Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 29757 1229868 1222886 2026-05-12T18:16:54Z Drewes 2754 + literatuer 1229868 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Cornelis de Man - De traankokerij van de Amsterdamse kamer van de Noordse Compagnie op Smerenburg.jpg|thumbnail|300px|De traansiederij fan de Amsterdamske keamer fan de [[Noardske Kompanjy]] op Smerenburg.<br><small> Skilderij fan [[Cornelis de Man]] (1639) neffens in skilderij fan [[Abraham Speeck]]: ''Deense traankokerij op Spitsbergen'' (1634).]]</small> [[Ofbyld:Smeerenburg-blubberovens.JPG|right|thumb|300px|''Oerbliuwsels fan grutte blabberûnen yn Smeerenburch'']] '''Smeerenburch''' is in eardere delsetting fan Nederlânske [[walfiskfangst|walfiskfarders]] (fan de [[Noardske Kompanjy]]) op it eilân [[Amsterdam (Spitsbergen)|Amsterdam]] ([[Noarsk]]: ''Amsterdamøya'') by [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]]. Smeerenburg leit yn de [[poalsirkel]] op sa'n 1000 kilometer fan de [[Noardpoal]]. == Skiednis == It stee dêr't Smeerenburch komme soe, waard foar it earst fan Hollanners besocht yn 1614, doe't skippen fan de Amsterdamske keamer fan de ''Noordsche Compagnie'' in tydlik walfiskstasjon mei tinten en ymprovisearre ûnen oprjochten. Yn 1619 waard in 500-tons skip mei hout en oare materialen nei Spitsbergen stjoerd en krige de delsetting in mear permanint karakter. Yn it plak stienen pakhuzen, wenten en in smidterij. De walfiskjacht waard mei lytse sloepen ûndernaam. De relatyf stadich swimmende en lang boppe wetter bliuwende [[Grienlânske walfisk]] wie de favorite proai. Yn de wetteren om Spitsbergen waarden dizze yn grutte tallen fongen en de fangsten yn Smeerenburch ferwurke ta traan. Tusken [[1614]] en sirka [[1660]] behearden ferskillende Nederlânske stêden harren eigen traansiederij op Smeerenburch. [[Amsterdam]] hie twa, fierders wiene dêr guonts fan [[Rotterdam]], [[Hoarn (Noard-Hollân)|Hoarn]], [[Middelburch (stêd)|Middelburch]], [[Inkhuzen]], [[Delft]]; faaks hiene ek [[Veere (stêd)|Veere]] en [[Zaanland]] dêr in traansiederij. Ut it spek (blabber) fan deade walfisken waard walfisktraan wûn yn hoefizerfoarmige ûnen. Dizze [[ierdoalje|oalje]] wie ûnder oaren gaadlike lampeoalje. Fan 1614 oant 1625 wienen der ek in kloft [[Denemark|Denen]] op it eilân mei itselde doel. Lykwols waard harren stasjon yn 1625 troch Nederlanners en Ingelsken fernield en soe harren plak ynnaam wurde troch de keamers fan [[Hoarn (Noard-Hollân)|Hoarn]], [[Inkhuzen]], en [[Flissingen (stêd)|Flissingen]]. Der is nochal wat mytefoarming om - de grutte fan - Smeerenbuch hinne ûntstien. Ferskate boarnen hawwe, yn de rin fan de tiid, it tal minsken dat yn it jachtseizoen (simmer) op Smeerenburch wenne en wurke, rûsd op sa'n 1.000 oant 10.000.<ref name="Smeerenburg_return">State Secretary Henriette Westhrin, [https://www.regjeringen.no/en/dep/md/About-the-Ministry/Other-political-staff/State-Secretary-Henriette-Westhrin/taler_artikler/2005/The-return-of-the-Smeerenburg-collection-to-Svalbard-museum.html?id=430196 The return of the Smeerenburg collection to Svalbard museum], 2005</ref>. [[Archeology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat der 16 à 17 huzen stien hawwe en in soarte fan fort<ref>Prestvold (2001), s. 10</ref>, dan soe it om in delsetting fan inkelde hûnderten persoanen gean hawwe kind. Smeerenburch’s ferfal begûn yn de betide jierren 1640.