Louis Blériot

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Louis Blériot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26579</id>
    <revision>
      <id>1229266</id>
      <parentid>1224863</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>55737</id>
      </contributor>
      <comment>Photograph updated</comment>
      <origin>1229266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="by427kayq9v6bwwtxcjf2cr140nurhk" xml:space="preserve">{{stobbe-loftfeart}}
[[Ofbyld:Monument à Louis Blériot au jardin public de Cambrai.jpg|left|thumb|199x199px|Monumint foar Blériot te Cambrai, Frankryk]]
[[Ofbyld:Louis Bleriot.jpg|thumb|''Louis Blériot'']]
[[Ofbyld:Bleriot.jpg|thumb|250px|''Blériot'', maaie 1909]]
'''Louis Charles Joseph Blériot''' ([[Cambrai]], [[1 july]] [[1872]] – [[Parys]], [[2 augustus]] [[1936]]) wie in [[Frankryk|Frânske]] [[loftfeart]]pionier.

Op [[25 july]] [[1909]] wie er de earste dy't mei in motorisearre [[fleanmasine]] oer [[It Kanaal]] fleach. Hy die dat yn in selsmakke tastel (Blériot XI) mei in trijesilindermotor fan 25 hk. De flecht fan [[Calais]] nei [[Dover (Ingelân)|Dover]], in ôfstan fan sirka 45 km duorre 37 minuten.

Blériot wie ek de earste dy't in funksjonearjende iendekker boude.
{{clear}}
== Keppelings om utens ==
*[http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/bleriot.html Louis Charles Joseph Blériot ynformaasje oer flecht en tastel (fotos en fideos)]
*[https://www.dover2009.com/ Dover 2009 Blériot-100 jier betinking]
*[http://www.panoramio.com/photo/1497226 Louis Blériots monumint efter Dover Castle, Ingelân]

{{commonsBalke|Louis Blériot}}

{{DEFAULTSORT:Bleriot, Louis}}
[[Kategory:Frânsk yngenieur]]
[[Kategory:Frânsk ûndernimmer]]
[[Kategory:Frânsk útfiner]]
[[Kategory:Frânsk loftfeartpionier]]
[[Kategory:Frânsk piloat]]
[[Kategory:Pikardysk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1872]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1936]]</text>
      <sha1>by427kayq9v6bwwtxcjf2cr140nurhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Han Hollander</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29720</id>
    <revision>
      <id>1229237</id>
      <parentid>993322</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1229237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6043" sha1="rdqm9966ra2k7792m1dq1zqghbzdsux" xml:space="preserve">[[File:Han Hollander (1938).jpg|thumb|Han Hollander (1938)]]
[[Ofbyld:Han_Hollander.jpg|thumb|right|250px|Han Hollander (rjochts) en Willem de Vogt op it dak fan it Olympysk Stadion yn Amsterdam op 11 maart 1928.]]
'''Hartog (Han) Hollander''' ([[Dimter]], [[5 oktober]] [[1886]] – [[Sobibór]], [[9 july]] [[1943]]) wie de earste [[Nederlânsk]]e radio-sportferslachjouwer. Han Hollander waard it meast ferneamd troch de ferslaggen fan fuotbalwedstriden dy’t hy fan [[1928]] oant [[1940]] oer de radio stjoerde foar de [[AVRO]].

==Libben==
Hollander waard berne op [[5 oktober]] [[1886]] yn Dimter, hy wie de soan fan ''Simon Hollander'' en ''Frouwke Hoogstaal''.  As jongfeint wie hy yn [[1902]] ien fan de stifters fan de Dimter fuotbalklup [[Go Ahead]], wêr’t hy de namme fan betocht hie. Hy soe hjir ek jierrenlang fuotbalje. Hollander troude yn [[1912]] ''Leentje Smeer'' (1886-1943). It stel krige yn [[1915]] in dochter, ''Froukje Esther'' (1915-1943).

Nei syn skoaltiid wurke hy fan [[1904]] oant 1921 yn in administrative funksje foar de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij. Yn di tiid wie hy ek sportsjoernalist wurden en wurke hy foar Het Sportblad. Yn [[1921]] kaam hy oan it wurk foar De Telegraaf, wêr't hy de adjunkt-sjef fan de sportredaksje waard. Dat wurk soe hy oant yn [[1940]] dwaan bliuwe.&lt;ref&gt;[http://www.beeldengeluidwiki.nl/index.php/Han_Hollander Han Hollander], Beeld en geluid (sjoen op 15 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

Yn de tiid fan syn militêre tsjinst wie ien fan syn maten [[Willem Vogt]], de lettere direkteur fan de AVRO. Doe’t dizze immen nedich hie foar it earste sportferslach dat útstjoerd waard op de Nederlânske radio, skeat Hollander him yn it sin, dy’t earder al moai oer sport ferhelje koe. Dat earste ferslach waard dien op [[11 maart]] [[1928]], by de fuotbalwedstriid tusken [[Nederlân]] en [[Belgje]] yn it [[Olympysk Stadion]] fan [[Amsterdam]]. It wie fuortendaliks sa’n súkses dat Hollander dêrnei mear as 50 ynterlâns beprate soe, en yn de jierren ’30 tige populêr wie.

Dêryn sil ik de goeie prestaasjes fan it Nederlânske alvetal in rol spile hawwe. Benammen nei de kwalifikaasje foar it WK fan [[1934]] yn [[Itaalje]] waard it folk optein, lykas Hollander. Hy waard sjoen as in kundich en meislepend ferslagger, al wie syn sprektempo in stik leger as dat de minsken letter wend wienen. Hy wie ek in goed sjonger en hat in stik as wat lieten op plaat setten, dy’t in nijmoadrige earen in heech kuriositeitsgehalte hawwe soe.

Alhoewol’t der oan Hollander tocht wurdt as de earste fuotbalferslachjouwer, dy’t hy ek in soad oare sporten, wêrûnder [[swimmen]] en [[atletyk]]. Ek wie hy ferslachjouwer by de [Olympyske Spullen] fan [[1936]] yn [[Berlyn]], wêr’t hy tige optein wie oer de resultaten fan [[Tinus Osendarp]], dy’t dêr twa brûnzen medaljes helle.

By de Spullen fan 1936 krige hy in troch [[Adolf Hitler]] ûndertekene oarkonde dy’t him letter needlottich wurde soe. Nei dat de [[Dútslân|Dútsers]] yn 1940 Nederlân binnen fallen wienen, naam Vogt it wisse foar it ûnwisse, fanwegen syn bedriuwsbelied (útstjoerynkrimping) waarden kontrakten fan [[joadendom|joadske]]- (wêrûnder ek Hollander) en fan net-joadske frije programmeiwurkers net ferlingt. Nei it fuortgean fan Vogt waarden yn [[1941]] de joadske meiwurkers yn fêste tsjinst ûntslein. Hollander tocht dat him, troch it besit fan Hitler syn oarkonde, net in soad barre koe en ferstoppe him net. Hy waard dochs ôffierd nei it [[Kamp Westerbork]]. Neffens [[Werner Löwenhardt]] (dy’t fan it kamplibben tekenings makke) ferbleau de famylje Hollander yn de oarloch net yn Kamp Westerbork, mar yn barakken bûten it kamp by de bewakers. Herbert Bitter hat in stik as wat brieven fûn dy’t Hollander skreaun hat. Letter waard Hollander mei syn famylje fuortbrocht nei it ferneatigingskamp Sobibór yn [[Poalen]], wêr’t hy yn [[1943]] om it libben kaam.

== Neitins ==
[[Ofbyld:Stolperstein für Hartog Hollander (Amsterdam-Zuid).jpg|thumb|upright|Stroffelstien foar Han Hollander yn Amsterdam-Súd]]
Han Hollander wurdt op ferskate plakken betocht. Yn it Olympysk Stadion hinget in plakkette dy’t syn earste útstjoering betinkt. [[Nico Scheepmaker]] skreaun oer him yn it boek “Het krankzinnige kwartier” (1978).

Yn Amsterdam waarden op 4 maaie 2009 [[stroffelstiennen]] lein op de Amstelkade foar Han Hollander en syn oare helte Leentje Hollander-Smeer.&lt;ref&gt;[https://sportgeschiedenis.nl/sport-en-politiek/de-struikelstenen-voor-han-hollander-en-de-joodse-turnsters/ ''Stolpersteine voor Han Hollander en zijn echtgenote in Amsterdam''], sportgeschiedenis.nl, 31 maart 2017. [https://web.archive.org/web/20230604195445/https://sportgeschiedenis.nl/sport-en-politiek/de-struikelstenen-voor-han-hollander-en-de-joodse-turnsters/ Gearchiveerd] op 4 juni 2023.&lt;/ref&gt; Yn 2013 waard in betinkplaat ûntbleate by it âlderlik hûs fan Hollander oan de Walstraat yn Dimter.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190509021327/https://ettyhillesumcentrum.nl/nl/70-ongecategoriseerd/414-gedenkplaat-bij-woning-han-hollander Fotoreportage Onthulling Gedenkplaat woning Han Hollander - Etty Hillesum Centrum]&lt;/ref&gt;

== Keppelings om utens ==
* [http://geschiedenis.vpro.nl/artikelen/39352030/ De herinnering aan Han Hollander], VPRO Geschiedenis
* [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn2/hollanderh HOLLANDER, Hartog (1886-1943)], Instituut voor Nederlandse Geschiedenis
* [http://www.joodsmonument.nl/person/400300/nl Hartog Hollander], Joodsmonument.nl

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Hollander, Han}}
[[Kategory:Nederlânsk sportsjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk sportferslachjouwer]]
[[Kategory:AVRO-wurknimmer]]
[[Kategory:Nederlânsk sjonger]]
[[Kategory:Nederlânsk misdieslachtoffer]]
[[Kategory:Holokaustslachtoffer]]
[[Kategory:Persoan omkommen yn Sobibór]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Sallânsk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1886]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1943]]</text>
      <sha1>rdqm9966ra2k7792m1dq1zqghbzdsux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esmée van Eeghen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33587</id>
    <revision>
      <id>1229251</id>
      <parentid>1229232</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1229251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10592" sha1="goacj84tyk9kk9hfhtmman2mnsinzm1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = EsmeevanEeghen.jpg
| ôfbyldingstekst              = Esmee van Eeghen&lt;br&gt; (foto: Kolleksje NIOD; fotograaf ûnbekend)
| ôfbyldingsbreedte            = 225px
| echte namme                  = Esmée Adrienne van Eeghen
| oare namme(n)                = Elly of Sjoerdje
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[7 july]] [[1918]]
| berteplak                    = [[Amsterdam]]
| stoarn                       = [[7 septimber]] [[1944]]
| stjerplak                    = [[Paddepoel]], (gemeente [[Noarddyk]] (Grinslân)
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 1940-1944 
| reden bekendheid             = Ferset WOII, &lt;br&gt; [[Lanlike Knokploegen]]
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Esmée Adrienne van Eeghen ''' ([[Amsterdam]], [[7 july]] [[1918]] -  [[Paddepoel]], (gemeente [[Noarddyk]] (Grinslân)), [[7 septimber]] [[1944]]) wie in Nederlânske fersetsstriidster yn de [[Twadde Wrâldkriich]]. Van Eeghen jildt as kontroversjeel omdat se in ferhâlding mei in Dútske offisier oangie. Dochs is it in feit dat se in rol yn it ferset spile hat, benammen yn [[Fryslân]], in rol dy't har lang om let needlottich wurden is.

== Jonkheid ==
Esmée wie in dochter fan Reginald Hendrik van Eeghen, direkteur fan de Amstel-brouwerij, en jonkfrou Minette Adrienne van Lennep, better bekend as Miesje van Lennep. Esmée hie in twa jier jongere broer, Dave. Hja hie in ûnrêstige jeugd, troch de skieding fan har âlden doe't se acht jier wie en alle ferhuzingen en hieltyd oare skoallen. Har heit stoar yn 1936 yn [[San Fransisko]]; har mem troude yn 1930 mei Alphert baron Schimmelpenninck van der Oye, mei wa't se in tredde bern krige, Sander.

== Ferset ==
Har broer Dave gie yn it ferset en ek Esmée waard dêr yn behelle troch har feint Henk Kluvers. Beide wienen faak yn Ljouwert om ûnderdûkplakken foar Amsterdamske studinten dy't de loyaliteitsferklearring wegeren te tekenjen, te regeljen.

De regionale [[Lanlike Knokploegen|Knokploech]] (KP)-lieder [[Krijn van den Helm]] sette Elly of Sjoerdsje, sa't se yn it ferset hjitte, yn 't earst oan yn by it ûnderbringen fan Joadske bern, mar geandewei die se hieltyd gefaarliker wurk, lykas it bringen fan inkelde alliëerde piloaten nei ûnderdûkadressen. Esmée rekke net gau fan it sintrum sa't it like. [[Piet Oberman]], dy't healwei july 1944 Krijn van der Helm en [[Pieter Wijbenga]] opfolge as KP-lieder yn Fryslân ferklearre nei de oarloch: 
'Esmée wie tige goed op de hichte fan alles wat de fersetsbeweging yn Fryslân oanbelange en se hie kunde oan in protte liedingjaande yllegale persoanen yn oare provinsjes mei wa't se as haadkoerierster kontakt hie. Hja wie by ferskate wichtige petearen op it haadkertier fan de KP, doetiids fêstige yn it fabryk fan de hear [[Harmen Kingma]], direkteur fan in timmerfabryk yn Ljouwert, en syn frou Annie. Hielendal allinnich rêde se har mei ûnder oaren ferfier fan wapens nei Limburch en Amsterdam.'

== Swierrichheden ==
Doe't Esmée, Wijbenga omskriuwt har as [[Nymfomany|nymfomane]], ferhâldingen krige mei ferskillende fersetsminsken ûntstiene swierrichheden. Dochs liket dit allegear rabjen, omdat der gjin betroubere boarnen oan te wizen binne. It gong folslein mis doe't Esmée, yn opdracht fan it ferset, kontakt sykje moast mei de SD ([[Sicherheitsdienst]]). Esmée rekke fereale op in Dútske offisier, Hans Schmälzlein, Oberzahlmeister by it ''Verpflegungsamt'' yn Grins en gie by him yn. Al barde dat pas op 7 july 1944, in goed wike foardat se Ljouwert definityf ferliet. It strykte net mei har rol yn it ferset.&lt;br&gt;Krijn van den Helm hat sein dat Esmée fan him kontakt mei Dútske offisieren sykje moast. Dat seit [[Pieter Wybenga|Pieter Wijbenga]] ek, lid fan de KP yn Ljouwert. Hy en Krijn woenen Esmée ynsette om twa SD’ers nei [[Makkum]] te lokjen dêr't se deasketten wurde soene. Troch omstannichheden waard dit him net. Der binne ek oare eardere KP’ers dy't sein hawwe dat Esmée spionearre yn opdracht fan Krijn. Guonts sizze dat se sa ynformaasje oer har broer Dave besocht te krijen, dy't oppakt wie doe't er mei in fiskersboat út IJmuiden wei nei [[Ingelân]] besocht te kommen. Dave stoar koart foar de befrijing yn [[Bergen-Belsen]].

== Ferrie ==
Op 15 july 1944 wie der in oerfal fan de Dútsers op it haadopslachplak fan it ferset, it tsiispakhús fan Tamminga, en se fûnen in tal wichtige dokuminten. Esmée waard net mear fertroud. Piet Oberman woe har foar it [[feemgerjocht]] bringe. Krijn van den Helm naam it foar har op, dat Piet Oberman joech har de kar: út Ljouwert weigean of deasketten wurde. Troch ûndersyk hat letter bliken dien dat se neat ferret hat, mar dat de ferwûne fersetsman [[Ben de Vries]] by in SD-ferhear trochslein wie. 

Esmée gie út Ljouwert wei en dûkte ûnder by har mem. De SD socht har . Esmée har saneamde freondinne Ans Jaakke hat har ferret, dat se waard oppakt troch de SD op 9 augustus 1944. De SD besocht har om te draaien, mar dêr is se net op yngien. It is net dudlik wat se presys tsjin de SD sein hat, mar op de jûn fan 7 septimber 1944 waard se mei [[Luitje Kremer]] (1920-1944), 24 jier en lid fan de KP Noard-Drinte deasketten. De oare deis waard se yn it [[Van Starkenborghkanaal]] fûn. Esmée leit yn [[Baarn]] begroeven.

== De byldfoarming ==
[[File:Esmée van Eeghen graf Baarn 6.JPG|thumb|Van Eeghen har grêf yn Baarn]]
De mienings oer Van Eeghen hawwe lange tiid ferdield west. Hja waard wol as dûbeldspionne sjoen, in soarte fan [[Mata Hari]] dy't it ferset yn Ljouwert ferret hawwe soe. Ek de skuld foar de dea fan [[Krijn van den Helm]], dy't troch de SD'er [[Pieter Johan Faber]] yn Amersfoart deasketten waard is wol oan har taskreaun. Bewiis is der lykwols nea foar fûn. It is wol sa dat har manear fan libjen fan Van Eeghen by de fersetslju yn Ljouwert net altyd goed foel. 

De figuer Silvia yn it boek ''[[Reis door de nacht]]'' fan [[Anne de Vries]] is loswei basearre op Esmée van Eeghen; [[Paul Verhoeven]] syn heldinne Rachel Stein yn de film ''Zwartboek'' ek. De musical ''Esmée'' fan komponist [[Theo Loevendie]] en librettist [[Jan Blokker]] giet oer har affêre mei Hans Schmälzlein en de [[NCRV]] bestege omtinken oan Van Eeghen yn de rige ''Wonderlijke Wegen''.

== Rehabilitaasje ==
Op 12 april 2024 waard troch it [[Frysk Fersetsmuseum]] te Ljouwert earherstel oan fan Eeghen ferliend. &lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2516469-eerherstel-verzetsvrouw-esmee-van-eeghen-beeld-femme-fatale-bijstellen Eerherstel verzetsvrouw Esmée van Eeghen, 'beeld femme fatale bijstellen']. NOS (12 april 2024). Rieplachte op 12 april 2024.&lt;/ref&gt; Foar it museum stiet sûnt it nije histoarysk ûndersyk fan [[Hessel de Walle]] foar syn boek ''Vrouwen van het Friese verzet: gevecht op vele fronten'' fêst dat Esmée oan 'e goede kant stie. Ek makke it museum bekend har namme tegearre mei dy fan [[Wieke Bosch]] (1882 -1945) taheakje te sillen oan in monumint mei de nammen fan fallen fersetsstriders. &lt;ref&gt; [https://www.friesverzetsmuseum.nl/over-het-museum/nieuws/2024/fries-verzetsmuseum-past-verzetsmonument-aan ''Fries verzetsmuseum voegt wieke bosch en esmée van eeghen toe aan verzetsmonument''] (12 april 2024)&lt;/ref&gt; De feitlike rehabilitaasje hat plak fûn op 15 maaie 2024.

[[Hessel de Walle]] skreau yn 2025 in biografy oer Van Eeghen. Hy konkludearet nei syn ûndersyk dat har rol yn it ferset folle lytser wie as oant dan ta oannommen waard, mar dat se gjin ferriedster wie.&lt;ref&gt;[https://www.rtvnoord.nl/cultuur/1290752/was-esmee-van-eeghen-nou-verzetsheld-verraadster-of-toch-vooral-een-femme-fatale Was Esmée van Eeghen nou verzetsheld, verraadster of toch vooral een femme fatale?], [[Reinder Smith]], [[RTV Noord]], 13 april 2025&lt;/ref&gt;

Op 2 maaie 2026 waard oan it Van Starkenborgkanaal by Grins op it plak dêr't beiden fermoarde is op plechtige wize in tinkstien ûntbleate foar Esmée en [[Luit Kremer]].&lt;ref&gt;https://www.oogtv.nl/2026/05/gedenkteken-voor-esmee-van-eeghen-en-luit-kremer-onthuld-bij-paddepoelsterbrug/?fbclid=IwY2xjawRjOLpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuV0pLN0Zjbnl4Y1JTbDR0c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHqcnwMGZ99Jrn9I6RkxOGUoWeJmUhf7jBApRSR7jQIpOSZg8dmzjaEfQHnDr_aem_x5ufFCQi12zwe_5dAf1EqA [[Sebastiaan Scheffer]], [[Oogtv]]&lt;/ref&gt;


== Literatuer ==
* [[Loe de Jong]], ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog 1939-1945'', diel 7: Tweede helft (De Haach 1976).
* [[Pieter Wijbenga]], ''Bezettingstijd in Friesland'', diel 2: ''Met de rug tegen de muur'' (Ljouwert 1978).
* [[Ageeth Scherphuis]] en Anita van Ommeren, ''De oorlog van Esmée van Eeghen'' (Amsterdam 1988).
* Jan Meyers, ''Het lijk in het Van Starkenborghkanaal'', Maatstaf 42 (1994) nr. 11/12, 46-55.
* [[Ype Schaaf]], ''Dodelijke dilemma’s in het Friese verzet. Het veemgericht en Esmeé van Eeghen'' (Frjentsjer 1995).
* [[Arnold Karskens]], ''Beest contra beauty'', De Pers, 5-12-2011.
* Jan Meyers, ''Esmée. Een vrouw in oorlogstijd'' (Soesterberch 2011).
* Sander Schimmelpenninck van Oye, ''My Life'' (Canada 2016).
* [[Hessel de Walle]], ''Vrouwen van het Friese verzet: gevecht op vele fronten'' (Dokkum 2024).
* [[Hessel de Walle]], ''Verzetsvrouw Esmée van Eeghen van een kort leven en een lange weg naar eerherstel'' (Dokkum 2025).

{{boarnen|boarnefernijing=
* Wikipedia nl:, ''Esmée van Eeghen''
* [[Tresoar]], Ljouwert
-----
{{Reflist}}
-----
; Keppelings om utens
*[http://www.tresoar.nl/mmtresoar/main/content/digiten/1.jsp Esmée van Eeghen op de side fan it Frysk Histoarysk en Taalkundich museum]
*[http://www.begraafplaats-baarn.nl/levensberichten/eeghen.htm Biografy Esmée van Eeghen]
*[http://www.dodenakkers.nl/oorlog/grafmonumenten/18-eeghen.html Pim de Bie, ''Het graf van Esmée van Eeghen'', mei biografyske feiten]
* [http://www.begraafplaats-baarn.nl/levensberichten/eeghen1.htm Artikel Vrij Nederland fan 13 septimber 1986. Minsken dy't Van Eeghen kend hawwe oan it wurd.]
}}

{{DEFAULTSORT:Eeghen, Esmee van}}
[[Kategory:Nederlânsk misdieslachtoffer]]
[[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Underdûker yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Persoan dy't stânrjochtlik eksekutearre is]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1918]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1944]]</text>
      <sha1>goacj84tyk9kk9hfhtmman2mnsinzm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229252</id>
      <parentid>1229251</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1229252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10595" sha1="f4xcqxn2rwzvxwnjuh79lzvtgz2w9sv" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = EsmeevanEeghen.jpg
| ôfbyldingstekst              = Esmee van Eeghen&lt;br&gt; (foto: Kolleksje NIOD; fotograaf ûnbekend)
| ôfbyldingsbreedte            = 225px
| echte namme                  = Esmée Adrienne van Eeghen
| oare namme(n)                = Elly of Sjoerdje
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[7 july]] [[1918]]
| berteplak                    = [[Amsterdam]]
| stoarn                       = [[7 septimber]] [[1944]]
| stjerplak                    = [[Paddepoel]], (gemeente [[Noarddyk]] (Grinslân)
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 1940-1944 
| reden bekendheid             = Ferset WOII, &lt;br&gt; [[Lanlike Knokploegen]]
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Esmée Adrienne van Eeghen ''' ([[Amsterdam]], [[7 july]] [[1918]] -  [[Paddepoel]], (gemeente [[Noarddyk]] (Grinslân)), [[7 septimber]] [[1944]]) wie in Nederlânske fersetsstriidster yn de [[Twadde Wrâldkriich]]. Van Eeghen jildt as kontroversjeel omdat se in ferhâlding mei in Dútske offisier oangie. Dochs is it in feit dat se in rol yn it ferset spile hat, benammen yn [[Fryslân]], in rol dy't har lang om let needlottich wurden is.

== Jonkheid ==
Esmée wie in dochter fan Reginald Hendrik van Eeghen, direkteur fan de Amstel-brouwerij, en jonkfrou Minette Adrienne van Lennep, better bekend as Miesje van Lennep. Esmée hie in twa jier jongere broer, Dave. Hja hie in ûnrêstige jeugd, troch de skieding fan har âlden doe't se acht jier wie en alle ferhuzingen en hieltyd oare skoallen. Har heit stoar yn 1936 yn [[San Fransisko]]; har mem troude yn 1930 mei Alphert baron Schimmelpenninck van der Oye, mei wa't se in tredde bern krige, Sander.

== Ferset ==
Har broer Dave gie yn it ferset en ek Esmée waard dêr yn behelle troch har feint Henk Kluvers. Beide wienen faak yn Ljouwert om ûnderdûkplakken foar Amsterdamske studinten dy't de loyaliteitsferklearring wegeren te tekenjen, te regeljen.

De regionale [[Lanlike Knokploegen|Knokploech]] (KP)-lieder [[Krijn van den Helm]] sette Elly of Sjoerdsje, sa't se yn it ferset hjitte, yn 't earst oan yn by it ûnderbringen fan Joadske bern, mar geandewei die se hieltyd gefaarliker wurk, lykas it bringen fan inkelde alliëerde piloaten nei ûnderdûkadressen. Esmée rekke net gau fan it sintrum sa't it like. [[Piet Oberman]], dy't healwei july 1944 Krijn van der Helm en [[Pieter Wijbenga]] opfolge as KP-lieder yn Fryslân ferklearre nei de oarloch: 
'Esmée wie tige goed op de hichte fan alles wat de fersetsbeweging yn Fryslân oanbelange en se hie kunde oan in protte liedingjaande yllegale persoanen yn oare provinsjes mei wa't se as haadkoerierster kontakt hie. Hja wie by ferskate wichtige petearen op it haadkertier fan de KP, doetiids fêstige yn it fabryk fan de hear [[Harmen Kingma]], direkteur fan in timmerfabryk yn Ljouwert, en syn frou Annie. Hielendal allinnich rêde se har mei ûnder oaren ferfier fan wapens nei Limburch en Amsterdam.'

== Swierrichheden ==
Doe't Esmée, Wijbenga omskriuwt har as [[Nymfomany|nymfomane]], ferhâldingen krige mei ferskillende fersetsminsken ûntstiene swierrichheden. Dochs liket dit allegear rabjen, omdat der gjin betroubere boarnen oan te wizen binne. It gong folslein mis doe't Esmée, yn opdracht fan it ferset, kontakt sykje moast mei de SD ([[Sicherheitsdienst]]). Esmée rekke fereale op in Dútske offisier, Hans Schmälzlein, Oberzahlmeister by it ''Verpflegungsamt'' yn Grins en gie by him yn. Al barde dat pas op 7 july 1944, in goed wike foardat se Ljouwert definityf ferliet. It strykte net mei har rol yn it ferset.&lt;br&gt;Krijn van den Helm hat sein dat Esmée fan him kontakt mei Dútske offisieren sykje moast. Dat seit [[Pieter Wybenga|Pieter Wijbenga]] ek, lid fan de KP yn Ljouwert. Hy en Krijn woenen Esmée ynsette om twa SD’ers nei [[Makkum]] te lokjen dêr't se deasketten wurde soene. Troch omstannichheden waard dit him net. Der binne ek oare eardere KP’ers dy't sein hawwe dat Esmée spionearre yn opdracht fan Krijn. Guonts sizze dat se sa ynformaasje oer har broer Dave besocht te krijen, dy't oppakt wie doe't er mei in fiskersboat út IJmuiden wei nei [[Ingelân]] besocht te kommen. Dave stoar koart foar de befrijing yn [[Bergen-Belsen]].

== Ferrie ==
Op 15 july 1944 wie der in oerfal fan de Dútsers op it haadopslachplak fan it ferset, it tsiispakhús fan Tamminga, en se fûnen in tal wichtige dokuminten. Esmée waard net mear fertroud. Piet Oberman woe har foar it [[feemgerjocht]] bringe. Krijn van den Helm naam it foar har op, dat Piet Oberman joech har de kar: út Ljouwert weigean of deasketten wurde. Troch ûndersyk hat letter bliken dien dat se neat ferret hat, mar dat de ferwûne fersetsman [[Ben de Vries]] by in SD-ferhear trochslein wie. 

Esmée gie út Ljouwert wei en dûkte ûnder by har mem. De SD socht har . Esmée har saneamde freondinne Ans Jaakke hat har ferret, dat se waard oppakt troch de SD op 9 augustus 1944. De SD besocht har om te draaien, mar dêr is se net op yngien. It is net dudlik wat se presys tsjin de SD sein hat, mar op de jûn fan 7 septimber 1944 waard se mei [[Luitje Kremer]] (1920-1944), 24 jier en lid fan de KP Noard-Drinte deasketten. De oare deis waard se yn it [[Van Starkenborghkanaal]] fûn. Esmée leit yn [[Baarn]] begroeven.

== De byldfoarming ==
[[File:Esmée van Eeghen graf Baarn 6.JPG|thumb|Van Eeghen har grêf yn Baarn]]
De mienings oer Van Eeghen hawwe lange tiid ferdield west. Hja waard wol as dûbeldspionne sjoen, in soarte fan [[Mata Hari]] dy't it ferset yn Ljouwert ferret hawwe soe. Ek de skuld foar de dea fan [[Krijn van den Helm]], dy't troch de SD'er [[Pieter Johan Faber]] yn Amersfoart deasketten waard is wol oan har taskreaun. Bewiis is der lykwols nea foar fûn. It is wol sa dat har manear fan libjen fan Van Eeghen by de fersetslju yn Ljouwert net altyd goed foel. 

De figuer Silvia yn it boek ''[[Reis door de nacht]]'' fan [[Anne de Vries]] is loswei basearre op Esmée van Eeghen; [[Paul Verhoeven]] syn heldinne Rachel Stein yn de film ''Zwartboek'' ek. De musical ''Esmée'' fan komponist [[Theo Loevendie]] en librettist [[Jan Blokker]] giet oer har affêre mei Hans Schmälzlein en de [[NCRV]] bestege omtinken oan Van Eeghen yn de rige ''Wonderlijke Wegen''.

== Rehabilitaasje ==
Op 12 april 2024 waard troch it [[Frysk Fersetsmuseum]] te Ljouwert earherstel oan fan Eeghen ferliend. &lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2516469-eerherstel-verzetsvrouw-esmee-van-eeghen-beeld-femme-fatale-bijstellen Eerherstel verzetsvrouw Esmée van Eeghen, 'beeld femme fatale bijstellen']. NOS (12 april 2024). Rieplachte op 12 april 2024.&lt;/ref&gt; Foar it museum stiet sûnt it nije histoarysk ûndersyk fan [[Hessel de Walle]] foar syn boek ''Vrouwen van het Friese verzet: gevecht op vele fronten'' fêst dat Esmée oan 'e goede kant stie. Ek makke it museum bekend har namme tegearre mei dy fan [[Wieke Bosch]] (1882 -1945) taheakje te sillen oan in monumint mei de nammen fan fallen fersetsstriders. &lt;ref&gt; [https://www.friesverzetsmuseum.nl/over-het-museum/nieuws/2024/fries-verzetsmuseum-past-verzetsmonument-aan ''Fries verzetsmuseum voegt wieke bosch en esmée van eeghen toe aan verzetsmonument''] (12 april 2024)&lt;/ref&gt; De feitlike rehabilitaasje hat plak fûn op 15 maaie 2024.

