunt]] Sabacc nei de wrâld fan 'e libbenen weromstjoere.

De superhelden fan 'e Justice Society besykje Sabacc tsjin te kearen en krije in wan bruien. Kent, dy't yn syn alias fan Dr. Fate [[heldersjend]] is, wit dat in oerwinning fan Sabacc de ein fan 'e wrâld betsjutte soe. Hy wit ek dat hy en syn maten Sabacc inkeld ferslaan kinne as Hall dêrby stjert. Om't er syn [[freonskip|freon]] net ferlieze wol, kiest Kent foar de trêde mooglikheid. Hy slút Hall en de oaren bûten út 'e [[ruïne]] fan it paleis fan Ahk-Ton, wylst er sels nei binnen giet om Sabacc mei astrale projeksje te befjochtsjen. Underwilens bringt er mei syn krêften Teth-Adam by besleur út syn stasis en sprekt him troch [[telepaty]] ta. Hy leit út dat hy en syn maten mis wiene oer Teth-Adam en dat de beproeving wêrfoar't Hurut mei superkrêften bejeftige wie, no pas oanbrutsen is. Hy fiteret Teth-Adam oan om werom te kearen nei Kahndaq. Teth-Adam brekt dêrop út 'e black site en [[swimmen|swimt]] as in soartemint himelfeart út 'e tsjustere djipte wei nei it ljochte oerflak fan 'e see, dêr't er mei it wurd &quot;Shazam!&quot; syn superkrêften wer oannimt.

Yn Kahndaq wurdt Kent ferslein en deade troch Sabacc. It enerzjyfjild dat de oare leden fan 'e Justice Society út it paleis hold, wurdt dan wei. Hall, Hunkel en Rothstein kringe it paleis einlings yn om te besykjen en kom foar dat Sabacc plaknimme kin op it restant fan 'e [[troan]] fan Ahk-Ton. Dat slagget harren lykwols net, en sadree't Sabacc op 'e troan sit, wurde syn krêften fergrutte en iepenet der him in poarte nei de [[hel (hjirneimels)|hel]] dêr't de [[siel]]en fan 'e ferflokten troch weromkeare yn 'e foarm fan [[skrinkelman]]-eftige [[somby]]s. Teth-Adam arrivearret ear't de oerwinning fan Sabacc folslein is. Hy en Hall meitsje miene saak tsjin 'e supersmjunt, wylst de befolking fan Kahndaq, ûnder oanfiering fan Adrianna, Karim en Amon, en holpen troch Hunkel en Rothstein, it somby-leger befjochtet. Mei help fan Hall wit Teth-Adam Sabacc te ferslaan en midstwa te skuorren. Dêrop ferwaaie de sombys ta [[jiske (fjoer)|jiske]] en slút de poarte nei de hel himsels wer.

Neitiid beslút Hall om Teth-Adam yn Kahndaq efter te litten op 'e noed fan Adrianna. Nei't de Justice Society ôfset is, biede Adrianna en Karim oan Teth-Adam de troan fan Akh-Ton oan. Teth-Adam nimt dêr plak, mar seit dat it ferkeard oanfielt. Ynstee ferneatiget er de troan en dielt er Adrianna, Karim en Amon mei dat Kahndaq gjin ferlet hat fan in hearsker, mar fan in beskermer. Op basis fan wat dat Amon earder tsjin him sein hat, beslút er in nije namme oan te nimmen: Swarte Adam.

Yn in [[sêne]] dy't healwei de [[ôftiteling]] folget, nimt Amanda Waller fia in [[drone]] mei in [[fideo]]konneksje kontakt op mei Swarte Adam. Hja warskôget him dat, om't er net yn har finzenis bliuwe woe, Kahndaq no syn finzenis wêze sil. Swarte Adam ynformearret dernei hoe't sy dat gebod tinkt ôf te twingen. Dêrop stjoert Waller [[Superman (personaazje)|Superman]] om fierder mei Swarte Adam te [[ûnderhanneljen]].

