Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3895 1228020 1210011 2026-04-14T20:38:48Z ~2026-23133-33 57707 Namme fan de Brassband oanpast 1228020 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Britsum, Jehannestsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Britsum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 5,16 km², wêrfan: <br> - lân: 5,07 km² <br> - wetter 0,9 km² | befolkingstichtens = 189 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_15_8_N_5_47_4_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 15' N 5° 47' E}} | webside = [https://www.britsum.frl/ Hiemside Britsum] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 15 | lat_sec = 8 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 47 | lon_sec = 4 | lon_dir = E }} '''Britsum''' is in [[doarp]] yn 'e [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]. Britsum leit noardlik fan [[Koarnjum]] en súdeastlik fan [[Stiens]]. De doarpskearn fan Britsum leit benammen oan de Greatebuorren en de Lytse Dyk. Britsum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Britsum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> ynwenners. == Skiednis == [[Ofbyld:2023 Britsum, ôfgraving terp.jpg|thumb|left|''Ofgraving terp.'']] It doarp is stifte op in [[kwelderwâl]], dy't eartiids de eastkant fan de [[Middelsee]] wie. Yn 'e [[13e iuw]] krige it doarp der oan de westkant in stik [[nije lannen|nijlân]] by. Yn 'e twadde helte fan 'e [[20e iuw]] hat Britsum nijbou op de eardere [[Weversterp]] krige, sadat it tal ynwenners tanimme koe. Troch de lûdsoerlêst fan 'e [[Fleanbasis Ljouwert]] wienen [[Koarnjum]] en [[Jelsum]] minder gaadlik foar nije bewenners, dy't ynstee dêrfan foar Britsum keazen. Sûnt [[2018]] leit Britsum yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]. Dêrfoar lei it doarp yn sawol de [[gritenij]] as de gemeente [[Ljouwerteradiel]] ([[Noardertrimdiel (Ljouwerteradiel)|noardertrimdiel]]). === Namme === De betsjutting fan de namme Britsum is net dúdlik. It ''-um'' tsjut op ''-hiem''. Guon geane der fan út dat it earste part ferwiist nei de persoansnamme ''Britte'' of ''Britto'' en it soe dan 'it hiem fan Britte' betsjutte. Oaren wize op de âldere foarm ''Bruggiheim'', dy't al foar it jier 1000 yn 'e boeken fan it [[kleaster Fulda]] foarkomt. Dat soe dan 'it hiem by de brêge' wêze. Noch in oare útlis komt út op 'it sompige lân'. De folksferklearring is in reuzeteltsje fan twa reuzen dy't ôfhierd wienen om de [[Dokkumer Ie]] te slatten. Op in stuit waarden se wurch en se woenen doe efkes útpûste. Se gienen dêr tsjin in tsjerke oan sitten, mar dy koe harren gewicht net hâlde en foel om. Doe seinen se tsjininoar: 'Dy is britsen.' === De States === [[Ofbyld:Britsum Jornsmastate 1722.jpg|thumb|left|''Jornsmastate (1722).'']] Alear hie Britsum in protte [[state]]s. Der wurdt tocht dat de âldste [[Tsjessingastate (Britsum)|Tsjessingastate]] west hat. De namme ''Tiesinga'' komt al yn [[1431]] foar yn in akte. De ferneamdste is faaks [[Lettingastate]]. Fierder wienen der noch de states Jornsma, Jeltinga en Eringa of Geringa. Der wurdt ek noch sprutsen fan Britsenburg, dy't oan 'e Middelsee stien hawwe soe. === Tsjerken === [[Ofbyld:Britsum âlde griff.tsjerke.wiki.jpg|thumb|left|''De âlde grifformearde tsjerke.'']] Britsum hat twa [[tsjerke]]n. De [[romanogotyk|romaansk-goatyske]] [[Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke|herfoarme]] [[Jehannestsjerke (Britsum)|Jehannestsjerke]] datearret likernôch út [[1250]]. By in [[restauraasje]] yn [[1990]] waarden yn oerskildere [[fresko|fresko's]] oantroffen. De âlde [[Grifformearde tsjerke (Britsum)|grifformearde tsjerke]] is fan [[1867]]; yn [[1968]] waard der in nije grifformearde tsjerke boud, dy't [[De Hoekstien (Britsum)|De Hoekstien]] kaam te hjitten. === Stasjon === Britsum hie in [[Stasjon Britsum|stasjon]] oan it [[Dokkumer Lokaeltsje|spoar fan Ljouwert nei Eanjum]]. It doarp wie de halte tusken Koarnjum en Stiens, mei de [[geografyske ferkoarting]] ''Bts''. It stasjon waard iepene op [[22 april]] [[1901]], doe't it spoar fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] nei [[Ferwert]] iepene waard en waard wer sletten op [[1 desimber]] [[1940]], doe't hiel it spoar opheft waard. == Mienskip == 'Britsenburgh' is de namme fan it doarpshûs en it doarp hat in feriening fan doarpsbelang. De doarpskrante De Troffel ferskynt ienris yn 't fearnsjier. Britsum docht in soad yn 'e mande mei de doarpen [[Koarnjum]] en [[Jelsum]]. It doarp hat ferskillende buertferienings. === Tsjerke === [[Ofbyld:De Hoekstien, Britsum.jpg|thumb|260px|''De Hoekstien.'']] * [https://britsum-koarnjum-jelsum.protestantsekerk.net/kerkdiensten PKN Britsum-Koarnjum-Jelsum] === Skoalle === [[Ofbyld:2023 Britsum, basisskoalle De Swirrel.jpg|thumb|260px|''De Swirrel.'']] Britsum hie earder twa basisskoallen, 'De Foarikker' en 'De Homeie', dy't yn 2015 fusearren ta '[https://www.swsdeswirrel.nl/ De Swirrel]'. Ek de bern fan Koarnjum en Jelsum geane nei De Swirrel. [[Ofbyld:2023 Britsum, pleats Lieuwe Jellingastrjitte 35.jpg|thumb|260px|''Eringastate.'']] === Ferienings === {| |valign=top| * [http://www.mementomoribritsum.nl/ Begraffenisferiening 'Memento Mori'] * [https://www.britsum.frl/biljartvereniging-ut-it-nekje/ Biljertferiening Ut it nekje] * Biljertferiening (KNBB) * [https://www.begb.nl/ Damklub 'Bezint eer gij begint'] * [https://www.facebook.com/FC.Britsum/?locale=nl_NL Feestkommisje Britsum] * [https://stasko.nl/ Follybalferiening Stasko] * Fûgelwacht Jelsum-Koarnjum-Britsum * [https://www.facebook.com/vvdtd/ Fuotbalferiening De Trije Doarpen] * Herfoarme tsjerkekoar Jelsum-Koarnjum-Britsum |valign=top| * [https://www.facebook.com/tleechje/?locale=nl_NL Iisklup 'It Leechje'] * [https://www.facebook.com/profile.php?id=100062965462403 Jankfoddekoar 'Tûzen Triennen'] * [https://www.facebook.com/K.F.ItPartoer/ Keatsferiening It Partoer] * [https://www.denijebazun.nl/ De Nije Bazún] * [https://www.kvcsl.nl/ Kuorbalferiening CSL] * [https://www.zanggroepdewelle.nl/ Sjonggroep De Welle] * Stichtingbestjoer ''Britsenburgh'' * [http://www.deklompskippers.nl/ Wettersportferiening 'De Klompskippers'] |} ''(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://www.britsum.frl/ hiemside fan it doarp])</small> [[Ofbyld:2023 Britsum, doarpshûs Britsenburgh.jpg|thumb|260px|''Doarpshûs Britsenburgh.'']] === Befolkingsûntwikkeling === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1848 || 1900 || 1954 || 1959|| 1964 || 1969 || 1973 || 1999 || 2004 || 2009 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 326 || 486 || 583 || 610 || 597 || 641 || 686 || 1112 || 1085 || 1020 |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 987 || 957 |} === Berne === {| |valign=top| * [[Sjuck fan Burmania]] (1597-1650), grytman * [[Laes fan Burmania]] (1638-1691), grytman * [[Menno van Coehoorn]] (1641-1704), militêr en festingboukundige * [[Petrus Antonides]] (1657-1738), dûmny * [[Taco Roorda]] (1801–1874), taalkundige |valign=top| * [[Gerlof Kalma]] (1887-1936), yngenieur. * [[Reinder Sierks Roorda]] (1894–1965), genealooch * [[Maria Rutgers-Hoitsema]] (1847-1924), feministe, ûnderwizeresse en sosjaal herfoarmster * [[Jan Dotinga]] (1934), skriuwer |} == Infrastruktuer == === Provinsjale Wei === By Britsum rint de [[Provinsjale wei 357|N357]]. === Bustsjinst === De buslinen troch Britsum wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === [[Aldlânsdyk]], De Greiden, De Kamp, Efter de Wâl, [[Finne]], Grutte Buorren, Lange Hage, [[Lieuwe Jellinga]]strjitte, Lytse Buorren, Lytse Dyk, [[Menno van Coehoorn]]wei, [[Sillân]], Sillânsreed, Stêdpaad, [[Swyns]]erreed, [[Weversterp]]. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.britsum.frl/ Hiemside Britsum] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Britsum}} }} {{koördinaten|53_15_8_N_5_47_4_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 15' NB, 5° 47' EL}} {{GemeenteLjouwert}} [[Kategory:Britsum| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Ljouwerteradiel]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Ljouwert (gemeente)]] 5l631qu8kcwplxrsx3m49ywjnt1zvi3 1228021 1228020 2026-04-14T20:40:02Z ~2026-23133-33 57707 Namme Brassband oanpast 1228021 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Britsum, Jehannestsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Britsum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 5,16 km², wêrfan: <br> - lân: 5,07 km² <br> - wetter 0,9 km² | befolkingstichtens = 189 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_15_8_N_5_47_4_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 15' N 5° 47' E}} | webside = [https://www.britsum.frl/ Hiemside Britsum] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 15 | lat_sec = 8 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 47 | lon_sec = 4 | lon_dir = E }} '''Britsum''' is in [[doarp]] yn 'e [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]. Britsum leit noardlik fan [[Koarnjum]] en súdeastlik fan [[Stiens]]. De doarpskearn fan Britsum leit benammen oan de Greatebuorren en de Lytse Dyk. Britsum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Britsum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> ynwenners. == Skiednis == [[Ofbyld:2023 Britsum, ôfgraving terp.jpg|thumb|left|''Ofgraving terp.'']] It doarp is stifte op in [[kwelderwâl]], dy't eartiids de eastkant fan de [[Middelsee]] wie. Yn 'e [[13e iuw]] krige it doarp der oan de westkant in stik [[nije lannen|nijlân]] by. Yn 'e twadde helte fan 'e [[20e iuw]] hat Britsum nijbou op de eardere [[Weversterp]] krige, sadat it tal ynwenners tanimme koe. Troch de lûdsoerlêst fan 'e [[Fleanbasis Ljouwert]] wienen [[Koarnjum]] en [[Jelsum]] minder gaadlik foar nije bewenners, dy't ynstee dêrfan foar Britsum keazen. Sûnt [[2018]] leit Britsum yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]. Dêrfoar lei it doarp yn sawol de [[gritenij]] as de gemeente [[Ljouwerteradiel]] ([[Noardertrimdiel (Ljouwerteradiel)|noardertrimdiel]]). === Namme === De betsjutting fan de namme Britsum is net dúdlik. It ''-um'' tsjut op ''-hiem''. Guon geane der fan út dat it earste part ferwiist nei de persoansnamme ''Britte'' of ''Britto'' en it soe dan 'it hiem fan Britte' betsjutte. Oaren wize op de âldere foarm ''Bruggiheim'', dy't al foar it jier 1000 yn 'e boeken fan it [[kleaster Fulda]] foarkomt. Dat soe dan 'it hiem by de brêge' wêze. Noch in oare útlis komt út op 'it sompige lân'. De folksferklearring is in reuzeteltsje fan twa reuzen dy't ôfhierd wienen om de [[Dokkumer Ie]] te slatten. Op in stuit waarden se wurch en se woenen doe efkes útpûste. Se gienen dêr tsjin in tsjerke oan sitten, mar dy koe harren gewicht net hâlde en foel om. Doe seinen se tsjininoar: 'Dy is britsen.' === De States === [[Ofbyld:Britsum Jornsmastate 1722.jpg|thumb|left|''Jornsmastate (1722).'']] Alear hie Britsum in protte [[state]]s. Der wurdt tocht dat de âldste [[Tsjessingastate (Britsum)|Tsjessingastate]] west hat. De namme ''Tiesinga'' komt al yn [[1431]] foar yn in akte. De ferneamdste is faaks [[Lettingastate]]. Fierder wienen der noch de states Jornsma, Jeltinga en Eringa of Geringa. Der wurdt ek noch sprutsen fan Britsenburg, dy't oan 'e Middelsee stien hawwe soe. === Tsjerken === [[Ofbyld:Britsum âlde griff.tsjerke.wiki.jpg|thumb|left|''De âlde grifformearde tsjerke.'']] Britsum hat twa [[tsjerke]]n. De [[romanogotyk|romaansk-goatyske]] [[Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke|herfoarme]] [[Jehannestsjerke (Britsum)|Jehannestsjerke]] datearret likernôch út [[1250]]. By in [[restauraasje]] yn [[1990]] waarden yn oerskildere [[fresko|fresko's]] oantroffen. De âlde [[Grifformearde tsjerke (Britsum)|grifformearde tsjerke]] is fan [[1867]]; yn [[1968]] waard der in nije grifformearde tsjerke boud, dy't [[De Hoekstien (Britsum)|De Hoekstien]] kaam te hjitten. === Stasjon === Britsum hie in [[Stasjon Britsum|stasjon]] oan it [[Dokkumer Lokaeltsje|spoar fan Ljouwert nei Eanjum]]. It doarp wie de halte tusken Koarnjum en Stiens, mei de [[geografyske ferkoarting]] ''Bts''. It stasjon waard iepene op [[22 april]] [[1901]], doe't it spoar fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] nei [[Ferwert]] iepene waard en waard wer sletten op [[1 desimber]] [[1940]], doe't hiel it spoar opheft waard. == Mienskip == 'Britsenburgh' is de namme fan it doarpshûs en it doarp hat in feriening fan doarpsbelang. De doarpskrante De Troffel ferskynt ienris yn 't fearnsjier. Britsum docht in soad yn 'e mande mei de doarpen [[Koarnjum]] en [[Jelsum]]. It doarp hat ferskillende buertferienings. === Tsjerke === [[Ofbyld:De Hoekstien, Britsum.jpg|thumb|260px|''De Hoekstien.'']] * [https://britsum-koarnjum-jelsum.protestantsekerk.net/kerkdiensten PKN Britsum-Koarnjum-Jelsum] === Skoalle === [[Ofbyld:2023 Britsum, basisskoalle De Swirrel.jpg|thumb|260px|''De Swirrel.'']] Britsum hie earder twa basisskoallen, 'De Foarikker' en 'De Homeie', dy't yn 2015 fusearren ta '[https://www.swsdeswirrel.nl/ De Swirrel]'. Ek de bern fan Koarnjum en Jelsum geane nei De Swirrel. [[Ofbyld:2023 Britsum, pleats Lieuwe Jellingastrjitte 35.jpg|thumb|260px|''Eringastate.'']] === Ferienings === {| |valign=top| * [http://www.mementomoribritsum.nl/ Begraffenisferiening 'Memento Mori'] * [https://www.britsum.frl/biljartvereniging-ut-it-nekje/ Biljertferiening Ut it nekje] * Biljertferiening (KNBB) * [https://www.begb.nl/ Damklub 'Bezint eer gij begint'] * [https://www.facebook.com/FC.Britsum/?locale=nl_NL Feestkommisje Britsum] * [https://stasko.nl/ Follybalferiening Stasko] * Fûgelwacht Jelsum-Koarnjum-Britsum * [https://www.facebook.com/vvdtd/ Fuotbalferiening De Trije Doarpen] * Herfoarme tsjerkekoar Jelsum-Koarnjum-Britsum |valign=top| * [https://www.facebook.com/tleechje/?locale=nl_NL Iisklup 'It Leechje'] * [https://www.facebook.com/profile.php?id=100062965462403 Jankfoddekoar 'Tûzen Triennen'] * [https://www.facebook.com/K.F.ItPartoer/ Keatsferiening It Partoer] * [https://www.denijebazun.nl/ Brassband De Nije Bazún] * [https://www.kvcsl.nl/ Kuorbalferiening CSL] * [https://www.zanggroepdewelle.nl/ Sjonggroep De Welle] * Stichtingbestjoer ''Britsenburgh'' * [http://www.deklompskippers.nl/ Wettersportferiening 'De Klompskippers'] |} ''(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://www.britsum.frl/ hiemside fan it doarp])</small> [[Ofbyld:2023 Britsum, doarpshûs Britsenburgh.jpg|thumb|260px|''Doarpshûs Britsenburgh.'']] === Befolkingsûntwikkeling === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1848 || 1900 || 1954 || 1959|| 1964 || 1969 || 1973 || 1999 || 2004 || 2009 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 326 || 486 || 583 || 610 || 597 || 641 || 686 || 1112 || 1085 || 1020 |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 987 || 957 |} === Berne === {| |valign=top| * [[Sjuck fan Burmania]] (1597-1650), grytman * [[Laes fan Burmania]] (1638-1691), grytman * [[Menno van Coehoorn]] (1641-1704), militêr en festingboukundige * [[Petrus Antonides]] (1657-1738), dûmny * [[Taco Roorda]] (1801–1874), taalkundige |valign=top| * [[Gerlof Kalma]] (1887-1936), yngenieur. * [[Reinder Sierks Roorda]] (1894–1965), genealooch * [[Maria Rutgers-Hoitsema]] (1847-1924), feministe, ûnderwizeresse en sosjaal herfoarmster * [[Jan Dotinga]] (1934), skriuwer |} == Infrastruktuer == === Provinsjale Wei === By Britsum rint de [[Provinsjale wei 357|N357]]. === Bustsjinst === De buslinen troch Britsum wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === [[Aldlânsdyk]], De Greiden, De Kamp, Efter de Wâl, [[Finne]], Grutte Buorren, Lange Hage, [[Lieuwe Jellinga]]strjitte, Lytse Buorren, Lytse Dyk, [[Menno van Coehoorn]]wei, [[Sillân]], Sillânsreed, Stêdpaad, [[Swyns]]erreed, [[Weversterp]]. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.britsum.frl/ Hiemside Britsum] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Britsum}} }} {{koördinaten|53_15_8_N_5_47_4_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 15' NB, 5° 47' EL}} {{GemeenteLjouwert}} [[Kategory:Britsum| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Ljouwerteradiel]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Ljouwert (gemeente)]] mcyuc1c7ti49ax2vlnjdgf34dlf49cj 0 9288 1228006 1062611 2026-04-14T17:33:04Z Drewes 2754 1228006 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Jouswier,langesleat.jpg|thumb|right|250px|''De opfeart nei [[Mitselwier]] stiet heaks op de [[Súd Ie]], [[Jouswier]] op de eftergrûn'' (2000)]] [[Ofbyld:Opvaart naar Sexbierum.jpg|thumb|right|250px|''De [[Seisbierrumer Opfeart]]'']] In '''opfeart''' is de beneaming foar in feart dy't min ofte mear [[heaks]] op in oare feart stiet. De namme komt benammen foar yn [[Grinslân]] en [[Fryslân]]. In opfeart wurdt ek wol skipsleat, skipfeart of brânsleat neamd. Dy nammen komme ek bûten de beide noardlike provinsjes foar. Opfearten binne foaral oanlein om de fruchtbere [[Terpmodderjen|terpgrûn]] of [[turf (brânstof)|turf]] ferfiere te kinnen. De namme 'brânsleat' ferwiist nei de oare reden om sa'n wetter oan te lizzen: de beskikking hawwe oer genôch bluswetter yn gefal fan [[brân]]. In bulte fan dizze fearten hawwe harren funksje ferlern en binne no tichtsmiten. == In pear opfearten == * de Cambuurster Opfeart yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] * de Eagumer Opfeart by [[Eagum]] * de Lekkumer Opfeart by [[Lekkum]] * de [[Mantgummer Opfeart]] by [[Mantgum]] * de Miedumer Opfeart by [[Miedum (Ljouwert)|Miedum]] * de [[Offenwierster Opfeart]] by [[Snits]] * de East-Yndyske Opfeart yn [[Berltsum]] * de [[Skipsleat (Nijlemmer)|Skipsleat]] fan de [[Tsjonger]] nei [[Wolvegea]] * de Eelderskipsleat op it Hoornsediep by [[Eelde]] * de Roderwolder Skipsleat en de Peizer Skipsleat, beide op it Peizerdiep by [[Roderwolde]] [[Kategory:Histoaryske geografy]] [[Kategory:Kanaal]] [[Kategory:Oerflaktewetter]] pk2n5ph4wfbhjpcke2k636x32ii10md 0 10427 1228033 1022063 2026-04-14T21:38:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppeling om utens */ kt 1228033 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Julian.jpg|thumb|right|200px|Julianus Apostata]] '''Flavius Claudius Julianus''' ([[6 novimber]] [[331]] - [[26 juny]] [[363]]), better bekend as '''Julianus II''', '''Julianus de Offallige''' of '''Julianus Apostata''', wie keizer fan [[Romeinske Ryk|Rome]] fan [[360]] oant 26 juny 363. == Jonge jierren == Julianus wie de jongste soan fan [[Julius Konstantius]] (in healbroer fan keizer [[Konstantyn de Grutte]]), en syn frou Basilina. Doe't nei de dea fan Konstantyn yn [[337]] al syn manlike sibben troch soldaten fermoarde waarden, wienen Julianus en syn âldere broer [[Gallus|Konstantius Gallus]] likernôch de iennige oerlibjenden. Oant [[351]] koe hy rêstich wenje op it famyljegoed yn [[Lyts-Aazje]], dêr't hy de ynfloed ûndergie fan de [[Arianisme|Ariaanske]] biskop Eusebius. Neidat syn broer, Gallus, troch keizer [[Konstantius II]], ûnder druk fan de omstannichheden, ta [[Caesar (titel)|Caesar]] ferheven wie, krige Julianus sels ek mear frijheid: hy gong studearjen, earst yn [[Milaan]] en doe yn [[Atene]], wêr't benammen syn ynteresse foar de [[Grikelân|Grykske]] kultuer ûntstie. == Opkommen == [[File:Ioulianou autokratoros ta sozomena.tif|thumb|''Ioulianou autokratoros ta sozomena'', 1696]] Yn [[354]] waard Gallus op befel fan de keizer fermoarde fanwege wanbelied, wêrnei't Julianus him as Caesar opfolgje moast. Hy troude mei Helena, de jongste suster fan de keizer. Sa waard hy oerbefelhawwer fan it Romeinske leger yn [[Galje]] en it hiele westen fan it Ryk. Hy hie in protte te stellen mei de [[Franken]] oan de [[Ryn]]-grins. Mei it leger stuts hy oant trije kear ta de [[Ryn]] oer. Hy helle ferskate súksessen op de Franken en sleat mei harren in fredesferdrach wêrtroch't de Salyske Franken tastimming krigen harren te fêstigjen yn Noard-Galje, tsjintwurdich Súd-[[Nederlân]] en [[Belgje]]. Sy waarden sa de earste [[Germanen|Germaanske]] bûnsmaten (''[[foederaty]]'') dy’t op Romeinsk grûngebiet in stik lân tawiisd krigen. Keizer Konstantius seach mei grut wantrouwen nei de súksessen fan syn neef. Yn [[360]] moast Julianus in grut diel fan syn troepen oan de keizer ôfstean: dy woe dizze striidkrêften brûke foar syn eigen kampanje tsjin [[Perzje]]. Mar it soe lykwols oars beteare. De soldaten, dy't it tige stean hienen op Julianus kamen yn opstân en rôpen him yn [[Parys]] út as tsjinkeizer. Konstantius woe hjir neat fan witte en wiisde elk kompromis ôf, de boargeroarloch tusken harren wie in feit. In grut debâkl koe allinnich foarkomd wurde troch de dea fan keizer Konstantius, dy't op syn stjerbêd Julianus as syn legitime opfolger beneamde. Yn it koarte bewâld fan Julianus as keizer hat hy de [[senaat (Rome)|senaat]] altyd mei respekt behannele. Hy bestried de [[korrupsje]] ûnder de amtners, en besocht ek de [[ynflaasje]] tsjin te hâlden, û.m. troch it muntstelsel te herfoarmjen. Mar foaral op it godstjinnich mêd hat hy yngeand yngrepen. Hy wie foarstanner fan frijheid fan leauwen, mar lei de kristenen wol beperkings op. Nettsjinsteande syn Kristlike opfieding krige hy al jong it mier oan dit leauwen, hy wie tige boeid troch it [[neoplatonisme]]. Hy dreamde derfan om wer op de âlde net-kristlike earetsjinsten en tradysjes oer te gean. Dêrom besocht hy û.m. it preesterskip nei kristlik foarbyld opnij te rorganisearjen en moreel te ferheffen. Hy die net oan bluoddrige ferfolgings en woe him hjiroan ek net skuldich meitsje: leaver bestried hy it kristendom troch it oanboazjen fan harren ûnderlinge ferdieldens. Hy rôp dêrom ferbande biskoppen werom nei harren setel. Kristlike leararen joech hy in ferbod de jeugd ta ûnderrjochtsjen, preesters ûntnaam hy harren frijstelling fan belestingen en hy stie de [[Joden]] ta harren timpel yn [[Jeruzalem]] te herbouwen. Hjirby toande Julianus in grutte literêre aktiviteit. In protte fan syn skriuwen is bestean bleaun. == Dea == [[Ofbyld:Julian vs Persien.png|thumb|right|300px|Sassinitenoarloch fan Julianus]] Fêstbesletten it Romeinske gesach yn it Easten te herstellen, foel hy yn [[363]] Perzje yn. Neidat hy mei súkses fier it Perzyske Ryk ynluts, kaam hy op [[26 july]] [[363]] ticht by Bagdad yn in gefaarlike fjildslach terjochte. Julianus ''"de Ôffallige"'' stoar oan ferwûnings dy’t hy oprûn op it striidperk. Hy wie doe 32 jier âld. Op syn stjerbêd soe hy noch útropt hawwe:''"Gallilejer, do hast wûn!"'', mar dit is net histoarysk bewezen. == Keppeling om utens == * [http://www.roman-emperors.org/julian.htm {{aut|W.E. Roberts & M. DiMaio Jr.}}, artikel oer Julianus de Apostata (360-363), yn ''DIR'' (2002), (Ingelsk).] [[Kategory:Julianus Apostata| ]] [[Kategory:Romeinsk politikus]] [[Kategory:Romeinsk filosoof]] [[Kategory:Romeinsk skriuwer]] [[Kategory:Keizer fan it Romeinske Ryk]] [[Kategory:Byzantynsk politikus]] [[Kategory:Byzantynsk filosoof]] [[Kategory:Byzantynsk skriuwer]] [[Kategory:Keizer fan it Byzantynske Ryk]] [[Kategory:Persoan dy't omkommen is yn in oarlochssitewaasje op lân]] [[Kategory:Persoan berne yn 331]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 363]] 29944qy1cyz19byg8udcowhtqckqrnp 0 18332 1227989 1215186 2026-04-14T11:59:31Z JackyM59 55737 Photographs updated 1227989 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Fort-Mahon-Plage | ôfbylding = Plage de Fort-Mahon.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:Blason Fort-Mahon-Plage.svg|60px]] | ynwennertal = 1.363 <small>(2023)</small><ref>[https://www.citypopulation.de/en/france/nord/lille/59512__roubaix/ City Population]</reF> | oerflak = 13,04 km&sup2; | befolkingstichtens = 104,5 ynw./km&sup2; | stêdekloft = | hichte = 1-30 m | lân = {{Flagge FR}} [[Frankryk]] | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Opper-Frankryk]] | bestjoerlike ienheid 2 = Departemint | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Somme (departemint)|Somme]] | stêdsyndieling = | stifting = | postkoade = 80120 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = [[UTC]] +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_20_31_N_1_34_11_E_region:FR_type:city|50° 20′ N, 1° 34′ E}} | webside = [https://www.fort-mahon-plage-tourisme.com/nl/ fort-mahon-plage-tourisme.com] | mapname = Frankryk-reliëf | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 20 | lat_sec = 31 | lat_dir = N | lon_deg = 1 | lon_min = 34 | lon_sec = 11 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = 80333-Fort-Mahon-Plage-Sols.png | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Fort-Mahon-Plage''' is in kustplak en gemeente yn it [[Frankryk|Frânske]] [[Departeminten fan Frankryk|departemint]] [[Somme (departemint)|Somme]] yn 'e regio [[Opper-Frankryk]]. Fort-Mahon-Plage hie yn 1.363 (2023) ynwenners. It kustplak leit oan [[It Kanaal]], de seestrjitte tusken [[Ingelân]] en Frankryk, yn 'e [[dunen]] en beskikt oer in moai strân, dêr't yn 'e simmermoannen goed tahâlden is en dat in protte toeristen lûkt. Njonken it strân rint de promenade mei heaks dêrop de haadstrjitte mei winkels, kafees, restaurants en in kasino. == Boarne == * {{aut|Geert van Leeuwen}}, ''Picardië, Noordwest-Frankrijk,'', De Haach - 2002, side 139. == Keppeling om utens == * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?searchtype=address&formtype=latlong&latlongtype=degrees&latdeg=50&latmin=21&latsec=0&longdeg=1&longmin=34&longsec=0&zoom=6 Lokaasje fan 'e gemeente op Mapquest] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{commonscat|Fort-Mahon-Plage}} }} {{koördinaten|50_21_0_N_1_34_0_E_type:adm2nd_zoom:14_region:FR|50° 21' NB, 1° 34' EL}} [[Kategory:Plak yn Frankryk]] [[Kategory:Plak yn Opper-Frankryk]] [[Kategory:Gemeente yn Frankryk]] [[Kategory:Gemeente yn Opper-Frankryk]] j7lz920d7od8y23sdt511ee4q03namu 0 30603 1227993 1223754 2026-04-14T13:38:02Z Fwsmaster 30624 sawat hiel nei artikel, orizjineel basearre op ferâldere en ynkomplete boarnen - nije tekst 'work in progress' 1227993 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de Fryske Rie. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (hudich nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear Joan Quarles van Ufford (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hat, bedarret se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearret se de idealen fan de nije organisaasje en giet yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ôf oant fier nei de oarloch, dêr't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] e7g98fe8haxhw511l113iijsgdohrm9 1227996 1227993 2026-04-14T13:56:05Z Fwsmaster 30624 foto Anna Buma 1227996 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de Fryske Rie. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (hudich nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear Joan Quarles van Ufford (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hat, bedarret se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearret se de idealen fan de nije organisaasje en giet yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ôf oant fier nei de oarloch, dêr't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] cxtooymihahmrqb81emohtnkmjal4tb 1227997 1227996 2026-04-14T14:14:15Z Fwsmaster 30624 1227997 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (hudich nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear Joan Quarles van Ufford (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hat, bedarret se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearret se de idealen fan de nije organisaasje en giet yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ôf oant fier nei de oarloch, dêr't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] 8vnvlqepza8qzl19eoatgs4kld4u82q 1227998 1227997 2026-04-14T14:17:37Z Fwsmaster 30624 /* Grutfryske kongressen */ 1227998 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (hudich nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear Joan Quarles van Ufford (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ôf oant fier nei de oarloch, dêr't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] fv8s6pwh3lfj74gy6zggpz8x3505df0 1227999 1227998 2026-04-14T14:48:45Z Drewes 2754 /* Warkum */ [[]] 1227999 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (hudich nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ôf oant fier nei de oarloch, dêr't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] 0zpy6u9i627mext6dx3g8fp87izqm3l 1228043 1227999 2026-04-15T09:54:04Z Fwsmaster 30624 /* Jonge jierren */ 1228043 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ôf oant fier nei de oarloch, dêr't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] gmyfl5cx5wf1uwsflyawnvnt4osd4wf 1228044 1228043 2026-04-15T09:58:27Z Fwsmaster 30624 /* Warkum */ 1228044 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ôf oant fier nei de oarloch, dêr't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] h5390kfrw4h0hovytgfm7iybtqcbwli 1228045 1228044 2026-04-15T10:00:09Z Fwsmaster 30624 /* Grutfryske kongressen */ 1228045 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] tluuwrc588jvc161ywgrdmpyvs6bo1y 1228046 1228045 2026-04-15T10:02:34Z Fwsmaster 30624 /* Fierdere libben */ 1228046 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe 't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]] mei troch har man, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei ’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] qpoo6qd8ti8spnqjvjhbibpsihjwki7 1228047 1228046 2026-04-15T10:06:17Z Fwsmaster 30624 /* Grutfryske kongressen */ 1228047 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei Huzum, dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr 't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe 't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]] mei troch har man, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei ’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] 49484hs1f1sqmylxn3u6auih07r3zei 1228048 1228047 2026-04-15T10:11:08Z Fwsmaster 30624 /* Jonge jierren */ 1228048 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei [[Huzum]], dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan Warkum. