Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3310 1228578 1201410 2026-04-25T09:20:22Z RomkeHoekstra 10582 Ynfoboks ferfongen, ferâldere ynformaasje aktualisearre. Der sieten in pear flaters yn 'e skiednis (Kiëv wie bygelyks net de haadstêd fan Poalen, dat wie Gniezno). Tf. Ynternasjonale gearwurking by skiednis foege. It haadstikje Militêr folslein oanpast en feroare yn Definsje. It datearre stik oer ferfier ek oanpast oan 'e hjoeddeiske sitewaasje. Natoer en toerisme tafoege en ek op oare plakken tekst tafoege. Yndieling fan it stik oanpast.. 1228578 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks lân | namme1 = <small>Republyk Poalen | namme2 = ''Rzeczpospolita Polska'' | namme3 = | namme_Frysk_koart = Poalen | flagge = Flag of Poland.svg | wapen = Coat of arms of Poland-official.svg | motto = | motto_oersetting = | folksliet = [[Mazurek Dąbrowskiego]] | folksliet_muzyk = Mazurek Dabrowskiego.ogg | folksliet_keninklik = | folksliet_keninklik_muzyk = | lizzing = Poland in European Union.svg | haadstêd = [[Warsjau]] | offisjele_taal1 = [[Poalsk]] | offisjele_taal2 = | steatsfoarm = [[Parlemintêre republyk]] | presidint = [[Karol Nawrocki]] | steatshaad = | regearlieder = [[Donald Tusk]] | ûnôfhinklikheid = [[11 novimber]] [[1918]] <small>(twadde republyk)</small> | oerflak = 312.696 km² | dêrfan lân = 311.888 km² | dêrfan wetter = 808 km² | ynwennertal = 37.561.599 <small>(rûzing 2026)</small><ref>[https://www.worldometers.info/world-population/poland-population/ WorldoMeter, oproppen 24 april 2026; Dit sifer is in rûzing foar 2026 fan WorldoMeter, basearre op 'e lêste demografyske gegevens en algoritmes fan 'e Feriene Naasjes.]</ref> | ynwennertal_datum = | befolkingstichtens = 120 ynw./km² | munt = [[Złoty]] (PLN) | tiidsône = [[UTC]] +1 | ferskil_UTC = +1 | simmertiid = [[UTC]] +2 | simmertiid_ferskil_UTC = +2 | nasjonale_feestdei1 = [[3 maaie]] <small>(Dei fan 'e Grûnwet)</small> | nasjonale_feestdei2 = [[11 novimber]] <small>(Unôfhinklikheidsdei)</small> | nasjonale_feestdei3 = | ynternet = .pl | telefoan = +48 | ISO_3166 = PL, POL, 616 | noat1 = Poalen is lid fan de [[Europeeske Uny]] sûnt 1 maaie 2004. | noat2 = | noat3 = | noat4 = | noat5 = | noat6 = | noat7 = | noat8 = }} '''Poalen''' ([[Poalsk]]: Polska), offisjeel de '''Republyk Poalen''', is in lân yn [[Sintraal-Europa]] oan 'e [[Eastsee]]. It lân hat in strategyske lokaasje tusken [[Dútslân]] yn it westen en lannen as [[Oekraïne]] en [[Wyt-Ruslân]] yn it easten. De haadstêd en grutste stêd is [[Warsjau]]. Nei in rûzige skiednis fan dielingen en kommunistyske oerhearsking, waard it lân yn 1989 in frije demokrasy. Hjoed-de-dei is Poalen in wichtige lidsteat fan 'e [[NATO]] en de [[Jeropeeske Uny]] mei in rap ûntwikkeljende ekonomy. == Geografy == === Lizzing === Poalen leit yn it hert fan [[Sintraal-Europa]] en hat in oerflak fan 312.696 km². It lân hat in strategyske lokaasje oan 'e [[Eastsee]] en grinzet yn it westen oan [[Dútslân]], yn it suden oan [[Tsjechje]] en [[Slowakije]], en yn it easten oan [[Oekraïne]], [[Wyt-Ruslân]], [[Litouwen]] en de Russyske regio [[Kaliningrad]]. De grinzen fan Poalen wurde yn it westen markearre troch de rivieren de [[Oder]] (Odra) en de [[Neisse]], yn it suden troch de berchrêgen fan 'e [[Sudeten]] en de [[Karpaten]], en yn it noarden troch de 440 kilometer lange kustline fan 'e [[Eastsee]].” === Lânskip === [[Ofbyld:Kblnk brngr wgrskgrk 18jun06 017.jpg|thumb|left|[[Silesyske Beskiden]].]] It lân kin yn grutte linen opdield wurde yn trije geografyske regio's. Yn it noarden leit de leechflakte mei de kuststripe en it [[Masoeryske marreplato]], in gebiet mei mear as twatûzen marren dat bekend stiet om syn tichte bosken en syn oantreklike natoer. De grutste mar is [[Sniardwymar]] mei 13,8 km². It sintrale part fan Poalen bestiet benammen út flak oant licht gloaiend heuvellân en foarmet it agraryske hert fan it lân, dat trochsnien wurdt troch wichtige rivieren. Yn it uterste suden lizze de berchtmen fan 'e [[Karpaten]] en de [[Sudeten]], mei de [[Tatra]] as heechste diel; hjir leit ek de [[Rysy]], dy’t mei 2.499 meter de heechste berch fan Poalen is. De wetterhúshâlding fan it lân wurdt foaral bepaald troch twa grutte rivieren dy't fan súd nei noard streame en útmûnje yn de Eastsee. De [[Wisła]] (ek bekend as Weichsel) is de langste rivier en rint ûnder oare troch stêden as Krakau en Warsjau, wylst de Oder foar in grut part de grins mei Dútslân foarmet. It klimaat fan Poalen is tuskenbeide kontinintaal, mei kâlde winters dêr't faak snie falt en waarme, meastentiids sinnige simmers. De ynfloed fan it lânklimaat nimt nei it easten ta, wat soarget foar gruttere temperatuerferskillen tusken de seizoenen. === Natoer === Poalen hat yn totaal 23 nasjonale parken dy't tegearre likernôch 1% fan it lânflak beslane. Dizze parken beskermje wichtige ekosystemen, lykas de rivierdelta fan 'e Oder, de delling fan 'e Biebrza (it grutste sompegebiet fan Midden-Europa) en de berchgebieten yn it suden. De belangrykste parken binne: [[Ofbyld:Wisent.jpg|thumb|left|Wisent]] * it[[Nasjonaal Park Biebrza]] (Biebrzański Park Narodowy) yn it noardeasten dat foar in grut part út sompen en feangrûnen bestiet. * it [[Nasjonaal Park Kampinos]] (Kampinoski Park Narodowy) net fier fan Warsjau. * it [[Nasjonaal Park Bieszczady]] (Bieszczadzki Park Narodowy) is it grutste park yn 'e bergen (yn it uterste súdeasten). It stiet bekend om de heechlizzende greiden en de rûge natoer. * it [[Nasjonaal Park Słowiński]] (Słowiński Park Narodowy). Ien fan 'e meast bysûndere natoergebieten leit yn it easten, op 'e grins mei Wyt-Ruslân: it Białowieża-oerbosk (Nasjonaal Park Białowieski). Dit is it lêste stik fan 'e grutte leechlân-oerbosken dy't ea oer hiel Europa leine. It park stiet op 'e [[Wrâlderfgoedlist fan UNESCO]] en is ferneamd om syn iuwenâlde iken en de grutte [[wisent]]populaasje (de Jeropeeske bizon). De wisent is it nasjonale symboal fan 'e Poalske natoer en wie yn it wyld hast útstoarn, mar is troch súksesfolle fokprogramma's yn Białowieża weryntrodusearre. === Stêden === [[Ofbyld:Castle Square (22346p).jpg|thumb|Warsjau, mei it kastiel en de katedraal op 'e eftergrûn.]] [[Ofbyld:Stary Rynek Poznań.jpg|thumb||Poznan.]] [[Ofbyld:Gdansk view.jpg|thumb|Alde sintrum fan Gdansk.]] {| border="1" cellpadding="5" style="border-collapse: collapse;" |+ De 5 grutste stêdekloften fan Poalen |- style="background:#efefef;" ! !! stêdekloft !! provinsje !! ynwenners (2005) !! ynwenners (2022/2023)<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_pjanaggr3/default/table?lang=en Eurostat Metropolitan Regions], sifers 2022/2023.</ref> |- | 1 || [[Katowice]] (Silezië) || Silezië || 3.487.000 || 2.443.000* |- | 2 || [[Warsjau]] (Warszawa) || Mazovië || 2.679.000 || 3.100.844 |- | 3 || [[Krakau]] (Kraków) || Lyts Poalen || 1.400.000 || 1.489.102 |- | 4 || [[Trijestêd]] (Trójmiasto) || Pommeren || 1.100.000 || 1.150.342 |- | 5 || [[Lodz|Łódź]] || Lodz || 1.300.000 || 1.042.846 |- |} * <small>''De trijestêd is de stêdekloft fan [[Gdansk]], [[Sopot]] en [[Gdynia]].''</small> * <small>* ''De sterke daling yn it sifer fan Katowice komt foar in part troch in feroaring yn de statistyske definysje fan de regio troch Eurostat (de saneamde Functional Urban Area), njonken de feitlike krimp yn it Silezysk yndustrygebiet.''</small> {| border="1" cellpadding="5" style="border-collapse: collapse;" |+ De 10 grutste stêden fan Poalen |- style="background:#efefef;" ! !! stêd !! ynwenners (2009) !! ynwenners (31-12-2023)<ref>[https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/population-size-and-structure-and-vital-statistics-in-poland-by-territorial-division-as-of-december-31-2023,3,37.html Statistics Poland (GUS) - Population size and structure 2023].</ref> |- | 1 || [[Warsjau]] (Warszawa) || 1.711.466 || 1.861.975 |- | 2 || [[Krakau]] (Kraków) || 754.854 || 804.237 |- | 3 || [[Breslau]] (Wrocław) || 632.240 || 674.132 |- | 4 || [[Lodz]] (Łódź) || 744.541 || 655.279 |- | 5 || [[Poznan]] (Poznań) || 556.022 || 540.146 |- | 6 || [[Gdansk]] (Gdańsk) || 455.830 || 486.492 |- | 7 || [[Stettin]] (Szczecin) || 406.427 || 389.066 |- | 8 || [[Bromberch (Poalen)|Bromberch]] (Bydgoszcz) || 358.029 || 328.370 |- | 9 || [[Lublin]] || 350.392 || 329.566 |- | 10 || [[Bjalystok]] (Białystok) || 294.399* || 294.242 |} *<small>''Katowice stie yn 2009 op it 10e plak (308.724), mar is no út de top 10 sakke; Białystok hat dat plak oernommen.''</small> == Skiednis == [[Ofbyld:Rzeczpospolita de.png|thumb|Poalsk Litouske Uny]] [[Ofbyld:Curzon line en.svg|thumb|thumb|Kaart mei de opskowende grinzen nei de Twadde Wrâldkriich.]] Om [[500 f.Kr.]] waard it gebiet fan it hjoeddeiske Poalen bewenne troch [[Germanen|Germaanske]] folken. Yn 'e [[2e iuw]] ûntstie in lyts [[folkeferfarren]] en begûnen guon folken lykas de [[Goaten]] en [[Fandalen]] stadichoan yn súdlike en eastlike rjochting wei te lûken. Oan 'e ein fan 'e [[5e iuw]] wennen [[Slaven (folk)|Slavyske]] folken yn it gebiet om Poznan en Gniezno. Harren earste foarst wie [[Miesko I]] dy't him yn [[966]] bekearde ta it [[Kristendom]] en de ferskillende Slavyske folken tusken de rivieren [[Oder]] en [[Wisla]] ûnder ien bewâld ferienige. Syn soan Bolesław de Dappere waard ta earste kening kroand, ferstevige de posysje fan 'e jonge steat yn Midden-Europa en wreide it ryk tydlik út nei it easten ta troch de oermastering fan [[Kiev]]. It wurd Poalen is ôfkomstich fan it Poalske wurd ''"Pole"'', dat fjild of flakte betsjut. Dêrnei stie Poalen bleat oan bûtenlânske oanfallen en ynlânske twisten. Under [[Wladislaus de Koarte]] (Władysław Łokietek) (± 1320) waard de ienheid fan Poalen wersteld. Syn soan [[Kasimir de Grutte]] (1313-1370) ferovere dielen fan [[Galysje]] en Oekraïne. De jonge keninginne [[Hedwig fan Poalen (1373-1399)|Hedwig]] (Jadwiga), in omkesizzer fan Kasimir, boaske de Litouske grutfoarst Jogaila (Jagiello). Troch dat houlik ûntstie de [[Poalsk-Litouwske Uny]] en berikte Poalen syn grutste útwreiding. Kasimir IV (1447-1492) slagge deryn de macht fan 'e [[Dútske Oarde]] te brekken; nei de Tretjinjierrige Oarloch waard de Oardesteat in lienfazal fan 'e Poalske kroan. As gefolch dêrfan waard it westen fan [[Prusen]] Poalsk en it easten dêrfan ûnderhearrich oan Poalen. Yn 1569 waard de [[Uny fan Lublin]] ûndertekene, wêrtroch it [[Poalsk-Litouske Mienebest]] ûntstie. Under de keningen [[Sigismund I fan Poalen|Sigismund I]] en [[Sigismund II fan Poalen|Sigismund II]] belibbe Poalen yn 'e [[16e iuw]] in kulturele bloeitiid. Ynlânsk rûn de macht fan 'e keningen lykwols tebek. Poalen waard in keninkryk mei in keazen kening. Yn 'e twadde helte fan 'e iuw ûntstie de Poalske [[lândei]], besteande út kening en Senaat. Sûnt [[1572]] hie de kening gjin macht mear en wie der sprake fan in 'keninklike republyk', mei meastentiids bûtenlânske foarsten as keningen. Under de [[Kontrareformaasje]] ferlear Poalen hieltyd mear lân oan 'e omhinne lizzende steaten [[Ruslân]], [[Sweden]], [[Prusen]] en it [[Osmaanske Ryk]]. Troch de Poalske dielingen fan [[1772]], [[1793]] en [[1795]] gie de Poalske steat lang-om-let ten ûnder. [[Napoleon]] brocht Poalen wer ta libben mei de stifting fan it Gruthartochdom Warsjau (1807-1814), mar nei de [[Frânske tiid]] rekke it lân op 'e nij ûnder Russysk, Prusysk en Eastenryksk bewâld. Yn Russysk Poalen brutsen yn [[1830]] en [[1863]] opstannen út tsjin it Russifikaasjebelied fan Ruslân. Dy opstannen waarden hurd en bloedich ûnderdrukt. Nei de [[Earste Wrâldkriich]] waard yn [[1918]] in nij Poalen stifte, dat syn ûnôfhinklikens foar de [[Sowjet-Uny]] oer súksesfol ferdigene yn 'e Poalsk-Sovjet-Oarloch fan 1920-1921. Oan it begjin fan 'e [[Twadde Wrâldkriich]] waard it lân dield tusken Nazy-Dútslân en de Sowjet-Uny. De [[Twadde Wrâldkriich]] waard in ramp foar Poalen; it lân waard swier troffen en it lân ferlear likernôch seis miljoen boargers, wêrfan de helte fan Joadsk komôf wie. Op it troch de nazy's besette grûngebiet fan Poalen waarden ferskate [[Konsintraasjekamp|konsintraasje- en ferneatigingskampen]] opset, wêrûnder [[Auschwitz-Birkenau]], [[Treblinka]], [[Sobibor]] en [[Majdanek]]. Dizze plakken waarden troch de Dútske besetter brûkt foar de systematyske útroeging fan 'e Joadske befolking fan Europa (de [[Holocaust]]) en foar it fermoardzjen fan hûnderttûzenen Poalske yntellektuelen, fersetsstriders en oare minderheden. Hjoed-de-dei binne in soad fan dizze lokaasjes steatsmusea en monuminten dy't tsjinje as in bliuwende warskôging foar de minskheid. Nei de oarloch waarden de east- en westgrins nei it westen ta ferskood, mei in grutte twongen folksferhuzing as gefolch. Mear noch as oare lannen dy't troch de Sovjet-Uny op Dútslân ferovere wienen, kaam Poalen ûnder direkte ynfloed fan 'e Sovjet-Uny. [[Ofbyld:Strajk sierpniowy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina 34.jpg|thumb|left|Stakingen op 'e Leninwerf yn Gdansk (1980).]] Yn [[1980]] kaam it ta stakingen yn Gdansk ûnder lieding fan 'e frije fakbûn [[Solidariteit]] mei [[Lech Wałęsa]] as lieder. Yn augustus [[1989]] wûn dit bûn de ferkiezings, de earste frije ferkiezings efter it [[Izeren Gerdyn]]. Letter stoarten alle oare kommunistyske rezjyms fan 'e oare Midden- en East-Jeropeeske lannen yn, mei as symboalysk hichtepunt de fal fan 'e [[Berlynske Muorre]]. Sûnt de oprjochting op [[24 oktober]] [[1945]] is Poalen lid fan 'e [[Feriene Naasjes]]. Fan [[14 maaie]] [[1955]] oant [[1991]] wie it lân in stiftsjend lid fan it [[Warsjaupakt]], mar nei de fal fan it kommunisme feroare de koers nei it westen ta. Sûnt [[1999]] is Poalen lid fan 'e [[Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje]] (NATO) en sûnt [[1991]] fan 'e [[Rie fan Jeropa]]. Op [[1 maaie]] [[2004]] waard Poalen lid fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en sûnt [[2007]] makket it diel út fan 'e [[Schengen-akkoart|Schengen-sône]]. Hoewol't it lân ferplichte is om úteinlik de [[Euro]] yn te fieren, hat it oant no ta de eigen munt, de [[Zloty|złoty]], noch. Op regionaal nivo wurket Poalen nau gear mei [[Tsjechje]], [[Slowakije]] en [[Hongarije]] yn 'e [[Visegrád-groep]]. == Demografy == === Befolking en etnisiteit === [[Ofbyld:Haczów, kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (HB6).jpg|thumb|Let goatyske houten tsjerke yn 'e [[Karpaten]] [[Haczów]]]] It meastepart fan 'e Poalen hat de Poalske nasjonaliteit en is roomsk-katolyk, al is it lân de lêste desennia [[Sekularisaasje|sekulierder]] wurden. === Etnyske gearstalling === By de folkstelling fan 2002 waarden 36.983.700 Poalen registrearre (96,74% fan de befolking). Yn dy tiid joech mar 1,23% oan in oare nasjonaliteit te hawwen. By de meast resinte folkstelling fan 2021 is dat byld feroare: hoewol't de Poalske identiteit mei 91,1% noch altyd dominant is, binne minderheidsgroepen lykas de [[Sileezje|Sileezjers]] (± 596.000), [[Kasjûben]] (± 179.000) en [[Dútslân|Dútsers]] (± 144.000) dúdliker sichtber wurden. Oare groepen binne [[Oekraïne|Oekraïners]], [[Wyt-Ruslân|Wyt-Russen]] en [[Joaden]]. Histoarysk sjoen hie Poalen in grutte joadske mienskip, mar dat feroare nei 1939 troch de [[Holocaust]] en de nei-oarlochske grinsferoarings, wêrtroch Poalen ûnder it [[Kommunisme]] in hiel homogene steat waard. Sûnt de Russyske ynvaazje yn Oekraïne yn 2022 is de etnyske gearstalling lykwols flink feroare troch de komst fan miljoenen Oekraynske flechtlingen en arbeidsmigranten. === Demografyske ûntwikkeling === Yn 'e earste jierren nei de tastreding ta de [[Jeropeeske Uny]] (2004) gie it ynwennertal omleech troch grutskalige emigraasje. Yn 2006 waard de befolking op 38.536.869 rûze. In soad jongeren teagen doe fuort nei lannen lykas [[Grut-Brittanje]] en [[Ierlân]] om de hege wurkleazens (doe 10,5%) te ûntflechtsjen. Sûnt 2018 is dy trend ombûgd en Poalen is no in ymmigraasjelân wurden. In soad Poalen binne weromkaam út it bûtenlân, wylst de wurkleazens sakke is nei it histoarysk lege perzintaazje fan likernôch 3% yn 2026. Nettsjinsteande de ymmigraasje stiet it ynwennertal ûnder druk (rûsd op 37.561.599 yn 2026) troch in leech bertesifer en in fergriizgjende befolking. It grutste part fan 'e Poalske migranten bûten Poalen (de saneamde ''Polonia'') wennet yn 'e [[Feriene Steaten fan Amearika]]. Der binne ek lytse Poalske minderheden yn 'e buorlannen lykas de Oekraïne, Wyt-Ruslân en Letlân.<ref>https://stat.gov.pl/spisy-powszechne/nsp-2021/ Narodowy Spis Powszechny (Folkstellingen 2002, 2011 en 2021).]</ref><ref>[https://stat.gov.pl/en/ Demographic Yearbook 2025/2026].</ref> === Taal === De offisjele taal is it [[Poalsk]], in [[West-Slavysk]]e taal dy't heart ta de [[Slavyske talen]]. Wat frjemde talen oangiet, wurdt it [[Ingelsk]] hjoed-de-dei it measte praat, foaral troch de jongerein dy't it as earste frjemde taal op skoalle leart. It [[Dútsk]] folget as twadde wichtige frjemde taal. It [[Russysk]], dat yn de kommunistyske tiid ferplichte wie op skoallen, wurdt noch hieltyd praat troch de âldere generaasjes, mar de kennis dêrfan nimt by de jongerein hurd ôf. Fierders hat it [[Kasjûbysk]] de offisjele status fan regionale taal (neffens it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], mar ek sûnt 2005 neffens de Poalske wet). Dêrneist erkent de Poalske wet njoggen nasjonale minderheidstalen ([[Armeensk]], [[Dútsk]], [[Jiddysk]], [[Litousk]], [[Oekraynsk]], [[Russysk]], [[Slowaaksk]], [[Tsjechysk]] en [[Wyt-Ruslân|Wytrussysk]]) en fjouwer etnyske minderheidstalen ([[Karaymsk]], de ''Lemko''-fariant fan it [[Roeteensk]], [[Romany]] en [[Tataarsk]]). === Religy yn Poalen (2002–2021) === [[Ofbyld:Licheń bazylika 2.JPG|thumb|Marijebasilyk fan Licheń.]] Wylst yn 2002 noch 96% fan 'e befolking har as roomsk-katolyk omskreau, is dat sifer yn 'e folkstelling fan 2021 sakke nei 71,3%. De groep dy't oanjout gjin religy te hawwen of dy't gjin antwurd jaan wol, is yn 'e selde tiid flink groeid. Ek de tsjerkegong nimt stadichoan ôf: yn 1998 gie noch mear as de helte fan 'e roomsk-katoliken alle sneins nei tsjerke, yn 2008 wie dat sakke nei 38% en neffens de meast resinte sifers (2024/2026) leit dat oantal no op likernôch 28% à 29%. De ferskillen tusken stêd en plattelân binne lykwols grut. Yn it bisdom Tarnów (yn it suden) giet faak noch mear as 60% nei tsjerke, wylst dat yn stêden lykas Łódź of Warsjau soms ûnder de 20% leit.<ref name="ISKK_2024">[https://iskk.pl/instytut Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego (ISKK), Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia.]</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; width: 65%;" |- style="background:#efefef;" ! Religy / Groep !! Folkstelling 2002 !! Folkstelling 2011 !! Folkstelling 2021 |- | Roomsk-Katolyk || 96,0% || 87,6% || 71,3% <ref>[https://stat.gov.pl/en/ Statistics Poland (GUS): Narodowy Spis Powszechny (Folkstellingen 2002, 2011, 2021)].[https://iskk.pl/ Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego (ISKK)]</ref>. |- | Otterdoks || 0,4% || 0,4% || 0,4% |- | Protestantsk || 0,3% || 0,4% || 0,4% |- | Jehovah-tsjûgen || 0,3% || 0,4% || 0,3% |- | Oare religys || 0,1% || 0,2% || 0,5% |- | Gjin religy || 1,0% || 2,4% || 6,9% |- | Net opjûn / Wegere || 1,9% || 8,6% || 20,5% |} == Bestjoerlike yndieling == [[Ofbyld:EC map of poland.png|right|thumb|250px|Woiwodschappen fan Poalen]] Yn Poalen binne 16 [[woiwodskip]]pen of [[provinsje]]s dy't wer ûnderferdield binne yn 379 distrikten (''[[powiat]]s''). Dy powiats hawwe yn totaal wer 2478 gemeenten (''[[Gmina|gmina's]]'').<ref>[http://web.archive.org/web/20110512174657/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_oz_rocznik_wojewodztw_2008.pdf Poalsk Buro foar Statistyk, 2008]</ref> De 16 woiwodskippen of provinsjes binne: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; width: 65%;" |- style="background:#efefef;" ! Woiwodskip (Frysk) !! Haadstêd(en) !! Poalske namme |- | [[Neder-Sileezje (Woiwodskip)|Neder-Sileezje]] || [[Breslau]] (Wrocław) || Województwo dolnośląskie |- | [[Koejaavje-Pommeren (Woiwodskip)|Koejaavje-Pommeren]] || [[Bromberch (Poalen)|Bromberch]] & [[Toruń]] || Województwo kujawsko-pomorskie |- | [[Lublin (Woiwodskip)|Lublin]] || [[Lublin]] || Województwo lubelskie |- | [[Lubusz (Woiwodskip)|Lubusz]] || [[Gorzów Wielkopolski]] & [[Zielona Góra]] || Województwo lubuskie |- | [[Łódź (Woiwodskip)|Łódź]] || [[Lodz|Łódź]] || Województwo łódzkie |- | [[Lyts-Poalen (Woiwodskip)|Lyts-Poalen]] || [[Krakau]] (Kraków) || Województwo małopolskie |- | [[Mazoovje (Woiwodskip)|Mazoovje]] || [[Warsjau]] (Warszawa) || Województwo mazowieckie |- | [[Opole (Woiwodskip)|Opole]] || [[Opole]] || Województwo opolskie |- | [[Subkarpaten (Woiwodskip)|Subkarpaten]] || [[Rzeszów]] || Województwo podkarpackie |- | [[Podlachje (Woiwodskip)|Podlachje]] || [[Bjalystok]] (Białystok) || Województwo podlaskie |- | [[Pommeren (Woiwodskip)|Pommeren]] || [[Gdansk]] (Gdańsk) || Województwo pomorskie |- | [[Sileezje (Woiwodskip)|Sileezje]] || [[Katowice]] || Województwo śląskie |- | [[Święty Krzyż (Woiwodskip)|Święty Krzyż]] || [[Kielce]] || Województwo świętokrzyskie |- | [[Ermlân-Mazoerje (Woiwodskip)|Ermlân-Mazoerje]] || [[Olsztyn]] || Województwo warmińsko-mazurskie |- | [[Grut-Poalen (Woiwodskip)|Grut-Poalen]] || [[Poznan]] (Poznań) || Województwo wielkopolskie |- | [[West-Pommeren (Woiwodskip)|West-Pommeren]] || [[Stettin]] (Szczecin) || Województwo zachodniopomorskie |} == Ekonomy == It [[BYP]] per persoan wie yn 2007 noch $16.200, mar is troch de jierren hinne flink groeid nei likernôch $24.000 (nominaal) en mear as $49.000 neffens keapkrêftstandert yn 2025. Ek de gearstalling fan de ekonomy is feroare. Yn 2025 wie de lânbou ferantwurdlik foar likernôch 2,2% fan it BYP (yn 2007 wie dat 4,1%), de yndustry foar 28,1% (31,6% yn 2007) en de tsjinstesektor foar 69,7% (64,4% yn 2007). Poalen hat ien fan de hurdst groeiende ekonomyen fan de Jeropeeske Uny.