==Rolferdieling==
[[File:Dwayne Johnson-1764 (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Dwayne Johnson]].]]
[[File:Sarah Shahi - Monte-Carlo Television Festival (2).jpg|right|thumb|160px|[[Sarah Shahi]].]]
[[File:PierceBrosnan-byPhilipRomano.jpg|right|thumb|120px|[[Pierce Brosnan]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| [[Black Adam (personaazje)|Teth-Adam / Black Adam]]
| [[Dwayne Johnson]]
|-
| Adrianna Tomaz
| [[Sarah Shahi]]
|-
| Amon Tomaz
| [[Bodhi Sanbongui]]
|-
| Kent Nelson / [[Doctor Fate (personaazje)|Doctor Fate]]
| [[Pierce Brosnan]]
|-
| Carter Hall / [[Hawkman (personaazje)|Hawkman]]
| [[Aldis Hodge]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Ishmael Gregor / Sabacc
| [[Marwan Kenzari]]
|-
| Karim
| [[Mohammed Amer]]
|-
| Maxine Hunkel / [[Cyclone (personaazje fan DC Comics)|Cyclone]]
| [[Quintessa Swindell]]
|-
| Al Rothstein / [[Atom Smasher (personaazje)|Atom Smasher]]
| [[Noah Centineo]]
|-
| Hurut
| [[Jalon Christian]]
|-
| Samir
| [[James Cusati-Moyer]]
|-
| kening Ahk-Ton fan Kahndaq
| [[Marwan Kenzari]]
|-
| [[hierling]] by kontrôlepost
| [[Boone Platt]]
|-
| Amanda Waller
| [[Viola Davis]]
|-
| Shiruta
| [[Odelya Halevi]]
|-
| superheldefoarm fan Hurut
| [[Uli Latukefu]]
|-
| Al Pratt
| [[Henry Winkler]] &lt;small&gt;([[cameo]])&lt;/small&gt;
|-
| de [[tsjoender]] Shazam
| [[Djimon Hounsou]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| Emilia Harcourt
| [[Jennifer Holland]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| Clark Kent / [[Superman (personaazje)|Superman]]
| [[Henry Cavill]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Foarskiednis===
Yn 'e iere [[2000-er jierren]] sette [[filmstudio]] [[New Line Cinema]] útein mei de tarieding foar in film oer de [[superheld]] [[Captain Marvel (personaazje fan DC Comics)|Captain Marvel]] út 'e [[strips]] fan [[útjouwerij]] [[DC Comics]]. Dy moast ''Shazam'' komme te hjitten, nei de [[tsjoender]] Shazam, dy't de superheld mei syn superkrêften bejeftiget. (De [[titel (opskrift)|titel]] ''Captain Marvel'' koe net brûkt wurde om't [[konkurrint]] [[Marvel Comics]] ek in superheld hat mei dy namme.) Yn [[april]] [[2006]] namen de plannen fêstere foarm oan doe't [[Peter Segal]] oanlutsen waard as [[regisseur]]. Letter dat jier waard [[akteur]] [[Dwayne Johnson]] frege om Captain Marvel te spyljen, mar yn [[novimber]] [[2007]] joech Johnson oan dat er eins mear belangstelling hie foar it spyljen fan 'e [[antagonist]], [[Black Adam (personaazje)|Black Adam]]. 

Tsjin [[jannewaris]] [[2009]] kaam de [[preproduksje]] fan 'e film stil te lizzen, mar yn [[april]] [[2014]] kaam der wer beweging yn doe't [[Warner Bros.]], de [[memme-ûndernimming]] fan New Line Cinema, úteinsette mei de opbou fan in eigen breed opsette [[filmsearje]] oer de superhelden fan DC Comics, it ''[[DC Extended Universe]]''. Yn [[augustus]] fan dat jier fertelde Johnson dat er noch altyd by de film belutsen wie, mar dat er noch net besletten hie oft er no Captain Marvel of Black Adam spylje woe. In [[moanne (tiid)|moanne]] letter waard bekendmakke dat syn kar op Black Adam fallen wie. Johnson, dy't ûnderwilens útgroeid wie ta ien fan 'e grutste filmstjerren fan [[Hollywood]], soe [[$]]22,5&amp;nbsp;miljoen betelle krije foar syn rol.