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it Kristlik Frysk Selskip yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr 't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe 't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]] mei troch har man, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei ’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] ardjqj2dlmmfhprd205yk6raohlumrf 1228049 1228048 2026-04-15T10:13:42Z Fwsmaster 30624 /* Warkum */ 1228049 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de Rely Jorritsmapriis. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei [[Huzum]], dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan [[Warkum]]. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr 't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe 't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]] mei troch har man, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei ’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] sduukjejcme0nwavad9hn7d8adixlo3 1228050 1228049 2026-04-15T10:16:36Z Fwsmaster 30624 1228050 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de [[Rely Jorritsmapriis]]. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei [[Huzum]], dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan [[Warkum]]. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr 't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe 't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]] mei troch har man, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei ’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] f0na53w4n8tdn8junhrr97hivbz6zrb 1228051 1228050 2026-04-15T10:39:14Z Fwsmaster 30624 /* Fierdere libben */ 1228051 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de [[Rely Jorritsmapriis]]. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei [[Huzum]], dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan [[Warkum]]. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr 't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe 't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]] mei troch har man, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy ’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei ’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike Sint-Dominicustsjerke wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] 7z8ljc8kftugw948nhnhmvlwso6ckbl 1228052 1228051 2026-04-15T10:40:47Z Fwsmaster 30624 /* Fierdere libben */ 1228052 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de [[Rely Jorritsmapriis]]. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei [[Huzum]], dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan [[Warkum]]. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr 't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe 't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]] mei troch har man, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy ’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei ’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike [[Sint-Dominikustsjerke (Ljouwert)]] wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te Weidum. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] 116urawqdx8ws9qvpc2pg7oepzano9r 1228053 1228052 2026-04-15T10:41:47Z Fwsmaster 30624 /* Fierdere libben */ 1228053 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de [[Rely Jorritsmapriis]]. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei [[Huzum]], dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan [[Warkum]]. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr 't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe 't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]] mei troch har man, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy ’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei ’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike [[Sint-Dominikustsjerke (Ljouwert)]] wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te [[Weidum]]. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] twgoskwgyoyl83ispl0fi9xtdhkz2qg 1228054 1228053 2026-04-15T10:43:22Z Fwsmaster 30624 1228054 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = AnnaBuma1927.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | ropnammen = Kjoe, Hans, Anne, Anna, Anneke | echte namme = Anna Maria Catharina Buma | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[13 oktober]] [[1889]] | berteplak = [[Ljouwert]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[9 juni]] [[1963]] | stjerplak = [[Ljouwert (plak)|Ljouwert]] | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | taal = [[Frysk]] | sjenre = [[poëzij]], oersettings, non-fiksje | perioade = 1e helte en midden [[20e iuw]] | streaming = Jongfryske beweging | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Wersjen'', De Tsjerne 1951 | útjouwer = | prizen = Earelid [[Fryske Rie]], 1962 | jierren aktyf = [[1915]] – [[1963]] | webside = ''n.f.t.'' }} '''Anna Maria Catharina Buma''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 oktober]] [[1889]] - Ljouwert, [[9 juny]] [[1963]]) (ropnammen: Hans en letter Anne, Anna of Anneke) wie warber op tal fan terreinen mei toaniel (spul en regy), foardrachten en deklamaasjes (wurk fan Fryske dichters), lêzingen, reisferslaggen, (folks)dûns- en folkloare, oersettings nei it Frysk en as sjuerylid fan ûnder oaren de [[Rely Jorritsmapriis]]. Dêrneist hie se talleaze (bestjoerlike) funksjes yn ‘frysksinnige’ ferienings en organisaasjes en joech se les yn de Fryske taal en skiednis oan hûnderten learlingen út binnen- en bûtenlân. Losse gedichten fan har hân ferskynden yn ferskate Fryske tydskriften en blêden. Foar har mânske bydrage oan de emansipaasje en befoardering fan Fryske taal, (lês)kultuer en literatuer krige se oan de ein fan har libben it earelidmaatskip fan de [[Fryske Rie]]. <ref>Beerda, Gosse, Fan hilligen, keizers en keningen. Portret van Anna Maria Catharina Buma, [[De Vrije Fries (Frysk Genoatskip)]] 105 (2025), 63-76:[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-105-2025/] </ref> == Libben == === Jonge jierren === Anna Buma wie de âldste fan de twa bern fan advokaat/prokureur mr. Wibo Bernhardus (W.B. of Wibo) Buma (1861-1945) en Amelia Gerardina (Mieke) Albarda (1867-1958) en waard ferneamd nei har beppe fan mem har kant: Anna Maria Catharina van Andringa de Kempenaer. De famylje ferhuze yn 1892 nei [[Huzum]], dêr't se opgroeide yn grutte wielde yn de steatlike Villa Bornia (of Borniastate) oan de Verlengde Schrans (no nûmer 87). Har heit wie foaral aktyf yn saken en bestjoer. Hy hold him dêrneist dwaande mei de Fryske kultuer en histoarje yn ferskillende hoedanichheden. Thús waard gjin Frysk sprutsen fanwege it te folkske karakter. 'Hans' gie teminsten oant de fjirde klasse nei de legere famkesskoalle oan it Raadhuisplein (no nûmer 25). Fanwegen ûnhânsum gedrach waard se fan skoalle stjoerd en krige se thús les fan gûvernantes. Nei it thúsûnderwiis besocht se goed in jier it ''pensionat demoiselle'' 'Le Bosquet' te Genève (Switserlân), in kostskoalle foar jongedames mei ûnder mear taallessen foar jonge froulju út begoedige rûnten ôfkomstich út ferskate Europeeske lannen. === Warkum === Nei har houlik yn 1911 mei jonkhear [[Joan Quarles van Ufford]] (1888-1921), amtner fan de ynspeksje foar it middelber ûnderwiis, ferhuze se nei Skeveningen. Se krige dêr twa bern en kearde yn 1915 werom nei Fryslân doe 't har man beneamd waard ta boargemaster fan [[Warkum]]. Yn dy tiid skikte se har yn de rol fan boargemastersfrou en hâlde se har dwaande mei sosjaal en filantropysk wurk. Yn Warkum kaam se as lid fan de krite Warkum fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] yn oanrekking mei [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] en dy en slute har dêrby oan. Se ferdjippe har fierder yn de Fryske taal. Har man Jo Quarles van Ufford ferstoar nei in jierrenlange sykte, fjouwer dagen nei de publikaasje yn de Nederlandsche Staatscourant fan syn werbeneaming per 2 maart. Se besleat werom te gean nei Ljouwert, al duorre it oant 1925 foardat se har werklik fêstige oan de Marsummerstraatweg 38 (de hjoeddeiske Harlingerstraatweg) en oant 1928 foardat se te wenjen gong oan de [[Grote Kerkstraat (Ljouwert)|Grote Kerkstraat]] nr. 9 (letter diel fan it Keramiekmuseum Princessehof). === Grutfryske kongressen === Noch foar de ferhuzing nei Ljouwert, en wylst se har plak as mei-oprjochter en skriuwster yn it bestjoer fan de yn 1923 oprjochte [[Fryske Bibleteek]] mar krekt ynnaam hie, bedarre se in jier letter as twadde skriuwster yn it tydlike bestjoer fan De Upstalbeam. As meiûndertekener fan de ‘oprop oan it Fryske folk’ oant mear striid, aksje en ienheid op 2 septimber 1924, propagearre se de idealen fan de nije organisaasje en gie yn it definitive bestjoer ûnder foarsitterskip fan [[Fedde Schurer]] oan de slach. Ut de Upstalbeam wei ûntstie har dielname oan en belutsenens by de organisaasje fan de Grutfryske kongressen fan 1925 ([[Jever]]) ôf oant fier nei de oarloch, dêr 't kontakten fan [[East-Friezen]] en [[Noardfriezen]] ferstevige waarden. === Fierdere libben === Yn 1936 troude se mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris [[Adrianus van der Minne]] (1903-1963). Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe 't hja ûnder ynfloed kaam fan de [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]] mei troch har man, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen [[Herman Wirth]] en [[Arend Lang]] - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaal-sosjalistyske]] karke besocht te spannen. <ref>Zondergeld, Gjalt Reinder, De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, 1978</ref> Yn de neioarlochske jierren makket Anna van der Minne-Buma de gefolgen fan de komplekse oarlochstiid mei, dy ’t liede ta suveringen en de ‘ûntsetting út it amt’ fan har man. Har eigen twifeleftige karren bliuwe suver ûnbesprutsen en sûnder mis, wêrnei ’t se har rol wer fol ferve oppakt. Oant yn hege âldens bliuwt se tige aktyf mei lesjaan en it bywenjen fan gearkomsten en kongressen. Op 14 juny 1963, 73 jier âld, nei in wikenlang siikbêd yn it Bonifatiushospitaal yn har wenplak Ljouwert en de tatsjinning fan it Hillich Oliesel yn it Frysk, wurde se út de roomsk-katolike [[Sint-Dominikustsjerke (Ljouwert)]] wei nei it famyljebegraafplak brocht fan de Buma’s te [[Weidum]]. Oanslutend wurde se eare en betocht troch meistrider fan de earste oere, skriuwer en dichter [[Fedde Schurer]] (1898 -1968) en fertsjintwurdigers fan frijwol it hiele Fryske kulturele fjild yn it ‘waerdshûs fan Okkinga’. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvhhF|Minne-Buma, Anna Maria Catharina van der}} }} {{DEFAULTSORT:Buma, Anna Maria Catharina}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1889]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1963]] na0nksc1lukmf7q01v54zr7rei4iqn8 0 30612 1228010 855944 2026-04-14T19:32:34Z Drewes 2754 red. 1228010 wikitext text/x-wiki '''Jan Hendrik Matthijsen''' ([[De Haach]], [[1777]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[23 maart]] [[1855]]) wie in [[keunstskilder]], [[tekener]] en litograaf. Hy wie de heit fan [[Jan Rijk Matthijsen]]. Jan Matthijsen wie keamertsjinner fan [[Loadewyk Napoleon]]. Sûnt [[1812]] wied er tekenmaster en skilder yn Ljouwert. Hy tekene meast portretten en lânskippen. Syn dochter Gerharda Henrietta Matthijssen wie ien fan de earste froulike fotografen yn Ljouwert. == Keppeling om utens == * [https://rkd.nl/nl/explore/artists/54053 Matthijssen by de RKD] {{boarnen|boarnefernijing= *{{EvF|Matthijsen, Jan Hendrik}} }} {{DEFAULTSORT:Matthijsen, Jan Hendrik}} [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk tekener]] [[Kategory:Nederlânsk litograaf]] [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk tekener]] [[Kategory:Frysk litograaf]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1777]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1855]] tgf2o0ux34sdkkicrnynt7lqfdim1l6 1228011 1228010 2026-04-14T19:33:45Z Drewes 2754 [[]] 1228011 wikitext text/x-wiki '''Jan Hendrik Matthijsen''' ([[De Haach]], [[1777]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[23 maart]] [[1855]]) wie in [[keunstskilder]], [[tekener]] en litograaf. Hy wie de heit fan [[Jan Rijk Matthijsen]]. Jan Matthijsen wie keamertsjinner fan [[Loadewyk Napoleon]]. Sûnt [[1812]] wied er tekenmaster en skilder yn Ljouwert. Hy tekene meast portretten en lânskippen. Syn dochter [[Gerharda Henrietta Matthijssen]] wie ien fan de earste froulike fotografen yn Ljouwert. == Keppeling om utens == * [https://rkd.nl/nl/explore/artists/54053 Matthijssen by de RKD] {{boarnen|boarnefernijing= *{{EvF|Matthijsen, Jan Hendrik}} }} {{DEFAULTSORT:Matthijsen, Jan Hendrik}} [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk tekener]] [[Kategory:Nederlânsk litograaf]] [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk tekener]] [[Kategory:Frysk litograaf]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1777]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1855]] 4iyjg4s0s9whbdcgc4imdp3psjsq63w 0 60732 1228041 662697 2026-04-15T08:05:56Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1228041 wikitext text/x-wiki {{foarbetsjuttings}} * In krite of lânstreek, sjoch: [[goa (krite)]]. * De eardere [[Portegal|Portegeeske]] koloanje Goa of, sekuerder stavere, Goä, sjoch: [[Goä (koloanje)]]. * De [[Yndia]]aske dielsteat Goa of, sekuerder stavere, Goä, sjoch: [[Goä (dielsteat)]]. {{neibetsjuttings}} ccxs7hi478v583kp4sjw8jb2t959msn 0 61504 1228003 1227786 2026-04-14T16:56:43Z Drewes 2754 /* De 100 boeken fan de iuw */ 1228003 wikitext text/x-wiki De '''100 boeken fan de iuw''' is in ranglist fan boeken dy't beskôge wurde as de hûndert bêste fan de [[20e iuw]]. De list waard yn 'e maityd fan 1999 mei in opinypeiling gearstald troch de Frânske boekhannelskeatling ''Fnac'' en de Paryske krante ''[[Le Monde]]''. Der waard úteinset mei in list fan twahûndert titels dy't opsteld wie troch boekwinkels en [[sjoernalist]]en; dêrop waard oan 17,000 Frânsen frege op 'e boeken te stimmen, útgeande fan 'e fraach: "Hokker boeken binne jo yn it ûnthâld stykjen bleaun?" (''Quels livres sont restés dans votre mémoire?'').<ref>[http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=46796 Écrivains et choix sentimentaux], [[Josyane Savigneau]], ''Le Monde'', 15 October 1999. {{fr}}</ref> De list fan ferneamde titels is in mjuks fan grutte [[roman]]s mei [[poëzij]] en [[toanielstik]]ken, en teffens [[stripferhaal|stripferhalen]]. De earste fyftich wurken op 'e list wiene it ûnderwerp fan in [[essay]] troch [[Frédéric Beigbeder]], ''The Last Inventory Before Liquidation'', wêryn't er de oandacht fêstige op it [[Frankryk|Frânske]] karakter fan 'e list. ==De 100 boeken fan de iuw== {| class="wikitable sortable centre" ! scope=col | nr. ! scope=col class="unsortable" | Titel ! scope=col class="unsortable" | Auteur ! scope=col | Jier |---------------------------------- | align="right" | 1 | ''[[L'Étranger]]'' ("De Fjemdling") | [[Albert Camus]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1942]] |---------------------------------- | align="right" | 2 | ''[[À la recherche du temps perdu]]'' ("Op syk nei ferlerne tiid") | [[Marcel Proust]] | [[1927]] |---------------------------------- | align="right" | 3 | ''[[Der Process]]'' ("It proses") | [[Franz Kafka]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 4 | ''Le Petit Prince''<br />{{Flagge FY}} ''[[De Lytse Prins]]'' | [[Antoine de Saint-Exupéry]] | [[1943]] |---------------------------------- | align="right" | 5 | ''[[La Condition humaine]]'' ("De minsklike kondysje") | [[André Malraux]] | [[1933]] |---------------------------------- | align="right" | 6 | ''[[Voyage au bout de la nuit]]'' ("Reis nei de ein fan 'e nacht")‎ | [[Louis-Ferdinand Céline]] | [[1932]] |---------------------------------- | align="right" | 7 | ''[[The Grapes of Wrath]]'' ("De druven fan 'e grime") | [[John Steinbeck]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1939]] |---------------------------------- | align="right" | 8 | ''[[For Whom the Bell Tolls (roman)|For Whom the Bell Tolls]]'' ("Foar wa't de klok liedt") | [[Ernest Hemingway]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1940]] |---------------------------------- | align="right" | 9 | ''[[Le Grand Meaulnes]]'' ("De Grutte Meaulnes") | [[Alain-Fournier]] | [[1913]] |---------------------------------- | align="right" | 10 | ''[[L'Écume des jours]]'' ("It Skom fan de Dagen") | [[Boris Vian]] | [[1947]] |---------------------------------- | align="right" | 11 | ''[[Le Deuxième Sexe]]'' ("It twadde geslacht"; non-fiksje) | [[Simone de Beauvoir]] | [[1949]] |---------------------------------- | align="right" | 12 | ''[[En attendant Godot]]'' ("Wachtsjend op Godot"; toanielstik) | [[Samuel Beckett]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1952]] |---------------------------------- | align="right" | 13 | ''[[L'être et le néant]]'' ("It wêzen en it neat"; filosofy) | [[Jean-Paul Sartre]] <nowiki>[</nowiki>[[File:Nobel prize medal mod.png|15px]]] | [[1943]] |---------------------------------- | align="right" | 14 | ''[[Il nome della rosa]]'' ("De namme fan de roas") | [[Umberto Eco]] | [[1980]] |---------------------------------- | align="right" | 15 | ''[[Archipelag GULAG]]'' | [[Aleksander Solzjenitsyn]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1973]] |---------------------------------- | align="right" | 16 | ''[[Paroles]]'' ("Wurden"; gedichten) | [[Jacques Prévert]] | [[1946]] |---------------------------------- | align="right" | 17 | ''[[Alcools]]'' (gedichten) | [[Guillaume Apollinaire]] | [[1913]] |---------------------------------- | align="right" | 18 | ''[[Túfke]] - [[Le Lotus bleu]]'' ("De Blauwe lotus"; tekenteltsje) | [[Hergé]] | [[1936]] |---------------------------------- | align="right" | 19 | ''Het Achterhuis'' (deiboek)<br />{{Flagge FY}} ''[[It Achterhûs (deiboek)|It Achterhûs]]'' | [[Anne Frank]] | [[1947]] |---------------------------------- | align="right" | 20 | ''[[Tristes tropiques]]'' ("Trieste tropen"; memoires) | [[Claude Lévi-Strauss]] | [[1955]] |- |---------------------------------- !!!!!!! |---------------------------------- | align="right" | 21 | ''[[Brave New World]]'' | [[Aldous Huxley]] | [[1932]] |---------------------------------- | align="right" | 22 | ''Nineteen Eighty-Four''<br />{{Flagge FY}} ''[[1984 (boek)|1984]]'' | [[George Orwell]] | [[1949]] |---------------------------------- | align="right" | 23 | ''Astérix le Gaulois'' (strip)<br />{{Flagge FY}} ''[[Asterix de Galjer]]''<ref>[http://www.asterix-obelix.nl/index.php?page=manylanguages/album.inc&book_nr=1 Album 1 at Asterix around the World] {{en}}</ref> | [[René Goscinny]] / [[Albert Uderzo]] | [[1959]] |---------------------------------- | align="right" | 24 |''La Cantatrice Chauve''<br> {{Flagge FY}} ''[[De Keale Sjongeres]]'' (toanielstik) | [[Eugène Ionesco]] | [[1952]] |---------------------------------- | align="right" | 25 | ''[[Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie]]'' ("Trije essays oer seksuele teory"; non-fiksje) | [[Sigmund Freud]] | [[1905]] |---------------------------------- | align="right" | 26 | ''[[L'Œuvre au noir]]'' ("It wurk yn swart") | [[Marguerite Yourcenar]] | [[1968]] |---------------------------------- | align="right" | 27 | ''[[Lolita (roman)|Lolita]]'' | [[Vladimir Nabokov]] | [[1955]] |---------------------------------- | align="right" | 28 | ''[[Ulysses]]'' | [[James Joyce]] | [[1922]] |---------------------------------- | align="right" | 29 | ''[[Il deserto dei Tartari]]'' ("De Woastyn fan 'e Tataren") | [[Dino Buzzati]] | [[1940]] |---------------------------------- | align="right" | 30 | ''[[Les faux-monnayeurs]]'' ("De falskemunters") | [[André Gide]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 31 | ''[[Le Hussard sur le toit]]'' ("De Huzaar op it dak") | [[Jean Giono]] | [[1951]] |---------------------------------- | align="right" | 32 | ''[[Belle du Seigneur]]'' ("De skientme fan 'e Hear") | [[Albert Cohen]] | [[1968]] |---------------------------------- | align="right" | 33 | ''[[Cien años de soledad]]'' ("Hûndert jier iensumens") | [[Gabriel García Márquez]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 34 | ''[[The Sound and the Fury]]'' ("It Lûd en de Lilkens") | [[William Faulkner]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1929]] |---------------------------------- | align="right" | 35 | ''[[Thérèse Desqueyroux]]'' | [[François Mauriac]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1927]] |---------------------------------- | align="right" | 36 | ''[[Zazie dans le métro]]'' ("Zazie yn de metro") | [[Raymond Queneau]] | [[1959]] |---------------------------------- | align="right" | 37 | ''[[Verwirrung der Gefühle]]'' ("Ferwarring fan gefoelens"; novelle) | [[Stefan Zweig]] | [[1927]] |---------------------------------- | align="right" | 38 | ''[[Gone with the Wind (roman)|Gone with the Wind]]'' ("Ferdwûn mei de wyn") | [[Margaret Mitchell]] | [[1936]] |---------------------------------- | align="right" | 39 | ''[[Lady Chatterley's Lover]]'' ("De leafste fan dame Chatterley") | [[D.H. Lawrence]] | [[1928]] |---------------------------------- | align="right" | 40 | ''[[Der Zauberberg]]'' ("De Tsjoenberch") | [[Thomas Mann]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1924]] |---------------------------------- !!!!!!! |---------------------------------- | align="right" | 41 | ''[[Bonjour tristesse]]'' ("Goendei fertriet") | [[Françoise Sagan]] | [[1954]] |---------------------------------- | align="right" | 42 | ''Le silence de la mer''<br />{{Flagge FY}} ''[[In see fan stilte]]'' | [[Jean Bruller|Vercors]] | [[1942]] |---------------------------------- | align="right" | 43 | ''[[La Vie mode d'emploi]]'' ("It libben: gebrûkshantlieding") | [[Georges Perec]] | [[1978]] |---------------------------------- | align="right" | 44 | ''[[De Hûn fan de Baskervilles]]'' | [[Arthur Conan Doyle]] | [[1901]]-[[1902]] |---------------------------------- | align="right" | 45 | ''[[Sous le soleil de Satan]]'' ("Under de sinne fan Satan") | [[Georges Bernanos]] | [[1926]] |---------------------------------- | align="right" | 46 | ''[[The Great Gatsby]]'' ("De Grutte Gatsby") | [[F. Scott Fitzgerald]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 47 | ''[[Žert]]'' ("De grap") | [[Milan Kundera]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 48 | ''[[Gli indifferenti]]'' ("De ûnferskilligen") | [[Alberto Moravia]] | [[1954]] |---------------------------------- | align="right" | 49 | ''[[The Murder of Roger Ackroyd]]'' ("De moard op Roger Ackroyd") | [[Agatha Christie]] | [[1926]] |---------------------------------- | align="right" | 50 | ''[[Nadja]]'' | [[André Breton]] | [[1928]] |---------------------------------- | align="right" | 51 | ''[[Aurélien]]'' | [[Louis Aragon]] | [[1944]] |---------------------------------- | align="right" | 52 | ''[[Le Soulier de satin]]'' ("De satinen pantoffel") | [[Paul Claudel]] | [[1929]] |---------------------------------- | align="right" | 53 |''Sei personaggi in cerca d'autore''<br> {{Flagge FY}} ''[[Seis personaazjes om in skriuwer út]]'' (toanielstik) | [[Luigi Pirandello]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1921]] |---------------------------------- | align="right" | 54 | ''[[Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui]]'' ("De tsjinkearbere opkomst fan Arturo Ui"; toanielstik) | [[Bertolt Brecht]] | [[1958]] |---------------------------------- | align="right" | 55 | ''[[Vendredi ou les Limbes du Pacifique]]'' ( "Freed of de Limbo fan 'e Stille Oseaan") | [[Michel Tournier]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 56 | ''[[The War of the Worlds]]'' ( "De oarloch fan 'e wrâlden") | [[Herbert George Wells]] | [[1898]] |---------------------------------- | align="right" | 57 | ''[[Se questo è un uomo]]'' ("As dit in man is"; memoires) | [[Primo Levi]] | [[1947]] |---------------------------------- | align="right" | 58 | ''In de Ban van de Ring''<br />{{Flagge FY}} ''[[Master fan Alle Ringen]]'' | [[J. R. R. Tolkien]] | [[1954]]-[[1955]] |---------------------------------- | align="right" | 59 | ''[[Les Vrilles de la vigne]]'' ("De ranken fan de wynstôk"; koarte ferhalen) | [[Colette (schrijfster)|Colette]] | [[1908]] |---------------------------------- | align="right" | 60 | ''[[Capitale de la douleur]]'' ("Haadstêd fan fertriet": gedichten) | [[Paul Éluard]] | [[1926]] |---------------------------------- !!!!!!! |---------------------------------- | align="right" | 61 | ''[[Martin Eden]]'' | [[Jack London (skriuwer)|Jack London]] | [[1909]] |---------------------------------- | align="right" | 62 | ''Corto Maltese (strip)<br />{{Flagge FY}} ''[[Corto Maltese|De Ballade fan de Sâlte See]]'' | [[Hugo Pratt]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 63 | ''[[Le Degré zéro de l'écriture]]'' ("De nulgraad fan it skriuwen": essay) | [[Roland Barthes]] | [[1953]] |---------------------------------- | align="right" | 64 | ''[[Die verlorene Ehre der Katharina Blum]]'' ("De ferlerne eare fan Katharina Blum") | [[Heinrich Böll]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1974]] |---------------------------------- | align="right" | 65 | ''[[Le rivage des Syrtes]]'' ("De kust fan Syrtes") | [[Julien Gracq]] | [[1951]] |---------------------------------- | align="right" | 66 | ''[[Les mots et les choses]]'' (filosofy) | [[Michel Foucault]] | [[1966]] |---------------------------------- | align="right" | 67 | ''[[On the Road]]'' ("Op 'e dyk") | [[Jack Kerouac]] | [[1957]] |---------------------------------- | align="right" | 68 | ''[[Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige]]'' ("Nils Holgerssons wûnderbaarlike reis troch Sweden") | [[Selma Lagerlöf]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1906]]-[[1907]] |---------------------------------- | align="right" | 69 | ''[[A Room of One's Own]]'' ('In eigen keamer', essay) | [[Virginia Woolf]] | [[1929]] |---------------------------------- | align="right" | 70 | ''[[The Martian Chronicles]]'' ("De Marsiaanske Kroniken") | [[Ray Bradbury]] | [[1950]] |---------------------------------- | align="right" | 71 | ''[[Le Ravissement de Lol V. Stein]]'' ("De útskroevenens fan Lol V. Stein") | [[Marguerite Duras]] | [[1964]] |---------------------------------- | align="right" | 72 | ''[[Le Procès-verbal]]'' ("It proses-ferbaal") | [[Jean-Marie Gustave Le Clézio]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1963]] |---------------------------------- | align="right" | 73 | ''[[Tropismes]]'' | [[Nathalie Sarraute]] | [[1939]] |---------------------------------- | align="right" | 74 | ''[[Journal (1887-1910)]]'' (deiboek) | [[Jules Renard]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 75 | ''[[It Geheim fan Lord Jim]] (''Lord Jim'') | [[Joseph Conrad]] | [[1900]] |---------------------------------- | align="right" | 76 | ''[[Écrits]]'' ("Geskriften", non-fiksje) | [[Jacques Lacan]] | [[1966]] |---------------------------------- | align="right" | 77 | ''[[Le Théâtre et son double]]'' ("It teäter en syn tsjinhinger", essays) | [[Antonin Artaud]] | [[1938]] |---------------------------------- | align="right" | 78 | ''[[Manhattan Transfer (roman)|Manhattan Transfer]]'' | [[John Dos Passos]] | [[1925]] |---------------------------------- | align="right" | 79 | ''[[Ficciones]]'' | [[Jorge Luis Borges]] | [[1944]] |---------------------------------- | align="right" | 80 | ''[[Moravagine]]'' | [[Blaise Cendrars]] | [[1926]] |---------------------------------- !!!!!!! |---------------------------------- | align="right" | 81 | ''[[Gjenerali i ushtrisë së vdeku]] ("De Generaal fan it Deade Leger") | [[Ismail Kadare]] | [[1963]] |---------------------------------- | align="right" | 82 | ''[[Sophie's Choice]]'' ("Sophie's kar") | [[William Styron]] | [[1979]] |---------------------------------- | align="right" | 83 | ''[[Romancero Gitano]]'' ("Sigeunerballade", gedichten) | [[Federico García Lorca]] | [[1928]] |---------------------------------- | align="right" | 84 | ''[[Pietr-le-Letton]]'' ("Pietr de Let") | [[Georges Simenon]] | [[1931]] |---------------------------------- | align="right" | 85 | ''[[Notre-Dame-des-Fleurs]]'' ('Us Leaffrou fan 'e Blommen') | [[Jean Genet]] | [[1944]] |---------------------------------- | align="right" | 86 | ''[[Der Mann ohne Eigenschaften]]'' ("De Man Sûnder Eigenskippen") | [[Robert Musil]] | [[1930]]-[[1932]] |---------------------------------- | align="right" | 87 | ''[[Fureur et mystère]]'' ("Fury en mystearje", gedichten) | [[René Char]] | [[1948]] |---------------------------------- | align="right" | 88 | ''[[The Catcher in the Rye]]'' ("De fanger yn it roggefjild") | [[Jerome David Salinger]] | [[1951]] |---------------------------------- | align="right" | 89 | ''[[No Orchids for Miss Blandish]]'' ("Gjin orgideeën foar juffer Blandish") | [[James Hadley Chase]] | [[1939]] |---------------------------------- | align="right" | 90 | ''[[Les aventures de Blake et Mortimer]]'' ("De aventoeren fan Blake en Mortimer", strip) | [[Edgar P. Jacobs]] | [[1950]] |---------------------------------- | align="right" | 91 | ''[[Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge]]'' | [[Rainer Maria Rilke]] | [[1910]] |---------------------------------- | align="right" | 92 | ''[[La Modification]]'' ('De modifikaasje') | [[Michel Butor]] | [[1957]] |---------------------------------- | align="right" | 93 | ''[[Totalitarisme (boek)]]'' (non-fiksje) | [[Hannah Arendt]] | [[1951]] |---------------------------------- | align="right" | 94 | ''[[Master i Margarita]]'' ((Russysk: Мастер и Маргарита) | [[Michail Boelgakov]] | [[1967]] |---------------------------------- | align="right" | 95 | ''[[:nl:De rozenkruising]]'' | [[Henry Miller]] | [[1949]]-[[1960]] |---------------------------------- | align="right" | 96 | ''[[The Big Sleep]]'' | [[Raymond Chandler]] | [[1939]] |---------------------------------- | align="right" | 97 | ''[[Bitter]]'' (gedichten) | [[Saint-John Perse]] [[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1957]] |---------------------------------- | align="right" | 98 | ''[[Guust Flater]]'' (strip) | [[André Franquin]] | [[1957]] |---------------------------------- | align="right" | 99 | ''[[Under the Volcano]]'' | [[Malcolm Lowry]] | [[1947]] |---------------------------------- | align="right" | 100 | ''[[Midnight’s Children]]'' | [[Salman Rushdie]] | [[1981]] |} ==Sjoch ek== *[[File:Nobel prize medal mod.png|20px]] [[Nobelpriis foar de Literatuer]] *[[Pulitzerpriis (literatuer)]] *[[Prometheus Award]] – <small>Orwell, Tolkien, Bradbury</small> ==Keppelings om utens== {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} [[Kategory:Bibliografy]] [[Kategory:Kultuer yn Frankryk]] o9j5cseqjacrrrujf50uj9z8jhtcbqh 0 62359 1227994 1187836 2026-04-14T13:44:51Z Drewes 2754 Update 1227994 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:VanAbbe nieuwbouw.jpg|thumb|VanAbbe nijbou]] '''Abel Cahen''' ([[Geldrop]], [[1934]]) is in [[Nederlân]]sk [[arsjitekt]]. Cahen studearre boukunde oan de [[Technyske Universiteit Delft|Technyske Universiteit]] yn [[Delft]]. Dêrnei waard er dosint oan de [[Gerrit Rietveld Akademy]], it [[NAi|Ynstitút foar Arsjitektuer]] yn [[Rotterdam]] en it Berlage Ynstitút yn [[Amsterdam]]. Hy wûn 1989 de [[Council of Europe Museumprize]] en yn 1991 de [[Rietveldpriis]].