<ref> Conway (1906), s. 186-87</ref>. De keamer fan Hoarn is der noch warber oant yn 1657<ref> Dalgård (1962), s. 258</ref>. Om 1660 hinne waard it eilân ferlitten nei't de jacht wilens oergien wie op oare walfisksoarten<ref> Prestvold (2001), s. 8</ref>. Yn [[1973]] waarden de oerbliuwsels fan Smeerenburch diel fan it Noarske nasjonale park fan Noardwest-Spitsbergen. == De namme == De namme Smeerenburg ferwiist wierskynlik nei it fet (''smeer'') fan in walfisk, en faaks ek nei it smoarge wurk dat it walfiskslachtsjen en it sieden fan de walfiskblabs no ien kear wie. == Smeerenburchkolleksje == By opdollings troch Nederlânske archeologen yn 1970-1979 en 1980-1989 binne tal fan gebrûksfoarwerpen fûn út de Nederlânske perioade. Dizze fynsten waarden earst yn Nederlân bewarre, ûnder oaren yn it [[Ryksmuseum Amsterdam]]. Op [[19 novimber]] [[2005]] waard de saneamde Smeerenburchsamling oerdroegen oan de Noarske tsjinst foar Monumintesoarch yn [[Oslo]]<ref name="Smeerenburg_return"/>. De kolleksje sil op Spitsbergen opslein wurde en dêr ek foar in part útstald wurde. In oar part fan de kolleksje is yn it Ryksmuseum Amsterdam efterbleaun. == Literatuer == * {{Aut|[[Louwrens Hacquebord]]}} ''Smeerenburg''. Een proefschrift over het verblijf van Nederlandse walvisvaarders op de westkust van Spitsbergen in de 17e eeuw. {{ISBN|9789070319083}} == Sjoch ek == * [[Noardske Kompanjy]] == Keppeling om utens == * [http://www.lcm.rug.nl/lcm/teksten/teksten_nl/smb_nl.htm de Smeerenburchkolleksje] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{commonscat|Smeerenburg}} [[Kategory:Plak yn Spitsbergen]] [[Kategory:Earder plak yn Noarwegen]] [[Kategory:Plak stifte yn 1619]] [[Kategory:Skiednis fan Nederlân]] [[Kategory:Walfiskfeart]] q2rc56qjx9p6i90yj08b63ee5tas9j5 0 41792 1229881 852689 2026-05-12T20:24:20Z Drewes 2754 by de tiid brocht 1229881 wikitext text/x-wiki [[File:Hella-faassen-1336312241.jpg|thumb|Hella Faassen]] '''Hendrika Estella (Hella) Faassen''' ([[Amsterdam]], [[30 july]] [[1925]] - dêre, [[19 desimber]] [[2016]]) wie in Nederlânske aktrise. Sy wie troud mei akteur [[Rien van Nunen]] (''[[Stiefbeen en zoon]]''). De aktrise/produsinte [[Rieneke van Nunen]] is in dochter fan harren. == Filmografy == === Telefyzje === * ''[[Van Speijk (telefyzjerige)|Van Speijk]]'' - Frou Bakker (2007) * ''[[12 steden, 13 ongelukken]]'' (1998) * ''[[Oppassen]]'' - Emily (1996) * ''Coverstory'' - Beppe Merkel (1995) * ''[[Vrouwenvleugel]]'' - Pensjonhâldster (1994) (?) * ''[[Dagboek van een herdershond]]'' - Frou Briels (1978) * ''[[De kleine waarheid]]'' - Marie Raven, pensjonhâldster yn Blaricum (1970) * ''Eerste man'' - Bep Nijdam (1967-1968) * ''De vuurproef'' - Betty (1968) * ''[[Swiebertje]]'' - Thérèse Sijbel (1963-1965) * ''De Komiek'' - (1962) === Film === * ''De Vierde Man'' - Frou by lêzing (1983) ==Keppeling om utens== * [http://www.imdb.com/name/nm0264405/ Hella Faassen by IMDb] {{DEFAULTSORT:Faassen, Hella}} [[Kategory:Nederlânsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Nederlânsk filmakteur]] [[Kategory:Persoan berne yn 1925]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2016]] qu3a24o0gisbdxwgredce08clfi8u2a 0 44620 1229875 884196 2026-05-12T19:08:43Z Drewes 2754 Is net in type skip 1229875 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Leekster Hoofddiep.JPG|thumb|It Lykster Haaddjip op de hichte fan de [[Tolberter Feart]] (2007)]] [[Ofbyld:20130905 Leekster Hoofddiep Gn NL.jpg|thumb|It Lykster Haaddjip