Dat Johnson Black Adam spylje woe, helle it hiele filmprojekt op 'e kop. Want de studiobazen by [[DC Films]] en [[Warner Bros.]] fûnen dat it net sa wêze koe dat Johnson, mei syn stjerrestatus, yn in [[byrol]] as ûnderstypjend personaazje opfierd waard. Yn [[jannewaris]] [[2017]] waard dêrom besletten om 'e film midstwa te spjalten: der soe in film oer Captain Marvel komme, dêr't Black Adam inkeld sydlings yn neamd waard mar fierders gjin rol yn spile, en dêrnjonken soe der in aparte film komme oer Black Adam, dêr't Captain Marvel net yn foarkaam, sadat Johnson de ûnbekreaude [[haadrol]] spylje koe. De earste film waard ''[[Shazam! (film)|Shazam!]]'', dy't yn [[2019]] yn 'e [[bioskopen]] kaam. De twadde film krige de titel ''Black Adam'' taparte.
[[File:Jaume_Collet-Serra_(cropped).jpg|left|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Jaume Collet-Serra]].]]

===Produksje===
''Black Adam'' waard [[regissearre]] troch [[Jaume Collet-Serra]] nei in [[senario]] fan [[Adam Sztykiel]], [[Rory Haines]] en [[Sohrab Noshirvani]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[haadrolspiler]] [[Dwayne Johnson]], [[Beau Flynn]], [[Hiram Garcia]] en Johnson syn [[oarehelte|frou]] [[Dany Garcia]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[New Line Cinema]], [[DC Films]], [[FlynnPictureCo]] en Johnson syn eigen [[filmstudio|produksjemaatskippij]] [[Seven Bucks Productions]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]190–260&amp;nbsp;miljoen, ôfhinklik fan hokker boarne jin leauwe wolle. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Lawrence Sher]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Lorne Balfe]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Black Adam'' setten op [[10&amp;nbsp;april]] [[2021]] útein en duorren oant en mei [[15&amp;nbsp;augustus]] fan dat jier. Oarspronklik wie it de bedoeling dat de opnamen al yn [[july]] [[2020]] begjinne soene, mar it spul rûn oansjenlike fertraging op troch de [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanapandemy]]. De film waard foar it meastepart opnommen yn 'e [[Trilith Studios]] yn [[Fayetteville (Georgia)|Fayetteville]], in [[foarstêd]] fan [[Atlanta]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Georgia]]. Bykommende [[sêne]]s waarden filme yn [[Los Angeles]].
[[File:Pinewood Atlanta Studios 2.jpg|right|thumb|250px|Yn 'e [[Trilith Studios]] by [[Atlanta]] waard ''Black Adam'' foar it grutste part filme.]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Black Adam'' waard fersoarge troch [[Warner Bros.]] De film gie op [[3&amp;nbsp;oktober]] [[2022]] yn [[Meksiko-Stêd]] yn [[premiêre]]. Dêrnei wiene der tusken [[12 oktober|12]] en [[20&amp;nbsp;oktober]] nasjonale en regionale premiêres yn [[New York (stêd)|New York]], [[Toronto]], [[Londen]], [[Atlanta]], [[Miami]], [[Madrid]] en [[Los Angeles]], wêrnei't de film op [[21&amp;nbsp;oktober]] iepene yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde dyselde deis by [[platemaatskippij]] [[WaterTower Music]]. ''Black Adam'' kaam op [[22&amp;nbsp;novimber]] [[2022]] beskikber foar [[video-on-demand|streaming-on-demand]], fan [[16&amp;nbsp;desimber]] ôf ek fia de [[streamingtsjinst]] [[HBO Max]], en waard op [[3&amp;nbsp;jannewaris]] [[2023]] útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Black Adam'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. Sa fûn J.&amp;nbsp;Kim Murphy fan it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' de film &quot;werheljend en ûnfermaaklik&quot;. Maya Phillips fan ''[[The New York Times]]'' neamde ''Black Adam'' &quot;in saaie, lusteleaze [[superheldefilm]] dy't alle [[klisjee]]s fan it [[sjenre]] befettet wylst it in baanbrekkend nij [[antyheld]]ferhaal hjit te wêzen.&quot; Neffens [[Alonso Duralde]] fan ''[[TheWrap]]'' wie de film in &quot;betize, te fol troppe [[oarsprongsferhaal]]&quot;. 