[[Hessel de Walle]] skreau yn 2025 in biografy oer Van Eeghen. Hy konkludearet nei syn ûndersyk dat har rol yn it ferset folle lytser wie as oant dan ta oannommen waard, mar dat se gjin ferriedster wie.&lt;ref&gt;[https://www.rtvnoord.nl/cultuur/1290752/was-esmee-van-eeghen-nou-verzetsheld-verraadster-of-toch-vooral-een-femme-fatale Was Esmée van Eeghen nou verzetsheld, verraadster of toch vooral een femme fatale?], [[Reinder Smith]], [[RTV Noord]], 13 april 2025&lt;/ref&gt;

Op 2 maaie 2026 waard oan it Van Starkenborgkanaal by Grins op it plak dêr't beiden fermoarde binne op plechtige wize in tinkstien ûntbleate foar Esmée en [[Luit Kremer]].&lt;ref&gt;https://www.oogtv.nl/2026/05/gedenkteken-voor-esmee-van-eeghen-en-luit-kremer-onthuld-bij-paddepoelsterbrug/?fbclid=IwY2xjawRjOLpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuV0pLN0Zjbnl4Y1JTbDR0c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHqcnwMGZ99Jrn9I6RkxOGUoWeJmUhf7jBApRSR7jQIpOSZg8dmzjaEfQHnDr_aem_x5ufFCQi12zwe_5dAf1EqA [[Sebastiaan Scheffer]], [[Oogtv]]&lt;/ref&gt;


== Literatuer ==
* [[Loe de Jong]], ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog 1939-1945'', diel 7: Tweede helft (De Haach 1976).
* [[Pieter Wijbenga]], ''Bezettingstijd in Friesland'', diel 2: ''Met de rug tegen de muur'' (Ljouwert 1978).
* [[Ageeth Scherphuis]] en Anita van Ommeren, ''De oorlog van Esmée van Eeghen'' (Amsterdam 1988).
* Jan Meyers, ''Het lijk in het Van Starkenborghkanaal'', Maatstaf 42 (1994) nr. 11/12, 46-55.
* [[Ype Schaaf]], ''Dodelijke dilemma’s in het Friese verzet. Het veemgericht en Esmeé van Eeghen'' (Frjentsjer 1995).
* [[Arnold Karskens]], ''Beest contra beauty'', De Pers, 5-12-2011.
* Jan Meyers, ''Esmée. Een vrouw in oorlogstijd'' (Soesterberch 2011).
* Sander Schimmelpenninck van Oye, ''My Life'' (Canada 2016).
* [[Hessel de Walle]], ''Vrouwen van het Friese verzet: gevecht op vele fronten'' (Dokkum 2024).
* [[Hessel de Walle]], ''Verzetsvrouw Esmée van Eeghen van een kort leven en een lange weg naar eerherstel'' (Dokkum 2025).

{{boarnen|boarnefernijing=
* Wikipedia nl:, ''Esmée van Eeghen''
* [[Tresoar]], Ljouwert
-----
{{Reflist}}
-----
; Keppelings om utens
*[http://www.tresoar.nl/mmtresoar/main/content/digiten/1.jsp Esmée van Eeghen op de side fan it Frysk Histoarysk en Taalkundich museum]
*[http://www.begraafplaats-baarn.nl/levensberichten/eeghen.htm Biografy Esmée van Eeghen]
*[http://www.dodenakkers.nl/oorlog/grafmonumenten/18-eeghen.html Pim de Bie, ''Het graf van Esmée van Eeghen'', mei biografyske feiten]
* [http://www.begraafplaats-baarn.nl/levensberichten/eeghen1.htm Artikel Vrij Nederland fan 13 septimber 1986. Minsken dy't Van Eeghen kend hawwe oan it wurd.]
}}

{{DEFAULTSORT:Eeghen, Esmee van}}
[[Kategory:Nederlânsk misdieslachtoffer]]
[[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Underdûker yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Persoan dy't stânrjochtlik eksekutearre is]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1918]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1944]]</text>
      <sha1>f4xcqxn2rwzvxwnjuh79lzvtgz2w9sv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Venom (band)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153421</id>
    <revision>
      <id>1229270</id>
      <parentid>1137794</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T09:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neptune, the Mystic</username>
        <id>39743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Studio-albums */ New album (https://bravewords.com/news/venom-to-release-into-oblivion-album-in-may-lay-down-your-soul-video-streaming/)</comment>
      <origin>1229270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6353" sha1="1odt626t05nsgnxzr0yntyyi3rp7336" xml:space="preserve">{{Ynfoboks band
| band_namme    = Venom
| ôfbylding     = Venom (Brutal Assault 2014).jpg
| ûnderskrift   = Venom yn 2014
| nasjonaliteit = {{GBRnasj}}
| sjongtaal     = [[Ingelsk]]
| sjenre        = [[Metal]]
| bestean       = [[1979]]-[[1992]],&lt;br&gt;[[1995]]-[[2002]],&lt;br&gt;[[2005]]-no 
| record label  = Neat Records,&lt;br&gt;Combat,&lt;br&gt;Steamhammer,&lt;br&gt;Spinefarm
| manager       = 
| prizen        = 
| webside       = 
| hjoeddeistige_leden = 
| âld_leden     = [[Jeffrey Dunn|Mantas]] &lt;small&gt;''(gitaar)'' (1978-1985) (1989–2002)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Anthony Bray|Abaddon]] &lt;small&gt;''(drums)'' (1978–1999)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Clive Archer|Jesus Christ]] &lt;small&gt;''(sang)'' (1979–1980)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Mike Hickey|Mykvs]] &lt;small&gt;''(gitaar)'' (2005–2007)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Tony Dolan|Demolition Man]] &lt;small&gt;''(bas &amp; sang)'' (1989–1992)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Dave  Young|V.X.S]] &lt;small&gt;''(toetsen)'' (1991–1992)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Anthony Lant|Antton]] &lt;small&gt;''(drums)'' (1999–2009)&lt;/small&gt;
| funksje1     = Sang &amp; Bas
| lid1          = [[Conrad Lant|Cronos]]
| funksje2      = Gitaar
| lid2          = [[John Dixon|La Rage]]
| funksje3      = Drums
| lid3          = [[Danny Needham|Danté]]
| funksje4      = 
| lid4          = 
| funksje5      = 
| lid5          = 
| funksje6      = 
| lid6          = 
| âldfunksje1   = 
| âldlid1       = 
}}
'''Venom''' is in [[Ingelân|Ingelske]] black[[metal]]band oprjochte yn [[1979]] yn [[Newcastle upon Tyne]]. De band brocht yn [[1981]] syn debútalbum ''Welcome to Hell'' út. Yn [[1992]] hold de band dermei op mar kaam yn [[1995]] wer by inoar foar in reüny, se makken yn [[2005]] in echte trochstart. De teksten fan de band gean benammen oer de [[dea]], de [[dúvel]] de [[hel]], [[bloed]] en [[Frou|froulju]]. Venom hat fyftjin studio-albums en seis live-albums útbrocht. 

===Reüny op Wâldrock=== 
Yn [[1995]] kamen Lant, Dunn en Bray de &quot;klassike&quot; line-up wer byinoar, te begjinnen mei in optreden as de headliner fan [[Wâldrock]] op 24 juny 1995. It album, “''Cast in Stone''”, waard yn [[1997]] útbrocht. Yn [[1999]] ûntstie der opnij skeel mei in soad besettingswikselingen as gefolch.

===Venom Inc.===
Yn april [[2015]], op it &quot;Keep It True Festival&quot; yn [[Dútslân]], fregen de organisatoaren fan it festival oan Mantas en Demolition Man oft se de nûmers fan Venom, mei Abaddon spylje woene. Mantas hie sûnt 1998 net mear mei Abaddon praat. Dus nei even neitinken spilen de twa eardere Venom-leden mei Abaddon sûnder dat se foar de show repetearre hiene.
Op dit punt brochten de trije de Venom-line-up fan 1985 -1992 tegearre ûnder de namme Venom Inc. omwille fan de fans. Yn 2017 ûndertekene de band in kontrakt by Nuclear Blast ûnder de namme Venom Inc. en brochten se it album, &quot;''Avé''&quot;, út.

Nei ferskate wrâldwide toernees spile te hawwen, frege Abaddon begjin maart oan it ein fan de Australyske toernee in skoft fan de bân fanwegen de berte fan syn dochter, en dermei stimde hy yn dat er tydlik ferfongen wurde soe troch [[Jeramie Kling]] foar in perioade fan ien of twa moannen om de Jeropeeske toer ôf te meitsjen. Lykwols, nei in pear persoanlike konflikten as gefolch fan syn gedrach slút Abbandon him net mear oan by Venom Inc. en Jeramie KIing wurdt sa in folweardich lid fan de band.

== Diskografy ==
===Studio-albums===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht op !! Label !! Single(s) 
|-
|Welcome to Hell
|desimber [[1981]]
|rowspan=4|Neat
|In League with Satan / Live like an Angel
|-
|Black Metal
|[[1 novimber]] [[1982]]
|
|-
|At War with Satan
|[[16 april]] [[1984]]
|
|-
|Possessed
|[[28 april]] [[1985]]
|
|-
|Calm Before the Storm
|[[7 novimber]] [[1987]]
|Filmtrax
|Fire
|-
|Prime Evil 
|[[9 oktober]] [[1989]]
|rowspan=3|Under One Flag
|
|-
|Temples of Ice
|[[31 maaie]] [[1991]]
|
|-
|The Waste Lands
|[[29 oktober]] [[1992]]
|
|-
|Cast in Stone
|[[11 novimber]] [[1997]]
|rowspan=2|Steamhammer
|
|-
|Resurrection
|[[25 april]] [[2000]]
|
|-
|Metal Black
|[[27 maart]] [[2006]]
|Sanctuary
|Antechrist
|-
|Hell
|[[9 juny]] [[2008]]
|rowspan=4|Spinefarm
|
|-
|Fallen Angels
|[[28 novimber]] [[2011]]
|Hammerhead,&lt;br&gt;
|-
|From the Very Depths
|[[27 jannewaris]] [[2015]]
|
|-
|Storm the Gates
|[[14 desimber]] [[2018]]
|
|-
|Into Oblivion
|[[1 maaie]] [[2026]]
|Noise Records
|}

===Live-albums===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht op !! Label 
|-
|Official Bootleg
|[[1986]]
| American Phonograph
|-
|Eine kleine Nachtmusik
| desimber [[1986]]
|Neat
|-
|The Second Coming
|[[4 maart]] [[1997]]
|Warhead
|-
|Bitten
|[[4 oktober]] [[2002]]
|NMC Music
|-
|Witching Hour
|[[14 july]] [[2003]]
|Demolition
|-
|Live from the Hammersmith Odeon Theatre
|[[2017]]
|The Store for Music
|}

===Kompilaasje-albums===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht op
|-
|From Hell to the Unknown...
|july [[1985]]
|-
|Welcome to Hell / Black Metal
|[[1986]]
|-
|The Singles 80-86
|septimber [[1986]]
|-
|Japanese Assault
|[[21 desimber]] [[1986]]
|-
|Acid Queen
|[[1991]]
|-
|In Memorium
|[[11 novimber]] [[1991]]
|-
|The Book of Armageddon
|[[15 septimber]] [[1992]]
|-
|Kissing the Beast
|rowspan=3|[[1993]]
|-
|Leave Me in Hell
|-
|Skeletons in the Closet
|-
|Old, New, Borrowed and Blue
|[[23 novimber]] [[1993]]
|-
|Black Reign
|[[1996]]
|-
|From Heaven to the Unknown
|[[1997]]
|-
|New Live &amp; Rare
|[[30 juny]] [[1998]]
|-
|Buried Alive
|[[28 novimber]] [[1999]]
|-
|The Collection
|[[2000]]
|-
|The Court of Death
|[[16 maaie]] [[2000]]
|-
|The Venom Archive
|[[2001]]
|-
|Greatest Hits &amp; More
|[[12 jannewaris]] [[2001]]
|-
|Darkest Hour
|rowspan=2|[[2002]]
|-
|Kissing the Beast
|-
|Lay Down Your Soul!
|[[11 oktober]] [[2002]]
|-
|In League with Satan
|rowspan=2|[[2003]]
|-
|Witching Hour -&lt;br&gt;The Best of Venom
|-
|The Seven Gates of Hell -&lt;br&gt;Singles 1980-1985
|[[13 jannewaris]] [[2003]]
|-
|MMV
|[[26 septimber]] [[2005]]
|-
|In Nomine Satanas -&lt;br&gt;The Neat Anthology (40 Years in Sodom)
|[[31 maaie]] [[2019]]
|-
|Sons of Satan:&lt;br&gt;Rare and Unreleased
|[[29 maaie]] [[2020]]
|}

{{Commons|Venom (musical group)}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.metal-archives.com/bands/Venom/128 Metal Archives]
}}


[[Kategory:Ingelske metalband]]
[[Kategory:Band oprjochte yn 1979]]
[[Kategory:Band opheft yn 1992]]
[[Kategory:Band oprjochte yn 1995]]
[[Kategory:Band opheft yn 2002]]
[[Kategory:Band oprjochte yn 2005]]</text>
      <sha1>1odt626t05nsgnxzr0yntyyi3rp7336</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Willem de Vlamingh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161764</id>
    <revision>
      <id>1229240</id>
      <parentid>1105039</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Libben */ [[]]</comment>
      <origin>1229240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7022" sha1="iud256c2j8z1le24k3dq2m3qw543wov" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = Public art - Willem de Vlamingh, Burswood.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Willem Hesselsz de Vlamingh
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[28 novimber]] [[1640]]
| berteplak                    = [[East-Flylân]]
| stoarn                       = om [[1698]] hinne (57/58 jier)
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = seefarder
| aktyf as                     = Untdekkingsreizger
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Willem de Vlamingh''' ([[East-Flylân]], [[28 novimber]] [[1640]] – nei [[1698]]) wie in Nederlânske [[seeman]] en [[ûntdekkingsreizger]], dy 't hast alle wrâldseeën befearn hat. Hy wie belutsen by de walfiskfeart yn de [[Noardlike Iissee]], op [[Grienlân]], [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]], [[Nova Zembla]], en [[Strjitte Davis]].&lt;ref&gt;Marion Peters, ''De wijze koopman, Het wereldwijde onderzoek van Nicolaes Witsen (1641-1717), burgemeester en VOC-bewindhebber van Amsterdam'', s. 85.&lt;/ref&gt;

== Libben ==
Yn 1688 soe er in eilân ûntdutsen hawwe by [[Nova Zembla]] dat er nei [[Nicolaas Witsen]] neamde. Witsen wie tige ynnommen mei de ferneamming, mar it eilân bliek in harsenspinsel.&lt;ref&gt;Marion Peters, ''De wijze koopman'', s. 173.&lt;/ref&gt; Noch yn itselde jier soe De Vlamingh in tocht meitsje nei [[Batavia]].&lt;ref&gt;http://www.nla.gov.au/exhibitions/southland/Char-Willem_de_Vlamingh.html&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:AMH-5329-NA Map showing a stretch of the Australian coast, with an insert of the island 't Rottenest.jpg|thumb|De kaart fan de westkust fan Austraalje fan Isaac de Graaff op grûn fan de reis fan De Vlamingh.]]
De Vlamingh waard yn 1696 kommandeur oer trije skippen dêr't er, yn opdracht fan de VOC-bewâldhawwers Joan Geelvinck en Witsen, de westkust fan [[Australië]] fierder mei yn kaart brocht. &lt;ref&gt;Marion Peters, ''De wijze koopman, Het wereldwijde onderzoek van Nicolaes Witsen (1641-1717), burgemeester en VOC-bewindhebber van Amsterdam'', s. 88.&lt;/ref&gt; Hy krige de opdracht om in ynwenner fan it geheimsinnige [[Terra Australis]] te fangen en te sykjen nei it fermiste VOC-skip ''De Ridderschap'', dat op 11 july 1693 út Nederlân ôfset wie nei [[Batavia]] mei 325 man oan board. Begjin 1694 hie ''De Ridderschap'' [[Kaap de Goede Hoop]] oandien, dêrnei wie it ferdwûn sûnder in spoar nei te litten.

Op 2 of 3 maaie 1696 fear De Vlamingh fan [[Teksel]] wei mei it fregat de ''Geelvinck'', beselskippe troch de hoeker ''Nijptangh'' en it galjoot '''t Weseltje''. De Vlamingh krige wiidweidige ynstruksjes mei, dêr't ek in paragraaf oer [[Tristan da Cunha (eilân)|Tristan da Cunha]] yn opnommen wie. Hy moast ûndersykje oft dêr in goed ankerplak wie en in goed plak om oan lân te gean. Ek hie er opdracht it eilân en omlizzende eilannen yn kaart te bringen. It resultaat wie dat de VOC definityf besleat dat Tristan Da Cunha ûngeskikt wie as ferfarskingsstasjon op de rûte nei de East.

By Kaap de Goeie Hope bleau it skip langer as de bedoeling wie; de bemanning moast opbetterje fan [[skuorbot]]. Der kaam noch in kartograaf oan board en trije tolken en slaven dy't [[Maleisk]] praten en nei in suksesfolle tocht frijlitten wurde soene. De skilder dy't jin op it each hiene wie al ôfset nei Batavia en de predikant oan board krige opdracht om kustprofilen te meitsjen.

Earst waard it eilantsje [[Sint-Paul (eilân)|St. Paul]] en letter it njonken lizzende eilân [[Amsterdam (eilân)|Amsterdam]] ûndersocht, mar elk spoar fan de ''Ridderschap van Holland'' ûntbruts. De Vlamingh liet op beide eilannen platsleine tinnen skûtels efter mei ynskripsjes dêr 't er yn oanjoech dat er der west hie. Koarn en earten waarden útsiedde foar takomstige skipbrekkelingen. &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110406122353/http://www.vlieland-info.nl/vlamingh.html&lt;/ref&gt;

Dêrnei gie de ekspedysje fierder om de westkust fan Australië te ûndersykjen, dy't op 29 desimber berikt waard. Hy ûntduts [[Swarte swan|swarte swannen]] oan de [[Swan (rivier)|Swannerivier]], tichteby it hjoeddeiske [[Perth]]. Oant dy tiid waard oannaam dat der allinnich wite swannen bestiene. Hy brocht de omkriten fan Rottnesteilân yn kaart en de kust oant de hjoeddeistige Golf fan Exmouth. Der waard ek in besite brocht oan it [[Dirk Hartogeilân]], dêr 't op in hichte it tinnen boerd mei ynskripsje fûn waard dat Hartog der yn 1616 achterlitten hie. De Vlamingh naam it boerd mei en liet in nije peal oprjochtsje mei in nij boerd mei de tekst:&lt;br&gt;

''1616 den 25 October is hier aengecomen het schip d' Eendraght van Amsterdam; de oppercoopman Gilles Mibais van Luyck; schipper Dirck Hartoghs van Amsterdam, Den 27 dito te seyl gegaen nae Bantam. De onderkoopman Jan Stijn; de opperstierman Pieter Doekes van Bil; Anno 1616.''

''1697 den 4 February is hier aangecomen het schip de Geelvinck van Amsterdam, den commanderent schipper Willem de Vlamingh van Vlielandt; adsistent Joan van Bremen van Coppenhagen; opperstierman Michiel Blom van Bremen. De hoecker de Nijptangh; schipper Gerrit Collaert van Amsterdam; adsistent Theodorus Heermans van ditto; d'opperstierman Gerrit Gerritsz van Bremen. 't Galjoot 't Weseltje, gezaghebber Cornelis de Vlamingh van Vlielandt; stierman Coert Gerritsz van Bremen. En van hier gezeylt met ons vloot den 12 dito voorts het Zuytlandt te ondersoecken en gedestineert voor Batavia.''

De ekspedysje fan De Vlamingh wie wat navigaasje en eksporaasje oanbelanget in sukses. Op grûn fan syn waarnimmingen makke [[Isaak de Graaf]] in sekuere kaart fan de folsleine Australyske westkust. Witsen wie lykwols ynearsten net sa bliid. Hy hie him der mear fan foarsteld. It lân bea gjin mooglikheden foar hannel en wie wyld en ûntagonklik. It wie ek nearne slagge mei minsken yn kontakt te kommen. Letter feroare Witsen fan betinken en prate er mei lof oer de ekspedysje.

De earstfolgjende ekspedysje, yn 1705 út Batavia wie ûnder [[Maerten van Delft]], gie nei de noardkust fan Australië.

== Ferneamingen == 
Ien fan de twa nije fearboaten fan [[Rederij Doeksen]] is ferneamd nei Willem de Vlamingh, it [[Willem de Vlamingh (skip út 2019)| MS Willem de Vlamingh]]. Op Flylân is der in dyk en yn [[Almere]] in strjitte nei Willem de Vlamingh ferneamd.

{{commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DAS/detailVoyage/92800 Dutch Asiatic Shipping, J.R. Bruijn, F.S. Gaastra, I. Schöffer]
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Vlamingh, Willem}}
[[Kategory:Nederlânsk seeman]]
[[Kategory:Nederlânsk ûntdekkingsreizger]]
[[Kategory:Feriene Eastyndyske Kompanjy]]
[[Kategory:Skiednis fan Austraalje]]
[[kategory:Persoan berne op Flylân]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1640]]</text>
      <sha1>iud256c2j8z1le24k3dq2m3qw543wov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikolaj Leontjewitsj Benois</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169655</id>
    <revision>
      <id>1229258</id>
      <parentid>1155732</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Benua_NL.jpg ferfongen troch [[c:File:Портрет_Н._Л._Бенуа_работы_В._И._Думитрашко_(Петергоф).jpg|Портрет_Н._Л._Бенуа_работы_В._И._Думитрашко_(Петергоф).jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: более содержа</comment>
      <origin>1229258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3505" sha1="svhp88rn3m8i3ul5jph8ssmae75i6a2" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = Портрет Н. Л. Бенуа работы В. И. Думитрашко (Петергоф).jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{RUSnasj}}
| berne                        = [[1 july]] [[1813]]
| berteplak                    = [[Sint Petersburch]]
| stoarn                       = [[11 desimber]] [[1898]] (85 jier)
| stjerplak                    = Sint Petersburch
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = Arsjitekt
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = Grutte gouden medalje fan de keizerlike keunstakademy
| webside                      = 
}}
'''Nikolaj Leontjewitsj Benois''', [[Russysk]]: ''Никола́й Лео́нтьевич Бенуа́'', ek '''Nicolas Benois''' ([[Sint Petersburch]], [[Juliaanske kalinder|A.S.]] [[1 july]] [[1813]] - dêre, [A.S] [[11 desimber]] [[1898]]) wie in Russyske [[arsjitekt]] dy't yn [[Peterhôf (stêd)|Peterhof]] en oare bûtenwiken fan St. Petersburch wurke.

== Biografy ==
Benois waard yn Ruslân berne as dochter fan Anna Katarina (Groppe), dy't fan Dútsk komôf wie, en in Frânske heit, Louis Jules Benois (út Brie, [[Saint-Ouen-sur-Morin]]). Hy studearre oan de Keizerlike Keunstakademy fan 1827 oant 1836. Acht jier letter waard er oansteld as hofarsjitekt fan [[Nikolaas I fan Ruslân]] en hold er tafersjoch op ferskate projekten yn 'e stêd Peterhof, benammen de keizerlike haadstallen (1847-1852). Hy foel yn it 19e-iuwske Ruslân op troch syn foarkar foar de [[Neogotyk|neogoatyske]] styl fan arsjitektuer en dekoraasje.

Benois ûntwurp inkelde fan de earste treinstasjons yn Ruslân, benammen yn Strelna, [[Tsarskoje Selo]] en Nij Peterhof; dy lêste wurdt as syn masterwurk beskôge. Letter yn syn karriêre wurke er ek yn de [[Kaukasus]], dêr't er it Simmerpaleis fan de Underkening yn Likani, [[Georgië]] ûntwurp. Hy ûntwurp ek it gebou fan it Sweedske teäter yn [[Helsinki]] (''Nya Teatern'', 1866). 

Benois waard beïerdige yn St. Petersburch op it begraafplak Volkovo.

Hy boaske oan Camilla, dochter fan arsjitekt Alberto Cavos dy't it Mariinsky Teäter ûntwurp. It pear krige fjouwer soannen. Fan harren spesjalisearre Alexander Benois him yn dekorûntwerp, Albert Benois wie skilder en Leon Benois waard in foaroansteand arsjitekt. Syn dochter troude mei de byldhouwer Eugeny Aleksandrovitsj Lanceray, en út dat houlik kamen de keunstners Zinaida Serebriakova en Eugene Lanceray fuort. De akteur [[Peter Ustinov]] wie in oerpakesizzer.

== Kar út syn wurk ==
&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Petergof, the building of post office.jpg|Postkantoar yn [[Peterhôf (stêd)|Peterhof]]
Svenska teatern after 1930.jpg|Sweedsk teäter yn [[Helsinki]]
Новый Петрогоф станция.JPG|It nije stasjon fan Peterhof 
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Nicholas Benois|Nikolai Leontjewitsch Benois}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Foar boarnen, noaten en referinsjes sjoch: [[:en:Nicholas Benois]]
}}

{{DEFAULTSORT:Benois, Nikolaj Leontjewitsj}}
[[Kategory:Russysk arsjitekt]]
[[Kategory:Russysk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Russysk persoan fan Frânsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1813]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1898]]</text>
      <sha1>svhp88rn3m8i3ul5jph8ssmae75i6a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Ynfoboks wrâlderfgoed</title>
    <ns>10</ns>
    <id>176965</id>
    <revision>
      <id>1229267</id>
      <parentid>1211898</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Der sieten in pear parameters yn dy't net konsekwint wiene. Fierder kopke tafoege.</comment>
      <origin>1229267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3524" sha1="rjjpd68fpf0xwa5wrz3hamkjbl3od40" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #DCDBE0
| kop      = {{{namme|}}}
| soort    = [[File:UNESCO logo.svg|25px]] &lt;small&gt;UNESCO-wrâlderfgoed&lt;/small&gt;
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{tekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1 = Algemiene ynformaasje
| head1_1 = lân                             | item1_1 = {{{lân|}}}
| head1_2 = {{{bestjoerlike ienheid 1|}}}   | item1_2 = {{{namme bestjoerlike ienheid 1|}}}
| head1_3 = {{{bestjoerlike ienheid 2|}}}   | item1_3 = {{{namme bestjoerlike ienheid 2|}}}
| head1_4 = plak                            | item1_4 = {{{plak|}}}
| head1_5 = ûnderdiel fan                   | item1_5 = {{{ûnderdiel fan|}}}
| head1_6 = UNESCO-regio                    | item1_6 = {{{UNESCO-regio|}}}
| head1_7 = UNESCO-folchnûmer               | item1_7 = {{{UNESCO-folchnû.|}}}
| head1_8 = kritearia                       | item1_8 = {{{kritearia|}}}
| head1_9 = ynskriuwing                     | item1_9 = {{{ynskriuwing|}}}
| head2_1 = útwreiding                      | item2_1 = {{{útwreiding|}}}
| head2_2 = koördinaten                     | item2_2 = {{{koördinaten|}}}
| head2_3 = gebiet                          | item2_3 = {{{gebiet|}}}
| head2_4 = buffersône                      | item2_4 = {{{buffersône|}}}
| head2_5 = bedrige                         | item2_5 = {{{bedrige|}}}
           
| image0   = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0 = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1   = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1 = {{{ôfbyldingstekst3|}}}
| otherkop = {{#if:{{{webside|}}}|Webside}}
| other1   = {{#if:{{{webside|}}}|{{{webside}}}}}
| otherkop2= {{#if:{{{mapname|}}}|Kaart}}
| other4   = {{#if:{{{mapname|}}}|
  {{Posysjekaart|{{{mapname}}}
  |lat_deg={{{lat_deg}}}
  |lat_min={{{lat_min}}}
  |lat_sec={{{lat_sec|0}}}
  |lat_dir={{{lat_dir|N}}}
  |lon_deg={{{lon_deg}}}
  |lon_min={{{lon_min|}}}
  |lon_sec={{{lon_sec|0}}}
  |lon_dir={{{lon_dir|E}}}
  |width={{#if:{{{mapwidth|}}}|{{{mapwidth}}}|260}}
  |float=center
  |mark={{{mark|Black Spot.png}}}
  |marksize={{{marksize|8}}}
  |maptype={{{maptype|}}}
  |label=
  |position={{{labelposition|right}}}
  |caption={{{tekst by posysjekaart|}}}
  }}}}
| kop99   = [[Wrâlderfgoedlist|UNESCO-wrâlderfgoedlist]] 
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinne jo sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks wrâlderfgoed
| soarte                      = 
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 
| tekst                       = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| plak                        = 
| kritearia                   = 
| ûnderdiel fan               = 
| UNESCO-regio                = 
| UNESCO-folchnû.             = 
| ynskriuwing                 = 
| útwreiding                  = 
| koördinaten                 = 
| gebiet                      = 
| buffersône                  = 
| bedrige                     = 
| webside                     = 
| mapname                     = 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 
| lat_min                     = 
| lat_sec                     = 
| lat_dir                     = 
| lon_deg                     = 
| lon_min                     = 
| lon_sec                     = 
| lon_dir                     = 
| tekst by posysjekaart       = 
}}&lt;/pre&gt;
}}

[[Kategory:Ynfoboks Kultuer|wralderfgoed]]
[[Kategory:Ynfoboks Natoer|wralderfgoed]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjjpd68fpf0xwa5wrz3hamkjbl3od40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229268</id>
      <parentid>1229267</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1229268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3553" sha1="pxnnbwtzdzxn5o7om90mdmfx3o72ntt" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #DCDBE0
| kop      = {{{namme|}}}
| soort    = [[File:UNESCO logo.svg|25px]] &lt;small&gt;UNESCO-wrâlderfgoed&lt;/small&gt;
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{tekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1 = Algemiene ynformaasje
| head1_1 = lân                             | item1_1 = {{{lân|}}}
| head1_2 = {{{bestjoerlike ienheid 1|}}}   | item1_2 = {{{namme bestjoerlike ienheid 1|}}}
| head1_3 = {{{bestjoerlike ienheid 2|}}}   | item1_3 = {{{namme bestjoerlike ienheid 2|}}}
| head1_4 = plak                            | item1_4 = {{{plak|}}}
| head1_5 = ûnderdiel fan                   | item1_5 = {{{ûnderdiel fan|}}}
| head1_6 = UNESCO-regio                    | item1_6 = {{{UNESCO-regio|}}}
| head1_7 = UNESCO-folchnûmer               | item1_7 = {{{UNESCO-folchnû.|}}}
| head1_8 = kritearia                       | item1_8 = {{{kritearia|}}}
| head1_9 = ynskriuwing                     | item1_9 = {{{ynskriuwing|}}}

| kop2 = Lokaasje en omfang
| head2_1 = útwreiding                      | item2_1 = {{{útwreiding|}}}
| head2_2 = koördinaten                     | item2_2 = {{{koördinaten|}}}
| head2_3 = gebiet                          | item2_3 = {{{gebiet|}}}
| head2_4 = buffersône                      | item2_4 = {{{buffersône|}}}
| head2_5 = bedrige                         | item2_5 = {{{bedrige|}}}
           
| image0   = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0 = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1   = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1 = {{{ôfbyldingstekst3|}}}
| otherkop = {{#if:{{{webside|}}}|Webside}}
| other1   = {{#if:{{{webside|}}}|{{{webside}}}}}
| otherkop2= {{#if:{{{mapname|}}}|Kaart}}
| other4   = {{#if:{{{mapname|}}}|
  {{Posysjekaart|{{{mapname}}}
  |lat_deg={{{lat_deg}}}
  |lat_min={{{lat_min}}}
  |lat_sec={{{lat_sec|0}}}
  |lat_dir={{{lat_dir|N}}}
  |lon_deg={{{lon_deg}}}
  |lon_min={{{lon_min|}}}
  |lon_sec={{{lon_sec|0}}}
  |lon_dir={{{lon_dir|E}}}
  |width={{#if:{{{mapwidth|}}}|{{{mapwidth}}}|260}}
  |float=center
  |mark={{{mark|Black Spot.png}}}
  |marksize={{{marksize|8}}}
  |maptype={{{maptype|}}}
  |label=
  |position={{{labelposition|right}}}
  |caption={{{tekst by posysjekaart|}}}
  }}}}
| kop99   = [[Wrâlderfgoedlist|UNESCO-wrâlderfgoedlist]] 
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinne jo sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks wrâlderfgoed
| soarte                      = 
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 
| tekst                       = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| plak                        = 
| kritearia                   = 
| ûnderdiel fan               = 
| UNESCO-regio                = 
| UNESCO-folchnû.             = 
| ynskriuwing                 = 
| útwreiding                  = 
| koördinaten                 = 
| gebiet                      = 
| buffersône                  = 
| bedrige                     = 
| webside                     = 
| mapname                     = 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 
| lat_min                     = 
| lat_sec                     = 
| lat_dir                     = 
| lon_deg                     = 
| lon_min                     = 
| lon_sec                     = 
| lon_dir                     = 
| tekst by posysjekaart       = 
}}&lt;/pre&gt;
}}

[[Kategory:Ynfoboks Kultuer|wralderfgoed]]
[[Kategory:Ynfoboks Natoer|wralderfgoed]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pxnnbwtzdzxn5o7om90mdmfx3o72ntt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Judikje Simons</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181749</id>
    <revision>
      <id>1229236</id>
      <parentid>1190534</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>plaatsjes</comment>
      <origin>1229236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="4fp7zsakzoou865dbbt934w6gvcg9ep" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| namme                = Judikje Simons
| ôfbylding            = Turnerinnen der niederländischen Goldriege von 1928.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = Judikje Simons (fierste rjochts) mei de oare leden fan de gouden turnploech yn 1928
| echte namme          = Judikje Simons
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[20 augustus]] [[1904]]
| berteplak            = [[De Haach]] 
| stjerdatum           = [[20 maart]] [[1943]] 
| stjerplak            = [[Sobibór]] {{Flagge PL}}
| etnisiteit           = 
| regionale identiteit = 
| grutte               =
| gewicht              = 
| sport                = [[Turnen]]
| ûnderdiel            = 
| trener               = 
| 1etitel              = 
| OS                   = [[Olympyske Simmerspullen 1928|Amsterdam 1928]]
| PS                   = 
| ekstra               = 
| debút                = 
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = {{Goudgrut}} 1x [[Olympyske Spullen]] 1928
| webside              = 
}}
'''Judikje Simons''' ([[De Haach]], [[20 augustus]] [[1904]] - [[Sobibór]], [[Poalen]], [[20 maart]] [[1943]]) wie in [[Nederlân|Nederlânsk]] [[Turnen|turnster]].
[[Ofbyld:Israëlitisch Weeshuis Utrecht 8-4-2010.JPG|left|thumb|175px|Stroffelstiennen oan de Utrechtse Nieuwegracht]]
Sy die yn [[Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 1928|1928]] ienris mei oan de [[Olympyske Spullen|Olympyske Simmerpullen]]. Sy waard yn [[Amsterdam]] Olympysk kampioene, mei it Nederlânske team op de mearkamp. It wie de earste kear dat it turnjen foar froulju op it Olympyske programma stie.