<ref name="WorldBank_Poland">[https://data.worldbank.org/country/PL World Bank Data - Poland Economic Indicators 2024-2026].</ref> == Toerisme == Nei it ferdwinen fan it Izeren Gerdyn hat Poalen hat him ûntjûn ta ien fan 'e meast besochte lannen yn Sintraal-Europa mei in ryk ferskaat oan histoarysk erfskip Njonken it prachtige lânskip binne [[Krakow]], [[Warsjau]], [[Wroclaw]] en [[Gdansk]] populêre reisdoelen. [[Ofbyld:Panorama of Malbork Castle, part 4.jpg|thumb|left|Kastiel fan Malbork.]] De binnenstêden fan Krakau (1978) en Warsjau (1980) hearre ta it wrâlderfgoed fan UNESCO. Sûnt 1992 stiet ek de âlde, neffens Italjaansk model boude, stêd [[Zamość]] op 'e list fan UNESCO. Poalen is ryk oan religieus erfgoed. De 17e-iuwske Fredestsjerken yn Jawor en Świdnica (2001) binne de grutste houten religieuze gebouwen yn Europa. Dêrnjonken steane de houten tsjerken fan Lyts Poalen sûnt 2003 op 'e UNESCO-list. Dy houten tsjerken binne boud sûnder spikers te brûken. Yn Malbork stiet it kastiel fan 'e Dútske Ridderoarder. It is it grutste bakstiennen kastiel yn 'e wrâld. == Definsje == ;Struktuer De Poalske striidkrêften (Wojsko Polskie) besteane út de lânmacht, de loftmacht, de marine, spesjale ienheden en de territoriale definsje (WOT). [[Ofbyld:8 Batalion Remontowy Kołobrzeg.JPG|thumb|It Poalske leger is ien fan 'e sterkste lânmachten fan Jeropa.]] ;Mankrêft Yn 2009 is de ferplichte tsjinstplicht ôfskaft en sûnt dy tiid hat Poalen in beropsleger. Troch de feroare feilichheidssituaasje yn Europa nei 2022, hat it lân de ambysje útsprutsen om it leger út te wreidzjen nei 300.000 aktive soldaten, wêrmei't it ien fan 'e grutste lânmachten fan 'e EU wurde soe.<ref>[https://eenvandaag.avrotros.nl/videos/polen-wil-het-grootste-leger-van-europa-en-daarmee-meer-invloed-300000-militairen-in-2035-146880 Eén Vandaag: Polen wil het grootste leger van Europa en daarmee meer invloed: '300.000 militairen in 2035', 12 oktober 2023.]</ref> ;Budzjet It militêre budzjet is de lêste jierren enoarm ferhege. Wylst it yn 2002 noch $3,5 miljard wie (1,7% fan it BYP), is dat yn 2024/2025 omheech gien nei mear as 4% fan it BYP. Dêrmei hat Poalen yn de NATO ien fan de heechste útjeften oan definsje yn relaasje ta de omfang fan de ekonomy. It lân ynvestearret benammen yn moderne tanks, loftôfwar en artillery.<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/MS.MIL.XPND.GD.ZS?locations=PL Data Worldbank, oproppen 25 april 2026.]</ref> == Ferfier == [[Ofbyld:Lotnisko Chopina w Warszawie 2018b.jpg|thumb|left|Lotnisko Chopina.]] De wichtichste seehavens fan Poalen binne [[Gdansk]], [[Gdynia]], [[Swinoujscie]] en [[Szczecin]]. It lân hat 15 ynternasjonale fleanfjilden, wêrfan de lofthaven fan [[Warsjau]] (Lotnisko Chopina) fierút de grutste is, folge troch dy fan [[Krakau]], [[Gdansk]], [[Katowice]] en [[Wrocław]]. Poalen hat hjoed-de-dei in wiidweidich netwurk fan snelwegen en ekspreswegen fan mear as 5.000 km (yn 2006 wie dat noch mar in fraksje dêrfan). Yn it ferkear jildt in tige strang alkoholbelied (in limyt fan 0,2 promille, wat yn 'e praktyk foar de measte minsken delkomt op in totaalferbod). De maksimumsnelheid op 'e autodyk is 140 km/h.<ref>[https://www.anwb.nl/vakantie/polen/reisvoorbereiding/verkeersregels ANWB, oproppen 25 april 2026]</ref> It spoarnetwurk beslacht likernôch 19.000 km en wurdt hieltyd mear geskikt makke foar hegesnelheidstreinen dy't de grutte stêden ferbine. It lân hat likernôch 4.000 km oan befarbere wetterwegen, al wurdt it measte guod oer de dyk en it spoar ferfierd. {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.kprm.gov.pl/english/ Offisjele webside fan it Poalske Regear] {{noat|Ingelsk}} * [http://www.poland.pl/ Offisjele Poalenportaal] {{noat|Ingelsk}} * [http://polskiswiat.com Poalen online] {{noat|Ingelsk}} <references/> ---- {{Commonscat|Poland|Poalen}} }} {{Poalen}} {{EU}} [[Kategory:Poalen| ]] [[Kategory:Lân yn Jeropa]] [[Kategory:Republyk]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 9e iuw]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1795]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1807]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1815]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1918]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1939]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1944]] krriae2e68h8nx1y4he4zqnr776i4bj 0 25976 1228564 990783 2026-04-24T22:43:38Z Vysotsky 12896 +/- ofbyld 1228564 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Portret fan Theodor Siebs, 1922-08-26, archiefnr 1990.jpg|thumb|''Theodor Siebs yn 1922'']] '''Theodor Friedrich Clemens Siebs''' ([[Bremen (stêd)|Bremen]], [[26 augustus]] [[1862]] - [[Wrocław|Breslau]], [[28 maaie]] [[1941]]) wie in Dútske Germanist. Hy makke him tige fertsjinstlik foar de stúdzje fan it [[Frysk]]. == Libben == Siebs wie heechlearaar oan de [[Universiteit Greifswald]], letter oan de [[Universiteit Breslau]]. Siebs wie haadferantwurdlik foar "den Siebs", it yn 1898 foar de earste kear ferskinend en lange tiid mjittejouwend wurk foar de regeling fan de útspraak fan it [[Dútsk]], dat er mei oare spraakgelearden en mei fertsjinwurdigers fan inkele Dútske Teaters opsteld hie. == Wurken == *1885: Der Vocalismus der Stammsilben in der altfriesischen Sprache (proefskrift) *1886: Die Assibilirung des K und G. Ein Beitrag zur Geschichte des Palatalismus der indogermanischen Sprachen. Tübingen. *1889: Zur Geschichte der englisch-friesischen Sprache (Habilitationsschrift). I. Halle a.S. *1891/2: Beiträge zur deutschen Mythologie. Zeitschr. f. d. Philol. XXIV. *1893: Das Saterland. Ein Beitrag zur deutschen Volkskunde. Zeitschr. d. Vereins f. Volkskunde III. *1894: Sprachwissensch. Beiträge in: Ph. Heck, Die altfries. Gerichtsverfassung. Weimar. *1895: Westfriesische Studien. Abhandl. d. Kgl. Preusz. Akad. d. Wiss. (Anhang). *1896: Flurnamen. Breslau (= German. Abhandl. XII S. 165-*194). *1897: Die Sesenheimer Lieder von Goethe und Lenz. Preusz. Jahrb. 88. *1898: Sylter Lustspiele (mit Übersetzung, Erläuterungen u. Wörterb.) Greifswald. *1898: Zu den labialisierten Gutturalen. Beitr. z. Gesch. d. deutschen Spr. u. Lit. XXIII. *1898: Deutsche Bühnenaussprache. Berlin, Köln, Leipz. 15. Aufl. *1930. *1901: Anlautstudien. Zeitschr. f. vergleich. Sprachforschung XVII (vgl. XXXVIII). *1901: Geschichte der friesischen Sprache. Paul's Grundriss d. germ. Phil. I. 2 Aufl. *1902: Geschichte der friesischen Literatur. Paul's Grundriss d. germ. Phil. II. 2 Aufl. *1902: Die Entwicklung der germ. Wissenschaft im letzten Viertel des neunzehnten Jahrhunderts. Festschr. d. Gesellsch. f. deutsche Philol. Leipzig. *1907: Sprachwissensch. Beiträge in: Ph. Heck, Die friesischen Standesverhältnisse in nachfränkischer Zeit. Tübingen. *1907: Wie sollen wir die schlesischen Mundarten schreiben? Mitt. d. Schles. Gesellsch. f. Volksk. XVII. *1909: Der Gott Fosete und sein Land. Beitr. z. Gesch. d. deutschen Spr. u. Lit. 35. *1909: Helgoland und seine Sprache. Beitr. z. Volks- und Sprachkunde. Cuxhaven u. Helgoland. *1910: Ältere Helgolander Gedichte. Mitt. d. Schles. Gesellsch. f. Volksk. XII. *1910: Wídsíd. Festschrift für Viëtor. Marburg. *1910: Die sogen. subjektlosen Sätze. Zeitschr. f. vergleich. Sprachf. N.F. 43. *1911: Zur Geschichte der germanistischen Studien in Breslau. Zeitschr. f. deutsche Philol. XLIII. *1911: Sylter Lieder (Worte und Weisen). Zeitschr. d. Vereins f. Volksk. 21. *1913: Helgoland. In: Des Deutschen Vaterland. Stuttgart. *1913: Schlesische Volkskunde. In: Schlesische Landeskunde, herausgeg. von Frech u. Kampers, II. Leipzig. *1914: Felix Dahn u. Josef Scheffel. Breslau. *1915: Hermann Allmers. Sein Leben und Dichten. Berlin. *1916: Lautstand u. Schreibung d. schles. Mundarten. Mitt. d. Schles. Gesellsch. f. Volksk. XVII. *1920: Gesch. d. deutschen Lit. bis zur Mitte des 11. Jahrh. Mei W.v. Unwerth. Grundr. d. deutsch. Literaturgesch. I. Berl. u. Leipz. *1923: Vom aussterbenden Friesisch der Insel Wangeroog. Zeitschr. f. Deutsche Mundarten XVIII. Berl. *1924: Neues zur germ. Mythologie. Mitt. d. Schles. Gesellsch. f. Volksk. XXV. *1925/6: Fries. Literatur. In: Merker-Stammler, Reallexikon I. *1926: Zur Geschichte der deutschen Hochsprache. Festschr. f.M. Koch. Breslau. *1931: Die Friesen und ihre Sprache. In: Die Friesen, herausgeg. v. Borchling u. Muuss. Leipz. *1931: Die Friesen und die nächstverwandten Stämme. Mitteil. d. Schles. Gesellsch. f. Volksk. XXXI/II. *1932: Die altsächsische Genesis. Rhythm. hochd. Übersetzung. Zeitschr. f. systemat. Theol. *1934: Zur friesischen Volkskunde des Saterlandes. In: Volkskundliche Gaben, John Meier zum siebzigsten Geburtstage dargebracht. == Literatuer == * {{Aut|Walther Steller (Hrsg.)}} - Festschrift Theodor Siebs zum 70. Geburtstag, 26. August 1932. Breslau: Marcus 1933. (Germanistische Abhandlungen 67) Nachdruck Hildesheim: Olms 1977. ISBN 3-487-06220-8 * {{aut|Miedema, H.T.J.}} ''Paedwizers fan de Fryske filology. Th. Siebs (1862-1941), F. Buitenrust Hettema (1862-1922) en de Fryske filology tusken 1880 en 1940''. Ljouwert/Leeuwarden 1961. {{DEFAULTSORT:Siebs, Theodor}} [[Kategory:Dútsk taalkundige]] [[Kategory:Dútsk pedagooch]] [[Kategory:Dútsk heechlearaar]] [[Kategory:Dútsk publisist]] [[Kategory:Persoan berne yn 1862]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1941]] 26b8tjz2hr0e241tsk1vmkovevkk51a 0 34519 1228579 1225429 2026-04-25T11:34:45Z RomkeHoekstra 10582 Fernijd en útwreide. 1228579 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Lublin | ôfbylding = Collage of views of Lublin, Poland.jpg| ôfbyldingstekst = De histoaryske binnenstêd fan Lublin | flagge = POL The official flag of the City of Lublin 1.svg | wapen = POL Lublin COA.svg | lân = [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Lublin (woiwodskip)|Lublin]] | boargemaster = Krzysztof Żuk | ynwennertal = 329.566 <small>(31.12.2023)</small><ref>[https://new.stat.gov.pl/ GUS - Population. Size and Structure by Territorial Division]</ref> | oerflak = 147 km² | befolkingstichtens = 2.242 ynw./km² | stêdekloft = 710.000 - 715.000 ynw.<small>(rûzing 2025/2026)</small><ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_pjanaggr3/default/table?lang=en Eurostat - Metropolitan Regions]</ref> | hichte = 163 m | stifting = ± 6e iuw (stedsrjochten 1317) | postkoade = 20-001 oant 20-999 | netnûmer = +48 81 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://lublin.eu lublin.eu] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Poalen | lat_deg = 51 | lat_min = 14 | lat_sec = 53 | lat_dir = N | lon_deg = 22 | lon_min = 34 | lon_sec = 13 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lublin yn Poalen | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Lublin''' is de grutste stêd yn it easten fan [[Poalen]] en de haadstêd fan it woiwodskip [[Lublin (woiwodskip)|Lubelskie]]. De stêd leit sa'n 150 km súdeastlik fan 'e haadstêd [[Warsjau]] en 180 km noardwestlik fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Lviv]]. Lublin is in wichtich yndustrieel, administratyf, kultureel en wittenskiplik sintrum, en hat in libben studintelibben. == Skiednis == Lublin hat in rike skiednis dy't weromgiet nei de 6e iuw. In histoarysk hichtepunt wie de Uny fan Lublin yn 1569, wêrby't it [[Poalsk-Litouske Mienebest]] offisjeel oprjochte waard. Fanwegen syn lokaasje op 'e rûte tusken Warsjau en [[Vilnius]] bloeide de stêd as hannelssintrum. [[Ofbyld:Lublin, Lubartowska 85; Jeszywas Chachmej 01.jpg|thumb|left|Jesjiva Chachmei Lublin.]] Foar de [[Twadde Wrâldkriich]] wie Lublin ien fan 'e wichtichste sintra fan it Joadske libben yn Poalen. Sawat ien op 'e trije ynwenners wie Joadsk. De stêd hie sa'n grutte útstrieling op it mêd fan religy en wittenskip dat it ek wol it Joadske Oxford of it Jeruzalim fan it Noarden neamd waard. Yn 1930 iepene de Jesjiva Chachmei Lublin de doarren, de grutste joadske religieuze skoalle fan 'e wrâld yn dy tiid. De Joadske wyk, dy't om it kastiel hinne lei, wie it brûzjende hert fan 'e joadske mienskip mei eigen skoallen, kranten en in ryk kultureel libben. Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] krige de stêd it swier te ferduorjen. Op bevel fan [[Heinrich Himmler]] waard yn 1941 it konsintraasje- en ferneatigingskamp [[Majdanek]] boud, op noch gjin fjouwer kilometer fan it sintrum fan 'e stêd. De rike Joadske kultuer waard yn 'e Twadde Wrâldoarloch folslein ferwoastge. De Joadske wyk waard mei de grûn lykmakke. Hjoed-de-dei is it kamp in steatsmuseum en monumint. [[Ofbyld:Lublin zamek 2009.jpg|thumb|left|Kastiel fan Lublin.]] Ek de kristlike Poalen yn Lublin hiene slim te lijen ûnder de Dútske besetting. Lublin wie it sintrum fan 'e saneamde [[Intelligenzaktion]], in kampanje dy't rjochte wie op it útskeakeljen fan 'e Poalske boppelaach. Under oare yn it Kastiel fan Lublin, dat as finzenis brûkt waard, waarden tûzenen Poalske yntellektuelen, leararen en geastliken fêstset, martele en eksekutearre. In berucht foarbyld wie de moardpartij yn 'e delling fan Krępiec, dêr't tûzenen Poalen, Russen en joaden ombrocht waarden. Boppedat waarden tûzenen kristlike Poalen út Lublin en de omlizzende doarpen deportearre nei it kamp Majdanek of as twangarbeider nei Dútslân stjoerd. Ek de Katolike Universiteit (KUL) waard fuortendaliks sluten en de gebouwen waarden yn gebrûk nommen troch de [[Wehrmacht]] en de [[SS]]. == Befolkingsûntwikkeling == De befolking fan Lublin fertoant de lêste jierren in lichte delgong, al is de stêd troch de komst fan Oekraynske flechtlingen sûnt 2022 tydlik wer flink groeid yn it feitlike ynwennertal. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Lublin (1897–2023) ! Jier | '''1897''' || '''1921''' || '''1939''' || '''1950''' || '''1970''' || '''1990''' || '''2009''' || '''2023''' |- ! Ynwennertal | 50.385 || 94.412 || 122.000 || 116.629 || 238.500 || 351.400 || 350.392 || 329.566 |- ! Groei | — || +87,4% || +29,2% || -4,4% || +104,5% || +47,3% || -0,3% || -5,9% |} == Underwiissintrum == [[Ofbyld:Lublin John Paul II and Stefan Wyszyński monument 2018 P02.jpg|thumb|left|Monumint Jehannes Paulus II en [[Stefan Wyszyński]] by de Katolike Universiteit.]] Lublin stiet bekend as in wichtich ûnderwiissintrum mei ferskate universiteiten, wêrûnder de Maria Curie-Skłodowska Universiteit (UMCS) en de Katolike Universiteit fan Lublin (KUL). De KUL wie yn 'e kommunistyske tiid de iennichste folslein ûnôfhinklike universiteit yn it hiele Eastblok. In ferneamde namme dy't oan dizze universiteit ferbûn wie, is Karol Wojtyła; hy wurke dêr as heechlearaar etyk oant er yn 1978 keazen waard ta [[paus]] [[Jehannes Paulus II]]. Mei tank oan dy ynstellingen hat de stêd in grutte studintepopulaasje (likernôch 70.000 oant 80.000 studinten), wat Lublin in jong en dynamysk karakter jout. == Kultuer en Toerisme == De âlde binnenstêd (''Stare Miasto'') fan Lublin wurdt beskôge as ien fan 'e moaiste en bêst bewarre fan it lân. In bysûnder skaaimerk is de Kapel fan de Hillige Trije-ienheid yn it kastiel fan Lublin, dy't ferneamd is om syn unike Byzantynske fresko's. == Berne yn Lublin == * [[Henryk Wieniawski]] ([[10 july]] [[1835]]), fioelist en komponist († [[1880]]) * [[Johann Zukertort]] ([[7 septimber]] [[1842]]), skaker († [[1888]]) * [[Jacek Bąk]] ([[24 maart]] [[1973]]), fuotballer * [[Arkadiusz Onyszko]] ([[12 jannewaris]] [[1974]]), fuotballer * [[Krzysztof Cugowski]] ([[30 maaie]] [[1950]]), sjonger * [[Urszula]] ([[7 febrewaris]] [[1960]]), sjonger * [[Beata Kozidrak]] ([[4 maaie]] [[1961]]), sjonger [[Ofbyld:Lublin18395.jpg|thumb|center|800px|<center>Panorama Lublin]] == Keppeling om utens == * [https://www.poland.travel/en/lublin-city-of-many-inspirations/ Poland Travel: Toeristyske side oer Lublin.] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Lublin}} }} [[Kategory:Lublin]] 4na3now30z600xhmb5uwexgmqqooroq 0 148593 1228552 1172475 2026-04-24T13:56:21Z RomkeHoekstra 10582 Bengaalske gier > Bingaalske, [[]] 1228552 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk|ôfbylding=Bartgeier Gypaetus barbatus front Richard Bartz.jpg|takson9=[[skift]]:|namme13=[[gieren fan de Alde Wrâld]] 2 (''Aegypiinae'')|takson13=[[ûnderfamylje]]:|namme12=[[gieren fan de Alde Wrâld]] 1 (''Gypaetinae'')|takson12=[[ûnderfamylje]]:|namme11=[[haukfûgels]] (''Accipitridae'')|takson11=[[famylje]]:|namme9=[[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')|namme8=[[bitterfûgels]] (''Afroaves'')|ôfbyldingsbreedte=|takson8=''rangleas'':|namme7=[[nije fûgels]] (''Neoaves'')|takson7=[[boppeskift]]:|namme5=[[fûgels]] (''Aves'')|takson5=[[klasse (taksonomy)|klasse]]:|namme1=|takson1=|ôfbyldingstekst=[[lammegier]] (''Gypaetus barbatus'')|beskriuwer, jier=}} [[Ofbyld:Gyps_rueppellii_-Nairobi_National_Park,_Kenya-8-4c.jpg|thumb|265x265px|sparwergier (''Gyps rueppellii'')]] De '''gieren fan de Alde Wrâld''' foarmje twa [[Ûnderfamylje|ûnderfamyljes]] fan [[rôffûgels]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Se binne fûgels fan Súd-Jeropa, Súd-Aazje en Afrika. De [[gieren fan de Nije Wrâld]] hearre net ta de [[famylje]] fan de [[haukfûgels]] en foarmje in aparte famylje (''Cathartidae'') yn it skift fan de [[rôffûgels]] of [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De gieren binne iesiters en fuorje harren mei karkassen fan deade dieren. Folle gieren hawwe in keale of heal keale kop mei in pear fearren of allinnich in bytsje dûns. Dêrmei kinne se makliker de waarmte fan harren kop regelje. == Taksonomy == De twa ûnderfamyljes fan de gieren fan de Alde Wrâld binne net nau besibbe mei-inoar. De fûgels fan de iene ûnderfamylje, dy ‘t fan de ''Gypaetinae'', binne besibbe mei de [[huningfalken]] (''Perninae''); de fûgels fan de oare ûnderfamylje, dy fan de ''Aegypiinae'', binne nauwer besibbe mei de [[earnen]] (''[[Aquilinae]]''). De posysje fan it skaai ''Eutriorchis'' binnen de ''Gypaetinae'' is net alhiel wis. * '''Gieren fan de Alde Wrâld''', 2 ûnderfamyljes: * '''''Underfamylje''''': ''Gypaetinae'': ** ''Skaai'': ''[[Gypohierax]]'', 1 soarte: *** [[palmgier]] (''Gypohierax angolensis'') ** ''Skaai'': ''[[Gypaetus]]'', 1 soarte: *** [[lammegier]] (''Gypaetus barbatus'') ** ''Skaai'': ''[[Neophron]]'', 1 soarte: *** [[aasgier]] of [[iesgier]] (''Neophron percnopterus'') ** ''Skaai'': ''[[Eutriorchis]]'', 1 soarte: *** [[Madagaskarslange-earn]] (''Eutriorchis astur'') * '''''Underfamylje''''': ''Aegypiinae'': ** ''Skaai'': ''[[Necrosyrtes]]'', 1 soarte: *** [[kapgier]] (''Necrosyrtes monachus'') ** ''Skaai'': ''[[Gyps]]'', 8 soarten: *** [[wytrêchgier]] (''Gyps africanus'') *** [[Bingaalske gier]] (''Gyps bengalensis'') *** [[Yndyske gier]] (''Gyps indicus'') *** [[tinsnaffelgier]] (''Gyps tenuirostris'') *** [[sparwergier]] (''Gyps rueppelli'') *** [[sniegier]] (''Gyps himalayensis'') *** [[feale gier]] (''Gyps fulvus'') *** [[Kaapske gier]] (''Gyps coprotheres'') ** ''Skaai'': ''[[Sarcogyps]]'', 1 soarte: *** [[readkopgier]] (''Sarcogyps calvus'') ** ''Skaai'': ''[[Trigonoceps]]'', 1 soarte: *** [[wytkopgier]] (''Trigonoceps occipitalis'') ** ''Skaai'': ''[[Aegypius]]'', 1 soarte: *** [[muontsegier]] (''Agypius monachus'') ** ''Skaai'': ''[[Torgos]]'', 1 soarte: *** [[eargier]] (''Torgos tracheliotos'') == Keppelings om utens == * [http://www.worldbirdnames.org IOC World Bird List, 11.1, jan. 2021] * [http://www.avionary.info Avionary - 50 Language Bird Names, 4.1, juny 2020] [[Kategory:Haukfûgel]] 0pzwgura389bpwanxkp881g5ki7gnhw 1228565 1228552 2026-04-24T22:49:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1228565 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk|ôfbylding=Bartgeier Gypaetus barbatus front Richard Bartz.jpg|takson9=[[skift]]:|namme13=[[gieren fan de Alde Wrâld]] 2 (''Aegypiinae'')|takson13=[[ûnderfamylje]]:|namme12=[[gieren fan de Alde Wrâld]] 1 (''Gypaetinae'')|takson12=[[ûnderfamylje]]:|namme11=[[haukfûgels]] (''Accipitridae'')|takson11=[[famylje]]:|namme9=[[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')|namme8=[[bitterfûgels]] (''Afroaves'')|ôfbyldingsbreedte=|takson8=''rangleas'':|namme7=[[nije fûgels]] (''Neoaves'')|takson7=[[boppeskift]]:|namme5=[[fûgels]] (''Aves'')|takson5=[[klasse (taksonomy)|klasse]]:|namme1=|takson1=|ôfbyldingstekst=[[lammegier]] (''Gypaetus barbatus'')|beskriuwer, jier=}} [[Ofbyld:Gyps_rueppellii_-Nairobi_National_Park,_Kenya-8-4c.jpg|thumb|265x265px|sparwergier (''Gyps rueppellii'')]] De '''gieren fan de Alde Wrâld''' foarmje twa [[Ûnderfamylje|ûnderfamyljes]] fan [[rôffûgels]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Se binne fûgels fan Súd-Jeropa, Súd-Aazje en Afrika. De [[gieren fan de Nije Wrâld]] hearre net ta de [[famylje]] fan de [[haukfûgels]] en foarmje in aparte famylje (''Cathartidae'') yn it skift fan de [[rôffûgels]] of [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De gieren binne iesiters en fuorje harren mei karkassen fan deade dieren. Folle gieren hawwe in keale of heal keale kop mei in pear fearren of allinnich in bytsje dûns. Dêrmei kinne se makliker de waarmte fan harren kop regelje. == Taksonomy == De twa ûnderfamyljes fan de gieren fan de Alde Wrâld binne net nau besibbe mei-inoar. De fûgels fan de iene ûnderfamylje, dy ‘t fan de ''Gypaetinae'', binne besibbe mei de [[huningfalken]] (''Perninae''); de fûgels fan de oare ûnderfamylje, dy fan de ''Aegypiinae'', binne nauwer besibbe mei de [[earnen]] (''[[Aquilinae]]''). De posysje fan it skaai ''Eutriorchis'' binnen de ''Gypaetinae'' is net alhiel wis. * '''Gieren fan de Alde Wrâld''', 2 ûnderfamyljes: * '''''Underfamylje''''': ''Gypaetinae'': ** ''Skaai'': ''[[Gypohierax]]'', 1 soarte: *** [[palmgier]] (''Gypohierax angolensis'') ** ''Skaai'': ''[[Gypaetus]]'', 1 soarte: *** [[lammegier]] (''Gypaetus barbatus'') ** ''Skaai'': ''[[Neophron]]'', 1 soarte: *** [[iesgier]] (''Neophron percnopterus'') ** ''Skaai'': ''[[Eutriorchis]]'', 1 soarte: *** [[Madagaskarslange-earn]] (''Eutriorchis astur'') * '''''Underfamylje''''': ''Aegypiinae'': ** ''Skaai'': ''[[Necrosyrtes]]'', 1 soarte: *** [[kapgier]] (''Necrosyrtes monachus'') ** ''Skaai'': ''[[Gyps]]'', 8 soarten: *** [[wytrêchgier]] (''Gyps africanus'') *** [[Bingaalske gier]] (''Gyps bengalensis'') *** [[Yndyske gier]] (''Gyps indicus'') *** [[tinsnaffelgier]] (''Gyps tenuirostris'') *** [[sparwergier]] (''Gyps rueppelli'') *** [[sniegier]] (''Gyps himalayensis'') *** [[feale gier]] (''Gyps fulvus'') *** [[Kaapske gier]] (''Gyps coprotheres'') ** ''Skaai'': ''[[Sarcogyps]]'', 1 soarte: *** [[readkopgier]] (''Sarcogyps calvus'') ** ''Skaai'': ''[[Trigonoceps]]'', 1 soarte: *** [[wytkopgier]] (''Trigonoceps occipitalis'') ** ''Skaai'': ''[[Aegypius]]'', 1 soarte: *** [[muontsegier]] (''Agypius monachus'') ** ''Skaai'': ''[[Torgos]]'', 1 soarte: *** [[eargier]] (''Torgos tracheliotos'') == Keppelings om utens == * [http://www.worldbirdnames.org IOC World Bird List, 11.1, jan. 2021] * [http://www.avionary.info Avionary - 50 Language Bird Names, 4.1, juny 2020] [[Kategory:Haukfûgel]] htubz3pw1mkiznov0e3mw9kei98f11h 0 168218 1228559 1121933 2026-04-24T18:56:02Z Niegodzisie 32947 /* Studio-albums */ 1228559 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks band | band_namme = Foo Fighters | ôfbylding = Foo Fighters (Logo).png | ûnderskrift = | nasjonaliteit = {{USAnasj}} | sjongtaal = [[Ingelsk]] | sjenre = [[Alternatieve rock]]<br>[[Hardrock]]<br>[[Post-Grunge]] | bestean = [[1995]] – No | record label = Capitol,<br>RCA | manager = | prizen = | webside = [http://www.foofighters.com foofighters.com] | hjoeddeistige_leden = | âld_leden = [[William Goldsmith]] <small>''drums'' (1995-1997)</small><br>[[Franz Stahl]] <small>''gitaar'' (1997-1999)</small><br>[[Taylor Hawkins]] <small>''drums'' (1997-2022) †</small><br> | funksje1 = Sang &<br>Gitaar | lid1 = [[Dave Grohl]] | funksje2 = Gitaar | lid2 = [[Pat Smear]] | funksje3 = Gitaar | lid3 = [[Chris Shiflett]] | funksje4 = Bas | lid4 = [[Nate Mendel]] | funksje5 = Drums | lid5 = [[Josh Freese]] | funksje6 = | lid6 = | âldfunksje1 = | âldlid1 = }} [[Ofbyld:Foo Fighters - The O2 - Tuesday 19th September 2017 FooO2190917-10 (37154027790).jpg|thumb|right|260px|Foo Fighters yn 2017]] '''Foo Fighters''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] band oprjochte yn [[1995]] troch [[Dave Grohl]] de eardere drummer fan [[Nirvana (Amerikaanske band)|Nirvana]]. De band brocht yn [[1995]] syn debútalbum ''[[Foo Fighters (album)|Foo Fighters]]'' út, mei in samling nûmers dy't er skreaun hie yn syn Nirvana-perioade. Dave spile alle [[Basgitaar|bas]]-, [[gitaar]]- en [[Slachynstrumint|drum]]partijen sels yn foar wat er earst as in ''"demo"'' beskôge. Foo Fighters hat alve studio-albums, en ien live-album útbrocht. ==Skiednis== De Foo Fighters waard foarme neidat Nirvana útinoarfoel troch it ferstjerren fan Kurt Cobain. It earste album brocht Dave Grohl solo út. Hy brûkte de namme "Foo Fighters" en net syn eigen namme, om't er net meiliftsje woe op de oandacht om de dea fan [[Kurt Cobain]] hinne. Dave Grohl hie sels ferwachte dat er de namme letter wol wer feroarje soe. Neffens eigen sizzen fynt er it ''"the dumbest band name ever"'' (domste namme ea). Foo Fighters wie in soad brûkte term foar [[ufo]]'s yn de [[Twadde Wrâldkriich]]. Pas letter foarme Grohl in band, mei bassist [[Nate Mendel]], drummer [[William Goldsmith]], beiden earder fan [[Sunny Day Real Estate]] en gitarist [[Pat Smear]] earder fan [[The Germs]], dy't ta ûndersteuning mei west hiene wilens de [[In Utero|In Utero]]-toerrnee fan Nirvana. Yn [[1997]] kaam it twadde album út [[The Colour and the Shape]] in album mei in mear [[hardrock]] lûd as op it earste album. Nei de opnamen fan it album waard yn [[Los Angeles]] hast alles noch in kear opnommen sûnder drummer Goldsmith. Grohl wie net tefreden mei de drumpartijen fan Goldsmith en naam dy ek opnij op, dit ta ûnfrede fan William Goldsmith dy't net folle letter de band ferliet. Dave Grohl belle dêrop mei [[Taylor Hawkins]] om te freegjen oft er noch in geskikte drummer wist. Hawkins bea fernuvering fan Grohl himsels oan, Hawkins wie destiids drummer by [[Alanis Morissette]]. Foardat it twadde album, mei de singles Monkey wrench, My hero en [[Everlong]] útbrocht waard makke Hawkins syn debút. Net lang nei it útbringen fan ''The Colour and the Shape'' joech Pat Smear oan dat er útput wie en de groep ferlitte woe. Hy waard ferfongen troch gitarist [[Franz Stahl]] dy't earder tegearre mei Grohl yn de band [[Scream (band)|Scream spile]] hie. Yn [[1998]] wilens de opnammen foar it tredde album [[There Is Nothing Left to Lose]] blieken Grohl en Stahl net by steat om gear te wurkjen, en Grohl hie it gefoel dat de trije bandleden in bepaalde rjochting op giene mar Stahl net, Stahl waard hjirop ûntslein. Koart dêrnei belle bassist Nate Mendel, Dave op om te sizzen dat er de út de band stapte om wer muzyk te meitsjen mei Sunny Day Real Estate, de oare deis kaam er hjir wer op werom. De restearjende trije bandleden namen yn de opfolgjende moannen it album ''There is nothing left to lose'' op. Nei de opnamen giene se op syk nei in nije gitarist. [[Chris Shiflett]] gitarist fan [[Me First and the Gimme Gimmes]] en earder fan [[No Use for a Name]]. waard geskikt befûn. Hy wie earst toer-gitarist mar hearde noch foar it [[One by One (album fan Foo Fighters)|fjirde album]] folslein by de band. [[Ofbyld:Foo Fighters Fenway Park 2015 (cropped).jpg|thumb|left|180px|Grohl yn 2015 op syn sels ûntwurpen stoel nei't er syn skonk brútsen hie]] Yn de simmer fan 2001 naam Taylor Hawkins wilens in toernee yn [[Europa]] in oerdoasis [[heroïne]], wêrtroch't er twa wiken yn [[Koma (genêskunde)|koma]] lei. Yn de hjerst fan dat jier begûn de band mei de opnamen fan it fjirde album dat yn de hjerst fan [[2002]] útkaam. Yn de simmer fan 2006 waard der in koarte akoestyske toernee dien wêrby't de yn [[1997]] opstapte Pat Smear as ekstra gitarist meigie, yn [[2010]] wie er wer folslein bandlid fan Foo Fighters dy't fanôf dan út fiif bandleden bestiet. Op [[25 septimber]] [[2007]] kaam it sechsde studioalbum fan Foo Fighters út mei de singles [[The Pretender (liet fan Foo Fighters)|The Pretender]], Long road to ruin en Cheer up, boys (your make up is running). Op [[12 septimber]] wie it album fia it [[ynternet]] al útlekt. Yn [[2015]] bruts Dave Grohl syn skonk by in optreden yn [[Goateboarch]], mar hie bleau gewoan troch sjongen en makke it nûmer sa goed as noch mooglik ôf. It like ynearsten der op dat de rest fan it toernee ôfblaast wurde moast, mar de skea bleau beheind ta in oantal shows, en foar it restearjende part fan it toernee ûntwurp Grohl in stoel sadat er it toernee sittend ôfmeitsje koe.<ref>[https://www.ad.nl/show/dave-grohl-breekt-been-tijdens-concert~a92f5dea/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F {{nl}} ad.nl 12-06-2015 'Dave Grohl breekt been tijdens concert']</ref><ref>[https://www.parool.nl/nieuws/rockband-van-formaat-foo-fighters-maakt-verwachtingen-helemaal-waar~b340197f3/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F {{nl}} parool.nl 6-11-2015 Rockband van formaat Foo Fighters maakt verwachtingen helemaal waar (****)].</ref> De band liet yn oktober [[2019]] witte dwaande te wêzen mei in nij album, Yn febrewaris [[2020]] waard oankundige dat it album ôf wie. In pear moanne letter waard bekend dat it útbringen fan it album foar in ûnbepaalde tiid útsteld wie yn ferbân mei de [[COVID-19|koroana pandemy]]. It album, [[Medicine at Midnight]], kaam úteinlik op [[5 febrewaris]] [[2021]] út. [[Ofbyld:FoosLollBerlin190917-21 (cropped).jpg|thumb|right|160px|Taylor Hawkins yn 2017]] Op [[25 febrewaris]] [[2022]] brochten de Foo Fighters in komyske horrorfilm út, [[Studio 666]], regissearre troch BJ McDonald. Yn de film spilet de bandleden as himsels, njonken [[Will Forte]], [[Whitney Cummings]], [[Jeff Garlin]] en [[Jenna Ortega]]. Yn de film wurdt Grohl ynommen troch in demoanyske geast en deadet er de oare bandleden wylst se in album oan it opnimmen binne yn in [[spûkhûs]]. It waard filme yn itselde lânhûs dêr't de Foo Fighters Medicine at Midnight yn opnommen hiene. Grohl brocht op [[25 maart]] [[2022]] in album út mei nûmers út de film, ''Dream Widow''<ref>[https://www.metalfan.nl/article.php?sid=22458 {{nl}} metalfan.nl, 16-2-2022, Metaltrack van Foo Fighters]</ref>. Op [[25 maart]] [[2022]] waard krekt foar in optreden yn Bogota oan it begjin fan in toernee troch [[Súd-Amearika]] drummer Taylor Hawkins dea fûn yn syn hotelkeamer.<ref>[https://zwaremetalen.com/nieuws/foo-fighters-drummer-taylor-hawkins-overleden {{nl}} zwaremetalen.com, 26-3-2022, Foo Fighters-drummer Taylor Hawkins overleden]</ref><ref>[https://www.metalfan.nl/article.php?sid=22626 {{nl}} metalfan.nl, 26-3-2022, Foo Fighters-drummer overleden]</ref>. Hawkins waard 50 jier âld. Letter die bliken dat er stoarn wie oan in kombinaasje fan drugs en medisinen. Yn septimber dat jier joegen de Foo Fighters twa konserten ta neitins oan Hawkins, de earste yn it [[Wembley Stadium]] yn [[Londen]], en de twadde yn it [[Kia Forum]] yn [[Los Angeles]]. [[Josh Freese]] spile op de drums by beide konserten. Shane Hawkins, de soan fan Taylor Hawkins, spile yn it Wembley Stadium by it nûmer ''"My Hero''" op de drums. Yn desimber [[2022]] waard bekend makke dat de band troch gean soe en dat se dwaande wiene mei in nij album, yn maaie [[2023]] waard bekend makke dat Josh Freese de festoarne Taylor Hawkins ferfange soe op drums. It album [[But Here We Are]] waard útbrocht op [[2 juny]] [[2023]]. == Diskografy == [[Ofbyld:FoosDublin210819-2 (48620472807) (cropped).jpg|thumb|right|160px|Dave Grohl yn 2019]] [[Ofbyld:Pat Smear - Foo Fighters - Rock am Ring 2018 (cropped).jpg|thumb|right|160px|Pat Smear yn 2018]] [[Ofbyld:Chris Shiflett.jpg|thumb|right|160px|Chris Shiflett yn 2011]] [[Ofbyld:Nate Mendel 2011-12-05 Adelaide Oval Australia.jpg|thumb|right|160px|Nate Mendel yn 2011]] [[Ofbyld:The Offspring - 2022154192952 2022-06-03 Rock am Ring - Sven - 1D X MK II - 2496 - B70I7050.jpg|thumb|right|200px|Josh Freese yn 2019]] ===Studio-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op !! Label !! Single(s) |- |[[Foo Fighters (album)|Foo Fighters]] |[[4 july]] [[1995]] |rowspan=2|Capitol |Exhausted,<br>This Is a Call,<br>I'll Stick Around,<br>For All the Cows,<br>Big Me |- |[[The Colour and the Shape]] |[[20 maaie]] [[1997]] |Monkey Wrench,<br>[[Everlong]],<br>My Hero |- |[[There Is Nothing Left to Lose]] |[[2 novimber]] [[1999]] | rowspan="10" |RCA |[[Learn to Fly]],<br>Stacked Actors,<br>Generator,<br>Breakout,<br>Next Year |- |[[One by One (album fan Foo Fighters)|One by One]] |[[22 oktober]] [[2002]] |[[All My Life (liet fan Foo Fighters)|All My Life]],<br>[[Times Like These (liet fan Foo Fighters)|Times Like These]],<br>Low,<br>Have It All |- |[[In Your Honor]] |[[14 juny]] [[2005]] |[[Best of You (liet fan Foo Fighters)|Best of You]],<br>DOA,<br>Resolve,<br>No Way Back/Cold Day in the Sun |- |[[Echoes, Silence, Patience & Grace]] |[[25 septimber]] [[2007]] |[[The Pretender (liet fan Foo Fighters)|The Pretender]],<br>Long Road to Ruin,<br>Cheer Up, Boys (Your Make Up Is Running),<br>Let It Die |- |[[Wasting Light]] |[[12 april]] [[2011]] |Rope,<br>White Limo,<br>[[Walk (liet fan Foo Fighters)|Walk]],<br>Arlandria,<br>[[These Days (liet fan Foo Fighters)|These Days]],<br>Bridge Burning |- |[[Sonic Highways]] |[[10 novimber]] [[2014]] |Something from Nothing,<br>The Feast and the Famine,<br>Congregation,<br>What Did I Do? / God as My Witness,<br>Outside |- |[[Concrete and Gold]] |[[15 septimber]] [[2017]] |Run,<br>The Sky Is a Neighborhood,<br>The Line |- |[[Medicine at Midnight]] |[[5 febrewaris]] [[2021]] |Shame Shame,<br>No Son of Mine,<br>Waiting on a War,<br>Making a Fire,<br>Love Dies Young |- |[[But Here We Are]] |[[2 juny]] [[2023]] |[[Rescued (liet fan Foo Fighters)|Rescued]],<br>Under You,<br>Show Me How,<br>The Teacher |- |[[Your Favorite Toy]] |[[24 april]] [[2026]] | |} ===Live-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op !! Label |- |Skin and Bones |[[7 novimber]] [[2006]] |RCA |} ===Kompilaasje-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op |- |Greatest Hits |[[3 novimber]] [[2009]] |- |Medium Rare |[[16 april]] [[2011]] |- |The Essential Foo Fighters |[[28 oktober]] [[2022]] |} ===Cover-album=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op !! Label |- |''Hail Satin''<br><small>''ûnder de bandnamme Dee Gees''</small> |[[17 july]] [[2021]] |RCA |} {{Boarnen|boarnefernijing= * Wikipedy:NL * Wikipedy:EN {{reflist}} }} [[Kategory:Foo Fighters| ]] [[Kategory:Amerikaanske grungeband]] [[Kategory:Amerikaanske hardrockband‎]] [[Kategory:Band oprjochte yn 1995]] srlk3aztwhf7y23b7xz8efe828y9e3s 1228561 1228559 2026-04-24T19:42:22Z Drewes 2754 1228561 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks band | band_namme = Foo Fighters | ôfbylding = Glasto2023 (65 of 468) (cropped).jpg | ûnderskrift = | nasjonaliteit = {{USAnasj}} | sjongtaal = [[Ingelsk]] | sjenre = [[Alternatieve rock]]<br>[[Hardrock]]<br>[[Post-Grunge]] | bestean = [[1995]] – No | record label = Capitol,<br>RCA | manager = | prizen = | webside = [http://www.foofighters.com foofighters.com] | hjoeddeistige_leden = | âld_leden = [[William Goldsmith]] <small>''drums'' (1995-1997)</small><br>[[Franz Stahl]] <small>''gitaar'' (1997-1999)</small><br>[[Taylor Hawkins]] <small>''drums'' (1997-2022) †</small><br> | funksje1 = Sang &<br>Gitaar | lid1 = [[Dave Grohl]] | funksje2 = Gitaar | lid2 = [[Pat Smear]] | funksje3 = Gitaar | lid3 = [[Chris Shiflett]] | funksje4 = Bas | lid4 = [[Nate Mendel]] | funksje5 = Drums | lid5 = [[Josh Freese]] | funksje6 = | lid6 = | âldfunksje1 = | âldlid1 = }} [[Ofbyld:Foo Fighters - The O2 - Tuesday 19th September 2017 FooO2190917-10 (37154027790).jpg|thumb|right|260px|Foo Fighters yn 2017]] '''Foo Fighters''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] band oprjochte yn [[1995]] troch [[Dave Grohl]] de eardere drummer fan [[Nirvana (Amerikaanske band)|Nirvana]]. De band brocht yn [[1995]] syn debútalbum ''[[Foo Fighters (album)|Foo Fighters]]'' út, mei in samling nûmers dy't er skreaun hie yn syn Nirvana-perioade. Dave spile alle [[Basgitaar|bas]]-, [[gitaar]]- en [[Slachynstrumint|drum]]partijen sels yn foar wat er earst as in ''"demo"'' beskôge. Foo Fighters hat alve studio-albums, en ien live-album útbrocht. ==Skiednis== De Foo Fighters waard foarme neidat Nirvana útinoarfoel troch it ferstjerren fan Kurt Cobain. It earste album brocht Dave Grohl solo út. Hy brûkte de namme "Foo Fighters" en net syn eigen namme, om't er net meiliftsje woe op de oandacht om de dea fan [[Kurt Cobain]] hinne. Dave Grohl hie sels ferwachte dat er de namme letter wol wer feroarje soe. Neffens eigen sizzen fynt er it ''"the dumbest band name ever"'' (domste namme ea). Foo Fighters wie in soad brûkte term foar [[ufo]]'s yn de [[Twadde Wrâldkriich]]. Pas letter foarme Grohl in band, mei bassist [[Nate Mendel]], drummer [[William Goldsmith]], beiden earder fan [[Sunny Day Real Estate]] en gitarist [[Pat Smear]] earder fan [[The Germs]], dy't ta ûndersteuning mei west hiene wilens de [[In Utero|In Utero]]-toerrnee fan Nirvana. Yn [[1997]] kaam it twadde album út [[The Colour and the Shape]] in album mei in mear [[hardrock]] lûd as op it earste album. Nei de opnamen fan it album waard yn [[Los Angeles]] hast alles noch in kear opnommen sûnder drummer Goldsmith. Grohl wie net tefreden mei de drumpartijen fan Goldsmith en naam dy ek opnij op, dit ta ûnfrede fan William Goldsmith dy't net folle letter de band ferliet. Dave Grohl belle dêrop mei [[Taylor Hawkins]] om te freegjen oft er noch in geskikte drummer wist. Hawkins bea fernuvering fan Grohl himsels oan, Hawkins wie destiids drummer by [[Alanis Morissette]]. Foardat it twadde album, mei de singles Monkey wrench, My hero en [[Everlong]] útbrocht waard makke Hawkins syn debút. Net lang nei it útbringen fan ''The Colour and the Shape'' joech Pat Smear oan dat er útput wie en de groep ferlitte woe. Hy waard ferfongen troch gitarist [[Franz Stahl]] dy't earder tegearre mei Grohl yn de band [[Scream (band)|Scream spile]] hie. Yn [[1998]] wilens de opnammen foar it tredde album [[There Is Nothing Left to Lose]] blieken Grohl en Stahl net by steat om gear te wurkjen, en Grohl hie it gefoel dat de trije bandleden in bepaalde rjochting op giene mar Stahl net, Stahl waard hjirop ûntslein. Koart dêrnei belle bassist Nate Mendel, Dave op om te sizzen dat er de út de band stapte om wer muzyk te meitsjen mei Sunny Day Real Estate, de oare deis kaam er hjir wer op werom. De restearjende trije bandleden namen yn de opfolgjende moannen it album ''There is nothing left to lose'' op. Nei de opnamen giene se op syk nei in nije gitarist. [[Chris Shiflett]] gitarist fan [[Me First and the Gimme Gimmes]] en earder fan [[No Use for a Name]]. waard geskikt befûn. Hy wie earst toer-gitarist mar hearde noch foar it [[One by One (album fan Foo Fighters)|fjirde album]] folslein by de band. [[Ofbyld:Foo Fighters Fenway Park 2015 (cropped).jpg|thumb|left|180px|Grohl yn 2015 op syn sels ûntwurpen stoel nei't er syn skonk brútsen hie]] Yn de simmer fan 2001 naam Taylor Hawkins wilens in toernee yn [[Europa]] in oerdoasis [[heroïne]], wêrtroch't er twa wiken yn [[Koma (genêskunde)|koma]] lei. Yn de hjerst fan dat jier begûn de band mei de opnamen fan it fjirde album dat yn de hjerst fan [[2002]] útkaam. Yn de simmer fan 2006 waard der in koarte akoestyske toernee dien wêrby't de yn [[1997]] opstapte Pat Smear as ekstra gitarist meigie, yn [[2010]] wie er wer folslein bandlid fan Foo Fighters dy't fanôf dan út fiif bandleden bestiet. Op [[25 septimber]] [[2007]] kaam it sechsde studioalbum fan Foo Fighters út mei de singles [[The Pretender (liet fan Foo Fighters)|The Pretender]], Long road to ruin en Cheer up, boys (your make up is running). Op [[12 septimber]] wie it album fia it [[ynternet]] al útlekt. Yn [[2015]] bruts Dave Grohl syn skonk by in optreden yn [[Goateboarch]], mar hie bleau gewoan troch sjongen en makke it nûmer sa goed as noch mooglik ôf. It like ynearsten der op dat de rest fan it toernee ôfblaast wurde moast, mar de skea bleau beheind ta in oantal shows, en foar it restearjende part fan it toernee ûntwurp Grohl in stoel sadat er it toernee sittend ôfmeitsje koe.<ref>[https://www.ad.nl/show/dave-grohl-breekt-been-tijdens-concert~a92f5dea/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F {{nl}} ad.nl 12-06-2015 'Dave Grohl breekt been tijdens concert']</ref><ref>[https://www.parool.nl/nieuws/rockband-van-formaat-foo-fighters-maakt-verwachtingen-helemaal-waar~b340197f3/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F {{nl}} parool.nl 6-11-2015 Rockband van formaat Foo Fighters maakt verwachtingen helemaal waar (****)].