Yn it [[Feriene Keninkryk|Britske]] tydskrift ''[[Empire (tydskrift)|Empire]]'' skreau Helen O'Hara dat ''Black Adam'' &quot;soms in soadsje&quot; wie, &quot;mar oer it algemien wol in ûnderhâldend soadsje&quot;. Sy parte de film 3 fan 5 [[stjer (figuer)|stjerren]] ta. [[Todd McCarthy]] fan 'e [[webside]] ''[[Deadline Hollywood]]'' joech ''Black Adam'' in folle positivere resinsje. Sa priizge er it [[aktearjen]] fan [[Dwayne Johnson]] en de neffens him &quot;oerweldigjende&quot; [[special effects]]. Hy skreau: &quot;It fisuele spektakel komt twa oeren lang sûnder ophâlden op jin ôf.&quot; Yn 'e ''[[Los Angeles Times]]'' wie Katie Walsh wat minder myld, mar hja fûn dat [[regisseur]] [[Jaume Collet-Serra]] &quot;heldhaftich wurk&quot; ferrjochte hie om &quot;in film om Johnson hinne te meitsjen, dy't in heech tempo hat en [[fermaak]]lik is.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Black Adam'' in ûndergemiddeld goedkarringspersintaazje fan 39%, basearre op 307 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[Dizze film] soe samar de paadwizer wêze kinne nei in spannende takomst foar films op basis fan 'e [[strips]] fan [[DC Comics]], mar op himsels steand is it in alderhobbelichste [[teloarstelling]].&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Black Adam'' in goedkarringspersintaazje fan 41%, basearre op 52 resinsjes. Bioskoopbesikers dy't nei it sjen fan 'e film oer harren ûnderfining befrege waarden troch [[CinemaScore]], joegen ''Black Adam'' lykwols in 8&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; op in skaal fan 1 oant 10.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Black Adam'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]168,2&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $225,1&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $393,3&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $190–260&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $133,3–203,3&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Neffens it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' moast ''Black Adam'' $600&amp;nbsp;miljoen fertsjinje om lyk te spyljen, mar [[filmstudio]] [[Warner Bros.]] makke bekend dat de oarspronklike rûsde totale kosten fan 'e film $450&amp;nbsp;miljoen west hiene, dêr't noch $80–100&amp;nbsp;miljoen ôfgien wie. Neffens de [[webside]] ''[[Deadline Hollywood]]'' kaam dat trochdat in oansjenlik diel fan de marketing útbestege wie oan 'e [[sosjale media|sosjale-media-accounts]] fan [[Dwayne Johnson]]. Dat soe dan yn it geunstichste gefal foar ''Black Adam'' in winst fan $43,3&amp;nbsp;miljoen betsjutte. Nettsjinsteande dat waard de film rûnom as in flop beskôge.

===Prizen===
''Black Adam'' wûn de [[Nickelodeon Kids' Choice Award]] foar favorite [[filmakteur]] ([[Dwayne Johnson]]) en waard nominearre foar de Nickelodeon Kids' Choice Award foar favorite film en de [[People's Choice Award]]s foar [[aksjefilm]] fan it jier en manlike filmstjer fan it jier (Dwayne Johnson).

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.blackadammovie.com/ Offisjele webside fan ''Black Adam'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt6443346/ Ynformaasje oer ''Black Adam'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Black_Adam_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Black Adam'' (film)}}
{{DC Extended Universe}}