by [[Nienoard]] (2013)]] It '''Lykster Haaddjip''' (ek: ''Lyksterhaaddjip'') is in kanaal yn de provinsje [[Grinslân]] fan [[Zevenhuizen (De Like)|Zevenhuizen]] nei de [[Lykstermar]]. It kanaal waard om [[1560]] groeven fanwege Wigbold fan Ewsum, foar de ôfwettering en as far foar [[Turf|turfskippen]]. Neidat er yn [[1525]] [[Nienoard]] stifte hie woe er úteinsette mei grutte [[Feanterij|turfwinning]]. It Haaddjip wie nedich om de feanterij te ferbinen mei de turfmerken, benammen de stêd [[Grins (stêd)|Grins]]. It Lykster Haaddjip waard it earste [[Feankoloanje|feankoloniale]] kanaal yn de provinsje [[Grinslân]]. Oan it kanaal lizze de plakken [[De Like (plak)|De Like]], [[Tolbert]], [[Nijtap]] en Sânhuzen, de buorskippen [[Djipswâl (De Like)|Djipswâl]], [[Oostindië]] en [[Terheijl]], de wyk [[Eastynje]] en it lângoed [[Nienoard]]. Yn it sintrum fan De Like is it kanaal [[dûker (keunstwurk)|bedûkere]]. {{DEFAULTSORT:Likster Haaddjip}} [[Kategory:Kanaal yn Grinslân]] [[Kategory:De Like]] [[Kategory:Bouwurk út 1560]] favxdm9om0js6topfjozt1aasimtafg 0 165813 1229860 1229458 2026-05-12T11:59:17Z Mysha 254 Is it sa wat lêsberder? 1229860 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} {{Biezem}} '''Masedoanje''', [[Gryksk]]: Μακεδονία, ''Makedonía''), ek wol bekend as '''Súd-Masedoanje''', ta ûnderskie fan [[Noard-Masedoanje]]. De grutste stêd, en ek de haadstêd fan 'e regio, is [[Thessaloniki]]. == Skiednis == Masedoanje wie fòàr [[1912]] in part fan in provinsje fan it [[Ottomaanse Ryk]]. Nei de oarloggen fan [[1912]] en [[1913]] late it [[Ferdrach fan Boekarest (1913)]] ta in provinsje [[Noard Grikelân]]. In [[1987]] is de histoaryske provinsje opdield yn trije regios. It jier dêrop waard de namme foar gâns de regio feroare ta ''Masedoanje'' Dat gebiet kaam fan [[1991]] ôf yn it nijs as de grûn dat Grikelân spul mei har buorlju oer de namme [[Masedoanje (Aldheid)|Masedoanje]] wichtiger fûn, as freonskip mei it nije buorlân dat úteinlik [[Noard-Masedoanje]] te hjitten kaam. ==Geografy== Masedoanje is de rykste lânbouregio fan it hjoeddeiske Grikelân fanwegen de fruchtbere boaiem. It hat in befolking fan 2.424.765 (2001). It gebiet beslacht 34.177 km². It is dêrmei krekt wat grutter as de lannen [[Belgje]] en [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]] byinoar. It gebiet leit yn it noarden fan it Grykske fêstelân. Yn it westen grinzet it oan [[Albaanje]] en yn it noarden oan Noard-Masedoanje en [[Bulgarije]]. Yntern yn Grikelân lizzze nei it easten [[Thraasje]] en nei it súden de [[Egeyske See]] en [[Thessalje]]. Op it skiereilân Chalcidice, op himsels in ûnderdiel fan Masedoanje, leit de autonome kleastersteat [[Atos]]. [[Kategory:Geografy fan Grikelân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1913]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1987]] r0rajrapvit484iykvz6lz8qy8nvpp6 1229865 1229860 2026-05-12T15:57:29Z Drewes 2754 1229865 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} '''Masedoanje''', [[Gryksk]]: Μακεδονία, ''Makedonía''), ek wol bekend as '''Súd-Masedoanje''', ta ûnderskied fan [[Noard-Masedoanje]]. De grutste stêd, en ek de haadstêd fan 'e regio, is [[Thessaloniki]]. == Skiednis == Masedoanje wie fòàr [[1912]] in part fan in provinsje fan it [[Ottomaanse Ryk]]. Nei de oarloggen fan [[1912]] en [[1913]] late it [[Ferdrach fan Boekarest (1913)]] ta in provinsje [[Noard Grikelân]]. In [[1987]] is de histoaryske provinsje