Simons boaske yn [[1935]] mei Bernard Themans. It pear wenne yn it ''[[Centraal Israëlitisch Weeshuis]]'' oan de Nieuwegracht yn [[Utert (stêd)|Utert]], dêr't se 'heit en mem' fan de weesbern wiene.

Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] waarden hja mei harren twa bern deportearre nei it ferneatigingskamp Sobibór en dêr fuortendaliks nei oankomst op 20 maart 1943 fermoarde. Judikje Simons ferstoar yn de âldens fan 38 jier. Tagelyk mei de húshâlding Themans, waarden ek alle (sa'n santich) bern en it folsleine personiel fan it weeshûs fuortfierd. Mar in pear bern oerlibben de kriich.

Yn 2010 waarden ta neitins oan de slachtoffers fiif [[stroffelstien]]nen, tinktekens makke troch de Dútske keunstner [[Gunter Demnig]], op it trottoir foar it eardere weeshûs oanbrocht.

==Resultaten==
=== Olympyske Simmerspullen ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jier
! Plak
! Resultaten
|-
|[[Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 1928|1928]]||{{NEDf}}&lt;br&gt;[[Olympyske Simmerspullen 1928|Amsterdam]]||{{Goud-OS}} Mearkamp lannen
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:DE
* Wikipedy:NL
}}

{{DEFAULTSORT:Simons, Judikje}}
[[Kategory:Nederlânsk turner]]
[[Kategory:Nederlânsk Olympysk kampioen]]
[[Kategory:Persoan omkommen yn Sobibór]]
[[Kategory:Holokaustslachtoffer]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1904]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1943]]</text>
      <sha1>4fp7zsakzoou865dbbt934w6gvcg9ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ideaaloanspraak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189533</id>
    <revision>
      <id>1229246</id>
      <parentid>1229024</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Klaasgroen hat de side [[Evenredich oanpart]] omneamd ta [[Ideaaloanspraak]]: Dit wurd wurdt yn it Dútsk standert brûkt foar dit konsept</comment>
      <origin>1229024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4391" sha1="5qu0pexr7vfwxju6o75fs2eelmhylhs" xml:space="preserve">It '''evenredich oanpart''' of '''proporsjoneel oandiel''' is de wearde fan items dy't in entiteit ideaal fertsjinje of ûntfange soe. Yn [[ekonomy]], [[filosofy]] en sosjale karteory ferwiist it nei de totale wearde fan guod, boarnen of aktiva dêr't in persoan of groep rjocht op hat of in oanspraak op makket. Yn de polityk giet it om de ideale ferdieling fan sitten.

== Earlike ferdieling fan sitten ==

=== Partijen ===
Yn parlemintêre demokrasyen mei proporsjonele fertsjintwurdiging hat elke [[politike partij]] rjocht op sitten yn ferhâlding ta it oantal stimmen dat it krigen hat. Dit probleem, wat ûntstiet as identike, ûndielbere items (sitten) ferdield wurde ûnder entiteiten, wurdt ek wol de sitferdieling neamd.

==== Formule ====
Bygelyks, yn evenredige fertsjintwurdiging basearre op in partijlistsysteem, is it evenredige sitoandiel fan in [[politike partij]] gelyk oan har stimmenoandiel fermannichfâldige mei it oantal beskikbere sitten. It ideale oantal sitten dat in partij krije soe is dêrom:

&lt;math&gt; \text{Evenredich oanpart =} \frac{\text{Stimmen}_\text{partij}}{\text{Stimmen}_\text{totaal}} \cdot \text{Sitten}&lt;/math&gt;

As der 5 beskikbere sitten binne yn in gebiet mei 300 kiezers, en in partij krijt 106 stimmen, dan is it proporsjonele oandiel foar dy partij likernôch 1,77.
Derneist kin deselde wearde krigen wurde troch it oantal stimmen foar in partij te dielen troch de kiesdieler.

&lt;math&gt; \text{Evenredich oanpart =} \frac{\text{Stimmen}_\text{partij}}{\text{Kiesdieler}_\text{effektive stimmen}}&lt;/math&gt;

== Ofrûning==
In proporsjoneel oandiel fan 1,77 moat fansels noch wol ôfrûne wurde om't ûndielber binne. Neffens de [[standertôfruning]] sil dit ornaris 2 wurde. De kwotumrigel seit dat de ôfrûning inkeld nei boppe of nei ûnderen ta plakfine moat. Dit resultearret yn in totaal fan 1 of 2 sitten. Wannear't in partij of regio mear of minder kriit as dat, wurdt de kwotumrigel skeind. Hjirmei komt de proporsjonaliteit fan 'e ferkiezingsútslach ûnder druk te stean om't oare partijen of regio's dan automatysk te min of folle sitten tawezen krije.

== Effektive stimmen ==
De kiesdrompel spilet in wichtige rol by it berekkenjen fan de sitferdieling. Ofhinklik fan de brûkte metoade wurdt bepaald oft stimmen foar partijen dy't de drompel net helje, wol of net meiteld wurde.

=== Praktysk foarbyld ===
By de [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|Twadde Keamerferkiezings fan 2023]] berikten 15 partijen de kiesdrompel. Dit resultearre yn in totaal fan 195.254 fergriemde stimmen . De ûndersteande tabel jout in oersjoch fan dizze ferdieling en de gefolgen foar it proporsjonele oanpart fan 'e partijen dy't de kiesdrompel wol helle hawwe. De 2,81 sitten foar de &quot;oare partijen&quot; wurde sa proporsjoneel mooglik werferdield ûnder de oerbleaune effektive stimmen.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Proporsjoneel oandiel yn 2023
! Partij
! Oantal stimmen
! E.O. mei alle stimmen
! E.O. mei effektive stimmen
|-
! PVV
| 2.450.878
| 35.24
| 35.91
|-
! GL-PvdA
| 1.643.073
| 23.62
| 24.07
|-
! VVD
| 1.589.519
| 22.85
| 23.29
|-
! NSC
| 1.343.287
| 19.31
| 19.68
|-
! D66
| 656.292
| 9.44
| 9.62
|-
! BBB
| 485.551
| 6.98
| 7.11
|-
! CDA
| 345.822
| 4.97
| 5.07
|-
! SP
| 328.225
| 4.72
| 4.81
|-
! DENK
| 246.765
| 3.55
| 3.62
|-
! PvdD
| 235.148
| 3.38
| 3.45
|-
! FVD
| 232.963
| 3.35
| 3.41
|-
! SGP
| 217.270
| 3.12
| 3.18
|-
! CU
| 212.532
| 3.06
| 3.11
|-
! Volt
| 178.802
| 2.57
| 2.62
|-
! JA21
| 71.345
| 1.03
| 1.05
|-
! Oaren
| 195.254
| 2.81
| -
|-
! Som
! 10.432.726
! 150
! 150
|}

== Degressive evenredigens ==
Yn in distriktstelsel hat elk [[kiesdistrikt]] rjocht op sitten yn ferhâlding ta syn befolking. Yn it Nederlânske kieskringestelsel is dit basearre op it oantal stimmen. Dit kin derta liede dat lytse regio's (lykas [[Karibysk Nederlân]]) hielendal gjin stim hawwe. Dêrom wurdt somtiden degressive evenredigens brûkt. Dit is it gefal yn 'e [[Jeropeeske Uny]] of de [[Feriene Steaten]]. Dit betsjut dat it stimrjocht net mear evenredich is oan de grutte fan 'e regio's, mar it garandearret wol dat elk lân of steat goed fertsjintwurdige is. Twa foarbylden út 'e EU binne Malta en Lúksemboarch, dy't lytser of like grut as Fryslân binne, mar 6 eigen fertsjintwurdigers krije. Nederlân en België krije bygelyks ek mear sitten as har evenredige oanpart.

[[Kategory:Kiesstelsel]]
[[Kategory:Ekonomy]]
[[Kategory:Filosofy]]</text>
      <sha1>5qu0pexr7vfwxju6o75fs2eelmhylhs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229248</id>
      <parentid>1229246</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Ynlieding oanpasse</comment>
      <origin>1229248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4500" sha1="7jbkev7quudehskjs143a27nm1j6812" xml:space="preserve">De '''ideaaloanspraak''', of it '''evenredich oanpart''', jout yn de polityk oan hoefolle sitten in entiteit takomme soe by in strikt evenredige ferdieling fan stimmen, wêrby’t ek fraksjes fan sitten meirekkene wurde.

Yn [[ekonomy]], [[filosofy]] en sosjale karteory ferwiist it nei de totale wearde fan guod, boarnen of aktiva dêr't in persoan of groep rjocht op hat of in oanspraak op makket. It is de wearde fan items dy't in entiteit ideaal fertsjinje of ûntfange soe. 

== Earlike ferdieling fan sitten ==

=== Partijen ===
Yn parlemintêre demokrasyen mei proporsjonele fertsjintwurdiging hat elke [[politike partij]] rjocht op sitten yn ferhâlding ta it oantal stimmen dat it krigen hat. Dit probleem, wat ûntstiet as identike, ûndielbere items (sitten) ferdield wurde ûnder entiteiten, wurdt ek wol de sitferdieling neamd.

==== Formule ====
Bygelyks, yn evenredige fertsjintwurdiging basearre op in partijlistsysteem, is it evenredige sitoandiel fan in [[politike partij]] gelyk oan har stimmenoandiel fermannichfâldige mei it oantal beskikbere sitten. It ideale oantal sitten dat in partij krije soe is dêrom:

&lt;math&gt; \text{Evenredich oanpart =} \frac{\text{Stimmen}_\text{partij}}{\text{Stimmen}_\text{totaal}} \cdot \text{Sitten}&lt;/math&gt;

As der 5 beskikbere sitten binne yn in gebiet mei 300 kiezers, en in partij krijt 106 stimmen, dan is it proporsjonele oandiel foar dy partij likernôch 1,77.
Derneist kin deselde wearde krigen wurde troch it oantal stimmen foar in partij te dielen troch de kiesdieler.

&lt;math&gt; \text{Evenredich oanpart =} \frac{\text{Stimmen}_\text{partij}}{\text{Kiesdieler}_\text{effektive stimmen}}&lt;/math&gt;

== Ofrûning==
In proporsjoneel oandiel fan 1,77 moat fansels noch wol ôfrûne wurde om't ûndielber binne. Neffens de [[standertôfruning]] sil dit ornaris 2 wurde. De kwotumrigel seit dat de ôfrûning inkeld nei boppe of nei ûnderen ta plakfine moat. Dit resultearret yn in totaal fan 1 of 2 sitten. Wannear't in partij of regio mear of minder kriit as dat, wurdt de kwotumrigel skeind. Hjirmei komt de proporsjonaliteit fan 'e ferkiezingsútslach ûnder druk te stean om't oare partijen of regio's dan automatysk te min of folle sitten tawezen krije.

== Effektive stimmen ==
De kiesdrompel spilet in wichtige rol by it berekkenjen fan de sitferdieling. Ofhinklik fan de brûkte metoade wurdt bepaald oft stimmen foar partijen dy't de drompel net helje, wol of net meiteld wurde.

=== Praktysk foarbyld ===
By de [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|Twadde Keamerferkiezings fan 2023]] berikten 15 partijen de kiesdrompel. Dit resultearre yn in totaal fan 195.254 fergriemde stimmen . De ûndersteande tabel jout in oersjoch fan dizze ferdieling en de gefolgen foar it proporsjonele oanpart fan 'e partijen dy't de kiesdrompel wol helle hawwe. De 2,81 sitten foar de &quot;oare partijen&quot; wurde sa proporsjoneel mooglik werferdield ûnder de oerbleaune effektive stimmen.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Proporsjoneel oandiel yn 2023
! Partij
! Oantal stimmen
! E.O. mei alle stimmen
! E.O. mei effektive stimmen
|-
! PVV
| 2.450.878
| 35.24
| 35.91
|-
! GL-PvdA
| 1.643.073
| 23.62
| 24.07
|-
! VVD
| 1.589.519
| 22.85
| 23.29
|-
! NSC
| 1.343.287
| 19.31
| 19.68
|-
! D66
| 656.292
| 9.44
| 9.62
|-
! BBB
| 485.551
| 6.98
| 7.11
|-
! CDA
| 345.822
| 4.97
| 5.07
|-
! SP
| 328.225
| 4.72
| 4.81
|-
! DENK
| 246.765
| 3.55
| 3.62
|-
! PvdD
| 235.148
| 3.38
| 3.45
|-
! FVD
| 232.963
| 3.35
| 3.41
|-
! SGP
| 217.270
| 3.12
| 3.18
|-
! CU
| 212.532
| 3.06
| 3.11
|-
! Volt
| 178.802
| 2.57
| 2.62
|-
! JA21
| 71.345
| 1.03
| 1.05
|-
! Oaren
| 195.254
| 2.81
| -
|-
! Som
! 10.432.726
! 150
! 150
|}

== Degressive evenredigens ==
Yn in distriktstelsel hat elk [[kiesdistrikt]] rjocht op sitten yn ferhâlding ta syn befolking. Yn it Nederlânske kieskringestelsel is dit basearre op it oantal stimmen. Dit kin derta liede dat lytse regio's (lykas [[Karibysk Nederlân]]) hielendal gjin stim hawwe. Dêrom wurdt somtiden degressive evenredigens brûkt. Dit is it gefal yn 'e [[Jeropeeske Uny]] of de [[Feriene Steaten]]. Dit betsjut dat it stimrjocht net mear evenredich is oan de grutte fan 'e regio's, mar it garandearret wol dat elk lân of steat goed fertsjintwurdige is. Twa foarbylden út 'e EU binne Malta en Lúksemboarch, dy't lytser of like grut as Fryslân binne, mar 6 eigen fertsjintwurdigers krije. Nederlân en België krije bygelyks ek mear sitten as har evenredige oanpart.

[[Kategory:Kiesstelsel]]
[[Kategory:Ekonomy]]
[[Kategory:Filosofy]]</text>
      <sha1>7jbkev7quudehskjs143a27nm1j6812</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evenredich oandiel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189544</id>
    <redirect title="Ideaaloanspraak" />
    <revision>
      <id>1229256</id>
      <parentid>1216937</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Ideaaloanspraak]]</comment>
      <origin>1229256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="o9en1ae0bsihcres4fqvyn9eje7vxml" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ideaaloanspraak]]</text>
      <sha1>o9en1ae0bsihcres4fqvyn9eje7vxml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Proporsjoneel oandiel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189545</id>
    <redirect title="Ideaaloanspraak" />
    <revision>
      <id>1229257</id>
      <parentid>1216938</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Ideaaloanspraak]]</comment>
      <origin>1229257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="o9en1ae0bsihcres4fqvyn9eje7vxml" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ideaaloanspraak]]</text>
      <sha1>o9en1ae0bsihcres4fqvyn9eje7vxml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sitferdieling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191211</id>
    <revision>
      <id>1229249</id>
      <parentid>1229023</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Ferbettering taal en betsjutting</comment>
      <origin>1229249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7659" sha1="g0of2aco26h081ronfrq2blw0c62c2h" xml:space="preserve">{{Stavering}}
'''Sitferdieling''' is it proses wêrby't sitten yn in [[wetjouwende macht]] tawizen wurde oan entiteiten lykas [[Politike partij|politike partijen]] of [[Kiesdistrikt|kiesdistrikten]] op basis fan 'e útslaggen fan in [[ferkiezing]].

By evenredige fertsjintwurdiging is it doel om kiezersfoarkarren sa akkuraat mooglik oer te setten yn fertsjintwurdiging. Sa kin it persintaazje stimmen dat in partij of regio krijt oerienkomme mei it persintaazje sitten. De [[ideaaloanspraak]] komt lykwols út op in getal mei sifers efter de komma. Dêrom moat der ôfrûne wurde. Der binne ferskate metoaden dy't ferskillend ôfrûnje en dêrmei ek ferskillende risseltaten opsmite kwa sitferdieling.

Wannear't in sitferdieling sawol lanlik tusken partijen as tusken regio's útfierd wurdt, wurdt der sprutsen fan in foarm fan [[dûbeldevenredigens]]. Sa brûke [[Skandinaavje|Skandinavyske]] lannen gauris lykmakkermandaten.

== Metoaden ==
Der wurde ferskate metoaden brûkt foar de tawizing fan sitten by ferkiezings, dy't rûchwei yn twa groepen ferdield wurde kinne: in metoade dy't wurket mei [[Grutste-oerskottemetoade|grutste oerskotten]] en ferskate metoaden dy't wurkje op basis fan [[Grutste-gemiddeldemetoade|grutste gemiddelden]]. Fan de lêste groep binne de [[D'Hondt-metoade]] (ôfrûning op folsleine sitten) en de [[Sainte-Laguë-metoade]] (standertôfrûning) de meast brûkte metoades.

== Tapassing ==
De ferkiezingsútslach neffens ferskate metoades kin berekenne wurde troch de ûndersteande stappen te folgjen. De kiesdieler kin op ferskate wizen bepaald wurde. It meast evenredige risseltaat wurdt behelle wannear't inkeld de stimmen op partijen boppe de [[kiesdrompel]] meinaam wurde.

* Berekkenje de [[kiesdieler]] troch it totale oantal (effektive) stimmen op te tellen en te dielen troch it oantal te ferdielen sitten.
* Berekkenje it [[Evenredich oanpart|evenredige oanpart]] fan eltse entiteit troch har stimtal te dielen troch de kiesdieler.
* Bepaal hoefolle hiele sitten der oant no ta yn totaal ferdield binne troch de oanbelangjende ôfrûnrigel ta te passen.
** By de [[Standertôfruning|standertôfrûning]] kin it wêze dat alle sitten nei dizze stap al korrekt ferdield binne.
* Soargje derfoar dat it totale oantal sitten goed útkomt troch:
** By de grutste-oerskottemetoade de restsitten ien foar ien ta te wizen op folchoarder fan de grutste oerskotten efter de komma.
** By de grutste-gemiddeldemetoade de fikitive parlemintsgrutte te feroarjen troch de kiesdieler oan te passen oan de lêste sit.

Hâld by de grutste-gemiddeldemetoade rekken mei de ôfrûnrigels by de lêste sit. Hat in partij bygelyks 10 sitten helle? Diel it oantal stimmen op dy partij dan by D'Hondt troch 10 en by Sainte Laguë troch 9,5.

== Praktykfoarbyld ==
Dit rekkenfoarbyld is ôflaat fan 'e risseltaten fan 'e dielsteatesferkiezings fan 2024 yn [[Saksen (dielsteat)|Saksen]]. 2.142.517 stimmen waarden útbrocht op 6 partijen om 119 sitten te ferdielen. De krekte kiesdieler, ofwol it Hare-kwotum, komt út op 18.004,34 stimmen de sit. De [[Sainte-Laguë-metoade]] waard brûkt by de eigentlike ferkiezing.

=== Grutste-gemiddelemetoades ===

==== Sainte-Laguë-metoade ====
De Sainte-Laguë-metoade begjint ek mei in kiesdieler fan 18.004,34 stimmen de sit. It oantal stimmen foar eltse partij wurdt dield troch dizze dieler, en it risseltaat wurdt standert ôfrûne. Yn dit foarbyld komt it totale oantal sitten op 120, ien mear as de fereaske 119. Om dit oerskot te korrizjearjen, wurdt de fiktive parlemintsgrutte oanpast. Mei in revisearre kiesdieler fan 18.105,47 wurde úteinlik de 119 sitten korrekt tawizen. De fiktive parlemintsgrutte is dan 118,34. De lêste sit giet nei de SPD wêrtroch CDU úteinlik útkomt op 41 sitten, om't se op in evenredich oanpart fan 14,38 útkomme.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Dielsteateferkiezings fan 2024 yn Saksen
!Sitten
!119
! colspan=&quot;4&quot; |Sainte-Laguë-metoade
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Ofrûning
! colspan=&quot;4&quot; |Standertôfrûning
|-
!CDU
|749.216
|41,61 {{Opgong}}
|42
|41,38 {{Delgong}}
|'''41'''
|-
!AfD
|719.274
|39,95 {{Opgong}}
|40
|39,73 {{Opgong}}
|'''40'''
|-
!BSW
|277.173
|15,39 {{Delgong}}
|15
|15,31 {{Delgong}}
|'''15'''
|-
!SPD
|172.002
|9,55 {{Opgong}}
|10
|9,50 {{Opgong}}
|'''10'''
|-
!Grünen
|119.964
|6,66 {{Opgong}}
|7
|6,63 {{Opgong}}
|'''7'''
|-
!Linke
|104.888
|5,83 {{Opgong}}
|6
|5,79 {{Opgong}}
|'''6'''
|-
!Totaal
!2.142.517
!119
!120
!118,34
!119
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Kiesdieler
! colspan=&quot;2&quot; |18.004,34
! colspan=&quot;2&quot; |18.105,47
|}
==== D'Hondt-metoade ====
De D'Hondt-metoade begjint mei in kiesdieler fan 18.004,34 stimmen de sit. It oantal stimmen foar eltse partij wurdt dield troch dizze dieler, wêrby't it risseltaat efter de komma fuortfalt. It oantal sitten dat op dizze wize berekkene is, wurdt byinoar opteld. Yn dit foarbyld jout dit 115 sitten, fjouwer minder as de fereaske 119. Om dit tekoart te korrizjearjen, wurdt it parlemint fiktyf fergrutte. Mei in oanpaste kiesdieler fan 17.481,33 wurde alle 119 sitten úteinlik ferdield. De fiktive parlemintsgrutte is dan 122,56. De lêste sit giet nei Die Linke, dy't útkomt op 6,00.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Dielsteateferkiezings fan 2024 yn Saksen
!Sitten
!119
! colspan=&quot;4&quot; |D'Hondt-metoade
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Ofrûning
! colspan=&quot;4&quot; |&lt;nowiki&gt;Net | Nei ûnderen&lt;/nowiki&gt;
|-
!CDU
|749.216
|41,&lt;s&gt;61&lt;/s&gt;
|41
|42,&lt;s&gt;86&lt;/s&gt;
|'''42'''
|-
!AfD
|719.274
|39,&lt;s&gt;95&lt;/s&gt;
|39
|41,&lt;s&gt;15&lt;/s&gt;
|'''41'''
|-
!BSW
|277.173
|15,&lt;s&gt;39&lt;/s&gt;
|15
|15,&lt;s&gt;86&lt;/s&gt;
|'''15'''
|-
!SPD
|172.002
|9,&lt;s&gt;55&lt;/s&gt;
|9
|9,&lt;s&gt;84&lt;/s&gt;
|'''9'''
|-
!Grünen
|119.964
|6,&lt;s&gt;66&lt;/s&gt;
|6
|6,&lt;s&gt;86&lt;/s&gt;
|'''6'''
|-
!Linke
|104.888
|5,&lt;s&gt;83&lt;/s&gt;
|5
|6,&lt;s&gt;00&lt;/s&gt;
|'''6'''
|-
!Totaal
!2.142.517
!119
!115
!122,56
!119
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Kiesdieler
! colspan=&quot;2&quot; |18.004,34
! colspan=&quot;2&quot; |17.481,33
|}
It ferskil yn risseltaten kin benammen ferklearre wurde troch ferskillen yn ôfrûning. Bygelyks, D'Hondt rûnet de 6,86 sitten fan Die Grünen net ôf. Hjirtroch falt de 0,86 efter de komma fuort. Sainte-Laguë rûnet de 6,66 sitten fan Die Grünen regulier omheech ôf nei 7. As gefolch hjirfan krije de twa grutste partijen, CDU en AfD, beide in ekstra sit tawizen ûnder D'Hondt yn ferliking mei Sainte Laguë. Dit giet ten koste fan de lytsere partijen SPD en Die Grünen.

=== Grutste-oerskottemetoade ===
It oantal stimmen foar eltse partij wurdt dield troch de kiesdieler fan 18.004,34, wêrby't it risseltaat net ôfrûne wurdt om't alles efter de komma fuortfalt. It oantal hiele sitten dat op dizze wize berekkene is, wurdt byinoar opteld. Yn dit foarbyld jout dit 115 hiele sitten, fjouwer minder as de fereaske 119. De [[restsitten]] wurde dêrnei takend op folchoarder fan heechste oerskotten efter de komma. Hjirtroch krije alle partijen útsein SPD en BSW in restsit tawizen en komt it totaal wer op 119 sitten.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Dielsteateferkiezings fan 2024 yn Saksen
!Sitten
!119
! colspan=&quot;5&quot; |Grutste-oerskottenmetoade
|-
!Partij
!Stimmen
![[Evenredich oanpart|E.O.]]
!Hiele sitten
!Oerskot
!Restsitten
!Totaal
|-
!CDU
|749.216
|41,&lt;s&gt;61&lt;/s&gt;
|41
|0,61
|1
|'''42'''
|-
!AfD
|719.274
|39,&lt;s&gt;95&lt;/s&gt;
|39
|0,95
|1
|'''40'''
|-
!BSW
|277.173
|15,&lt;s&gt;39&lt;/s&gt;
|15
|0,39
|
|'''15'''
|-
!SPD
|172.002
|9,&lt;s&gt;55&lt;/s&gt;
|9
|0,55
|
|'''9'''
|-
!Grüne
|119.964
|6,&lt;s&gt;66&lt;/s&gt;
|6
|0,66
|1
|'''7'''
|-
!Linke
|104.888
|5,&lt;s&gt;83&lt;/s&gt;
|5
|0,83
|1
|'''6'''
|-
!Totaal
!2.142.517
!119
!115
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; |4
!119
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Kiesdieler
! colspan=&quot;5&quot; |18.004,34
|}

== Sjoch ek ==

* [[Ideaaloanspraak]]
* [[D'Hondt-metoade]]
* [[Sainte-Laguë-metoade]]
* [[Grutste-gemiddeldemetoade]]
* [[Grutste-oerskottemetoade]]

[[Kategory:Kiesstelsel]]</text>
      <sha1>g0of2aco26h081ronfrq2blw0c62c2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barbie (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191335</id>
    <revision>
      <id>1229263</id>
      <parentid>1228701</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1229263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30653" sha1="5vimgcnj9ykvf1ljoxuy86tzc4a9j7e" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Barbie The Movie Logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Barbie_2023_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Barbie''
| regisseur                = [[Greta Gerwig]]
| produsint                = [[David Heyman]]&lt;br&gt;[[Margot Robbie]]&lt;br&gt;[[Tom Ackerley]]&lt;br&gt;[[Robbie Brenner]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Greta Gerwig]]&lt;br&gt;[[Noah Baumbach]]
| basearre op              = [[Barbie (pop)]] fan [[Mattel]]
| kamerarezjy              = [[Rodrigo Prieto]]
| muzyk                    = [[Mark Ronson]]&lt;br&gt;[[Andrew Wyatt]]
| filmstudio               = [[Heyday Films]]&lt;br&gt;[[Warner Bros.]]&lt;br&gt;[[LuckyChap Entertainment]]&lt;br&gt;[[NB/GG Pictures]]&lt;br&gt;[[Mattel Films]]
| distribúsje              = [[Warner Bros.]]
| haadrollen               = [[Margot Robbie]]&lt;br&gt; [[Ryan Gosling]]
| voice-over               = [[Helen Mirren]]
| byrollen                 = [[America Ferrera]]&lt;br&gt; [[Ariana Greenblatt]]&lt;br&gt; [[Will Ferrell]]&lt;br&gt; [[Kate McKinnon]]&lt;br&gt; [[Rhea Perlman]]&lt;br&gt; [[Simu Liu]]&lt;br&gt; [[Michael Cera]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]
| premiêre                 = [[9&amp;nbsp;july]] [[2023]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[fantasy (sjenre)|fantasy]][[komeedzjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 114 minuten
| budget                   = $145&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $1.448,1&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 1 × [[Oscar]]&lt;br&gt;2 × [[Golden Globe]]&lt;br&gt;3 × [[Grammy Award]]&lt;br&gt;3 × [[Saturn Award]]&lt;br&gt;2 × [[Satellite Award]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Barbie''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britske]] [[satire|satiryske]] [[fantasy (sjenre)|fantasy]][[komeedzjefilm]] út [[2023]] ûnder [[rezjy]] fan [[Greta Gerwig]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Margot Robbie]] en [[Ryan Gosling]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei de [[haadpersoan]], dy't de bekende [[pop]] mei [[Barbie (pop)|deselde namme]] is fan [[boartersguod]]merk [[Mattel]]. It [[plot|ferhaal]] folget Barbie en har [[freonskip|freon]] [[Ken (pop)|Ken]] op in reis fan selsûntdekking wannear't se nei in [[eksistinsjele krisis]] Barbielân ferlitte en nei de echte wrâld ta geane. Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Barbie'' oer it algemien tige positive [[resinsje]]s en yn 'e [[bioskoop]] groeide de film út ta in reuseftich [[kommersje]]el súkses en de meast [[opbringst (jild)|opbringende]] film fan [[2023]]. ''Barbie'' waard nominearre foar in grut tal [[priis (ûnderskieding)|prizen]] en wûn in [[Oscar]], twa [[Golden Globe]]s, trije [[Grammy Award]]s, trije [[Saturn Award]]s en twa [[Satellite Award]]s.