[[Kategory:DC Extended Universe-film]]
[[Kategory:Amerikaanske superheldefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske aventoerefilm]]
[[Kategory:Fantasy-aventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan New Line Cinema]]
[[Kategory:Film fan DC Films]]
[[Kategory:Film fan Seven Bucks Productions]]
[[Kategory:Film fan Warner Bros.]]
[[Kategory:Film fan Jaume Collet-Serra]]
[[Kategory:Film út 2022]]
[[Kategory:Film oer in fiktyf lân]]
[[Kategory:Film oer tsjoenderij]]
[[Kategory:Film oer tsjoenders]]
[[Kategory:Film oer demoanen]]
[[Kategory:Film oer sombys]]
[[Kategory:Film oer grutteferwikseling]]
[[Kategory:Film oer stalferwikseling]]
[[Kategory:Film oer in archeolooch]]
[[Kategory:Film oer in hierling]]
[[Kategory:Film oer de Aldheid]]
[[Kategory:Film oer heldersjendheid]]
[[Kategory:Film basearre op in strip]]</text>
      <sha1>3njp3che7g6fwvy9aklydwy5aasaueb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gûdjarat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191079</id>
    <revision>
      <id>1227959</id>
      <timestamp>2026-04-13T10:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme             = Gûdjarat | status            = Dielsteat | ôfbylding         = Statue of Unity358.jpg | ôfbyldingstekst   = De [[Statue of Unity]], it heechste stânbyld fan 'e wrâld | flagge            = | wapen             = Government Of Gujarat Seal In Gujarati.png | haadstêd          = [[Gandhinagar]] | grutste stêd      = [[Ahmedabad]] | distrikten        = 33 | ynwennertal       = 60.439.692 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https:...&quot;</comment>
      <origin>1227959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12711" sha1="ndmcrgrw88a4w7s1nn0ghupx5832wrz" xml:space="preserve">{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia
| namme             = Gûdjarat
| status            = Dielsteat
| ôfbylding         = Statue of Unity358.jpg
| ôfbyldingstekst   = De [[Statue of Unity]], it heechste stânbyld fan 'e wrâld
| flagge            =
| wapen             = Government Of Gujarat Seal In Gujarati.png
| haadstêd          = [[Gandhinagar]]
| grutste stêd      = [[Ahmedabad]]
| distrikten        = 33
| ynwennertal       = 60.439.692 &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]&lt;/ref&gt;
| oerflak           = 196.024 km²
| befolkingstichtens = 308 ynw./km²
| hichte            = 0 - 1.117 m
| talen             = [[Gûdjaratty]]
| religy            = [[Hindoeïsme]] 88,6%&lt;br&gt;[[Islam]] 9,7%&lt;br&gt;[[Jainisme]] 1,0%&lt;br&gt;Oars 0,7%
| stifting          = 1 maaie 1960
| iso-koade         = IN-GJ
| webside           = [https://www.gujaratindia.com/ gujaratindia.com]
| ôfbylding99         = Gujarat in India (claimed and disputed hatched).svg
| ôfbyldingstekst99   = Lokaasje fan Gûdjarat yn Yndia
}}
'''Gûdjarat''' is in dielsteat yn it westen fan [[Yndia]]. It hat de langste kustline fan alle Yndiaaske steaten (likernôch 1.600 km) en de steat grinzget yn it noardwesten oan [[Pakistan]]. De steat is ien fan 'e ekonomysk meast ûntwikkelde regio's fan it lân en stiet bekend om syn hannelstradysje, de tekstylindustry en as it iennichste plak op 'e wrâld dêr't de [[Aziatyske liuw]] noch yn it wyld foarkomt.

== Geografy ==
Gûdjarat hat in tige ôfwikseljend lânskip mei in kustline fan 1.600 kilometer. De steat kin rûchwei ferdield wurde yn trije geografyske regio's:

* It skiereilân [[Saurashtra]] bestiet út kustflakten, rotseftich terrein, heuvels en drûge sônes. It is in rûch gebiet mei de Gir-heuvels yn it suden, dêr't it ferneamde Gir-bosk leit.

[[Ofbyld:Dhrobana, Gujarat 370510, India - panoramio.jpg|thumb|left|Kamelen yn 'e regio Kutch.]]
* De regio yn it noardwesten is Kutch, dy't hast hielendal bestiet út in sâltwoastyn. Yn 'e reintiid rint it gebiet folslein ûnder wetter, mar yn 'e drûge tiid feroaret it yn in ûnbidige, wite sâltflakte dy't út de romte wei te sjen is.

* De Eastlike Flakte is it fruchtbere hert fan 'e steat mei grutte rivieren lykas de [[Narmada]], de [[Tapti]] en de [[Sabarmati]]. De rivier de Narmada is foar Gûdjarat fan tige grut belang; troch de bou fan 'e [[Sardar Sarovar-daam]] wurdt it wetter no oer de hiele steat ferdield foar lânbou en drinkwetter.

== Skiednis ==
De skiednis fan Gûdjarat giet hiel fier werom. De âlde stêd Lothal wie ien fan 'e wichtichste havens fan 'e [[Induskultuer]], sa'n 4.500 jier lyn.

Troch de strategyske lizzing oan 'e hannelsrûtes fan 'e [[Arabyske See]], wie de kust fan Gûdjarat ien fan 'e earste plakken yn Yndia dêr't Europeeske machten foet oan 'e grûn krigen.