<ref>[http://www.nieuwsbank.nl/inp/2005/01/22/Q043.htm Juryrapport Rietveldprijs 1991], ''Nieuwsbank''</ref> Fan 1981 oant har ferstjerren yn 2006 wie Cahen troud mei de eardere tillefyzjepresintatrise [[Sonja Barend]]. == Wurk <small>(kar-út)</small> == * 1968: wente oan de Singel 428, [[Amsterdam]] * 1987: [[Joadsk Histoarysk Museum]], [[Amsterdam]] * 1988: Kantoargebou fan Ryksgebou foar Aldheidkundich Boaimûndersyk ([[Rykstsjinst foar it Kultureel Erfguod|RACM]], it eardere ROB), ''Stad van Cahen'',<ref>[http://www.stadvancahen.nl StadVanCahen.nl]</ref> [[Amersfoort]] * 1991: ''Instituut voor Psychiatrische Dagbehandeling'' Utert * 2003: útwreiding [[Van Abbemuseum]] [[Eindhoven]] == Sjoch ek == *[[List fan Nederlânske arsjitekten]] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Cahen, Abel}} [[Kategory:Nederlânsk arsjitekt]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Joadsk komôf]] [[Kategory:Brabânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1934]] lv88y415p4lrioq7wcd2gra47h8tdgj 0 105338 1228023 1224222 2026-04-14T21:14:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ik haw wat mear statistiken tafoege en :en, it artikel in bytsje by de tiid brocht (mei tafoeging fan Trump syn gedoch fan ferline jier), wat sinnen ferskood, en it artikel op :en by de boarnen set 1228023 wikitext text/x-wiki [[File:Plaasmoorde.jpg|thumb|300px|It ''Witkruismonument'' op de Ysterberch noardlik fan [[Pretoria]] is in plak dêr't neibesteanden in wyt krús sette ta neitins fan de slachtoffers.]] Mei '''Pleatsmoarden''' ([[Afrikaansk]]: Plaasmoorde) wurdt ferwiisd nei [[geweld]]s[[misdriuw]]en op [[pleats]]en yn [[Súd-Afrika]]. Sûnt de ôfskaffing fan it [[Apartheid|apartheidsstelsel]] yn [[1994]] naam neffens beskikbere [[statistiken]] it tal oanfallen op pleatsen bot ta. Neffens de Súdafrikaanske plysjestatistiken fûnen der tusken [[1991]] en [[2001]] mear as 6.000 oanfallen op pleatsen plak, wêrby't 1.254 minsken om it libben kamen. Oer de perioade fan de acht jier dêrnei ferdûbele it registrearre tal deaden ta 3.037. Fan [[2010]] oant en mei [[augustus]] [[2023]] bedroech it tal oanfallen op pleatsen 4.308 en it tal moarden dat dêrby plakfûn 806. Faak wurde de slachtoffers foarôfgeand oan de moard bleatsteld oan slimme [[mishanneling]], [[tamtearring]] en/of [[ferkrêfting]]. Guon moarden wurde beskreaun as in soarte fan [[stânrjochtlike eksekúsje]]. Undersyk fan it [[Institute for Security Studies]] (ISS) hat útwiisd dat de kâns fan in boer yn Súd-Afrika om fermoarde te wurden signifikant heger leit as dy fan in trochsneed boarger en ek heger as dy fan in plysjeman. Yn [[2003]] stelde it [[Vryheidsfront Plus]], in [[politike partij]] dy't de [[Afrikaners]] fertsjintwurdiget, dat blanke boeren "fermoarde waarden mei in ferhâlding fan 274 op 'e 100.000", wylst der yn Súd-Afrika as gehiel 61 moarden op 'e 100.000 minsken plakfûnen. Dat is gâns in relatyf ferskil, mar yn absolute sifers is it tal pleatsmoarden lyts. Fan [[2010]] oant [[2023]], bygelyks, wiene der yn Súd-Afrika mear as 200.000 moarden; dêrfan makken de pleatsmoarden 0,4%. == Motiven == Hoewol't ek leden fan 'e [[negroïde ras|swarte mienskip]] it slachtoffer wurde fan dizze oanfallen, is it grutste part fan 'e slachtoffers [[jeropide ras|blank]]. Fanwegen de brûkte taktyk en de ekstreme wreedheid besteane der binnen de boeremienskip fermoedens dat it geweld as [[yntimidaasje]]metoade brûkt wurdt om boeren fan harren lân te ferdriuwen. It Institute for Security Studies (ISS) hat steld dat de pleatsmoarden ornaris net motivearre wurde troch [[rasisme]], mar troch [[ynklauwerigens]]. Om't blanke boeren oer it algemien [[rykdom|riker]] binne as swarten en de pleatsen ôfhandich en isolearre lizze, binne se oanloklikere en maklikere doelwiten foar gewelddiedige oerfallen. Dêrnjonken wurde ek faktoaren as de ynfloed fan [[drugs]], hege [[wurkleazens]] en de swakke [[ekonomy]]ske posysje fan 'e [[plattelân]]sbefolking neamd as mooglike oarsaken foar it geweld. Dy offisjele lêzing wurdt troch ferskate belange-organisaasjes fan boeren yn twifel lutsen; hja wize derop dat de slachtoffers en harren [[húshâlding]]s faak nei de rôf op in gewelddiedige wize ombrocht wurde. De problematyk om de pleatsmoarden hinne is sadwaande in tige beladen ûnderwerp wurden. De pleatsen lizze faak fier fan 'e bewenne wrâld en de plysje hat troch de grutte ôfstannen en in beheinde ynfrastruktuer muoite om de feiligens te garandearjen. [[Rassehaat]] en kontroversjele útspraken fan guon [[politisy]] drage neffens kritisy by oan in klimaat fan geweld op it plattelân. Der wurdt ferwiisd nei politike lieders lykas [[Julius Malema]], dy't op gearkomsten kontroversjele striidlieten sjonge lit lykas "Kill the Boer". It oare uterste is dat de pleatsmoarden yn [[ekstreemrjochts]]e blanke fermiddens in wichtich elemint wurden binne fan 'e [[komplotteory]] oangeande in [[blanke-genosidekomplotteory|blanke genoside]]. Fan dy gearspanningsteory, dy't troch de Súdafrikaanske autoriteiten en de [[Feriene Naasjes]] mei statistiken wjerlein wurdt, makke ek de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] yn [[2025]] gebrûk, om te ferantwurdzjen wêrom't er blanke Súdafrikanen wol yn 'e Feriene Steaten hawwe woe, mar swarten net. == Hegere prioriteit == Lange tiid late it, yn 'e eagen fan 'e boeremienskip, te lytse risseltaat fan 'e autoriteiten by it bestriden fan 'e moarden ta grut ûnbegryp. Aksjes fan 'e boargerrjochtebeweging [[AfriForum]] en oare organisaasjes hiene yn 2016 as risseltaat dat de [[Súdafrikaanske Plysjetsjinst]] (SAPS) tasei om it oanpakken fan 'e pleatsmoarden in hegere prioriteit te jaan en de feiligensstrategy op it plattelân te fersterkjen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [[:af:Plaasmoorde in Suid-Afrika]] * [[:en:South African farm attacks]] }} [[Kategory:Skiednis fan Súd-Afrika]] [[Kategory:Moardsaak]] [[Kategory:20e iuw]] [[Kategory:21e iuw]] 36ptxf8yqivhvyetmxwkws9jheed5qw 1228024 1228023 2026-04-14T21:15:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kopke dertusken 1228024 wikitext text/x-wiki [[File:Plaasmoorde.jpg|thumb|300px|It ''Witkruismonument'' op de Ysterberch noardlik fan [[Pretoria]] is in plak dêr't neibesteanden in wyt krús sette ta neitins fan de slachtoffers.]] Mei '''Pleatsmoarden''' ([[Afrikaansk]]: Plaasmoorde) wurdt ferwiisd nei [[geweld]]s[[misdriuw]]en op [[pleats]]en yn [[Súd-Afrika]]. ==Beskriuwing== Sûnt de ôfskaffing fan it [[Apartheid|apartheidsstelsel]] yn [[1994]] naam neffens beskikbere [[statistiken]] it tal oanfallen op pleatsen bot ta. Neffens de Súdafrikaanske plysjestatistiken fûnen der tusken [[1991]] en [[2001]] mear as 6.000 oanfallen op pleatsen plak, wêrby't 1.254 minsken om it libben kamen. Oer de perioade fan de acht jier dêrnei ferdûbele it registrearre tal deaden ta 3.037. Fan [[2010]] oant en mei [[augustus]] [[2023]] bedroech it tal oanfallen op pleatsen 4.308 en it tal moarden dat dêrby plakfûn 806. Faak wurde de slachtoffers foarôfgeand oan de moard bleatsteld oan slimme [[mishanneling]], [[tamtearring]] en/of [[ferkrêfting]]. Guon moarden wurde beskreaun as in soarte fan [[stânrjochtlike eksekúsje]]. Undersyk fan it [[Institute for Security Studies]] (ISS) hat útwiisd dat de kâns fan in boer yn Súd-Afrika om fermoarde te wurden signifikant heger leit as dy fan in trochsneed boarger en ek heger as dy fan in plysjeman. Yn [[2003]] stelde it [[Vryheidsfront Plus]], in [[politike partij]] dy't de [[Afrikaners]] fertsjintwurdiget, dat blanke boeren "fermoarde waarden mei in ferhâlding fan 274 op 'e 100.000", wylst der yn Súd-Afrika as gehiel 61 moarden op 'e 100.000 minsken plakfûnen. Dat is gâns in relatyf ferskil, mar yn absolute sifers is it tal pleatsmoarden lyts. Fan [[2010]] oant [[2023]], bygelyks, wiene der yn Súd-Afrika mear as 200.000 moarden; dêrfan makken de pleatsmoarden 0,4% út. == Motiven == Hoewol't ek leden fan 'e [[negroïde ras|swarte mienskip]] it slachtoffer wurde fan dizze oanfallen, is it grutste part fan 'e slachtoffers [[jeropide ras|blank]]. Fanwegen de brûkte taktyk en de ekstreme wreedheid besteane der binnen de boeremienskip fermoedens dat it geweld as [[yntimidaasje]]metoade brûkt wurdt om boeren fan harren lân te ferdriuwen. It Institute for Security Studies (ISS) hat steld dat de pleatsmoarden ornaris net motivearre wurde troch [[rasisme]], mar troch [[ynklauwerigens]]. Om't blanke boeren oer it algemien [[rykdom|riker]] binne as swarten en de pleatsen ôfhandich en isolearre lizze, binne se oanloklikere en maklikere doelwiten foar gewelddiedige oerfallen. Dêrnjonken wurde ek faktoaren as de ynfloed fan [[drugs]], hege [[wurkleazens]] en de swakke [[ekonomy]]ske posysje fan 'e [[plattelân]]sbefolking neamd as mooglike oarsaken foar it geweld. Dy offisjele lêzing wurdt troch ferskate belange-organisaasjes fan boeren yn twifel lutsen; hja wize derop dat de slachtoffers en harren [[húshâlding]]s faak nei de rôf op in gewelddiedige wize ombrocht wurde. De problematyk om de pleatsmoarden hinne is sadwaande in tige beladen ûnderwerp wurden. De pleatsen lizze faak fier fan 'e bewenne wrâld en de plysje hat troch de grutte ôfstannen en in beheinde ynfrastruktuer muoite om de feiligens te garandearjen. [[Rassehaat]] en kontroversjele útspraken fan guon [[politisy]] drage neffens kritisy by oan in klimaat fan geweld op it plattelân. Der wurdt ferwiisd nei politike lieders lykas [[Julius Malema]], dy't op gearkomsten kontroversjele striidlieten sjonge lit lykas "Kill the Boer". It oare uterste is dat de pleatsmoarden yn [[ekstreemrjochts]]e blanke fermiddens in wichtich elemint wurden binne fan 'e [[komplotteory]] oangeande in [[blanke-genosidekomplotteory|blanke genoside]]. Fan dy gearspanningsteory, dy't troch de Súdafrikaanske autoriteiten en de [[Feriene Naasjes]] mei statistiken wjerlein wurdt, makke ek de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] yn [[2025]] gebrûk, om te ferantwurdzjen wêrom't er blanke Súdafrikanen wol yn 'e Feriene Steaten hawwe woe, mar swarten net. == Hegere prioriteit == Lange tiid late it, yn 'e eagen fan 'e boeremienskip, te lytse risseltaat fan 'e autoriteiten by it bestriden fan 'e moarden ta grut ûnbegryp. Aksjes fan 'e boargerrjochtebeweging [[AfriForum]] en oare organisaasjes hiene yn 2016 as risseltaat dat de [[Súdafrikaanske Plysjetsjinst]] (SAPS) tasei om it oanpakken fan 'e pleatsmoarden in hegere prioriteit te jaan en de feiligensstrategy op it plattelân te fersterkjen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [[:af:Plaasmoorde in Suid-Afrika]] * [[:en:South African farm attacks]] }} [[Kategory:Skiednis fan Súd-Afrika]] [[Kategory:Moardsaak]] [[Kategory:20e iuw]] [[Kategory:21e iuw]] 8irn8yir8nd54e4rtw0vgfzl1iiyitl 1228038 1228024 2026-04-14T22:32:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Motiven */ ... is in better wurd 1228038 wikitext text/x-wiki [[File:Plaasmoorde.jpg|thumb|300px|It ''Witkruismonument'' op de Ysterberch noardlik fan [[Pretoria]] is in plak dêr't neibesteanden in wyt krús sette ta neitins fan de slachtoffers.]] Mei '''Pleatsmoarden''' ([[Afrikaansk]]: Plaasmoorde) wurdt ferwiisd nei [[geweld]]s[[misdriuw]]en op [[pleats]]en yn [[Súd-Afrika]]. ==Beskriuwing== Sûnt de ôfskaffing fan it [[Apartheid|apartheidsstelsel]] yn [[1994]] naam neffens beskikbere [[statistiken]] it tal oanfallen op pleatsen bot ta. Neffens de Súdafrikaanske plysjestatistiken fûnen der tusken [[1991]] en [[2001]] mear as 6.000 oanfallen op pleatsen plak, wêrby't 1.254 minsken om it libben kamen. Oer de perioade fan de acht jier dêrnei ferdûbele it registrearre tal deaden ta 3.037. Fan [[2010]] oant en mei [[augustus]] [[2023]] bedroech it tal oanfallen op pleatsen 4.308 en it tal moarden dat dêrby plakfûn 806. Faak wurde de slachtoffers foarôfgeand oan de moard bleatsteld oan slimme [[mishanneling]], [[tamtearring]] en/of [[ferkrêfting]]. Guon moarden wurde beskreaun as in soarte fan [[stânrjochtlike eksekúsje]]. Undersyk fan it [[Institute for Security Studies]] (ISS) hat útwiisd dat de kâns fan in boer yn Súd-Afrika om fermoarde te wurden signifikant heger leit as dy fan in trochsneed boarger en ek heger as dy fan in plysjeman. Yn [[2003]] stelde it [[Vryheidsfront Plus]], in [[politike partij]] dy't de [[Afrikaners]] fertsjintwurdiget, dat blanke boeren "fermoarde waarden mei in ferhâlding fan 274 op 'e 100.000", wylst der yn Súd-Afrika as gehiel 61 moarden op 'e 100.000 minsken plakfûnen. Dat is gâns in relatyf ferskil, mar yn absolute sifers is it tal pleatsmoarden lyts. Fan [[2010]] oant [[2023]], bygelyks, wiene der yn Súd-Afrika mear as 200.000 moarden; dêrfan makken de pleatsmoarden 0,4% út. == Motiven == Hoewol't ek leden fan 'e [[negroïde ras|swarte mienskip]] it slachtoffer wurde fan dizze oanfallen, is it grutste part fan 'e slachtoffers [[jeropide ras|blank]]. Fanwegen de brûkte taktyk en de ekstreme wreedheid besteane der binnen de boeremienskip fermoedens dat it geweld as [[yntimidaasje]]metoade brûkt wurdt om boeren fan harren lân te ferdriuwen. It Institute for Security Studies (ISS) hat steld dat de pleatsmoarden ornaris net motivearre wurde troch [[rasisme]], mar troch [[habsucht]]. Om't blanke boeren oer it algemien [[rykdom|riker]] binne as swarten en de pleatsen ôfhandich en isolearre lizze, binne se oanloklikere en maklikere doelwiten foar gewelddiedige oerfallen. Dêrnjonken wurde ek faktoaren as de ynfloed fan [[drugs]], hege [[wurkleazens]] en de swakke [[ekonomy]]ske posysje fan 'e [[plattelân]]sbefolking neamd as mooglike oarsaken foar it geweld. Dy offisjele lêzing wurdt troch ferskate belange-organisaasjes fan boeren yn twifel lutsen; hja wize derop dat de slachtoffers en harren [[húshâlding]]s faak nei de rôf op in gewelddiedige wize ombrocht wurde. De problematyk om de pleatsmoarden hinne is sadwaande in tige beladen ûnderwerp wurden. De pleatsen lizze faak fier fan 'e bewenne wrâld en de plysje hat troch de grutte ôfstannen en in beheinde ynfrastruktuer muoite om de feiligens te garandearjen. [[Rassehaat]] en kontroversjele útspraken fan guon [[politisy]] drage neffens kritisy by oan in klimaat fan geweld op it plattelân. Der wurdt ferwiisd nei politike lieders lykas [[Julius Malema]], dy't op gearkomsten kontroversjele striidlieten sjonge lit lykas "Kill the Boer". It oare uterste is dat de pleatsmoarden yn [[ekstreemrjochts]]e blanke fermiddens in wichtich elemint wurden binne fan 'e [[komplotteory]] oangeande in [[blanke-genosidekomplotteory|blanke genoside]]. Fan dy gearspanningsteory, dy't troch de Súdafrikaanske autoriteiten en de [[Feriene Naasjes]] mei statistiken wjerlein wurdt, makke ek de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] yn [[2025]] gebrûk, om te ferantwurdzjen wêrom't er blanke Súdafrikanen wol yn 'e Feriene Steaten hawwe woe, mar swarten net. == Hegere prioriteit == Lange tiid late it, yn 'e eagen fan 'e boeremienskip, te lytse risseltaat fan 'e autoriteiten by it bestriden fan 'e moarden ta grut ûnbegryp. Aksjes fan 'e boargerrjochtebeweging [[AfriForum]] en oare organisaasjes hiene yn 2016 as risseltaat dat de [[Súdafrikaanske Plysjetsjinst]] (SAPS) tasei om it oanpakken fan 'e pleatsmoarden in hegere prioriteit te jaan en de feiligensstrategy op it plattelân te fersterkjen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [[:af:Plaasmoorde in Suid-Afrika]] * [[:en:South African farm attacks]] }} [[Kategory:Skiednis fan Súd-Afrika]] [[Kategory:Moardsaak]] [[Kategory:20e iuw]] [[Kategory:21e iuw]] 980mjg5epw049erco3vi738dlbzifia 0 124490 1228005 1134134 2026-04-14T17:26:09Z Drewes 2754 /* Bouskiednis */ [[]] 1228005 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Fitustsjerke | ôfbylding = 2023 Wetsens, Sint-Fitustsjerke (1).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flagge fan Wetsens.gif|20px]] [[Wetsens]] | adres = Opgong 1 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_20_49.5_N_6_02_04_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 20' N 6° 02' E}} | tsjerkegenoatskip = | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Fitus (hillige)|Fitus]] | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 1 | sloopjier = | boustyl = [[romaanske arsjitektuer]] mei goatyske feroarings | hichte = | monumintale status = [[Ofbyld:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]] | monumintnûmer = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/31596 31596] | webside = [http://aldefrysketsjerken.nl/index.php?saftid=saft%7C76ba1f26-7fca-455e-be7e-5d7eaa06b99c Stifting Alde Fryske Tsjerken] | mapname = Fryslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 20 | lat_sec = 49.5 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 02 | lon_sec = 04 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Fitustsjerke''' is in 12e iuwsk tsjerkegebou yn [[Wetsens]]. De tsjerke waard yn 2016 troch de [[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]-gemeente Dokkum-Ealsum-Wetsens oerdroegen oan de [[Stifting Alde Fryske Tsjerken]] en wurdt tsjintwurdich út en troch brûkt foar trou- en routsjinsten en muzikale útfierings. == Bouskiednis == De romaanske Fitustsjerke stiet op in fjouwer meter hege terp, dy't tsjin it ein fan de 19e iuw foar it grutste part ôfgroeven waard. Op de terp hinne is de radiale struktuer noch foar in diel oanwêzich. De tsjerke waard yn de 12e iuw boud, mooglik noch earder, en hie oarspronklik faaks in reiten tek. Oarspronklik wie it [[dowestien|tufstiennen]] [[Skip (tsjerke)|skip]] nei it westen ta likernôch fjouwer meter langer en waard it dêr ôfsletten mei in [[sealtek]]toer. Op de hoeken krige de tsjerke in fundearring fan fjildstiennen, dy't der yn de omkriten folop te finen wiene. [[Ofbyld:Kerk in 1723, tekening Stellingwerf Collectie Fries Museum - Wetsens - 20255439 - RCE.jpg|thumb|250px|left|''De tsjerke yn 1723 neffens Jacobus Stellingwerf mei toer en goatyske ramen yn de noardmuorre'']] Yn 1841 besletten de tsjerkfâlden de toer fanwegen boufalligens ôf te brekken. Wylst dêr al in begjin mei makke wie stoartte de toer op in snein yn. De tradysje wol ha dat de dûmny krekt preekje soe oer [[Simson]], dy't mei it omfier triuwen fan de pylders de timpel fan de Filistinen ferwoastge. Op it plak krige de tsjerke in trijesidige ôfsluting fan gieltsjes mei oan de bûtenkant in houten ôfdak foar de klok. [[Ofbyld:Aan de kerk van Wetsens.JPG|thumb|250px|left|''Muorrewurk'']] Oan de tsjerke waard yn de rin fan de tiid hiel wat ferboud, itjinge goed oan it muorrewurk falt ôf te lêzen troch de tapassing fan ferskate stiensoarten. It oarspronklike muorrewurk yn it eastlike diel fan de noardlike muorre bleau it bêste bewarre. Yn de noardlike muorre binne de lytse heechlizzende romaanske finsters tichtmitsele, lykas ek de [[hagioskoop]] of [[Piskina (tsjerke)|piskina]] yn it noardeastlike diel. De sparfjilden mei rûnbôgefriezen binne skieden troch [[Bremer sânstien]]. Ek de [[Gotyk|goatyske]] ramen fan de súdlike muorre binne letter ynbrocht. Boppe de spitsbôgen is oan de bakstien te sjen dat it [[Skip (tsjerke)|skip]] ea ferhege is. Op de grins mei de 19e iuwske westlike ôfsluting is yn de eastlike muorre in goatysk portaal. Foar dy tagong oer is oan de súdlike kant in 16e iuwske tagong ûnder in segmintbôge. De tsjerke waard yn de jierren 1970 restaurearre troch P.B. Offringa, Grins. Ut dy tiid stamt de houten oanbou fan de noardlike muorre. Achter de oanbou binne de resten fan in eardere sydkapel. De tsjerke waard al sûnt de jierren 1990 net mear brûkt en is op 8 april 2016 oerdroegen oan de [[Stifting Alde Fryske Tsjerken]]. == Ynterieur == [[Ofbyld:2023 Wetsens, Sint-Fitustsjerke (3).jpg|thumb|260px|''De noardmuorre'']] It ynterieur fan de Fitustsjerke is tige ienfâldich. Eartiids hat de tsjerke in stiennen ferwulft hân, dêr't yn de tsjerke noch spoaren fan te sjen binne. Tsjinwurdich hat de tsjerke in flak houten balkenplafond. Wylst it koer bûten fiifsidich is, hat it yn de tsjerke in healrûne foarm. De alterstien fan reade [[sânstien]] út de [[Roomsk-Katolike Tsjerke|katolike]] tiid waard nei de [[reformaasje]] as drompel ûnder de súdlike tagong lein. Nei de restauraasje yn de jierren 1970 krige de stien in plak yn it [[Koer (tsjerke)|koer]] fan de tsjerke. Mei de lêste grutte restauraasje waarden ek de nissen en de âlde finsters yn de tsjerke wer foar it sicht helle. Nei alle gedachten stamme de preekstoel, it doophek, it tekstboerd en de banken út de tiid fan de restauraasje yn 1836. It neamen wurdich is in sark fan de Dokkumer kûper Luitien Coerts († 1580) mei reliëfs fan it ark dat er by syn wurk brûkte. De klok fan de tsjerke út 1842 waard yn 1943 troch de Dútsers foardere en omraand. De tsjintwurdige klok waard nei de kriich getten. === Rouboerd === Yn 2022 krige de tsjerke fan de keunstner Hein van Delft in modern keunstwurk yn de foarm fan in rouboerd. Op it boerd stiet in ôfbyld fan in goudkleurige [[skries]] mei aaien en it râneskrift 'dy't net benne binne'.<ref>[https://www.rtvnof.nl/rouwbord-kunstenaar-hein-van-delft-geplaatst-in-sint-vituskerk-van-wetsens/567854/ RTV Noardeast Fryslân, 12 maaie 2022]</ref> == Oargel == It oargel op de út it begjin fan de 19e iuw stammende kreake waard yn 1933 oankocht út [[Sappemeer]]. It bestie út ûnderdielen fan trije ferskillende oargels, dêr't in tige âld ynstrumint ûnder is. It waard yn 1974 ferboud troch de bruorren Van Vulpen en krige doe in nije kast. == Keppeling om utens == * [https://www.facebook.com/VitusWetsens/?locale=nl_NL FB-side Sint-Fitustsjerke Wetsens] {{Boarnen|boarnefernijing= * Noordelijk Oostergo De Dongeradielen, Herma M. van den Berg * Kerk in Noordoost-Friesland, Albert Buursma ISBN 978-3-7954-1838-0 * [http://reliwiki.nl/index.php/Wetsens,_Opgong_1_-_Sint_Vituskerk, Reliwiki, oproppen 20.03.2018] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Saint Vitus Church (Wetsens)|Fitustsjerke, Wetsens}} }} [[Kategory:Wetsens|Fitustsjerke (Wetsens)]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Noardeast-Fryslân|Fitustsjerke (Wetsens)]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Noardeast-Fryslân|Fitustsjerke (Wetsens)]] [[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw|Fitustsjerke (Wetsens)]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Dongeradiel|Fitustsjerke (Wetsens)]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Dongeradiel|Fitustsjerke (Wetsens)]] iyw6ccemri5awz4nn241o7be4bp47on 0 172196 1228009 1223902 2026-04-14T19:16:59Z Hobbyfotowiki 50490 1228009 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= Reidklyster |Ofbyld= [[Ofbyld:Carricero tordal.jpg|250px]] |lûd=[[File:Grote karekiet - SoundCloud - Beeld en Geluid.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[reidsjongerfûgels]] (''Acrocephalidae'') |Skaai= [[reidsjongers]] (Acrocephalus) |Wittenskiplike namme= Acrocephalus arundinaceus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige ---- |lânkaart=[[Ofbyld:AcrocephalusArundinaceusIUCN.svg|center|250px]] <small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }} De '''reidklyster''' of de '''grutte karrekyt'''<ref>[https://www.birdimage.nl/2017/04/grote-karekiet-great-reedwarbler/ Birdimage, ek yn "Fûgels", Sake P. Roodbergen, ISBN 90-804220-3-7]</ref> (''Acrocephalus arundinaceus'') is in [[sjongfûgel]] út de famylje [[reidsjongerfûgels]] (''Acrocephalidae''). It is in [[trekfûgel]] yn [[Europa]] en dielen yn [[Aazje]], dy't yn [[Afrika]] oerwinteret. It is net in bedrige fûgel, mar yn Nederlân is it tal reidklysters yn 'e 20e iuw bot werom rûn, al liket de soarte him de de lêste tiid foarsichtich te herstellen.<ref>[https://www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/grote-karekieten-in-nederland-in-2022#:~:text=Ten%20opzichte%20van%202021%20is,jongen%20dan%20in%20eerdere%20jaren. Fûgelbeskerming: ''Grote karekieten in Nederland in 2022'', 7 febrewaris 2023]</ref> == Beskriuwing == [[Ofbyld:Drosselrohrsänger5ib.jpg|thumb|left|''Sjongende reidklyster''.]] Fan it skaai is de reidklyster mei 18 oant 20 sm de grutste fan 'e reidsjongerfûgels. Beide geslachten binne allyk. De Reidklyster liket in soad op de koartere lytse [[karrekyt]] (''Acrocephalus scirpaceus''). De snaffel is swierder yn ferlikening mei de oare, mar net folle langer. De boppekant fan it bealchje hat waarmbrune fearren, mei fierder gjin bysûnderheden. De kleur jout in yn 't reid in poerbêste kamûflaazje. Lykas by de oare reidsjongers hat er in tekening op 'e kop, in krêmkleurige eachbraustreek en donkere eachstreek. De poatsjes binne griis. Faak fluitet de fûgel mei de snaffel wiid iepen tusken it reid, mei de fearkes op 'e kop omheech. De fûgel hat in skrille en gnjirrende sang. == Iten == It iten fan 'e reidklyster bestiet út grutte libellelarven en larven fan wettertoarren, mar ek lytse fiskjes. == Nêst == [[Ofbyld:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|thumb|left|Nêst]] Ein april begjin maaie komt de reidklyster nei Nederlân. It nêst fan 'e fûgel is keunstich fêstmakke oan it reid op sa'n 50 sm oant 100 sm boppe it wetter. Yn augustus of september giet de reidsjonger wer nei syn oerwinteringsgebiet yn Afrika. == Fersprieding == Reidklysters komme yn it briedseizoen hast yn hiel Europa foar, mar net op 'e [[Grut-Brittanje|Britske Eilannen]] en [[Skandinaavje]] (útsein dan in pear plakken yn it midden fan [[Sweden]], dêr't de fûgel it goed docht). It biotoop fan 'e fûgel bestiet út reidlân oan 'e iggen fan marren en rivieren. De soarte hat twa ûndersoarten: * ''A. a. arundinaceus'': fan Europa oant it noarden fan [[Iran]] en noardwesten fan [[Araabje]]. * ''A. a. zarudnyi'': fan súdeastlik [[Jeropeesk Ruslân]] en noardlik Iran oant noardwestlik [[Mongoalje]] en noardwestlik [[Sina]]. == Reade list == [[Ofbyld:Acrocephalus arundinaceus, Nederlands.jpg|thumb|'260px|''De Reidklyster is yn Nederlân in seldsume fûgel woarn.'']] Tusken 1975 en 2015 is de Nederlânske populaasje mei 85% ôfnommen. Oant 2017 bleau de ûntwikkeling fan 'e stân negatyf. De oarsaak wurdt socht yn 'e ôfname fan relatyf djip yn it wetter steande reidfjilden. Neffens SOVON wie de ôfname fan 'e reidklyster sûnt 1990 alle jierren mear as 5%. Yn 15 jier tiid wie dêrmei de helte derôf. Dêrom waard de soarte as bedrige op 'e Nederlânske Reade list set. Sûnt 2017 giet it wer wat better mei de fûgel. Tusken 2020 en 2022 skommele it tal briedpearkes tusken de 95 en 155. Foar 2023 waard nei goede briedresultaten it tal pearkes tusken de 100 oant 130 rûsd. By de measte mislearre lechsels wie predaasje fan aaien en jongen troch bygelyks rotten de oarsaak.<ref>[https://www.naturetoday.com/nl/nl/nature-reports/message/?msg=31710 Nature Today, 2 jannewaris 2024]</ref> Yn Fryslân kaam de reidklyster yn 'e jierren 1970 yn it grutste diel fan Súdwest-Fryslân, de [[Alde Feanen]] en eastlik fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] foar. De fûgel is tsjintwurdich (2024) hast folslein út Fryslân ferdwûn.<ref>[https://lc.nl/friesland/Grote-karekiet-verdwijnt-uit-Friesland-26947971.html Ljouwerter Krante: ''Grote karekiet verdwijnt uit Friesland'', 19 july 2021]</ref> Maatregels om de fûgel te beskermjen binne it herstellen fan stevige reidseames oan iepen wetter. Dat wurdt bygelyks dien mei it oanbringen fan rasters fan gaas, om sa tefoarren te kommen dat de tsjintwurdich talrike [[skier goes|skiere guozzen]] en oare wetterfûgels de reidseames oanfrette. It hat bliken dien dat dy maatregels fertuten dogge.<ref>[https://www.naturetoday.com/nl/nl/nature-reports/message/?msg=31710 Nature Today: ''Meer grote karekieten in Nederland'', 2 januari 2024]</ref> Yn Nederlân is de reidklyster noch fral oanwêzich yn it noardlike diel fan 'e [[Rânemar]] en it plassegebiet fan 'e [[Utertske Fecht]].