==Plot==
In [[stereotype]] [[Barbie (pop)|Barbie]] wennet mei alle oare Barbies en alle [[Ken (pop)|Kens]] yn Barbielân. Dêr hearsket in [[martriarchaat|matriargale]] [[maatskippij]] dêr't de Barbies de tsjinst útmeitsje en de Kens der foar spek en beane by sitte en (ornaris om 'e nocht) yndruk besykje te meitsjen op 'e Barbies. Wylst de ûnderskate Barbies [[dokter]] of [[abbekate]] of [[wittenskipster]] of [[presidint]]e binne, hingje de Kens de hiele dei op it [[strân]] om en beskôgje dat as harren [[berop]]. Der is ek in groep út produksje nommen modellen, dy't behannele wurde as ferskoppelingen omreden fan harren ûngewoane eigenskippen. Ien fan 'e Kens (&quot;Strân-Ken&quot;) [[leafde|hâldt fan]] stereotype Barbie en is allinnich mar [[gelokkigens|gelokkich]] as er by har wêze kin. Hy siket in neiere [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mar wit sels net hoe (in [[grap]] dy't ferwiist nei it ûntbrekken fan [[geslachtsorganen]] op Barbie- en Ken-poppen). It is lykwols in [[ûnbeäntwurde leafde]], want Barbie wiist him ôf yn it foardiel fan oare aktiviteiten en [[freonskip]]pen mei har freondinnen.

Op in [[jûn]], wannear't se mei de oare Barbies by har thús yn har [[Barbie Malibu Dreamhouse|Malibu Dreamhûs]] in [[dûns]]feest hâldt, wurdt Barbie ynienen grypt troch soargen oer [[ferstjerren|stjerlikens]], eat dêr't se noch nea earder oer [[tinken|neitocht]] hat. De oare [[moarn (deidiel)|moarn]] docht bliken dat se yn ien [[nacht]] in [[stjonkende azem]], [[sellulitis]] en [[platfuotten]] ûntwikkele hat. De soargeleaze rûtine fan har bestean en it aura fan klassike perfeksje dat alle Barbies hawwe, wurdt dêrtroch danich oantaast. Barbie beslút te rie te gean by Rare Barbie, in pop dêr't sa wyld mei [[boartsjen|boarte]] is, dat se skeind rekke is. Dyselde rikkemandearret har oan om nei de echte wrâld te [[reis|reizgjen]] en it [[bern (persoan)|bern]] te sykjen dat mei har boartet, mei't dat de boarne fan har swierrichheden is. Barbie folget dy goerie op en set ôf nei de echte wrâld. Strân-Ken jout him by har troch himsels as [[ferstekling]] op 'e [[efterbank (auto)|efterbank]] fan har [[kabriolet]] te ferskûljen.
{{Plotbedjer film}}
Nei't se yn 'e echte wrâld arrivearje yn [[Venice Beach (Los Angeles)|Venice Beach]], in mondêne [[wyk]] fan [[Los Angeles]], falle Barbie en Ken fan 'e iene [[ferheardens]] yn 'e oare. Se hiene har nea foarstelle kinnen dat der in oarsoartige maatskippij bestie as dy fan Barbielân, mar fan in matriargale maatskippij is yn [[Kalifornje]] gjin sprake. Barbie jout in fint dy't oan har sit in klap yn it gesicht, wêrnei't sy en Ken [[arrestearre]] wurde troch de [[plysje]]. Se binne al rillegau wer op frije fuotten, en Barbie beslút dat harren [[klean]] te [[seksy]] binne, dat se nimt Ken mei nei in [[kleanwinkel]] dêr't se oare (mar noch hieltyd tige seksy) klean oandogge. It docht bliken dat se gjin [[jild]] hawwe om foar de oankeapen te beteljen, dat se beslute de klean te [[dieverij|stellen]], mei as gefolch dat se jitris arrestearre wurde en fannijs koarte tiid fêstsitte.

Op basis fan 'e beide arrestaasjes wurdt de [[FBI]] him gewaar fan it bestean fan Barbie en Ken. De federale [[resjerzje]] meldt by [[boartersguod]]fabrikant [[Mattel]] dat der twa fan harren [[pop]]pen frij omrinne. De [[algemien direkteur]] fan Mattel [[skrik]]t dêr bot fan, om't him it &quot;[[Skipper (Barbie)|Skipper]]-ynsidint noch net fergetten is (wêrby't ien fan 'e út produksje nommen modellen, Skipper, yn 'e echte wrâld bedarre en de boel op stelten sette). Der wurdt sadwaande ynset op 'e finzenname fan Barbie en Ken. 

Barbie spoart har eigneresse op, dat it [[teenager|teenage]]famke Sasha blykt te wêzen. As se Sasha op har [[middelbere skoalle]] opsiket, jout dy har sokke skerpe [[krityk]] foar it oanfiterjen fan ûnreälistyske [[skientme]]standerts, dat Barbie [[gûlen|yn triennen]] by har wei flechtet. Fuort letter wurdt se oppikt troch in team [[befeiliging]]slju fan Mattel en ôffierd nei it [[haadkantoar]] fan it [[bedriuw]]. Ken sjocht ûnderwilens syn eagen út en leart oer it [[patriargaat]] dat yn 'e echte wrâld hearsket, wêrby't [[manlju]] de tsjinst útmeitsje. Hy fielt foar it earst yn syn bestean dat minsken [[respekt]] foar him hawwe. Hy reizget werom nei Barbielân, dêr't er foar de oare Kens it patriargaat preket en harren oantrunet om him te helpen en pas dat prinsipe ek ta yn Barbielân.

By Mattel ûntdekt Barbie dat har [[eksistinsjele krisis]] net feroarsake is troch Sasha, mar troch har [[mem]] Gloria, dy't de [[sekretaresse]] fan 'e algemien direkteur is. Sy hat de poppen bewarre dy't Sasha fuortdwaan woe en is dêr út [[nostalgy]] mei begûn te boartsjen wylst se dûnkere [[emoasje]]s en [[tinzen]] hie. De algemien direkteur, de [[finansjeel direkteur]] en de oare direksjeleden fan Mattel, dat allegearre manlju binne, besykje Barbie yn in [[ferpakking]] te stopjen om har werom te stjoeren nei it [[fabryk]] foar werfabrikaazje, mar Barbie hat it krekt op 'e tiid troch en spilet fan ruten. Op har flecht troch it haadkantoar moetet se in âldere frou mei de namme Ruth, dy't har helpt om út te naaien. Bûtendoar wurdt se oppikt troch Gloria en in ûnwillige Sasha, dy't har yn 'e auto oan har efterfolgers helpe te ûntkommen.

In [[entûsjast]]e Gloria en in wat langer wat minder [[tsjinnichheid|tsjinnige]] Sasha reizgje mei Barbie nei Barbielân ta, mar dêr oankommen blykt neat te wêzen sa't Barbie it efterlitten hie. De Kens hawwe yn 'e tuskentiid de macht oernommen en de oare Barbies [[yndoktrinaasje|yndoktrinearre]] om ûnderhearrige rollen oan te nimmen, lykas dy fan reewillige [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|faam]], liddige [[húsfrou]] en iverige [[húshâldster]]. Barbie besiket de oare Barbies oer te heljen om wer ûnôfhinklike froulju te wurden, mar rekket [[klinyske depresje|depressyf]] as har dat net slagget. Wannear't Gloria útfart oer de [[seksisme|inoar tsjinsprekkende standerts dêr't froulju yn 'e echte wrâld oan achte wurde te foldwaan]], helpt dat Barbie wer by de wâl op. Se beseft dat Gloria it fermogen hat om ta de oare Barbies troch te kringen. Mei help fan Rare Barbie en de út produksje nommen modellen begjinne Barbie, Gloria, Sasha en [[Allan (Barbie)|Allan]] (in soarte fan anty-Ken dêr't mar ien model fan útbrocht is) de oare Barbies ien foar ien te [[ûntfieren]] om harren [[harsenspieling]] ûngedien te meitsjen. 

Neitiid [[manipulaasje|manipulearje]] de Barbies de Kens sadat dy ûnderling [[slaanderij|slaande deilis]] reitsje. Dat liedt harren ôf fan harren doel om 'e manlike superioriteit yn 'e [[grûnwet]] fan Barbielân op te nimmen fia in [[referindum]] wêrby't inkeld de Kens [[stimrjocht]] hawwe. Tsjin 'e tiid dat de Kens útfochten binne, hawwe de Barbies de macht wer stevich yn 'e hannen en is de maatskippij werombrocht ta de ''[[status quo ante]]''. Mei't se no sels [[ûnderdrukking]] ûnderfûn hawwe, beslute de Barbies tenei de Kens en de ôfwikende modellen better te behanneljen. Barbie en Ken [[fermoedsoening|fermoedsoenje]] har mei-inoar en [[ûntskuldiging|ûntskuldigje]] har foarinoaroer foar misstappen út it [[ferline]]. Mar Barbie sjocht noch altyd gjin [[takomst]] foar harren tegearre. Wannear't Ken him beklaget oer wat der sûnder har moat, fiteret se him oan om in selsstannige [[identiteit]] te finen, los fan har. 

Barbie, dy't noch altyd net wis is fan wa't sy sels is, moetet Ruth wer, de âldere frou dy't har earder yn it haadkantoar fan Mattel holpen hat. Dat blykt de [[geast]] fan [[Ruth Handler]] te wêzen, de betinkster fan Barbie en ien fan 'e oprjochters fan Mattel. Sy leit oan Barbie út dat har ferhaal gjin fêste ein hat en dat se sels kieze kin wat se mei har bestean dwaan wol. Wannear't Barbie oanjout in [[libben]]e [[frou]] wurde te wollen, warskôget Ruth har dat se dêrmei ek foar in úteinlik [[ferstjerren]] kiest. Barbie nimt dat lykwols op 'e keap ta. Nei't se [[ôfskie]] nommen hat fan Ken, de oare Barbies en alle oare bewenners fan Barbielân, reizget Barbie mei Gloria en Sasha (dy't ûnderwilens ta in bettere [[mem]]-[[dochter]]relaasje kommen binne) werom nei de echte wrâld. Net folle letter sette Gloria, har man en Sasha Barbie ôf by in gebou dêr't se nei binnen giet en harsels oankundiget as &quot;Barbara Handler&quot;. It docht bliken dat se dêr foar har earste ôfspraak by de [[gynekolooch]] is.

==Rolferdieling==
[[File:Margot Robbie at 29th Critics' Choice Awards.jpg (brightened).png|right|thumb|160px|[[Margot Robbie]].]]
[[File:&quot;First Man&quot; Premiere at NASM (NHQ201810040122) (cropped).jpg|right|thumb|140px|[[Ryan Gosling]].]]
[[File:America Ferrera in 2021.jpg|right|thumb|180px|[[America Ferrera]].]]
[[File:Ariana Greenblatt (53672969621) (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Ariana Greenblatt]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| stereotype [[Barbie (pop)|Barbie]]
| [[Margot Robbie]]
|-
| strân-[[Ken (pop)|Ken]]
| [[Ryan Gosling]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Gloria
| [[America Ferrera]]
|-
| Sasha
| [[Ariana Greenblatt]]
|-
| [[voice-over|fertelster]]
| [[Helen Mirren]]
|-
| [[algemien direkteur]] fan [[Mattel]]
| [[Will Ferrell]]
|-
| rare Barbie
| [[Kate McKinnon]]
|-
| [[Ruth Handler]]
| [[Rhea Perlman]]
|-
| rivaal-Ken
| [[Simu Liu]]
|-
| [[Allan (Barbie)|Allan]]
| [[Michael Cera]]
|-
| [[presidint]]e Barbie
| [[Issa Rae]]
|-
| [[skriuwster]] Barbie
| [[Alexandra Shipp]]
|-
| [[natuerkundige]] Barbie
| [[Emma Mackey]]
|-
| [[dokter]] Barbie
| [[Hari Nef]]
|-
| [[basketbal]]-Ken
| [[Kingsley Ben-Adir]]
|-
| stereotype Ken
| [[Scott Evans (akteur)|Scott Evans]]
|-
| [[keunstner]] Ken
| [[Ncuti Gatwa]]
|-
| Aaron Dinkins
| [[Connor Swindells]]
|-
| [[finansjeel direkteur]] fan Mattel
| [[Jamie Demetriou]]
|-
| [[oarehelt|man]] fan Gloria
| [[Ryan Piers Williams]]
|-
| [[Midge (Barbie)|Midge]]
| [[Emerald Fennell]]
|-
| [[FBI]]-[[spesjaal agint|agint]]
| [[Ray Fearon]]
|-
| [[Barbie Video Girl]]
| [[Mette Towley]]
|-
| mem dy't Ken om 'e tiid freget
| [[Lauren Holt]]
|-
| [[abbekate]] Barbie
| [[Sharon Rooney]]
|-
| [[rjochter]] Barbie
| [[Ana Cruz Kayne]]
|-
| [[sjoernalist]]e Barbie
| [[Ritu Arya]]
|-
| [[diplomate]] Barbie
| [[Nicola Coughlan]]
|-
| Mattel-[[wurknimmer]]
| [[Asim Chaudhry]]
|-
| [[Skipper (Barbie)|Skipper]]
| [[Erica Ford (aktrise)|Erica Ford]]
|-
| [[Skipper (Barbie)|&quot;Growing Up&quot; Skipper]]
| [[Hannah Khalique-Brown]]
|-
| [[Teen Talk Barbie]]
| [[Marisa Abela]]
|-
| [[seemearmin]] Barbie
| [[Dua Lipa]] &lt;small&gt;([[cameo]])&lt;/small&gt;
|-
| seemearman Ken
| [[John Cena]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| Proust Barbie
| [[Lucy Boynton]]
|-
| [[Ken (pop)#Sugar Daddy Ken|Sugar Daddy Ken]]
| [[Rob Brydon]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| [[Earring Magic Ken]]
| [[Tom Stourton]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| de jonge Sasha
| [[Geneviève Toussaint]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
It idee om in [[live-action]]film te meitsjen op basis fan 'e [[populêr]]e [[pop]] [[Barbie (pop)|Barbie]] fan [[boartersguod]]fabrikant [[Mattel]] waard mids [[1980-er jierren]] al ûntwikkele by [[filmstudio]] [[Cannon Films]]. It kaam der lykwols nea fan. Yn [[2009]] sleat Mattel in oerienkomst mei [[Universal Pictures]], mar ek dat late nearne ta. Yn [[2014]] kaam der lykwols einlings en te'n lêsten beweging yn it projekt doe't Mattel in [[kontrakt]] foar it meitsjen fan in film sleat mei [[Sony Pictures]]. Der waard in [[senario]] skreaun en werskreaun, der waard nei in [[regisseur]] socht en [[akteur]]s waarden oanlutsen.

[[Komédiënne]] [[Amy Schumer]] waard yn [[desimber]] [[2016]] frege foar de [[titelrol]] en hja soe ek ynspraak yn it skript krije. Yn [[maart]] [[2017]] ferliet se it projekt alwer. Yn earste ynstânsje wiet Schumer dat oan it feit dat se y.f.m. har oare wurk te min tiid foar de nije film hie, mar yn [[2023]] joech se ta dat it te krijen hie mei mieningsferskillen oer it skript tusken harsels en de [[filmprodusint|produsinten]]. Neitiid wie der sprake fan dat [[Anne Hathaway (aktrise)|Anne Hathaway]] de rol fan Barbie spylje soe, mar dat rûn op 'e non doe't de opsje op 'e [[filmrjochten]], dy't Sony Pictures nommen hie, yn [[oktober]] [[2018]] ôfrûn.
[[File:Greta_Gerwig_Berlinale_2018.jpg|left|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Greta Gerwig]].]]

Mattel hie ûnderwilens foar de film in eigen filmstudio optuge, [[Mattel Films]]. Dat bedriuw sleat doe in nije oerienkomst mei [[Warner Bros.]] De produsinten by dy studio woene de [[Austraalje (lân)|Australyske]] aktrise [[Margot Robbie]] as Barbie hawwe, en [[Patty Jenkins]] kaam koart yn byld as regisseur. [[Ynon Kreiz]], de [[algemien direkteur]] fan Mattel, en [[Robbie Brenner]], it haad fan Mattel Films, wiene ûnder de yndruk fan sawol Margot Robbie har [[minsklik lichem|fysike]] likenis mei in Barbiepop, as fan har ideeën foar de film. Robbie rekke sadwaande net inkeld as [[haadrol]]spylster, mar ek as produsinte by de film belutsen, en sy wie it dy't foarstelde om [[Greta Gerwig]] as regisseur te freegjen. Robbie makke sels it earste kontakt mei Gerwig.

Gerwig wurke úteinlik op basis fan in senario dat skreaun wie troch harsels en har [[oarehelte|man]] [[Noah Baumbach]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene Robbie Brenner, Margot Robbie, har man [[Tom Ackerley]] en [[David Heyman]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] Warner Bros., Mattel Films, [[LuckyChap Entertainment]] fan Margot Robbie, [[Heyday Films]] fan David Heyman en [[NB/GG Pictures]]. Dêrmei wie ''Barbie'' in ynternasjonale [[ko-produksje]] tusken de [[Feriene Steaten]] en it [[Feriene Keninkryk]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]145&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Rodrigo Prieto]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Mark Ronson]] en [[Andrew Wyatt]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Barbie'' setten op [[22&amp;nbsp;maart]] [[2022]] útein en duorren oant en mei [[21&amp;nbsp;july]] fan dat jier. It meastepart fan 'e film waard opnommen yn 'e [[Warner Bros. Studios, Leavesden]], yn it [[Ingelân|Ingelske]] [[Ingelske greefskippen|greefskip]] [[Hertfordshire]]. Der waard ek op lokaasje filme, û.o. yn it [[Venice Beach Skatepark]] yn 'e [[wyk]] [[Venice Beach (Los Angeles)|Venice Beach]] yn [[Los Angeles]].
[[File:Barbie_and_Ken_costumes_from_Barbie_movie_at_Warner_Bros._Studio_Tour_Hollywood.jpg|right|thumb|180px|[[Kostúm]]s fan [[Barbie (pop)|Barbie]] en [[Ken (pop)|Ken]] út 'e film tentoansteld as ûnderdiel fan 'e [[Warner Bros. Studio Tour Hollywood]].]] 
===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Barbie'' waard fersoarge troch [[Warner Bros.]] De film gie op [[9&amp;nbsp;july]] [[2023]] yn [[Los Angeles]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[21&amp;nbsp;july]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] en [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[4&amp;nbsp;augustus]] [[2023]] by [[platemaatskippij]] [[WaterTower Music]]. Tagelyk mei ''Barbie'' draaide ek de [[biografyske film]] ''[[Oppenheimer (film)|Oppenheimer]]'' yn 'e bioskopen. In protte bioskoopbesikers seagen beide films efterinoaroan, in fenomeen dat ''Barbenheimer'' neamd waard. ''Barbie'' kaam op [[12&amp;nbsp;septimber]] [[2023]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]] en waard op [[17&amp;nbsp;oktober]] fan dat jier útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].

===Sinsuer===
Yn ferskate [[lannen en territoaria]] waard fan [[oerheid]]swegen it near lein op it fertoanen fan ''Barbie''. Yn [[Fjetnam]] wie de reden dêrfoar dat der yn 'e film in [[lânkaart]] te sjen is dêr't de saneamde [[Line fan Njoggen Streekjes]] op yntekene is. Dat is in [[Sina|Sineeske]] [[grins (line)|grinsline]] om alle ûnbewenne eilannen yn 'e [[Súdsineeske See]] hinne. Mei't oare lannen yn 'e regio [[territoriaal skeel yn de Súdsineeske See|ek oanspraak op dy eilannen meitsje]], is dat in gefoelich ûnderwerp. Ek yn 'e [[Filipinen]] ûntstiene dêr swierrichheden oer, mar dêr waard ''Barbie'' net ferbean, mar easke de nasjonale autoriteit op it mêd fan films dat de line ferdizene wurde soe.

Yn guon [[islam]]ityske lannen waard it fertoanen fan ''Barbie'' ferbean om't der in [[homo]] yn 'e film foarkomt (ien fan 'e Kens), en/of om't ien fan 'e Barbies spile wurdt troch in [[transseksualiteit|transseksuele]] aktrise. De film waard dêrom beskuldige fan it promoatsjen fan &quot;ferdjerlike [[Westerske wrâld|Westerske]] ynfloeden&quot;. Yn [[Koeweit]] en [[Algerije]] mocht ''Barbie'' alhiel net fertoand wurde, en ek yn [[Pakistan]] en [[Libanon]] ûntstie om 'e foarneamde reden kontroverse om 'e film hinne, mar dêr waard úteinlik besletten it fertoanen net oan bannen te lizzen. Yn beskate strang islamityske lannen, lykas [[Saûdy-Araabje]], waard ''Barbie'' net yn 'e bioskopen útbrocht.
[[File:Barbie_Movie_Reception1_(cropped_2).jpg|left|thumb|250px|[[Regisseur]] [[Greta Gerwig]] (rj.) mei [[CNN]]-[[presintatrise]] [[Abby Phillip]] by in evenemint yn it ramt fan 'e film op 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[ambassade]] yn [[Washington, D.C.]]]]

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Barbie'' oer it algemien tige positive [[resinsje]]s. Sa omskreau [[Michael Phillips (kritikus)|Michael Phillips]] fan 'e ''[[Chicago Tribune]]'' de film as &quot;in prachtich, eksintryk foarbyld fan [[merknamme|merk]]útwreiding en rou ûnferhoalen [[kommersje|kommersjalisme]]&quot;. [[Richard Brody]] fan it [[tydskrift]] ''[[The New Yorker]]'' fûn de film &quot;briljant, byldmoai en ferrekte grappich&quot;. Yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[krante]] ''[[The Guardian]]'' parte [[Peter Bradshaw]] oan ''Barbie'' 3 fan 5 [[stjer (figuer)|stjerren]] ta. Neffens him wie de film &quot;strieljend leaflik mei in koartseftich [[rôze]] [[tema (fiksje)|tema]]&quot;, mar hy fûn it ek &quot;in reuseftich twa oeren duorjend [[reklamespotsje]] foar in [[artikel (produkt)|produkt]].&quot; [[Ryan Gosling]] omskreau er as in &quot;sênesteller&quot;, mei't er &quot;alle bêste [[dialooch]]regels&quot; hie.

Neffens Lovia Gyarke fan ''[[The Hollywood Reporter]]'' wie de film in &quot;drege balansearact tusken hearrigens [oan Mattel] en subversiteit&quot;. Se hie lof foar de [[rezjy]] fan [[Greta Gerwig]], it [[produksje-ûntwerp]], de [[kostúm]]s, de [[soundtrack]] en it [[aktearjen]] fan 'e [[haadrolspiler]]s, mar [[krityk|bekritisearre]] de &quot;betiizjende [[polityk]] en de ûnoandwaanlike [[emoasje|emosjonele]] neismaak&quot;. Yn it blêd ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' priizge Peter Debruge de [[humor]] yn 'e film, mar hy konkludearre dat it eins &quot;in [[yntellekt]]uele [[ûnderfining]] [is], ynstee fan in emosjonelen-ien, en [dat it] fierhinne basearre [is] op 'e [[nostalgy]] fan it [[publyk]].&quot; 
[[File:Warner_Bros._Studios,_Leavesden,_September_2023.JPG|right|thumb|250px|Yn it [[studiokompleks]] fan [[Warner Bros. Studios, Leavesden]], yn [[Hertfordshire]], waard it meastepart fan ''Barbie'' filme.]]

[[Stephanie Zacharek]] hie yn in resinsje yn ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' lof foar it aktearjen fan [[Margot Robbie]] en Ryan Gosling en it produksje-ûntwerp fan 'e film, mar se fûn ''Barbie'' net botte [[feminist]]ysk en hielendal net subversyf. Yn 'e krante ''[[The Times]]'' skreau [[Camilla Long]] dat de film benammen de &quot;rôze, jammerjende bedriuwshabsucht&quot; fan [[Mattel]] etalearre. De boartersguodprodusint woe neffens har &quot;beskuldigings fan [[seksisme]] de loef ôfstekke&quot;, mar it draaide der (neffens har) op út dat de film sels &quot;seksistysk oandie&quot; mei de ôfskildering dat &quot;[[manlju]] stom binne, nei de [[sportskoalle]] geane, oeral hinne drave en neat jouwe om [[froulju]], wylst froulju ferstannige en [[ambysje|ambisjeuze]] mar úteinlik yn twastriid steande [[slachtoffer]]s binne.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Barbie'' in heech goedkarringspersintaazje fan 88%, basearre op 506 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[De film] is in fisueel tûzelsinnich meitsjende [[komeedzjefilm|komeedzje]], mei in [[gefoel foar humor]] dat op fernimstige wize oanfolle wurdt troch in subversive [[plot]].&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Barbie'' in goedkarringspersintaazje fan 80%, basearre op 67 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Barbie'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]637,3&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $810,8&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $1.448,1&amp;nbsp;miljoen, oftewol krapoan $1,5&amp;nbsp;miljard. Ofset tsjin it [[budget]] fan $145&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $1.303,1&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie ''Barbie'' de meast opbringende film fan [[2023]] en (doe) de op 13 nei meast opbringende film aller tiden. 
[[File:Barbie_Billboard.jpg|left|thumb|350px|Ien fan 'e folslein [[rôze]] [[reklameboerd|reklamebuorden]] dêr't de film mei oanpriizge waard.]]

===Prizen===
By de [[Oscar]]s, de wichtichste [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[priis (ûnderskieding)|prizen]] op it mêd fan [[film]], waard ''Barbie'' yn [[2024]] nominearre foar 6 prizen yn 5 [[kategory]]en, wêrûnder [[Oscar foar Bêste Film|bêste film]], bêste [[byrol]] fan in [[akteur]] ([[Ryan Gosling]]), bêste byrol fan in [[aktrise]] ([[America Ferrera]]), bêste adaptearre [[senario]], bêste orizjinele [[liet]] (''I'm Just Ken''), bêste [[produksje-ûntwerp]] en bêste [[kostúm]]ûntwerp. De film wûn de Oscar foar bêste orizjinele liet foar ''What Was I Made For?'' By de [[Golden Globes]] waard ''Barbie'' nominearre foar 9 prizen yn 7 kategoryen, wêrûnder [[Golden Globe foar Bêste Film – Musical of Komeedzje|bêste film (muscial of komeedzje)]], bêste [[regisseur]], bêste aktrise ([[Margot Robbie]]), bêste byrol fan in akteur (Ryan Gosling), bêste senario en bêste orizjinele liet (2 kear: ''Dance the Night'' en ''I'm Just Ken''). De film wûn 2 Golden Globes, foar bêste filmyske en kommersjele prestaasje en bêste orizjinele liet (''What Was I Made For?'').

By de [[Grammy Award]]s, de wichtichste Amerikaanske prizen op it mêd fan [[muzyk]], waard ''Barbie'' nominearre foar 12 prizen yn 8 kategoryen. Dêrûnder wiene plaat fan it jier (''What Was I Made For?''), liet fan it jier (''Dance the Night''), bêste [[popmuzyk|popsolo-optreden]] ([[Billie Eilish]] mei ''What Was I Made For?''), bêste [[rapmuzyk|rapliet]] (''Barbie World''), bêste soundtrackalbum foar fisuele media, bêste liet skreaun foar fisuele media (3 kear: ''Barbie World'', ''Dance the Night'' en ''I'm Just Ken'') en bêste [[fideoclip]] (''What Was I Made For?''). De film wûn 3 Grammys, foar liet fan it jier (''What Was I Made For?''), bêste kompilaasjesoundtrack foar fisuele media en bêste liet skreaun foar fisuele media (''What Was I Made For?''). De film wûn ek de [[Billboard Music Award|''Billboard'' Music Award]] foar bêste soundtrack. By de [[MTV Video Music Award]]s waard ''Barbie'' nominearre foar 6 prizen yn 4 kategoryen, wêrûnder bêste popliet en -optreden ([[Dua Lipa]] mei ''Dance the Night''), bêste [[goreografy]] (''Dance the Night'') en liet fan 'e simmer (3 kear: ''Barbie World'', ''Dance the Night'' en ''What Was I Made For?''). De film wûn de priis foar [[fideoclip]] mei in boadskip (Billie Eilish mei ''What Was I Made For?'').
[[File:Barbie_premiere_Sydney_Eva_Rinaldi_(53012382179).jpg|right|thumb|180px|De nasjonale [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[premiêre]] fan ''Barbie'' yn [[Sydney]], mei in [[rôze]] [[loper (flierkleed)|loper]] (ynstee fan in [[read]]enien).]]