</ref> De band liet yn oktober [[2019]] witte dwaande te wêzen mei in nij album, Yn febrewaris [[2020]] waard oankundige dat it album ôf wie. In pear moanne letter waard bekend dat it útbringen fan it album foar in ûnbepaalde tiid útsteld wie yn ferbân mei de [[COVID-19|koroana pandemy]]. It album, [[Medicine at Midnight]], kaam úteinlik op [[5 febrewaris]] [[2021]] út. [[Ofbyld:FoosLollBerlin190917-21 (cropped).jpg|thumb|right|160px|Taylor Hawkins yn 2017]] Op [[25 febrewaris]] [[2022]] brochten de Foo Fighters in komyske horrorfilm út, [[Studio 666]], regissearre troch BJ McDonald. Yn de film spilet de bandleden as himsels, njonken [[Will Forte]], [[Whitney Cummings]], [[Jeff Garlin]] en [[Jenna Ortega]]. Yn de film wurdt Grohl ynommen troch in demoanyske geast en deadet er de oare bandleden wylst se in album oan it opnimmen binne yn in [[spûkhûs]]. It waard filme yn itselde lânhûs dêr't de Foo Fighters Medicine at Midnight yn opnommen hiene. Grohl brocht op [[25 maart]] [[2022]] in album út mei nûmers út de film, ''Dream Widow''<ref>[https://www.metalfan.nl/article.php?sid=22458 {{nl}} metalfan.nl, 16-2-2022, Metaltrack van Foo Fighters]</ref>. Op [[25 maart]] [[2022]] waard krekt foar in optreden yn Bogota oan it begjin fan in toernee troch [[Súd-Amearika]] drummer Taylor Hawkins dea fûn yn syn hotelkeamer.<ref>[https://zwaremetalen.com/nieuws/foo-fighters-drummer-taylor-hawkins-overleden {{nl}} zwaremetalen.com, 26-3-2022, Foo Fighters-drummer Taylor Hawkins overleden]</ref><ref>[https://www.metalfan.nl/article.php?sid=22626 {{nl}} metalfan.nl, 26-3-2022, Foo Fighters-drummer overleden]</ref>. Hawkins waard 50 jier âld. Letter die bliken dat er stoarn wie oan in kombinaasje fan drugs en medisinen. Yn septimber dat jier joegen de Foo Fighters twa konserten ta neitins oan Hawkins, de earste yn it [[Wembley Stadium]] yn [[Londen]], en de twadde yn it [[Kia Forum]] yn [[Los Angeles]]. [[Josh Freese]] spile op de drums by beide konserten. Shane Hawkins, de soan fan Taylor Hawkins, spile yn it Wembley Stadium by it nûmer ''"My Hero''" op de drums. Yn desimber [[2022]] waard bekend makke dat de band troch gean soe en dat se dwaande wiene mei in nij album, yn maaie [[2023]] waard bekend makke dat Josh Freese de festoarne Taylor Hawkins ferfange soe op drums. It album [[But Here We Are]] waard útbrocht op [[2 juny]] [[2023]]. == Diskografy == [[Ofbyld:FoosDublin210819-2 (48620472807) (cropped).jpg|thumb|right|160px|Dave Grohl yn 2019]] [[Ofbyld:Pat Smear - Foo Fighters - Rock am Ring 2018 (cropped).jpg|thumb|right|160px|Pat Smear yn 2018]] [[Ofbyld:Chris Shiflett.jpg|thumb|right|160px|Chris Shiflett yn 2011]] [[Ofbyld:Nate Mendel 2011-12-05 Adelaide Oval Australia.jpg|thumb|right|160px|Nate Mendel yn 2011]] [[Ofbyld:The Offspring - 2022154192952 2022-06-03 Rock am Ring - Sven - 1D X MK II - 2496 - B70I7050.jpg|thumb|right|200px|Josh Freese yn 2019]] ===Studio-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op !! Label !! Single(s) |- |[[Foo Fighters (album)|Foo Fighters]] |[[4 july]] [[1995]] |rowspan=2|Capitol |Exhausted,<br>This Is a Call,<br>I'll Stick Around,<br>For All the Cows,<br>Big Me |- |[[The Colour and the Shape]] |[[20 maaie]] [[1997]] |Monkey Wrench,<br>[[Everlong]],<br>My Hero |- |[[There Is Nothing Left to Lose]] |[[2 novimber]] [[1999]] | rowspan="10" |RCA |[[Learn to Fly]],<br>Stacked Actors,<br>Generator,<br>Breakout,<br>Next Year |- |[[One by One (album fan Foo Fighters)|One by One]] |[[22 oktober]] [[2002]] |[[All My Life (liet fan Foo Fighters)|All My Life]],<br>[[Times Like These (liet fan Foo Fighters)|Times Like These]],<br>Low,<br>Have It All |- |[[In Your Honor]] |[[14 juny]] [[2005]] |[[Best of You (liet fan Foo Fighters)|Best of You]],<br>DOA,<br>Resolve,<br>No Way Back/Cold Day in the Sun |- |[[Echoes, Silence, Patience & Grace]] |[[25 septimber]] [[2007]] |[[The Pretender (liet fan Foo Fighters)|The Pretender]],<br>Long Road to Ruin,<br>Cheer Up, Boys (Your Make Up Is Running),<br>Let It Die |- |[[Wasting Light]] |[[12 april]] [[2011]] |Rope,<br>White Limo,<br>[[Walk (liet fan Foo Fighters)|Walk]],<br>Arlandria,<br>[[These Days (liet fan Foo Fighters)|These Days]],<br>Bridge Burning |- |[[Sonic Highways]] |[[10 novimber]] [[2014]] |Something from Nothing,<br>The Feast and the Famine,<br>Congregation,<br>What Did I Do? / God as My Witness,<br>Outside |- |[[Concrete and Gold]] |[[15 septimber]] [[2017]] |Run,<br>The Sky Is a Neighborhood,<br>The Line |- |[[Medicine at Midnight]] |[[5 febrewaris]] [[2021]] |Shame Shame,<br>No Son of Mine,<br>Waiting on a War,<br>Making a Fire,<br>Love Dies Young |- |[[But Here We Are]] |[[2 juny]] [[2023]] |[[Rescued (liet fan Foo Fighters)|Rescued]],<br>Under You,<br>Show Me How,<br>The Teacher |- |[[Your Favorite Toy]] |[[24 april]] [[2026]] | |} ===Live-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op !! Label |- |Skin and Bones |[[7 novimber]] [[2006]] |RCA |} ===Kompilaasje-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op |- |Greatest Hits |[[3 novimber]] [[2009]] |- |Medium Rare |[[16 april]] [[2011]] |- |The Essential Foo Fighters |[[28 oktober]] [[2022]] |} ===Cover-album=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op !! Label |- |''Hail Satin''<br><small>''ûnder de bandnamme Dee Gees''</small> |[[17 july]] [[2021]] |RCA |} {{Boarnen|boarnefernijing= * Wikipedy:NL * Wikipedy:EN {{reflist}} }} [[Kategory:Foo Fighters| ]] [[Kategory:Amerikaanske grungeband]] [[Kategory:Amerikaanske hardrockband‎]] [[Kategory:Band oprjochte yn 1995]] gzmif3dno140w7jps20fuwmokoqlm8f 0 168238 1228560 1121922 2026-04-24T19:18:54Z Niegodzisie 32947 1228560 wikitext text/x-wiki {{Album | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = But Here We Are | artyst = [[Foo Fighters]] | taal = [[Ingelsk]] | sjenre = [[Rockmuzyk|Rock]] | útbrocht = [[2 juny]] [[2023]] | opnommen = [[2022]] – [[2023]] | doer = 48:08 | label = RCA | produsint = Foo Fighters<br>[[Greg Kurstin]] | ferkocht = | albumlisten = | prizen = | sertifisearre = | foarich album = ''[[Medicine at Midnight]]''<br>([[2021]]) | dit album = '''''But Here We Are'''''<br>([[2023]]) | folgjend album = ''[[Your Favorite Toy]]''<br>([[2026]]) }} '''But Here We Are''' is it alfde studioalbum fan [[Foo Fighters]]. It album waard opnommen yn [[2022]] en [[2023]] en waard útbrocht op [[2 juny]] 2023. It wie it earste album nei it ferstjêren fan drummer [[Taylor Hawkins]], hy waard ferfongen troch drummer [[Josh Freese]], dy't ek op de drumkruk sitten hie by de twa konserten ta neitins oan Hawkins yn septimber 2022. ==Spyllist== ''Hast alle nûmers binne skreaun troch de Foo Fighters'' {| class="wikitable" |- ! nû. ! titel ! doer |- |1. |[[Rescued (liet fan Foo Fighters)|Rescued]] |4:18 |- |2. |Under You |3:39 |- |3. |Hearing Voices |3:48 |- |4. |But Here We Are |4:43 |- |5. |The Glass |3:49 |- |6. |Nothing at All |3:27 |- |7. |Show Me How |4:53 |- |8. |Beyond Me |3:54 |- |9. |The Teacher |10:04 |- |10. |Rest |5:33 |} ==Singles== {| class="wikitable" |- ! titel ! skriuwers ! doer ! utbrocht |- |[[Rescued (liet fan Foo Fighters)|Rescued]] |[[Dave Grohl]]<br>[[Nate Mendel]]<br>[[Chris Shiflett]]<br>[[Pat Smear]] |4:18 |[[19 april]] [[2023]] |- |Under You |Grohl, Mendel, Shiflett & Smear |3:39 |[[17 maaie]] [[2023]] |- |Show Me How |Grohl, Mendel, Shiflett & Smear |4:53 |[[25 maaie]] [[2023]] |- |The Teacher |Grohl, Mendel, Shiflett & Smear |''10:04'' |[[30 maaie]] [[2023]] |- | |} ==Muzikanten== * Dave Grohl – Sang, gitaar & drums * Chris Shiflett – Gitaar * Pat Smear – gitaar * Nate Mendel – Bas * Josh Freese – Drums ===Gastmuzikanten=== * [[Violet Grohl]] – sang (Show Me how) [[Kategory:Album fan Foo Fighters]] [[Kategory:Album út 2023]] [[Kategory:Ingelsktalich album]] [[Kategory:Rockalbum]] cus8nkk781lgvi18k00xr89dt1urdd8 0 174814 1228573 1226920 2026-04-25T06:22:40Z CommonsDelinker 353 Logotipo_de_Venevisión_(unoffical_blue_version).svg ferfongen troch [[c:File:Logotipo_de_Venevisión_(alternate_blue_version).svg|Logotipo_de_Venevisión_(alternate_blue_version).svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File 1228573 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks telefyzje- en radiostjoerder | namme = Venevisión | ôfbylding = Logotipo de Venevisión (alternate blue version).svg | ôfbyldingsbreedte = 150px | ôfbyldingstekst = | medium = telefyzje,<br>distribúsje | taal = [[Spaansk]] | oprjochte = [[1961]] | opheft = | ûntstien út = | opgien yn = | sjenre = | slogan = | eigner = Grupo Cisneros | haadkertier = [[Caracas]] | nasjonaliteit = {{VENnasj}} | ûntfangstgebiet = wrâldwiid | AM = | FM = | DAB+ = | (Digitale) telefyzje = | webside = [https://www.venevision.com/ venevision.com] }} '''Venevisión''' is in [[Fenezuëla|Fenezolaansk]] telefyzjenetwurk eigendom fan Grupo Cisneros. It waard oprjochte yn 1961 troch Diego Cisneros. Venevisión is ien fan 'e grutste produsinten fan telenovelas, tegearre mei [[Televisa]], [[Telemundo]], [[Rede Globo|TV Globo]], Caracol Televisión en RCN Televisión. == Keppeling om utens == * [http://www.venevision.com Offisjele webside fan Venevisión] {{es}} {{Commonscat|Venevisión}} [[Kategory:Fenezolaansk telefyzjenetwurk]] [[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1961]] j2efgp73ej4udgxz2fegn7y9esqtnf9 0 190406 1228562 1224220 2026-04-24T19:53:18Z Klaasgroen 50943 /* Dielnimmers */ Ofbylding Marieke Vellinga Beemsterboer 1228562 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Ferkiezing | foarige ferkiezings = [[Twadde Keamerferkiezings 2023 yn Fryslân|2023]] | folgjende ferkiezings = [[Twadde Keamerferkiezings 2029 yn Fryslân|2029]] | lân = Frisian_flag.svg | lânlink = Kieskring Fryslân | datum = 29 oktober 2025 | parlemint = [[Twadde Keamer]] ([[Kieskring Fryslân|Fryslân]]) | tal sitten = 150 | mearderheid = 76 | oantsjutting = Stimoanpart | oantal = 4,0% (6/150 sitten) | opkomst = 81,2% | formaasjewinner = [[D66]] | nij kabinet = [[Kabinet-Jetten]] | earder kabinet = [[Kabinet-Schoof]] | begjin regearperioade = 23 febrewaris 2026 | ferkeazen = 6/6 Fryske kandidaten</br> * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}}} [[Habtamu de Hoop]] ([[GL-PvdA]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}}} [[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] ([[CDA]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}}} [[Femke Wiersma]] ([[BBB]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}}} [[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] ([[D66]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}}} [[Harry Bevers]] ([[VVD]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}}} [[Maarten Goudzwaard]] ([[JA21]]) | kaart-ferkiezingsútslaggen = Tweede Kamerverkiezingen 2025 map (municipalities).svg | tekst by kaart = Utslach en grutste partij de gemeente }} {{Balkendiagram | width = 275px | float = right | title = Stimferhâldings [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2025 | widthl = 80px | left = Partij | barwidth = 135px | middle = Sitten | widthr = 60px | right = Ferskil | caption = Fryske risseltaten ferlike mei de rest fan NL | bars = {{Balken Sitferdieling|[[PvdD]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|2|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[SP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|3|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[GL-PvdA]]|#{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}|19|20|27}} {{Balken Sitferdieling|[[DENK]]|#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}|0|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[Volt]]|#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}|1|1|27}} {{Balken Sitferdieling|[[D66]]|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|21|26|27}} {{Balken Sitferdieling|[[CU]]|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|3|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[FNP]]|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|2|0|27}} {{Balken Sitferdieling|[[50+]]|#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}|2|2|27}} {{Balken Sitferdieling|[[CDA]]|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|24|18|27}} {{Balken Sitferdieling|[[SGP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}|2|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[VVD]]|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|19|22|27}} {{Balken Sitferdieling|[[BBB]]|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|7|4|27}} {{Balken Sitferdieling|[[JA21]]|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|8|9|27}} {{Balken Sitferdieling|[[PVV]]|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|27|26|27}} {{Balken Sitferdieling|[[FvD]]|#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}|10|7|27}} }} De '''ferkiezings foar de [[Twadde Keamer]] yn 2025 yn Fryslân''' jouwe in oersjoch fan de útslaggen yn de provinsje en [[kieskring Fryslân]] by de lanlike [[Twadde Keamerferkiezings 2025]]. It risseltaat wie dat de PVV yn Fryslân de grutste partij waard, folge troch it CDA en D66. Fan alle kiezers kamen der 4,0% út Fryslân wat in [[evenredich oanpart]] fan 6 mandaten betsjutte. Der waarden lykwols ek 6 Fryske kandidaten ferkeazen fia foarkarstimmen of listfolchoarder.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17914368/kaart-hoe-hat-dyn-gemeente-stimd KAART: Hoe hat dyn gemeente stimd? - Omrop Fryslân]</ref> De lanlike ferkiezings foar de Twadde Keamer waarden holden op woansdei 29 oktober 2025. De stimbusgong wie oarspronklik pland foar maart 2028, mar waard nei foaren helle nei de fal fan it [[kabinet-Schoof]] op 3 juny 2025. ==Dielnimmers== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" |- ! colspan="2" |Listposysje ! colspan="2" |Fryske listlûker !Wenplak |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |4 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:BoerBurgerBeweging_logo.svg|60x60px]] |[[Femke Wiersma]] |[[Ofbyld:Femke WIERSMA July 2024 (cropped).jpg|frameless|60x60px]] |Holwert |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |8 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:GroenLinks–PvdA_logo.svg|60x60px]] |[[Habtamu de Hoop]] |[[Ofbyld:Habtamu de Hoop - TK2021 candidate Nr.9.jpg|frameless|60x60px]] |Snits |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |8 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:JA21_logo.svg|60x60px]] |[[Maarten Goudzwaard]] | |Ljouwert |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |14 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:CDA_logo.svg|60x60px]] |[[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] | |Jiskenhuzen |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |17 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:VVD_logo_(2009–2020).svg|60x60px]] |[[Harry Bevers]] | |Ljouwert |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |27 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:D66_logo_(2019–present).svg|60x60px]] |[[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] |[[Ofbyld:MariekeVellinga-Beemsterboer (cropped).jpg|frameless|60x60px]] |Boazum |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |1 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:FNP_logo.png|60x60px]] |[[Aant Jelle Soepboer]] |[[Ofbyld:A.J.Soepboer.jpg|frameless|60x60px]] |Nijewier |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |7 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:ChristenUnie_logo.svg|60x60px]] |[[Carlijn Niesink]] | |Wurdum |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |20 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:50PLUS_(nl)_Logo.svg|60x60px]] |[[Herman Nota]] | |Parregea |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |27 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:Party_for_Freedom_logo.svg|60x60px]] |[[Max Aardema]] | |Drachten |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |30 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:Socialistische_Partij_(nl_2006)_Logo.svg|60x60px]] |[[Hanneke Goede]] | |Snits |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |36 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:Party_for_the_Animals_logo.svg|60x60px]] |[[Anne Johan Woudstra]] | |It Hearrenfean |} == Utslach == Op [[7 novimber]] [[2025]] waard troch de Kiesried yn in iepenbiere sitting de definitive útslach fêststeld. Op basis fan it tal útbrochte stimmen yn [[kieskring Fryslân]] soe de provinsje sa likernôch rjocht hawwe op seis sitten yn de Twadde Keamer. De foarkarsdrompel lei (mei in kwart fan de kiesdieler) op 17.620 stimmen.<ref>[https://www.kiesraad.nl/documenten/2025/11/07/proces-verbaal-van-de-uitslag-van-de-verkiezing-van-de-tweede-kamer-2025-d.d.-7-november-2025 Proses-ferbaal fan de útslach fan de ferkiezing fan de Twadde Keamer 2025 d.d. 7 novimber 2025 | Kiesried.nl]</ref> === Fryske kandidaten === By de Twadde Keamerferkiezings fan 2025 diene ferskate kandidaten út [[Fryslân]] mei op de kandidatenlisten.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17915433/winners-en-ferliezers-dizze-friezen-komme-mooglik-yn-de-twadde-keamer Winners en ferliezers: dizze Friezen komme (mooglik) yn de Twadde Keamer - Omrop Fryslân]</ref> Fan de partijen dy’t sitten hellen, hiene inkeld FvD, DENK, SGP en Volt gjin kandidaten mei in Fryske eftergrûn op harren kandidatenlist stean. It [[evenredich oanpart]] fan seis sitten waard mei dizze útslach folslein ynfolle troch kandidaten mei in Fryske eftergrûn. Foar [[Habtamu de Hoop]] (GL-PvdA, #8) en [[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] (CDA, #14) waard yn peilings al rekken holden mei harren ferkiezing. Hja stienen relatyf heech op de kandidatenlist fan partijen dy’t neffens ferskate peilings genôch sitten helje soene.<ref>[https://medium.com/@grinsgefal/hoe-wurdt-frysl%C3%A2n-yn-de-haach-fertsjintwurdige-fy-57dd1e58b5f1 <nowiki>Hoe wurdt Fryslân aanst yn De Haach fertsjintwurdige? [FY] | by Klaas Groen | Medium</nowiki>]</ref> Dêrnjonken behelle Habtamu de Hoop sels ek al genôch stimmen foar in foarkarssit. De lanlike listlûker fan de [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]], [[Aant Jelle Soepboer|Aant Jelle Soepboe]]<nowiki/>r, einige mei 4.796 Fryske stimmen as tredde Fryske kandidaat. De partij helle lanlik lykwols net genôch stimmen foar in sit, wêrtroch’t er net yn de Twadde Keamer kaam. By de oare kandidaten wie it oant de útslach minder wis oft harren partij genôch sitten helje soe om hja yndied ek yn de Twadde Keamer te bringen. Harren ferkiezing wie benammen ôfhinklik fan de lanlike útslach. [[Femke Wiersma]] (BBB, #4) wie lykwols mei 18.903 lanlike stimmen net mear ôfhinklik fan de listfolchoarder. Twa oare kandidaten waarden ferkeazen op basis fan harren posysje op de kandidatenlist. Dat jilde foar [[Harry Bevers]] (VVD, #17) en [[Maarten Goudzwaard]] (JA21, #8).<ref name=":0">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17936166/de-populerste-friezen-it-wenplakeffekt-en-ferskillen-tusken-fryske-en-nederlanske-kiezers De populêrste Friezen, it wenplakeffekt en ferskillen tusken Fryske en Nederlânske kiezers - Omrop Fryslân]</ref> In útsûndering op de ferwachtings wie de ferkiezing fan [[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] (D66, #27). Sy waard net keazen op basis fan de listfolchoarder, mar troch foarkarsstimmen. Har ferkiezing waard beskôge as in ferrassing en hold ferbân mei de lanlike aksje ‘Stim op in frou’, dy’t kiezers oprôpen om froulike kandidaten mei foarkarsstimmen te stypjen. Mei 36.576 stimmen helle sy rom de foarkarsdrompel fan 17.620 stimmen en bemachtige sa dochs in sit. Fierút de measte fan dizze stimmen kamen fan bûten Fryslân.