opdield yn trije regios. It jier dêrnei waard de namme foar gâns de regio feroare ta ''Masedoanje'' Dat gebiet kaam fan [[1991]] ôf yn it nijs as de grûn dat Grikelân spul mei syn buorlju oer de namme [[Masedoanje (Aldheid)|Masedoanje]] wichtiger fûn, as freonskip mei it nije buorlân dat úteinlik [[Noard-Masedoanje]] te hjitten kaam. ==Geografy== Masedoanje is de rykste lânbouregio fan it hjoeddeiske Grikelân fanwegen de fruchtbere boaiem. It hat in befolking fan 2.424.765 (2001). It gebiet beslacht 34.177 km². It is dêrmei krekt wat grutter as de lannen [[Belgje]] en [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]] byinoar. It gebiet leit yn it noarden fan it Grykske fêstelân. Yn it westen grinzet it oan [[Albaanje]] en yn it noarden oan Noard-Masedoanje en [[Bulgarije]]. Yntern yn Grikelân lizzze nei it easten [[Thraasje]] en nei it súden de [[Egeyske See]] en [[Thessalje]]. Op it skiereilân Chalcidice, op himsels in ûnderdiel fan Masedoanje, leit de autonome kleastersteat [[Atos]]. [[Kategory:Geografy fan Grikelân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1913]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1987]] f89r9fahduqemnjh5q4i1bmm0enueni 1229866 1229865 2026-05-12T15:58:00Z Drewes 2754 1229866 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} '''Masedoanje''', [[Gryksk]]: Μακεδονία, ''Makedonía''), ek wol bekend as '''Súd-Masedoanje''', ta ûnderskied fan [[Noard-Masedoanje]]. De grutste stêd, en ek de haadstêd fan 'e regio, is [[Thessaloniki]]. == Skiednis == Masedoanje wie fòàr [[1912]] in part fan in provinsje fan it [[Ottomaanske Ryk]]. Nei de oarloggen fan [[1912]] en [[1913]] late it [[Ferdrach fan Boekarest (1913)]] ta in provinsje [[Noard Grikelân]]. In [[1987]] is de histoaryske provinsje opdield yn trije regios. It jier dêrnei waard de namme foar gâns de regio feroare ta ''Masedoanje'' Dat gebiet kaam fan [[1991]] ôf yn it nijs as de grûn dat Grikelân spul mei syn buorlju oer de namme [[Masedoanje (Aldheid)|Masedoanje]] wichtiger fûn, as freonskip mei it nije buorlân dat úteinlik [[Noard-Masedoanje]] te hjitten kaam. ==Geografy== Masedoanje is de rykste lânbouregio fan it hjoeddeiske Grikelân fanwegen de fruchtbere boaiem. It hat in befolking fan 2.424.765 (2001). It gebiet beslacht 34.177 km². It is dêrmei krekt wat grutter as de lannen [[Belgje]] en [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]] byinoar. It gebiet leit yn it noarden fan it Grykske fêstelân. Yn it westen grinzet it oan [[Albaanje]] en yn it noarden oan Noard-Masedoanje en [[Bulgarije]]. Yntern yn Grikelân lizzze nei it easten [[Thraasje]] en nei it súden de [[Egeyske See]] en [[Thessalje]]. Op it skiereilân Chalcidice, op himsels in ûnderdiel fan Masedoanje, leit de autonome kleastersteat [[Atos]]. [[Kategory:Geografy fan Grikelân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1913]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1987]] bqeox1fufinxnvwi4sx8ltjjhqhvsfl 0 191617 1229869 1229739 2026-05-12T18:18:29Z Drewes 2754 1229869 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[8 july]] [[1947]] | berteplak = [[Dokkum]] | stoarn = [[30 april]] [[2026]] (78 jier) | stjerplak = [[Haren (Grinslân)]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = [[Geograaf]], [[archeolooch]], [[heechlearaar]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = Poalûndersiker | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Louwrens