''Barbie'' waard ek nominearre foar 4 [[Screen Actors Guild Award]]s yn 'e kategoryen bêste aktrise (Margot Robbie), bêste byrol fan in akteur (Ryan Gosling), bêste [[cast]] yn in film en bêste groep [[stuntlju]] yn in film. By de [[Saturn Award]]s waard de film nominearre yn 8 kategoryen, wêrûnder bêste [[fantasyfilm]], bêste regisseur, bêste byrol fan in akteur (Ryan Gosling), bêste filmsenario en bêste [[filmmuzyk]]. De film wûn 3 Saturn Awards, foar bêste akrise (Margot Robbie), bêste produksje-ûntwerp ([[Sarah Greenwood]]) en bêste kostúmûntwerp ([[Jacqueline Durran]]). By de [[Satellite Award]]s waard ''Barbie'' nominearre foar 11 prizen yn 10 kategoryen, wêrûnder bêste film, bêste regisseur, bêste aktrise yn in [[musical]] of [[komeedzjefilm]] (Margot Robbie), bêste byrol fan in akteur (Ryan Gosling), bêste byrol fan in aktrise (America Ferrera), bêste orizjinele senario, bêste [[filmmontaazje]], bêste kostúmûntwerp en bêste orizjinele liet (''I'm Just Ken''). De film wûn 2 Satellite Awards, foar bêste produksje-ûntwerp en bêste orizjinele liet (''What Was I Made For?'').

Om utens waard ''Barbie'' by de [[BAFTA's]], de wichtichste [[Feriene Keninkryk|Britske]] filmprizen, nominearre yn 5 kategoryen: bêste aktrise (Margot Robbie), bêste byrol fan in akteur (Ryan Gosling), bêste orizjinele senario, bêste produksje-ûntwerp en bêste kostúmûntwerp. De film waard yn 'e kategory bêste bûtenlânske film ek nominearre foar [[Filmpriis fan 'e Japanske Akademy]]. By de [[AACTA International Award]]s, de wichtichste ynternasjonale filmprizen fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]], it heitelân fan Margot Robbie, wûn ''Barbie'' de prizen yn 'e kategoryen bêste film, bêste aktrise (Robbie) en bêste byrol fan in akteur (Ryan Gosling).

''Barbie'' wûn prizen op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Palm Springs]] en it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Santa Barbara]]. De film waard ek nominearre foar de [[Hugo Award]], de wichtichste priis op it mêd fan [[fantasy (sjenre)|fantasy]]- en [[science fiction]]-[[literatuer]], yn 'e kategory bêste dramatyske presintaasje (lange foarm). Fierders wiene der 18 nominaasjes foar de [[Critics' Choice Movie Awards]] (6 wûn); 10 nominaasjes foar de [[People's Choice Awards]] (6 wûn); en 8 nominaasjes foar de [[Nickelodeon Kids' Choice Awards]] (4 wûn).

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.barbie-themovie.com/ Offisjele webside fan ''Barbie'']
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1517268/ Ynformaasje oer ''Barbie'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Barbie_(film) ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Barbie (film)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''Barbie'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske satiryske film]]
[[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]]
[[Kategory:Britske satiryske film]]
[[Kategory:Britske komeedzjefilm]]
[[Kategory:Britske fantasyfilm]]
[[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Warner Bros.]]
[[Kategory:Film fan Heyday Films]]
[[Kategory:Film fan LuckyChap Entertainment]]
[[Kategory:Mattel]]
[[Kategory:Film fan Greta Gerwig]]
[[Kategory:Film út 2023]]
[[Kategory:Film oer feminisme]]
[[Kategory:Film oer frouljushaat]]
[[Kategory:Film oer memmen en dochters]]
[[Kategory:Film oer in fiktyf lân]]
[[Kategory:Film basearre op boartersguod]]
[[Kategory:Winner fan de Golden Globe foar Bêste Film – Musical of Komeedzje]]</text>
      <sha1>5vimgcnj9ykvf1ljoxuy86tzc4a9j7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oppenheimer (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191350</id>
    <revision>
      <id>1229262</id>
      <parentid>1228757</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1229262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47930" sha1="sjrstq2a05i1ciuu0pk0n5i4j0n7xrx" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Oppenheimer film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Oppenheimer_(film).jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Oppenheimer''
| regisseur                = [[Christopher Nolan]]
| produsint                = [[Christopher Nolan]]&lt;br&gt;[[Emma Thomas]]&lt;br&gt;[[Charles Roven]]
| útfierend produsint      = [[J. David Wargo]]&lt;br&gt;[[James Woods]]
| senario                  = [[Christopher Nolan]]
| basearre op              = ''[[American Prometheus]]'' fan &lt;br&gt;[[Kai Bird]] en [[Martin J. Sherwin]]
| kamerarezjy              = [[Hoyte van Hoytema]]
| muzyk                    = [[Ludwig Göransson]]
| filmstudio               = [[Universal Pictures]]&lt;br&gt;[[Syncopy Inc.]]&lt;br&gt;[[Atlas Entertainment]]&lt;br&gt;[[Breakheart Films]]&lt;br&gt;[[Peters Creek Entertainment]]&lt;br&gt;[[Gadget Films]]
| distribúsje              = [[Universal Pictures]]
| haadrollen               = [[Cillian Murphy]]&lt;br&gt; [[Robert Downey jr.]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Emily Blunt]]&lt;br&gt; [[Matt Damon]]&lt;br&gt; [[Florence Pugh]]&lt;br&gt; [[Josh Hartnett]] &lt;br&gt; [[Benny Safdie]] &lt;br&gt; [[Alden Ehrenreich]] &lt;br&gt; [[David Krumholtz]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]
| premiêre                 = [[11&amp;nbsp;july]] [[2023]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]] &lt;small&gt;(diels [[swart-wyt]])&lt;/small&gt;
| sjenre                   = [[histoaryske film|histoaryske]] [[biografyske film]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 180 minuten
| budget                   = $100&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $975,8&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 7 × [[Oscar]]&lt;br&gt;5 × [[Golden Globe]]&lt;br&gt;1 × [[Grammy Award]]&lt;br&gt;3 × [[SAG Award]]&lt;br&gt;7 × [[BAFTA]]&lt;br&gt;4 × [[Saturn Award]]&lt;br&gt;4 × [[Satellite Award]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Oppenheimer''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britske]] [[histoaryske film|histoaryske]] [[biografyske film]] út [[2023]] ûnder [[rezjy]] fan [[Christopher Nolan]]. De [[film]] is foar in diel yn [[swart-wyt]] útfierd. De [[haadrol]]len waarden fertolke troch [[Cillian Murphy]] en [[Robert Downey jr.]], mei [[Emily Blunt]], [[Matt Damon]] en [[Florence Pugh]] yn 'e wichtichste [[byrol]]len. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei de [[haadpersoan]], de Amerikaanske [[natuerkundige]] [[J.&amp;nbsp;Robert Oppenheimer]], dy't lieding joech oan it [[Manhattanprojekt]] dat yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] de earste [[atoombom]] ûntwikkele. Hy wurdt dêrom ek wol de &quot;Heit fan 'e Atoombom&quot; neamd. De [[film]] waard basearre op 'e [[biografy]] ''[[American Prometheus]]'' fan [[Kai Bird]] en [[Martin J. Sherwin]].

De [[film]] folget Oppenheimer fan syn [[studint]]ejierren ôf troch syn jierren as [[heechlearaar]] oan 'e [[Universiteit fan Kalifornje, Berkeley]] en as sympatisant fan 'e [[Kommunistyske Partij fan de Feriene Steaten]] oant en mei syn belutsenens by it Manhattanprojekt. Nei ôfrin fan 'e oarloch hat er [[spyt]] fan wat syn [[wapen]] oanrjochte hat by it [[Atoombombardemint fan Hiroshima en Nagasaki]], en wurdt er in [[pasifist]]. Hy besiket de ûntwikkeling fan fierdere [[massaferneatigingswapen]]s ôf te remjen en komt yn konflikt mei de [[ambysje|ambisjeuze]], [[wraak]]suchtige [[politikus]] [[Lewis Strauss]], dy't der yn [[1949]] foar soarget dat Oppenheimer útsletten wurdt fan 'e Amerikaanske wapenprogramma's en sa syn ynfloed ferliest.

''Oppenheimer'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien tige loovjende [[resinsje]]s. De film die it yn 'e [[bioskopen]] ek [[kommersje]]el tige goed en groeide út ta de op twa nei meast [[opbringst (jild)|opbringende]] film fan [[2023]]. ''Oppenheimer'' wûn de [[Oscar foar Bêste Film]] en seis oare Oscars, de [[Golden Globe foar Bêste Film&amp;nbsp;– Drama]] en fjouwer oare Golden Globes, in [[Grammy Award]], trije [[Screen Actors Guild Award]]s, sân [[BAFTA's]], fjouwer [[Saturn Award]]s, fjouwer [[Satellite Award]]s en in breed ferskaat oan oare [[priis (ûnderskieding)|prizen]].

==Plot==
Yn 'e [[1920-er jierren]] folget in jonge [[Feriene Steaten|Amerikaan]] fan [[Joaden|Joadsk]] [[komôf]], [[J. Robert Oppenheimer|Robert Oppenheimer]] (&quot;Oppie&quot; foar syn [[freonskip|freonen]]) in [[stúdzje]] [[natuerkunde]]. Mei't er him spesjalisearje wol yn [[kwantumfysika]], in foarm fan natuerkunde dy't yn syn heitelân net [[ûnderwiis]]d wurdt, moat er om utens. Hy studearret earst oan 'e [[Universiteit fan Cambridge]], yn [[Ingelân]], ûnder [[Patrick Blackett]], en makket syn stúdzje ôf oan 'e [[Universiteit fan Göttingen]], yn [[Dútslân]]. Yn dy tiid reizget er hiel [[Jeropa]] troch en komt er yn 'e kunde mei in protte oare natuerkundigen, ûnder wa [[Isidor Rabi]], in oare Amerikaan fan Joadsk komôf, mei wa't befreone rekket, en de Dútser [[Werner Heisenberg]]. 

Nei't er weromkeard is nei de Feriene Steaten set Oppenheimer as [[heechlearaar]] de [[fakulteit]] foar kwantumfysika op oan 'e [[Universiteit fan Kalifornje, Berkeley]], wêrmei't er syn heitelân op syn fakgebiet by de tiid bringt. Yn [[Berkeley (Kalifornje)|Berkeley]], ûnder de reek fan [[San Francisco]], rekket er befreone mei oare heechlearaars, lykas de natuerkundige [[Ernest Lawrence]] en de [[taalkundige]] [[Haakon Chevalier|Haakon &quot;Hoke&quot; Chevalier]]. Guon fan dyselden, ûnder wa Chevalier, binne lid fan 'e [[Kommunistyske Partij fan 'e Feriene Steaten]] (CPUSA). Oppenheimer wurdt sels gjin lid fan 'e CPUSA, mar sympatisearret wol mei in protte stânpunten fan 'e [[politike partij|partij]] en jout fia de CPUSA [[jild]] oan 'e [[Spanje|Spaanske]] [[republikeinen (Spaanske Boargeroarloch)|republikeinen]], dy't fan [[1936]] ôf yn 'e [[Spaanske Boargeroarloch]] tsjin 'e [[faksist]]en fan [[generaal]] [[Francisco Franco|Franco]] stride.

Op it mêd fan persoanlike [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasjes]] slacht Oppenheimer mei ferskate [[froulju]] om, wêrfan't guon [[troud]] binne. Dat jout him de [[reputaasje]] fan in rokkejager. Hy kriget op in stuit in yntinse [[seksuele omgong|seksuele]] [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei de (net troude) [[kommunist]]yske [[psychologe]] [[Jean Tatlock]], dy't oanhâldt oant er de [[biologe]] [[Katherine Oppenheimer|Kitty Puening]] moetet. Kitty is op dat stuit troud mei har trêde [[oarehelte|man]], mar Oppenheimer begjint in [[oerhoer|oerhuorrige relaasje]] mei har. Wannear't Kitty [[swierens|swier]] rekket, [[skieding (houlik)|skiedt]] se halje-trawalje fan har man om te wertrouwen mei Oppenheimer.
{{Plotbedjer film}}
Oan it begjin fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] wurdt yn 'e Feriene Steaten fan oerheidswegen in wapenprogramma opset dat rjochte is op 'e ûntwikkeling fan 'e [[atoombom]]. Dêr wurdt o sa geheimsinnich oer dien. Ernest Lawrence wurdt deryn behelle, mar Oppenheimer, omreden fan syn kommunistyske sympatyen, net. Nei't [[nazy-Dútslân]] yn [[1941]] de [[Sovjet-Uny]] [[Operaasje Barbarossa|binnenfallen]] is, en de Feriene Steaten yn 'e oarloch behelle wurde troch de [[Japan]]ske [[Oanfal op Pearl Harbor]], binne de Amerikanen en de Russyske kommunisten bûnsgenoaten. Underling [[wantrouwen]] bliuwt bestean, mar de eangst dat nazy-Dútslân, dêr't Heisenberg lieding jout oan [[Dútsk nukleêr programma|in eigen atoomprogramma]], as earste in atoombom ûntwikkelje sil, makket dat Oppenheimer syn eftergrûn minder wichtich wurdt. Yn [[1942]] wurdt er sadwaande troch [[kolonel]] (letter [[generaal]]) [[Leslie Groves]] frege om te helpen by it Amerikaanske atoomprogramma, dat de [[koadenamme]] 'it [[Manhattanprojekt]]' hat.

Oppenheimer kriget de lieding oer it projekt. Hy stelt foar en bring de belutsen [[wittenskipper]]s (en har [[gesin]]nen) byinoar yn in nij te bouwen [[doarp]] yn 'e [[woastyn]] fan [[Nij-Meksiko]], dat [[Los Alamos (Nij-Meksiko)|Los Alamos]] komt te hjitten. Rabi wegeret syn meiwurking om't er net dielnimme wol oan 'e ûntwikkeling fan in [[massaferneatigingswapen]], hoewol't er yn in letter stadium wol helpt yn 'e hoedanichheid fan adviseur. Foar de wittenskippers dy't wól gearkloftsje yn Los Alamos is it wrakseljen om mei-inoar troch ien doar te kinnen. [[ego|Ego's]] botse, de hollen wurde hjit, benammen as der [[technology]]ske tsjinslaggen binne, wylst it [[Amerikaanske Leger]], dat it tafersjoch hat, de boel dreger makket troch te stean op in [[protokol]] fan [[kompartemintalisearring (ynformaasjebefeiliging)|kompartemintalisearring]], wêrby't de iene hân net wit wat de oare docht, om sa foar te kommen dat der dingen út it wapenprogramma útlekke kinne nei de Dútsers of de Russen. Oppenheimer en Groves hawwe [[lulk]]e konfrontaasjes oer de lakse hâlding fan Oppenheimer foar [[befeiliging]] oer en de [[links (polityk)|linkse]] [[ideology]] fan in protte fan it [[personiel]] dat er oanlûkt. Dêrby komt noch dat er sels troch gâns [[emosjonele]] opskuor giet wannear't Jean Tatlock nei in koarte oplibbing fan harren relaasje [[selsmoard]] docht. 

Yn [[juny]] [[1945]] [[oerjefte fan nazy-Dútslân|kapitulearret nazy-Dútslân]], mar de [[Pasifyske Oarloch|oarloch mei Japan]] giet troch. Guon fan 'e wittenskippers dy't oan it Manhattanprojekt wurkje, fine dat it programma no wol opheft wurde kin, mei't Japan gjin eigen nukleêr wapenprogramma hat en der dus gjin gefaar is dat Japan earder in atoombom ûntwikkelje soe as de Feriene Steaten. Mar it Amerikaanske regear is fan miening dat de ynset fan in atoombom de oarloch tsjin Japan oansjenlik ferkoartsje en dêrmei in protte libbens fan Amerikaanske [[militêr]]en rêde kin. It Manhattanprojekt giet dêrom troch en in test fan in lytse [[plutoanium]]bom wurdt opset foar mids [[july]], in pear dagen foarôfgeande oan 'e [[Konferinsje fan Potsdam]], dêr't [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Harry Truman]] de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Clement Attlee]] en Sovjet-lieder [[Josef Stalin]] moetsje sil. De test, dy't de bynamme [[Trinity (nukleêre test)|Trinity]] hat, is in grut súkses. Op basis dêrfan wurde yn Los Alamos twa [[atoombom]]men klearmakke, dy't begjin [[augustus]] brûkt wurde foar it [[Atoombombardemint fan Hiroshima en Nagasaki]]. Dêrop [[Kapitulaasje fan Japan|kapitulearret Japan]] en is de oarloch foarby.

Oppenheimer is no yn 'e Feriene Steaten in nasjonale [[held]] en nei bûten ta beart er as stiet er alhiel efter de ynset fan 'e atoombommen tsjin Japan. Mar temûk wurdt er tramtearre troch [[skuldgefoel]]ens oer de hûnderttûzenen [[boarger]]deaden dy't yn [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]] fallen binne. Hy wurdt [[pasifist]] en besiket presidint Truman safier te krijen dat dy it nukleêr wapenprogramma fan 'e Feriene Steaten opheffe sil, mar Truman stegeret him ôf. Ynstee wurdt besletten om it wapenprogramma op te fieren foar de ûntwikkeling fan in noch folle destruktivere [[wetterstofbom]], wêrmei't [[metropoal]]en as [[New York (stêd)|New York]] of [[Moskou]] yn ien klap fan 'e ierdboaiem fage wurde kinne. Underwilens slagget it de Sovjet-Uny om mei súkses  [[RDS-1|in eigen atoombom]] te testen, foar in diel op basis fan 'e ynformaasje dy't trochspile is troch de [[spion]] [[Klaus Fuchs]], in Dútsk-Joadske natuerkundige mei de Britske [[nasjonaliteit]] dy't troch Oppenheimer nei Los Alamos ta helle wie. Dat makket de Amerikanen allinnich mar mear wisberet om in wetterstofbom te ûntjaan.

Oppenheimer beslút syn mienings tenei foar him te hâlden en syn grutte ynfloed te brûken om it Amerikaanske wapenprogramma fan binnenút ôf te remjen. Dat wurdt him net yn tank ôfnommen troch de fûleindige [[antykommunisme|antykommunisten]] dy't it no yn [[Washington, D.C.]] foar it sizzen hawwe. It is de tiid fan 'e saneamde [[Earste Reade Panyk|Reade Panyk]] en it [[mccarthyisme]], liedend ta de ferfolging fan kommunisten en [[sosjalist]]en yn 'e Feriene Steaten. Oppenheimer syn jongere broer [[Frank Oppenheimer|Frank]] en syn protezjee [[Giovanni Rossi Lomanitz|Giovanni Lomanitz]], allebeide treflike natuerkundigen, wurde fan eltse [[universiteit]] yn 'e Feriene Steaten útsletten. Syn freon, de taalkundige Hoke Chevalier, moat sels yn [[ballingskip]] om utens gean. Oppenheimer sels hat ûnderwilens in machtige fijân makke yn 'e foarm fan [[skout-by-nacht]] [[Ofkoarting#B|b.tsj.]] [[Lewis Strauss]], de [[foarsitter]] fan 'e [[Atoomenerzjykommisje fan de Feriene Steaten|Atoomenerzjykommisje]] (AEC). Dyselde is in [[ambysje|ambisjeus]] en [[wraak]]suchtich [[politikus]], dy't troch Oppenheimer in kear yn it iepenbier foar gek set is en dat nea fergetten is.

Strauss [[gearspanning|spant gear]] mei rabiate antykommunisten dy't in hekel hawwe oan Oppenheimer, ûnder wa de abbekaat en politikus [[William L. Borden]] en [[generaal-majoar]] [[Kenneth Nichols]]. Dy lêste, dy't haad befeiliging wie yn Los Alamos, spilet op fersyk fan Strauss it persoanlik [[dossier]] fan Oppenheimer troch oan Borden. Op basis fan 'e ynformaasje út dat dossier stelt Borden in brief oer Oppenheimer op wêryn't er him derfan beskuldiget altyd al in spion foar de Sovjet-Uny west te hawwen. Dat brief wurdt yn [[1949]] nei [[J.&amp;nbsp;Edgar Hoover]] stjoerd, de [[direkteur]] fan 'e [[FBI]].

Sa komt der in baltsje oan it rôljen, sadat Strauss fierder mei de saak kin. Hy soarget derfoar dat der gjin [[rjochtsaak]] komt, want dan soene de falske beskuldigings bewiisd wurde moatte. Ynstee wurde der besletten [[Befeiligingsharksitting oangeande J. Robert Oppenheimer|harksittings]] holden om te beslissen oft de [[feilichheidsmachtiging]] fan Oppenheimer ynlutsen wurde moat of net. As dat barre soe, ferliest Oppenheimer al syn ynfloed en mei er neat mear mei it wapenprogramma te dwaan hawwe. Hy soe dan ek yn ien klap [[wurkleazens|wurkleas]] wêze. Oppenheimer, syn frou Kitty, generaal Groves en ferskate natuerkundigen [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgje]] op 'e harksittings foar in trijekoppige [[kommisje]] dy't troch Strauss fol troppe is mei antykommunisten. De ûnderfreger, [[Roger Robb]], is yn alles útsein namme in [[ofsier fan justysje|iepenbier oanklager]] en skûlet mei Strauss ûnder ien tekken. It resultaat soe perfoarst in [[showproses]] neamd wurde kinne as it net sa strang geheim holden waard. Nei harksittings dy't [[moanne (tiid)|moannen]] duorje, ferliest Oppenheimer syn feilichheidsmachtiging en dêrmei eltse ynfloed dy't er op it Amerikaanske wapenprogramma útoefenje kin.

Neitiid ûntwikkelet de Feriene Steaten de wetterstofbom, stipe troch de fijannen fan Oppenheimer, lykas Strauss en Borden en ek de natuerkundige [[Edward Teller]], mei wa't Oppenheimer yn Los Alamos jierrenlang gearwurke hat. Fiif jier nei't Oppenheimer bûtensletten is troch tadwaan fan Strauss, besiket dy lêste om [[minister]] fan [[Hannel]] te wurden. Yn it politike systeem fan 'e Feriene Steaten is it sa dat de [[presidint fan 'e Feriene Steaten|presidint]] lju foar ministersposten nominearret, mar dat de [[Amerikaanske Senaat]] de ministers beneamt nei't de ministerskandidaat ûnderfrege is om syn geskiktens te beoardieljen. Strauss wurdt sadwaande troch in kommisje fan [[senator]]s oan 'e tosk field yn in iepenbiere harksitting. Hy hat der alle fertrouwen yn dat er beneamd wurde sil, mei't it (doe) frijwol nea foarkaam dat in ministerskandidaat ôfwiisd waard. Wannear't der lykwols tsjûgen heard wurde, docht bliken dat Oppenheimer yn Amerikaanske akademyske fermiddens noch altyd op hannen droegen wurdt en dat de rol fan Strauss yn syn delfal noch net fergetten is. Strauss rispet no wat er sels siedde hat. Natuerkundige [[David L. Hill]] makket Strauss syn wraaksucht en ûnderhânskens iepenbier en de Senaat ferwiist syn kandidatuer foar minister fan Hannel nei de foddekoer, wêrmei't yn 'e praktyk in ein komt oan syn politike [[karriêre]].

Yn 'e [[1960-er jierren]] ûntfangt Robert Oppenheimer de [[Presidinsjele Frijheidsmedalje]] út 'e hannen fan presidint [[Lyndon B. Johnson]]. De film einiget mei in [[flashback]] nei in [[petear]] dat Oppenheimer yn [[1947]] mei [[Albert Einstein]] fierde. Einstein foarseit de ferfrjemding fan Oppenheimer fan 'e Amerikaanske polityk, nettsjinsteande syn súksessen yn 'e oarloch. Oppenheimer seit dat er wol earnstiger dingen oan 'e holle is: hy is benaud dat syn bydragen oan 'e ûntwikkeling fan 'e atoombom in keatlingreäksje yn gong setten hawwe dy't ienris de [[nukleêre ferneatiging|wrâld ferneatigje]] sil.

==Rolferdieling==
[[File:Cillian_Murphy_Press_Conference_The_Party_Berlinale_2017_02cr.jpg|right|thumb|120px|[[Cillian Murphy]].]]
[[File:Robert_Downey_Jr._2014_Comic-Con.jpg|right|thumb|120px|[[Robert Downey jr.]]]]
[[File:Emily Blunt at WWD Style Awards 2026 (cropped).jpg|right|thumb|120px|[[Emily Blunt]].]]
[[File:MattDamon-byPhilipRomano.jpg|right|thumb|120px|[[Matt Damon]].]]
[[File:Florence Pugh 2025 (cropped).jpg|right|thumb|120px|[[Florence Pugh]].]]
[[File:Josh Hartnett SDCC 2014.jpg|right|thumb|120px|[[Josh Hartnett]].]]
[[File:Benny Safdie-1868 (cropped).jpg|right|thumb|120px|[[Benny Safdie]].]]
[[File:David Krumholtz MFF 2023.jpg|right|thumb|120px|[[David Krumholtz]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[J. Robert Oppenheimer]]
| [[Cillian Murphy]]
|-
| [[skout-by-nacht]] [[Ofkoarting#B|b.tsj.]] [[Lewis Strauss]]
| [[Robert Downey jr.]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[Katherine Oppenheimer|Kitty Oppenheimer]]
| [[Emily Blunt]]
|-
| [[generaal]] [[Leslie Groves]]
| [[Matt Damon]]
|-
| [[Jean Tatlock]]
| [[Florence Pugh]]
|-
| [[Ernest Lawrence]]
| [[Josh Hartnett]]
|-
| [[Edward Teller]]
| [[Benny Safdie]]
|-
| sekretaris fan Lewis Strauss
| [[Alden Ehrenreich]]
|-
| [[Isidor Rabi]]
| [[David Krumholtz]]
|-
| [[kolonel]] [[Boris Pash]]
| [[Casey Affleck]]
|-
| [[David L. Hill]]
| [[Rami Malek]]
|-
| [[Frank Oppenheimer]]
| [[Dylan Arnold]]
|-
| [[Haakon Chevalier|Haakon &quot;Hoke&quot; Chevalier]]
| [[Jefferson Hall (akteur)|Jefferson Hall]]
|-
| [[Roger Robb]]
| [[Jason Clarke]]
|-
| [[Albert Einstein]]
| [[Tom Conti]]
|-
| [[Giovanni Rossi Lomanitz]]
| [[Josh Zuckerman]]
|-
| [[William L. Borden]]
| [[David Dastmalchian]]
|-
| [[generaal-majoar]] [[Kenneth Nichols]]
| [[Dane DeHaan]]
|-
| [[Gordon Gray (politikus)|Gordon Gray]]
| [[Tony Goldwyn]]
|-
| [[abbekaat]] fan Lewis Strauss
| [[Scott Grimes]]
|-
| [[Niels Bohr]]
| [[Kenneth Branagh]]
|-
| abbekaat [[Lloyd K. Garrison]]
| [[Macon Blair]]
|-
| [[Vannevar Bush]]
| [[Matthew Modine]]
|-
| [[Thomas A. Morgan]]
| [[Kurt Koehler]]
|-
| [[Ward V. Evans]]
| [[John Gowans]]
|-
| Barbara Chevalier
| [[Britt Kyle]]
|-
| [[senator]] [[Warren Magnuson]]
| [[Gregory Jbara]]
|-
| senator [[Gale W. McGee]]
| [[Harry Groener]]
|-
| senator [[John Pastore]]
| [[Tim DeKay]]
|-
| [[Patrick Blackett]]
| [[James D'Arcy]]
|-
| [[Werner Heisenberg]]
| [[Matthias Schweighöfer]]
|-
| [[Luis Walter Alvarez]]
| [[Alex Wolff]]
|-
| [[Hartland Snyder]]
| [[Rory Keane]]
|-
| [[Robert Serber]]
| [[Michael Angarano]]
|-
| [[Jackie Oppenheimer]]
| [[Emma Dumont]]
|-
| [[George C. Eltenton]]
| [[Guy Burnet]]
|-
| [[Ruth Tolman]]
| [[Louise Lombard]]
|-
| [[Richard C. Tolman]]
| [[Tom Jenkins (akteur)|Tom Jenkins]]
|-
| [[Edward Condon]]
| [[Olli Haaskivi]]
|-
| [[Donarld Hornig]]
| [[David Rysdahl]]
|-
| [[Kenneth Bainbridge]]
| [[Josh Peck]]
|-
| [[Richard Feynman]]
| [[Jack Quaid]]
|-
| [[Hans Bethe]]
| [[Gustaf Skarsgård]]
|-
| [[Kurt Gödel]]
| [[James Urbaniak]]
|-
| [[George Kistiakowsky]]
| [[Trond Fausa]]
|-
| [[Seth Neddermeyer]]
| [[Devon Bostick]]
|-
| [[Enrico Fermi]]
| [[Danny Deferrari]]
|-
| [[Klaus Fuchs]]
| [[Christopher Denham]]
|-
| [[Charlotte Serber]]
| [[Jessica Erin Martin]]
|-
| [[J. Ernest Wilkins jr.]]
| [[Ronald Auguste]]
|-
| [[Leo Szilard]]
| [[Máté Haumann]]
|-
| [[Lilli Hornig]]
| [[Olivia Thirlby]]
|-
| [[Joseph W. Kennedy]]
| [[Troy Bronson]]
|-
| [[Philip Morrison]]
| [[Harrison Gilbertson]]
|-
| Lyall Johnson
| [[Jack Cutmore-Scott]]
|-
| [[generaal]] [[George C. Marshall]]
| [[Will Roberts (akteur)|Will Roberts]]
|-
| [[minister]] fan Oarloch [[Henry L. Stimson]]
| [[James Remar]]
|-
| minister fan Bûtenlânske Saken [[James F. Byrnes]]
| [[Pat Skipper]]
|-
| [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Harry Truman]]
| [[Gary Oldman]]
|-
| presidint fan 'e Feriene Steaten [[Lyndon B. Johnson]]
| [[Hap Lawrence]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
Yn [[2006]] publisearren de Amerikaanske [[histoarisy]] [[Kai Bird]] en [[Martin J. Sherwin]] it [[boek]] ''[[American Prometheus]]'', in yngeande [[biografy]] fan [[J.&amp;nbsp;Robert Oppenheimer]]. Fuort nei it útkommen fan it boek toande [[regisseur]] [[Sam Mendes]] belangstelling foar it meitsjen fan in ferfilming, mar dat rûn op neat út. Letter betanke [[Oliver Stone]] foar de mooglikheid om it boek te ferfilmjen om't er, sa't er sels sei &quot;gjin wei nei de essinsje [fan it boek] fine koe&quot;. Yn 'e folgjende fyftjin jier namen ferskate filmmakkers in [[opsje (filmrjochten)|opsje]] op 'e [[filmrjochten]], mar eltse kear rûn it projekt op 'e non. De [[auteur]]s waarden mismoedich dat ''American Prometheus'' ea noch ferfilme wurde soe. 
[[File:KAI_BIRD_author_photo_by_Stephen_Frietch.jpg|left|thumb|160px|[[Kai Bird]], dy't mei [[Martin J. Sherwin]] de [[biografy]] ''[[American Prometheus]]'' skreau, dêr't de film op basearre waard.]]

Yn [[2015]] naam [[filmprodusint]] [[J. David Wargo]] in opsje op 'e filmrjochten, en dêrnei liet er ferskate [[senario's]] skriuwe dy't er allegearre ôfwiisde. Under de [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanapandemy]] hie Wargo yn [[Hollywood]] in moeting mei [[akteur]] [[James Woods]], dy't foar him in oare moeting beävensearre mei [[Charles Roven]]. Dyselde wie yn 'e hoedanichheid fan produsint belutsen west by ferskate films fan regisseur [[Christopher Nolan]]. Nei't er mei Wargo praten hie en it boek sels lêzen hie, joech er in eksimplaar fan ''American Prometheus'' oan Nolan. Dyselde woe al langere tiid in film oer Oppenheimer meitsje, en de biografy fan Bird en Sherwin liek him dêr de perfekte grûnslach foar.