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17928252/wethalder-vellinga-beemsterboer-mei-tank-oan-foarkarstimmen-wis-fan-sit-yn-twadde-keamer Wethâlder Vellinga-Beemsterboer mei tank oan foarkarstimmen wis fan sit yn Twadde Keamer - Omrop Fryslân]</ref> De PVV behelle ien sit te min om der foar te soargjen dat Max Aardema (PVV, #27) ferkeazen waard. Oare Fryske kandidaten bleaune fier wei fan in sit op basis fan foarkarsstimmen of listfolchoarder. {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" |+Risseltaten fan de Fryske listlûkers |- ! colspan="2" |Listposysje !Namme !Sitten ![[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]] !Rest !Totaal !Seleksje |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |8 | style="background-color:#DFD;" |[[GrienLinks-PvdA|GL-PvdA]] | style="background-color:#DFD;" |[[Habtamu de Hoop]] | style="background-color:#DFD;" |20✅ | style="background-color:#DFD;" |'''13.559''' | style="background-color:#DFD;" |15.046 | style="background-color:#DFD;" |28.605✅ | style="background-color:#DFD;" |Foarkarsstimmen |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |14 | style="background-color:#DFD;" |[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] | style="background-color:#DFD;" |[[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] | style="background-color:#DFD;" |18✅ | style="background-color:#DFD;" |'''5.419''' | style="background-color:#DFD;" |1.863 | style="background-color:#DFD;" |7.282 | style="background-color:#DFD;" |Listfolchoarder |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |1 |[[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] |[[Aant Jelle Soepboer]] |0 |'''4.796''' |1.483 |6.279 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |4 | style="background-color:#DFD;" |[[BoerBoargerBeweging|BBB]] | style="background-color:#DFD;" |[[Femke Wiersma]] | style="background-color:#DFD;" |4✅ | style="background-color:#DFD;" |'''4.145''' | style="background-color:#DFD;" |14.758 | style="background-color:#DFD;" |18.903✅ | style="background-color:#DFD;" |Foarkarsstimmen |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |27 | style="background-color:#DFD;" |[[Demokraten 66|D66]] | style="background-color:#DFD;" |[[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] | style="background-color:#DFD;" |26 | style="background-color:#DFD;" |'''3.434''' | style="background-color:#DFD;" |33.142 | style="background-color:#DFD;" |36.576✅ | style="background-color:#DFD;" |Foarkarsstimmen |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |17 | style="background-color:#DFD;" |[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] | style="background-color:#DFD;" |[[Harry Bevers]] | style="background-color:#DFD;" |22✅ | style="background-color:#DFD;" |'''1.625''' | style="background-color:#DFD;" |728 | style="background-color:#DFD;" |2.353 | style="background-color:#DFD;" |Listfolchoarder |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |8 | style="background-color:#DFD;" |[[JA21]] | style="background-color:#DFD;" |[[Maarten Goudzwaard]] | style="background-color:#DFD;" |9✅ | style="background-color:#DFD;" |'''1.005''' | style="background-color:#DFD;" |837 | style="background-color:#DFD;" |1.842 | style="background-color:#DFD;" |Listfolchoarder |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |27 |[[Partij foar de Frijheid|PVV]] |[[Max Aardema]] |26 |'''683''' |240 |923 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |7 |[[KristenUny|CU]] |[[Carlijn Niesink]] |3 |'''524''' |855 |1.379 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |30 |[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]] |[[Hanneke Goede]] |3 |'''391''' |275 |666 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |20 |[[50PLUS|50+]] |[[Herman Nota]] |2 |'''374''' |180 |554 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |36 |[[Partij foar de Bisten|PvdD]] |[[Anne Johan Woudstra]] |3 |'''168''' |99 |267 | |} === Fryske partijferhâldings === {{Sitferdieling | koptekst = Stimferhâldings [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2025 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |PvdD|SP|GL-PvdA|DENK|Volt|D66|CU|FNP|50+|CDA|SGP|VVD|BBB|JA21|PVV|FVD | PvdD = 2 | SP = 3 | GL-PvdA = 19 | Volt = 1 | D66 = 21 | CU = 3 | FNP = 2 | 50+ = 2 | CDA = 24 | SGP = 2 | VVD = 19 | BBB = 7 | JA21 = 8 | PVV = 27 | FVD = 10 }} De ferkiezingsútslach yn Fryslân liet op ferskate punten in oar byld sjen as yn de rest fan Nederlân. In tal partijen die it yn Fryslân relatyf better as lanlik, wylst oare partijen krekt minder stipe krigen. PVV wie yn de provinsje de grutste partij wylst dat yn de rest fan Nederlân D66 wie.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17917836/analyze-cda-en-d66-groeie-mar-pvv-bliuwt-de-grutste-partij-fan-fryslan Analyze: CDA en D66 groeie, mar PVV bliuwt de grutste partij fan Fryslân - Omrop Fryslân]</ref> Hjirnjonken is te sjen hoe't de ferdieling fan 150 sitten wêze soe wannear't allinnich de Fryske stimmen meitelle soene. As allinnich Fryslân stimd hie en de rest fan Nederlân net, dan hie de FNP útkaam op twa sitten en DENK op nul.<ref name=":0" /> It grutste ferskil wie foar it CDA. De partij helle yn Fryslân 15,4% fan de stimmen, wylst dat yn de rest fan Nederlân 11,6% wie. Dat betsjutte in positive ôfwyking fan 3,8%. Ek de protestpartijen FvD en de BBB hellen yn Fryslân relatyf mear stipe as lanlik, mei beide in ferskil fan 2,4%. De Fryske Nasjonale Partij helle 1,5% fan de stimmen yn Fryslân. Bûten de provinsje waard hast net op de partij stimd, wêrtroch’t it ferskil mei de rest fan Nederlân ek 1,5 persintaazjepunt bedroech. Ek de PVV die it yn Fryslân 0,6% better as lanlik, mei 17,3% tsjin 16,6% yn de rest fan it lân. Lytse positive ferskillen wiene der fierder foar de KristenUny, de SP en NSC. Oan de oare kant hellen guon partijen yn Fryslân relatyf minder stimmen as yn de rest fan Nederlân. It grutste negative ferskil kaam op rekken fan D66, dat yn Fryslân 13,2% fan de stimmen helle tsjin 17,1% yn de rest fan Nederlân. Ek de VVD bleau yn Fryslân fier efter by de rest fan Nederlân, mei in ferskil fan 2,3 persintaazjepunten. Partijen dy’t yn Fryslân ek minder stipe krigen wiene ûnder oare DENK, de SGP, GrienLinks-PvdA en de Partij foar de Bisten. Ek JA21, Volt, BIJ1 en 50PLUS hellen yn de provinsje in wat leger oandiel fan de stimmen as yn de rest fan it lân. De sifers litte sjen dat benammen agraryske, kristendemokratyske en protestpartijen yn Fryslân relatyf sterk stienen, wylst guon mear liberale, stedske of lanlik-progressive partijen minder stipe krigen as yn de rest fan it lân. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+Ferkiezingsútslach yn Fryslân ! colspan="2" rowspan="2" |Partij ! colspan="3" |Kieskring Fryslân [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]] ! colspan="2" |Rest fan [[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|border|20x20px]] !Ferskil |- ! Stimmen ! % !+/- !Stimmen !% !+/- |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PVV | 72.957 | 17,3% | align="right" |{{delgong}} 7,2% |1.688.009 |16,6% |{{opgong}} 0,6% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CDA | 65.062 | 15,4% | align="right" |{{opgong}} 10,0% |1.181.812 |11,6% |{{opgong}} 3,8% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | align="left" |D66 | 55.817 | 13,2% | align="right" |{{opgong}} 8,9% |1.734.817 |17,1% |{{delgong}} 3,9% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |GL-PvdA | 51.773 | 12,3% | align="right" |{{delgong}} 2,3% |1.300.390 |12,8% |{{delgong}} 0,6% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | VVD | 50.780 | 12,0% | align="right" |{{opgong}} 0,8% |1.455.049 |14,3% |{{delgong}} 2,3% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | align="left" |FvD | 28.961 | 6,9% | align="right" |{{opgong}} 4,2% |451.432 |4,4% |{{opgong}} 2,4% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | align="left" |JA21 | 23.501 | 5,6% | align="right" |{{opgong}} 4,9% |605.016 |6,0% |{{delgong}} 0,4% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | align="left" |BBB | 20.864 | 4,9% | align="right" |{{delgong}} 3,4% |259.052 |2,6% |{{opgong}} 2,4% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | align="left" | CU | 10.537 | 2,5% | align="right" |{{delgong}} 0,2% |190.824 |1,9% |{{opgong}} 0,6% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | SP | 8.723 | 2,1% | align="right" |{{delgong}} 1,3% |190.862 |1,9% |{{opgong}} 0,2% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | FNP | 6.540 | 1,5% | align="right" |{{opgong}} 1,5% |2.791 |0,0% |{{opgong}} 1,5% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PvdD | 6.343 | 1,5% | align="right" |{{delgong}} 0,3% |213.028 |2,1% |{{delgong}} 0,6% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | SGP | 5.606 | 1,3% | align="right" |{{opgong}} 0,3% |232.487 |2,3% |{{delgong}} 1,0% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}" | | align="left" | 50+ | 5.498 | 1,3% | align="right" |{{opgong}} 0,9% |145.555 |1,4% |{{delgong}} 0,1% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}" | | align="left" | Volt | 2.873 | 0,7% | align="right" |{{delgong}} 0,2% |113.595 |1,1% |{{delgong}} 0,4% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|NSC|tsjuster|NL}}" | | align="left" | NSC | 1.891 | 0,4% | align="right" |{{delgong}} 15,9% |37.517 |0,4% |{{opgong}} 0,1% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Denk|tsjuster|NL}}" | | align="left" | DENK | 1.831 | 0,4% | align="right" |{{Stagnaasje}} |248.537 |2,4% |{{delgong}} 2,0% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Oars | 2.989 | 0,7% | align="right" |{{delgong}} 0,7% |98.725 |1,1% |{{delgong}} 0,4% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !422.546 !100% !0% !10.149.498 !100% !0% |} De opkomst yn Fryslân wie 81,2% wylst dat yn de rest fan Nederlân 78,2% wie. Hjirmei lei de opkomst yn Fryslân mear as 3% heger as yn de rest fan Nederlân. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Oare saken ! colspan="2" |Kategory ! colspan="2" |Fryslân [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]] ! colspan="2" |Rest fan [[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|border|20x20px]] |- ! colspan="2" |Kiesgerjochtigden !523.096 !100% !13.066.032 !100% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Net-stimmers|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Net opkaam |98.159 |18,8% |2.850.645 |21,8% |- ! colspan="2" |Opkomst !424.937 !81,2% !10.215.387 !78,2% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Ûnjildich |768 |0,1% |27.438 |0,2% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Blanko|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Blanko |1.623 |0,3% |38.505 |0,3% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !422.546 !80,8% !10.149.444 !77,7% |- | colspan="2" |Stimoanpart |6,0 sitten |4,0% |144,0 sitten |96,0% |} == Boarnen == {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{commonscat|Dutch general elections 2025|Twadde Keamerferkiezingen 2025}} }} == Navigaasje == {{Navigaasje Fryske Ferkiezings}} [[Kategory:Twadde Keamer]] [[Kategory:Ferkiezings yn Nederlân]] [[Kategory:Ferkiezings yn Fryslân]] [[Kategory:Barren yn 2025]] 6782k1b1alp3tl0om0wjhwusfwr7qs3 0 191267 1228570 1228536 2026-04-24T22:51:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1228570 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bingaalske gier |Ofbyld = [[Ofbyld:White rumped vulture flexing its wings.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps bengalensis |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">krityk</span> |lânkaart= [[Ofbyld:GypsBengalensisMap.svg|250px]] }} De '''Bingaalske gier''' (''Gyps bengalensis'') is in giersoarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e haukfûgels (''Accipitridae''), dêr't ek de [[earnen]], [[mûzebiters]] en [[hauken]] ta hearre. Lange tiid waard tocht dat de Bingaalske gier nau besibbe wie oan de [[wytrêchgier]] (''Gyps africanus''), mar hjoed-de-dei wurdt oannommen dat de Bingaalske gier folle nauwer besibbe is oan 'e Jeropeeske [[feale gier]] (''Gyps fulvus''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:White-rumped vulture Sunderbans Bangladesh.jpg|thumb|left|Bingaalske gieren yn Bangladesj.]] De Bingaalske gier is de lytste fan 'e gieren út it skaai ''Gyps''. De fûgels fan 'e soarte wurde 75 oant 85 sintimeter lang en binne net swierder as 4,75 kilogram. De Bingaalske gier is in typyske gier mei in keale kop, tige brede wjukken en in koarte sturt. Jonge gieren binne foar it grutste part donkerder as folwoeksen fûgels. == Fersprieding == De Bingaalske gier briedt yn [[Yndia]], [[Pakistan]], [[Bangladesj]] en [[Súdeast-Aazje]]. Op in soad plakken yn Súdeast-Aazje is de fûgel lykwols ferdwûn en oannommen wurdt dat der noch hiele lytse populaasjes yn [[Kambodja]] en [[Birma]] binne. Yn Súdeast-Aazje stoar de fûgel oan it begjin fan de 20ste iuw út. Om 2005 hinne die lykwols bliken dat der yn it noarden fan Birma en Kambodja noch Bingaalske gieren foarkamen. == Ekology == De Bingaalske gier is in iesiter en syn fretten bestiet foar it grutste part út fleisresten fan karkassen fan deade bisten. De gier siket op grutte hichte nei syn proai, yn 'e buert fan minsklike bewenning op 'e savanne. Troch karkassen fluch op te romjen, foarkomme Bingaalske gieren de fersprieding fan syktes. De soarte libbet faak yn pearen, al foarmje guon fûgels ek lytse koloanjes by it brieden. In pear briedt ien kear yn it jier en leit mar ien aai. Dat makket de soarte kwetsber, om't it lang duorret foardat in populaasje him wersteld hat nei in tebekslach. == Status == Yn 1985 wie dizze soarte noch de meast talrike grutte rôffûgel fan 'e wrâld. De populaasjes fan 'e soarte stoarte dramatysk yn troch it medisyn diclofenac, dat brûkt wurdt foar fee. As in fûgel yt fan in karkas fan in bist dat behannele is mei diklofenak, feroarsaket dat nierfalen by de fûgel, dy't binnen in pear dagen stjert. It medisyn feroarsake yn 'e jierren 1990 in delgong fan mear as 99% fan 'e fûgel yn Pakistan en Yndia. De hiele populaasje waard yn 2019 troch [[BirdLife International]] op noch mar 4.000 oant 6.000 folwoeksen fûgels rûsd en de populaasje-oantallen nimme noch jimmeroan fierder ôf (in ôfname mei in faktor 1000 yn 30 jier komt del op in trochsneed fan 20% yn it jier). Dêrfandinne stiet dizze soarte as kritysk bedrige (CR) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Yn 2006 ferbea Yndia it gebrûk fan diclofenac by de behanneling fan bisten. Nepal folge yn itselde jier, en Pakistan en Bangladesj wat letter. It genêsmiddel meloxicam, dat as ferfanging ûntwikkele waard, is net skealik foar gieren. Dochs kaam diclofenac letter wer op 'e merk troch yllegale hannel en waard it noch altyd brûkt by bistedokters. As reaksje dêrop ferbea Yndia alle diclofenac-produkten yn hoemannichten grutter as 3 ml (it minsklike doseringsnivo). Dat makket it middel nei alle gedachten te djoer en te ûnhandich foar gebrûk by fee. Oare beskermingsmaatregels binne it fokken fan Bingaalske gieren yn finzenskip, it werútsetten fan gieren en it oprjochtsjen fan nêstplakken of "giererestaurants". Ek binne der gierfeilige sônes ynrjochte yn Yndia, Nepal, Pakistan en Bangladesj. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-rumped-vulture-gyps-bengalensis BirdLife, oproppen 23 april 2026.] * [https://ebird.org/species/whrvul1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 23 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whrvul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps bengalensis|Bingaalske gier}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 30x92odo5nd8d13sckrimy7fdtkwpb4 0 191269 1228569 1228537 2026-04-24T22:50:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1228569 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = feale gier |Ofbyld = [[Ofbyld:Buitre leonado 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps fulvus |Beskriuwer, jier= [[Franz Josef Habizl|Habizl]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige |lânkaart= [[Ofbyld:Gyps fulvus distribution map.png|250px]] }} De '''feale gier''' (''Gyps fulvus'') is in grutte rôffûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is ien fan 'e grutste sweeffûgels fan Jeropa en stiet bekend om syn bûtengewoane sweeffermogen. De soarte spilet in wichtige rol yn 'e natoer troch karkassen fan deade bisten op te romjen. == Skaaimerken == De feale gier is in grutte fûgel mei in spanwiidte fan 230 oant 280 sintimeter. De lichemslingte leit tusken de 95 en 110 sintimeter, en it gewicht fariëarret meast tusken de 6 en 10 kilogram. It lichem en de wjukken binne sânkleurich oant ljochtbrún (feal), mei dúdlik donkerdere slachpinnen. Lykas oare gieren út it skaai hat er in lytse kop mei koarte, wite dûnsfearkes en in opfallende wite kraach oan 'e basis fan 'e nekke. De snaffel is krêftich en heakfoarmich, geskikt om fleis fan karkassen ôf te skuorren. == Fersprieding en habitat == [[Ofbyld:Gänsegeier (Gyp fulvus) Kolonie in der Region Solsona, Katalonien. Spanien.jpg|thumb|left|Fûgels yn Kateloanje.]] De feale gier komt foar yn berchgebieten fan Súd-Jeropa (benammen [[Spanje]], [[Frankryk]] en de [[Balkan]]), [[Noard-Afrika]] en parten fan it [[Midden-Easten]] en [[Sintraal-Aazje]]. It is gjin echte [[trekfûgel]], mar benammen jonge fûgels kinne oer grutte ôfstannen doarmje. De lêste tiid wurde se simmerdeis ek faker boppe Nederlân sjoen. Yn 'e simmer fan 2025 wiene der twa eksimplaren yn Fryslân te sjen, dêr't in soad minsken op ôf kamen.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17545959/fugelleafhawwers-togje-nei-kubaard-foar-bysundere-besiker-een-waar-spektakel Omrop Fryslân, Fûgelleafhawwers tôgje nei Kûbaard foar bysûndere besiker: "Een waar spektakel", 13 juny 2025.]</ref> Fan 'e feale gier wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend. Se ferskille net hiel folle faninoar, mar de ferskillen sitte benammen yn 'e grutte en de kleur fan 'e fearren, ôfhinklik fan it ferspriedingsgebiet: * ''Gyps fulvus fulvus'': de nominaatfoarm (de oarspronklike soarte sa't dy it earst beskreaun is). Komt foar yn it grutste part fan it leefgebiet: Noard-Afrika en Súd-Jeropa (lykas Spanje, Frankryk en de Balkan) oant yn it Midden-Easten, Turkije en de Kaukasus. * ''Gyps fulvus fulvescens'', ûndersoarte yn 1869 beskreaun troch Hume. Komt foar yn it eastlike diel fan it ferspriedingsgebiet, fan Afganistan en Pakistan oant yn it noarden fan Yndia (de Himalaya). Dizze fûgels binne faak wat ljochter fan kleur (it wurd fulvescens betsjut ek "wat gielich" of "fealich") en se binne oer it algemien wat grutter en robúster as de Jeropeeske fariant. == Ekology == [[Ofbyld:Gryphon vulture (Gyps fulvus) in flight 2.jpg|thumb|left|Feale gier yn 'e flecht.]] De feale gier is in spesjalisearre iesiter. Hy siket fan grutte hichtes nei karkassen fan bygelyks skiep, geiten, harten en kij. Troch termyk (opstiigjende waarme loft) kin er oerenlang sweve mei in minimaal enerzjyferbrûk. De soarte is tige sosjaal en libbet faak yn groepen. As ien gier in karkas fynt, komme oaren út de omkriten der ek gau op ôf. By it fretten ûntstiet faak sterke konkurrinsje, wêrby't de fûgels sissende en pûstende lûden meitsje om harren plak te ferdigenjen. Feale gieren briede meastentiids yn koloanjes op steile rotswanden of kliffen. It nêst is ienfâldich fan tûken en gers, faak yn in hoale of op in rotsrâne. It wyfke leit ien aai yn it jier, meast tusken jannewaris en maart. Beide âlden briede it aai yn likernôch 50 dagen út en fersoargje it jong dêrnei sa’n trije oant fjouwer moannen, oant it útfleant. == Status == Mei de feale gier giet it yn Jeropa wer wat better as yn it ferline. Troch beskermingsmaatregels en werynfieringsprogramma’s yn gebieten dêr’t de soarte ferdwûn wie (lykas de [[Alpen]] en it [[Sintraal Massyf]] yn Frankryk), is de populaasje stabyl oant groeiend. De soarte stiet dêrom as net bedrige (Least Concern) op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/griffon-vulture-gyps-fulvus BirdLife, oproppen 23 april 2026.] * [https://ebird.org/species/eurgri1 Ebird, oproppen 23 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurgri1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps fulvus|feale gier}} }} [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] 3hjbyzsdmm1nqjn6xketmc9c1ctboac 0 191278 1228566 1228546 2026-04-24T22:49:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedriging */ kt 1228566 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sniegier |Ofbyld = [[Ofbyld:Himalayan Griffon - Bhutan S4E0109 (15464421711).