De [[Portegezen]] fêstigen harren yn 'e 16e iuw yn [[Daman]] en [[Diu]]. Dy lytse [[enklave]]s bleaune mear as fjouwer iuwen lang yn Portegeeske hannen, sels nei't Yndia yn 1947 ûnôfhinklik wurden wie. Earst yn 1961 waarden se troch Yndiaaske troepen oernommen; hjoed-de-dei hearre se net by de dielsteat Gûdjarat. Sûnt jannewaris 2020 foarmje Daman en Diu tegearre mei Dadra en Nagar Haveli ien [[uny-territoarium]]: [[Dadra en Nagar Haveli en Daman en Diu]]. 

Foar de Britten wie Gûdjarat de poarte nei harren takomstige ryk yn Yndia. Yn 1612 fersloech de [[Britske East-Yndyske Kompanjy]] de Portegezen yn 'e [[Slach by Swally]]. Dêrnei krigen de Britten tastimming fan 'e [[Mogol-ryk|Mogol-keizer]] om harren earste hannelspost yn [[Surat]] te iepenjen. Surat groeide út ta de wichtichste haven foar de Britten, oant dy rol oan 'e ein fan 'e 17e iuw oernommen waard troch [[Bombay]]. Ek de Nederlânske [[FEK]] en de [[Frânsen]] hiene yn dy tiid bloeiende hannelsposten yn Surat foar de eksport fan tekstyl en indigo.

Oan 'e ein fan 'e 18e iuw wreide it Britske bestjoer him oer de hiele regio út. Guon dielen waarden direkt bestjoerd, wylst oare gebieten as foarstelannen (princely states) ûnder Britsk tafersjoch stean bleauwen oant de stifting fan 'e Yndiaaske Uny.
[[Ofbyld:Gandhi during the Salt March.jpg|thumb|left|De Sâltmars fan Gandhi.]]
Yn 'e moderne skiednis spile de steat in krúsjale rol yn 'e Yndiaaske frijheidsstriid. [[Mahatma Gandhi]] waard hjir berne yn [[Porbandar]]. Fanút syn ''[[ashram]]'' yn [[Ahmedabad]] begûn hy yn 1930 de ferneamde [[Sâltmars]] nei [[Dandi]], in protest tsjin de Britske sâltbelesting dat de wrâldskiednis feroare hat.

Sûnt de ûnôfhinklikens yn 1947 wie Gûdjarat ûnderdiel fan 'e grutte steat Bombay. Dat wie in meartalige provinsje dêr't sawol Gûdjaratty as Maratty praat waard. Dat late ta spanningen. Dêrom waard de âlde steat Bombay sûnt 1 maaie 1960 opdield yn 'e steat [[Maharashtra]] (foar de Maratty-sprekkers) en Gûdjarat (foar de Gûdjaratty-sprekkers). De stêd Bombay waard de haadstêd fan Maharashtra en Ahmedabad de haadstêd fan Gûdjarat, mar besletten waard om in folslein nije haadstêd te ûntwerpen, dy't ferneamd waard nei Mahatma Gandhi: [[Gandhinagar]].

=== Treinbrân fan 2002 ===  
Yn 2002 wie der in slimme brân yn Godhra fan 'e Sabarmati Express, in trein mei in grutte groep hindoepylgers dy't weromkamen út de hillige stêd [[Ayodhya]]. De trein waard oanfallen troch in grutte kloft minsken en ien fan 'e wagons waard yn 'e brân stutsen, wêrby't 59 hindoepylgers om it libben kamen. De fertinking dat de trein mei opsetsin yn 'e brân stutsen wie troch in kliber moslims yn Godhra, soarge foar in weach fan lulkens yn 'e hiele steat, dy't útrûn op grutskalige en bloedige religieuze rellen tusken hindoes en moslims dy't wikenlang oanhâlden. 
[[Ofbyld:Ahmedabad riots1.jpg|thumb|250px|Ofbyld fan Ahmedabad yn 2002 doe't de rellen ûnstiene.]]
By it geweld kamen neffens offisjele sifers 1.044 minsken om it libben (790 moslims en 254 hindoes), wylst hûnderttûzenen oaren harren hûs ferlearen. Nei in jierrenlang ûndersyk die in spesjale rjochtbank yn 2011 útspraak oer de brân yn Godhra. De rjochter stelde fêst dat der sprake wie fan gearspanning en 31 moslims waarden feroardiele foar de moard en opset (wêrfan 11 de deastraf krigen, letter omset nei libbenslang). De ramp hie grutte sosjale gefolgen dy't de politike ferhâldings yn 'e steat noch hiel lang bepale soene.