Under de [[titel (opskrift)|titel]] ''Oppenheimer'' waard sadwaande úteinlik dochs in ferfilming fan it boek makke, wêrby't Nolan de rezjy fierde. Hy wurke op basis fan in senario dat er sels skreaun hie. As produsinten wiene Nolan sels, syn [[oarehelte|frou]] [[Emma Thomas]] en Charles Roven by it projekt belutsen. Wargo en James Woods wiene [[útfierende produsinten]] en hiene yn dy funksje it tafersjoch oer de hiele produksje. Woods sei letter dat him frege wie om ''Oppenheimer'' net te [[promoasje (marketing)|promoatsjen]], om't er fanwegen syn útsprutsen [[politike]] stânpunten dêrmei mooglik skea tabringe koe oan it [[kommersje]]le súkses fan 'e film. (Woods is in fûleindich oanhinger fan [[Donald Trump]].)

De eardere films fan Christopher Nolan wiene útbrocht troch [[Warner Bros.]], mar doe't dy [[filmstudio]] yn [[desimber]] [[2020]] oankundige om, yn ferbân mei de koroanapandemy, nije films út [[2021]] tagelyk yn 'e [[bioskoop]] en fia de [[streamingtsjinst]] [[HBO Max]] út te bringen, wie Nolan [[razernij|poer]], mei't hy in grut foarstanner fan tradisjonele filmreleases is. Ien en oar late ta in brek tusken Nolan en Warner Bros., en Nolan socht foar ''Oppenheimer'' syn heil by [[konkurrint]] [[Universal Pictures]]. Oare yn 'e produksje fan 'e film behelle filmstudio's wiene Nolan syn eigen [[Syncopy Inc.|Syncopy]] en fierders [[Atlas Entertainment]], [[Breakheart Films]], [[Peters Creek Entertainment]] en [[Gadget Films]]. 
[[File:Christopher_Nolan_Cannes_2018.jpg|right|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Christopher Nolan]].]]

Dêrmei wie ''Oppenheimer'' in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britske]] [[ko-produksje]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]100&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan 'e [[Nederlân]]ske [[sinematograaf]] [[Hoyte van Hoytema]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch de [[Sweden|Sweedske]] [[komponist]] [[Ludwig Göransson]].

===Casting===
''Oppenheimer'' wie de sechsde film dêr't [[regisseur]] [[Christopher Nolan]] en [[akteur]] [[Cillian Murphy]] oan gearwurken, mar it wie de earste kear dat Murphy de [[haadrol]] fertolke. Murphy wie Nolan syn earste kar foar de rol fan J.&amp;nbsp;Robert Oppenheimer, en Murphy griep dy kâns fuortendaliks mei beide hannen oan. Hy rette him op 'e film ta troch in protte oer it libben fan Oppenheimer te lêzen en sterk ôf te fallen om mear op 'e meagere Oppenheimer te lykjen. Nolan brocht Murphy yn kontakt mei [[Nobelpriis]]winner [[Kip Thorne]], dy't as [[adviseur|konsultant]] meiwurke hie oan 'e produksje fan in eardere film fan Nolan, ''[[Interstellar (film)|Interstellar]]'' ([[2014]]). Thorne hie as [[doktoraat|doktoraal]]-[[studint]] noch [[kolleezje (les)|kolleezjes]] fan Oppenheimer bywenne en fertelde Murphy yngeand oer syn persoanlike [[ûnderfining]]s mei de man en oer Oppenheimer syn [[talint]] foar it yn goede banen lieden fan groepsdiskusjes oer drege [[wittenskip]]like ûnderwerpen.

De rest fan it [[casting]]proses wie sa geheimdoggerich, dat guon akteurs net wisten foar it spyljen fan hokker rol se harsels yn in [[kontrakt]] fêstleine. [[Robert Downey jr.]] (Lewis Strauss), [[Matt Damon]] (generaal Groves) en [[Emily Blunt]] (Kitty Oppenheimer) krigen ornaris foar in rol yn in film $10–20&amp;nbsp;miljoen útbetelle, mar om yn ''Oppenheimer'' spylje te kinnen, leveren se [[salaris]] yn en wurken se elts foar in mizerige $4&amp;nbsp;miljoen. Neffens Downey wie ''Oppenheimer'' &quot;de bêste film&quot; dêr't er &quot;oant no ta&quot; yn spylje hie. 
[[File:Filming_of_the_2022_movie_Oppenheimer_at_UC_Berkeley.jpg|left|thumb|250px|De [[filmset]] (yn 'e fierte) fan ''Oppenheimer'', yn [[maaie]] [[2022]], op 'e [[Universiteit fan Kalifornje, Berkeley]].]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Oppenheimer'' setten op [[28&amp;nbsp;febrewaris]] [[2022]] útein en duorren oant yn [[maaie]] fan dat jier. Der waard û.o. filme op 'e [[Ghost Ranch]] en yn [[Los Alamos (Nij-Meksiko)|Los Alamos]] yn [[Nij-Meksiko]], yn it [[Ynstitút foar Foardere Stúdzje]] (IAS) yn [[Princeton (Nij-Jersey)]], op 'e [[Universiteit fan Cambridge]] yn [[Cambridge (Ingelân)]], en op 'e [[kampus]] fan 'e [[Universiteit fan Kalifornje, Berkeley]] yn [[Berkeley (Kalifornje)]]. [[Sêne]]s dy't yn 'e stêd Berkeley spylje, waarden eins filme yn [[Pasadena (Kalifornje)]]. It [[Millennium Biltmore Hotel]] yn [[Los Angeles]] waard yn ien fan 'e moetings fan Oppenheimer mei [[Jean Tatlock]] brûkt ta ferfanging fan it [[Mark Hopkins Hotel]] yn [[San Francisco]], en teffens ta ferfanging fan it [[Plaza Hotel]] yn [[New York (stêd)|New York]] foar de [[jierdei]]sfiering fan Strauss yn [[1949]]. De sênes yn in oar hotel yn New York waarden opnommen yn it [[Ald Postkantoar (Albuquerque)|Ald Postkantoar]] yn [[Albuquerque (Nij-Meksiko)]].

Foar de sêne wêryn't Oppenheimer yn it [[Oval Office]] fan it [[Wite Hûs (Washington, D.C.)|Wite Hûs]] in moeting hat mei [[presidint]] [[Harry Truman]] soe oarspronklik de [[Nixon Presidinsjele Bibleteek]] brûkt wurde, mar dat koe op it lêste momint net trochgean. Om't de filmdagen fan akteur [[Gary Oldman]], dy't Truman spylje soe, fanwegen syn oare kontraktuele ferplichtings yn beton getten wiene, besleat it [[produksje-ûntwerp]]team om yn tûzen hasten it [[dekôr]] fan it Oval Office op te kallefaterjen dat brûkt wie foar de [[tillefyzjesearje]] ''[[Veep]]'' ([[2012]]–[[2019]]). Neffens haadproduksje-ûntwerpster Ruth de Jong wie dat yn in nachtmerje-eftige steat fan ferfal rekke. De bûtendoarsênes yn Los Alamos waarden opnommen yn in op 'e Ghost Ranch neiboude ferzje fan it stedsje út 'e [[1940-er jierren]], mei't it hjoeddeistige Los Alamos sa feroare is dat it foar de film ûnbrûkber wie. 

Foar de sêne mei de [[Trinity (nukleêre test)|Trinity-test]] waarden echte [[eksplosiven]] brûkt ynstee fan dat oan 'e opnommen bylden letter [[kompjûter]]generearre [[special effects]] tafoege waarden. Doe't dat nijs [[online]] bekend waard, tochten in protte [[fan (persoan)|fans]] fan Nolan dat de regisseur in echte [[atoombom]] ôfgean litten hie. Nolan sei dêr letter oer dat er dat sawol flaaikjend as grizelich fûn. De produksje krige tastimming om 'e sêne mei de test te filmjen op it [[Militêr Sjitterrein White Sands]], mar allinnich as de normale militêre oefenings der gjin lêst fan hiene. Dat betsjutte dat der op tige ûnhandige tiden filme wurde moast. De filmmakkers besleaten der doe mar fan ôf te sjen en in oar gaadlik plak te sykjen yn 'e [[woastyn]] fan [[Nij-Meksiko]], dat se fûnen yn 'e neite fan [[Belen (Nij-Meksiko)|Belen]].
[[File:Period_car_at_UC_Berkeley_campus_for_the_filming_of_the_2022_movie_Oppenheimer.jpg|right|thumb|250px|In [[oldtimer (auto)|oldtimer]] op 'e [[kampus]] fan 'e [[Universiteit fan Kalifornje, Berkeley]] foar de [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''Oppenheimer''.]]

===Historisiteit===
Oer it algemien liket ''Oppenheimer'' frij sekuer de wier barde foarfallen út it [[ferline]] te folgjen. De measte ferskillen binne moedwillich oanbrochte feroarings om it fertellen fan it ferhaal yn 'e film te skewielen. Sa gie Oppenheimer mei syn soargen oer in mooglik ûntsjinkearbere keatlingreäksje feroarsake troch it ta [[ûntploffing]] bringen fan in [[atoombom]] net nei [[Albert Einstein]] ta (mei wa't er wol deeglik [[freonskip|befreone]] wie), mar nei de folle ûnbekendere [[natuerkundige]] [[Karl Compton]]. 

Fierders wie Oppenheimer net sa mâle [[entûsjast]] oer de ûntdekking fan it bestean fan [[swart gat|swarte gatten]] as yn 'e film toand wurdt, mei't er doe noch gjin idee hawwe koe fan hoe wichtich dy ûntdekking wurde soe. Wol waard dy ûntdekking op deselde dei bekendmakke, sa't de film sjen lit, dat [[nazy-Dútslân]] [[Dútske ynfal yn Poalen (1939)|Poalen binnenfoel]]. 

Ek lit de film sjen dat Oppenheimer by it [[Manhattanprojekt]] helle wurdt troch de lettere [[generaal]] [[Leslie Groves]], mar eins wied er al foar syn earste moeting mei Groves troch [[Arthur Compton]], it haad fan it [[Metallurgysk Laboratoarium]], yn it projekt behelle. 

Dat [[presidint]] [[Harry Truman]] Oppenheimer in &quot;jankert&quot; neamde, is wier, mar dat died er in jier nei syn moeting mei Oppenheimer yn in [[brief]] oan [[politikus]] [[Dean Acheson]], en net (lykas yn 'e film) fuort nei ôfrin fan it [[petear]], doe't in ôfsettende Oppenheimer it noch opfange koe.

De aparte en ûnwierskynlik oandwaande sêne wêryn't Oppenheimer [[kaliumsyanide]] yn in [[apel]] spuitet om syn [[mentor]] oan 'e [[Universiteit fan Cambridge]] [[Patrick Blackett]] te [[fermoardzjen]] mar him in dei letter betinkt en op it nipperke foarkomt dat de apel opiten wurdt, is basearre op beskriuwings fan dat ynsidint troch Oppenheimer sels. Lykwols is ûndúdlik oft dat foarfal wier bard is. Der bestiet yn elts gefal alhiel gjin oanwizing dat de [[Denemark|Deenske]] [[natuerkundige]] [[Niels Bohr]] dejinge wie dy't op it punt stie en nim in hap út 'e apel, sa't de film hawwe wol.
[[File:Oppenheimer_(cropped).jpg|left|thumb|160px|[[J. Robert Oppenheimer]].]]

Hoewol't de film Oppenheimer portrettearret as in man dy't tramtearre wurdt troch [[wroege]], joech er yn it echt oan dy [[emoasje]], as er dy al hie, nea yn it iepenbier utering. By in besyk oan [[Japan]], yn [[1960]], doe't er datoangeande konfrontearre waard troch in [[sjoernalist]], gied er it meitsjen fan [[ûntskuldiging]]s út 'e wei.

Yn 'e film wurd de Japanske stêd [[Kioto]] troch de Amerikaanske [[minister]] fan Oarloch [[Henry L. Stimson]] fan 'e list fan mooglike doelwiten foar in [[atoombom]]bardemint skrast omreden fan syn [[kulturele]] wearde, mar fral om't er sels oan dy stêd [[nostalgy]]ske [[oantinken]]s hat om't it de bestimming fan syn [[houliksreis]] wie. Neffens [[histoarikus]] [[Alex Wellerstein]] is dat lêste in fabeltsje, mei't yn Stimson syn [[deiboek]] fan [[1926]], it jier dat er [[troud]]e, Kioto net ien kear neamd wurdt. It iennichste besyk dat er oan dy stêd brocht, liket in koarte ûndersyksreis west te hawwen yn [[1929]], yn it ramt fan syn doetiidske [[gûverneur-generaal]]skip fan 'e [[Filipinen]], doe't er der ien nacht trochbrocht. Stimson syn ôffieren fan Kioto fan 'e doelwitelist hie yn it echt neat mei persoanlike foarkarren te krijen, mar wie poer strategysk. Omreden fan 'e grutte wichtigens fan 'e stêd foar de Japanske kultuer wied er bang dat in atoombombardemint op Kioto liede soe ta in ûnomkearbere ferfrjemding fan Japan fan 'e Feriene Steaten, dy't Japan yn 'e earms fan 'e [[Sovjet-Uny]] driuwe soe.

Der komme ek inkele [[anagronisme]]n yn 'e film foar. Sa wurdt yn [[sêne]]s dy't spylje yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] ferskate kearen de hjoeddeistige [[flagge fan 'e Feriene Steaten]] sjen litten, hoewol't dy pas [[1960]] oannommen is. Om't doedestiden [[Alaska]] en [[Hawaï]] noch gjin [[Amerikaanske steat|steaten]] wiene (mar ynstee noch [[organisearre territoarium|territoaria]]), hie de ferzje fan 'e Amerikaanske flagge dy't yn 'e Twadde Wrâldoarloch brûkt waard, 48 [[stjer (figuer)|stjerren]] ynstee fan 50. En it [[portret]] fan 'e [[Latynsk-Amearika|Latynsk-Amerikaanske]] frijheidsstrider [[José de San Martín]], dat yn 'e sêne fan 'e moeting fan Oppenheimer mei presidint Harry Truman op 'e eftergrûn sichtber is, arrivearre pas yn [[1946]] yn it [[Wite Hûs (Feriene Steaten)|Wite Hûs]], mear as in jier nei it besyk fan Oppenheimer.

''Oppenheimer'' krige fierders [[krityk]] om it weilitten fan 'e bydragen fan ferskate [[wittenskipper]]s oan it Manhattanprojekt, of om it ferdizenjen fan 'e grutte of de betsjuttings fan harren bydragen. In foarbyld is de [[Itaalje|Italjaan]] [[Enrico Fermi]], ien fan 'e wichtichste natuerkundigen dy't by it pojekt belutsen wiene en dejinge dy't ûntdiek dat [[plutoanium]] it [[elemint (natuerkunde)|elemint]] wie dêr't ferlet fan wie foar in spontane kearnspjaltingsreäksje. Hy waard yn 'e film spile troch in [[figurant]] en waard net by namme neamd. In oar aspekt dêr't krityk op kaam, wie it net neamen fan 'e [[deportaasje]] fan tritich [[Yndianen|Yndiaanske]] [[famylje]]s, dy't fan har lân ferdreaun waarden sadat dêr [[Los Alamos (Nij-Meksiko)|Los Alamos]] boud wurde koe.
[[File:BFI_IMAX,_Waterloo.jpg|right|thumb|250px|[[Reklame]] foar de fertoaning fan ''Oppenheimer'' yn 'e [[BFI IMAX]]-[[bioskoop]] yn [[Londen]].]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Oppenheimer'' waard fersoarge troch [[Universal Pictures]]. De film gie op [[11&amp;nbsp;july]] [[2023]] yn [[Parys]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[21&amp;nbsp;july]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde dyselde deis by [[platemaatskippij]] [[Back Lot Music]]. ''Oppenheimer'' waard op [[21&amp;nbsp;novimber]] [[2023]] útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]] en teffens as [[ynternet|digitale]] [[download]]. Tagelyk mei ''Oppenheimer'' draaide ek de [[satirysk]]e [[fantasyfilm|fantasy]][[komeedzjefilm]] ''[[Barbie (film)|Barbie]]'' yn 'e bioskopen. In protte bioskoopbesikers seagen beide films efterinoaroan, in fenomeen dat ''Barbenheimer'' neamd waard.

Yn guon dielen fan 'e wrâld, benammen [[islam]]ityske [[lannen en territoaria]], laten de [[seks]]sênes fan [[J. Robert Oppenheimer|Oppenheimer]] mei [[Jean Tatlock]] ta kontroverse. Yn it [[Midden-Easten]] en [[Súd-Aazje|Súd]]- en [[Súdeast-Aazje]] waarden dy sênes dêrom oanpast sadat [[Florence Pugh]], dy't de rol fan Tatlock spile, net [[topless]] wie, mar in boppelichem hie dat beklaaid wie mei in [[special effects|kompjûtergenerearre]] swarte [[jurk]]. 

Yn [[Yndia]] gie it net (inkeld) om 'e [[neakenens]] fan Florence Pugh, mar fral ek om 'e sêne wêryn't in topless Jean Tatlock har troch Oppenheimer ûnder it bedriuwen fan [[seksuele omgong]] foarlêze lit út 'e ''[[Bagavad Gita]]'', wat in [[hilligens|hillige]] [[hindoeïsme|hindoeïstyske]] [[tekst]] is. Dat waard troch in protte hindoes as [[godslastering|godslasterlik]] ûnderfûn. Under harren wie de sjoernlist [[Uday Mahurkar]], dy't in [[iepen brief]] oan [[regisseur]] [[Christopher Nolan]] stjoerde, wêryn't er dy sêne karakterisearre as &quot;in streekrjochte oanfal op 'e [[religieuze]] oertsjûgings fan in miljard tolerante hindoes&quot; en easke dat de sêne ferwidere wurde soe út alle ferzjes fan 'e film ''Oppenheimer'' wêr dan ek yn 'e hiele wrâld.

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Oppenheimer'' oer it algemien tige positive [[resinsje]]s. Sa joech [[Richard Roeper]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' de film 4 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy neamde ''Oppenheimer'' &quot;manjefyk&quot; en &quot;ien fan 'e bêste films fan 'e ienentweintichste iuw&quot;. Ek [[Matt Zoller Seitz]] fan 'e [[webside]] ''[[RogerEbert.com]]'' parte oan ''Oppenheimer'' 4 fan 4 stjerren ta. Hy hie lof foar it [[senario]] fan [[Christoper Nolan]], de [[karakterûntwikkeling|ferkenning fan it karakter]] fan [[J. Robert Oppenheimer|Oppenheimer]] en de [[technysk]]e prestaasjes fan 'e film. [[Peter Travers]] fan 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[krante]] ''[[The Guardian]]'' omskreau ''Oppenheimer'' as in &quot;monumintele prestaasje&quot; en &quot;ien fan 'e bêste films dy't jin ea wêr dan ek sjen sille&quot;. 
[[File:Hoyte_van_Hoytema_2012_Sweden.jpg|left|thumb|165px|De [[Nederlân]]ske [[kameraregisseur|kamera-regisseur]] [[Hoyte van Hoytema]] wûn mei syn wurk foar ''Oppenheimer'' ferskate grutte [[priis (ûnderskieding)|prizen]], wêrûnder in [[Oscar]].]]

Minder oer de film te sprekken wie [[Owen Gleiberman]] fan it tydskrift ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]''. Dyselde fûn de earste helte &quot;suver hypnotisearjend&quot;, mar skreau dat der yn 'e lêste oere &quot;in beskate gûnzjende yntinsiteit út 'e film wei lekte&quot;. Yn ''[[The New York Times]]'' omskreau [[Manohla Dargis]] ''Oppenheimer'' as &quot;in briljante prestaasje yn formele en konseptuele termen&quot;. Mar se fûn dat de [[cameo's]] fan bekende akteurs lykas [[Rami Malek]] yn koarte [[byrol]]len &quot;ôfliedend&quot; wurken en dat de [[swart-wyt]]sênes oer de [[Amerikaanske Senaat|Senaatharksitting]] fan [[Lewis Strauss]] te lang oanfielden.

Yn ''[[The Boston Globe]]'' omskreau Odie Henderson ''Oppenheimer'' as &quot;fisueel sikestûkjend, mar [[emosjoneel]] leech&quot;. Hy bekritisearre it senario fan Nolan  om't it Oppenheimer portrettearre as in &quot;riedsel waans gedachtelibben útdrukking oan jûn wurdt troch [[gimmick]]eftige ferspringings nei bylden fan 'e [[romte]] ynstee fan bewiis fan [[minsklik]]e emoasjes&quot;. Ek fûn Henderson dat [[Emily Blunt]] en [[Florence Pugh]] &quot;fergriemd&quot; waarden oan &quot;fierstente lyts holden rollen&quot;. Yn it blêd ''[[The New Yorker]]'' karakterisearre [[Richard Brody]] de film as &quot;in [[dokumintêre]] fan it [[History Channel]] mei útwrydske [[filmmontaazje]]&quot;. Hy skreau: &quot;Ik stie yn bestân en neam it in [[Ingelske Wikipedy|Wikipedia]]-[[artikel (publikaasje)|artikel]] fan filmlingte. Mar nei't ik [[online]] eefkes om 'e hoeke sjoen hie, besefte ik dat ik Wikipedia dêrmei tekoart die&amp;nbsp;– of Christopher Nolan [just] tefolle kredyt joech.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Oppenheimer'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 93%, basearre op 513 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[Dizze film is alwer in meislepende prestaasje fan Christopher Nolan, dy't syn foardiel docht mei [[Cillian Murphy|Murphy]] syn poepetoer op [[aktearjen|aktearmêd]] en mei sikestûkjende bylden.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Oppenheimer'' in goedkarringspersintaazje fan 90%, basearre op 69 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Oppenheimer'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]330,1&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $645,7&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $975,8&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $100&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $875,8&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. De [[webside]] ''[[Deadline Hollywood]]'' berekkene de skjinne winst foar de film, nei ôflûken fan alle kosten en [[belesting]]s, op $201,9&amp;nbsp;miljoen. ''Oppenheimer'' wie de op twa nei meast opbringende film fan [[2023]], nei ''[[Barbie (film)|Barbie]]'' en ''[[The Super Mario Bros. Movie]]''. It wie ek de meast opbringende film oer de [[Twadde Wrâldoarloch]] aller tiden en de meast opbringende [[biografyske film]] aller tiden.
[[File:Ludwig_G%C3%B6ransson_2018_Interview_(cropped).jpg|right|thumb|160px|De [[Sweden|Sweedske]] [[komponist]] [[Ludwig Göransson]] wûn in [[Oscar]] mei syn [[filmmuzyk]] foar ''Oppenheimer''.]]

===Prizen===
By de [[Oscar]]s, de wichtichste [[priis (ûnderskieding)|prizen]] op it mêd fan [[film]] fan 'e [[Feriene Steaten]] en de wrâld, waard ''Oppenheimer'' yn [[2024]] nominearre yn 13 [[kategory]]en, wêrûnder bêste [[byrol]] fan in [[aktrise]] ([[Emily Blunt]]), bêste adaptearre [[senario]], bêste [[produksje-ûntwerp]], bêste [[kostúm]]ûntwerp, bêste [[fisazjy]] en [[hier (begroeiïng)|hierstilearring]] en bêste [[lûd]]. De film wûn 7 Oscars, foar [[Oscar foar Bêste Film|bêste film]], bêste [[regisseur]] ([[Christopher Nolan]]), bêste [[akteur]] ([[Cillian Murphy]]), bêste byrol fan in akteur ([[Robert Downey jr.]]), bêste [[kamerarezjy]] ([[Hoyte van Hoytema]]), bêste [[filmmontaazje]] ([[Jennifer Lame]]) en bêste [[filmmuzyk]] ([[Ludwig Göransson]]).

By de [[Golden Globe]]s, de op ien nei wichtichste groep filmprizen fan 'e wrâld, waard ''Oppenheimer'' nominearre yn 8 kategoryen, wêrûnder bêste [[film]]yske en [[kommersje]]le súkses, bêste byrol fan in aktrise (Emily Blunt), en bêste senario. De film wûn 5 Golden Globes, foar [[Golden Globe foar Bêste Film – Drama|bêste film (drama)]], bêste regisseur, bêste akteur (Cillian Murphy), bêste byrol fan in akteur (Robert Downey jr.), en bêste filmmuzyk. By de [[Grammy Award]]s, de wichtichste Amerikaanske [[muzyk]]prizen, waard ''Oppenheimer'' nominearre yn 3 kategoryen, wêrûnder bêste [[arranzjemint (muzyk)|arranzjemint]], [[ynstrumintale muzyk]] of [[a kappella]] en bêste ynstrumintele komposysje (beide foar ''Can You Hear the Music'' fan Ludwig Göransson). De film wûn de Grammy foar bêste [[soundtrack]] foar fisuel media. By de [[Screen Actors Guild Award]]s waard ''Oppenheimer'' nominearre yn 4 kategoryen, wêrûnder bêste froulike byrol (Emily Blunt). De film wûn 3 SAG Awards, foar bêste akteur (Cillian Murphy), bêste manlike byrol (Robert Downey jr.) en bêste [[cast]].

By de [[Saturn Award]]s waard ''Oppenheimer'' nominearre foar 12 prizen, wêrûnder bêste rezjy, bêste akteur (Cillian Murphy), bêste byrol fan in akteur (Robert Downey jr.), bêste senario, bêste  produksje-ûntwerp, bêste kostúmûntwerp, bêste fisazjy en bêste [[special effects]]. De film wûn 4 Saturn Awards, foar bêste [[skrillerfilm|skriller]], bêste byrol fan in aktrise (Emily Blunt), bêste filmmontaazje en de spesjale Visionary Award (Christopher Nolan). By de [[Satellite Award]]s waard ''Oppenheimer'' nominearre yn 14 kategoryen, wêrûnder bêste byrol fan in akteur (Robert Downey jr.), bêste byrol fan in aktrise (Emily Blunt), bêste adaptearre senario, bêste kamerarejzy, bêste filmmontaazje, bêste produksje-ûntwerp, bêste kostúmûntwerp, bêste filmmuzyk, bêste lûd en bêste special effects. De film wûn 4 Satellite Awards, foar bêste dramafilm, bêste regisseur, bêste akteur (Cillian Murphy) en bêste cast.

Christopher Nolan wûn fierders de [[Directors Guild of America Award]] foar bêste rezjy fan in film en hy waard nominearre foar de [[Writers Guild of America Award]] foar bêste adaptearre senario. ''Oppenheimer'' waard fierders nominearre foar 13 [[Critics' Choice Movie Award]]s (8 wûn) en 5 [[People's Choice Award]]s (1 wûn). De film wûn ek prizen op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Palm Springs]] en it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Santa Barbara]].