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps himalayensis |Beskriuwer, jier= [[Allan Octavian Hume|Hume]], 1869 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: hast bedrige |lânkaart= [[Ofbyld:GypsHimalayensisMap.svg|250px]] }} De '''sniegier''' (''Gyps himalayensis'') is in [[Aazje|Aziatyske]] giersoarte út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[rôffûgels]]. De fûgel libbet yn 'e bergen. == Uterlik == [[Ofbyld:Himalayan Griffon in Jodbeed Gadhwala Conservation Reserve November 2025 by Tisha Mukherjee 03.jpg|thumb|left|Fûgel yn Radjastan.]] De sniegier is in tige grutte gier en ien fan 'e grutste en swierste gieren yn 'e [[Himalaya]], mei in lichemslingte fan 103–110 sm, in wjukspanne fan 260–290 sm en in gewicht fan acht oant tolve kg. Hy liket op 'e [[feale gier]], mar is grutter, mei in krêftiger lichem en in wat langere sturt. In goed skaaimerk is dat de wjukdekfearren en it lichem bleek bêzje fan kleur binne en dúdlik kontrastearje mei de donkere slachpinnen en sturt. Fierder binne de lichemsfearren mar licht streke. De poaten en skonken binne rôze-eftich en de keale hûd by de snaffel is bleekblau ynstee fan donkerblau. De jonge fûgel hat bêzjewite streken op 'e skouderfearren en wjukdekfearren, dy't kontrastearje mei de donkerbrune ûnderkant. Dit yn kombinaasje mei de ljochtstreke donkere boppekant ûnderskiedt him fan 'e [[muontsegier]] (''Aegypius monachus''), dy't oars fan 'e selde grutte is. Ek de jonge [[Bingaalske gier]] (''Gyps bengalensis'') liket derop, mar de sniegier is folle grutter en krêftiger mei bredere wjukken en in langere sturt en is mear streke op sawol de ûnder- as boppekant. == Fersprieding en systematyk == De sniegier komt foar yn berchstreken tusken de 1.200 en 5.500 meter hichte, yn 'e Himalaya fan it noarden fan [[Pakistan]] en it noarden fan [[Yndia]] troch it suden fan [[Tibet]] en [[Nepal]] oant [[Bûtan]] en [[Sintraal-Sina]], mar ek nei it noardeasten troch de [[Pamir]] oant [[Tian Shan-berchtme|Tiansjan]] en mooglik [[Tarbagataj]] en [[Altai-berchtme|Altaj]]. Jonge fûgels ferspriede har ek nei it suden nei de flakten yn it noarden fan Yndia, yn [[Radjastan]] en [[Assam]]. Hy is ek waarnommen yn [[Tailân]], [[Birma]], [[Kambodja]] en [[Singapoer]] en fan 13 oant 16 oktober 2012 yn 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]]. De soarte wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Himalayan Griffon pair.jpg|thumb|left|Pearke sniegieren.]] De sniegier wurdt faak sjoen op rotspunten, dêr't syn meast brûkte sitplakken ferret wurde troch wite plakken fan 'e dong. Kloften folgje weidzjend fee op syk nei deade bisten. Hy yt allinnich ies, soms ek bedoarn fleis, en hy mijt de yngewanten dy't se oerlitte oan oare gieren. Op 'e Tibetaanske heechflakte bestiet it fretten foar 64% út deade domestisearre [[jak]]s (''Bos mutus''). Dêr't oare gieren foarkomme is er meastentiids dominant, mar ûnderhearrich oan 'e wolf, de snieloaihoars en de muontsegier. De sniegier is ek sjoen by it iten fan dinnenullen (''Pinus roxburghii''), in gedrach dat oant no ta noch net ferklearre is. It briedseizoen fan 'e soarte begjint yn jannewaris. It nêst wurdt boud op in ûntagonklike rotsrâne, yn it noardeasten fan Yndia tusken 1.215 en 1.820 meter hichte, yn Tibet sa heech as 4.245 meter. Ferskate pearen kinne op 'e selde râne briede, trochstrings fiif oant sân pearen yn eltse koloanje. It nêst is relatyf lyts foar sa'n grutte fûgel en wurdt, ek al wurdt der by werbrûk oan ferboud, net sa massyf as by oare grutte rôffûgels. Op 'e Tibetaanske heechflakte is er briedend sjoen yn 'e buert fan 'e [[lammegier]], wat opmerklik is om't er oars faak tige agressyf is tsjin oare giersoarten. De sniegier leit ien inkeld wyt aai mei reade plakjes. Yn it noarden fan Yndia fynt dat tusken 25 desimber en 7 maart plak. Yn finzenskip is de briedtiid op 54-58 dagen fêststeld. De jonge fûgels bliuwe seis of sân moannen by de âlden. == Status en bedriging == De sniegier wurdt bedrige troch it giftige medisyn diclofenac, dat yn it ies foarkomt fan fee. Ferskillende oare gieresoarten dy't earder algemien foarkamen binne dêrtroch sa slim troffen, dat se no as kritysk bedrige behannele wurde. Oant no ta is de sniegier lykwols net yn 'e selde mjitte troffen, mar it oantal briedende fûgels liket bygelyks yn Nepal ôf te nimmen. Ferskate lannen yn Súd-Aazje hawwe maatregels nommen om it gebrûk fan diclofenac yn 'e feehâlderij te beheinen of te ferbieden. De ynternasjonale natuerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] tinkt dat der in risiko bestiet dat de soarte yn 'e takomst yn oantallen ôfnimme sil en kategorisearret de fûgel dêrom as hast bedrige (NT). De wrâldpopulaasje wurdt ynearsten rûsd tusken de folwoeksen 66.000 en 334.000 fûgels. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/himalayan-griffon-gyps-himalayensis BirdLife, oproppen 24 april 2026.] * [https://ebird.org/species/himgri1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/himgri1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps himalayensis|Sniegier}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] 0zvr88gmfvs274ywpjmsllhy1654ooh 0 191280 1228568 1228547 2026-04-24T22:50:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1228568 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Kaapske gier |Ofbyld = [[Ofbyld:Cape vulture at De Wildt Cheetah Research Centre (South Africa).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps coprotheres |Beskriuwer, jier= [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1798 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: <span style="color:orange;">kwetsber</span> |lânkaart= [[Ofbyld:Cape vulture (Gyps coprotheres) IUCN range 2021.svg|250px]]<small>{{Color box|#70aee8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#70efa3}} net-briedend <br>{{Color box|#c88542}} mooglik útstoarn<br>{{Color box|#792220}} útstoarn</small> }} De '''Kaapske gier''' (''Gyps coprotheres'') is in bedrige fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[rôffûgels]], dy't foarkomt yn súdlik [[Afrika]]. == Uterlik == [[Ofbyld:Pretoria-dieretuin, Gyps coprotheres, kop-syaansig, f.jpg|thumb|left|Fûgel yn 'e dieretún fan [[Pretoaria]].]] Dizze grutte gier hat foar it grutste part in donkerbrún fearrekleed, útsein ljochte rânen op de mantel, ljochte wjukdekfearren en in dûnzich kapke op 'e fierder fearreleaze kop. De folwoeksen fûgel is ljochter as de jonge fûgel en de ûnderste wjukdekfearren kinne fan in ôfstân hast as hielendal wyt sjoen wurde. Hy is trochstrings 96–115 sintimeter lang, hat in wjukspanne fan 2,26–2,6 meter en weaget sân oant alve kilogram. Dat makket de soarte ta ien fan 'e grutste gieren fan Afrika. == Fersprieding == De Kaapske gier libbet yn súdlik Afrika en komt dêr foar op iepen flakten en yn berchstreken, yn [[Angoala]], [[Botswana]], [[Mozambyk]], [[Simbabwe]], [[Lesoto]] en [[Súd-Afrika]]. Yn guon dielen fan syn oarspronklike ferspriedingsgebiet is de fûgel útstoarn. == Ekology == [[Ofbyld:Cape Vulture-002.jpg|thumb|left|Groep Kaapske gieren by in karkas yn [[Gauteng]].]] Kaapske gieren foerazjearje hast altiten yn groepen. Se binne tige ôfhinklik fan inoar om karkassen te finen en komme faak yn grutte oantallen gear by ien bist. Om't karkassen yn harren leefgebiet ûnregelmjittich beskikber binne, moatte se op syk nei iten faak grutte ôfstannen ôflizze. De soarte is sterk ôfhinklik fan koloanjes op rotskliffen, dêr't ferskate pearen ticht by inoar briede. De beskerming fan dy briedplakken is dêrom essinsjeel foar it behâld fan 'e soarte. In nêst bestiet út ien aai en fûgel briedt mar ienris yn it jier. == Status == De ynternasjonale natuerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] kategorisearret de soarte as kwetsber (VU), om't it oantal fûgels sterk ôfnimt. De populaasje waard yn 2021 rûsd op 9.600 oant 12.800 folwoeksen fûgels. Yn súdlik Afrika foarmet de fergiftiging fan karkassen om rôfdieren te bestriden in grut probleem foar de gieren. As gieren dêrfan ite stjerre se by boskjes om 't se faak yn grutte oantallen fan it karkas ite. Ferlies fan habitat, minder ies en elektrisiteitstriedden foarmje oare bedrigingen. Om't gieren mar ien aai yn 't jier lizze, kin in populaasje him mar tige stadich werstelle. Om de soarte te beskermjen binne ferskate maatregels ynfierd, wêrûnder wetlike beskerming yn 'e measte lannen fan súdlik Afrika, it oanwizen fan beskerme briedkoloanjes en gierfeilige sônes, en it oanbringen fan oanpassingen yn 'e elektrisiteitsynfrastruktuer om botsingen en elektrokúsje te foarkommen. Dêrnjonken wurde kampanjes opset om fergiftiging tsjin te gean, en besteane der fokprogramma’s yn finzenskip mei as doel de fûgels yn it wyld út te setten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-vulture-gyps-coprotheres BirdLife, oproppen 24 april 2026.] * [https://ebird.org/species/capgri1 Ebird, oproppen 24 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/capgri1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps coprotheres|Kaapske gier}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] cw6hyra5alrg6ftvbdrqjp4e6y7qpar 2 191282 1228563 1228549 2026-04-24T21:50:46Z Maris Dreshmanis 57806 Update babel to lv|ru-4 (remove en-3, de-1) 1228563 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,400+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (27 national registries + ESCO, 57,000+ occupation entries, 26,991 Wikidata items, 152,000+ multilingual labels across 53 languages) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 27 source languages [[Category:Wikipedians]] 1tm661nfud90u9uzogktjy8qwfpriv4 0 191283 1228550 2026-04-24T13:50:14Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = sparwergier |Ofbyld = [[Ofbyld:Gyps rueppellii -Nairobi National Park, Kenya-8-4c.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps rueppellii |Beskriuwer, jier= Alfred Brehm|Brehm..." 1228550 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sparwergier |Ofbyld = [[Ofbyld:Gyps rueppellii -Nairobi National Park, Kenya-8-4c.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps rueppellii |Beskriuwer, jier= [[Alfred Brehm|Brehm]], 1852 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">krityk</span> |lânkaart= }} De '''sparwergier''' (''Gyps rueppellii'') is in tige bedrige fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[rôffûgels]] == Uterlik == De sparwergier hat syn namme te tankjen oan it patroan op syn fearren, dat tinken docht oan 'e streken fan in sparwer. De fearren binne brún-swart mei ljochte, hast wite rânen, wat de fûgel in skobbe-eftich uterlik jout. Hy is sa'n 85 oant 103 sintimeter lang en hat in wjukspanne fan 2,2 oant 2,4 meter. It gewicht leit meastentiids tusken de 6,5 en 9 kilogram. == Fersprieding en ûndersoarten == [[Ofbyld:Gyps rueppellii Kopf.JPG|thumb|left|Kop fan 'e sparwergier.]] De sparwergier komt foar yn 'e [[Sahel]]-regio fan [[Afrika]], in stripe lân dy't fan [[Senegal]] yn it westen oant [[Etioopje]] yn it easten rint, en fierder súdlik yn [[East-Afrika]] (ûnder oare yn [[Kenia]] en [[Tanzania]]). It leefgebiet bestiet út drûge [[savanne]]s, iepen gerslannen en de foarberchtmes. Fan 'e sparwergier wurde somtiden twa [[ûndersoarte]]n erkend, mar guon autoriteiten behannelje de soarten as [[Monotypysk takson|monotypysk]]: *''Gyps rueppellii rueppellii'': de nominaatfoarm dy't foarkomt yn it westlike en sintrale diel fan it ferspriedingsgebiet, fan Senegal en [[Mauretaanje]] oant yn Sûdan en Etioopje. *''Gyps rueppellii erlangeri'': dizze ûndersoarte komt foar yn it eastlike diel, benammen yn Etioopje, [[Somaalje]]. Dizze fûgels binne faak wat bleker fan kleur as de nominaatfoarm. == Ekology == De sparwergier is in spesjalisearre iesiter dy't bekend stiet om syn bûtengewoane úthâldingsfermogen en fleanhichte. Hy kin oerenlang sweve op 'e termyk en leit faak grutte ôfstannen ôf op syk nei karkassen op 'e Afrikaanske savannes. De soarte is tige sosjaal en libbet, yt en briedt yn grutte groepen. It is de heechst fleanende fûgel dy't ea waarnommen is; yn 1973 waard ien eksimplaar fan 'e soarte opsûgd yn e motor fan in ferkearsfleantúch op in hichte fan 11.300 meter. Dizze hichte is mooglik troch in spesjale fariant fan hemoglobine yn harren bloed, dy't soerstof folle effisjinter opnimt as by oare fûgels. == Status == De sparwergier stiet as kritysk bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Om de soarte te beskermjen binne ferskate maatregels ynfierd. Yn in tal Afrikaanske lannen libbet de fûgel yn nasjonale parken en oare beskerme gebieten, dêr't it leefgebiet beholden bliuwt. Dêrnjonken wurdt besocht om it gebrûk fan giftige stoffen en skealike feterinêre medisinen te beheinen, omdat fergiftiging ien fan 'e grutste bedrigingen foarmet. Ek wurdt ynternasjonaal omtinken frege foar de beskerming fan gieren, ûnder oaren troch bettere wetjouwing, tafersjoch op populaasjes en it beskermjen fan briedkoloanjes. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/r%C3%BCppells-vulture-gyps-rueppelli BirdLife, oproppen 24 april 2026.] * [https://ebird.org/species/ruegri1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruegri1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps rueppellii|Sparwergier}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Haukfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 8v125ujwtq3t1mzg971l0pswlzxgok8 1228567 1228550 2026-04-24T22:49:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1228567 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sparwergier |Ofbyld = [[Ofbyld:Gyps rueppellii -Nairobi National Park, Kenya-8-4c.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps rueppellii |Beskriuwer, jier= [[Alfred Brehm|Brehm]], 1852 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">krityk</span> |lânkaart= }} De '''sparwergier''' (''Gyps rueppellii'') is in tige bedrige fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[rôffûgels]] == Uterlik == De sparwergier hat syn namme te tankjen oan it patroan op syn fearren, dat tinken docht oan 'e streken fan in sparwer. De fearren binne brún-swart mei ljochte, hast wite rânen, wat de fûgel in skobbe-eftich uterlik jout. Hy is sa'n 85 oant 103 sintimeter lang en hat in wjukspanne fan 2,2 oant 2,4 meter. It gewicht leit meastentiids tusken de 6,5 en 9 kilogram. == Fersprieding en ûndersoarten == [[Ofbyld:Gyps rueppellii Kopf.JPG|thumb|left|Kop fan 'e sparwergier.]] De sparwergier komt foar yn 'e [[Sahel]]-regio fan [[Afrika]], in stripe lân dy't fan [[Senegal]] yn it westen oant [[Etioopje]] yn it easten rint, en fierder súdlik yn [[East-Afrika]] (ûnder oare yn [[Kenia]] en [[Tanzania]]). It leefgebiet bestiet út drûge [[savanne]]s, iepen gerslannen en de foarberchtmes. Fan 'e sparwergier wurde somtiden twa [[ûndersoarte]]n erkend, mar guon autoriteiten behannelje de soarten as [[Monotypysk takson|monotypysk]]: *''Gyps rueppellii rueppellii'': de nominaatfoarm dy't foarkomt yn it westlike en sintrale diel fan it ferspriedingsgebiet, fan Senegal en [[Mauretaanje]] oant yn Sûdan en Etioopje. *''Gyps rueppellii erlangeri'': dizze ûndersoarte komt foar yn it eastlike diel, benammen yn Etioopje, [[Somaalje]]. Dizze fûgels binne faak wat bleker fan kleur as de nominaatfoarm. == Ekology == De sparwergier is in spesjalisearre iesiter dy't bekend stiet om syn bûtengewoane úthâldingsfermogen en fleanhichte. Hy kin oerenlang sweve op 'e termyk en leit faak grutte ôfstannen ôf op syk nei karkassen op 'e Afrikaanske savannes. De soarte is tige sosjaal en libbet, yt en briedt yn grutte groepen. It is de heechst fleanende fûgel dy't ea waarnommen is; yn 1973 waard ien eksimplaar fan 'e soarte opsûgd yn e motor fan in ferkearsfleantúch op in hichte fan 11.300 meter. Dizze hichte is mooglik troch in spesjale fariant fan hemoglobine yn harren bloed, dy't soerstof folle effisjinter opnimt as by oare fûgels. == Status == De sparwergier stiet as kritysk bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Om de soarte te beskermjen binne ferskate maatregels ynfierd. Yn in tal Afrikaanske lannen libbet de fûgel yn nasjonale parken en oare beskerme gebieten, dêr't it leefgebiet beholden bliuwt. Dêrnjonken wurdt besocht om it gebrûk fan giftige stoffen en skealike feterinêre medisinen te beheinen, omdat fergiftiging ien fan 'e grutste bedrigingen foarmet. Ek wurdt ynternasjonaal omtinken frege foar de beskerming fan gieren, ûnder oaren troch bettere wetjouwing, tafersjoch op populaasjes en it beskermjen fan briedkoloanjes. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/r%C3%BCppells-vulture-gyps-rueppelli BirdLife, oproppen 24 april 2026.] * [https://ebird.org/species/ruegri1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruegri1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps rueppellii|Sparwergier}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] nxllnzqezvhyxii9hp4iziaxw186sn0 0 191284 1228551 2026-04-24T13:50:39Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Sparwergier]] 1228551 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sparwergier]] 7a37t8l0kqu2kp3js654oqouim1qvgl 0 191285 1228553 2026-04-24T14:57:07Z Drewes 2754 wurk 1228553 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Helmut Sick e José Hidasi.jpg | ôfbyldingstekst = Helmut Sick en José Hidasi (1953) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} en {{BRAnasj}} | berne = [[10 jannewaris]] [[1910]] | berteplak = [[Leipzig]] | stoarn = [[5 maart]] [[1991]] (81 jier) | stjerplak = [[Rio de Janeiro]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = [[Ornitolooch]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Helmut Sick''' ([[10 jannewaris]] [[1910]] – [[5 maart]] [[1991]]) wie in Dútsk-Brazyljaanske [[ornitolooch]], <ref>{{Cite web |title=Author Search Results |url=https://catalog.freelibrary.org/Author/Home?author=Sick,%20Helmut,%201910- |access-date=2026-01-28 |website=catalog.freelibrary.org |language=en}}</ref> dy't ien fan 'e meast útsûnderlike saakkundigen op it mêd fan Brazyljaanske fûgels wie. Brazyljanen joegen him de [[bynamme]] ''Sicki''. == Wurken == Sick skreau sa'n 200 wittenskiplike publikaasjes, ynklusyf syn meast ynfloedrike wurk: ''Ornitologia Brasileira, Uma Introdução'' (1984), benammen yn it [[Portegeesk]] en [[Dútsk]], mar ek yn it [[Ingelsk]]. Hy droeg by oan 'e karriêreûntwikkeling fan jonge ornithologen en oan 'e groei fan dy dissipline yn Brazylje. * ''Tukaní – Unter Tieren und Indianern Zentralbrasiliens bei der ersten Durchquerung von SO nach NW.'' Parey, Hamburg 1957. * Axel Amuchástegui: ''Studies of birds and mammals of South America.'' Mit Texten von Helmut Sick. John Murray in association with The Tryon Gallery, Londen 1967. * ''Ornitologia Brasileira.'' Linha Grafica Editora, Brasilia 1984, ISBN 85-230-0087-9, (portegeesk). * ''Birds of Brazil. A Natural History.'' Princeton University Press, Princeton NJ 1993, ISBN 0-691-08569-2. {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Sick, Helmut}} [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Brzyljaansk ornitolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1910]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1991]] 3mar1nbe8z4fox80klr7un9jghszcl5 1228554 1228553 2026-04-24T15:13:10Z Drewes 2754 1228554 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Helmut Sick e José Hidasi.jpg | ôfbyldingstekst = Helmut Sick en José Hidasi (1953) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} en {{BRAnasj}} | berne = [[10 jannewaris]] [[1910]] | berteplak = [[Leipzig]] | stoarn = [[5 maart]] [[1991]] (81 jier) | stjerplak = [[Rio de Janeiro]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = [[Ornitolooch]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Helmut Sick''' ([[10 jannewaris]] [[1910]] – [[5 maart]] [[1991]]) wie in Dútsk-Brazyljaanske [[ornitolooch]], <ref>{{Cite web |title=Author Search Results |url=https://catalog.freelibrary.org/Author/Home?author=Sick,%20Helmut,%201910- |access-date=2026-01-28 |website=catalog.freelibrary.org |language=en}}</ref> dy't ien fan 'e meast útsûnderlike saakkundigen op it mêd fan Brazyljaanske fûgels wie. Brazyljanen joegen him de [[bynamme]] ''Sicki''. == Libben en wurk == Helmut Sick wie fan jongs ôf fassinearre troch fûgels. Doe't er 18 wie waard er lid fan 'e "Feriening fan Saksyske Ornithologen" (''Verein sächsischer Ornithologen'') en mei 21 jier fan 'e Dútske Ornithologyske Feriening (''Deutschen Ornithologen-Gesellschaft''). Yn 1933 ferhuze er nei [[Berlyn]] en yn 1936 sette er útein mei de stúdzje ornitology ûnder Erwin Stresemann. Syn dissertaasje, publisearre yn it Journal für Ornithologie yn 1937, wie in stúdzje oer de funksjonele morfology fan 'e struktuer fan fearren. Nei in suggestje fan Stresemann, ûndernaam er yn 1939 in ekspedysje nei Brazylje om de readsnavelhokko (''Crax blumenbachii'') te bestudearjen, in ekspedysje dy't oarspronklik trije moannen duorje soe. Helmut Sick die dêrnei fierder ûndersyk yn 'e Brazyljaanske steaten Espírito Santo, Rio de Janeiro en Mato Grosso, en libbe yn ûnderdûk yn Espírito Santo oant 1942. Nei't Brazylje yn 1942 de oarloch oan Dútslân ferklearre, waard Sick fêstset. Hy waard yn 1945 frijlitten, mar bleau yn Brazylje. Yn 1947 waard er lid fan 'e American Ornithological Society (AOU). Helmut Sick waard yn 1952 Brazyljaansk steatsboarger. == Wurken == Sick skreau sa'n 200 wittenskiplike publikaasjes, ynklusyf syn meast ynfloedrike wurk: ''Ornitologia Brasileira, Uma Introdução'' (1984), benammen yn it [[Portegeesk]] en [[Dútsk]], mar ek yn it [[Ingelsk]]. Hy droeg by oan 'e karriêreûntwikkeling fan jonge ornithologen en oan 'e groei fan dy dissipline yn Brazylje. * ''Tukaní – Unter Tieren und Indianern Zentralbrasiliens bei der ersten Durchquerung von SO nach NW.'' Parey, Hamburg 1957. * Axel Amuchástegui: ''Studies of birds and mammals of South America.'' Mit Texten von Helmut Sick. John Murray in association with The Tryon Gallery, Londen 1967. * ''Ornitologia Brasileira.'' Linha Grafica Editora, Brasilia 1984, ISBN 85-230-0087-9, (portegeesk). * ''Birds of Brazil. A Natural History.'' Princeton University Press, Princeton NJ 1993, ISBN 0-691-08569-2. {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Sick, Helmut}} [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Brzyljaansk ornitolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1910]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1991]] 356azje1wdml8h6xutsrqnhc4ty4of6 1228555 1228554 2026-04-24T15:15:55Z Drewes 2754 1228555 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Helmut Sick e José Hidasi.jpg | ôfbyldingstekst = Helmut Sick en José Hidasi (1953) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} en {{BRAnasj}} | berne = [[10 jannewaris]] [[1910]] | berteplak = [[Leipzig]] | stoarn = [[5 maart]] [[1991]] (81 jier) | stjerplak = [[Rio de Janeiro]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = [[Ornitolooch]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Helmut Sick''' ([[10 jannewaris]] [[1910]] – [[5 maart]] [[1991]]) wie in Dútsk-Brazyljaanske [[ornitolooch]], <ref>{{Cite web |title=Author Search Results |url=https://catalog.freelibrary.org/Author/Home?author=Sick,%20Helmut,%201910- |access-date=2026-01-28 |website=catalog.freelibrary.org |language=en}}</ref> dy't ien fan 'e meast útsûnderlike saakkundigen op it mêd fan Brazyljaanske fûgels wie. Brazyljanen joegen him de [[bynamme]] ''Sicki''. == Libben en wurk == Helmut Sick wie fan jongs ôf fassinearre troch fûgels. Doe't er 18 wie waard er lid fan 'e "Feriening fan Saksyske Ornithologen" (''Verein sächsischer Ornithologen'') en mei 21 jier fan 'e Dútske Ornithologyske Feriening (''Deutschen Ornithologen-Gesellschaft''). Yn 1933 ferhuze er nei [[Berlyn]] en yn 1936 sette er útein mei de stúdzje ornitology ûnder Erwin Stresemann. Syn dissertaasje, publisearre yn it Journal für Ornithologie yn 1937, wie in stúdzje oer de funksjonele morfology fan 'e struktuer fan fearren. Nei in suggestje fan Stresemann, ûndernaam er yn 1939 in ekspedysje nei Brazylje om de readsnavelhokko (''Crax blumenbachii'') te bestudearjen, in ekspedysje dy't oarspronklik trije moannen duorje soe. Helmut Sick die dêrnei fierder ûndersyk yn 'e Brazyljaanske steaten Espírito Santo, Rio de Janeiro en Mato Grosso, en libbe yn ûnderdûk yn Espírito Santo oant 1942. Nei't Brazylje yn 1942 de oarloch oan Dútslân ferklearre, waard Sick fêstset. Hy waard yn 1945 frijlitten, mar bleau yn Brazylje. Yn 1947 waard er lid fan 'e American Ornithological Society (AOU). Helmut Sick waard yn 1952 Brazyljaansk steatsboarger. == Wurken == Sick skreau sa'n 200 wittenskiplike publikaasjes, ynklusyf syn meast ynfloedrike wurk: ''Ornitologia Brasileira, Uma Introdução'' (1984), benammen yn it [[Portegeesk]] en [[Dútsk]], mar ek yn it [[Ingelsk]]. Hy droeg by oan 'e karriêreûntwikkeling fan jonge ornithologen en oan 'e groei fan dy dissipline yn Brazylje. * ''Tukaní – Unter Tieren und Indianern Zentralbrasiliens bei der ersten Durchquerung von SO nach NW.'' Parey, Hamburg 1957. * Axel Amuchástegui: ''Studies of birds and mammals of South America.'' Mit Texten von Helmut Sick. John Murray in association with The Tryon Gallery, Londen 1967. * ''Ornitologia Brasileira.'' Linha Grafica Editora, Brasilia 1984, ISBN 85-230-0087-9, (portegeesk). * ''Birds of Brazil. A Natural History.'' Princeton University Press, Princeton NJ 1993, ISBN 0-691-08569-2. {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Sick, Helmut}} [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Brazyljaansk ornitolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1910]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1991]] 8h2520kk1dx03myp2s1yq5xenf87ymo 1228557 1228555 2026-04-24T16:37:18Z Drewes 2754 1228557 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Helmut Sick e José Hidasi.jpg | ôfbyldingstekst = Helmut Sick en José Hidasi (1953) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} en {{BRAnasj}} | berne = [[10 jannewaris]] [[1910]] | berteplak = [[Leipzig]] | stoarn = [[5 maart]] [[1991]] (81 jier) | stjerplak = [[Rio de Janeiro]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = [[Ornitolooch]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Helmut Sick''' ([[10 jannewaris]] [[1910]] – [[5 maart]] [[1991]]) wie in Dútsk-Brazyljaanske [[ornitolooch]], <ref>{{Cite web |title=Author Search Results |url=https://catalog.freelibrary.org/Author/Home?author=Sick,%20Helmut,%201910- |access-date=2026-01-28 |website=catalog.freelibrary.org |language=en}}</ref> dy't ien fan 'e meast útsûnderlike saakkundigen op it mêd fan Brazyljaanske fûgels wie. Brazyljanen joegen him de [[bynamme]] ''Sicki''. == Libben en wurk == Helmut Sick wie fan jongs ôf fassinearre troch fûgels. Doe't er 18 wie waard er lid fan 'e "Feriening fan Saksyske Ornithologen" (''Verein sächsischer Ornithologen'') en mei 21 jier fan 'e Dútske Ornithologyske Feriening (''Deutschen Ornithologen-Gesellschaft''). Yn 1933 ferhuze er nei [[Berlyn]] en yn 1936 sette er útein mei de stúdzje ornitology ûnder Erwin Stresemann. Syn dissertaasje, publisearre yn it Journal für Ornithologie yn 1937, wie in stúdzje oer de funksjonele morfology fan 'e struktuer fan fearren. Nei in suggestje fan Stresemann, ûndernaam er yn 1939 in ekspedysje nei Brazylje om de readsnavelhokko (''Crax blumenbachii'') te bestudearjen, in ekspedysje dy't oarspronklik trije moannen duorje soe. Helmut Sick die dêrnei fierder ûndersyk yn 'e Brazyljaanske steaten Espírito Santo, Rio de Janeiro en Mato Grosso, en libbe yn ûnderdûk yn Espírito Santo oant 1942. Nei't Brazylje yn 1942 de oarloch oan Dútslân ferklearre, waard Sick fêstset. Hy waard yn 1945 frijlitten, mar bleau yn Brazylje. Yn 1947 waard er lid fan 'e American Ornithological Society (AOU). Helmut Sick waard yn 1952 Brazyljaansk steatsboarger. Yn 1984 waard syn twadielige magnum opus, ''Ornitologia Brasileira'' (Ingelske edysje: ''Birds in Brazil: A Natural History'', 1993), publisearre. Mei 1.635 beskreaune fûgelsoarten is it ien fan 'e meast wiidweidige fjildgidsen foar Braziliaanske fûgels. It boek waard skreaun yn gearwurking mei José Fernando Pacheco, Jürgen Haffer, en Herculano F. Alvarenga, en yllustrearre troch Paul Barruel en John Patton O'Neill. == Wurken == Sick skreau sa'n 200 wittenskiplike publikaasjes, benammen yn it [[Portegeesk]] en [[Dútsk]], mar ek yn it [[Ingelsk]]. Hy droeg by oan 'e karriêreûntwikkeling fan jonge ornithologen en oan 'e groei fan dy dissipline yn Brazylje. * ''Tukaní – Unter Tieren und Indianern Zentralbrasiliens bei der ersten Durchquerung von SO nach NW.'' Parey, Hamburg 1957. * Axel Amuchástegui: ''Studies of birds and mammals of South America.'' Mit Texten von Helmut Sick. John Murray in association with The Tryon Gallery, Londen 1967. * ''Ornitologia Brasileira.'' Linha Grafica Editora, Brasilia 1984, ISBN 85-230-0087-9, (portegeesk). * ''Birds of Brazil. A Natural History.'' Princeton University Press, Princeton NJ 1993, ISBN 0-691-08569-2. {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Sick, Helmut}} [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Brazyljaansk ornitolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1910]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1991]] ndlgymo3iiqcgg503t15hds3p19hyvv 1228558 1228557 2026-04-24T16:41:21Z Drewes 2754 1228558 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Helmut Sick e José Hidasi.jpg | ôfbyldingstekst = Helmut Sick en José Hidasi (1953) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} en {{BRAnasj}} | berne = [[10 jannewaris]] [[1910]] | berteplak = [[Leipzig]] | stoarn = [[5 maart]] [[1991]] (81 jier) | stjerplak = [[Rio de Janeiro]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = [[Ornitolooch]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Helmut Sick''' ([[10 jannewaris]] [[1910]] – [[5 maart]] [[1991]]) wie in Dútsk-Brazyljaanske [[ornitolooch]], <ref>{{Cite web |title=Author Search Results |url=https://catalog.freelibrary.org/Author/Home?author=Sick,%20Helmut,%201910- |access-date=2026-01-28 |website=catalog.freelibrary.org |language=en}}</ref> dy't ien fan 'e meast útsûnderlike saakkundigen op it mêd fan Brazyljaanske fûgels wie. Brazyljanen joegen him de [[bynamme]] ''Sicki''. == Libben en wurk == Helmut Sick wie fan jongs ôf fassinearre troch fûgels. Doe't er 18 wie waard er lid fan 'e "Feriening fan Saksyske Ornithologen" (''Verein sächsischer Ornithologen'') en mei 21 jier fan 'e Dútske Ornithologyske Feriening (''Deutschen Ornithologen-Gesellschaft''). Yn 1933 ferhuze er nei [[Berlyn]] en yn 1936 sette er útein mei de stúdzje ornitology ûnder Erwin Stresemann. Syn dissertaasje, publisearre yn it Journal für Ornithologie yn 1937, wie in stúdzje oer de funksjonele morfology fan 'e struktuer fan fearren. Nei in suggestje fan Stresemann, ûndernaam er yn 1939 in ekspedysje nei Brazylje om de readsnavelhokko (''Crax blumenbachii'') te bestudearjen, in ekspedysje dy't oarspronklik trije moannen duorje soe. Helmut Sick die dêrnei fierder ûndersyk yn 'e Brazyljaanske steaten Espírito Santo, Rio de Janeiro en Mato Grosso, en libbe yn ûnderdûk yn Espírito Santo oant 1942. Nei't Brazylje yn 1942 de oarloch oan Dútslân ferklearre, waard Sick fêstset. Hy waard yn 1945 frijlitten, mar bleau yn Brazylje. Yn 1947 waard er lid fan 'e American Ornithological Society (AOU). Helmut Sick waard yn 1952 Brazyljaansk steatsboarger. Sick syn wichtichste fokus lei lykwols op 'e stúdzje fan 'e [[Indigo ara]] (''Anodorhynchus leari''). Nei in syktocht dy't hast 25 jier duorre (1954–1979) en fiif ekspedysjes, seagen professor Sick en syn team de earste Indigo ara's yn it wyld op 10 jannewaris 1979 yn Raso da Catarina, yn it noarden fan 'e steat Bahia. De soarte wie earder 120 jier allinnich bekend fia finzen eksimplaren en fearren. Yn 1984 waard syn twadielige magnum opus, ''Ornitologia Brasileira'' (Ingelske edysje: ''Birds in Brazil: A Natural History'', 1993), publisearre. Mei 1.635 beskreaune fûgelsoarten is it ien fan 'e meast wiidweidige fjildgidsen foar Braziliaanske fûgels. It boek waard skreaun yn gearwurking mei José Fernando Pacheco, Jürgen Haffer, en Herculano F. Alvarenga, en yllustrearre troch Paul Barruel en John Patton O'Neill. == Wurken == Sick skreau sa'n 200 wittenskiplike publikaasjes, benammen yn it [[Portegeesk]] en [[Dútsk]], mar ek yn it [[Ingelsk]]. Hy droeg by oan 'e karriêreûntwikkeling fan jonge ornithologen en oan 'e groei fan dy dissipline yn Brazylje. * ''Tukaní – Unter Tieren und Indianern Zentralbrasiliens bei der ersten Durchquerung von SO nach NW.'' Parey, Hamburg 1957. * Axel Amuchástegui: ''Studies of birds and mammals of South America.'' Mit Texten von Helmut Sick. John Murray in association with The Tryon Gallery, Londen 1967. * ''Ornitologia Brasileira.'' Linha Grafica Editora, Brasilia 1984, ISBN 85-230-0087-9, (portegeesk). * ''Birds of Brazil. A Natural History.'' Princeton University Press, Princeton NJ 1993, ISBN 0-691-08569-2. {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Sick, Helmut}} [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Brazyljaansk ornitolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1910]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1991]] 3aqzzzlg3mopb9zwi3kvs9d5qdx1rdt 14 191286 1228556 2026-04-24T15:16:44Z Drewes 2754 Side makke mei "[[Kategory:Brazyljaansk soölooch|Ornitolooch]] [[Kategory:Ornitolooch|Brazyljaansk]]" 1228556 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Brazyljaansk soölooch|Ornitolooch]] [[Kategory:Ornitolooch|Brazyljaansk]] 2npmyn6n2c4dodlfho11laj4cqky5mr 14 191287 1228571 2026-04-24T22:52:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1228571 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Brazyljaansk biolooch|Soolooch]] [[Kategory:Soölooch]] t4ieucv32jujgag655pkfxwm00yjjv9 14 191288 1228572 2026-04-24T22:53:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1228572 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Brazyljaansk wittenskipper|Biolooch]] [[Kategory:Biolooch]] f9nm62gonzpytkytiua0o7cf2f4zvkq 0 191289 1228574 2026-04-25T06:54:41Z Držav23 57817 Side makke mei "[[Ofbyld:Kyiv bodycam footage screenshot censor.png|thumb|Bylden fan 'e earste sjitsêne|300px]] Op 18 april 2026 fûn in [[Sjitten|massasjitterij]] plak yn 'e wyk Demiivka fan it Holosiivskyi-distrikt fan [[Kiëv|Kiev]], [[Oekraïne]], doe't in man it fjoer iepene op syn buorlju en foarbygongers op strjitte foardat hy in supermerk yngie, dêr't hy gizelders naam foardat hy troch de plysje deasketten waard yn in sjitpartij. Acht minsken, wêrûnder de dieder, waarden fermoa..." 1228574 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Kyiv bodycam footage screenshot censor.png|thumb|Bylden fan 'e earste sjitsêne|300px]] Op 18 april 2026 fûn in [[Sjitten|massasjitterij]] plak yn 'e wyk Demiivka fan it Holosiivskyi-distrikt fan [[Kiëv|Kiev]], [[Oekraïne]], doe't in man it fjoer iepene op syn buorlju en foarbygongers op strjitte foardat hy in supermerk yngie, dêr't hy gizelders naam foardat hy troch de plysje deasketten waard yn in sjitpartij. Acht minsken, wêrûnder de dieder, waarden fermoarde en 13 oaren rekken ferwûne. De dieder waard identifisearre as de 57-jierrige Dmytro Vasylchenkov, in yn [[Ruslân]] berne Oekraynske boarger. == Sjitten == Om 16.32 oere krige de plysje in melding oer in rûzje tusken buorlju yn it Demiivka-gebiet fan it Holosiivskyi-distrikt fan Kiev. Vasylchenkov wie earst bewapene mei in rubberen kûgelpistoal en skeat dêrmei op in buorman. Vasylchenkov bewapene himsels doe mei it karabyn dat hy by de oanfal brûkt hie, en skeat in man, in frou en in jonge. Twa plysjeminsken, dy't wisten dat der in sjitterij plakfûn hie, kamen op it plak neidat Vasylchenkov werom syn appartemint yngie en it yn 'e brân stutsen hie. De jonge frege de plysjeminsken om syn heit te behanneljen, en doe kaam Vasylchenkov út syn appartemint en iepene it fjoer op 'e ferwûne slachtoffers, de plysje en oare minsken yn 'e buert.<ref name=":3">{{Cite news |date=18 April 2026 |title=Police operation underway after shooting in Kyiv’s Holosiyivskyi district kills five |url=https://english.nv.ua/nation/shooting-in-kyiv-one-person-killed-suspect-takes-hostages-50601241.html |access-date=18 April 2026 |work=[[The New Voice of Ukraine]]}}</ref><ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite news |date=20 April 2026 |title=Two Kyiv policemen charged for fleeing mass shooting scene |url=https://english.nv.ua/nation/kyiv-policemen-charged-for-fleeing-mass-shooting-scene-50601702.html |access-date=21 April 2026 |work=[[The New Voice of Ukraine]]}}</ref> Sawat tsien minuten nei't er syn appartemint ferlitten hie, gie Vasylchenkov in Velmart-supermerk yn, dêr't er gizelders naam en himsels binnen barrikadearre en ekstra skotten yn 'e winkel lost.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite news |last=Tyshchenko |first=Kateryna |date=19 April 2026 |title=Ukraine's national police chief discloses details about terrorist who carried out Kyiv shooting |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/19/8030827/ |access-date=19 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> De plysje naam kontakt op mei Vasylchenkov yn 'e winkel en ûnderhannele sawat 40 minuten mei him. De [[plysje]] beskreau syn gedrach as "kaoatysk" en merkte op dat hy gjin spesifike easken stelde. Nei't ûnderhannelings mislearre wiene, bestormde de plysje de supermerk. Vasylchenkov waard fermoarde yn 'e dêropfolgjende sjitterij nei in offisjele opdracht om him "te eliminearjen".<ref name="x757">{{cite web | last=Armstrong | first=Kathryn | title=Ukraine: At least six dead in Kyiv as gunman opens fire | website=BBC | date=18 April 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cm25r1vkx4lo | access-date=18 April 2026}}</ref><ref name="d502">{{cite web | last=Mazumdaru | first=Srinivas | title=Ukraine: Police shoot dead gunman who killed several in Kyiv | website=DW | date=18 April 2026 | url=https://www.dw.com/en/ukraine-police-shoot-dead-gunman-who-killed-several-in-kyiv/a-76843205 | access-date=18 April 2026}}</ref><ref name="d503">{{cite web | last=Ogirenko| first=Valentyn| title=Six die in Kyiv shooting, hostage situation; police kill suspect | website=Reuters | date=18 April 2026 | url=https://www.reuters.com/world/europe/shooter-opens-fire-kyiv-district-several-dead-mayor-says-2026-04-18/ | access-date=18 April 2026}}</ref> Ien gizelder waard fermoarde tidens de patstelling en de fjouwer oerbleaune gizelders waarden mei súkses rêden troch de plysje.<ref name="BNO">{{Cite news |date=April 18, 2026 |title=7 dead, including gunman, after shooting spree in Kyiv, Ukraine |url=https://bnonews.com/index.php/2026/04/7-dead-including-gunman-after-shooting-spree-in-kyiv-ukraine/ |access-date=April 18, 2026 |publisher=[[BNO News]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Hayden |first=Jones |date=18 April 2026 |title=At least 5 killed by gunman in Kyiv shooting |url=https://www.politico.eu/article/at-least-5-killed-by-gunman-in-kyiv-shooting/ |access-date=18 April 2026 |work=[[Politico]]}}</ref> == Referinsjes == <references /> [[Kategory:Massasjitpartijen]] [[Kategory:Sjitten]] j3ybaenqeddl32lu8hjsfj14dkg75qy 1228575 1228574 2026-04-25T07:01:47Z Držav23 57817 1228575 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Kyiv bodycam footage screenshot censor.png|thumb|Bylden fan 'e earste sjitsêne|300px]] Op 18 april 2026 fûn in [[Sjitten|massasjitterij]] plak yn 'e wyk Demiivka fan it Holosiivskyi-distrikt fan [[Kiëv|Kiev]], [[Oekraïne]], doe't in man it fjoer iepene op syn buorlju en foarbygongers op strjitte foardat hy in supermerk yngie, dêr't hy gizelders naam foardat hy troch de plysje deasketten waard yn in sjitpartij. Acht minsken, wêrûnder de dieder, waarden fermoarde en 13 oaren rekken ferwûne. De dieder waard identifisearre as de 57-jierrige Dmytro Vasylchenkov, in yn [[Ruslân]] berne Oekraynske boarger. == Sjitten == Om 16.32 oere krige de plysje in melding oer in rûzje tusken buorlju yn it Demiivka-gebiet fan it Holosiivskyi-distrikt fan Kiev. Vasylchenkov wie earst bewapene mei in rubberen kûgelpistoal en skeat dêrmei op in buorman. Vasylchenkov bewapene himsels doe mei it karabyn dat hy by de oanfal brûkt hie, en skeat in man, in frou en in jonge. Twa plysjeminsken, dy't wisten dat der in sjitterij plakfûn hie, kamen op it plak neidat Vasylchenkov werom syn appartemint yngie en it yn 'e brân stutsen hie. De jonge frege de plysjeminsken om syn heit te behanneljen, en doe kaam Vasylchenkov út syn appartemint en iepene it fjoer op 'e ferwûne slachtoffers, de plysje en oare minsken yn 'e buert.<ref name=":3">{{Cite news |date=18 April 2026 |title=Police operation underway after shooting in Kyiv’s Holosiyivskyi district kills five |url=https://english.nv.ua/nation/shooting-in-kyiv-one-person-killed-suspect-takes-hostages-50601241.html |access-date=18 April 2026 |work=[[The New Voice of Ukraine]]}}</ref><ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite news |date=20 April 2026 |title=Two Kyiv policemen charged for fleeing mass shooting scene |url=https://english.nv.ua/nation/kyiv-policemen-charged-for-fleeing-mass-shooting-scene-50601702.html |access-date=21 April 2026 |work=[[The New Voice of Ukraine]]}}</ref> Sawat tsien minuten nei't er syn appartemint ferlitten hie, gie Vasylchenkov in Velmart-supermerk yn, dêr't er gizelders naam en himsels binnen barrikadearre en ekstra skotten yn 'e winkel lost.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite news |last=Tyshchenko |first=Kateryna |date=19 April 2026 |title=Ukraine's national police chief discloses details about terrorist who carried out Kyiv shooting |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/19/8030827/ |access-date=19 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> De plysje naam kontakt op mei Vasylchenkov yn 'e winkel en ûnderhannele sawat 40 minuten mei him. De [[plysje]] beskreau syn gedrach as "kaoatysk" en merkte op dat hy gjin spesifike easken stelde. Nei't ûnderhannelings mislearre wiene, bestormde de plysje de supermerk. Vasylchenkov waard fermoarde yn 'e dêropfolgjende sjitterij nei in offisjele opdracht om him "te eliminearjen".<ref name="x757">{{cite web | last=Armstrong | first=Kathryn | title=Ukraine: At least six dead in Kyiv as gunman opens fire | website=BBC | date=18 April 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cm25r1vkx4lo | access-date=18 April 2026}}</ref><ref name="d502">{{cite web | last=Mazumdaru | first=Srinivas | title=Ukraine: Police shoot dead gunman who killed several in Kyiv | website=DW | date=18 April 2026 | url=https://www.dw.com/en/ukraine-police-shoot-dead-gunman-who-killed-several-in-kyiv/a-76843205 | access-date=18 April 2026}}</ref><ref name="d503">{{cite web | last=Ogirenko| first=Valentyn| title=Six die in Kyiv shooting, hostage situation; police kill suspect | website=Reuters | date=18 April 2026 | url=https://www.reuters.com/world/europe/shooter-opens-fire-kyiv-district-several-dead-mayor-says-2026-04-18/ | access-date=18 April 2026}}</ref> Ien gizelder waard fermoarde tidens de patstelling en de fjouwer oerbleaune gizelders waarden mei súkses rêden troch de plysje.<ref name="BNO">{{Cite news |date=April 18, 2026 |title=7 dead, including gunman, after shooting spree in Kyiv, Ukraine |url=https://bnonews.com/index.php/2026/04/7-dead-including-gunman-after-shooting-spree-in-kyiv-ukraine/ |access-date=April 18, 2026 |publisher=[[BNO News]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Hayden |first=Jones |date=18 April 2026 |title=At least 5 killed by gunman in Kyiv shooting |url=https://www.politico.eu/article/at-least-5-killed-by-gunman-in-kyiv-shooting/ |access-date=18 April 2026 |work=[[Politico]]}}</ref> == Slachtoffers == De [[boargemaster]] fan Kiev, Vitali Klitschko, sei yn earste ynstânsje dat seis minsken omkamen, wêrûnder de gewapende man, en 15 oaren ferwûne rekken, mar in frou dy't slim ferwûne rekke, stoar letter oan har ferwûnings. Under de ferwûnen wiene in bern fan 12 jier en in bern fan 4 moannen âld.