== Befolking ==
De befolking fan Gûdjarat bestiet foar it grutste part út Gûdjaratty's. De steat hat in lange tradysje fan hannel en seefeart, wat soarge hat foar in grutte Gûdjaratty-diaspoara oer de hiele wrâld (benammen yn East-Afrika, it Feriene Keninkryk en de Feriene Steaten).

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling fan Gûdjarat (1901–2011)
! Jier
| '''1901''' || '''1911''' || '''1921''' || '''1931''' || '''1941''' || '''1951''' || '''1961'''
|-
! Ynwennertal
| 9.086.028 || 9.803.587 || 10.174.989 || 11.489.828 || 13.701.551 || 16.263.457 || 20.633.350
|-
! Groei
| — || +7,9% || +3,8% || +12,9% || +19,2% || +18,7% || +26,9%
|-
! Jier
|  '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' || '''2011''' ||
|-
! Ynwennertal
| 26.697.475 || 34.085.799 || 41.309.582 || 50.671.017 || 60.439.692 ||
|-
! Groei
| +29,4% || +27,7% || +21,2% || +22,7% || +19,3% ||
|}
=== Religy ===
[[Ofbyld:Palitana 864 Temple jain.jpg|thumb|250px|Jaïnistyske timpels fan Palitana.]]
It [[Hindoeïsme]] is de dominante religy yn Gûdjarat. De [[Islam]] is de grutste minderheidsreligy. Opmerklik is de lytse mienskip fan it Jaïnisme, dy't ekonomysk en kultureel tige ynfloedyk is. De mienskip stiet bekend om it bouwen fan timpels, skoallen en sikehuzen en it jaïnisme hat der ek foar soarge dat Gûdjarat ien fan 'e meast fegetaryske steaten fan Yndia is. In soad sakelju hearre by dizze mienskip.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: right;&quot;
|+ Religy yn Gûdjarat
! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%)
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Hindoeïsme]] || 89,1% || 88,6% || style=&quot;color: red;&quot; | -0,5%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Islam]] || 9,1% || 9,7% || style=&quot;color: green;&quot; | +0,6%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Jaïnisme]] || 1,0% || 1,0% || 0,0%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Oars (Kristendom, Sikhisme) || 0,8% || 0,7% || style=&quot;color: red;&quot; | -0,1%
|}

== Grutste plakken yn Gûdjarat ==
Gûdjarat is ien fan 'e meast ferstedske steaten fan Yndia. De yndustriële korridôr tusken Ahmedabad en [[Vapi]] is ien fan 'e tichtstbefolke gebieten fan it lân.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
! Rang !! Plak !! Distrikt !! Ynwennertal &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt; !! Funksje
|-
| 1 || [[Ahmedabad]] || Ahmedabad || 5.577.940 || Grutste stêd en hannelssintrum
|-
| 2 || [[Surat]] || Surat || 4.467.797 || Wrâldsintrum foar diamanten en tekstyl
|-
| 3 || [[Vadodara]] || Vadodara || 1.670.806 || Kulturele haadstêd en farmasy
|-
| 4 || [[Rajkot]] || Rajkot || 1.286.678 || Ekonomysk hert fan Saurashtra
|-
| 5 || [[Bhavnagar]] || Bhavnagar || 593.364 || Havenstêd en hannel
|}

== Ekonomy ==
[[Ofbyld:Surat Diamond Bourse Aerial View.jpg|thumb|left|Diamantbeurs yn Surat.]]
De ekonomy fan Gûdjarat is grut en mei in grut ferskaat en in sterke fokus op 'e ferwurkjende yndustry. In grut part fan 'e wolstân komt fan 'e petrogemyske sektor en de gemy. Yn 'e steat steane ûnbidige raffinaderijen foar de ferwurking fan rûge oalje ta brânstoffen en grûnstoffen foar plestik. Fierder ha de diamantbewurking en de tekstylindustry in dominante posysje. It grutste part fan alle rûge diamanten op 'e wrâld wurdt yn Gûdjarat slipe en polyste. Dêrnjonken is de steat in grutte spiler yn 'e farmaseutyske wrâld.