Om utens waard ''Oppenheimer'' by de [[BAFTA's]], de wichtichste [[Feriene Keninkryk|Britske]] filmprizen, nominearre yn 13 kategoryen, wêrûnder bêste byrol fan in aktrise (Emily Blunt), bêste adaptearre senario, bêste produksje-ûntwerp, bêste kostúmûntwerp, bêste fisazjy en hierstilearring en bêste lûd. De film wûn de BAFTA's foar bêste film, bêste regisseur, bêste akteur (Cillian Murphy), bêste byrol fan in akteur (Robert Downey jr.), bêste kamerarezjy, bêste filmmontaazje en bêste filmmuzyk. By de [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[AACTA International Award]]s waard ''Oppenheimer'' nominearre yn 6 kategoryen, wêrfan't de film 2 wûn, foar bêste rezjy en bêste akteur (Cillian Murphy). ''Oppenheimer'' waard ek nominearre foar de [[César du Cinéma]], de wichtichste [[Frankryk|Frânske]] filmpriis, en foar de [[David di Donatello]], de wichtichste [[Itaalje|Italjaanske]] filmpriis, beide kearen yn 'e kategory bêste bûtenlânske film.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.oppenheimermovie.com/ Offisjele webside fan ''Oppenheimer'']
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt15398776/ Ynformaasje oer ''Oppenheimer'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Oppenheimer_(film) ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Oppenheimer (film)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''Oppenheimer'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske biografyske film]]
[[Kategory:Amerikaanske histoaryske film]]
[[Kategory:Amerikaanske dramafilm]]
[[Kategory:Amerikaanske swart-wytfilm]]
[[Kategory:Britske biografyske film]]
[[Kategory:Britske histoaryske film]]
[[Kategory:Britske dramafilm]]
[[Kategory:Britske swart-wytfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Universal Pictures]]
[[Kategory:Film fan Syncopy Inc.]]
[[Kategory:Film fan Atlas Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Christopher Nolan]]
[[Kategory:Film út 2023]]
[[Kategory:Film oer in natuerkundige]]
[[Kategory:Film oer nukleêre technology]]
[[Kategory:Film oer nukleêre oarlochfiering en wapens]]
[[Kategory:Film oer de Twadde Wrâldkriich yn Jeropa en Afrika]]
[[Kategory:Film oer de Twadde Wrâldkriich yn Aazje en Oseaanje]]
[[Kategory:Film oer kommunisme]]
[[Kategory:Film oer de ferfolging fan kommunisten yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Film oer in politikus]]
[[Kategory:Film oer polityk yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Film oer oerhoer]]
[[Kategory:Film oer selsmoard]]
[[Kategory:Film oer pasifisme]]
[[Kategory:Film oer berou]]
[[Kategory:Film oer it Amerikaanske Leger]]
[[Kategory:Werjefte fan Albert Einstein yn keunst en kultuer]]
[[Kategory:Werjefte fan Harry Truman yn keunst en kultuer]]
[[Kategory:Werjefte fan Lyndon B. Johnson yn keunst en kultuer]]
[[Kategory:Film basearre op in non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Film basearre op wiere foarfallen]]
[[Kategory:Winner fan de Oscar foar Bêste Film]]
[[Kategory:Winner fan de Golden Globe foar Bêste Film – Drama]]</text>
      <sha1>sjrstq2a05i1ciuu0pk0n5i4j0n7xrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Súdwesthoeksk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>191467</id>
    <revision>
      <id>1229250</id>
      <parentid>1229233</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Utspraak */ Antwurd</comment>
      <origin>1229250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="exg2ywyqmjgclnqx44svwd5ej0yath2" xml:space="preserve">== Utspraak ==

Myn útstel is om de fonetyske útlis op dizze side oan te skerpjen oangeande de Súdwesthoekske alternativen foar de Fryske brekking. Sa't it no stiet, soe der bygelyks gjin ûnderskied wêze fan ''boerd'' mei ''burd''. De realisaasjes fan ''boadskip'' en ''ljocht'' haw ik ek myn twivels oer. It soe al mei al in flinke oanpassing wêze fan wat oaren al opset hawwe. Is dat yn oarder of hoe giet soks? [[Meidogger:Ginien|Ginien]] ([[Meidogger oerlis:Ginien|oerlis]]) 29 apr 2026, 17.58 (CEST)

:Oanfollings binne altyd wolkom. Mar foar yngeande feroarings oan 'e besteande tekst is wol wat ûnderbouwing fereaske. Wat is der bygelyks mis mei 'boadskip' en 'ljocht' sa't dy wurden no werjûn binne? Bedoele jo mei &quot;fonetyske útlis&quot; de ferienfâldige Fryske werjefte (&quot;bòtskip&quot;) of hawwe jo it ek oer de IPA-werjefte (['bɔtskɪp])? En Wêr basearje jo jo op? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 29 apr 2026, 22.33 (CEST)
::It binne faaks yndie yngeande feroarings. Ik bedoelde yn alle gefallen beide werjeften. De klank fan 'fuotten' is yn it Súdwesthoeksk gelyk oan dy fan 'burd', sjoch dêrfoar ek it Wurdboek fan de Fryske taal (WFT) by 'foet' en 'burd I'. Yn eltse boarne komt noch wolris in aparte werjefte foar deselde klank foar. It liket my om de klank [ø] te gean. Under 'moanne I' wurdt yn it WFT in oar lûd neamd. Dat lûd is likernôch in [œ]. Dat strykt dan mei Hof (1933, 14) dy't in ferskil omskriuwt tusken de Súdwesthoekske alternativen foar de [wo] fan 'fuotten' en de [wa] fan 'moanne'. It strykt ek mei myn persoanlike ûnderfinings mei it Súdwesthoeksk.
::Persoanlik werken ik [bɔtskɪp] en [lɔxt] net, mar soene it [bœtskɪp] en [lœxt] wêze. It útsluten fan [bɔtskɪp] en [lɔxt] sjoch ik lykwols net yn ’e boarnen, dus ik sjoch fan dat punt dochs ôf. Wol liket it my handich om it ferskil yn klank wer te jaan sa't ek te finen is yn [bœtʃə] (buordsje) en [bøtʃə] (burdsje).
::https://gtb.ivdnt.org/search/?owner=wft
::Hof, J.J. (1933). ''Friesche dialectgeographie''. Martinus Nijhoff. [[Meidogger:Ginien|Ginien]] ([[Meidogger oerlis:Ginien|oerlis]]) 3 mai 2026, 12.44 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ginien|Ginien]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], yn myn persoanlike ûnderfining ferskilt der yn it Súdwesthoeksk suver fan doarp op doarp yn 'e útspraak. Sa ferskille de útspraak yn wurden, bgls &quot;skoalle&quot; en oare wurden yn Koudum, Warns, Gaasterlân of De Lemmer faninoar. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 3 mai 2026, 21.19 (CEST)</text>
      <sha1>exg2ywyqmjgclnqx44svwd5ej0yath2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229259</id>
      <parentid>1229250</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Utspraak */ Antwurd</comment>
      <origin>1229259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3712" sha1="o5r2g7q51fhi16oic3wiyq9g2n56y3c" xml:space="preserve">== Utspraak ==

Myn útstel is om de fonetyske útlis op dizze side oan te skerpjen oangeande de Súdwesthoekske alternativen foar de Fryske brekking. Sa't it no stiet, soe der bygelyks gjin ûnderskied wêze fan ''boerd'' mei ''burd''. De realisaasjes fan ''boadskip'' en ''ljocht'' haw ik ek myn twivels oer. It soe al mei al in flinke oanpassing wêze fan wat oaren al opset hawwe. Is dat yn oarder of hoe giet soks? [[Meidogger:Ginien|Ginien]] ([[Meidogger oerlis:Ginien|oerlis]]) 29 apr 2026, 17.58 (CEST)

:Oanfollings binne altyd wolkom. Mar foar yngeande feroarings oan 'e besteande tekst is wol wat ûnderbouwing fereaske. Wat is der bygelyks mis mei 'boadskip' en 'ljocht' sa't dy wurden no werjûn binne? Bedoele jo mei &quot;fonetyske útlis&quot; de ferienfâldige Fryske werjefte (&quot;bòtskip&quot;) of hawwe jo it ek oer de IPA-werjefte (['bɔtskɪp])? En Wêr basearje jo jo op? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 29 apr 2026, 22.33 (CEST)
::It binne faaks yndie yngeande feroarings. Ik bedoelde yn alle gefallen beide werjeften. De klank fan 'fuotten' is yn it Súdwesthoeksk gelyk oan dy fan 'burd', sjoch dêrfoar ek it Wurdboek fan de Fryske taal (WFT) by 'foet' en 'burd I'. Yn eltse boarne komt noch wolris in aparte werjefte foar deselde klank foar. It liket my om de klank [ø] te gean. Under 'moanne I' wurdt yn it WFT in oar lûd neamd. Dat lûd is likernôch in [œ]. Dat strykt dan mei Hof (1933, 14) dy't in ferskil omskriuwt tusken de Súdwesthoekske alternativen foar de [wo] fan 'fuotten' en de [wa] fan 'moanne'. It strykt ek mei myn persoanlike ûnderfinings mei it Súdwesthoeksk.
::Persoanlik werken ik [bɔtskɪp] en [lɔxt] net, mar soene it [bœtskɪp] en [lœxt] wêze. It útsluten fan [bɔtskɪp] en [lɔxt] sjoch ik lykwols net yn ’e boarnen, dus ik sjoch fan dat punt dochs ôf. Wol liket it my handich om it ferskil yn klank wer te jaan sa't ek te finen is yn [bœtʃə] (buordsje) en [bøtʃə] (burdsje).
::https://gtb.ivdnt.org/search/?owner=wft
::Hof, J.J. (1933). ''Friesche dialectgeographie''. Martinus Nijhoff. [[Meidogger:Ginien|Ginien]] ([[Meidogger oerlis:Ginien|oerlis]]) 3 mai 2026, 12.44 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ginien|Ginien]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], yn myn persoanlike ûnderfining ferskilt der yn it Súdwesthoeksk suver fan doarp op doarp yn 'e útspraak. Sa ferskille de útspraak yn wurden, bgls &quot;skoalle&quot; en oare wurden yn Koudum, Warns, Gaasterlân of De Lemmer faninoar. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 3 mai 2026, 21.19 (CEST)
:::{{Ping|Ginien|Kneppelfreed}} Ik kin my net alhiel yn it boppesteande fine. Neffens my stiet de ø yn it IPA foar de eu fan &quot;deun&quot;, sjoch de opname yn 'e ynfoboks op [[:en:Close-mid_front_rounded_vowel]] op 'e Ingelske Wikipedy. De u fan &quot;burd&quot; en &quot;futten&quot; is neffens my de œ, beharkje de opname yn 'e ynfoboks op [[:en:Open-mid_front_rounded_vowel]]. De útjeften fan 'e Fryske Akademy hawwe je yn dit ferbân net safolle oan, want de Akademy brûkt frjemd genôch in eigen fonetysk alfabet, dat lang net altyd oerienkomt mei de ynternasjonale standert fan it IPA.
:::Sels wenje ik net yn 'e Súdwesthoeke, mar ik haw famylje yn Warkum dêr't ik as bern in protte by wie, en dêr wurdt, wit ik sadwaande út eigen ûnderfining, [bɔtskɪp] en [lɔxt] sein. Ik wol fuortendaliks leauwe dat de útspraak yn oare dielen fan 'e regio oars is dat ik stean der iepen foar om 'e útspraakfarianten [bœtskɪp] en [lœxt] ta te foegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 mai 2026, 02.26 (CEST)</text>
      <sha1>o5r2g7q51fhi16oic3wiyq9g2n56y3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wytkopgieren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191555</id>
    <revision>
      <id>1229260</id>
      <parentid>1229228</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Soarte */ defsort</comment>
      <origin>1229260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="j64zudy0ugiaxazk7q051r0e28y7r8u" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Trigonoceps occipitalis 243893077.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = ''Trigonoceps occipitalis''
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson9             = [[skift]]:
| namme9              = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') 
| takson11            = [[famylje]]:
| namme11             = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson13            = [[ûnderfamylje]]:
| namme13             = [[giereftigen fan de Alde Wrâld]] (''Aegypiinae'')
| takson14            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme14             = '''wytkopgieren''' (''Trigonoceps'')
| beskriuwer, jier    = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1842
}}
De '''wytkopgieren''' (''Trigonoceps'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dit skaai is [[Monotypysk takson|monotypysk]] en fertsjintwurdige troch ien libbene [[Soarte (taksonomy)|soarte]]: de [[wytkopgier]] (''Trigonoceps occipitalis'').

== Beskriuwing ==
It skaai ''Trigonoceps'' ûnderskiedt him troch it kontrastrike fearrekleed fan 'e fûgels. Karakteristyk binne de rôze-reade snaffel en de keale, rôze hûd op 'e kop, dy't kontrastearret mei de sniewite fearren op 'e krún en yn 'e nekke. In oar skaaimerk yn dit skaai is de sterke [[Seksuele dimorfy|seksuele dimorfy]] yn it fearrekleed; de wyfkes hawwe wite sekundêre slachpinnen, wylst dy by de mantsjes donker binne.

== Ekology en gedrach ==
Wytkopgieren steane bekend as skjinne gieren; se bliuwe faak oan 'e râne fan in kadaver wachtsjen en frette minder fan 'e yngewanten as oare soarten. Se briede net yn koloanjes mar binne territoriaal en bouwe nêsten yn 'e toppen fan hege beammen, lykas [[Acacia]]-soarten. De fûgels fan it skaai wurde ek wol sjoen as de meast &quot;rôffûgel-eftige&quot; gieren, om't se ek wol aktyf op lytse proaien jeie.

== Soarte ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:White-headed Vulture, Santa Cruz de Tenerife, ES-CN, ES imported from iNaturalist photo 356505575.jpg|100px]] || [[Wytkopgier]] || ''Trigonoceps occipitalis'' || [[Afrika]] súdlik fan 'e [[Sahara]] || &lt;span style=&quot;color:darkred;&quot;&gt;'''krityk'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-headed-vulture-trigonoceps-occipitalis ''Necrosyrtes monachus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Trigonoceps rodericensis|Trigonoceps}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witkopgieren}}
[[Kategory:Haukfûgel]]
[[Kategory:Wytkopgier| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>j64zudy0ugiaxazk7q051r0e28y7r8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Constantin Wilhelm Lambert Gloger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191557</id>
    <revision>
      <id>1229234</id>
      <timestamp>2026-05-03T14:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding                    = Constantin Wilhelm Lambert Gloger.jpg | ôfbyldingstekst              = Gloger om 1860 hinne | ôfbyldingsbreedte            = 200px | echte namme                  =  | oare namme(n)                =  | nasjonaliteit                = {{GERnasj}} | berne                        = [[17 septimber]] [[1803]] | berteplak                    = Grottkau, [[Silezië]] | stoarn                       = [[30 desimber]] 1863...&quot;</comment>
      <origin>1229234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4007" sha1="lr70d7e1pokv4kld81rqrms1t9rt55n" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Constantin Wilhelm Lambert Gloger.jpg
| ôfbyldingstekst              = Gloger om 1860 hinne
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[17 septimber]] [[1803]]
| berteplak                    = Grottkau, [[Silezië]]
| stoarn                       = [[30 desimber]] [[1863]] (60 jier)
| stjerplak                    = [[Berlyn]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = [[soölooch]] en [[ornitolooch]]
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Konstantin Wilhelm Lambert Gloger''' (by Grottkau, [[Silezië]], Keninkryk Prusen, [[17 septimber]] [[1803]] - [[Berlyn]], [[30 desimber]] [[1863]]) wie in Dútske [[soölooch]] en [[ornitolooch]].

== Libben en wurk ==
Constantin Gloger waard berne op de bûtenpleats fan syn heit. Hy wie de âldste fan sân bern fan Franz Gloger (1778–1851) en syn frou Johanna, berne Klaar (1776–1838). Nei't er syn iere oplieding krigen hie fia priveeles, gie er fan Peaske 1813 ôf nei it Royal Carolinum Gymnasium yn [[Neisse]], dêr't er yn 1821 syn ''Abitur'' (talittingseksamen foar de universiteit) helle. Fan 1824 ôf studearre er natuerwittenskippen yn Berlyn en [[Breslau]]; yn 1830 helle er syn doktoraat mei in proefskrift mei de titel ''De avibus ab Aristotele commemoratis'' ('Oer de fûgelsoarten neamd troch [[Aristoteles]]').

Hy begon al doe't er noch studint wie mei it ûndersykjen fan it fûgellibben fan it [[Reuzeberchtme]]. Yn 1830 waard er learaar yn Breslau en tagelyk lid fan 'e Dútske Akademy fan Natuerwittenskippers Leopoldina, oprjochte yn 1652, [1] dy't sûnt 1878 yn [[Halle (Saale)]] fêstige is. Yn 1833 waard hy keazen ta sekretaris fan 'e Soölogyske ôfdieling fan 'e Silezyske Feriening foar Patriotyske Kultuer. Yn 1843 ferhuze er fan Breslau nei Berlyn, dêr't er wurke foar it Soölogysk Museum Berlyn en siet yn 'e redaksje fan it ''Journal für Ornithologie''.

Constantin Gloger wie de earste dy't de ferskillen tusken [[swelfûgels]] en [[toerswelfûgels]] ynseach. Hy wie ek de earste dy't flearmûskasten opsette. Hy wie de ûntdekker fan wat no bekend stiet as de [[regel fan Gloger]], dy't stelt dat donkere pigminten tanimme by bisten dy't yn waarme en fochtige [[habitat]]s libje (fûgels wiene de foarbylden dêr't er it patroan oarspronklik yn opmurk). Hy brocht dizze teory nei foaren yn syn ''Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klimas''(1833). De krekte wize wêrop't dit patroan feitlik feroarsake wurdt is noch altyd ûndúdlik, mar by fûgels is suggerearre dat it donkerder pigmintearre fearrekleed beskerming biedt tsjin fearre-ôfbrekkende baktearjes, dêr't de aktiviteit grutter fan is yn waarme en fochtige streken.

== Wurken ==
* ''Über die auf dem Hochgebirge der Sudeten lebenden Säugetiere und die während des Sommers daselbst vorkommenden Vögel'' (1827)
* ''Zur Naturgeschichte des weißbindigen Kreuzschnabels loxia taenioptera'' (1829)
* ''Schlesiens Wirbelthier-Fauna. Ein systematischer Ueberblick der in dieser Provinz vorkommenden Säugthiere, Vögel, Amphibien und Fische''. (1833) [[doi:10.5962/bhl.title.63781]]
* ''Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klimas'' (1833)
* ''Vollständiges Handbuch der Naturgeschichte der Vögel Europas'' (ab 1834)
* ''Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte'' (1842)

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [[:de:Constantin Wilhelm Lambert Gloger]]
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gloger, Constantin Wilhelm Lambert}}
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk soölooch]]
[[Kategory:Dútsk ûnderwizer]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1803]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1863]]</text>
      <sha1>lr70d7e1pokv4kld81rqrms1t9rt55n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229235</id>
      <parentid>1229234</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Libben en wurk */  better</comment>
      <origin>1229235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="k5q2jxhv74e1wbb04wokqeyoev96bv1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Constantin Wilhelm Lambert Gloger.jpg
| ôfbyldingstekst              = Gloger om 1860 hinne
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[17 septimber]] [[1803]]
| berteplak                    = Grottkau, [[Silezië]]
| stoarn                       = [[30 desimber]] [[1863]] (60 jier)
| stjerplak                    = [[Berlyn]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = [[soölooch]] en [[ornitolooch]]
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Konstantin Wilhelm Lambert Gloger''' (by Grottkau, [[Silezië]], Keninkryk Prusen, [[17 septimber]] [[1803]] - [[Berlyn]], [[30 desimber]] [[1863]]) wie in Dútske [[soölooch]] en [[ornitolooch]].

== Libben en wurk ==
Constantin Gloger waard berne op de bûtenpleats fan syn heit. Hy wie de âldste fan sân bern fan Franz Gloger (1778–1851) en syn frou Johanna, berne Klaar (1776–1838). Nei't er syn iere oplieding krigen hie fia priveeles, gie er fan Peaske 1813 ôf nei it Königliche Gymnasium Carolinum  yn [[Neisse]], dêr't er yn 1821 syn ''Abitur'' (talittingseksamen foar de universiteit) helle. Fan 1824 ôf studearre er natuerwittenskippen yn Berlyn en [[Breslau]]; yn 1830 helle er syn doktoraat mei in proefskrift mei de titel ''De avibus ab Aristotele commemoratis'' ('Oer de fûgelsoarten neamd troch [[Aristoteles]]').

Hy begon al doe't er noch studint wie mei it ûndersykjen fan it fûgellibben fan it [[Reuzeberchtme]]. Yn 1830 waard er learaar yn Breslau en tagelyk lid fan 'e Dútske Akademy fan Natuerwittenskippers Leopoldina, oprjochte yn 1652, [1] dy't sûnt 1878 yn [[Halle (Saale)]] fêstige is. Yn 1833 waard hy keazen ta sekretaris fan 'e Soölogyske ôfdieling fan 'e Silezyske Feriening foar Patriotyske Kultuer. Yn 1843 ferhuze er fan Breslau nei Berlyn, dêr't er wurke foar it Soölogysk Museum Berlyn en siet yn 'e redaksje fan it ''Journal für Ornithologie''.

Constantin Gloger wie de earste dy't de ferskillen tusken [[swelfûgels]] en [[toerswelfûgels]] ynseach. Hy wie ek de earste dy't flearmûskasten opsette. Hy wie de ûntdekker fan wat no bekend stiet as de [[regel fan Gloger]], dy't stelt dat donkere pigminten tanimme by bisten dy't yn waarme en fochtige [[habitat]]s libje (fûgels wiene de foarbylden dêr't er it patroan oarspronklik yn opmurk). Hy brocht dizze teory nei foaren yn syn ''Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klimas''(1833). De krekte wize wêrop't dit patroan feitlik feroarsake wurdt is noch altyd ûndúdlik, mar by fûgels is suggerearre dat it donkerder pigmintearre fearrekleed beskerming biedt tsjin fearre-ôfbrekkende baktearjes, dêr't de aktiviteit grutter fan is yn waarme en fochtige streken.

== Wurken ==
* ''Über die auf dem Hochgebirge der Sudeten lebenden Säugetiere und die während des Sommers daselbst vorkommenden Vögel'' (1827)
* ''Zur Naturgeschichte des weißbindigen Kreuzschnabels loxia taenioptera'' (1829)
* ''Schlesiens Wirbelthier-Fauna. Ein systematischer Ueberblick der in dieser Provinz vorkommenden Säugthiere, Vögel, Amphibien und Fische''. (1833) [[doi:10.5962/bhl.title.63781]]
* ''Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klimas'' (1833)
* ''Vollständiges Handbuch der Naturgeschichte der Vögel Europas'' (ab 1834)
* ''Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte'' (1842)

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [[:de:Constantin Wilhelm Lambert Gloger]]
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gloger, Constantin Wilhelm Lambert}}
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk soölooch]]
[[Kategory:Dútsk ûnderwizer]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1803]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1863]]</text>
      <sha1>k5q2jxhv74e1wbb04wokqeyoev96bv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229261</id>
      <parentid>1229235</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wurken */ kt</comment>
      <origin>1229261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4075" sha1="jws8lmftk2qoismemz6qptfovfxp1y6" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Constantin Wilhelm Lambert Gloger.jpg
| ôfbyldingstekst              = Gloger om 1860 hinne
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[17 septimber]] [[1803]]
| berteplak                    = Grottkau, [[Silezië]]
| stoarn                       = [[30 desimber]] [[1863]] (60 jier)
| stjerplak                    = [[Berlyn]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = [[soölooch]] en [[ornitolooch]]
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Konstantin Wilhelm Lambert Gloger''' (by Grottkau, [[Silezië]], Keninkryk Prusen, [[17 septimber]] [[1803]] - [[Berlyn]], [[30 desimber]] [[1863]]) wie in Dútske [[soölooch]] en [[ornitolooch]].

== Libben en wurk ==
Constantin Gloger waard berne op de bûtenpleats fan syn heit. Hy wie de âldste fan sân bern fan Franz Gloger (1778–1851) en syn frou Johanna, berne Klaar (1776–1838). Nei't er syn iere oplieding krigen hie fia priveeles, gie er fan Peaske 1813 ôf nei it Königliche Gymnasium Carolinum  yn [[Neisse]], dêr't er yn 1821 syn ''Abitur'' (talittingseksamen foar de universiteit) helle. Fan 1824 ôf studearre er natuerwittenskippen yn Berlyn en [[Breslau]]; yn 1830 helle er syn doktoraat mei in proefskrift mei de titel ''De avibus ab Aristotele commemoratis'' ('Oer de fûgelsoarten neamd troch [[Aristoteles]]').

Hy begon al doe't er noch studint wie mei it ûndersykjen fan it fûgellibben fan it [[Reuzeberchtme]]. Yn 1830 waard er learaar yn Breslau en tagelyk lid fan 'e Dútske Akademy fan Natuerwittenskippers Leopoldina, oprjochte yn 1652, [1] dy't sûnt 1878 yn [[Halle (Saale)]] fêstige is. Yn 1833 waard hy keazen ta sekretaris fan 'e Soölogyske ôfdieling fan 'e Silezyske Feriening foar Patriotyske Kultuer. Yn 1843 ferhuze er fan Breslau nei Berlyn, dêr't er wurke foar it Soölogysk Museum Berlyn en siet yn 'e redaksje fan it ''Journal für Ornithologie''.

Constantin Gloger wie de earste dy't de ferskillen tusken [[swelfûgels]] en [[toerswelfûgels]] ynseach. Hy wie ek de earste dy't flearmûskasten opsette. Hy wie de ûntdekker fan wat no bekend stiet as de [[regel fan Gloger]], dy't stelt dat donkere pigminten tanimme by bisten dy't yn waarme en fochtige [[habitat]]s libje (fûgels wiene de foarbylden dêr't er it patroan oarspronklik yn opmurk). Hy brocht dizze teory nei foaren yn syn ''Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klimas''(1833). De krekte wize wêrop't dit patroan feitlik feroarsake wurdt is noch altyd ûndúdlik, mar by fûgels is suggerearre dat it donkerder pigmintearre fearrekleed beskerming biedt tsjin fearre-ôfbrekkende baktearjes, dêr't de aktiviteit grutter fan is yn waarme en fochtige streken.

== Wurken ==
* ''Über die auf dem Hochgebirge der Sudeten lebenden Säugetiere und die während des Sommers daselbst vorkommenden Vögel'' (1827)
* ''Zur Naturgeschichte des weißbindigen Kreuzschnabels loxia taenioptera'' (1829)
* ''Schlesiens Wirbelthier-Fauna. Ein systematischer Ueberblick der in dieser Provinz vorkommenden Säugthiere, Vögel, Amphibien und Fische''. (1833) [[doi:10.5962/bhl.title.63781]]
* ''Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klimas'' (1833)
* ''Vollständiges Handbuch der Naturgeschichte der Vögel Europas'' (ab 1834)
* ''Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte'' (1842)

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [[:de:Constantin Wilhelm Lambert Gloger]]
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gloger, Constantin Wilhelm Lambert}}
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk soölooch]]
[[Kategory:Dútsk mammalooch]]
[[Kategory:Dútsk ûnderwizer]]
[[Kategory:Dútsk publisist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1803]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1863]]</text>
      <sha1>jws8lmftk2qoismemz6qptfovfxp1y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stroffelstiennen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191558</id>
    <redirect title="Stroffelstien" />
    <revision>
      <id>1229238</id>
      <timestamp>2026-05-03T15:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Stroffelstien]]</comment>
      <origin>1229238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="13myogg5agxbotrnk8f4itep7sy0cbm" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Stroffelstien]]</text>
      <sha1>13myogg5agxbotrnk8f4itep7sy0cbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Habitats</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191559</id>
    <redirect title="Habitat" />
    <revision>
      <id>1229239</id>
      <timestamp>2026-05-03T15:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Habitat]]</comment>
      <origin>1229239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="saslogg3fgqm8bp9462w2ei91slm47d" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Habitat]]</text>
      <sha1>saslogg3fgqm8bp9462w2ei91slm47d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Madagaskarslange-earn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191560</id>
    <revision>
      <id>1229241</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme     = Madagaskarslange-earn |Ofbyld    = [[Ofbyld:Eutriorchis astur.jpg|250px]] |Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift     = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje   = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Underfamylje = [[slange-earnen]] (''Circaetinae'') |Skaai     = [[Madagaskarslange-earnen]] (''Eutriorchis'') |Wittenskiplike namme= Eutriorchis astur |...&quot;</comment>
      <origin>1229241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="je9ky33i5wlyh9ox05v11a4zu568xcn" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme     = Madagaskarslange-earn
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Eutriorchis astur.jpg|250px]]
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'')
|Famylje   = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
|Underfamylje = [[slange-earnen]] (''Circaetinae'')
|Skaai     = [[Madagaskarslange-earnen]] (''Eutriorchis'')
|Wittenskiplike namme= Eutriorchis astur
|Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1875
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;
|lânkaart= 
}}
De '''Madagaskarslange-earn''' (''Eutriorchis astur'') is in middelgrutte [[rôffûgel]] út 'e famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Hoewol’t de soarte tradisjoneel as in soarte fan hauk klassifisearre waard, suggerearret genetysk ûndersyk in nauwe besibbing oan 'e [[slange-earnen]] (''Circaetinae''), wylst de krekte [[Taksonomy|taksonomyske]] posysje noch hieltyd net folslein dúdlik is. It is de iennichste soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai fan 'e Madagaskarslange-earnen (''Eutriorchis''). 

== Beskriuwing ==
De Madagaskarslange-earn is likernôch 57 oant 66 cm lang en hat in wjukspanne fan 90 oant 110 sm. Hy hat in hiele opfallende bou mei koarte, rûne wjukken en in tige lange, rûne sturt. Dit is in oanpassing oan it libben yn it tichte reinwâld, wêrtroch't er goed tusken de beammen troch fleane kin. 

It fearrekleed is oan 'e boppekant donkergriis oant brún, wylst de ûnderkant fan it lichem, de kiel en it boarst mei fine, donkere dwersstreken op in ljochte eftergrûn tekene is. De eagen binne opfallend giel en de snaffel is krêftich mei in skerpe heak.

== Fersprieding en leefgebiet ==
Dizze soarte is [[Endemisme|endemysk]] foar it eilân [[Madagaskar]]. De fûgel libbet allinnich yn 'e tichte reinwâlden yn it noardeasten en it easten fan it eilân. Hy wurdt komselden sjoen om't er him ophâldt yn it tichte beamtegrien fan it bosk en hast nea boppe de beamtoppen útfljocht.

== Ekology en gedrach ==
Sa't de namme al seit, bestiet in grut part fan it dieet fan dizze earn út [[slangen]], [[hagedissen]] en lytse [[wringedieren]]. Hy jaget fan in sitplak yn 'e middelste laach fan it wâld, wêrby't er syn proai mei de krêftige klauwen fan 'e tûken of fan 'e grûn grypt. Fanwegen de seldsumheid fan 'e fûgel waard it earste nêst pas yn 1997 wittenskiplik beskreaun.

== Status ==
De Madagaskarslange-earn hat de status '''bedrige''' op 'e [[Reade List fan de IUCN]]. Tusken 1930 en 1990 wienen der gjin befêstige waarnimmings mear, wêrtroch't der tocht waard dat de soarte útstoarn wie. Yn 1993 trof in team fan ûndersikers fan 'e organisaasje The Peregrine Fund, ûnder lieding fan de biolooch Lily-Arison Rene de Roland, in fûgel oan yn it [[Ambatovakyreservaat]], yn it noardeasten fan Madagaskar dy't hja ynearsten net thúsbringe koene. Nei bestudearring fan âlde museumeksimplaren koene hja de soarte as ''Eutriorchis astur'' identifisearje. Yn novimber 1997 fûn in team fan Russell Thorstrom foar it earst yn 'e skiednis in beset nêst op it [[Nasjonaal park Masoala| Masoalaskiereilân]]. It die doe bliken hoe't it koe dat de fûgel sa lang net mear sjoen waard: oars as de measte rôffûgels sirkelt de Madagaskarslange-earn hast nea heech yn 'e loft, hy jaget yn it tichte blêdetek en kin hiel lang op ien plak stil sitte te wachtsjen op in proai, wat him hast ûnsichtber makket foar ûndersikers op 'e grûn.

De grutste bedriging foar it fuortbestean fan dizze earn is de grutskalige [[ûntbosking]] op Madagaskar, wêrtroch't it spesifike leefgebiet fan 'e fûgel stadichoan ferdwynt.
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-serpent-eagle-eutriorchis-astur BirdLife International, oproppen op 3 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/maseag1/cur/introduction Bird of the World, oproppen op 3 maaie 2026.]
{{reflist}}
* [https://ebird.org/species/maseag1?siteLanguage=pt_BR eBird, oproppen op 3 maaie 2026.]
----
{{Commonscat|Eutriorchis astur}}
}}
[[Kategory:Madagaskarslange-earn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]</text>
      <sha1>je9ky33i5wlyh9ox05v11a4zu568xcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eutriorchis astur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191561</id>
    <redirect title="Madagaskarslange-earn" />
    <revision>
      <id>1229242</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Madagaskarslange-earn]]</comment>
      <origin>1229242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="afuixol7loa5fratlx09uhtfzkybhkc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Madagaskarslange-earn]]</text>
      <sha1>afuixol7loa5fratlx09uhtfzkybhkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Madagaskarslange-earn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191562</id>
    <revision>
      <id>1229243</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Eutriorchis|Eutriorchis astur}}  [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Haukfûgel]]&quot;</comment>
      <origin>1229243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="hgx5n7cb4jzunec0bzhlwudw1wqktta" xml:space="preserve">{{Commonscat|Eutriorchis|Eutriorchis astur}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>hgx5n7cb4jzunec0bzhlwudw1wqktta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Madagaskarslange-earnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191563</id>
    <revision>
      <id>1229244</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding           = Eutriorchis astur.jpg | ôfbyldingsbreedte   =  | ôfbyldingstekst     = In Madagaskarslange-earn (''Eutriorchis astur'') | takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5              = fûg...&quot;</comment>
      <origin>1229244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="i4klfeap9whaet107f6ba1qjj3nxb80" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Eutriorchis astur.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = In Madagaskarslange-earn (''Eutriorchis astur'')
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson9             = [[skift]]:
| namme9              = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') 
| takson11            = [[famylje]]:
| namme11             = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson13            = [[ûnderfamylje]]:
| namme13             = [[slange-earnen]] (''Circaetinae'') (?)
| takson14            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme14             = '''Madagaskarslange-earnen''' (''Eutriorchis'')
| beskriuwer, jier    = [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1875
}}
De '''Madagaskarslange-earnen''' (''Eutriorchis'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dit skaai is [[Monotypysk takson|monotypysk]] en bestiet út mar ien [[Soarte (taksonomy)|soarte]]: de [[Madagaskarslange-earn]] (''Eutriorchis astur'').

== Taksonomyske diskusje ==
De taksonomyske posysje fan it skaai ''Eutriorchis'' is ûnder saakkundigen al desennia lang in ûnderwerp fan diskusje. Fanwegen syn uterlik — mei koarte, rûne wjukken en in lange sturt — waard it skaai oarspronklik faak by de ‘echte’ hauken yndield. 