<ref>[https://www.harderwijkercourant.nl/lokaal/dieren/994828/herstel-van-zeer-zeldzame-grote-karekiet-in-2030-naar-verwach Hurderwiker Krante, Herstel van zeer zeldzame grote karekiet: in 2030 naar verwachting weer 100 broedende paartjes in Noordelijke Randmeren, 3 jannewaris 2024]</ref> Ynternasjonaal is de fûgel net in bedrige soarte. == Keppeling om utens == * [https://waarneming.nl/species/49/maps/?start_date=2023-07-08&interval=15552000&end_date=2024-01-04&map_type=grid10k De fersprieding fan 'e reidklyster yn Nederlân op ''Waarneming.nl''] * [https://observation.org/species/49/maps/?start_date=2023-01-09&interval=86400&end_date=2024-01-04&map_type=grid100k De fersprieding fan 'e reidklyster yn 'e wrâld op ''Waarneming.nl''] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside [[:nl:Grote Karekiet]] (ferzje fan 4 jannewaris 2024) * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/12530 Sovon] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Acrocephalus arundinaceus|Reidklyster}} }} {{DEFAULTSORT:Reidklister}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reidsjonger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] 25o2h4oqmqv8czedhhk68o398ry7edr 0 190495 1228013 1223994 2026-04-14T19:42:45Z Klaasgroen 50943 ynlieding ferbettere 1228013 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Victor D'Hondt (1841-1901) .jpg|thumb|In foto fan Victor D'Hondt]] De '''D'Hondt-metoade''' is in rekkenmetoade foar it tawizen fan sitten yn [[Parlemint|parleminten]] mei [[evenredige fertsjintwurdiging]]. De metoade heart ta de famylje fan de [[Grutste-gemiddeldemetoade|grutste-gemiddeldemetoades]]. Dizze metoade wiist by de ôfrûning fan de [[sitferdieling]] gjin [[restsitten]] ta om't fraksjes efter de komma net meinommen wurde. Dat ferskilt fan de [[Sainte-Laguë-metoade]], dy’t fraksjes nei it tichtstbye gehiele getal ôfrûnt.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=p2C90cMQesY|titel=D’Hondt-Verfahren|datum=2024-09-13|taal=de}}</ref> De metoade waard betocht troch Victor D'Hondt (1841–1901), [[Belgje|in Belgyske]] jurist en wittenskipper, en wurdt brûkt yn ferskate lannen, wêrûnder [[Belgje]], [[Nederlân]], [[Bulgarije]], [[Finlân]], [[Hongarije]], [[Portegal|Portugal]], [[Spanje]], [[Suriname]], [[Turkije]], [[Switserlân]], [[Noard-Ierlân]] en de [[Dominikaanske Republyk]]. == Tapassing == De ferkiezingsútslach neffens de D'Hondt-metoade kin berekenne wurde troch de ûndersteande stappen te folgjen. It nimt dêrby allinnich de '''effektive stimmen''' mei fan partijen dy’t de [[kiesdrompel]] helle hawwe. # Berekkenje de tydlike [[kiesdieler]] troch it totale oantal effektive stimmen op te tellen en te dielen troch it oantal te ferdielen sitten. # Berekkenje de [[Evenredich oanpart|evenredige oanparten]] troch it stimtal fan eltse partij te dielen troch de kiesdieler. # Bepaal hoefolle hiele sitten der oant no ta (yn totaal) ferdield binne, troch de fraksjes efter de komma te skrassen. # Ferleegje de kiesdieler (dit fergruttet it parlemint fiktyf) om alle hiele sitten krekt ta te wizen. # Stel de definitive kiesdieler fêst troch it oantal stimmen fan de lêste entiteit te dielen troch har oantal behelle sitten. Hoewol’t yn guon útlisfoarmen sprutsen wurdt fan [[restsitten]] nei de earste ferdieling mei de kiesdieler, kent de D’Hondt-metoade yn strikte sin gjin restsitten. Dy ûntsteane allinnich as skynbere tuskenstap mei in tydlike en in definitive kiesdieler. Yn feite is de D'Hondt-metoade ien trochgeande tawizing fan sitten oan partijen op basis fan heechste gemiddelde. De metoade hat hjirby (fiktyf sjoen) altyd in wat grutter parlemint nedich as de werklike grutte om't de wearden efter de komma fuortfalle. == Praktykfoarbyld == Dit rekkenfoarbyld is ôfkomstich fan 'e risseltaten fan 'e dielsteateferkiezings fan 2024 yn [[Saksen (dielsteat)|Saksen]]. 2.142.517 stimmen waarden útbrocht op 6 partijen om 119 sitten te ferdielen. De tydlike [[kiesdieler]] komt út op 18.004,34 stimmen de sit. It oantal stimmen foar eltse partij wurdt dield troch de kiesdieler fan 18.004,34, wêrby't it risseltaat nei ûnderen ôfrûne wurdt. It oantal sitten dat op dizze wize berekkene is, wurdt byinoar opteld. Yn dit foarbyld jout dit 115 hiele sitten, fjouwer minder as de fereaske 119. Om dit tekoart te korrizjearjen, wurdt it parlemint fiktyf fergrutte. De lêste sit giet nei de sechsde sit fan die Linke wêrtroch de kiesdieler fêststeld wurdt op 17.481,33 (104.888/6). Mei in fiktive parlemintsgrutte fan 122,56 wurde úteinlik alle 119 sitten as hiele sitten ferdield. {| class="wikitable" |+Dielsteateferkiezings fan 2024 yn Saksen !Sitten !119 ! colspan="4" |D'Hondt-metoade |- !Partij !Stimmen ![[Evenredich oanpart|E.O.]] !Hiele sitten !D.H. !Hiele sitten |- !CDU |749.216 |41,<s>61</s> |41 |42,<s>86</s> |42 |- !AfD |719.274 |39,<s>95</s> |39 |41,<s>15</s> |41 |- !BSW |277.173 |15,<s>39</s> |15 |15,<s>86</s> |15 |- !SPD |172.002 |9,<s>55</s> |9 |9,<s>84</s> |9 |- !Grüne |119.964 |6,<s>66</s> |6 |6,<s>86</s> |6 |- !Linke |104.888 |5,<s>83</s> |5 |6,<s>00</s> |6 |- !Totaal !2.142.517 !119 !115 ! align="right" |122,56 !119 |- ! colspan="2" | Kiesdieler ! colspan="2" |18.004,34 ! colspan="2" align="right" |17.481,33 |} De [[Sainte-Laguë-metoade]] waard lykwols brûkt by de echte ferkiezing.<ref>[https://www.tagesschau.de/wahl/archiv/2024-09-01-LT-DE-SN/index.shtml Landtagswahl Sachsen 2024 - Ergebnisse und Analysedaten | tagesschau.de]</ref> == Effekt == By de tawizing fan sitten jout de D'Hondt-metoade yn de regel in systematysk foardiel oan gruttere partijen. Dat hinget gear mei it feit dat de metoade alle sitten as hiele sitten tawiist en dêrfoar it parlemint yn de berekkening fiktyf fergruttet. As alle partijen in lyk persintaazje stimmen tafoege krije, dan sille gruttere partijen yn absolute sin mear ekstra sitten krije as lytsere partijen. De standertôfrûning dy't ek wol de [[Sainte-Laguë-metoade]] neamd wurdt, bliuwt it tichtste by it orizjinele [[evenredich oanpart]]. In oare metoade binnen de famylje fan grutste gemiddelden is de Imperiali-metoade, dy't tapast wurdt by Belgyske gemeenteriedsferkiezings. Dizze metoade jout lykwols in noch grutter foardiel oan gruttere partijen. == Ferwizings == [[Kategory:Kiesstelsel]] gzhv2q8c5rxov1mid8w81v5ks6v3t1v 10 191027 1228008 1227917 2026-04-14T18:51:27Z RomkeHoekstra 10582 tf 1228008 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" style="background:#ced8e5" width="96%" | [[Dielsteaten en unyterritoaria fan Yndia]] |- ! align="center" colspan="2" style="background:#f7eee3" | [[Dielsteat (Yndia)|Dielsteaten]] |- | align="center" colspan="2" style="font-size:90%;" | [[Andhra Pradesh]] · [[Arunachal Pradesh]] · [[Assam]] · [[Bihar]] · [[Chhattisgarh]] · [[Goä (dielsteat)|Goä]] · [[Gûdjarat]] · [[Haryana]] · [[Himachal Pradesh]] · [[Jharkhand]] · [[Karnataka]] · [[Kerala]] · [[Madhya Pradesh]] · [[Maharashtra]] · [[Manipoer]] · [[Meghalaya]] · [[Mizoram]] · [[Nagalân]] · [[Orissa]] · [[Pûndjaab (Yndia)|Pûndjaab]] · [[Radjastan]] · [[Sikkim]] · [[Tamil Nadu]] · [[Telangana]] · [[Tripoera]] · [[Uttar Pradesh]] · [[Uttarakhand]] · [[West-Bingalen]] |- ! align="center" colspan="2" style="background:#f7eee3" | [[Unyterritoarium|Unyterritoaria]] |- | align="center" colspan="2" style="font-size:90%;" | [[Andamanen en Nikobaren]] · [[Chandigarh]] · [[Dadra en Nagar Haveli en Daman en Diu]] · [[Delhi]] (Nasjonaal Haadstedsk Territoarium) · [[Jammu en Kasjmier (territoarium)|Jammu en Kasjmier]] · [[Ladakh]] · [[Lakshadweep]] · [[Pondicherry]] |- | colspan="2" | {{Bewurklinks|Berjocht:Navigaasje dielsteat fan Yndia}} |} <noinclude> [[Kategory:Navigaasje Yndia]] </noinclude> kathaf68bg3xr1waqc5225zcrr5yzt1 0 191059 1228026 1227985 2026-04-14T21:30:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1228026 wikitext text/x-wiki [[File:The-Big-Sleep-trailer-book.jpg|thumb|Byld út de film-fersje fan ''The Big Sleep'' fan [[1946]], dêr't [[Humphrey Bogart]] yn de hân de boek-ferzje hat.]] '''''The Big Sleep''''' ([Ingelsk]]: "De Grutte Sliep") is in [[misdieroman]] fan 'e skriuwer [[Raymond Chandler]], út de [[Feriene Steaten]], mar opbrocht yn [[Grut Brittanje]]. It boek kaam yn [[1939]] út by [[Alfred A. Knopf, Inc.]] De titel betsjut "De Grutte Sliep", in [[eufemisme]] foar de [[dea]]. == Ynhâld == It ferhaal spilet him ôf yn Los Angeles en is opmerklik om't in soad yntriges en ûnferwachte winskings it ferhaal kompleks meitsje. {{Plotbedjer}} Priveedetektive Philip Marlowe wurdt ynhierd troch generaal Sternwood, in rike, ferlamme man, dy't Marlowe fertelt dat er syn help wol omdat syn dochter Carmen sjantearre wurdt troch Arthur Gwynn Geiger, in boekhanneler. Marlowe oanfurdiget de opdracht, mar ear't er fuortgiet freget Asteran, de twadde dochter fan generaal of er ynhierd is om har man Rusty Regan weom te finen, dy't in moanne werom ferdwûn is. Marlowe giet nei Geigers boekhannel en ûntdekt dat it in útliensaak foar pornografyske boeken is. Marlowe spoart Geiger op. dy't folget nei de man syn hûs. Hy sjocht dat ek Carmen Sternwood binnen is. Ynienen is der in flits fan in fototastel, folge troch in skreau fan Carmen. Marlowe komt nei it hûs ta en der wurdt trije kear sketten, en immen rint fuort. Binnen sit Carmen drogearre en neaken op in stoel foar in kamera, mei oan har fuotten it lyk fan Geiger; de film is lykwols fuort. Marlowe bringt it famke nei har hûs, mar as er weromkomt, is Geigers lichem ferdwûn. De oare deis lit de plysje him witte dat de auto fan de Sternwoods fûn is, fan in pier de oseaan yn riden, mei it lyk fan de sjauffeur der noch yn. Ek de plysje freget oft er op 'e syk is nei Regan. Neigeraden dat it ferhaal him ûntteart, fynt Marlowe út dat de sjauffeur fereale wie op Carmen Sternwood, en Geiger deade hat om de fotos. Ek in oare figuer, in Joe Brody, liket wat mei de moard op Geiger te krijen te hawwen, mar dy wurdt ek dea dien. It docht bliken dat Brody en Agnes Lozelle, in meiwurker fan Geiger, it plan opfette hiene om Geigers winstjaande saakje oer te nimmen. Brody is ek wa't de negativen en ôfdrukken fan de foto's fan Carmen Sternwood hat. As Marlowe letter besiket om ynformaasje en foto's fan syn klient fan Brody los te krijen wurdt Brody ek fermoarde. Sels as de detektive úteinlik beslach leit op de foto's, blykt it ferhaal oer de sjantaazje net te klopjen, en Marlowe set syn ûndersyk fierder. == Personaazjes == * Philip Marlowe, priveedetektive * Generaal Sternwood, in rike en sike âlde man * Vivian Sternwood, de âldste dochter fan 'e generaal * Terrance "Rusty" Reagan, Vivian's lang ferlerne man * Carmen Sternwood, de jongere dochter fan 'e generaal * Owen Taylor, de sjauffeur fan 'e Sternwoods * Norris, de butler fan 'e Sternwoods * Arthur Gwynn Geiger, boekferkeaper en pornograaf * Carol Lundgren, Geiger's jonge leafste * Agnes Lozelle, Geiger's boekhannelsklerk en in krimineel * Eddie Mars, in misdiedbaas * Mona (Grant) Mars, syn frou * Joe Brody, in oplichter en Mona Mars' eks-leafste * Bernie Ohls, in plysjeûndersiker en Marlowe's freon * Taggart Wilde, de distriktsadvokaat * Kaptein Cronjager, de pleatslike plysjekaptein en Marlowe's fijân * Harry Jones, in boef * Lash Canino, hiermoardner == Wurdearring == Fan it ferhaal is yn [[1946]] in film makke troch [[Howard Hawks]], mei [[Humphrey Bogart]] en [[Lauren Bacall]]. It doch as al te maklike ferhaal waard noch yngewikkelder trochdat guon parten yn de film net opnaam waarden. Yn [[1978]] waard de film nochris dien. Dy ferzje omfiemet parten oer drugsferslaving, homoseksualiteit, pornografy en neakenens, dy't yn yn 1046 net koenen fanwegen it publyk. Lykwols wie disse ferzje set yn it [[Londen]] fan [[1970-er jierren|de jierren 1970]]. It boek ''The Big Sleep'' waard yn [[1999]] opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]. {{DEFAULTSORT:Big Sleep, The}} [[Kategory:Literêr wurk fan Raymond Chandler]] [[Kategory:Detektiveroman]] [[Kategory:Ingelsktalige roman]] [[Kategory:Roman út 1939]] [[Kategory:Literatuer oer in privee-detektive]] [[Kategory:Literatuer oer moard]] [[Kategory:Literatuer oer pornografy]] [[Kategory:Literatuer oer sjantaazje]] ftsr42utij5yia04g4g5d8aqn5aa69t 1 191069 1228025 1227987 2026-04-14T21:19:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Pleatsmoarden. */ Antwurd 1228025 wikitext text/x-wiki == Pleatsmoarden. == (Ik ha de ûndersteande tekst eefkes ferhûze nei dit plak, want ik tink dat it hjir thús heart). Goeiejûn @RomkeHoekstra, ik seach dat jo oan 'e gong wie mei Súdafrikaanske provinsjes. Moai dat ek wat omtinken jûn wurdt oan dat part fan de wrâld. Binne jo fan doel yn 'e takomst mear siden oar Súd-Afrika oan te meitsjen? Ik woe der yn 'e neie takomst ek mear oer skriuwe, foaral omreden dat ik dêr de lêste jierren in soad hinne gean. Ik woe benammen skriuwe oer plakken, de histoarje ensfh. Mar ik wol jo neat ûnthâlde, dus skriuw mar raak wêr't jo oer skriuwe wolle:-). Ik woe jo al even wize op de side oer de pleatsmoarden dy't jo in stikmannich jierren lyn skreaun hiene. Ik tink dat dy wol wat mear in neutralere dekking hawwe kin. Ik tink jo hawwe dy fan it Afrikaanstalige lemma oernommen, en dy sjocht it suver fan ien kant. Jo kinne bygelyks nei de Ingelske fariant sjen dy't dêr folle neutraler oer giet. Fr.gr. Kneppelfreed (oerlis) 4 apr 2026, 20.45 (CEST) :{{Ping|Kneppelfreed}} Ik ha it artikel oer de pleatsmoarden in bytsje oanpast en hoopje dat it jo sa goed is. En oars soe ik it moai fine as jo de sinnen hjir eefkes delsetten wêr't jo muoite mei ha. Ik ha de Súdafrikaanske provinsjes beskreaun en it lemma oer Súd-Afrika foar in grut part fernijd - it artikel oer it lân sels wie yntusken nammentlik ek datearre. Yn it gefal fan Súd-Afrika (en sa ek Meksiko) stie boppedat noch in ynfoboks dy't op 'e mobyl der foar soarge dat de begjintekst fan it artikel hast net te lêzen wie. Moai dat jo ek wat oan Súd-Afrika dwaan wolle want der binne ek noch in pear grutte plakken dêr't de artikels wol wat útwreiding nedich ha. Ik ha genôch oare ûnderwerpen wêr't ik noch mei te set wol, mar út en troch sil ik ek wol wer oer Súd-Afrika skriuwe. Ik winskje jo noflike Peaskedagen ta.--RomkeHoekstra (oerlis) 4 apr 2026, 23.06 (CEST) @RomkeHoekstra, goeiemoarn. Sorry foar it lette respons, ik haw drokke dagen op it stuit en de maitiid is hjir en dêr is soad wurk te dwaan. Hawwe jo fierders in goed Peaske hân? Oangeande it artikel oer de pleatsmoarden, liket it artikel wat te folle te hingjen rjochting dat de moarden op de boeren rjochte binne op blanke boeren. Sa liket it Afrikaansktalige lemma te wêzen. Foar in soad Afrikaners fielt dat yndie sa, mar de kriminaliteit is spitigernôch yn it algemien yn it lân tanommen en boeren binne dêr ek slachtoffer fan wurden. It soe moai wêze dat der ek eefkes yn neamd wurde kin dat, neffens it Súdafrikaanske statyk en de Transvaal boere-organisaasje boeremoarden tusken 2015-2017 tusken de 54 en 73 moarden it jier yn in totaal fan 20.000 moarden it jier yn it lân. Ek soe it baas wêze dat der neamd wurdt dat ek swarte wurknimmers by de oanfallen omkommen binne, en ik miende dat dat tal noch heger wie as de blanken. Jo kinne oars it bêste even nei it Ingelsktalige lemma sjen. Dêr binne yn ekstreemrjochtse rûnten by Afrikaners dy't de pleatsmoarden as in folkemoard omskriuwe wolle, itjinge troch Trump en syn regear en oare rjochtse politisy oernommen waard. Ik hoopje dat ik it in bytsje dúdliker makke ha. Fr.gr. Kneppelfreed (oerlis) 12 apr 2026, 07.06 (CEST) ::{{Ping|Kneppelfreed}} Ik ha dit artikel oer de pleatsmoarden yn 2017 skreaun. Ik wit eins net iens mear wat de oanlieding wie want it is al wer 9 jier lyn, mar ik leau dat it doe yn it nijs wie. It wie in oersetting fan 'e Afrikaansktalige side (Afrikaansk wurdt trouwens net allinnich troch Afrikaners praat, de grutste groep - 60% oant 65% - fan 'e Afrikaansktalige mienskip wurdt foarme troch de kleurlingen en dy sille grif ek aktyf wêze op 'e Afrikaansktalige wiki). It lestige by it skriuwen oer dit ûnderwerp is dat der in soad aktivisme om hinne hinget. Dat makket it ûnderwerp al gau kontroversjeel om't aktivisten (of politisi) de pleatsmoarden fanút in eigen perspektyf en mei eigen bedoelings ynkleurje. Guon meitsje it grutter troch bygelyks de claim genoside te brûken, oaren wolle de pleatsmoarden - út skamte, mar miskien ek wol om't it har ûnferskillich lit - leafst sa lyts mooglik hâlde. Net foar neat stiet der dat it in tige beladen ûnderwerp is. Neutrale minsken binne der net, mar it is wol fan grut belang hjir neutraal te skriuwen. Dit artikel besiket spesifyk oer de pleatsmoarden te ynformearjen, net oer de kriminaliteit yn Súd-Afrika yn it algemien. Yn 2019 wiene der yn Jehannesburch grutskalige útbraken fan geweld tsjin migranten ([[:en:2019 Johannesburg riots]]), wêrby't minsken fermoarde en winkels yn 'e brân stutsen waarden. It wie net de earste kear dat soks barde en ek net de lêste kear. Ik skriuw dit hjir om't it dúdlik makket dat haat tsjin minderheden ek yn 'e Súdafrikaanske samenleving foarkomt. En dat it maklik aktivearre wurde kin, bygelyks troch minsken as Julius Malema. Sawol by de boeren op ôfhandich lizzende pleatsen as de migranten út oare Afrikaanske lannen giet it om minderheden yn in faak kwetsbere posysje. Ik wyt net wat de oaren derfan tinke, mar sokke foarmen fan geweld kinne spesifyk beskreaun wurde en hoege, wat my oanbelanget, net op ien bulte smiten te wurden mei oare geweldsmisdriuwen, dy't faak fan in tige oare aard binne. Ik lit it artikel no ynearsten foar wat it is, mar it stiet jo fansels frij om it út te wreidzjen. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 apr 2026, 12.24 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], it bliuwt yndie in beladen ûnderwerp. It is de lêste tiden wer mear yn it nijs, net fanwegen de moarden sels (dy binne de lêste jierren ôfnaam, dochs komme noch hieltyd wol foar), mar mear om politike redenen. Fral om't Trump claimde dat der in blanke genoside geande is yn Súd-Afrika en dat er blanke Súdafrikanen asyl oanbea yn e Feriene Steaten. Ja ik wit dat de mearderheid fan Afrikaansktaligen net-blanken binne, mar ik sjoch wol in gâns ferskil tusken it Afrikaansktalige en Ingelsktalige lemma hjiroer. Jo skriuwe dat dizze side oer de pleatsmoarden giet. Dêr hawwe jo gelyk yn, mar it soe, nei myn miening, relevant wêze om de kontekst te wjerjaan wêryn de pleatsmoarden plakfine. Oan iene kant wurdt der oppenearre dat boeren ornearre wurde fan de rôfmoarden, itjinge yn it artikel neamd waard, mar it is neffens my ek relevant oan te jaan oan oare kant te neamen dat de kriminaliteit en homiside yn syn totalens tanaam is en dat de pleatsmoarden dêr part fan binne. Dêr soene de sifers êr't ik nei ferwiisde by yn neamd wurde kinne. Dêr binne grif groepen dy't slachtoffer binne fan haat yn de Súdafrikaanske maatskippij, lykas yn in soad oare plakken op 'e wrâld. Ja dat grutskalige geweld yn 2019 tsjin migranten wie net bêst en ik kin sels ûnderskriuwe dat migranten har net altyd feilich fiele dêr en ik kin Simbabwanen dêre dy't dêr wurkje dêr delsjoen op wurde dat hja wurk fan Súdafrikanen ôfpakke. En útspraken lykas dy fan Malema helpe net mei. It liet ''Skiet die Boer'' of ''Kill the Boer'' wie in protestliet fan de 1970-er of 80-er jierren yn 'e snuorje fan 'e apartheid. Dat liet waard him pear jier lyn troch it Gerjochtshôf fan Súd-Afrika ferbean te brûken, om't soks ta geweld oansette koe en dat moat nea oanmoedige wurde. De ûntefredenens is noch tige grut by in part fan de befolking. Nei't de apartheid yn 1994 offisjeel ôfskaft waard, is dêr hieltyd noch in ekonomyske apartheid. De blanken, dy't 7% fan de befolking foarmje hawwe noch altyd 70% fan de lânbougrûn yn hannen. De wurkleazens fan blanken is leau'k 7%, wylst dy fan swarten om de 40% (miende ik om-ende-by) is. En boppedat binne der by guon noch altyd de littekens fan it apartheidsrezjym dat net neat wie. Wat is de miening fan oare meidoggers @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]]? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 13 apr 2026, 02.59 (CEST) :::: Ik wit net goed wat ik hjir mei oan moat; ik soe sizze: de pleatsmoarden yn [[Súd-Afrika]] binne ferbûn mei de pleatsmoarden yn [[Simbabwe]]. It skynt dat yn Simbabwe it mear oer it oernimmen fan de pleatsen giet, wylst it yn SA mear om rôf giet. ([[Nigearia]] is wat te fier fuort foar my, dat dêr wit ik net krekt fan wat de eftergrûn is.) Mar of sa'n ûnderskie wier makke wurde kin, of dat it ferskil feroasake wurdt troch hoe de trije lannen it probleem oanpakke, dat wit ik net. Grif wie it better en skriuw in artikel oer pleatsmoarden, mei de mûglike oarsaken, en dan stikjes apart oer [[Brazylje]], Nigearje, Simbabwe en Súd-Afrika oer hoe dy neamde oarsaken al as net treffe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) ::::: {{Ping|Kneppelfreed|Mysha}} Twa dingen: de wurkleazens yn Súd-Afrika wie ûnder de swarte befolking struktureel heech yn 'e tiid fan 'e Apartheid (20%). Doe't Jakob Zuma it yn 2009 fan Thabo Mbeki oernaam wie de wurkleazens noch ûngefear itselde (20%-23%). Under it wanbelied fan Jacob Zuma - dy't neffens de Zondo Commission tsjientallen miljarden euro's fan publike saken lykas ûnderwiis en sûnenssoarch brûkte foar korrupt hanneljen, de rjochssteat en justysje troch politike beynfloeding oantaaste en de ekonomy fan it lân grutte skea brocht - is dy wurkleazens hast ferdûbele. It hjoeddeiske wurkleasheidsifer fan wat Kneppelfreed neamt is dus net allinnich ta te skriuwen oan it Apartheidsrezjym, mar foar in hiel grut diel oan it belied fan it ANC ûnder Zuma. Wêrby't ek noch sein wurde kin dat it ek Nelson Mandela en Thabo Mbeki net slagge om it hege wurkleazenssifer nei ûnder te krijen, wylst de Súdafrikaanske ekonomy wol foars groeide en alle boycotmaatregelen tsjin it lân nei 1994 opheft wiene. Wat de pleatsen oanbelanget: Súd-Afrika hat der net foar keazen om de pleatsen fan 'e boeren te ûnteigenjen. Nei alle gedachten sjocht Súd-Afrika nei it foarbyld fan Simbabwe, dêr't Robert Mugabe de pleatsen fan 'e blanken somtiden sels mei geweld ûnteigene. Mei as gefolch dat de agraryske sektor en de ekonomy fan 'e eardere nôtskuorre fan Afrika ynstoarte. Ik bin it iens mei Kneppelfreed dat de gefolgen fan 'e Apartheidstiid noch altiten trochwurkje yn 'e Súdafrikaanske ferhâldingen en ik kin my der sels wol wat by foarstelle as slachtoffers dêrfan jild of besit stelle fan minsken dy't harren skuldich makke ha oan sokke Apartheidspraktiken. Dêr sjoch ik dan persoanlik noch wol in kontekst. Mar dy kontekst mis ik as it giet om de moard op ûnbekende minsken of sels hiele hûshâldingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 apr 2026, 19.26 (CEST) :::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha}} Romke, ik leau dat net ien hjir om begryp foar moard freget. Mar der is in skrikbarend heech tal moarden yn Súd-Afrika, en as ik Kneppelfreed goed begryp, besiket er yn syn algemienheid in oarsaak te sykjen wêrom't der yn Súd-Afrika mear moarden plakfine as yn oare lannen. Wat it artikel oangiet, mis ik fral it feit dat de Pleatsmoarden mar in lyts persintaazje útmeitsje fan it totale tal moarden yn Súd-Afrika. Op en: lês ik oer it Vryheidsfront Plus, in renommearre politike partij (dus net ekstreemrjochts) dy't de Afrikaners fertsjintwurdiget, it folgjende: "''In 2003 the Freedom Front political party stated that farmers were 'being murdered at a rate of 274 per 100,000',  whilst the national murder rate was 61 per 100,000 people.''" Dat soe oanhelle wurde kinne, mar it is in relatyf en gjin absolút ferskil, dus der wurde noch altyd folle mear swarten as blanken fermoarde. Dêrom fyn ik ek dat der in stikje by moatte soe oer dat de anty-blanke genoside yn Súd-Afrika net echt is mar in gearspanningsteory. Dat hoecht echt gjin grut ferhaal te wurden; ien strategysk pleatste sin makket al in grut ferskil. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 14 apr 2026, 02.27 (CEST) :::::::: [[Moarden yn Súd-Afrika]] as [[Súd-Afrika#Misdie]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 14 apr 2026, 13.25 (CEST) ::::::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Ik suggerearje net dat Kneppelfreed begryp foar moard freget. Ik ha wol skreaun dat ik de kontekst mis om de pleatsmoarden yn te setten (en dus sjoch ik ek net goed wat ik feroarje moatte soe). De oarspronklike opset wie neffens it Afrikaansktalige artikel en nei de earste opmerking fan Kneppelfreed ha ik besocht dat neutraler op te skriuwen. Ik ha safolle mooglik besocht my te beheinen ta wat der bart en wat der oer sein is, krekt omdat it in beladen ûnderwerp is. Ik ha de kontroverse sa ferwurde yn it artikel: "Yn guon rûnten wurdt sels sprutsen fan in doelbewuste folkemoard om blanke boeren fan harren grûn te ferdriuwen, al wurdt dat troch de oerheid en ynternasjonale ynstânsjes lykas de Feriene Naasjes wjerlein. Dêrnjonken wurde ek faktoaren as de ynfloed fan drugs, hege wurkleazens en de swakke ekonomyske posysje fan 'e plattelânsbefolking neamd as mooglike oarsaken foar it geweld." Sels soe ik net witte hoe't ik dat oars opstelle moat. Dus as immen tinkt dat it neutraler kin of moat, dan stiet dat elkenien frij om te dwaan.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 14 apr 2026, 08.59 (CEST) :::::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha}} Bêst genôch. Ik haw de side even neirûn en in bytsje oanpast en tagelyk ek mar even by de tiid brocht. Dit wie sa ûngefear wat my foar eagen stie doe't ik justerjûn myn berjocht oan Romke skreau. Neffens my is it sa yndie wat neutraler, mar folle haw ik der net oan feroare. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 14 apr 2026, 23.19 (CEST) gsfnr71c6zcqnbzssp0jkp4yj003xd8 0 191072 1228037 1227957 2026-04-14T21:48:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Skiednis */ [[]] 1228037 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Sikkim | status = Dielsteat | ôfbylding = Buddha statue at Buddha Park of Ravangla, Sikkim, India (1).jpg | ôfbyldingstekst = Boedabyld yn it Boedapark fan Ravangla | flagge = | wapen = Seal of Sikkim color.png | haadstêd = [[Gangtok]] | grutste stêd = [[Gangtok]] | distrikten = 6 | gouverneur = | chief minister = | wetjaand orgaan = | ynwennertal = 610.577 <small>(2011)</small><ref>[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]</ref> | oerflak = 7.096 km² | befolkingstichtens = 86 ynw./km² | hichte = 280 - 8.586 m | talen = [[Nepaleesk]], Sikkimeesk, Lepcha | religy = [[Hindoeïsme]] 57,8%<br>[[Boedisme]] 27,4%<br>[[Kristendom]] 9,9%<br>Oars 4,9% | stifting = 16 maaie 1975 | iso-koade = IN-SK | webside = [https://sikkim.gov.in/ sikkim.gov.in] | mapname = | lat_deg = | lon_deg = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Sikkim in India (claimed and disputed hatched).svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Sikkim yn Yndia | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Sikkim''' is in dielsteat yn it noardeasten fan [[Yndia]] yn 'e [[Himalaya]]. It is de op ien nei lytste en de tinste befolke steat fan it lân. Sikkim grinzget yn it noarden en easten oan [[Tibet]] (Sina), yn it súdeasten oan [[Bûtan]], yn it westen oan [[Nepal]] en yn it suden oan 'e dielsteat [[West-Bingalen]]. De steat stiet bekend om syn biologyske ferskaat, syn alpine klimaat en de [[Kanchenjunga]], de heechste berch fan Yndia. == Geografy == [[Ofbyld:Kanchanjanga peak of the Himalayas from Darjeeling.jpg|thumb|left|De Kanchenjunga sjoen fanút Darjeeling.]] It lânskip fan Sikkim wurdt folslein bepaald troch de bergen fan 'e Himalaya. Hast de hiele steat is bergeftich, mei hichteferskillen dy't fariëarje fan 280 meter yn 'e rivierdellingen oant de 8.586 meter hege Kanchenjunga. De Kanchenjunga is de op twa nei heechste berch fan 'e wrâld en wurdt troch de Sikkimezen as hillich beskôge. De wichtichste rivier is de [[Teesta]], dy't de steat fan noard nei súd trochsnijt en foar Sikkim tige wichtich is. Sikkim hat hûnderten alpine marren, wêrfan de Tsomgo-mar ien fan 'e meast ferneamde is. == Skiednis == It [[Keninkryk Sikkim]] wie oant 1975 in ûnôfhinklik keninkryk (in [[monargy]]) ûnder de lieding fan de Chogyal-dynasty. It keninkryk waard yn 1642 stifte. Yn 'e 19e iuw waard it in protektoraat fan [[Britsk-Ynje]]. Nei de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 bleau Sikkim in protektoraat, mar nei politike ûnrêst en in referindum yn 1975 stimde de befolking foar de ôfskaffing fan 'e monargy. Op 16 maaie 1975 waard Sikkim offisjeel de 22ste dielsteat fan 'e Republyk Yndia. == Befolking == De befolking fan Sikkim is unyk troch har mingde oarsprong. De oarspronklike bewenners binne de Lepcha's en de Bhutia's, mar hjoed-de-dei foarmje de Nepalezen de grutste etnyske groep. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling (1951–2011) ! Jier !! 1951 !! 1961 !! 1971 !! 1981 !! 1991 |- ! Ynwennertal | 137.725 || 162.189 || 209.843 || 316.385 || 406.457 |- ! Jier !! 2001 !! 