Njonken de swiere yndustry spilet de lânbou in grutte rol. Yn plak fan harren molke foar in appel en in aai oan hannelers te ferkeapjen, rjochten de boeren sûnt 1946 harren eigen ferienings op. Hja waarden sels eigner fan 'e fabriken. Dat model groeide út ta it wrâldferneamde merk Amul. It joech miljoenen boeren in fêst ynkommen en in stim yn it bestjoer. Troch dat súkses yn Gûdjarat koe hiel Yndia letter itselde dwaan. It makke it lân fan in ymporteur fan molke de grutste produsint op ierde. Yn Yndia stiet dat bekend as de Wite Revolúsje.

== Bestjoer ==
De gûverneur is it formele haad fan 'e steat, beneamd troch de presidint fan Yndia. Hoewol't de gûverneur de heechste funksje hat, is de rol foaral seremoaniëel. 

Gûdjarat hat in parlemint mei ien keamer. De leden fan it parlemint wurde direkt keazen troch de befolking foar in termyn fan fiif jier. Hja meitsje de wetten foar de steat. It deistich bestjoer, de ''Chief Minister'' (it politike haad fan de steat) en syn of har kabinet fan ministers, binne ferantwurdlik foar it útfieren fan it belied en lizze ferantwurding ôf oan it parlemint.

De steat is ferdield yn 33 distrikten. 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 60%;&quot;
|+ Distrikten fan Gûdjarat
! Kolom A !! Kolom B
|-
| 1. Ahmedabad || 18. Kheda
|-
| 2. Amreli || 19. Kutch
|-
| 3. Anand || 20. Mahisagar
|-
| 4. Aravalli || 21. Mehsana
|-
| 5. Banaskantha || 22. Morbi
|-
| 6. Bharuch || 23. Narmada
|-
| 7. Bhavnagar || 24. Navsari
|-
| 8. Botad || 25. Panchmahal
|-
| 9. Chhota Udaipur || 26. Patan
|-
| 10. Dahod || 27. Porbandar
|-
| 11. Dang || 28. Rajkot
|-
| 12. Devbhumi Dwarka || 29. Sabarkantha
|-
| 13. Gandhinagar || 30. Surat
|-
| 14. Gir Somnath || 31. Surendranagar
|-
| 15. Jamnagar || 32. Tapi
|-
| 16. Junagadh || 33. Vadodara
|-
| || 34. Valsad
|}
== Natoer ==
De natoer yn Gûdjarat hat in grutte fariaasje fan tichte, fochtige bosken yn it suden oant de sâltwoastinen yn it noardwesten. Troch de lange kustline is de steat ryk oan maritime ekosystemen. 

=== De Nasjonale Parken ===
[[Ofbyld:Asiatic Male Lion in Gir Forest National Park.jpg|thumb|In liuw yn it Nasjonaal Park Gir.]]
* It [[Nasjonaal Park Gir]] is wrâldferneamd as it lêste plak dêr't de Aziatyske liuw libbet. It is in drûch gebiet dat ideaal is foar de liuwen.
* It [[Nasjonaal Park Blackbuck]] is in iepen gersflakte, dy't benammen bekend stiet om de grutte populaasjes antylopen en de seldsume Yndiaaske wolf. 
* It [[Nasjoanaal Park Marine]] (Golf fan Kutch): It earste park yn syn soarte yn Yndia. By leechwetter binne de koraalriffen en bisten lykas de seeko (dugong) en ferskate soarten seeskylpadden te sjen. 
* It [[Nasjonaal Park Vansda]] is in tichtbeboske gebiet yn it suden mei djippe dellingen en in grutte rykdom oan fûgels en orchideeën.
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Gujarat}}
}}
{{DEFAULTSORT:Gudjarat}}
{{Dielsteat fan Yndia}}
[[Kategory:Gûdjarat| ]]
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1960]]</text>
      <sha1>ndmcrgrw88a4w7s1nn0ghupx5832wrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Gûdjarat</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191080</id>
    <revision>
      <id>1227960</id>
      <timestamp>2026-04-13T10:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Gujarat|Gûdjarat}} [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1960]]&quot;</comment>
      <origin>1227960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="cy1z3pqoq0duq2pkrml4zshoh5hmg4q" xml:space="preserve">{{Commonscat|Gujarat|Gûdjarat}}
[[Kategory:Steat yn Yndia]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1960]]</text>
      <sha1>cy1z3pqoq0duq2pkrml4zshoh5hmg4q</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>