Resinter DNA-ûndersyk hat lykwols oantoand dat it skaai folle nauwer besibbe is oan 'e [[slange-earnen]] (de ûnderfamylje ''Circaetinae''). Dochs bliuwt de posysje wif:
* Guon autoriteiten sette it skaai fêst yn 'e Circaetinae.
* Oare saakkundigen suggerearje dat it skaai sa unyk is en sa betiid ôfspjalte is fan 'e oare haukfûgels, dat it faaks better yn in eigen, aparte ûnderfamylje set wurde kin.
* De isolaasje op [[Madagaskar]] hat derfoar soarge dat it skaai skaaimerken ûntwikkele hat dy't net maklik yn 'e standertmodellen fan 'e haukfûgels passe.

== Skaaimerken ==
It skaai ûnderskiedt him troch in spesifike anatomy dy't oanpast is oan it libjen en jeien yn tichte, tropyske reinwâlden. Oars as de slange-earnen fan it fêstelân fan [[Afrika]], dy't faak boppe de beammen sirkelje, jaget dit skaai fanút in sitplak yn it tichte blêdetek. 

== Soarte ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Eutriorchis astur - Mikael Bauer - 6748049.jpeg|100px]] || [[Madagaskarslange-earn]]  || ''Eutriorchis astur'' || [[Madagaskar]] || &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-serpent-eagle-eutriorchis-astur ''Eutriorchis astur'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
* Lerner, H.R.L. &amp; Mindell, D.P. (2005). &quot;Phylogeny of eagles, Old World vultures, and other Accipitridae based on nuclear and mitochondrial DNA&quot;.
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Eutriorchis astur|Eutriorchis}}
}}
[[Kategory:Madagaskarslange-earn| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>i4klfeap9whaet107f6ba1qjj3nxb80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eutriorchis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191564</id>
    <redirect title="Madagaskarslange-earnen" />
    <revision>
      <id>1229245</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Madagaskarslange-earnen]]</comment>
      <origin>1229245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="9wh5bi09atr4qeuy2c0tqb53jkcq7kl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Madagaskarslange-earnen]]</text>
      <sha1>9wh5bi09atr4qeuy2c0tqb53jkcq7kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evenredich oanpart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191565</id>
    <redirect title="Ideaaloanspraak" />
    <revision>
      <id>1229247</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Klaasgroen hat de side [[Evenredich oanpart]] omneamd ta [[Ideaaloanspraak]]: Dit wurd wurdt yn it Dútsk standert brûkt foar dit konsept</comment>
      <origin>1229247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="o9en1ae0bsihcres4fqvyn9eje7vxml" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ideaaloanspraak]]</text>
      <sha1>o9en1ae0bsihcres4fqvyn9eje7vxml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kleaster Mariengarden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191566</id>
    <revision>
      <id>1229253</id>
      <timestamp>2026-05-03T20:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks kleaster | namme                       = Kleaster Mariengarden | ôfbylding                   = Burlo, kleaster Mariengarden.jpg | ôfbyldingsbreedte           =  | ôfbyldingstekst             = De kleastertsjerke fan Mariengarden | wapen                       = | lân                         = [[File:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2...&quot;</comment>
      <origin>1229253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5754" sha1="t9l55oo7f1li6s1spjyhxu762yppvej" xml:space="preserve">{{Ynfoboks kleaster
| namme                       = Kleaster Mariengarden
| ôfbylding                   = Burlo, kleaster Mariengarden.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = De kleastertsjerke fan Mariengarden
| wapen                       =
| lân                         = [[File:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Noardryn-Westfalen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Regierungsbezirk
| namme bestjoerlike ienheid 2= Münster
| bestjoerlike ienheid 3      = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 3= [[Borken (Landkreis)|Borken]]
| plak                        = Burlo
| adres                       = Vennweg 6, 46325 Borken
| koördinaten                 = 
| denominaasje                = [[Roomsk-katolyk]]
| tsjerkeprovinsje            =
| bisdom                      = [[Bisdom Münster]]
| aartsbisdom                 =
| oarder                      = Sistersjinzers, Wilhelmiten
| kongregaasje                = Oblaten fan 'e Unbesmodge Jongfaam Marije
| oprjochting                 = 1220 (earste oratoarium)
| oprjochter                  =
| opheffing                   = 1803
| weriepening                 = 1920
| patroanhillige              = [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]]
| wijd oan                    = 
| status                      = 
| hjoeddeiske funksje         = skoalle, kleaster
| arsjitekt                   =
| yngenieur                   =
| boujier                     = tsjerke 15e iuw
| sloopjier                   =
| boustyl                     = [[Gotyk]] / [[Barok (styl)|Barok]]
| hichte                      =
| monumintale status          =
| monumintnûmer               =
| oare gegevens               = Bekend fan 'e Konvinsje fan Burlo
| webside                     = [https://www.gymnasium-mariengarden.de/ gymnasium-mariengarden.de]
| mapname                     = Noardryn-Westfalen
| mapwidth                    =
| lat_deg                     = 51
| lat_min                     = 54
| lat_sec                     = 23
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 46
| lon_sec                     = 38
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       =
}}
It '''Kleaster Mariengarden''' is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] [[kleaster]] fan 'e Oblaten fan 'e Unbesmodge Jongfaam Marije yn [[Burlo]], in ''[[Ortsteil]]'' fan 'e [[Westfalen|Westfaalske]] stêd [[Borken]] ([[Noardryn-Westfalen]]). Om it kleaster te ûnderskieden fan it eardere kleaster &quot;Kleinburlo&quot;, wurdt it ek wol oantsjut as &quot;Kleaster Großburlo&quot;. De kleastertsjerke is wijd oan 'e hillige [[Marije (mem fan Jezus)|Jongfaam Marije]].

== Skiednis ==
Al yn it jier 1220 waard op it plak in oratoarium boud. Tusken 1242 en 1245 hearde it ta de besittings fan it sistersjinzer kleaster Marienborg yn [[Coesfeld]]. Yn 1245 fêstigen wilhelmiten út de Nederlannen harren yn Burlo. Under lieding fan paus [[Nikolaas V]] waard it kleaster yn 'e jierren 1447-1448 wer oerdroegen oan 'e sistersjinzers. De kleasterlingen hearden ta de Colligatio Galiaensis, in streaming dy't de oarderregels tige strang neilibbe. De namme &quot;Mariengarden&quot; dûkt foar it earst yn 1398 yn 'e dokuminten op.

It kleaster hat troch de iuwen hinne in soad te lijen hân fan oarlochsgeweld. Yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]] waard it tusken 1585 en 1589 ferskate kearen plondere, en ek yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] folgen fernielings. Yn 1803 waard it kleaster opheft as gefolch fan it [[Reichsdeputationshauptschluss]]. De grûn en de gebouwen kamen yn it besit fan 'e foarsten fan Salm-Salm en Salm-Kyrburg. Pas yn 1920 waard de monastike tradysje wer oppakt doe't de Oblaten harren dêr fêstigen.

== Konvinsje fan Burlo ==
In wichtich histoarysk barren fûn plak op 19 oktober 1765: de ûndertekening fan 'e Konvinsje fan Burlo. Dit ferdrach regele it ferrin fan 'e grins tusken de Nederlânske provinsje [[Gelderlân]] en it [[Prinsbisdom Múnster]], in grins dy't oant dy tiid ta striideraasjes late. Hjoed-de-dei rint it saneamde &quot;Kommizepaad&quot; (Kommiesenpatt) by dizze histoaryske grins lâns nei it kleaster ta.

== Bouwskiednis ==
[[Ofbyld:St. Marien Burlo - Altarraum.jpg|thumb|left|Heechalter kleastertsjerke.]]
De hjoeddeiske tsjerke ferfong om it jier 1300 hinne it earste oratoarium. Yn 'e 15e iuw waard de tsjerke fergrutte, wat it gebou syn hjoeddeiske foarm joech. Nei de fernielings yn de Tritichjierrige Kriich waard de tsjerke yn 1682 op 'e nij wijd.

De kleastergebouwen sels stamme foar in grut part út de lette 17e en iere 18e iuw:

* East- en noardvleugel: boud yn 'e lette 17e iuw.
* Westvleugel: boud yn 1718-1719.
* Grêfkelder en [[sakristy]]: de grêfkelder oan 'e súdkant fan 'e tsjerke is fan 1752; dêrboppe waard letter in nije sakristy boud.
* In part fan 'e eastvleugel waard yn 1823 sloopt, nei de earste opheffing fan it kleaster.

== Hjoeddeiske funksje ==
Sûnt de komst fan 'e Oblaten yn 'e 20e iuw hat it kleaster in wichtige ûnderwiisfunksje. De kongregaasje jout hjoed-de-dei lieding oan it Gymnasium Mariengarden, in partikuliere skoalle dy't yn 'e kleastergebouwen fêstige is.

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Abtei Marienmünster]]
----
{{Commonscat|Kloster Mariengarden|Kleaster Mariengarden}}
}}
{{DEFAULTSORT:Mariengarden}}
[[Kategory:Bouwurk yn Noardryn-Westfalen|Kleaster Mariengarden]]
[[Kategory:Kleaster yn Dútslân]]
[[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 13e iuw]]
[[Kategory:Organisaasje opheft yn 1803]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1920]]</text>
      <sha1>t9l55oo7f1li6s1spjyhxu762yppvej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sparwer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191567</id>
    <revision>
      <id>1229254</id>
      <timestamp>2026-05-03T22:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Wurk}} {{Bistesoarte |Namme      = Sparwer |Ofbyld     = [[Ofbyld:Accipiter nisus, male, Scotland (50668986272).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Female Sparrowhawk in the rain! (49557947612).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;&lt;br&gt; |Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift      = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje    = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')...&quot;</comment>
      <origin>1229254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9989" sha1="eei5z9fsyz05ns0y8l7d8qp6ci2h9gq" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Bistesoarte
|Namme      = Sparwer
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Accipiter nisus, male, Scotland (50668986272).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Female Sparrowhawk in the rain! (49557947612).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'')
|Famylje    = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
|Skaai      = [[sparwers]] (''Accipiter'')
|Wittenskiplike namme= Accipiter nisus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;
|lânkaart   = [[Ofbyld:AccipiterNisusIUCNver2018 2.png|250px]]
}}
De '''sparwer''' (''Accipiter nisus'') is in lytse [[rôffûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). De soarte is wiidferspraat oer de [[Alde Wrâld]] en stiet bekend om syn spesjalisearre jachttechniken op lytse [[sjongfûgel]]s.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Sparrowhawk - Accipiter nisus2.jpg|thumb|left|Sparwer.]]
De sparwer is in lytse rôffûgel mei koarte, rûne wjukken en in lange sturt, wat him tige manûvrearber makket tusken de beammen. Der is in grut ferskil yn it formaat tusken de geslachten ([[seksuele dimorfy]]): it wyfke is oant 25% grutter as it mantsje en kin wol twa kear sa swier wêze.

It mantsje hat in laai-eftige blau-grize boppekant en in ûnderkant mei fine, oranje-brune dwersstreken. It wyfke is oan 'e boppekant griisbrún en hat op 'e ljochte ûnderkant donkergrize oant brune streken. Beide geslachten hawwe opfallende giele eagen en lange, tinne giele poaten mei skerpe klauwen.

== Fersprieding en ûndersoarten ==
De sparwer komt foar yn grutte dielen fan [[Jeropa]], [[Aazje]] en it noarden fan [[Afrika]]. Ofhinklik fan it leefgebiet wurde der sân [[ûndersoarte]]n ûnderskieden:
* ''A. n. nisus'': De nominaatfoarm dy't foarkomt yn Jeropa en West-Aazje oant de [[Jenisej]].
* ''A. n. nisorius'': Foarkomt yn [[Ierlân]] en [[Grut-Brittanje]].
* ''A. n. wolterstorffi'': In lytsere en donkerder foarm fan [[Sardynje]] en [[Korsika]].
* ''A. n. punicus'': De grutste ûndersoarte, fûn yn it Noardwesten fan Afrika.
* ''A. n. granti'': In lytse ûndersoarte fan [[Madeira]] en de [[Kanaryske Eilannen]].
* ''A. n. melanschistos'': Foarkomt yn 'e [[Himalaya]] en it Tibetaansk Heechlân.
* ''A. n. nisosimilis'': De eastlike foarm dy't yn Sintraal- en East-Aazje libbet.

== Etymology ==
De namme sparwer is ôflaat fan it Aldheechdútske ''Sparwâri'', in gearstalling fan ''sparo'' (mosk) en ''aro'' (earn). De betsjutting is dus letterlik &quot;moskearn&quot;. Dat ferwiist nei de spesjalisearre jacht fan dizze rôffûgel op lytse sjongfûgels. Yn it Ingelsk is de namme ''Sparrowhawk'' op 'e selde wize opboud.

== Nederlân ==
Yn Nederlân is de sparwer tsjintwurdich in algemiene fûgel, mar dat hat net altyd sa west. Om 1970 hinne wie de stân yn Nederlân sakke nei mar 250 briedpearen troch it fergiftige bestridingsmiddels (lykas [[DDT]]) yn 'e lânbou. Nei it ferbod op dy middels folge in rap werstel. De fûgel wreide syn briedgebiet út fan 'e sângrûn nei de leechlizzende klaaigebieten en sels nei de grutte stêden. 

Dochs is der sûnt it jier 2000 wer in delgong te sjen, benammen op 'e hegere grûn. Yn Nederlân sakke it oantal fan sa'n 5.000 pearen yn 2000 nei likernôch 2.500 yn 2020. Redenen hjirfoar binne ûnder oare:
* Predaasje: De weromkomst fan 'e [[hauk]], dy't de nêsten fan sparwers plonderet.
* boskbehear: It omsetten fan jonge produksjebosken yn iepen natoergebieten, wêrtroch't habitat ferlern giet. 
* Iten: In tekoart oan proaifûgels op earme grûn.

== Fergeliking mei de hauk ==
De sparwer wurdt faak betiizge mei de hauk (*Accipiter gentilis*). De wichtichste ferskillen binne:
* Grutte: De sparwer is in stik lytser; in wyfke-sparwer is likernôch sa grut as in hauk-mantsje.
* Silhûet: De sparwer hat in rjochtere sturt mei skerpe hoeken, wylst de hauk in rûne sturt hat.
* Poaten: De sparwer hat tinne, giele poaten (&quot;potleadpoatjes&quot;), de hauk hat folle dikkere en krêftiger poaten.

== Ekology ==
[[Ofbyld:Accipiter nisus Forst Jungfernheide 080610.jpg|thumb|Nêst mei jonge sparwers.]]
Sparwers binne spesjalisearre yn it fangen fan lytse fûgels, lykas [[mosken]], [[miezen]] en [[finken]]. Se jeie faak mei in ferrassingsoanfal, wêrby't se leech by de grûn of oer hagen hinne fleane om harren proai oer it mad te kommen. Tunen binne populêre jachtgebieten, benammen dêr't fûgelfoerplanken steane.

Se bouwe harren nêst meastal yn beammen yn in ticht stikje bosk. It wyfke leit trije oant seis aaien. It mantsje soarget yn 'e briedtiid foar it iten, wylst it wyfke op it nêst bliuwt om de jongen te beskermjen.

== Status en bedrigingen ==
[[Ofbyld:Accipiter nisus 2 (Martin Mecnarowski).jpg|thumb|left|Fûgel yn Tsjechje.]]
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de sparwer de status net bedrige. Dochs hat de populaasje yn 'e 20e iuw in swiere klap krigen troch it gebrûk fan bestridingsmiddels lykas [[DDT]]. Dizze gifstoffen soargen derfoar dat de aaiskalen sa tin waarden, dat se ûnder it brieden brutsen. Sûnt it ferbod op dizze middels is de stân wer flink wersteld. Tsjintwurdich binne botsingen tsjin glês en it ferlies fan gaadlik briedgebiet de grutste bedrigingen. De IUCN beskôget de populaasje as stabyl

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-sparrowhawk-accipiter-nisus BirdLife International, oproppen 3 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/eurspa1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 3 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurspa1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 3 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Accipiter nisus}}
}}
[[Kategory:Sparwer]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>eei5z9fsyz05ns0y8l7d8qp6ci2h9gq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229264</id>
      <parentid>1229254</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>wurk ferwidere.</comment>
      <origin>1229264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10252" sha1="77ysimq48sd65nshigvqljqtjadyygt" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Sparwer
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Accipiter nisus, male, Scotland (50668986272).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Female Sparrowhawk in the rain! (49557947612).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'')
|Famylje    = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
|Skaai      = [[sparwers]] (''Accipiter'')
|Wittenskiplike namme= Accipiter nisus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;
|lânkaart   = [[Ofbyld:AccipiterNisusIUCNver2018 2.png|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1={{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} stânfûgel
|Kolom2=
{{Color box|#00FFFF}} trekfûgel&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} wintergast
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''sparwer''' (''Accipiter nisus'') is in lytse [[rôffûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). De soarte is wiidferspraat oer de [[Alde Wrâld]] en stiet bekend om syn spesjalisearre jachttechniken op lytse [[sjongfûgel]]s.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Sparrowhawk - Accipiter nisus2.jpg|thumb|left|Sparwer.]]
Sparwers ha koarte, rûne wjukken en in lange sturt, wat him tige manûvrearber makket tusken de beammen. Der is in grut ferskil yn it formaat tusken de geslachten ([[seksuele dimorfy]]): it wyfke is oant 25% grutter as it mantsje en kin wol twa kear sa swier wêze. It mantsje hat in wjukspanne fan 59 oant 64 sm, in wyfke hat in wjukspanne fan 67 oant 80 sm.

It mantsje hat in laai-eftige blau-grize boppekant en in ûnderkant mei fine, oranje-brune dwersstreken. It wyfke is oan 'e boppekant griisbrún en hat op 'e ljochte ûnderkant donkergrize oant brune streken. Beide geslachten hawwe opfallende giele eagen en lange, tinne giele poaten mei skerpe klauwen.

== Fersprieding en ûndersoarten ==
De sparwer komt foar yn grutte dielen fan [[Jeropa]], [[Aazje]] en it noarden fan [[Afrika]]. Ofhinklik fan it leefgebiet wurde der sân [[ûndersoarte]]n ûnderskieden:
* ''A. n. nisus'': De nominaatfoarm dy't yn Jeropa en West-Aazje oant de [[Jenisej]] foarkomt.
* ''A. n. nisorius'': Komt foar yn [[Ierlân]] en [[Grut-Brittanje]].
* ''A. n. wolterstorffi'': In lytsere en donkerder foarm op [[Sardynje]] en [[Korsika]].
* ''A. n. punicus'': De grutste ûndersoarte dy't yn it noardwesten fan Afrika libbet.
* ''A. n. granti'': In lytse ûndersoarte fan [[Madeira]] en de [[Kanaryske Eilannen]].
* ''A. n. melanschistos'': Komt foar yn 'e [[Himalaya]] en it Tibetaansk Heechlân.
* ''A. n. nisosimilis'': De eastlike foarm dy't yn Sintraal- en East-Aazje libbet.

== Nederlân ==
Yn Nederlân is de sparwer tsjintwurdich in algemiene fûgel, mar dat hat net altyd sa west. Om 1970 hinne wie de stân yn Nederlân sakke nei mar 250 briedpearen troch it fergiftige bestridingsmiddels (lykas [[DDT]]) yn 'e lânbou. Nei it ferbod op dy middels folge in rap werstel. De fûgel wreide syn briedgebiet út fan 'e sângrûn nei de leechlizzende klaaigebieten en sels nei de grutte stêden. 

Dochs is der sûnt it jier 2000 wer in delgong te sjen, benammen op 'e hegere grûn. Yn Nederlân sakke it oantal fan sa'n 5.000 pearen yn 2000 nei likernôch 2.500 yn 2020. Redenen hjirfoar binne ûnder oare:
* Predaasje: De weromkomst fan 'e [[hauk]], dy't de nêsten fan sparwers plonderet.
* boskbehear: It omsetten fan jonge produksjebosken yn iepen natoergebieten, wêrtroch't habitat ferlern giet. 
* Iten: In tekoart oan proaifûgels op earme grûn.

== Fergeliking mei de hauk ==
De sparwer wurdt faak betiizge mei de hauk (''Accipiter gentilis''). De wichtichste ferskillen binne:
* Grutte: De sparwer is in stik lytser; in wyfke-sparwer is likernôch sa grut as in hauk-mantsje.
* Silhûet: De sparwer hat in rjochtere sturt mei skerpe hoeken, wylst de hauk in rûne sturt hat.
* Poaten: De sparwer hat tinne, giele poaten (&quot;potleadpoaten&quot;), de hauk hat folle dikkere en krêftiger poaten.

== Ekology ==
[[Ofbyld:Accipiter nisus Forst Jungfernheide 080610.jpg|thumb|Nêst mei jonge sparwers.]]
Sparwers binne spesjalisearre yn it fangen fan lytse fûgels, lykas [[mosken]], [[miezen]] en [[finken]]. Se jeie faak mei in ferrassingsoanfal, wêrby't se leech by de grûn of oer hagen hinne fleane om harren proai oer it mad te kommen. Tunen binne populêre jachtgebieten, benammen dêr't fûgelfoerplanken steane.

Se bouwe harren nêst meastentiids yn beammen yn in ticht stikje bosk. It wyfke leit trije oant seis aaien. It mantsje soarget yn 'e briedtiid foar it iten, wylst it wyfke op it nêst bliuwt om de jongen te beskermjen.

== Status en bedrigingen ==
[[Ofbyld:Accipiter nisus 2 (Martin Mecnarowski).jpg|thumb|left|Fûgel yn Tsjechje.]]
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de sparwer de status net bedrige. Dochs hat de populaasje yn 'e 20e iuw in swiere klap krigen troch it gebrûk fan bestridingsmiddels lykas [[DDT]]. Dizze gifstoffen soargen derfoar dat de aaiskalen sa tin waarden, dat se ûnder it brieden brutsen. Sûnt it ferbod op dizze middels is de stân wer flink tanommen. Hjoed-de-dei binne botsingen tsjin glês en it ferlies fan gaadlik briedgebiet de grutste bedrigingen. De IUCN beskôget de populaasje as stabyl.

== Etymology ==
De namme sparwer is ôflaat fan it Aldheechdútske ''Sparwâri'', in gearstalling fan ''sparo'' (mosk) en ''aro'' (earn). De betsjutting is dus letterlik &quot;moskearn&quot;. Dat ferwiist nei de spesjalisearre jacht fan dizze rôffûgel op lytse sjongfûgels. Yn it Ingelsk is de namme ''Sparrowhawk'' op 'e selde wize opboud.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-sparrowhawk-accipiter-nisus BirdLife International, oproppen 3 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/eurspa1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 3 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurspa1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 3 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Accipiter nisus}}
}}
[[Kategory:Sparwer]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>77ysimq48sd65nshigvqljqtjadyygt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Accipiter nisus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191568</id>
    <redirect title="Sparwer" />
    <revision>
      <id>1229255</id>
      <timestamp>2026-05-03T22:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Sparwer]]</comment>
      <origin>1229255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="fuadjun75p90b18pw9bkz0e77zg838v" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sparwer]]</text>
      <sha1>fuadjun75p90b18pw9bkz0e77zg838v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sparwer</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191569</id>
    <revision>
      <id>1229265</id>
      <timestamp>2026-05-04T07:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Accipiter}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Haukfûgel]]&quot;</comment>
      <origin>1229265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="hpkurm1hkrn1pv921z7hhsyhuxqd3b8" xml:space="preserve">{{Commonscat|Accipiter}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>hpkurm1hkrn1pv921z7hhsyhuxqd3b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Houten tsjerken fan súdlik Lyts-Poalen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191570</id>
    <revision>
      <id>1229269</id>
      <timestamp>2026-05-04T08:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks wrâlderfgoed | soarte   = Kultureel | namme    = Houten tsjerken fan súdlik Lyts-Poalen | ôfbylding = Sękowa, kościół św. Filipa i św. Jakuba (HB1).jpg | tekst    = Tsjerke fan 'e Hillige Filippus en Jakobus yn Sękowa | lân      = [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Lyts-Poalen (woiwodskip)|Lyts-Poalen]] en [[Subkarpaten (woiwodskip)|Subkarpaten]] | plak     = [[Binarowa]...&quot;</comment>
      <origin>1229269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4320" sha1="dbnpc1mane14khwyljdaeplrn7od2wj" xml:space="preserve">{{Ynfoboks wrâlderfgoed
| soarte   = Kultureel
| namme    = Houten tsjerken fan súdlik Lyts-Poalen
| ôfbylding = Sękowa, kościół św. Filipa i św. Jakuba (HB1).jpg
| tekst    = Tsjerke fan 'e Hillige Filippus en Jakobus yn Sękowa
| lân      = [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Lyts-Poalen (woiwodskip)|Lyts-Poalen]] en [[Subkarpaten (woiwodskip)|Subkarpaten]]
| plak     = [[Binarowa]], [[Blizne]], [[Dębno]], [[Haczów]], [[Lipnica Murowana]] en [[Sękowa]]
| kritearia = iii, iv
| ûnderdiel fan =
| UNESCO-regio = Europa en Noard-Amearika
| UNESCO-folchnû. = 1053
| ynskriuwing = 2003
| útwreiding =
| koördinaten =
| gebiet = 8,26 ha
| buffersône = 51,90 ha
| bedrige = Nee
| webside = [https://unesco.nl/werelderfgoed/houten-kerken-van-zuidelijk-klein-polen De tsjerken op 'e side fan UNESCO]
| mapname = Poalen
| mapwidth = 
| lat_deg = 49
| lat_min = 44
| lat_sec = 0
| lat_dir = N
| lon_deg = 21
| lon_min = 12
| lon_sec = 0
| lon_dir = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Poalen
}}
De '''Houten tsjerken fan súdlik Lyts-Poalen''' binne in groep fan seis histoaryske [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[Tsjerkegebou|tsjerke]]n yn it suden fan [[Poalen]], boud fan hout en datearjend út de lette midsiuwen en de iere moderne tiid. Dizze tsjerken steane bekend om harren unike boustyl, fakmanskip en kulturele betsjutting. Yn 2003 binne se opnommen op de list fan it [[UNESCO]]-[[wrâlderfgoed]].

== Skiednis ==
De houten tsjerken waarden boud tusken de 15e en 18e iuw yn [[Lyts-Poalen (histoarysk gebiet)|Lyts-Poalen]] ([[Poalsk]]: Małopolska). Se binne foarbylden fan tradisjonele houten boukeunst, ûntstien út lokale boutradysjes en beynfloede troch de [[Gotyk|goatyske styl]]. Yn in tiid dat stien noch djoer en minder beskikber wie, waard hout it wichtichste boumateriaal.

De tsjerken binne troch de iuwen hinne relatyf goed bewarre bleaun, hoewol’t guon restauraasjes ûndergien hawwe.

== Beskriuwing ==
De seis tsjerken binne:

*Tsjerke fan 'e Aartsingel Michaël yn Binarowa
*Tsjerke fan Alderheljen yn Blizne
*Tsjerke fan 'e Aartsingel Michaël yn Dębno
*Tsjerke fan 'e Berte fan 'e Hillige Faam Marije yn Haczów
*Tsjerke fan Sint-Leonardus yn Lipnica Murowana
*Tsjerke fan 'e Hillige Filippus en Jakobus yn Sękowa

De tsjerken ha steile dakken, dy't faak mei houten laaien belein binne. Se ha rike ynterieurs mei muorreskilderingen en houtsnijwurk en by guon tsjerken stiet in frijsteande klokketoer.

== Kulturele betsjutting ==
De tsjerken fertsjintwurdigje in wichtich part fan it kultureel en religieus erfskip fan 'e regio. Se litte sjen hoe't de lokale bou en religieuze tradysjes by inoar kamen yn in unike arsjitektuerfoarm. Yn 'e tsjerken binne faak weardefolle keunstwurken, lykas alterstikken en skilderwurken, ûnderbrocht.

== Wrâlderfgoed ==
UNESCO hat de tsjerken erkend as wrâlderfgoed fanwegen harren autentisiteit, yntegriteit en kulturele wearde. Se foarmje in bysûnder foarbyld fan houten religieuze arsjitektuer yn East-Europa.

== List fan tsjerken ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Ofbyld
!ID
!Namme
!Lokaasje
!Opmerking
|-
|[[Ofbyld:Binarowa,_kościół_św._Michała_Archanioła_(HB11).jpg|frameless|120x120px]]
|1053-001
|Tsjerke fan 'e Aartsingel Michaël
|[[Binarowa]]
|Ut omtrint 1500
|-
|[[Ofbyld:Kościółek_w_Bliznem_z_XVI_w_krzymill.JPG|frameless|120x120px]]
|1053-002
|Alderheljentsjerke
|[[Blizne]]
|Eastlik fan [[Jasienica Rosielna]]
|-
|[[Ofbyld:Church_of_St._Michael_in_Dębno_2009_(5).jpg|frameless|120x120px]]
|1053-003
|Tsjerke fan 'e Aartsingel Michaël 
|[[Dębno, Nowy Targ County]]
|Ut de 15e iuw
|-
|[[Ofbyld:Haczów_old_latin_church.jpg|frameless|120x120px]]
|1053-004
|Tsjerke fan 'e Berte fan de Hillige Faam Marije
|[[Haczów]]
|De âldste houten goatyske tsjerke fan Europa, 1388
|-
|[[Ofbyld:Kosciol_sw._Leonarda_w_Lipnicy_Murowanej_13.08.08_p.jpg|frameless|120x120px]]
|1053-005
|Tsjerke fan Sint Leonardus
|[[Lipnica Murowana]]
|Ut de 15e iuw
|-
|[[Ofbyld:Koscioł_Sekowa_calosc.jpg|frameless|120x120px]]
|1053-006
|Tsjerke fan 'e Hillige Filippus en Jakobus
|[[Sękowa]]
|Ut 1520
|}
{{CommonsBalke|Wooden churches in Poland|Houten tsjerken fan Poalen}}
[[Kategory:Wrâlderfgoed yn Poalen]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Poalen]]</text>
      <sha1>dbnpc1mane14khwyljdaeplrn7od2wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Oświęcim</title>
    <ns>1</ns>
    <id>191571</id>
    <revision>
      <id>1229271</id>
      <timestamp>2026-05-04T09:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ping|Drewes}} Goeie, ik tink dat dizze side better omneamd wurde kin yn Oświęcim. It konsintraasjekamp stiet bekend as Auschwitz en yn 'e Twadde Wrâldoarloch hiet ûnder de Dútske besetting ek it plak Auschwitz, mar yn 'e moderne Poalske kontekst is allinnich Oświęcim korrekt foar de stêd. Auschwitz wurdt tsjintwurdich hast altyd brûkt foar it kamp, mar net foar de stêd. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>1229271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="m4f9czb6h1r70ryhvqks9gn5glsrxx5" xml:space="preserve">{{Ping|Drewes}} Goeie, ik tink dat dizze side better omneamd wurde kin yn Oświęcim. It konsintraasjekamp stiet bekend as Auschwitz en yn 'e Twadde Wrâldoarloch hiet ûnder de Dútske besetting ek it plak Auschwitz, mar yn 'e moderne Poalske kontekst is allinnich Oświęcim korrekt foar de stêd. Auschwitz wurdt tsjintwurdich hast altyd brûkt foar it kamp, mar net foar de stêd. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 4 mai 2026, 11.41 (CEST)</text>
      <sha1>m4f9czb6h1r70ryhvqks9gn5glsrxx5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>