2011 |- ! Ynwennertal | 540.851 || 610.577 |} === Religy === It [[Boedisme]] spilet in enoarme rol yn it deistich libben en it lânskip fan Sikkim, al is it [[Hindoeïsme]] no de grutste religy troch de ymmigraasje út [[Nepal]] wei. Opfallend is de rappe groei fan it kristendom, dat tusken 2001 en 2011 tanaam fan 6,7% nei 9,9%. Dy groei fynt benammen plak ûnder de Nepaleeske mienskip en de lânseigen stammen. [[Ofbyld:Sai Temple in Namchi, Sikkim.jpg|thumb|Sai-timpel yn Namchi.]] [[Ofbyld:Rumtek Monastery.jpg|thumb|It Rumtek-kleaster, ien fan de wichtichste Boedistyske kleasters.]] {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |+ Religy yn Sikkim ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%) |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 60,9% || 57,8% || style="color: red;" | -3,1% |- | style="text-align: left;" | [[Boedisme]] || 28,1% || 27,4% || style="color: red;" | -0,7% |- | style="text-align: left;" | [[Kristendom]] || 6,7% || 9,9% || style="color: green;" | +3,2% |- | style="text-align: left;" | Oars (Islam, Sikhisme) || 4,3% || 4,9% || style="color: green;" | +0,6% |} == Grutste plakken yn Sikkim == De befolking konsintrearret him benammen yn it eastlike en súdlike part fan 'e steat. {| class="wikitable sortable" style="width: auto;" ! Rang !! Plak !! Distrikt !! Ynwennertal <small>(2011)</small> !! Funksje |- | 1 || [[Gangtok]] || Gangtok || 100.286 || Haadstêd, kultureel sintrum |- | 2 || [[Upper Tadong]] || Gangtok || 22.670 || Wichtich foar ûnderwiis. In saneamde ''[[census-town]]'' |- | 3 || [[Namchi]] || Namchi || 12.190 || Haadplak fan it suden en beafeartsplak |- | 4 || [[Singtam]] || Gangtok || 5.868 || Hannelssintrum oan 'e Teesta |- | 5 || [[Rangpo]] || Pakyong || 5.993 || Grinsstêd en poarte nei West-Bingalen |} == Kultuer == Sikkim hat in rike Tibetaansk-Boedistyske kultuer. Der binne mear as 200 Boedistyske kleasters (gompa's) yn 'e steat, wêrfan Rumtek en Enchey de meast ferneamde binne. [[Ofbyld:Monk Dancing at the Tibetan Losar (New Year).jpg|thumb|left|Dûnsjende muonts op it Tibetaanske Nijjiersfeest.]] Hoewol't it Boedisme kwa oantallen in minderheid wurden is, binne de Boedistyske festivals noch altyd de kulturele hichtepunten fan it jier dêr't de hiele mienskip oan meidocht. Losar is it Tibetaanske Nijjiersfeest, dat meastentiids yn febrewaris falt. It is in tiid fan famyljegearkomsten en symboalyske rituelen om it kwea fan it âlde jier te ferdriuwen. De strjitten fan Gangtok wurde dan fersierd mei gebedsflaggen en der wurde spesjale dûnsen útfierd yn 'e kleasters. Saga Dawa wurdt beskôge as de hillichste dei foar de Boedisten yn Sikkim. Op dy dei wurde de berte, de ferljochting en de dea fan 'e Boeda betocht. In hichtepunt is de grutte prosesje yn Gangtok. == Ekonomy == Sikkim is de grutste produsint fan swarte kardemom yn Yndia. Dit krûd is ien fan 'e wichtichste eksportprodukten fan 'e steat. Dêrnjonken wurdt ek gember, kurkuma en fruit produsearre. Yn 2003 naam Sikkim it beslút om folslein oer te stappen op biologyske lânbou. Dat doel waard yn 2015 helle, wêrmei't Sikkim de earste biologyske dielsteat fan Yndia waard. Sûnt dy tiid is it brûken fan gemyske bestridingsmiddels en keunstdong ferbean. Ferskillende grutte Yndiaaske farmaseutyske bedriuwen hawwe fabriken opset yn Sikkim. Dêrnjonken eksportearret de steat ek elektrisiteit troch de wetterkrêftsintrales. De lêste jierren hat it regear fan Sikkim ek in soad ynset op it stimulearjen fan it eko-toerisme. Foar dat doel hat it regear in soad ynvestearre yn nije diken en de oanlis fan in fleanfjild, Pakyong Airport, dat yn 2018 iepene waard. == Bestjoer == Sûnt 2021 hat Sikkim 6 distrikten ynstee fan 4. De âlde nammen (East, West, Noard en Súd) binne offisjeel feroare nei de nammen fan 'e haadplakken en der binne twa nije distrikten (Soreng en Pakyong) tafoege. It bestjoer sit yn Gangtok. {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right; font-size: 90%;" ! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²) |- | style="text-align:left" | [[Gangtok (distrikt)|Gangtok]] (foarhinne East-Sikkim) || Gangtok | [[Ofbyld:Gangtok in Sikkim (India).svg|60px|center]] | 281.293 || 954 |- | style="text-align:left" | [[Mangan (distrikt)|Mangan]] (foarhinne Noard-Sikkim) || Mangan | [[Ofbyld:Mangan in Sikkim (India).svg|60px|center]] | 43.354 || 4.226 |- | style="text-align:left" | [[Namchi (distrikt)|Namchi]] (foarhinne Súd-Sikkim) || Namchi | [[Ofbyld:Namchi in Sikkim (India).svg|60px|center]] | 146.742 || 750 |- | style="text-align:left" | [[Gyalshing (distrikt)|Gyalshing]] (foarhinne West-Sikkim) || Gyalshing | [[Ofbyld:Gyalshing in Sikkim (India).svg|60px|center]] | 136.299 || 1.166 |- | style="text-align:left" | [[Pakyong (distrikt)|Pakyong]] (nij sûnt 2021) || Pakyong | [[Ofbyld:Pakyong in Sikkim (India).svg|60px|center]] | * || * |- | style="text-align:left" | [[Soreng (distrikt)|Soreng]] (nij sûnt 2021) || Soreng | [[Ofbyld:Soreng in Sikkim (India).svg|60px|center]] | * || * |} <small>* ''De ynwennertallen fan Pakyong en Soreng binne by de folkstelling fan 2011 noch ûnderdiel fan Gangtok en Geyzing''.</small> == Natoer == In grut part fan 'e steat is beskerme natoergebiet. === Nasjonaal Park Khangchendzonga === [[Ofbyld:Gangtok Bulbuley Himalayan Zoological Park Captive Red Panda Walking.jpg|thumb|De reade panda, it steatsdier fan Sikkim.]] It wichtichste park is it [[Nasjonaal Park Khangchendzonga]], dat likernôch 35% fan it oerflak fan 'e steat beslacht. It stiet op 'e [[UNESCO]]-[[Wrâlderfgoed]]list as in mingd erfgoed (sawol natoer as kultuer). Sikkim hat mear as 500 soarten orgideeën en 11 soarten [[fazanten]]. Yn 'e steat komme de seldsume [[sniepanter]] foar en de [[Tibetaanske wolf]]. It nasjonale dier fan Sikkim is de [[reade panda]]. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sikkim}} }} {{DEFAULTSORT:Sikkim}} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Sikkim| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1975]] 3ej940osz7bpwnsovbo16glxxcgdgxm 0 191079 1228017 1227959 2026-04-14T20:25:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1228017 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Gûdjarat | status = Dielsteat | ôfbylding = Statue of Unity358.jpg | ôfbyldingstekst = De [[Statue of Unity]], it heechste stânbyld fan 'e wrâld | flagge = | wapen = Government Of Gujarat Seal In Gujarati.png | haadstêd = [[Gandhinagar]] | grutste stêd = [[Ahmedabad]] | distrikten = 33 | ynwennertal = 60.439.692 <small>(2011)</small><ref>[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]</ref> | oerflak = 196.024 km² | befolkingstichtens = 308 ynw./km² | hichte = 0 - 1.117 m | talen = [[Gûdjaratysk]] | religy = [[Hindoeïsme]] 88,6%<br>[[Islam]] 9,7%<br>[[Jainisme]] 1,0%<br>Oars 0,7% | stifting = 1 maaie 1960 | iso-koade = IN-GJ | webside = [https://www.gujaratindia.com/ gujaratindia.com] | ôfbylding99 = Gujarat in India (claimed and disputed hatched).svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Gûdjarat yn Yndia }} '''Gûdjarat''' ([[Gûdjaratysk]]: ગુજરાત, [[transliteraasje]]: ''Gujarāt''; [[Ingelsk]]: ''Gujarat'') is in dielsteat yn it westen fan [[Yndia]]. It hat de langste kustline fan alle Yndiaaske steaten (likernôch 1.600 km) en de steat grinzget yn it noardwesten oan [[Pakistan]]. De steat is ien fan 'e ekonomysk meast ûntwikkelde regio's fan it lân en stiet bekend om syn hannelstradysje, de tekstylindustry en as it iennichste plak op 'e wrâld dêr't de [[Aziatyske liuw]] noch yn it wyld foarkomt. == Geografy == Gûdjarat hat in tige ôfwikseljend lânskip mei in kustline fan 1.600 kilometer. De steat kin rûchwei ferdield wurde yn trije geografyske regio's: * It skiereilân [[Saurashtra]] bestiet út kustflakten, rotseftich terrein, heuvels en drûge sônes. It is in rûch gebiet mei de Gir-heuvels yn it suden, dêr't it ferneamde Gir-bosk leit. [[Ofbyld:Dhrobana, Gujarat 370510, India - panoramio.jpg|thumb|left|Kamelen yn 'e regio Kutch.]] * De regio yn it noardwesten is Kutch, dy't hast hielendal bestiet út in sâltwoastyn. Yn 'e reintiid rint it gebiet folslein ûnder wetter, mar yn 'e drûge tiid feroaret it yn in ûnbidige, wite sâltflakte dy't út de romte wei te sjen is. * De Eastlike Flakte is it fruchtbere hert fan 'e steat mei grutte rivieren lykas de [[Narmada]], de [[Tapti]] en de [[Sabarmati]]. De rivier de Narmada is foar Gûdjarat fan tige grut belang; troch de bou fan 'e [[Sardar Sarovar-daam]] wurdt it wetter no oer de hiele steat ferdield foar lânbou en drinkwetter. == Skiednis == De skiednis fan Gûdjarat giet hiel fier werom. De âlde stêd Lothal wie ien fan 'e wichtichste havens fan 'e [[Induskultuer]], sa'n 4.500 jier lyn. Troch de strategyske lizzing oan 'e hannelsrûtes fan 'e [[Arabyske See]], wie de kust fan Gûdjarat ien fan 'e earste plakken yn Yndia dêr't Europeeske machten foet oan 'e grûn krigen. De [[Portegezen]] fêstigen harren yn 'e 16e iuw yn [[Daman]] en [[Diu]]. Dy lytse [[enklave]]s bleaune mear as fjouwer iuwen lang yn Portegeeske hannen, sels nei't Yndia yn 1947 ûnôfhinklik wurden wie. Earst yn 1961 waarden se troch Yndiaaske troepen oernommen; hjoed-de-dei hearre se net by de dielsteat Gûdjarat. Sûnt jannewaris 2020 foarmje Daman en Diu tegearre mei Dadra en Nagar Haveli ien [[uny-territoarium]]: [[Dadra en Nagar Haveli en Daman en Diu]]. Foar de Britten wie Gûdjarat de poarte nei harren takomstige ryk yn Yndia. Yn 1612 fersloech de [[Britske East-Yndyske Kompanjy]] de Portegezen yn 'e [[Slach by Swally]]. Dêrnei krigen de Britten tastimming fan 'e [[Mogol-ryk|Mogol-keizer]] om harren earste hannelspost yn [[Surat]] te iepenjen. Surat groeide út ta de wichtichste haven foar de Britten, oant dy rol oan 'e ein fan 'e 17e iuw oernommen waard troch [[Bombay]]. Ek de Nederlânske [[FEK]] en de [[Frânsen]] hiene yn dy tiid bloeiende hannelsposten yn Surat foar de eksport fan tekstyl en indigo. Oan 'e ein fan 'e 18e iuw wreide it Britske bestjoer him oer de hiele regio út. Guon dielen waarden direkt bestjoerd, wylst oare gebieten as foarstelannen (princely states) ûnder Britsk tafersjoch stean bleauwen oant de stifting fan 'e Yndiaaske Uny. [[Ofbyld:Gandhi during the Salt March.jpg|thumb|left|De Sâltmars fan Gandhi.]] Yn 'e moderne skiednis spile de steat in krúsjale rol yn 'e Yndiaaske frijheidsstriid. [[Mahatma Gandhi]] waard hjir berne yn [[Porbandar]]. Fanút syn ''[[ashram]]'' yn [[Ahmedabad]] begûn hy yn 1930 de ferneamde [[Sâltmars]] nei [[Dandi]], in protest tsjin de Britske sâltbelesting dat de wrâldskiednis feroare hat. Sûnt de ûnôfhinklikens yn 1947 wie Gûdjarat ûnderdiel fan 'e grutte steat Bombay. Dat wie in meartalige provinsje dêr't sawol Gûdjaratty as Maratty praat waard. Dat late ta spanningen. Dêrom waard de âlde steat Bombay sûnt 1 maaie 1960 opdield yn 'e steat [[Maharashtra]] (foar de Maratty-sprekkers) en Gûdjarat (foar de Gûdjaratty-sprekkers). De stêd Bombay waard de haadstêd fan Maharashtra en Ahmedabad de haadstêd fan Gûdjarat, mar besletten waard om in folslein nije haadstêd te ûntwerpen, dy't ferneamd waard nei Mahatma Gandhi: [[Gandhinagar]]. === Treinbrân fan 2002 === Yn 2002 wie der in slimme brân yn Godhra fan 'e Sabarmati Express, in trein mei in grutte groep hindoepylgers dy't weromkamen út de hillige stêd [[Ayodhya]]. De trein waard oanfallen troch in grutte kloft minsken en ien fan 'e wagons waard yn 'e brân stutsen, wêrby't 59 hindoepylgers om it libben kamen. De fertinking dat de trein mei opsetsin yn 'e brân stutsen wie troch in kliber moslims yn Godhra, soarge foar in weach fan lulkens yn 'e hiele steat, dy't útrûn op grutskalige en bloedige religieuze rellen tusken hindoes en moslims dy't wikenlang oanhâlden. [[Ofbyld:Ahmedabad riots1.jpg|thumb|250px|Ofbyld fan Ahmedabad yn 2002 doe't de rellen ûnstiene.]] By it geweld kamen neffens offisjele sifers 1.044 minsken om it libben (790 moslims en 254 hindoes), wylst hûnderttûzenen oaren harren hûs ferlearen. Nei in jierrenlang ûndersyk die in spesjale rjochtbank yn 2011 útspraak oer de brân yn Godhra. De rjochter stelde fêst dat der sprake wie fan gearspanning en 31 moslims waarden feroardiele foar de moard en opset (wêrfan 11 de deastraf krigen, letter omset nei libbenslang). De ramp hie grutte sosjale gefolgen dy't de politike ferhâldings yn 'e steat noch hiel lang bepale soene. == Befolking == De befolking fan Gûdjarat bestiet foar it grutste part út Gûdjaratty's. De steat hat in lange tradysje fan hannel en seefeart, wat soarge hat foar in grutte Gûdjaratty-diaspoara oer de hiele wrâld (benammen yn East-Afrika, it Feriene Keninkryk en de Feriene Steaten). {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Gûdjarat (1901–2011) ! Jier | '''1901''' || '''1911''' || '''1921''' || '''1931''' || '''1941''' || '''1951''' || '''1961''' |- ! Ynwennertal | 9.086.028 || 9.803.587 || 10.174.989 || 11.489.828 || 13.701.551 || 16.263.457 || 20.633.350 |- ! Groei | — || +7,9% || +3,8% || +12,9% || +19,2% || +18,7% || +26,9% |- ! Jier | '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' || '''2011''' || |- ! Ynwennertal | 26.697.475 || 34.085.799 || 41.309.582 || 50.671.017 || 60.439.692 || |- ! Groei | +29,4% || +27,7% || +21,2% || +22,7% || +19,3% || |} === Religy === [[Ofbyld:Palitana 864 Temple jain.jpg|thumb|250px|Jaïnistyske timpels fan Palitana.]] It [[Hindoeïsme]] is de dominante religy yn Gûdjarat. De [[Islam]] is de grutste minderheidsreligy. Opmerklik is de lytse mienskip fan it Jaïnisme, dy't ekonomysk en kultureel tige ynfloedyk is. De mienskip stiet bekend om it bouwen fan timpels, skoallen en sikehuzen en it jaïnisme hat der ek foar soarge dat Gûdjarat ien fan 'e meast fegetaryske steaten fan Yndia is. In soad sakelju hearre by dizze mienskip. {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |+ Religy yn Gûdjarat ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%) |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 89,1% || 88,6% || style="color: red;" | -0,5% |- | style="text-align: left;" | [[Islam]] || 9,1% || 9,7% || style="color: green;" | +0,6% |- | style="text-align: left;" | [[Jaïnisme]] || 1,0% || 1,0% || 0,0% |- | style="text-align: left;" | Oars (Kristendom, Sikhisme) || 0,8% || 0,7% || style="color: red;" | -0,1% |} == Grutste plakken yn Gûdjarat == Gûdjarat is ien fan 'e meast ferstedske steaten fan Yndia. De yndustriële korridôr tusken Ahmedabad en [[Vapi]] is ien fan 'e tichtstbefolke gebieten fan it lân. {| class="wikitable sortable" style="width: auto;" ! Rang !! Plak !! Distrikt !! Ynwennertal <small>(2011)</small> !! Funksje |- | 1 || [[Ahmedabad]] || Ahmedabad || 5.577.940 || Grutste stêd en hannelssintrum |- | 2 || [[Surat]] || Surat || 4.467.797 || Wrâldsintrum foar diamanten en tekstyl |- | 3 || [[Vadodara]] || Vadodara || 1.670.806 || Kulturele haadstêd en farmasy |- | 4 || [[Rajkot]] || Rajkot || 1.286.678 || Ekonomysk hert fan Saurashtra |- | 5 || [[Bhavnagar]] || Bhavnagar || 593.364 || Havenstêd en hannel |} == Ekonomy == [[Ofbyld:Surat Diamond Bourse Aerial View.jpg|thumb|left|Diamantbeurs yn Surat.]] De ekonomy fan Gûdjarat is grut en mei in grut ferskaat en in sterke fokus op 'e ferwurkjende yndustry. In grut part fan 'e wolstân komt fan 'e petrogemyske sektor en de gemy. Yn 'e steat steane ûnbidige raffinaderijen foar de ferwurking fan rûge oalje ta brânstoffen en grûnstoffen foar plestik. Fierder ha de diamantbewurking en de tekstylindustry in dominante posysje. It grutste part fan alle rûge diamanten op 'e wrâld wurdt yn Gûdjarat slipe en polyste. Dêrnjonken is de steat in grutte spiler yn 'e farmaseutyske wrâld. Njonken de swiere yndustry spilet de lânbou in grutte rol. Yn plak fan harren molke foar in appel en in aai oan hannelers te ferkeapjen, rjochten de boeren sûnt 1946 harren eigen ferienings op. Hja waarden sels eigner fan 'e fabriken. Dat model groeide út ta it wrâldferneamde merk Amul. It joech miljoenen boeren in fêst ynkommen en in stim yn it bestjoer. Troch dat súkses yn Gûdjarat koe hiel Yndia letter itselde dwaan. It makke it lân fan in ymporteur fan molke de grutste produsint op ierde. Yn Yndia stiet dat bekend as de Wite Revolúsje. == Bestjoer == De gûverneur is it formele haad fan 'e steat, beneamd troch de presidint fan Yndia. Hoewol't de gûverneur de heechste funksje hat, is de rol foaral seremoaniëel. Gûdjarat hat in parlemint mei ien keamer. De leden fan it parlemint wurde direkt keazen troch de befolking foar in termyn fan fiif jier. Hja meitsje de wetten foar de steat. It deistich bestjoer, de ''Chief Minister'' (it politike haad fan de steat) en syn of har kabinet fan ministers, binne ferantwurdlik foar it útfieren fan it belied en lizze ferantwurding ôf oan it parlemint. De steat is ferdield yn 33 distrikten. {| class="wikitable" style="width: 60%;" |+ Distrikten fan Gûdjarat ! Kolom A !! Kolom B |- | 1. Ahmedabad || 18. Kheda |- | 2. Amreli || 19. Kutch |- | 3. Anand || 20. Mahisagar |- | 4. Aravalli || 21. Mehsana |- | 5. Banaskantha || 22. Morbi |- | 6. Bharuch || 23. Narmada |- | 7. Bhavnagar || 24. Navsari |- | 8. Botad || 25. Panchmahal |- | 9. Chhota Udaipur || 26. Patan |- | 10. Dahod || 27. Porbandar |- | 11. Dang || 28. Rajkot |- | 12. Devbhumi Dwarka || 29. Sabarkantha |- | 13. Gandhinagar || 30. Surat |- | 14. Gir Somnath || 31. Surendranagar |- | 15. Jamnagar || 32. Tapi |- | 16. Junagadh || 33. Vadodara |- | || 34. Valsad |} == Natoer == De natoer yn Gûdjarat hat in grutte fariaasje fan tichte, fochtige bosken yn it suden oant de sâltwoastinen yn it noardwesten. Troch de lange kustline is de steat ryk oan maritime ekosystemen. === De Nasjonale Parken === [[Ofbyld:Asiatic Male Lion in Gir Forest National Park.jpg|thumb|In liuw yn it Nasjonaal Park Gir.]] * It [[Nasjonaal Park Gir]] is wrâldferneamd as it lêste plak dêr't de Aziatyske liuw libbet. It is in drûch gebiet dat ideaal is foar de liuwen. * It [[Nasjonaal Park Blackbuck]] is in iepen gersflakte, dy't benammen bekend stiet om de grutte populaasjes antylopen en de seldsume Yndiaaske wolf. * It [[Nasjoanaal Park Marine]] (Golf fan Kutch): It earste park yn syn soarte yn Yndia. By leechwetter binne de koraalriffen en bisten lykas de seeko (dugong) en ferskate soarten seeskylpadden te sjen. * It [[Nasjonaal Park Vansda]] is in tichtbeboske gebiet yn it suden mei djippe dellingen en in grutte rykdom oan fûgels en orchideeën. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gujarat}} }} {{DEFAULTSORT:Gudjarat}} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Gûdjarat| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1960]] 3tztpb1czthpzpimi49wtl83in50m01 0 191082 1227990 2026-04-14T12:31:10Z Mysha 254 Side makke mei "'''''La Modification''''' ([[Frânsk]]: "De modifikaasje") is in [[roman]] út [[1957]] troch [[Michel Butor]], útj^&un troch" 1227990 wikitext text/x-wiki '''''La Modification''''' ([[Frânsk]]: "De modifikaasje") is in [[roman]] út [[1957]] troch [[Michel Butor]], útj^&un troch d1v7evegem6986h9dcwq0ndvypgr5fp 1227991 1227990 2026-04-14T12:33:05Z Mysha 254 Ik wit net wat der mis wie, mar dit is hoe ik it sels fêstlizze soe. Daalks fierder. 1227991 wikitext text/x-wiki '''''La Modification''''' ([[Frânsk]]: "De modifikaasje") is in [[roman]] út [[1957]] troch [[Michel Butor]], útjûn troch [[Minuit]], [[Parys]]. by9s13g7e8wm5yydfga9leajj0ww1xh 1227992 1227991 2026-04-14T13:03:43Z Mysha 254 Moat hjir in plotbedjer op? 1227992 wikitext text/x-wiki [[File:Michel-Butor (cropped).jpg|thumb|upright|''Michel-Butor'' (2002)]] '''''La Modification''''' ([[Frânsk]]: "De modifikaasje") is in [[roman]] út [[1957]] troch [[Michel Butor]], útjûn troch [[Minuit]], [[Parys]]. Bysûnder oan it ferhaal is dat it fertelt wurdt yn de twadde persoan. De roman is nea yn it [[Frysk]] ferskynt. == Ynhâld == In ferhaal begjint mei Léon Delmont, dy't syn wyf en bêrn efterlit yn [[Parys]] om mei de trein nei [[Rome]]. Dêr wol er syn leafste fertelle dat er plak fûn hat foar har yn Parys, dat hja dêr tegearre libje kinne. Yn de rin fan de tocht feroaret syn ynsteek lykwols, dat hy wol syn leafste net mear út har Rome fuorthelje. Yn stee dêrfan wol er syn wyf meinimme foar in tocht nei Rome. De ''modifikaasje'' út de titel blykt net allinnich oar its spoar dêr't er oer rydt te gean, mar ek de rûte dy't er sels nimt. == Wurdearing == It boek waard yn [[1970]] ta in fil m makke troch [[Michel Worms]]. Yn [[1999]] waard de searje opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]. cyasrwfeumg49ew6qgt6s0s5842fi4z 1228001 1227992 2026-04-14T16:50:38Z Drewes 2754 1228001 wikitext text/x-wiki [[File:Michel-Butor (cropped).jpg|thumb|upright|''Michel-Butor'' (2002)]] '''''La Modification''''' ([[Frânsk]]: "De modifikaasje") is in [[roman]] út [[1957]] troch [[Michel Butor]], útjûn troch [[Minuit]], [[Parys]]. Bysûnder oan it ferhaal is dat it ferteld wurdt yn de twadde persoan. De roman is nea yn it [[Frysk]] ferskynt. == Ynhâld == In ferhaal begjint mei Léon Delmont, dy't syn wyf en bêrn efterlit yn [[Parys]] om mei de trein nei [[Rome]]. Dêr wol er syn leafste fertelle dat er plak fûn hat foar har yn Parys, dat hja dêr tegearre libje kinne. Yn de rin fan de tocht feroaret syn oanpak lykwols, dat hy wol syn leafste net mear út har Rome fuorthelje. Yn stee dêrfan wol er syn wyf meinimme foar in tocht nei Rome. De ''modifikaasje'' út de titel blykt net allinnich oar it spoar dêr't er oer rydt te gean, mar ek de rûte dy't er sels nimt. == Wurdearing == It boek waard yn [[1970]] ta in film makke troch [[Michel Worms]]. Yn [[1999]] waard de searje opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]. kmo6jukt8ir2jml37pujk5f0qm92znf 1228002 1228001 2026-04-14T16:53:13Z Drewes 2754 kat. 1228002 wikitext text/x-wiki [[File:Michel-Butor (cropped).jpg|thumb|upright|''Michel-Butor'' (2002)]] '''''La Modification''''' ([[Frânsk]]: "De modifikaasje") is in [[roman]] út [[1957]] troch [[Michel Butor]], útjûn troch [[Minuit]], [[Parys]]. Bysûnder oan it ferhaal is dat it ferteld wurdt yn de twadde persoan. De roman is nea yn it [[Frysk]] ferskynt. == Ynhâld == In ferhaal begjint mei Léon Delmont, dy't syn wyf en bêrn efterlit yn [[Parys]] om mei de trein nei [[Rome]]. Dêr wol er syn leafste fertelle dat er plak fûn hat foar har yn Parys, dat hja dêr tegearre libje kinne. Yn de rin fan de tocht feroaret syn oanpak lykwols, dat hy wol syn leafste net mear út har Rome fuorthelje. Yn stee dêrfan wol er syn wyf meinimme foar in tocht nei Rome. De ''modifikaasje'' út de titel blykt net allinnich oar it spoar dêr't er oer rydt te gean, mar ek de rûte dy't er sels nimt. == Wurdearing == It boek waard yn [[1970]] ta in film makke troch [[Michel Worms]]. Yn [[1999]] waard de searje opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]. {{DEFAULTSORT:La Modification}} [[Kategory:Literêr wurk fan Michel Butor]] [[Kategory:Frânsktalige roman]] [[Kategory:Roman út 1957]] jav7qd9vlbum84ifk0lls5o2qpy0tdl 1228030 1228002 2026-04-14T21:35:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Wurdearing */ kt 1228030 wikitext text/x-wiki [[File:Michel-Butor (cropped).jpg|thumb|upright|''Michel-Butor'' (2002)]] '''''La Modification''''' ([[Frânsk]]: "De modifikaasje") is in [[roman]] út [[1957]] troch [[Michel Butor]], útjûn troch [[Minuit]], [[Parys]]. Bysûnder oan it ferhaal is dat it ferteld wurdt yn de twadde persoan. De roman is nea yn it [[Frysk]] ferskynt. == Ynhâld == In ferhaal begjint mei Léon Delmont, dy't syn wyf en bêrn efterlit yn [[Parys]] om mei de trein nei [[Rome]]. Dêr wol er syn leafste fertelle dat er plak fûn hat foar har yn Parys, dat hja dêr tegearre libje kinne. Yn de rin fan de tocht feroaret syn oanpak lykwols, dat hy wol syn leafste net mear út har Rome fuorthelje. Yn stee dêrfan wol er syn wyf meinimme foar in tocht nei Rome. De ''modifikaasje'' út de titel blykt net allinnich oar it spoar dêr't er oer rydt te gean, mar ek de rûte dy't er sels nimt. == Wurdearing == It boek waard yn [[1970]] ta in film makke troch [[Michel Worms]]. Yn [[1999]] waard de searje opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]. {{DEFAULTSORT:Modification, La}} [[Kategory:Literêr wurk fan Michel Butor]] [[Kategory:Psychologyske roman]] [[Kategory:Frânsktalige roman]] [[Kategory:Roman út 1957]] [[Kategory:Literatuer oer in trein]] [[Kategory:Literatuer oer oerhoer]] [[Kategory:Werjefte fan Julianus Apostata yn keunst en kultuer]] 3htzgje4rkkio1q95ld8ajotk3xyyof 6 191083 1227995 2026-04-14T13:54:40Z Fwsmaster 30624 Anna Maria Catharina Buma, 1927 as kommisjelid by it Grutfrysk kongres yn Ljouwert (kolleksje Tresoar) 1227995 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == Anna Maria Catharina Buma, 1927 as kommisjelid by it Grutfrysk kongres yn Ljouwert (kolleksje Tresoar) == Lisinsje == {{Auteursrjocht standert}} br7k6sq1m6usrl0fjmflnpvd4rmsbsv 0 191084 1228000 2026-04-14T15:15:43Z Drewes 2754 Side makke mei "{{Ynfoboks politikus | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = | echte namme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | bertedatum = [[2 desimber]] [[1888]] | berteplak = Aksel ([[Sieusk-Flaanderen]]) | stjerdatum = [[25 febrewaris]] [[1921]] | stjerplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | dyna..." 1228000 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks politikus | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = | echte namme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | bertedatum = [[2 desimber]] [[1888]] | berteplak = Aksel ([[Sieusk-Flaanderen]]) | stjerdatum = [[25 febrewaris]] [[1921]] | stjerplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | dynasty = [[Quarles]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | partij = | prizen = | ûnderskiedings = | funksje1 = Boargemaster fan Warkum | regear1 = | amtsperioade1 = 1915-1921 | foargonger1 = [[Titus Marius ten Berge]] | opfolger1 = [[Adolf Alberts Wagenaar|A. Wagenaar]] | funksje2 = | regear2 = | amtsperioade2 = | foargonger2 = | opfolger2 = | funksje3 = | regear3 = | amtsperioade3 = | foargonger3 = | opfolger3 = | funksje4 = | regear4 = | amtsperioade4 = | foargonger4 = | opfolger4 = | funksje5 = | regear5 = | amtsperioade5 = | foargonger5 = | opfolger5 = | funksje6 = | regear6 = | amtsperioade6 = | foargonger6 = | opfolger6 = | funksje7 = | regear7 = | amtsperioade7 = | foargonger7 = | opfolger7 = | funksje8 = | regear8 = | amtsperioade8 = | foargonger8 = | opfolger8 = | regear9 = | amtsperioade9 = | foargonger9 = | opfolger9 = | webside = }} [[Jhr.]] '''Joan Quarles van Ufford''' ([[Aksel]], [[2 desimber]] [[1888]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[25 febrewaris]] [[1921]]) wie in Nederlânske [[boargemaster]]. Quarles waard berne yn 'e famylje Quarles as soan fan boargemaster jhr. mr. Jan Hendrik Jacob Quarles van Ufford (1855-1917) en Adriana Maria Rolina baronesse Collot d'Escury (1862-1932), in neisiet út it laach Collot d'Escury. <br> Yn 1911 troude er mei [[Anna Maria Catharina Buma]] (1889-1963), in neisiet fan 'e famylje [[Buma (laach)|Buma]]; út dit houlik waarden in dochter en in soan berne. Yn 1915 waard er boargemaster fan [[Warkum (gemeente)|Warkum]], in amt dat er oant syn dea beklaaide. Hy ferstoar yn it Diakonessesikehûs yn Ljouwert nei in lange sykte yn de âldens fan mar 32 jier; hy waard op 1 maart 1921 beïerdige op it famyljebegraafplak fan de Buma's yn [[Weidum]]. {{Boarnen|boarnefernijing= *''Nederland's Adelsboek'' 90 (2002-2003), s. 209. }} {{DEFAULTSORT:Quarles}} [[Kategory:Boargemaster fan Warkum]] [[Kategory:Nederlânske adel]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1888]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1921]] 7ypz21pryy5fb9optklct4kjcdzmpe1 14 191085 1228004 2026-04-14T17:16:05Z Drewes 2754 Side makke mei "[[Kategory:Literêr wurk nei skriuwer|Butor, Michel]]" 1228004 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Literêr wurk nei skriuwer|Butor, Michel]] lahzegtgb8qfv71rz189ukx5hi1aimw 0 191086 1228007 2026-04-14T18:49:35Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Andhra Pradesh | status = Dielsteat | ôfbylding = Tirumala 090615.jpg | ôfbyldingstekst = De Tirumala Venkateswara-timpel | flagge = | wapen = Emblem of Andhra Pradesh.svg | haadstêd = [[Amaravati]] | grutste stêd = [[Visakhapatnam]] | distrikten = 26 | ynwennertal = 49.386.799 <small>(2011)</small><ref>[https://censusindia.gov.in/census.website/da..." 1228007 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Andhra Pradesh | status = Dielsteat | ôfbylding = Tirumala 090615.jpg | ôfbyldingstekst = De Tirumala Venkateswara-timpel | flagge = | wapen = Emblem of Andhra Pradesh.svg | haadstêd = [[Amaravati]] | grutste stêd = [[Visakhapatnam]] | distrikten = 26 | ynwennertal = 49.386.799 <small>(2011)</small><ref>[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]</ref> | oerflak = 162.975 km² | befolkingstichtens = 303 ynw./km² | hichte = 0 - 1.680 m | talen = [[Telûgu]] | religy = [[Hindoeïsme]] 90,9%<br>[[Islam]] 7,3%<br>[[Kristendom]] 1,4%<br>Oars 0,4% | stifting = 1 novimber 1956 | iso-koade = IN-AP | webside = [https://www.ap.gov.in/ ap.gov.in] | ôfbylding99 = Andhra Pradesh in India (claimed and disputed hatched).svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Andra Pradesj yn Yndia }} '''Andhra Pradesh''' is in dielsteat yn it súdeasten fan [[Yndia]]. It is neffens oerflak de op seis nei grutste steat fan it lân en is likernôch fjouwer kear sa grut as Nederlân. De steat leit oan de [[Golf fan Bengalen]] en hat nei [[Gûdjarat]] de langste kustline fan Yndia (974 km). De steat is ien fan 'e wichtichste gebieten foar de produksje fan riis yn it lân en is ferneamd om syn rike Telûgu-kultuer en hindoetimpels. == Geografy == It lânskip fan Andhra Pradesh fariëarret fan 'e brede kustflakte oan 'e eastkant oant de heuvels fan 'e [[East-Ghats]] en de heechflakte fan 'e [[Dekkan]] yn it binnenlân. Twa grutte rivieren streame troch Andra Pradesh: de [[Godavari]] en de [[Krishna (rivier)|Krishna]]. De rivieren foarmje grutte delta's foardat se yn 'e Golf fan Bengalen útkomme. Dy delta-gebieten binne tige fruchtber en foarmje it sintrum fan 'e lânbou. Yn it noardeasten lizze de Araku-dellingen, in bercheftich gebiet dat bekend stiet om syn kofjeplantaazjes en koelere klimaat. == Skiednis == Andhra Pradesh hat in skiednis dy't tûzenen jierren weromgiet. It waard bestjoerd troch machtige foarstehûzen, lykas de Satavahana's en it Vijayanagara-ryk. Yn 'e moderne skiednis wie Andhra Pradesh de earste steat yn Yndia dy't stifte waard op basis fan taal. Yn 1953 waard de steat Andhra foarme út de Telûgu-sprekkende dielen fan 'e provinsje Madras. Op 1 novimber 1956 waard Andhra gearfoege mei de Telûgu-regio fan 'e âlde steat Hyderabad om de dielsteat Andhra Pradesh te foarmjen. Op 2 juny 2014 fûn der in grutte feroaring plak doe't it noardwestlike diel fan 'e steat him ôfskiede om de nije dielsteat [[Telangana]] te foarmjen. De âlde haadstêd [[Hyderabad]] kaam yn Telangana te lizzen, wêrtroch't Andhra Pradesh in folslein nije haadstêd bouwe moast: [[Amaravati]]. == Befolking == De grutte mearderheid fan 'e befolking bestiet út Telûgu's. De taal, it [[Telûgu]], is ien fan 'e grutste Dravidyske talen en hat in eigen unyk skrift. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Andra Pradesj (1901–2011) ! Jier | '''1901''' || '''1911''' || '''1921''' || '''1931''' || '''1941''' || '''1951''' || '''1961''' |- ! Ynwennertal | 13.042.029 || 14.503.221 || 14.471.214 || 16.275.460 || 18.729.418 || 21.365.253 || 25.147.289 |- ! Groei | — || +11,2% || -0,2% || +12,5% || +15,1% || +14,1% || +17,7% |- ! Jier | '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' || '''2011''' || |- ! Ynwennertal | 30.155.992 || 37.362.408 || 44.913.344 || 44.200.045 || 49.386.799 || |- ! Groei | +19,9% || +23,9% || +20,2% || +11,9%* || +11,7% || |} <small>''* De sifers foar 2014 binne rekonstruearre foar de opspjalting fan Telangana.''</small> === Religy === It [[hindoeïsme]] is de oerhearskjende religy. De Tirumala Venkateswara-timpel yn Tirupati is ien fan 'e meast besochte en rykste religieuze plakken yn 'e wrâld. De religieuze demografy fan Andhra Pradesh fertoant sûnt 1971 in unyk statistysk ferskynsel. Wylst it offisjele oantal kristenen yn 'e folkstelling fan 2011 sakke is nei 1,34%, sjogge ûndersikers in hast eksakte korrespondinsje mei de groei fan it oantal registrearre hindoes út de saneamde ''Scheduled Castes'' (de [[Dalit]]s).<ref name="CPS">Centre for Policy Studies (2016). ''Religious Demography of Andhra Pradesh''.</ref> Yn distrikten lykas [[Guntur (distrikt)|Guntur]] is dat it meast dúdlik: de delgong fan it kristendom mei 12,8% rint hast lykop mei de stiging fan 'e ''Scheduled Castes'' (+14,8%). Dat wiist derop dat in grut part fan 'e kristlike mienskip op it plattelân him offisjeel as hindoe registrearje lit om oanspraak te hâlden op wetlike foardielen, in ferskynsel dat minder spilet yn 'e stêden of ûnder de ''[[Scheduled Tribes]]'', dy't harren rjochten by bekearing wol behâlde.<ref name="CPS" />. Sosjologen en alternative oerheidsenkêtes (lykas de National Family Health Survey) geane der dêrfandinne fan út dat it werklike oantal folle heger leit, mooglik tusken de 10% en 12%.<ref>Kumar, J.V. (2014). ''The Census and the Christian Community in Andhra Pradesh''. Journal of South Asian Studies.</ref> {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |+ Religy yn Andra Pradesj ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%) |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 90,6% || 90,9% || style="color: green;" | +0,3% |- | style="text-align: left;" | [[Islam]] || 7,2% || 7,3% || style="color: green;" | +0,1% |- | style="text-align: left;" | [[Kristendom]] || 1,8% || 1,4% || style="color: red;" | -0,4% |- | style="text-align: left;" | Oars ([[Boedisme]], [[Jaïnisme]], [[Sikhisme]]) || 0,4% || 0,4% || 0,0% |} * ''De islamityske mienskip is foaral konsintrearre yn 'e regio Rayalaseema (it súdlike binnenlân) en yn 'e gruttere stêden.'' == Grutste plakken yn Andra Pradesj == Visakhapatnam is de grutste stêd en in wichtige strategyske havenstêd oan de eastkust. {| class="wikitable sortable" style="width: auto;" ! Rang !! Plak !! Distrikt !! Ynwennertal <small>(2011)</small> !! Funksje |- | 1 || [[Visakhapatnam]] || Visakhapatnam || 1.728.128 || Havenstêd, yndustry |- | 2 || [[Vijayawada]] || NTR || 1.034.358 || Hannelssintrum |- | 3 || [[Guntur]] || Guntur || 674.336 || Lânbou-yndustry |- | 4 || [[Nellore]] || Nellore || 496.410 || Hannel |- | 5 || [[Kurnool]] || Kurnool || 430.214 || Regionaal sintrum |} == Ekonomy == [[Ofbyld:Rice field 2.jpg|thumb|left|Rysfjild.]] De ekonomy is tradisjoneel rjochte op 'e lânbou, benammen de bou fan [[rys]], [[sûkerreid]] en [[tabak]]. De delta's fan 'e Krishna en Godavari binne de meast produktive lânbougebieten fan it lân. Dêrneist ûntwikkelet de steat him hurd op it mêd fan technology en yndustry. Visakhapatnam is in sintrum foar de stielyndustry en skipbou. De steat is ek in lieder yn 'e farmaseutyske sektor en de produksje fan duorsume enerzjy, lykas sinne-enerzjy. Yn Sriharikota leit it Satish Dhawan Space Centre, de wichtichste lansearbasis foar de Yndiaaske romtefeartorganisaasje ISRO. == Bestjoer == Andhra Pradesj is sûnt 2022 ferdield yn 26 distrikten (foarhinne wiene dat 13). De steat wurdt bestjoerd troch in gûverneur (seremoaniëel) en in Chief Minister (deistich bestjoer). It parlemint fan 'e steat sit yn 'e nije haadstêd Amaravati. [[Ofbyld:Map of all Andhra Pradesh districts-en.svg|thumb|250px|Distrikten fan Andhra Pradesh.]] {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right; font-size: 90%;" ! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²) |- | style="text-align:left" | [[Alluri Sitharama Raju (distrikt)|Alluri Sitharama Raju]] || Paderu | [[Ofbyld:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 953.960 || 12.251 |- | style="text-align:left" | [[Anakapalli (distrikt)|Anakapalli]] || Anakapalli | [[Ofbyld:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.726.998 || 4.292 |- | style="text-align:left" | [[Anantapur (distrikt)|Anantapur]] || Anantapur | [[Ofbyld:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.241.105 || 10.205 |- | style="text-align:left" | [[Annamayya (distrikt)|Annamayya]] || Rayachoti | [[Ofbyld:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.697.303 || 7.954 |- | style="text-align:left" | [[Bapatla (distrikt)|Bapatla]] || Bapatla | [[Ofbyld:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.586.918 || 3.829 |- | style="text-align:left" | [[Chittoor (distrikt)|Chittoor]] || Chittoor | [[Ofbyld:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.872.819 || 6.855 |- | style="text-align:left" | [[Dr. B.R. Ambedkar Konaseema]] || Amalapuram | [[Ofbyld:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.719.093 || 2.083 |- | style="text-align:left" | [[East Godavari (distrikt)|East Godavari]] || Rajamahendravaram | [[Ofbyld:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.832.332 || 2.561 |- | style="text-align:left" | [[Eluru (distrikt)|Eluru]] || Eluru | [[Ofbyld:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.071.700 || 6.671 |- | style="text-align:left" | [[Guntur (distrikt)|Guntur]] || Guntur | [[Ofbyld:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.091.075 || 2.443 |- | style="text-align:left" | [[Kakinada (distrikt)|Kakinada]] || Kakinada | [[Ofbyld:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.092.374 || 3.019 |- | style="text-align:left" | [[Krishna (distrikt)|Krishna]] || Machilipatnam | [[Ofbyld:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.735.079 || 3.775 |- | style="text-align:left" | [[Kurnool (distrikt)|Kurnool]] || Kurnool | [[Ofbyld:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.271.686 || 7.980 |- | style="text-align:left" | [[Nandyal (distrikt)|Nandyal]] || Nandyal | [[Ofbyld:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.785.771 || 9.682 |- | style="text-align:left" | [[NTR (distrikt)|NTR]] || Vijayawada | [[Ofbyld:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.218.591 || 3.316 |- | style="text-align:left" | [[Palnadu (distrikt)|Palnadu]] || Narasaraopeta | [[Ofbyld:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.041.723 || 7.298 |- | style="text-align:left" | [[Parvathipuram Manyam]] || Parvathipuram | [[Ofbyld:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 925.340 || 3.935 |- | style="text-align:left" | [[Prakasam (distrikt)|Prakasam]] || Ongole | [[Ofbyld:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.288.026 || 14.322 |- | style="text-align:left" | [[Sri Potti Sriramulu Nellore]] || Nellore | [[Ofbyld:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.469.712 || 10.441 |- | style="text-align:left" | [[Sri Sathya Sai (distrikt)|Sri Sathya Sai]] || Puttaparthi | [[Ofbyld:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.840.043 || 7.771 |- | style="text-align:left" | [[Srikakulam (distrikt)|Srikakulam]] || Srikakulam | [[Ofbyld:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.191.471 || 4.591 |- | style="text-align:left" | [[Tirupati (distrikt)|Tirupati]] || Tirupati | [[Ofbyld:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.196.984 || 8.231 |- | style="text-align:left" | [[Visakhapatnam (distrikt)|Visakhapatnam]] || Visakhapatnam | [[Ofbyld:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.959.544 || 1.048 |- | style="text-align:left" | [[Vizianagaram (distrikt)|Vizianagaram]] || Vizianagaram | [[Ofbyld:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.930.833 || 4.122 |- | style="text-align:left" | [[West Godavari (distrikt)|West Godavari]] || Bhimavaram | [[Ofbyld:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.779.935 || 2.178 |- | style="text-align:left" | [[YSR Kadapa (distrikt)|YSR Kadapa]] || Kadapa | [[Ofbyld:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.997.719 || 11.228 |} == Toerisme == Andhra Pradesh biedt foar toeristen in grut ferskaat oan attraksjes op it mêd fan religy, natuer as kultuer. It religieuze hert fan 'e steat stiet yn Tirupati, dêr't de Sri Venkateswara-timpel op 'e Tirumala-heuvels stiet. Dat hillichdom is ien fan 'e meast besochte pylgersplakken op 'e wrâld. In oar arsjitektoanysk hichtepunt is de timpel fan Lepakshi. [[Ofbyld:Borra caves 5.jpg|thumb|left|Borra-grotten.]] Foar natuerleafhawwers is de Araku-delling yn 'e East-Ghats in populêre bestimming. Under it heuvelich gebiet mei kofjeplantaazjes en wetterfallen lizze de Borra-grotten, dy't miljoenen jierren âld binne en ûnbidige stalaktiten en stalagmiten ha. By de havenstêd Visakhapatnam lizze brede strannen lykas Rushikonda. Ek op it mêd fan skiednis hat de steat in soad te bieden. Sa is de nije haadstêd Amaravati boud op it plak dat twatûzen jier lyn al in wrâldferneamd sintrum fan it [[boedisme]] wie. Yn it binnenlân lizze de Belum-grotten, de grutste fan harren soarte yn Yndia. == Natoer == De steat hat in ryk ferskaat oan wylde dieren en beskerme gebieten. === Nasjonale Parken === * It [[Nasjonaal Park Sri Venkateswara]] yn 'e Seshachalam-heuvels is bekend om syn wetterfallen en seldsume plantesoarten. * It [[Nasjonaal Park Papikonda]] leit yn it streamgebiet fan 'e Godavari en is it thús fan 'e tiger, de loaihoars en de seldsume gaur. * De Pulicat-mar is de op ien nei grutste brakwetterar fan Yndia en is in tige wichtich foar trekfûgels, benammen de flamingo. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Andhra Pradesh}} }} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Andhra Pradesh| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1956]] [[Kategory:Andhra Pradesh| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] qpmngsoiq0h8vugg3c4nv6wdsu5ttzz 1228015 1228007 2026-04-14T20:21:59Z RomkeHoekstra 10582 1228015 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Andhra Pradesh | status = Dielsteat | ôfbylding = Tirumala 090615.jpg | ôfbyldingstekst = De Tirumala Venkateswara-timpel | flagge = | wapen = Emblem of Andhra Pradesh.svg | haadstêd = [[Amaravati]] | grutste stêd = [[Visakhapatnam]] | distrikten = 26 | ynwennertal = 49.386.799 <small>(2011)</small><ref>[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]</ref> | oerflak = 162.975 km² | befolkingstichtens = 303 ynw./km² | hichte = 0 - 1.680 m | talen = [[Telûgu]] | religy = [[Hindoeïsme]] 90,9%<br>[[Islam]] 7,3%<br>[[Kristendom]] 1,4%<br>Oars 0,4% | stifting = 1 novimber 1956 | iso-koade = IN-AP | webside = [https://www.ap.gov.in/ ap.gov.in] | ôfbylding99 = Andhra Pradesh in India (claimed and disputed hatched).svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Andra Pradesj yn Yndia }} '''Andhra Pradesh''' is in dielsteat yn it súdeasten fan [[Yndia]]. It is neffens oerflak de op seis nei grutste steat fan it lân en is likernôch fjouwer kear sa grut as Nederlân. De steat leit oan de [[Golf fan Bengalen]] en hat nei [[Gûdjarat]] de langste kustline fan Yndia (974 km). De steat is ien fan 'e wichtichste gebieten foar de produksje fan riis yn it lân en is ferneamd om syn rike Telûgu-kultuer en hindoetimpels. == Geografy == It lânskip fan Andhra Pradesh fariëarret fan 'e brede kustflakte oan 'e eastkant oant de heuvels fan 'e [[East-Ghats]] en de heechflakte fan 'e [[Dekkan]] yn it binnenlân. Twa grutte rivieren streame troch Andra Pradesh: de [[Godavari]] en de [[Krishna (rivier)|Krishna]]. De rivieren foarmje grutte delta's foardat se yn 'e Golf fan Bengalen útkomme. Dy delta-gebieten binne tige fruchtber en foarmje it sintrum fan 'e lânbou. Yn it noardeasten lizze de Araku-dellingen, in bercheftich gebiet dat bekend stiet om syn kofjeplantaazjes en koelere klimaat. == Skiednis == Andhra Pradesh hat in skiednis dy't tûzenen jierren weromgiet. It waard bestjoerd troch machtige foarstehûzen, lykas de Satavahana's en it Vijayanagara-ryk. Yn 'e moderne skiednis wie Andhra Pradesh de earste steat yn Yndia dy't stifte waard op basis fan taal. Yn 1953 waard de steat Andhra foarme út de Telûgu-sprekkende dielen fan 'e provinsje Madras. Op 1 novimber 1956 waard Andhra gearfoege mei de Telûgu-regio fan 'e âlde steat Hyderabad om de dielsteat Andhra Pradesh te foarmjen. Op 2 juny 2014 fûn der in grutte feroaring plak doe't it noardwestlike diel fan 'e steat him ôfskiede om de nije dielsteat [[Telangana]] te foarmjen. De âlde haadstêd [[Hyderabad]] kaam yn Telangana te lizzen, wêrtroch't Andhra Pradesh in folslein nije haadstêd bouwe moast: [[Amaravati]]. == Befolking == De grutte mearderheid fan 'e befolking bestiet út Telûgu's. De taal, it [[Telûgu]], is ien fan 'e grutste Dravidyske talen en hat in eigen unyk skrift. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Andra Pradesj (1901–2011) ! Jier | '''1901''' || '''1911''' || '''1921''' || '''1931''' || '''1941''' || '''1951''' || '''1961''' |- ! Ynwennertal | 13.042.029 || 14.503.221 || 14.471.214 || 16.275.460 || 18.729.418 || 21.365.253 || 25.147.289 |- ! Groei | — || +11,2% || -0,2% || +12,5% || +15,1% || +14,1% || +17,7% |- ! Jier | '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' || '''2011''' || |- ! Ynwennertal | 30.155.992 || 37.362.408 || 44.913.344 || 44.200.045 || 49.386.799 || |- ! Groei | +19,9% || +23,9% || +20,2% || +11,9%* || +11,7% || |} <small>''* De sifers foar 2014 binne rekonstruearre foar de opspjalting fan Telangana.''</small> === Religy === It [[hindoeïsme]] is de oerhearskjende religy. De Tirumala Venkateswara-timpel yn Tirupati is ien fan 'e meast besochte en rykste religieuze plakken yn 'e wrâld. De religieuze demografy fan Andhra Pradesh fertoant sûnt 1971 in unyk statistysk ferskynsel. Wylst it offisjele oantal kristenen yn 'e folkstelling fan 2011 sakke is nei 1,34%, sjogge ûndersikers in hast eksakte korrespondinsje mei de groei fan it oantal registrearre hindoes út de saneamde ''Scheduled Castes'' (de [[Dalit]]s).<ref name="CPS">Centre for Policy Studies (2016). ''Religious Demography of Andhra Pradesh''.</ref> Yn distrikten lykas [[Guntur (distrikt)|Guntur]] is dat it meast dúdlik: de delgong fan it kristendom mei 12,8% rint hast lykop mei de stiging fan 'e ''Scheduled Castes'' (+14,8%). Dat wiist derop dat in grut part fan 'e kristlike mienskip op it plattelân him offisjeel as hindoe registrearje lit om oanspraak te hâlden op wetlike foardielen, in ferskynsel dat minder spilet yn 'e stêden of ûnder de ''[[Scheduled Tribes]]'' (lânseigen stamme-mienskippen yn in tige neidielige sosjaal-ekonomyske posysje), dy't harren rjochten by bekearing wol behâlde.<ref name="CPS" />. Sosjologen en alternative oerheidsenkêtes (lykas de National Family Health Survey) geane der dêrfandinne fan út dat it werklike oantal kristenen folle heger leit, mooglik tusken de 10% en 12%.<ref>Kumar, J.V. (2014). ''The Census and the Christian Community in Andhra Pradesh''. Journal of South Asian Studies.</ref> {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |+ Religy yn Andra Pradesj ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%) |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 90,6% || 90,9% || style="color: green;" | +0,3% |- | style="text-align: left;" | [[Islam]] || 7,2% || 7,3% || style="color: green;" | +0,1% |- | style="text-align: left;" | [[Kristendom]] || 1,8% || 1,4% || style="color: red;" | -0,4% |- | style="text-align: left;" | Oars ([[Boedisme]], [[Jaïnisme]], [[Sikhisme]]) || 0,4% || 0,4% || 0,0% |} * ''De islamityske mienskip is foaral konsintrearre yn 'e regio Rayalaseema (it súdlike binnenlân) en yn 'e gruttere stêden.'' == Grutste plakken yn Andra Pradesj == Visakhapatnam is de grutste stêd en in wichtige strategyske havenstêd oan de eastkust. {| class="wikitable sortable" style="width: auto;" ! Rang !! Plak !! Distrikt !! Ynwennertal <small>(2011)</small> !! Funksje |- | 1 || [[Visakhapatnam]] || Visakhapatnam || 1.728.128 || Havenstêd, yndustry |- | 2 || [[Vijayawada]] || NTR || 1.034.358 || Hannelssintrum |- | 3 || [[Guntur]] || Guntur || 674.336 || Lânbou-yndustry |- | 4 || [[Nellore]] || Nellore || 496.410 || Hannel |- | 5 || [[Kurnool]] || Kurnool || 430.214 || Regionaal sintrum |} == Ekonomy == [[Ofbyld:Rice field 2.jpg|thumb|left|Rysfjild.]] De ekonomy is tradisjoneel rjochte op 'e lânbou, benammen de bou fan [[rys]], [[sûkerreid]] en [[tabak]]. De delta's fan 'e Krishna en Godavari binne de meast produktive lânbougebieten fan it lân. Dêrneist ûntwikkelet de steat him hurd op it mêd fan technology en yndustry. Visakhapatnam is in sintrum foar de stielyndustry en skipbou. De steat is ek in lieder yn 'e farmaseutyske sektor en de produksje fan duorsume enerzjy, lykas sinne-enerzjy. Yn Sriharikota leit it Satish Dhawan Space Centre, de wichtichste lansearbasis foar de Yndiaaske romtefeartorganisaasje ISRO. == Bestjoer == Andhra Pradesj is sûnt 2022 ferdield yn 26 distrikten (foarhinne wiene dat 13). De steat wurdt bestjoerd troch in gûverneur (seremoaniëel) en in Chief Minister (deistich bestjoer). It parlemint fan 'e steat sit yn 'e nije haadstêd Amaravati. [[Ofbyld:Map of all Andhra Pradesh districts-en.svg|thumb|250px|Distrikten fan Andhra Pradesh.]] {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right; font-size: 90%;" ! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²) |- | style="text-align:left" | [[Alluri Sitharama Raju (distrikt)|Alluri Sitharama Raju]] || Paderu | [[Ofbyld:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 953.960 || 12.251 |- | style="text-align:left" | [[Anakapalli (distrikt)|Anakapalli]] || Anakapalli | [[Ofbyld:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.726.998 || 4.292 |- | style="text-align:left" | [[Anantapur (distrikt)|Anantapur]] || Anantapur | [[Ofbyld:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.241.105 || 10.205 |- | style="text-align:left" | [[Annamayya (distrikt)|Annamayya]] || Rayachoti | [[Ofbyld:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.697.303 || 7.954 |- | style="text-align:left" | [[Bapatla (distrikt)|Bapatla]] || Bapatla | [[Ofbyld:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.586.918 || 3.829 |- | style="text-align:left" | [[Chittoor (distrikt)|Chittoor]] || Chittoor | [[Ofbyld:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.872.819 || 6.855 |- | style="text-align:left" | [[Dr. B.R. Ambedkar Konaseema]] || Amalapuram | [[Ofbyld:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.719.093 || 2.083 |- | style="text-align:left" | [[East Godavari (distrikt)|East Godavari]] || Rajamahendravaram | [[Ofbyld:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.832.332 || 2.561 |- | style="text-align:left" | [[Eluru (distrikt)|Eluru]] || Eluru | [[Ofbyld:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.071.700 || 6.671 |- | style="text-align:left" | [[Guntur (distrikt)|Guntur]] || Guntur | [[Ofbyld:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.091.075 || 2.443 |- | style="text-align:left" | [[Kakinada (distrikt)|Kakinada]] || Kakinada | [[Ofbyld:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.092.374 || 3.019 |- | style="text-align:left" | [[Krishna (distrikt)|Krishna]] || Machilipatnam | [[Ofbyld:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.735.079 || 3.775 |- | style="text-align:left" | [[Kurnool (distrikt)|Kurnool]] || Kurnool | [[Ofbyld:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.271.686 || 7.980 |- | style="text-align:left" | [[Nandyal (distrikt)|Nandyal]] || Nandyal | [[Ofbyld:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.785.771 || 9.682 |- | style="text-align:left" | [[NTR (distrikt)|NTR]] || Vijayawada | [[Ofbyld:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.218.591 || 3.316 |- | style="text-align:left" | [[Palnadu (distrikt)|Palnadu]] || Narasaraopeta | [[Ofbyld:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.041.723 || 7.298 |- | style="text-align:left" | [[Parvathipuram Manyam]] || Parvathipuram | [[Ofbyld:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 925.340 || 3.935 |- | style="text-align:left" | [[Prakasam (distrikt)|Prakasam]] || Ongole | [[Ofbyld:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.288.026 || 14.322 |- | style="text-align:left" | [[Sri Potti Sriramulu Nellore]] || Nellore | [[Ofbyld:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.469.712 || 10.441 |- | style="text-align:left" | [[Sri Sathya Sai (distrikt)|Sri Sathya Sai]] || Puttaparthi | [[Ofbyld:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.840.043 || 7.771 |- | style="text-align:left" | [[Srikakulam (distrikt)|Srikakulam]] || Srikakulam | [[Ofbyld:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.191.471 || 4.591 |- | style="text-align:left" | [[Tirupati (distrikt)|Tirupati]] || Tirupati | [[Ofbyld:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.196.984 || 8.231 |- | style="text-align:left" | [[Visakhapatnam (distrikt)|Visakhapatnam]] || Visakhapatnam | [[Ofbyld:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.959.544 || 1.048 |- | style="text-align:left" | [[Vizianagaram (distrikt)|Vizianagaram]] || Vizianagaram | [[Ofbyld:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.930.833 || 4.122 |- | style="text-align:left" | [[West Godavari (distrikt)|West Godavari]] || Bhimavaram | [[Ofbyld:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.779.935 || 2.178 |- | style="text-align:left" | [[YSR Kadapa (distrikt)|YSR Kadapa]] || Kadapa | [[Ofbyld:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.997.719 || 11.228 |} == Toerisme == Andhra Pradesh biedt foar toeristen in grut ferskaat oan attraksjes op it mêd fan religy, natuer as kultuer. It religieuze hert fan 'e steat stiet yn Tirupati, dêr't de Sri Venkateswara-timpel op 'e Tirumala-heuvels stiet. Dat hillichdom is ien fan 'e meast besochte pylgersplakken op 'e wrâld. In oar arsjitektoanysk hichtepunt is de timpel fan Lepakshi. [[Ofbyld:Borra caves 5.jpg|thumb|left|Borra-grotten.]] Foar natuerleafhawwers is de Araku-delling yn 'e East-Ghats in populêre bestimming. Under it heuvelich gebiet mei kofjeplantaazjes en wetterfallen lizze de Borra-grotten, dy't miljoenen jierren âld binne en ûnbidige stalaktiten en stalagmiten ha. By de havenstêd Visakhapatnam lizze brede strannen lykas Rushikonda. Ek op it mêd fan skiednis hat de steat in soad te bieden. Sa is de nije haadstêd Amaravati boud op it plak dat twatûzen jier lyn al in wrâldferneamd sintrum fan it [[boedisme]] wie. Yn it binnenlân lizze de Belum-grotten, de grutste fan harren soarte yn Yndia. == Natoer == De steat hat in ryk ferskaat oan wylde dieren en beskerme gebieten. === Nasjonale Parken === * It [[Nasjonaal Park Sri Venkateswara]] yn 'e Seshachalam-heuvels is bekend om syn wetterfallen en seldsume plantesoarten. * It [[Nasjonaal Park Papikonda]] leit yn it streamgebiet fan 'e Godavari en is it thús fan 'e tiger, de loaihoars en de seldsume gaur. * De Pulicat-mar is de op ien nei grutste brakwettermar fan Yndia en is in tige wichtich foar trekfûgels, benammen de flamingo. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Andhra Pradesh}} }} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Andhra Pradesh| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1956]] [[Kategory:Andhra Pradesh| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] 18cpvqhb08kf2brornicusuo9tncr5d 1228035 1228015 2026-04-14T21:45:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korreksje lokaasjekaart: dy't hjir brûkt waard, wie in ferâldere kaart, dêr't Telangana noch by Andhra Pradesh hearde. Telangana is yn 'e lêste tsien jier in selsstannige steat wurden. 1228035 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Andhra Pradesh | status = Dielsteat | ôfbylding = Tirumala 090615.jpg | ôfbyldingstekst = De Tirumala Venkateswara-timpel | flagge = | wapen = Emblem of Andhra Pradesh.svg | haadstêd = [[Amaravati]] | grutste stêd = [[Visakhapatnam]] | distrikten = 26 | ynwennertal = 49.386.799 <small>(2011)</small><ref>[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]</ref> | oerflak = 162.975 km² | befolkingstichtens = 303 ynw./km² | hichte = 0 - 1.680 m | talen = [[Telûgû (taal)|Telûgû]] | religy = [[Hindoeïsme]] 90,9%<br>[[Islam]] 7,3%<br>[[Kristendom]] 1,4%<br>Oars 0,4% | stifting = 1 novimber 1956 | iso-koade = IN-AP | webside = [https://www.ap.gov.in/ ap.gov.in] | ôfbylding99 = Andhra Pradesh in India.svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Andhra Pradesh yn Yndia }} '''Andhra Pradesh''' is in dielsteat yn it súdeasten fan [[Yndia]]. It is neffens oerflak de op seis nei grutste steat fan it lân en is likernôch fjouwer kear sa grut as Nederlân. De steat leit oan de [[Golf fan Bengalen]] en hat nei [[Gûdjarat]] de langste kustline fan Yndia (974 km). De steat is ien fan 'e wichtichste gebieten foar de produksje fan riis yn it lân en is ferneamd om syn rike Telûgu-kultuer en hindoetimpels. == Geografy == It lânskip fan Andhra Pradesh fariëarret fan 'e brede kustflakte oan 'e eastkant oant de heuvels fan 'e [[East-Ghats]] en de heechflakte fan 'e [[Dekkan]] yn it binnenlân. Twa grutte rivieren streame troch Andhra Pradesh: de [[Godavari]] en de [[Krishna (rivier)|Krishna]]. De rivieren foarmje grutte delta's foardat se yn 'e Golf fan Bengalen útkomme. Dy delta-gebieten binne tige fruchtber en foarmje it sintrum fan 'e lânbou. Yn it noardeasten lizze de Araku-dellingen, in bercheftich gebiet dat bekend stiet om syn kofjeplantaazjes en koelere klimaat. == Skiednis == Andhra Pradesh hat in skiednis dy't tûzenen jierren weromgiet. It waard bestjoerd troch machtige foarstehûzen, lykas de Satavahana's en it Vijayanagara-ryk. Yn 'e moderne skiednis wie Andhra Pradesh de earste steat yn Yndia dy't stifte waard op basis fan taal. Yn 1953 waard de steat Andhra foarme út de Telûgu-sprekkende dielen fan 'e provinsje Madras. Op 1 novimber 1956 waard Andhra gearfoege mei de Telûgu-regio fan 'e âlde steat Hyderabad om de dielsteat Andhra Pradesh te foarmjen. Op 2 juny 2014 fûn der in grutte feroaring plak doe't it noardwestlike diel fan 'e steat him ôfskiede om de nije dielsteat [[Telangana]] te foarmjen. De âlde haadstêd [[Hyderabad]] kaam yn Telangana te lizzen, wêrtroch't Andhra Pradesh in folslein nije haadstêd bouwe moast: [[Amaravati]]. == Befolking == De grutte mearderheid fan 'e befolking bestiet út Telûgu's. De taal, it [[Telûgu]], is ien fan 'e grutste Dravidyske talen en hat in eigen unyk skrift. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Andhra Pradesh (1901–2011) ! Jier | '''1901''' || '''1911''' || '''1921''' || '''1931''' || '''1941''' || '''1951''' || '''1961''' |- ! Ynwennertal | 13.042.029 || 14.503.221 || 14.471.214 || 16.275.460 || 18.729.418 || 21.365.253 || 25.147.289 |- ! Groei | — || +11,2% || -0,2% || +12,5% || +15,1% || +14,1% || +17,7% |- ! Jier | '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' || '''2011''' || |- ! Ynwennertal | 30.155.992 || 37.362.408 || 44.913.344 || 44.200.045 || 49.386.799 || |- ! Groei | +19,9% || +23,9% || +20,2% || +11,9%* || +11,7% || |} <small>''* De sifers foar 2014 binne rekonstruearre foar de opspjalting fan Telangana.''</small> === Religy === It [[hindoeïsme]] is de oerhearskjende religy. De Tirumala Venkateswara-timpel yn Tirupati is ien fan 'e meast besochte en rykste religieuze plakken yn 'e wrâld. De religieuze demografy fan Andhra Pradesh fertoant sûnt 1971 in unyk statistysk ferskynsel. Wylst it offisjele oantal kristenen yn 'e folkstelling fan 2011 sakke is nei 1,34%, sjogge ûndersikers in hast eksakte korrespondinsje mei de groei fan it oantal registrearre hindoes út de saneamde ''Scheduled Castes'' (de [[Dalit]]s).<ref name="CPS">Centre for Policy Studies (2016). ''Religious Demography of Andhra Pradesh''.</ref> Yn distrikten lykas [[Guntur (distrikt)|Guntur]] is dat it meast dúdlik: de delgong fan it kristendom mei 12,8% rint hast lykop mei de stiging fan 'e ''Scheduled Castes'' (+14,8%). Dat wiist derop dat in grut part fan 'e kristlike mienskip op it plattelân him offisjeel as hindoe registrearje lit om oanspraak te hâlden op wetlike foardielen, in ferskynsel dat minder spilet yn 'e stêden of ûnder de ''[[Scheduled Tribes]]'' (lânseigen stamme-mienskippen yn in tige neidielige sosjaal-ekonomyske posysje), dy't harren rjochten by bekearing wol behâlde.<ref name="CPS" />. Sosjologen en alternative oerheidsenkêtes (lykas de National Family Health Survey) geane der dêrfandinne fan út dat it werklike oantal kristenen folle heger leit, mooglik tusken de 10% en 12%.<ref>Kumar, J.V. (2014). ''The Census and the Christian Community in Andhra Pradesh''. Journal of South Asian Studies.