<ref name=":2">{{Cite news |last=Pohorilov |first=Stanislav |date=19 April 2026 |title=Terrorist attack in Kyiv on 18 April: eight people remain in hospital, one critically injured |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/19/8030803/ |access-date=19 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> Acht minsken wiene op 19 april noch yn it sikehûs.<ref>{{Cite news |date=April 19, 2026 |title=Eight remain in hospital after Kyiv shooting that killed six, mayor says |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-kyiv-shooting-russia-zelensky-ukraine/ |access-date=April 18, 2026 |publisher=[[The Globe and Mail]]}}</ref> Op 20 april melde Klitschko dat in kritysk ferwûne man oan syn ferwûnings ferstoarn wie, wêrtroch it tal deaden op sân kaam en dat fjouwer fan 'e ferwûnen op 'e yntinsive care bleaune.<ref>{{Cite news |date=20 April 2026 |title=Kyiv shooting death toll rises to seven, mayor says |url=https://www.reuters.com/world/kyiv-shooting-death-toll-rises-seven-mayor-says-2026-04-20/ |access-date=20 April 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> == Dieder == De sjitter waard identifisearre as de 57-jierrige '''Dmytro Vasyliovych Vasylchenkov''' (21 april 1968 - 18 april 2026), in Oekraynske boarger berne yn [[Moskou]], Ruslân.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Harding |first=Luke |date=18 April 2026 |title=Investigators examine whether Ukraine terrorist attack was directed by Russia |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/18/terrorist-attack-kyiv-ukraine |access-date=18 April 2026 |work=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Tyshchenko |first=Kateryna |date=18 April 2026 |title=Prosecutor general confirms Kyiv shooter was Moscow-born |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/18/8030747/ |access-date=18 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> Vasylchenkov tsjinne fan 1992 oant 2005 yn 'e striidkrêften fan Oekraïne as motortransportsoldaat, benammen yn 'e oblast Odesa. Yn 2007 ferhuze Vasylchenkov nei Ruslân, mar yn 2017 kaam hy werom nei Oekraïne en wenne yn Bakhmut foardat hy úteinlik nei it distrikt Holosiivskyi fan Kiev ferhuze.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> Neffens de plysje hie Vasylchenkov in oanstriid ta konflikten en hie er periodyk rûzje mei syn buorlju. Yn 2024 waard in strafrjochtlike proseduere oanspand tsjin Vasylchenkov ûnder artikel 125 fan it Wetboek fan Strafrjocht ("it feroarsaakjen fan licht lichaamlik letsel") nei in gefjocht yn in winkel. De saak waard seponearre doe't beide partijen in skikking berikten. De rjochtbankbeslissing stelt dat Vasylchenkov berne is yn Kiev, net yn Moskou, yn tsjinstelling ta de eardere útspraken fan wetshandhavingsamtners.<ref name=":6">{{Cite web |last=Chernysh |first=Oleh |date=2026-04-21 |title=Terrorist attack in Kyiv: why did the patrol officers flee, why did the killer record himself on a dictaphone, and where did he get the weapon? |trans-title= |url=https://www.bbc.com/ukrainian/articles/c9vl9ygvk9yo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422032952/https://www.bbc.com/ukrainian/articles/c9vl9ygvk9yo |archive-date=2026-04-22 |access-date=2026-04-22 |website=[[BBC News Ukrainian]] |language=uk}}</ref> ''[[The Guardian]]'' sitearre rapporten dy't seine dat hy anty-Oekraïnske en antisemityske berjochten op sosjale media pleatst hie, winske dat Ruslân Bakhmut earder finzen nommen hie, it rjocht fan Oekraïne om te bestean ûntkend hie, en fantasearre oer it "suverjen" fan 'e maatskippij mei de metoaden fan [[Adolf Hitler]].<ref name="guardian" /> == Referinsjes == <references /> [[Kategory:Massasjitpartijen]] [[Kategory:Sjitten]] fjhpet95jro2wou8jyya4r996zdrem1 1228576 1228575 2026-04-25T07:03:10Z Držav23 57817 1228576 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Kyiv bodycam footage screenshot censor.png|thumb|Bylden fan 'e earste sjitsêne|300px]] Op 18 april 2026 fûn in [[Sjitten|massasjitterij]] plak yn 'e wyk Demiivka fan it Holosiivskyi-distrikt fan [[Kiëv|Kiev]], [[Oekraïne]], doe't in man it fjoer iepene op syn buorlju en foarbygongers op strjitte foardat hy in supermerk yngie, dêr't hy gizelders naam foardat hy troch de plysje deasketten waard yn in sjitpartij. Acht minsken, wêrûnder de dieder, waarden fermoarde en 13 oaren rekken ferwûne. De dieder waard identifisearre as de 57-jierrige Dmytro Vasylchenkov, in yn [[Ruslân]] berne Oekraïnske boarger. == Sjitten == Om 16.32 oere krige de plysje in melding oer in rûzje tusken buorlju yn it Demiivka-gebiet fan it Holosiivskyi-distrikt fan Kiev. Vasylchenkov wie earst bewapene mei in rubberen kûgelpistoal en skeat dêrmei op in buorman. Vasylchenkov bewapene himsels doe mei it karabyn dat hy by de oanfal brûkt hie, en skeat in man, in frou en in jonge. Twa plysjeminsken, dy't wisten dat der in sjitterij plakfûn hie, kamen op it plak neidat Vasylchenkov werom syn appartemint yngie en it yn 'e brân stutsen hie. De jonge frege de plysjeminsken om syn heit te behanneljen, en doe kaam Vasylchenkov út syn appartemint en iepene it fjoer op 'e ferwûne slachtoffers, de plysje en oare minsken yn 'e buert.<ref name=":3">{{Cite news |date=18 April 2026 |title=Police operation underway after shooting in Kyiv’s Holosiyivskyi district kills five |url=https://english.nv.ua/nation/shooting-in-kyiv-one-person-killed-suspect-takes-hostages-50601241.html |access-date=18 April 2026 |work=[[The New Voice of Ukraine]]}}</ref><ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite news |date=20 April 2026 |title=Two Kyiv policemen charged for fleeing mass shooting scene |url=https://english.nv.ua/nation/kyiv-policemen-charged-for-fleeing-mass-shooting-scene-50601702.html |access-date=21 April 2026 |work=[[The New Voice of Ukraine]]}}</ref> Sawat tsien minuten nei't er syn appartemint ferlitten hie, gie Vasylchenkov in Velmart-supermerk yn, dêr't er gizelders naam en himsels binnen barrikadearre en ekstra skotten yn 'e winkel lost.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite news |last=Tyshchenko |first=Kateryna |date=19 April 2026 |title=Ukraine's national police chief discloses details about terrorist who carried out Kyiv shooting |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/19/8030827/ |access-date=19 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> De plysje naam kontakt op mei Vasylchenkov yn 'e winkel en ûnderhannele sawat 40 minuten mei him. De [[plysje]] beskreau syn gedrach as "kaoatysk" en merkte op dat hy gjin spesifike easken stelde. Nei't ûnderhannelings mislearre wiene, bestormde de plysje de supermerk. Vasylchenkov waard fermoarde yn 'e dêropfolgjende sjitterij nei in offisjele opdracht om him "te eliminearjen".<ref name="x757">{{cite web | last=Armstrong | first=Kathryn | title=Ukraine: At least six dead in Kyiv as gunman opens fire | website=BBC | date=18 April 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cm25r1vkx4lo | access-date=18 April 2026}}</ref><ref name="d502">{{cite web | last=Mazumdaru | first=Srinivas | title=Ukraine: Police shoot dead gunman who killed several in Kyiv | website=DW | date=18 April 2026 | url=https://www.dw.com/en/ukraine-police-shoot-dead-gunman-who-killed-several-in-kyiv/a-76843205 | access-date=18 April 2026}}</ref><ref name="d503">{{cite web | last=Ogirenko| first=Valentyn| title=Six die in Kyiv shooting, hostage situation; police kill suspect | website=Reuters | date=18 April 2026 | url=https://www.reuters.com/world/europe/shooter-opens-fire-kyiv-district-several-dead-mayor-says-2026-04-18/ | access-date=18 April 2026}}</ref> Ien gizelder waard fermoarde tidens de patstelling en de fjouwer oerbleaune gizelders waarden mei súkses rêden troch de plysje.<ref name="BNO">{{Cite news |date=April 18, 2026 |title=7 dead, including gunman, after shooting spree in Kyiv, Ukraine |url=https://bnonews.com/index.php/2026/04/7-dead-including-gunman-after-shooting-spree-in-kyiv-ukraine/ |access-date=April 18, 2026 |publisher=[[BNO News]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Hayden |first=Jones |date=18 April 2026 |title=At least 5 killed by gunman in Kyiv shooting |url=https://www.politico.eu/article/at-least-5-killed-by-gunman-in-kyiv-shooting/ |access-date=18 April 2026 |work=[[Politico]]}}</ref> == Slachtoffers == De [[boargemaster]] fan Kiev, Vitali Klitschko, sei yn earste ynstânsje dat seis minsken omkamen, wêrûnder de gewapende man, en 15 oaren ferwûne rekken, mar in frou dy't slim ferwûne rekke, stoar letter oan har ferwûnings. Under de ferwûnen wiene in bern fan 12 jier en in bern fan 4 moannen âld.<ref name=":2">{{Cite news |last=Pohorilov |first=Stanislav |date=19 April 2026 |title=Terrorist attack in Kyiv on 18 April: eight people remain in hospital, one critically injured |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/19/8030803/ |access-date=19 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> Acht minsken wiene op 19 april noch yn it sikehûs.<ref>{{Cite news |date=April 19, 2026 |title=Eight remain in hospital after Kyiv shooting that killed six, mayor says |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-kyiv-shooting-russia-zelensky-ukraine/ |access-date=April 18, 2026 |publisher=[[The Globe and Mail]]}}</ref> Op 20 april melde Klitschko dat in kritysk ferwûne man oan syn ferwûnings ferstoarn wie, wêrtroch it tal deaden op sân kaam en dat fjouwer fan 'e ferwûnen op 'e yntinsive care bleaune.<ref>{{Cite news |date=20 April 2026 |title=Kyiv shooting death toll rises to seven, mayor says |url=https://www.reuters.com/world/kyiv-shooting-death-toll-rises-seven-mayor-says-2026-04-20/ |access-date=20 April 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> == Dieder == De sjitter waard identifisearre as de 57-jierrige '''Dmytro Vasyliovych Vasylchenkov''' (21 april 1968 - 18 april 2026), in Oekraynske boarger berne yn [[Moskou]], Ruslân.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Harding |first=Luke |date=18 April 2026 |title=Investigators examine whether Ukraine terrorist attack was directed by Russia |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/18/terrorist-attack-kyiv-ukraine |access-date=18 April 2026 |work=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Tyshchenko |first=Kateryna |date=18 April 2026 |title=Prosecutor general confirms Kyiv shooter was Moscow-born |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/18/8030747/ |access-date=18 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> Vasylchenkov tsjinne fan 1992 oant 2005 yn 'e striidkrêften fan Oekraïne as motortransportsoldaat, benammen yn 'e oblast Odesa. Yn 2007 ferhuze Vasylchenkov nei Ruslân, mar yn 2017 kaam hy werom nei Oekraïne en wenne yn Bakhmut foardat hy úteinlik nei it distrikt Holosiivskyi fan Kiev ferhuze.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> Neffens de plysje hie Vasylchenkov in oanstriid ta konflikten en hie er periodyk rûzje mei syn buorlju. Yn 2024 waard in strafrjochtlike proseduere oanspand tsjin Vasylchenkov ûnder artikel 125 fan it Wetboek fan Strafrjocht ("it feroarsaakjen fan licht lichaamlik letsel") nei in gefjocht yn in winkel. De saak waard seponearre doe't beide partijen in skikking berikten. De rjochtbankbeslissing stelt dat Vasylchenkov berne is yn Kiev, net yn Moskou, yn tsjinstelling ta de eardere útspraken fan wetshandhavingsamtners.<ref name=":6">{{Cite web |last=Chernysh |first=Oleh |date=2026-04-21 |title=Terrorist attack in Kyiv: why did the patrol officers flee, why did the killer record himself on a dictaphone, and where did he get the weapon? |trans-title= |url=https://www.bbc.com/ukrainian/articles/c9vl9ygvk9yo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422032952/https://www.bbc.com/ukrainian/articles/c9vl9ygvk9yo |archive-date=2026-04-22 |access-date=2026-04-22 |website=[[BBC News Ukrainian]] |language=uk}}</ref> ''[[The Guardian]]'' sitearre rapporten dy't seine dat hy anty-Oekraïnske en antisemityske berjochten op sosjale media pleatst hie, winske dat Ruslân Bakhmut earder finzen nommen hie, it rjocht fan Oekraïne om te bestean ûntkend hie, en fantasearre oer it "suverjen" fan 'e maatskippij mei de metoaden fan [[Adolf Hitler]].<ref name="guardian" /> == Referinsjes == <references /> [[Kategory:Massasjitpartijen]] [[Kategory:Sjitten]] 35giddubnzwaot8lgxpb60n8md9wxlz 1228577 1228576 2026-04-25T07:04:26Z Držav23 57817 Werom sette fan ferzje 1228576 fan [[Special:Contributions/Držav23]] ([[Meidogger_oerlis:Držav23]]) 1228577 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Kyiv bodycam footage screenshot censor.png|thumb|Bylden fan 'e earste sjitsêne|300px]] Op 18 april 2026 fûn in [[Sjitten|massasjitterij]] plak yn 'e wyk Demiivka fan it Holosiivskyi-distrikt fan [[Kiëv|Kiev]], [[Oekraïne]], doe't in man it fjoer iepene op syn buorlju en foarbygongers op strjitte foardat hy in supermerk yngie, dêr't hy gizelders naam foardat hy troch de plysje deasketten waard yn in sjitpartij. Acht minsken, wêrûnder de dieder, waarden fermoarde en 13 oaren rekken ferwûne. De dieder waard identifisearre as de 57-jierrige Dmytro Vasylchenkov, in yn [[Ruslân]] berne Oekraynske boarger. == Sjitten == Om 16.32 oere krige de plysje in melding oer in rûzje tusken buorlju yn it Demiivka-gebiet fan it Holosiivskyi-distrikt fan Kiev. Vasylchenkov wie earst bewapene mei in rubberen kûgelpistoal en skeat dêrmei op in buorman. Vasylchenkov bewapene himsels doe mei it karabyn dat hy by de oanfal brûkt hie, en skeat in man, in frou en in jonge. Twa plysjeminsken, dy't wisten dat der in sjitterij plakfûn hie, kamen op it plak neidat Vasylchenkov werom syn appartemint yngie en it yn 'e brân stutsen hie. De jonge frege de plysjeminsken om syn heit te behanneljen, en doe kaam Vasylchenkov út syn appartemint en iepene it fjoer op 'e ferwûne slachtoffers, de plysje en oare minsken yn 'e buert.<ref name=":3">{{Cite news |date=18 April 2026 |title=Police operation underway after shooting in Kyiv’s Holosiyivskyi district kills five |url=https://english.nv.ua/nation/shooting-in-kyiv-one-person-killed-suspect-takes-hostages-50601241.html |access-date=18 April 2026 |work=[[The New Voice of Ukraine]]}}</ref><ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite news |date=20 April 2026 |title=Two Kyiv policemen charged for fleeing mass shooting scene |url=https://english.nv.ua/nation/kyiv-policemen-charged-for-fleeing-mass-shooting-scene-50601702.html |access-date=21 April 2026 |work=[[The New Voice of Ukraine]]}}</ref> Sawat tsien minuten nei't er syn appartemint ferlitten hie, gie Vasylchenkov in Velmart-supermerk yn, dêr't er gizelders naam en himsels binnen barrikadearre en ekstra skotten yn 'e winkel lost.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite news |last=Tyshchenko |first=Kateryna |date=19 April 2026 |title=Ukraine's national police chief discloses details about terrorist who carried out Kyiv shooting |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/19/8030827/ |access-date=19 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> De plysje naam kontakt op mei Vasylchenkov yn 'e winkel en ûnderhannele sawat 40 minuten mei him. De [[plysje]] beskreau syn gedrach as "kaoatysk" en merkte op dat hy gjin spesifike easken stelde. Nei't ûnderhannelings mislearre wiene, bestormde de plysje de supermerk. Vasylchenkov waard fermoarde yn 'e dêropfolgjende sjitterij nei in offisjele opdracht om him "te eliminearjen".<ref name="x757">{{cite web | last=Armstrong | first=Kathryn | title=Ukraine: At least six dead in Kyiv as gunman opens fire | website=BBC | date=18 April 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cm25r1vkx4lo | access-date=18 April 2026}}</ref><ref name="d502">{{cite web | last=Mazumdaru | first=Srinivas | title=Ukraine: Police shoot dead gunman who killed several in Kyiv | website=DW | date=18 April 2026 | url=https://www.dw.com/en/ukraine-police-shoot-dead-gunman-who-killed-several-in-kyiv/a-76843205 | access-date=18 April 2026}}</ref><ref name="d503">{{cite web | last=Ogirenko| first=Valentyn| title=Six die in Kyiv shooting, hostage situation; police kill suspect | website=Reuters | date=18 April 2026 | url=https://www.reuters.com/world/europe/shooter-opens-fire-kyiv-district-several-dead-mayor-says-2026-04-18/ | access-date=18 April 2026}}</ref> Ien gizelder waard fermoarde tidens de patstelling en de fjouwer oerbleaune gizelders waarden mei súkses rêden troch de plysje.<ref name="BNO">{{Cite news |date=April 18, 2026 |title=7 dead, including gunman, after shooting spree in Kyiv, Ukraine |url=https://bnonews.com/index.php/2026/04/7-dead-including-gunman-after-shooting-spree-in-kyiv-ukraine/ |access-date=April 18, 2026 |publisher=[[BNO News]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Hayden |first=Jones |date=18 April 2026 |title=At least 5 killed by gunman in Kyiv shooting |url=https://www.politico.eu/article/at-least-5-killed-by-gunman-in-kyiv-shooting/ |access-date=18 April 2026 |work=[[Politico]]}}</ref> == Slachtoffers == De [[boargemaster]] fan Kiev, Vitali Klitschko, sei yn earste ynstânsje dat seis minsken omkamen, wêrûnder de gewapende man, en 15 oaren ferwûne rekken, mar in frou dy't slim ferwûne rekke, stoar letter oan har ferwûnings. Under de ferwûnen wiene in bern fan 12 jier en in bern fan 4 moannen âld.<ref name=":2">{{Cite news |last=Pohorilov |first=Stanislav |date=19 April 2026 |title=Terrorist attack in Kyiv on 18 April: eight people remain in hospital, one critically injured |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/19/8030803/ |access-date=19 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> Acht minsken wiene op 19 april noch yn it sikehûs.<ref>{{Cite news |date=April 19, 2026 |title=Eight remain in hospital after Kyiv shooting that killed six, mayor says |url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-kyiv-shooting-russia-zelensky-ukraine/ |access-date=April 18, 2026 |publisher=[[The Globe and Mail]]}}</ref> Op 20 april melde Klitschko dat in kritysk ferwûne man oan syn ferwûnings ferstoarn wie, wêrtroch it tal deaden op sân kaam en dat fjouwer fan 'e ferwûnen op 'e yntinsive care bleaune.<ref>{{Cite news |date=20 April 2026 |title=Kyiv shooting death toll rises to seven, mayor says |url=https://www.reuters.com/world/kyiv-shooting-death-toll-rises-seven-mayor-says-2026-04-20/ |access-date=20 April 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> == Dieder == De sjitter waard identifisearre as de 57-jierrige '''Dmytro Vasyliovych Vasylchenkov''' (21 april 1968 - 18 april 2026), in Oekraynske boarger berne yn [[Moskou]], Ruslân.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Harding |first=Luke |date=18 April 2026 |title=Investigators examine whether Ukraine terrorist attack was directed by Russia |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/18/terrorist-attack-kyiv-ukraine |access-date=18 April 2026 |work=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Tyshchenko |first=Kateryna |date=18 April 2026 |title=Prosecutor general confirms Kyiv shooter was Moscow-born |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/04/18/8030747/ |access-date=18 April 2026 |work=[[Ukrainska Pravda]]}}</ref> Vasylchenkov tsjinne fan 1992 oant 2005 yn 'e striidkrêften fan Oekraïne as motortransportsoldaat, benammen yn 'e oblast Odesa. Yn 2007 ferhuze Vasylchenkov nei Ruslân, mar yn 2017 kaam hy werom nei Oekraïne en wenne yn Bakhmut foardat hy úteinlik nei it distrikt Holosiivskyi fan Kiev ferhuze.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> Neffens de plysje hie Vasylchenkov in oanstriid ta konflikten en hie er periodyk rûzje mei syn buorlju. Yn 2024 waard in strafrjochtlike proseduere oanspand tsjin Vasylchenkov ûnder artikel 125 fan it Wetboek fan Strafrjocht ("it feroarsaakjen fan licht lichaamlik letsel") nei in gefjocht yn in winkel. De saak waard seponearre doe't beide partijen in skikking berikten. De rjochtbankbeslissing stelt dat Vasylchenkov berne is yn Kiev, net yn Moskou, yn tsjinstelling ta de eardere útspraken fan wetshandhavingsamtners.<ref name=":6">{{Cite web |last=Chernysh |first=Oleh |date=2026-04-21 |title=Terrorist attack in Kyiv: why did the patrol officers flee, why did the killer record himself on a dictaphone, and where did he get the weapon? |trans-title= |url=https://www.bbc.com/ukrainian/articles/c9vl9ygvk9yo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422032952/https://www.bbc.com/ukrainian/articles/c9vl9ygvk9yo |archive-date=2026-04-22 |access-date=2026-04-22 |website=[[BBC News Ukrainian]] |language=uk}}</ref> ''[[The Guardian]]'' sitearre rapporten dy't seine dat hy anty-Oekraïnske en antisemityske berjochten op sosjale media pleatst hie, winske dat Ruslân Bakhmut earder finzen nommen hie, it rjocht fan Oekraïne om te bestean ûntkend hie, en fantasearre oer it "suverjen" fan 'e maatskippij mei de metoaden fan [[Adolf Hitler]].<ref name="guardian" /> == Referinsjes == <references /> [[Kategory:Massasjitpartijen]] [[Kategory:Sjitten]] fjhpet95jro2wou8jyya4r996zdrem1