</ref> {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |+ Religy yn Andhra Pradesh ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%) |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 90,6% || 90,9% || style="color: green;" | +0,3% |- | style="text-align: left;" | [[Islam]] || 7,2% || 7,3% || style="color: green;" | +0,1% |- | style="text-align: left;" | [[Kristendom]] || 1,8% || 1,4% || style="color: red;" | -0,4% |- | style="text-align: left;" | Oars ([[Boedisme]], [[Jaïnisme]], [[Sikhisme]]) || 0,4% || 0,4% || 0,0% |} * ''De islamityske mienskip is foaral konsintrearre yn 'e regio Rayalaseema (it súdlike binnenlân) en yn 'e gruttere stêden.'' == Grutste plakken yn Andhra Pradesh == Visakhapatnam is de grutste stêd en in wichtige strategyske havenstêd oan de eastkust. {| class="wikitable sortable" style="width: auto;" ! Rang !! Plak !! Distrikt !! Ynwennertal <small>(2011)</small> !! Funksje |- | 1 || [[Visakhapatnam]] || Visakhapatnam || 1.728.128 || Havenstêd, yndustry |- | 2 || [[Vijayawada]] || NTR || 1.034.358 || Hannelssintrum |- | 3 || [[Guntur]] || Guntur || 674.336 || Lânbou-yndustry |- | 4 || [[Nellore]] || Nellore || 496.410 || Hannel |- | 5 || [[Kurnool]] || Kurnool || 430.214 || Regionaal sintrum |} == Ekonomy == [[Ofbyld:Rice field 2.jpg|thumb|left|Rysfjild.]] De ekonomy is tradisjoneel rjochte op 'e lânbou, benammen de bou fan [[rys]], [[sûkerreid]] en [[tabak]]. De delta's fan 'e Krishna en Godavari binne de meast produktive lânbougebieten fan it lân. Dêrneist ûntwikkelet de steat him hurd op it mêd fan technology en yndustry. Visakhapatnam is in sintrum foar de stielyndustry en skipbou. De steat is ek in lieder yn 'e farmaseutyske sektor en de produksje fan duorsume enerzjy, lykas sinne-enerzjy. Yn Sriharikota leit it Satish Dhawan Space Centre, de wichtichste lansearbasis foar de Yndiaaske romtefeartorganisaasje ISRO. == Bestjoer == Andhra Pradesj is sûnt 2022 ferdield yn 26 distrikten (foarhinne wiene dat 13). De steat wurdt bestjoerd troch in gûverneur (seremoaniëel) en in Chief Minister (deistich bestjoer). It parlemint fan 'e steat sit yn 'e nije haadstêd Amaravati. [[Ofbyld:Map of all Andhra Pradesh districts-en.svg|thumb|250px|Distrikten fan Andhra Pradesh.]] {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right; font-size: 90%;" ! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²) |- | style="text-align:left" | [[Alluri Sitharama Raju (distrikt)|Alluri Sitharama Raju]] || Paderu | [[Ofbyld:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 953.960 || 12.251 |- | style="text-align:left" | [[Anakapalli (distrikt)|Anakapalli]] || Anakapalli | [[Ofbyld:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.726.998 || 4.292 |- | style="text-align:left" | [[Anantapur (distrikt)|Anantapur]] || Anantapur | [[Ofbyld:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.241.105 || 10.205 |- | style="text-align:left" | [[Annamayya (distrikt)|Annamayya]] || Rayachoti | [[Ofbyld:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.697.303 || 7.954 |- | style="text-align:left" | [[Bapatla (distrikt)|Bapatla]] || Bapatla | [[Ofbyld:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.586.918 || 3.829 |- | style="text-align:left" | [[Chittoor (distrikt)|Chittoor]] || Chittoor | [[Ofbyld:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.872.819 || 6.855 |- | style="text-align:left" | [[Dr. B.R. Ambedkar Konaseema]] || Amalapuram | [[Ofbyld:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.719.093 || 2.083 |- | style="text-align:left" | [[East Godavari (distrikt)|East Godavari]] || Rajamahendravaram | [[Ofbyld:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.832.332 || 2.561 |- | style="text-align:left" | [[Eluru (distrikt)|Eluru]] || Eluru | [[Ofbyld:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.071.700 || 6.671 |- | style="text-align:left" | [[Guntur (distrikt)|Guntur]] || Guntur | [[Ofbyld:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.091.075 || 2.443 |- | style="text-align:left" | [[Kakinada (distrikt)|Kakinada]] || Kakinada | [[Ofbyld:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.092.374 || 3.019 |- | style="text-align:left" | [[Krishna (distrikt)|Krishna]] || Machilipatnam | [[Ofbyld:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.735.079 || 3.775 |- | style="text-align:left" | [[Kurnool (distrikt)|Kurnool]] || Kurnool | [[Ofbyld:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.271.686 || 7.980 |- | style="text-align:left" | [[Nandyal (distrikt)|Nandyal]] || Nandyal | [[Ofbyld:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.785.771 || 9.682 |- | style="text-align:left" | [[NTR (distrikt)|NTR]] || Vijayawada | [[Ofbyld:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.218.591 || 3.316 |- | style="text-align:left" | [[Palnadu (distrikt)|Palnadu]] || Narasaraopeta | [[Ofbyld:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.041.723 || 7.298 |- | style="text-align:left" | [[Parvathipuram Manyam]] || Parvathipuram | [[Ofbyld:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 925.340 || 3.935 |- | style="text-align:left" | [[Prakasam (distrikt)|Prakasam]] || Ongole | [[Ofbyld:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.288.026 || 14.322 |- | style="text-align:left" | [[Sri Potti Sriramulu Nellore]] || Nellore | [[Ofbyld:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.469.712 || 10.441 |- | style="text-align:left" | [[Sri Sathya Sai (distrikt)|Sri Sathya Sai]] || Puttaparthi | [[Ofbyld:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.840.043 || 7.771 |- | style="text-align:left" | [[Srikakulam (distrikt)|Srikakulam]] || Srikakulam | [[Ofbyld:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.191.471 || 4.591 |- | style="text-align:left" | [[Tirupati (distrikt)|Tirupati]] || Tirupati | [[Ofbyld:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 2.196.984 || 8.231 |- | style="text-align:left" | [[Visakhapatnam (distrikt)|Visakhapatnam]] || Visakhapatnam | [[Ofbyld:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.959.544 || 1.048 |- | style="text-align:left" | [[Vizianagaram (distrikt)|Vizianagaram]] || Vizianagaram | [[Ofbyld:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.930.833 || 4.122 |- | style="text-align:left" | [[West Godavari (distrikt)|West Godavari]] || Bhimavaram | [[Ofbyld:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.779.935 || 2.178 |- | style="text-align:left" | [[YSR Kadapa (distrikt)|YSR Kadapa]] || Kadapa | [[Ofbyld:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|60px|center]] | 1.997.719 || 11.228 |} == Toerisme == Andhra Pradesh biedt foar toeristen in grut ferskaat oan attraksjes op it mêd fan religy, natuer as kultuer. It religieuze hert fan 'e steat stiet yn Tirupati, dêr't de Sri Venkateswara-timpel op 'e Tirumala-heuvels stiet. Dat hillichdom is ien fan 'e meast besochte pylgersplakken op 'e wrâld. In oar arsjitektoanysk hichtepunt is de timpel fan Lepakshi. [[Ofbyld:Borra caves 5.jpg|thumb|left|Borra-grotten.]] Foar natuerleafhawwers is de Araku-delling yn 'e East-Ghats in populêre bestimming. Under it heuvelich gebiet mei kofjeplantaazjes en wetterfallen lizze de Borra-grotten, dy't miljoenen jierren âld binne en ûnbidige stalaktiten en stalagmiten ha. By de havenstêd Visakhapatnam lizze brede strannen lykas Rushikonda. Ek op it mêd fan skiednis hat de steat in soad te bieden. Sa is de nije haadstêd Amaravati boud op it plak dat twatûzen jier lyn al in wrâldferneamd sintrum fan it [[boedisme]] wie. Yn it binnenlân lizze de Belum-grotten, de grutste fan harren soarte yn Yndia. == Natoer == De steat hat in ryk ferskaat oan wylde dieren en beskerme gebieten. === Nasjonale Parken === * It [[Nasjonaal Park Sri Venkateswara]] yn 'e Seshachalam-heuvels is bekend om syn wetterfallen en seldsume plantesoarten. * It [[Nasjonaal Park Papikonda]] leit yn it streamgebiet fan 'e Godavari en is it thús fan 'e tiger, de loaihoars en de seldsume gaur. * De Pulicat-mar is de op ien nei grutste brakwettermar fan Yndia en is in tige wichtich foar trekfûgels, benammen de flamingo. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Andhra Pradesh}} }} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Andhra Pradesh| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1956]] j5kdzhv2q3to7tt16bo17kp29ji6xlp 0 191087 1228012 2026-04-14T19:34:37Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Gerharda Matthijssen]] 1228012 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gerharda Matthijssen]] mhe1fn30znq8bueebi22ntid3q479fz 0 191088 1228014 2026-04-14T19:44:34Z Drewes 2754 wurk 1228014 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = GerardaMatthijssen1890.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[19 oktober]] [[1830]] | berteplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stoarn = [[23 desimber]] [[1907]] | stjerplak = [[Amsterdam]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = | perioade = | streaming = | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = ?-1907 | prizen = | webside = }} '''Gerharda Henriëtte Matthijssen''' wie in Nederlânske [[keunstskilder]], [[fotograaf]] en galeryhâlder. {{DEFAULTSORT:Matthijssen, Gerharda}} 81cvfwwtfregesjdzgj0bfb8rl6afj9 14 191089 1228016 2026-04-14T20:23:40Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Andhra Pradesh}} [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1956]]" 1228016 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Andhra Pradesh}} [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1956]] 0408p7gg7iyeelmct2h9laxn16nposb 0 191090 1228018 2026-04-14T20:32:33Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Bihar | status = Dielsteat | ôfbylding = Mahabodhi temple complex, Bodhgaya 23.jpg | ôfbyldingstekst = De Mahabodhi-timpel yn Bodh Gaya | flagge = | wapen = Seal of Bihar.svg | haadstêd = [[Patna]] | grutste stêd = [[Patna]] | distrikten = 38 | ynwennertal = 104.099.452 <small>(2011)</small><ref>[https://censusindia.gov.in/census.website/data/censu..." 1228018 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Bihar | status = Dielsteat | ôfbylding = Mahabodhi temple complex, Bodhgaya 23.jpg | ôfbyldingstekst = De Mahabodhi-timpel yn Bodh Gaya | flagge = | wapen = Seal of Bihar.svg | haadstêd = [[Patna]] | grutste stêd = [[Patna]] | distrikten = 38 | ynwennertal = 104.099.452 <small>(2011)</small><ref>[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]</ref> | oerflak = 94.163 km² | befolkingstichtens = 1.106 ynw./km² | hichte = 35 - 1.200 m | talen = [[Hindy]], [[Urdu]] (offisjeel); [[Maithili]], [[Magahi]],<br> [[Bhojpuri]] | religy = [[Hindoeïsme]] 82,7%<br>[[Islam]] 16,9%<br>Oars 0,4% | stifting = 22 maart 1912 (as provinsje)<br>26 jannewaris 1950 (as steat) | iso-koade = IN-BR | webside = [https://www.bihar.gov.in/ bihar.gov.in] | ôfbylding99 = Bihar in India (claimed and disputed hatched).svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Bihar yn Yndia }} '''Bihar''' is in dielsteat yn it easten fan [[Yndia]]. It is de tredde steat fan it lân wat ynwennertal oanbelanget en de tichtstbefolke steat fan it lân. Bihar grinzget yn it noarden oan [[Nepal]] en wurdt fierder omsletten troch de Yndiaaske steaten [[Uttar Pradesh]] yn it westen, [[West-Bingalen]] yn it easten en [[Jharkhand]] yn it suden. De steat hat in grutte histoaryske betsjutting as it kulturele en politike sintrum fan it âlde Yndia. == Geografy == [[Ofbyld:River Ganges with Gandhi Bridge and parts of Patna skyline.jpg|thumb|left|De haadstêd oan 'e Ganges.]] Bihar leit yn 'e fruchtbere flakte fan 'e [[Ganges]]. De rivier de Ganges streamt fan west nei east en snijt de steat yn twaën: Noard-Bihar en Súd-Bihar. It noarden fan 'e steat is flak en wetterryk, mei in soad rivieren dy't út de [[Himalaya]] komme, lykas de [[Kosi]] en de [[Gandak]]. Dy rivieren soargje faak foar oerstreamingen, mar ek foar tige fruchtbere grûn. It súdlike diel fan Bihar is wat heger en heuveliger, dêr't it oergiet yn 'e útrinners fan 'e Chota Nagpur-heechflakte. It klimaat is subtropysk mei hege temperatueren yn 'e simmer en in wichtige [[moesson]]perioade foar de lânbou. == Skiednis == Bihar nimt in wichtige plak yn 'e skiednis yn. Yn 'e âldheid foarme it gebiet it sintrum fan ferskate grutte riken, wêrûnder de [[Magadha]]- en de [[Maurya]]-dynasty. Under keizer [[Ashoka de Grutte]] omfieme it ryk hast it hiele Yndiaaske subkontinent. Bihar is ek de bertegrûn fan twa grutte wrâldreligy's. Yn Bodh Gaya fûn [[Gautama Boeda]] de ferljochting, en de stifter fan it [[Jaïnisme]], [[Mahavira]], waard ek yn 'e krite berne. Yn 'e midsiuwen stie Bihar bekend om syn grutte universiteiten lykas [[Nalanda]], ien fan 'de âldste learynstuten op 'e wrâld, dy't studinten út hiel Aazje luts. [[Ofbyld:Sher Shah Suri Tomb.jpg|thumb|left|left|Mausoleum fan Sher Shah Suri.]] Yn 'e 16e iuw spile Bihar in sintrale rol yn 'e opkomst fan it Suri-ryk. De út Bihar ôfkomstige Sher Shah Suri fersloech de Mogols en fierde wichtige herfoarmingen yn, lykas de yntroduksje fan 'e sulveren munt, de rûpia. Syn mausoleum yn [[Sasaram]] is hjoed-de-dei noch ien fan 'de wichtichste histoaryske monuminten fan 'e steat. Yn 2000 waard it súdlike diel fan 'e steat ôfskieden om de nije steat [[Jharkhand]] te foarmjen. == Befolking == In hiel grut part fan 'e befolking (sa'n 88-89%) wennet op it plattelân yn doarpen. Om't de flakte fan 'e Ganges sa fruchtber is, kin it lân foar grutte oantallen iten produsearje. Dêrfandinne is it plattelân fan Bihar net leech, mar groatfol mei tûzenen tichtbefolke doarpen. Hoewol't Hindy de offisjele taal is, sprekt de mearderheid fan 'e minsken regionaal besibbe talen lykas Bhojpuri, Maithili en Magahi. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Bihar (1901–2011) ! Jier | '''1901''' || '''1911''' || '''1921''' || '''1931''' || '''1941''' || '''1951''' || '''1961''' |- ! Ynwennertal | 21.243.632 || 22.563.653 || 22.330.201 || 24.512.711 || 27.230.158 || 29.085.011 || 34.841.690 |- ! Groei | — || +6,2% || -1,0% || +9,8% || +11,1% || +6,8% || +19,8% |- ! Jier | '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' || '''2011''' || |- ! Ynwennertal | 42.126.236 || 52.303.240 || 64.530.554 || 82.998.509 || 104.099.452 || |- ! Groei | +20,9% || +24,2% || +23,4% || +28,6%* || +25,4% || |} <small>''* De sifers fan foar 2000 binne rekonstruearre foar de ôfsplitsing fan Jharkhand.''</small> === Religy === [[Ofbyld:Takhat Shri Harimandir Ji Patna Sahib (1).jpg|thumb|250px|Takht Sri Patna Sahib]] It [[Hindoeïsme]] is de grutste religy yn Bihar. De steat hat in soad hillige plakken, wêrûnder Gaya, dêr't hindoes rituelen útfiere foar harren foarâlden. De [[Islam]] is de grutste minderheidsreligy, mei in grut oandiel fan 'e befolking yn it noarden en yn 'e haadstêd Patna. Bihar hat ek in sterke bân mei it [[Sikhisme]]; de tsiende Guru, [[Guru Gobind Singh]], waard berne yn Patna, dêr't hjoed-de-dei ien fan 'e fiif hillichste timpels fan 'e Sikhs (Takht Sri Patna Sahib) stiet. {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |+ Religy yn Bihar ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%) |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 83,2% || 82,7% || style="color: red;" | -0,5% |- | style="text-align: left;" | [[Islam]] || 16,5% || 16,9% || style="color: green;" | +0,4% |- | style="text-align: left;" | [[Kristendom]] || 0,1% || 0,1% || 0,0% |- | style="text-align: left;" | Oars (Boedisme, Jainisme, Sikhisme) || 0,2% || 0,3% || style="color: green;" | +0,1% |} == Ekonomy == De ekonomy fan Bihar is foar it grutste part basearre op 'e lânbou. It is ien fan 'e grutste produsinten fan griente en fruit (benammen lychy's) yn Yndia. Sûnt de ôfsplitsing fan 'e yndustryrike regio Jharkhand yn 2000, hat Bihar it ekonomysk dreech hân, mar de lêste jierren is der in sterke groei te sjen yn 'e ynfrastruktuer en de tsjinstesektor. De steat stiet lykwols noch foar grutte útdagings op it mêd fan earmoede en alfabetisearring. == Toerisme == [[Ofbyld:Site of Nalanda university.jpg|thumb|Ruïnes fan 'e Nalanda-universiteit.]] It toerisme yn Bihar is fral rjochte op it religieuze erfgoed. De wichtichste lokaasje is sûnder mis Bodh Gaya, dêr't de Mahabodhi-timpel op 'e [[Wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]] stiet. It is it hillichste plak foar Boedisten en net fier dêrwei lizze de ruïnes fan 'e âlde universiteit fan Nalanda, dy't hjoed-de-dei in soad skiednisleafhawwers lûke. Foar hindoes is de stêd Gaya in essinsjeel pylgersoard, wylst Jaïnisten de hillige plakken fan Pawapuri en Rajgir besykje. Yn Rajgir kin men ek de 'Vishwa Shanti Stupa' fine, in moderne Boedistyske fredespagode op in heuvel dy't mei in kabelbaan te berikken is. == Natoer == [[Ofbyld:Gangetic Dolphin.jpg|thumb|Gangesdolfyn.]] Bihar hat ien nasjonaal park, it [[Nasjonaal Park Valmiki]] yn it noardwesten fan 'e steat. It park is in wichtich tigerreservaat en grinzget fuort oan it [[Nasjonaal Park Chitwan]] yn Nepal. Dêrnjonken stiet de steat bekend om it dolfynreservaat Vikramshila Gangetic, ien fan de pear plakken op 'e wrâld dêr't de seldsume Gangesdolfyn yn syn natuerlike omjouwing beskerme wurdt. == Bestjoer == De haadstêd Patna is it politike en juridyske sintrum fan 'e steat. Bihar bestiet út njoggen regio's en 38 distrikten. [[Ofbyld:Divisions of Bihar.svg|thumb|250px|Yndieling fan Bihar.]] {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right; font-size: 90%;" ! Distrikt !! Haadplak !! Difyzje (Regio) !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²) |- | style="text-align:left" | [[Araria (distrikt)|Araria]] || Araria || Purnia | [[Ofbyld:Bihar district location map Araria.svg|60px|center]] | 2.811.569 || 2.830 |- | style="text-align:left" | [[Arwal (distrikt)|Arwal]] || Arwal || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Arwal.svg|60px|center]] | 700.843 || 638 |- | style="text-align:left" | [[Aurangabad (Bihar)|Aurangabad]] || Aurangabad || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Aurangabad.svg|60px|center]] | 2.540.073 || 3.305 |- | style="text-align:left" | [[Banka (distrikt)|Banka]] || Banka || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Banka.svg|60px|center]] | 2.034.763 || 3.020 |- | style="text-align:left" | [[Begusarai (distrikt)|Begusarai]] || Begusarai || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Begusarai.svg|60px|center]] | 2.970.541 || 1.918 |- | style="text-align:left" | [[Bhagalpur (distrikt)|Bhagalpur]] || Bhagalpur || Bhagalpur | [[Ofbyld:Bihar district location map Bhagalpur.svg|60px|center]] | 3.037.766 || 2.569 |- | style="text-align:left" | [[Bhojpur (distrikt)|Bhojpur]] || Arrah || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Bhojpur.svg|60px|center]] | 2.728.407 || 2.395 |- | style="text-align:left" | [[Buxar (distrikt)|Buxar]] || Buxar || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Buxar.svg|60px|center]] | 1.706.352 || 1.703 |- | style="text-align:left" | [[Darbhanga (distrikt)|Darbhanga]] || Darbhanga || Darbhanga | [[Ofbyld:Bihar district location map Darbhanga.svg|60px|center]] | 3.937.385 || 2.279 |- | style="text-align:left" | [[East Champaran]] || Motihari || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map East Champaran.svg|60px|center]] | 5.099.371 || 3.968 |- | style="text-align:left" | [[Gaya (distrikt)|Gaya]] || Gaya || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Gaya.svg|60px|center]] | 4.391.418 || 4.976 |- | style="text-align:left" | [[Gopalganj (distrikt)|Gopalganj]] || Gopalganj || Saran | [[Ofbyld:Bihar district location map Gopalganj.svg|60px|center]] | 2.562.012 || 2.033 |- | style="text-align:left" | [[Jamui (distrikt)|Jamui]] || Jamui || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Jamui.svg|60px|center]] | 1.760.405 || 3.098 |- | style="text-align:left" | [[Jehanabad (distrikt)|Jehanabad]] || Jehanabad || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Jehanabad.svg|60px|center]] | 1.125.313 || 931 |- | style="text-align:left" | [[Kaimur (distrikt)|Kaimur]] || Bhabua || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Kaimur.svg|60px|center]] | 1.626.384 || 3.362 |- | style="text-align:left" | [[Katihar (distrikt)|Katihar]] || Katihar || Purnia | [[Ofbyld:Bihar district location map Katihar.svg|60px|center]] | 3.071.029 || 3.057 |- | style="text-align:left" | [[Khagaria (distrikt)|Khagaria]] || Khagaria || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Khagaria.svg|60px|center]] | 1.666.886 || 1.486 |- | style="text-align:left" | [[Kishanganj (distrikt)|Kishanganj]] || Kishanganj || Purnia | [[Ofbyld:Bihar district location map Kishanganj.svg|60px|center]] | 1.690.400 || 1.884 |- | style="text-align:left" | [[Lakhisarai (distrikt)|Lakhisarai]] || Lakhisarai || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Lakhisarai.svg|60px|center]] | 1.000.912 || 1.228 |- | style="text-align:left" | [[Madhepura (distrikt)|Madhepura]] || Madhepura || Kosi | [[Ofbyld:Bihar district location map Madhepura.svg|60px|center]] | 2.001.762 || 1.788 |- | style="text-align:left" | [[Madhubani (distrikt)|Madhubani]] || Madhubani || Darbhanga | [[Ofbyld:Bihar district location map Madhubani.svg|60px|center]] | 4.487.379 || 3.501 |- | style="text-align:left" | [[Munger (distrikt)|Munger]] || Munger || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Munger.svg|60px|center]] | 1.367.765 || 1.419 |- | style="text-align:left" | [[Muzaffarpur (distrikt)|Muzaffarpur]] || Muzaffarpur || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map Muzaffarpur.svg|60px|center]] | 4.801.062 || 3.172 |- | style="text-align:left" | [[Nalanda (distrikt)|Nalanda]] || Bihar Sharif || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Nalanda.svg|60px|center]] | 2.877.653 || 2.355 |- | style="text-align:left" | [[Nawada (distrikt)|Nawada]] || Nawada || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Nawada.svg|60px|center]] | 2.219.146 || 2.494 |- | style="text-align:left" | [[Patna (distrikt)|Patna]] || Patna || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Patna.svg|60px|center]] | 5.838.465 || 3.202 |- | style="text-align:left" | [[Purnia (distrikt)|Purnia]] || Purnia || Purnia | [[Ofbyld:Bihar district location map Purnia.svg|60px|center]] | 3.264.619 || 3.229 |- | style="text-align:left" | [[Rohtas (distrikt)|Rohtas]] || Sasaram || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Rohtas.svg|60px|center]] | 2.959.918 || 3.851 |- | style="text-align:left" | [[Saharsa (distrikt)|Saharsa]] || Saharsa || Kosi | [[Ofbyld:Bihar district location map Saharsa.svg|60px|center]] | 1.900.661 || 1.687 |- | style="text-align:left" | [[Samastipur (distrikt)|Samastipur]] || Samastipur || Darbhanga | [[Ofbyld:Bihar district location map Samastipur.svg|60px|center]] | 4.261.566 || 2.904 |- | style="text-align:left" | [[Saran (distrikt)|Saran]] || Chhapra || Saran | [[Ofbyld:Bihar district location map Saran.svg|60px|center]] | 3.951.862 || 2.641 |- | style="text-align:left" | [[Sheikhpura (distrikt)|Sheikhpura]] || Sheikhpura || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Sheikhpura.svg|60px|center]] | 636.342 || 689 |- | style="text-align:left" | [[Sheohar (distrikt)|Sheohar]] || Sheohar || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map Sheohar.svg|60px|center]] | 656.246 || 349 |- | style="text-align:left" | [[Sitamarhi (distrikt)|Sitamarhi]] || Sitamarhi || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map Sitamarhi.svg|60px|center]] | 3.423.574 || 2.294 |- | style="text-align:left" | [[Siwan (distrikt)|Siwan]] || Siwan || Saran | [[Ofbyld:Bihar district location map Siwan.svg|60px|center]] | 3.330.464 || 2.219 |- | style="text-align:left" | [[Supaul (distrikt)|Supaul]] || Supaul || Kosi | [[Ofbyld:Bihar district location map Supaul.svg|60px|center]] | 2.229.076 || 2.425 |- | style="text-align:left" | [[Vaishali (distrikt)|Vaishali]] || Hajipur || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map Vaishali.svg|60px|center]] | 3.495.021 || 2.036 |- | style="text-align:left" | [[West Champaran]] || Bettiah || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map West Champaran.svg|60px|center]] | 3.935.042 || 5.228 |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bihar}} }} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Bihar| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1950]] t6lzglpujpv0312limclbyk4kerqjg3 1228022 1228018 2026-04-14T20:46:14Z RomkeHoekstra 10582 1228022 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Bihar | status = Dielsteat | ôfbylding = Mahabodhi temple complex, Bodhgaya 23.jpg | ôfbyldingstekst = De Mahabodhi-timpel yn Bodh Gaya | flagge = | wapen = Seal of Bihar.svg | haadstêd = [[Patna]] | grutste stêd = [[Patna]] | distrikten = 38 | ynwennertal = 104.099.452 <small>(2011)</small><ref>[https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census India 2011]</ref> | oerflak = 94.163 km² | befolkingstichtens = 1.106 ynw./km² | hichte = 35 - 1.200 m | talen = [[Hindy]], [[Urdu]] (offisjeel); [[Maithili]], [[Magahi]],<br> [[Bhojpuri]] | religy = [[Hindoeïsme]] 82,7%<br>[[Islam]] 16,9%<br>Oars 0,4% | stifting = 22 maart 1912 (as provinsje)<br>26 jannewaris 1950 (as steat) | iso-koade = IN-BR | webside = [https://www.bihar.gov.in/ bihar.gov.in] | ôfbylding99 = Bihar in India (claimed and disputed hatched).svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Bihar yn Yndia }} '''Bihar''' is in dielsteat yn it easten fan [[Yndia]]. It is de tredde steat fan it lân wat ynwennertal oanbelanget en de tichtstbefolke steat fan it lân. Bihar grinzget yn it noarden oan [[Nepal]] en wurdt fierder omsletten troch de Yndiaaske steaten [[Uttar Pradesh]] yn it westen, [[West-Bingalen]] yn it easten en [[Jharkhand]] yn it suden. De steat hat in grutte histoaryske betsjutting as it kulturele en politike sintrum fan it âlde Yndia. == Geografy == [[Ofbyld:River Ganges with Gandhi Bridge and parts of Patna skyline.jpg|thumb|left|De haadstêd oan 'e Ganges.]] Bihar leit yn 'e fruchtbere flakte fan 'e [[Ganges]]. De rivier de Ganges streamt fan west nei east en snijt de steat yn twaën: Noard-Bihar en Súd-Bihar. It noarden fan 'e steat is flak en wetterryk, mei in soad rivieren dy't út de [[Himalaya]] komme, lykas de [[Kosi]] en de [[Gandak]]. Dy rivieren soargje faak foar oerstreamingen, mar ek foar tige fruchtbere grûn. It súdlike diel fan Bihar is wat heger en heuveliger, dêr't it oergiet yn 'e útrinners fan 'e Chota Nagpur-heechflakte. It klimaat is subtropysk mei hege temperatueren yn 'e simmer en in wichtige [[moesson]]perioade foar de lânbou. == Skiednis == Bihar nimt in wichtige plak yn 'e skiednis yn. Yn 'e âldheid foarme it gebiet it sintrum fan ferskate grutte riken, wêrûnder de [[Magadha]]- en de [[Maurya]]-dynasty. Under keizer [[Ashoka de Grutte]] omfieme it ryk hast it hiele Yndiaaske subkontinent. Bihar is ek de bertegrûn fan twa grutte wrâldreligy's. Yn Bodh Gaya fûn [[Gautama Boeda]] de ferljochting, en de stifter fan it [[Jaïnisme]], [[Mahavira]], waard ek yn 'e krite berne. Yn 'e midsiuwen stie Bihar bekend om syn grutte universiteiten lykas [[Nalanda]], ien fan 'e âldste learynstituten op 'e wrâld, dy't studinten út hiel Aazje luts. [[Ofbyld:Sher Shah Suri Tomb.jpg|thumb|left|left|Mausoleum fan Sher Shah Suri.]] Yn 'e 16e iuw spile Bihar in sintrale rol yn 'e opkomst fan it Suri-ryk. De út Bihar ôfkomstige Sher Shah Suri fersloech de Mogols en fierde wichtige herfoarmingen yn, lykas de yntroduksje fan 'e sulveren munt, de rûpia. Syn mausoleum yn [[Sasaram]] is hjoed-de-dei noch ien fan 'e wichtichste histoaryske monuminten fan 'e steat. Yn 2000 waard it súdlike diel fan 'e steat ôfskieden om de nije steat [[Jharkhand]] te foarmjen. == Befolking == In hiel grut part fan 'e befolking (sa'n 88-89%) wennet op it plattelân yn doarpen. Om't de flakte fan 'e Ganges sa fruchtber is, kin it lân foar grutte oantallen iten produsearje. Dêrfandinne is it plattelân fan Bihar net leech, mar groatfol mei tûzenen tichtbefolke doarpen. Hoewol't Hindy de offisjele taal is, sprekt de mearderheid fan 'e minsken regionaal besibbe talen lykas Bhojpuri, Maithili en Magahi. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Bihar (1901–2011) ! Jier | '''1901''' || '''1911''' || '''1921''' || '''1931''' || '''1941''' || '''1951''' || '''1961''' |- ! Ynwennertal | 21.243.632 || 22.563.653 || 22.330.201 || 24.512.711 || 27.230.158 || 29.085.011 || 34.841.690 |- ! Groei | — || +6,2% || -1,0% || +9,8% || +11,1% || +6,8% || +19,8% |- ! Jier | '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' || '''2011''' || |- ! Ynwennertal | 42.126.236 || 52.303.240 || 64.530.554 || 82.998.509 || 104.099.452 || |- ! Groei | +20,9% || +24,2% || +23,4% || +28,6%* || +25,4% || |} <small>''* De sifers fan foar 2000 binne rekonstruearre foar de ôfsplitsing fan Jharkhand.''</small> === Religy === [[Ofbyld:Takhat Shri Harimandir Ji Patna Sahib (1).jpg|thumb|250px|Takht Sri Patna Sahib]] It [[Hindoeïsme]] is de grutste religy yn Bihar. De steat hat in soad hillige plakken, wêrûnder Gaya, dêr't hindoes rituelen útfiere foar harren foarâlden. De [[Islam]] is de grutste minderheidsreligy, mei in grut oandiel fan 'e befolking yn it noarden en yn 'e haadstêd Patna. Bihar hat ek in sterke bân mei it [[Sikhisme]]; de tsiende Guru, [[Guru Gobind Singh]], waard berne yn Patna, dêr't hjoed-de-dei ien fan 'e fiif hillichste timpels fan 'e Sikhs (Takht Sri Patna Sahib) stiet. {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |+ Religy yn Bihar ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%) |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 83,2% || 82,7% || style="color: red;" | -0,5% |- | style="text-align: left;" | [[Islam]] || 16,5% || 16,9% || style="color: green;" | +0,4% |- | style="text-align: left;" | [[Kristendom]] || 0,1% || 0,1% || 0,0% |- | style="text-align: left;" | Oars (Boedisme, Jainisme, Sikhisme) || 0,2% || 0,3% || style="color: green;" | +0,1% |} == Ekonomy == De ekonomy fan Bihar is foar it grutste part basearre op 'e lânbou. It is ien fan 'e grutste produsinten fan griente en fruit (benammen lychy's) yn Yndia. Sûnt de ôfsplitsing fan 'e yndustryrike regio Jharkhand yn 2000, hat Bihar it ekonomysk dreech hân, mar de lêste jierren is der in sterke groei te sjen yn 'e ynfrastruktuer en de tsjinstesektor. De steat stiet lykwols noch foar grutte útdagings op it mêd fan earmoede en alfabetisearring. == Toerisme == [[Ofbyld:Site of Nalanda university.jpg|thumb|Ruïnes fan 'e Nalanda-universiteit.]] It toerisme yn Bihar is fral rjochte op it religieuze erfgoed. De wichtichste lokaasje is sûnder mis Bodh Gaya, dêr't de Mahabodhi-timpel op 'e [[Wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]] stiet. It is it hillichste plak foar Boedisten en net fier dêrwei lizze de ruïnes fan 'e âlde universiteit fan Nalanda, dy't hjoed-de-dei in soad skiednisleafhawwers lûke. Foar hindoes is de stêd Gaya in essinsjeel pylgersoard, wylst Jaïnisten de hillige plakken fan Pawapuri en Rajgir besykje. Yn Rajgir kin men ek de 'Vishwa Shanti Stupa' fine, in moderne Boedistyske fredespagode op in heuvel dy't mei in kabelbaan te berikken is. == Natoer == [[Ofbyld:Gangetic Dolphin.jpg|thumb|Gangesdolfyn.]] Bihar hat ien nasjonaal park, it [[Nasjonaal Park Valmiki]] yn it noardwesten fan 'e steat. It park is in wichtich tigerreservaat en grinzget fuort oan it [[Nasjonaal Park Chitwan]] yn Nepal. Dêrnjonken stiet de steat bekend om it dolfynreservaat Vikramshila Gangetic, ien fan de pear plakken op 'e wrâld dêr't de seldsume Gangesdolfyn yn syn natuerlike omjouwing beskerme wurdt. == Bestjoer == De haadstêd Patna is it politike en juridyske sintrum fan 'e steat. Bihar bestiet út njoggen regio's en 38 distrikten. [[Ofbyld:Divisions of Bihar.svg|thumb|250px|Yndieling fan Bihar.]] {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right; font-size: 90%;" ! Distrikt !! Haadplak !! Difyzje (Regio) !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²) |- | style="text-align:left" | [[Araria (distrikt)|Araria]] || Araria || Purnia | [[Ofbyld:Bihar district location map Araria.svg|60px|center]] | 2.811.569 || 2.830 |- | style="text-align:left" | [[Arwal (distrikt)|Arwal]] || Arwal || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Arwal.svg|60px|center]] | 700.843 || 638 |- | style="text-align:left" | [[Aurangabad (Bihar)|Aurangabad]] || Aurangabad || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Aurangabad.svg|60px|center]] | 2.540.073 || 3.305 |- | style="text-align:left" | [[Banka (distrikt)|Banka]] || Banka || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Banka.svg|60px|center]] | 2.034.763 || 3.020 |- | style="text-align:left" | [[Begusarai (distrikt)|Begusarai]] || Begusarai || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Begusarai.svg|60px|center]] | 2.970.541 || 1.918 |- | style="text-align:left" | [[Bhagalpur (distrikt)|Bhagalpur]] || Bhagalpur || Bhagalpur | [[Ofbyld:Bihar district location map Bhagalpur.svg|60px|center]] | 3.037.766 || 2.569 |- | style="text-align:left" | [[Bhojpur (distrikt)|Bhojpur]] || Arrah || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Bhojpur.svg|60px|center]] | 2.728.407 || 2.395 |- | style="text-align:left" | [[Buxar (distrikt)|Buxar]] || Buxar || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Buxar.svg|60px|center]] | 1.706.352 || 1.703 |- | style="text-align:left" | [[Darbhanga (distrikt)|Darbhanga]] || Darbhanga || Darbhanga | [[Ofbyld:Bihar district location map Darbhanga.svg|60px|center]] | 3.937.385 || 2.279 |- | style="text-align:left" | [[East Champaran]] || Motihari || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map East Champaran.svg|60px|center]] | 5.099.371 || 3.968 |- | style="text-align:left" | [[Gaya (distrikt)|Gaya]] || Gaya || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Gaya.svg|60px|center]] | 4.391.418 || 4.976 |- | style="text-align:left" | [[Gopalganj (distrikt)|Gopalganj]] || Gopalganj || Saran | [[Ofbyld:Bihar district location map Gopalganj.svg|60px|center]] | 2.562.012 || 2.033 |- | style="text-align:left" | [[Jamui (distrikt)|Jamui]] || Jamui || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Jamui.svg|60px|center]] | 1.760.405 || 3.098 |- | style="text-align:left" | [[Jehanabad (distrikt)|Jehanabad]] || Jehanabad || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Jehanabad.svg|60px|center]] | 1.125.313 || 931 |- | style="text-align:left" | [[Kaimur (distrikt)|Kaimur]] || Bhabua || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Kaimur.svg|60px|center]] | 1.626.384 || 3.362 |- | style="text-align:left" | [[Katihar (distrikt)|Katihar]] || Katihar || Purnia | [[Ofbyld:Bihar district location map Katihar.svg|60px|center]] | 3.071.029 || 3.057 |- | style="text-align:left" | [[Khagaria (distrikt)|Khagaria]] || Khagaria || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Khagaria.svg|60px|center]] | 1.666.886 || 1.486 |- | style="text-align:left" | [[Kishanganj (distrikt)|Kishanganj]] || Kishanganj || Purnia | [[Ofbyld:Bihar district location map Kishanganj.svg|60px|center]] | 1.690.400 || 1.884 |- | style="text-align:left" | [[Lakhisarai (distrikt)|Lakhisarai]] || Lakhisarai || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Lakhisarai.svg|60px|center]] | 1.000.912 || 1.228 |- | style="text-align:left" | [[Madhepura (distrikt)|Madhepura]] || Madhepura || Kosi | [[Ofbyld:Bihar district location map Madhepura.svg|60px|center]] | 2.001.762 || 1.788 |- | style="text-align:left" | [[Madhubani (distrikt)|Madhubani]] || Madhubani || Darbhanga | [[Ofbyld:Bihar district location map Madhubani.svg|60px|center]] | 4.487.379 || 3.501 |- | style="text-align:left" | [[Munger (distrikt)|Munger]] || Munger || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Munger.svg|60px|center]] | 1.367.765 || 1.419 |- | style="text-align:left" | [[Muzaffarpur (distrikt)|Muzaffarpur]] || Muzaffarpur || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map Muzaffarpur.svg|60px|center]] | 4.801.062 || 3.172 |- | style="text-align:left" | [[Nalanda (distrikt)|Nalanda]] || Bihar Sharif || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Nalanda.svg|60px|center]] | 2.877.653 || 2.355 |- | style="text-align:left" | [[Nawada (distrikt)|Nawada]] || Nawada || Magadh | [[Ofbyld:Bihar district location map Nawada.svg|60px|center]] | 2.219.146 || 2.494 |- | style="text-align:left" | [[Patna (distrikt)|Patna]] || Patna || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Patna.svg|60px|center]] | 5.838.465 || 3.202 |- | style="text-align:left" | [[Purnia (distrikt)|Purnia]] || Purnia || Purnia | [[Ofbyld:Bihar district location map Purnia.svg|60px|center]] | 3.264.619 || 3.229 |- | style="text-align:left" | [[Rohtas (distrikt)|Rohtas]] || Sasaram || Patna | [[Ofbyld:Bihar district location map Rohtas.svg|60px|center]] | 2.959.918 || 3.851 |- | style="text-align:left" | [[Saharsa (distrikt)|Saharsa]] || Saharsa || Kosi | [[Ofbyld:Bihar district location map Saharsa.svg|60px|center]] | 1.900.661 || 1.687 |- | style="text-align:left" | [[Samastipur (distrikt)|Samastipur]] || Samastipur || Darbhanga | [[Ofbyld:Bihar district location map Samastipur.svg|60px|center]] | 4.261.566 || 2.904 |- | style="text-align:left" | [[Saran (distrikt)|Saran]] || Chhapra || Saran | [[Ofbyld:Bihar district location map Saran.svg|60px|center]] | 3.951.862 || 2.641 |- | style="text-align:left" | [[Sheikhpura (distrikt)|Sheikhpura]] || Sheikhpura || Munger | [[Ofbyld:Bihar district location map Sheikhpura.svg|60px|center]] | 636.342 || 689 |- | style="text-align:left" | [[Sheohar (distrikt)|Sheohar]] || Sheohar || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map Sheohar.svg|60px|center]] | 656.246 || 349 |- | style="text-align:left" | [[Sitamarhi (distrikt)|Sitamarhi]] || Sitamarhi || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map Sitamarhi.svg|60px|center]] | 3.423.574 || 2.294 |- | style="text-align:left" | [[Siwan (distrikt)|Siwan]] || Siwan || Saran | [[Ofbyld:Bihar district location map Siwan.svg|60px|center]] | 3.330.464 || 2.219 |- | style="text-align:left" | [[Supaul (distrikt)|Supaul]] || Supaul || Kosi | [[Ofbyld:Bihar district location map Supaul.svg|60px|center]] | 2.229.076 || 2.425 |- | style="text-align:left" | [[Vaishali (distrikt)|Vaishali]] || Hajipur || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map Vaishali.svg|60px|center]] | 3.495.021 || 2.036 |- | style="text-align:left" | [[West Champaran]] || Bettiah || Tirhut | [[Ofbyld:Bihar district location map West Champaran.svg|60px|center]] | 3.935.042 || 5.228 |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bihar}} }} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Bihar| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1950]] i44njvxcauxgtaxl5nk9e2uk73u8tbb 14 191091 1228019 2026-04-14T20:35:31Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Bihar}} [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1950]]" 1228019 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Bihar}} [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1950]] n40pyf1kqdlz2dapp561zdgwb42nwi2 14 191092 1228027 2026-04-14T21:30:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1228027 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Literatuer oer in misdriuw|Sjantaazje]] [[Kategory:Sjantaazje]] j79hae1nhw7hmm8wbon2gjk4137iz8j 14 191093 1228028 2026-04-14T21:32:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1228028 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Literatuer oer seksualiteit|Pornografy]] [[Kategory:Pornografy]] 4scqr4wh4pdbizv74h4f8pfz19l4i06 14 191094 1228029 2026-04-14T21:33:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1228029 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Literêr wurk nei skriuwer|Chandler, Raymond]] 2uhxl0sb6rov4t3u6a9gmliayhn5hsy 14 191095 1228031 2026-04-14T21:36:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1228031 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Literatuer oer in ferfiermiddel|Trein]] [[Kategory:Trein]] ryli5cey262ghsjd3s25bxfuscbnx27 14 191096 1228032 2026-04-14T21:37:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1228032 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Werjefte fan in bekend persoan yn keunst en kultuer|Julianus Apostata]] [[Kategory:Julianus Apostata]] hvjoglj8dhodbzc0cfi6gi4eqmy03tj 14 191097 1228034 2026-04-14T21:39:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1228034 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Romeinsk politikus]] [[Kategory:Romeinsk filosoof]] [[Kategory:Romeinsk skriuwer]] [[Kategory:Keizer fan it Romeinske Ryk]] [[Kategory:Byzantynsk politikus]] [[Kategory:Byzantynsk filosoof]] [[Kategory:Byzantynsk skriuwer]] [[Kategory:Keizer fan it Byzantynske Ryk]] [[Kategory:Persoan dy't omkommen is yn in oarlochssitewaasje op lân]] [[Kategory:Persoan berne yn 331]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 363]] lg9et8p87hwlqwscrrsulj4fyfa888o 0 191098 1228036 2026-04-14T21:46:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Andhra Pradesh]] 1228036 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Andhra Pradesh]] jvm0em0sjhd8yed0zl5ffejoipuujzd 0 191099 1228039 2026-04-15T07:19:34Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Goä | status = Dielsteat | ôfbylding = Basilica of Bom Jesus, Goa, India.jpg | ôfbyldingstekst = De Basilika fan Bom Jesus | flagge = | wapen = Emblem of Goa.svg | haadstêd = [[Panaji]] | grutste stêd = [[Vasco da Gama]] | distrikten = 2 | ynwennertal = 1.458.545 <small>(2011)</small> | oerflak = 3.702 km² | befolkingstichtens = 394 ynw..." 1228039 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Goä | status = Dielsteat | ôfbylding = Basilica of Bom Jesus, Goa, India.jpg | ôfbyldingstekst = De Basilika fan Bom Jesus | flagge = | wapen = Emblem of Goa.svg | haadstêd = [[Panaji]] | grutste stêd = [[Vasco da Gama]] | distrikten = 2 | ynwennertal = 1.458.545 <small>(2011)</small> | oerflak = 3.702 km² | befolkingstichtens = 394 ynw./km² | hichte = 0 - 1.022 m | talen = [[Konkany]] (offisjeel); [[Maraty]], [[Hindy]], [[Ingelsk]], [[Portugeesk]] | religy = [[Hindoeïsme]] 66,1%<br>[[Kristendom]] 25,1%<br>[[Islam]] 8,3% | stifting = 30 maaie 1987 | iso-koade = IN-GA | webside = [https://www.goa.gov.in/ goa.gov.in] | ôfbylding99 = Goa in India (claimed and disputed hatched).svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Goä yn Yndia }} '''Goä''' is in dielsteat fan [[Yndia]] oan 'e [[Arabyske See]]. It makket diel út fan de kustregio dy't bekend stiet as de Konkan. Goä wurdt omsletten troch de steaten [[Maharashtra]] yn it noarden en [[Karnataka]] yn it easten en suden. Hoewol't it de lytste steat fan Yndia is, lûkt de steat alle jierren miljoenen toeristen troch syn strannen en arsjitektuer. == Geografy == [[Ofbyld:BeachFun.jpg|thumb|left|Strân yn Súd-Goä.]] Goä hat in kustline fan 101 kilometer. It lânskip fariëarret fan 'e sânstrannen oan 'e kust oant de griene heuvels fan 'e [[West-Ghats]] yn it binnenlân. De wichtichste rivieren binne de [[Mandovi]] en de [[Zuari]], dy't beide yn 'e Arabyske See útmûnje en wichtich binne foar de ekonomy en it ferfier. It klimaat is tropysk; it is it hiele jier troch waarm en fochtich, mei de [[moesson]]perioade tusken juny en septimber. == Skiednis == De earste spoaren fan minsklike bewenning yn Goä stamme nei alle gedachten al fan om-ende-by 2200 f.Kr. Goä wie al yn 'e âldheid in ynternasjonaal hannelssintrum en ûnderhâlde nauwe bannen mei it Midden-Easten, Noard-Afrika en sels it Romeinske Ryk. Oant de komst fan 'e Portegezen ferskilde Goä net in soad fan 'e rest fan it gebiet, dat diel útmakke fan ferskate grutte Yndiaaske riken. Nei it útinoar fallen fan it Bahmanidenryk yn 1490 kaam it ûnder it bewâld fan 'e sultan fan Bijapur. Oan it begjin fan 'e 16e iuw kamen de Portegezen, dy't foaral lokke waarden troch de hannel yn speserijen. Under lieding fan Afonso de Albuquerque feroveren hja yn 1510 Goa Velha (Ald-Goä). Se makken de stêd ta de haadstêd fan Portugeesk-Ynje en it sintrum fan it Portegeesk besit yn Aazje. Yn it spoar fan 'e militêren en keaplju begûnen katolike missionarissen it evangeelje te ferkundigjen. Yn 1533 waard der in bisdom stifte, dat yn 1558 ferheven waard ta it aartsbisdom Goä en Daman. Stadichoan wreiden de Portugezen harren gebiet út oant in kolony fan in pear tûzen fjouwerkante kilometer. In besykjen fan de sultan fan Bijapur om it gebiet yn 1570 werom te winnen mislearre. [[Ofbyld:Fusta by Jan Huygen van Linschoten.jpg|thumb|left|Gravuere fan in fusta (in Portegeeske galei) út Itinerario (Jan Huygen van Linschoten).]] Yn 1583 sylde de Nederlânske kartograaf [[Jan Huygen van Linschoten]] mei in nije aartsbiskop nei Portegeesk-Ynje. Hy publisearre syn waarnimmings yn it boek [[Itinerario]]. Dat wurk foarme de basis foar de ekspânsje fan 'e Nederlanners yn Aazje, dy't de Portegezen letter út grutte dielen fan it wrâlddiel ferdreaune. Sûnt 1636 waard de haven fan Goä acht jier lang troch Nederlânske skippen blokkearre om 'e útfier fan piper nei Lissabon te behinderjen, mar it gebiet sels waard nea troch de Nederlanners ferovere. Goä bleau mear as 450 jier in Portegeeske koloanje, ek doe't de rest fan Yndia ûnder Britsk bestjoer kaam. It Portegeesk bestjoer duorre lang om let mear as fjouwer iuwen. Op 18 en 19 desimber 1961 foel it Yndiaaske leger Goä binnen om de Portegezen yn twa dagen tiid te ferjeien (Operaasje Vijay). [[Ofbyld:Indian soldiers in combat during operation vijay.jpg|thumb|left|Yndiaaske soldaten yn 'e striid om Goä.]] De oermacht fan Yndia wie grut en it Yndiaaske leger sette sa'n 30.000 oant 45.000 soldaten yn, stipe troch de loftmacht en de marine. De Portegezen dêrfoaroer hiene mar sa'n 3.300 oant 3.500 soldaten, dy't boppedat min útrist wienen en gjin stipe út de loft hienen. Gûverneur-generaal Manuel António Vassalo e Silva tekene op 'e jûn fan 19 desimber de kapitulaasje om 't er net woe dat der ûnnedich bloed fergetten wurde soe en dat de histoaryske stêden fan Goä ferneatige wurde soene. By de koarte striid foelen oan beide kanten in pear tsientallen deaden. Tegearre mei de ek ferovere gebieten Daman en Diu waard it unyterritoarium Goä, Daman en Diu foarme. Hoewol't der ûnder de katolike elite twivels wiene, wie in grut part fan 'e befolking optein oer de Yndiaaske aksje. Oer de plannen om Goä by de steat Maharashtra te foegjen wie de befolking minder te sprekken. Yn 1967 waard de Goa Opinion Poll fan 1967 organisearre, in referindum oer de takomst fan Goä. In mearderheid fan 54% stimde doe tsjin it opgean yn 'e buorsteat Maharashtra. Dat makke it paad frij foar de erkenning fan it [[Konkany]] en de status fan Goä as selsstannige dielsteat op 30 maaie 1987. Yn desimber 1986 briek der opskuor út yn Goä; de befolking easke mear rjochten en erkenning. Op 30 maaie 1987 krige Goä lang om let de status fan in folweardige dielsteat, wylst Daman en Diu as ien unyterritoarium fierder gyngen. Sûnt de fertrekken fan 'e Portegezen is harren taal as ûnderwiistaal ferfongen troch it Konkany, Maraty en Ingelsk. == Befolking en Kultuer == De offisjele taal yn Goä is it Konkany, mar troch de skiednis hinne wurdt der ek in protte Maraty, Hindy en Ingelsk praat. In lytse, âldere groep sprekt noch altiten Portegeesk. [[Ofbyld:Ghumat - Musical Instrument from Goa, India.jpg|thumb|250px|Man mei in ghumat.]] Kultureel is Goä in fúzje fan East en West. Dit is werom te sjen yn 'e muzyk (mei Fado-ynfloeden), de dûns en de pleatslike keuken, dêr't kokosnoot en fisk kombinearre wurde mei Portugeeske yngrediïnten lykas jittik en in breed ferskaat oan hjitte krûde. In unyk ûnderdiel fan 'e Goäanske muzykkultuer is de Ghumat, in tradisjonele trommel dy't makke wurdt fan in ierdewurk pot. [[Ofbyld:Mangueshi Temple Goa.jpg|thumb|250px|Mangueshi-timpel.]] {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |+ Religy yn Goä ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%) |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 65,8% || 66,1% || style="color: green;" | +0,3% |- | style="text-align: left;" | [[Kristendom]] || 26,7% || 25,1% || style="color: red;" | -1,6% |- | style="text-align: left;" | [[Islam]] || 6,8% || 8,3% || style="color: green;" | +1,5% |- | style="text-align: left;" | Oars (Sikhisme, Boedisme, Jainisme) || 0,7% || 0,5% || style="color: red;" | -0,2% |} De measte kristenen wenje yn it suden fan 'e steat, dêr't se yn in oantal gemeenten de mearderheid foarmje. Troch migraasje út oanswettende steaten groeit it oantal moslims yn 'e dielsteat. === Stêden === De ynwennertallen fan 'e stêden binne foar Yndiaaske begripen relatyf leech, wat it griene karakter fan 'e steat ûnderstreket. It grutste part fan 'e befolking wennet yn in stêd. {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! Rang !! Stêd !! Distrikt !! Ynwennertal (2011) |- | 1 || style="text-align:left;" | [[Vasco da Gama]] || Súd-Goä || 104.444 |- | 2 || style="text-align:left;" | [[Margao]] || Súd-Goä || 100.177 |- | 3 || style="text-align:left;" | [[Mormugao]] || Súd-Goä || 94.393 |- | 4 || style="text-align:left;" | [[Panaji]] (Haadstêd) || Noard-Goä || 70.991 |- | 5 || style="text-align:left;" | [[Mapusa]] || Noard-Goä || 40.487 |} == Toerisme == [[Ofbyld:Giovanni battista foggini, mausoleo di san francesco saverio, 1686-95, 00.jpg|thumb|left|Rêstplak fan [[Fransiskus Ksavearius]].]] It toerisme is de wichtichste ynkomsteboarne fan 'e steat. Goä stiet oer de wrâld bekend om syn strannen, lykas Calangute en Baga yn it noarden, en de rêstiger strannen lykas Palolem yn it suden. Njonken de strannen is Ald Goä (Velha Goa) in grutte trekpleister. Hjir steane grutte tsjerken en kleasters út de koloniale tiid, wêrûnder de Basilika fan Bom Jesus, dêr't de riken fan 'e hillige [[Fransiskus Ksavearius]] bewarre wurde. De tsjerke stiet ûnder [[Tsjerken en Kleasters fan Goä]] registrearre as [[wrâlderfgoed]] fan [[UNESCO]]. == Bestjoer == Goä is ferdield yn mar twa distrikten: Noard-Goä en Súd-Goä. De haadstêd [[Panaji]] leit yn it noarden, wylst de grutste stêd, [[Vasco da Gama]], yn it suden leit. [[Ofbyld:Administrative map of Goa.png|thumb|Yndieling fan Goä.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; font-size: 90%;" ! Distrikt !! Haadplak !! Lokaasje !! Inw. (2011) !! Oerflak (km²) |- | style="text-align:left" | [[Noard-Goä]] || [[Panaji]] | [[Ofbyld:North in Goa (India).svg|60px|center]] | 818.008 || 1.736 |- | style="text-align:left" | [[Súd-Goä]] || [[Margao]] | [[Ofbyld:South in Goa (India).svg|60px|center]] | 640.537 || 1.966 |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Goa|Goä}} }} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Goä| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1987]] 93y55c4i3x0gtsidoyv0o6u8j6dbxkb 1228042 1228039 2026-04-15T08:15:57Z RomkeHoekstra 10582 1228042 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Goä | status = Dielsteat | ôfbylding = Basilica of Bom Jesus, Goa, India.jpg | ôfbyldingstekst = De Basilika fan Bom Jesus | flagge = | wapen = Emblem of Goa.svg | haadstêd = [[Panaji]] | grutste stêd = [[Vasco da Gama (Goä)|Vasco da Gama]] | distrikten = 3 | ynwennertal = 1.458.545 <small>(2011)</small> | oerflak = 3.702 km² | befolkingstichtens = 394 ynw./km² | hichte = 0 - 1.022 m | talen = [[Konkany]] (offisjeel); [[Maraty]], [[Hindy]], [[Ingelsk]], [[Portugeesk]] | religy = [[Hindoeïsme]] 66,1%<br>[[Kristendom]] 25,1%<br>[[Islam]] 8,3% | stifting = 30 maaie 1987 | iso-koade = IN-GA | webside = [https://www.goa.gov.in/ goa.gov.in] | ôfbylding99 = Goa in India (claimed and disputed hatched).svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Goä yn Yndia }} '''Goä''' is in dielsteat fan [[Yndia]] oan 'e [[Arabyske See]]. It makket diel út fan de kustregio dy't bekend stiet as de Konkan. Goä wurdt omsletten troch de steaten [[Maharashtra]] yn it noarden en [[Karnataka]] yn it easten en suden. Hoewol't it de lytste steat fan Yndia is, lûkt de steat alle jierren miljoenen toeristen troch syn strannen en arsjitektuer. == Geografy == [[Ofbyld:BeachFun.jpg|thumb|left|Strân yn Súd-Goä.]] Goä hat in kustline fan 101 kilometer. It lânskip fariëarret fan 'e sânstrannen oan 'e kust oant de griene heuvels fan 'e [[West-Ghats]] yn it binnenlân. De wichtichste rivieren binne de [[Mandovi]] en de [[Zuari]], dy't beide yn 'e Arabyske See útmûnje en wichtich binne foar de ekonomy en it ferfier. It klimaat is tropysk; it is it hiele jier troch waarm en fochtich, mei de [[moesson]]perioade tusken juny en septimber. == Skiednis == De earste spoaren fan minsklike bewenning yn Goä stamme nei alle gedachten al fan om-ende-by 2200 f.Kr. Goä wie al yn 'e âldheid in ynternasjonaal hannelssintrum en ûnderhâlde nauwe bannen mei it Midden-Easten, Noard-Afrika en sels it Romeinske Ryk. Oant de komst fan 'e Portegezen ferskilde Goä net in soad fan 'e rest fan it gebiet, dat diel útmakke fan ferskate grutte Yndiaaske riken. Nei it útinoar fallen fan it Bahmanidenryk yn 1490 kaam it ûnder it bewâld fan 'e sultan fan Bijapur. Oan it begjin fan 'e 16e iuw kamen de Portegezen, dy't foaral lokke waarden troch de hannel yn speserijen. Under lieding fan Afonso de Albuquerque feroveren hja yn 1510 Goa Velha (Ald-Goä). Se makken de stêd ta de haadstêd fan Portugeesk-Ynje en it sintrum fan it Portegeesk besit yn Aazje. Yn it spoar fan 'e militêren en keaplju begûnen katolike missionarissen it evangeelje te ferkundigjen. Yn 1533 waard der in bisdom stifte, dat yn 1558 ferheven waard ta it aartsbisdom Goä en Daman. Stadichoan wreiden de Portugezen harren gebiet út oant in kolony fan in pear tûzen fjouwerkante kilometer. In besykjen fan de sultan fan Bijapur om it gebiet yn 1570 werom te winnen mislearre. [[Ofbyld:Fusta by Jan Huygen van Linschoten.jpg|thumb|left|Gravuere fan in fusta (in Portegeeske galei) út Itinerario (Jan Huygen van Linschoten).]] Yn 1583 sylde de Nederlânske kartograaf [[Jan Huygen van Linschoten]] mei in nije aartsbiskop nei Portegeesk-Ynje. Hy publisearre syn waarnimmings yn it boek [[Itinerario]]. Dat wurk foarme de basis foar de ekspânsje fan 'e Nederlanners yn Aazje, dy't de Portegezen letter út grutte dielen fan it wrâlddiel ferdreaune. Sûnt 1636 waard de haven fan Goä acht jier lang troch Nederlânske skippen blokkearre om 'e útfier fan piper nei Lissabon te behinderjen, mar it gebiet sels waard nea troch de Nederlanners ferovere. Goä bleau mear as 450 jier in Portegeeske koloanje, ek doe't de rest fan Yndia ûnder Britsk bestjoer kaam. It Portegeesk bestjoer duorre lang om let mear as fjouwer iuwen. Op 18 en 19 desimber 1961 foel it Yndiaaske leger Goä binnen om de Portegezen yn twa dagen tiid te ferjeien (Operaasje Vijay). [[Ofbyld:Indian soldiers in combat during operation vijay.jpg|thumb|left|Yndiaaske soldaten yn 'e striid om Goä.]] De oermacht fan Yndia wie grut en it Yndiaaske leger sette sa'n 30.000 oant 45.000 soldaten yn, stipe troch de loftmacht en de marine. De Portegezen dêrfoaroer hiene mar sa'n 3.300 oant 3.500 soldaten, dy't boppedat min útrist wienen en gjin stipe út de loft hienen. Gûverneur-generaal Manuel António Vassalo e Silva tekene op 'e jûn fan 19 desimber de kapitulaasje om 't er net woe dat der ûnnedich bloed fergetten wurde soe en dat de histoaryske stêden fan Goä ferneatige wurde soene. By de koarte striid foelen oan beide kanten in pear tsientallen deaden. Tegearre mei de ek ferovere gebieten Daman en Diu waard it unyterritoarium Goä, Daman en Diu foarme. Hoewol't der ûnder de katolike elite twivels wiene, wie in grut part fan 'e befolking optein oer de Yndiaaske aksje. Oer de plannen om Goä by de steat Maharashtra te foegjen wie de befolking minder te sprekken. Yn 1967 waard de Goa Opinion Poll fan 1967 organisearre, in referindum oer de takomst fan Goä. In mearderheid fan 54% stimde doe tsjin it opgean yn 'e buorsteat Maharashtra. Dat makke it paad frij foar de erkenning fan it [[Konkany]] en de status fan Goä as selsstannige dielsteat op 30 maaie 1987. Yn desimber 1986 briek der opskuor út yn Goä; de befolking easke mear rjochten en erkenning. Op 30 maaie 1987 krige Goä lang om let de status fan in folweardige dielsteat, wylst Daman en Diu as ien unyterritoarium fierder gyngen. Sûnt de fertrekken fan 'e Portegezen is harren taal as ûnderwiistaal ferfongen troch it Konkany, Maraty en Ingelsk. == Befolking en Kultuer == De offisjele taal yn Goä is it Konkany, mar troch de skiednis hinne wurdt der ek in protte Maraty, Hindy en Ingelsk praat. In lytse, âldere groep sprekt noch altiten Portegeesk. [[Ofbyld:Ghumat - Musical Instrument from Goa, India.jpg|thumb|250px|Man mei in ghumat.]] Kultureel is Goä in fúzje fan East en West. Dit is werom te sjen yn 'e muzyk (mei Fado-ynfloeden), de dûns en de pleatslike keuken, dêr't kokosnoot en fisk kombinearre wurde mei Portugeeske yngrediïnten lykas jittik en in breed ferskaat oan hjitte krûde. In unyk ûnderdiel fan 'e Goäanske muzykkultuer is de Ghumat, in tradisjonele trommel dy't makke wurdt fan in ierdewurk pot. [[Ofbyld:Mangueshi Temple Goa.jpg|thumb|250px|Mangueshi-timpel.]] {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |+ Religy yn Goä ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil (%) |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 65,8% || 66,1% || style="color: green;" | +0,3% |- | style="text-align: left;" | [[Kristendom]] || 26,7% || 25,1% || style="color: red;" | -1,6% |- | style="text-align: left;" | [[Islam]] || 6,8% || 8,3% || style="color: green;" | +1,5% |- | style="text-align: left;" | Oars (Sikhisme, Boedisme, Jainisme) || 0,7% || 0,5% || style="color: red;" | -0,2% |} De measte kristenen wenje yn it suden fan 'e steat, dêr't se yn in oantal gemeenten de mearderheid foarmje. Troch migraasje út oanswettende steaten groeit it oantal moslims yn 'e dielsteat. === Stêden === De ynwennertallen fan 'e stêden binne foar Yndiaaske begripen relatyf leech, wat it griene karakter fan 'e steat ûnderstreket. It grutste part fan 'e befolking wennet yn in stêd. {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! Rang !! Stêd !! Distrikt !! Ynwennertal (2011) |- | 1 || style="text-align:left;" | [[Vasco da Gama]] || Súd-Goä || 104.444 |- | 2 || style="text-align:left;" | [[Margao]] || Súd-Goä || 100.177 |- | 3 || style="text-align:left;" | [[Mormugao]] || Súd-Goä || 94.393 |- | 4 || style="text-align:left;" | [[Panaji]] (Haadstêd) || Noard-Goä || 70.991 |- | 5 || style="text-align:left;" | [[Mapusa]] || Noard-Goä || 40.487 |} == Toerisme == [[Ofbyld:Giovanni battista foggini, mausoleo di san francesco saverio, 1686-95, 00.jpg|thumb|left|Rêstplak fan [[Fransiskus Ksavearius]].]] It toerisme is de wichtichste ynkomsteboarne fan 'e steat. Goä stiet oer de wrâld bekend om syn strannen, lykas Calangute en Baga yn it noarden, en de rêstiger strannen lykas Palolem yn it suden. Njonken de strannen is Ald Goä (Velha Goa) in grutte trekpleister. Hjir steane grutte tsjerken en kleasters út de koloniale tiid, wêrûnder de Basilika fan Bom Jesus, dêr't de riken fan 'e hillige [[Fransiskus Ksavearius]] bewarre wurde. De tsjerke stiet ûnder [[Tsjerken en Kleasters fan Goä]] registrearre as [[wrâlderfgoed]] fan [[UNESCO]]. == Bestjoer == De haadstêd [[Panaji]] leit yn it noarden, wylst de grutste stêd, [[Vasco da Gama (Goä)|Vasco da Gama]], yn it suden leit. Hoewol't Goä histoarysk altyd út twa distrikten bestie (Noard en Súd), hat it regear fan Goä koartlyn in tredde distrikt oankundige: Ponda. [[Ofbyld:Administrative map of Goa.png|thumb|Yndieling fan Goä.]] {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right; font-size: 90%;" ! Distrikt !! Haadplak !! Inw. (2011*) !! Oerflak (km²) |- | style="text-align:left" | [[Noard-Goä]] || [[Panaji]] || ~550.000 || 1.192 |- | style="text-align:left" | [[Súd-Goä]] || [[Margao]] || ~640.000 || 1.966 |- | style="text-align:left" | [[Ponda (distrikt)|Ponda]] || [[Ponda]] || ~165.000 || 544 |} <small>*''De neamde ynwennertallen foar de nije yndieling binne rûge rûzings, basearre op 'e âlde gemeentegegevens fan 2011.''</small> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Goa|Goä}} }} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Goä| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1987]] 5msu9mghgc0x6al37vypjirqnwxr5xr 14 191100 1228040 2026-04-15T07:22:02Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Goa}} [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1987]]" 1228040 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Goa}} [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1987]] r91hkgo8nm2xmm6mlkpovr1h81yy1iy