Hacquebord''' ([[Dokkum]], [[8 july]] [[1947]] - [[Haren (Grinslân)|Haren]], [[30 april]] [[2026]]) <ref> [https://www.afscheid.online/louwrens-hacquebord/ Afscheid.online] </ref> wie in Nederlânske archeolooch, geograaf en heechlearaar. Hy sette it Nederlânske poalûndersyk op 'e kaart. == Libben en wurk == Louwrens Hacquebord komt út in ûndernimmersfamylje út Dokkum. Hy studearre geografy en archeology, begûn as ûndersiker yn [[Maly]]. Hy wie in leafhawwer fan woaste en ûnherberchsume gebieten. Yn tsjinst fan it [[Arctisch Centrum]], yn 1970 oprjochte oan de [[Ryksuniversiteit Grins]], koe er fan de santiger jierren ôf syn hert ophelje. Hy late bygelyks de opgravings nei it Nederlânske walfiskfardersdoarp '[[Smeerenburch]]' op [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] dêr't de manlju fan de [[Noardske Kompanjy]] walfisken ferwurken en mocht fan de Russyske autoriteiten as earste Nederlanner ûndersyk dwaan nei it ''Behouden Huys'' op [[Nova Zembla]]. De ûndersikers fan it projekt fûnen tal fan artefakten, dêr't guon fan bewarre bleaun binne yn it [[Ryksmuseum Amsterdam]] as de Smeerenburg Kolleksje. Op 19 novimber 2005 waarden dielen fan 'e kolleksje oerdroegen oan it Noarske Ministearje fan Kultureel Erfgoed yn [[Oslo]]. Yn 2005 waard besletten dat in part dêrfan tentoansteld wurde soe yn it Svalbard Museum yn [[Longyearbyen]]. Oan 'e ein fan syn karriêre ûndersocht er de poalgebieten as wingewest, en de geopolitike en ekologyske gefolgen dêrfan. Yn 2013 naam Hacquebord mei tsjinsin ôfskied fan it Arctisch Centrum. Nei syn emeritaat publisearre er boeken oer de walfiskfeart fan de Noardske Kompanjy en oer de skiednis fan de poalgebieten. <ref> [https://www.bnnvara.nl/vroegevogels/artikelen/poolonderzoeker-louwrens-hacquebord-78-overleden bnnvara/Dagblad van het Noorden, 6 maaie 2026] </ref> Hacquebord waard yn 2012 beneamd ta Offisier yn 'e [[Oarder fan Oranje-Nassau]]. <ref>[http://www.rug.nl/news-and-events/news/archief2013/nieuwsberichten/afscheidssymposium-louwrens-hacquebord-?lang=en ''Farewell symposium for Louwrens Hacquebord'' ] - Universiteit Grins, 5 maaie 2013.</ref> == Wittenskiplike publikaasjes == Kar-út: <ref> [https://www.rug.nl/research/groningen-institute-of-archaeology/about-the-institute/staff/lhacquebord?lang=en Groningen Institute of Archaeology, Prof. Louwrens Hacquebord] </ref> * Hacquebord, L., 2004. Dutch Cultural heritage in the Arctic. In: Susan Barr & Paul Chaplin (ed.), Cultural Heritage in the Arctic and Antarctic Regions. Oslo, ICOMOS, Monuments and Sites. 73-78. * Hacquebord, L., 2004. The Jan Mayen Whaling Industry. Its Exploitation of the Greenland Right Whale and its Impact on the marine Ecosystem. In: S. Skreslet (ed.), Jan Mayen in Scientific Focus. Amsterdam, Kluwer Academic Publishers. 229-238. * Hacquebord, L., F. Steenhuisen & H.J. Waterbolk, 2004. English and Dutch Whaling Trade and Whaling Stations in Spitsbergen ( Svalbard) before 1660. International Journal of Maritime History XV no. 2, 117-134. * Hacquebord, 2001. Three Centuries of Whaling and Walrus Hunting in Svalbard and its Impact on the Arctic Ecosystem . Environment and History 7.2, 169-185. * Hacquebord, L. 2001. An archaeological survey in the Delta of the Northern Dvina in Russia. Circumpolar Journal 16.2, 16-28. * Węsławski, J.M., L. Hacquebord, L. Stempniewicz & M. Malinga, 2000. Greenland . Whales and walruses in the Svalbard food web before and after exploitation. Oceanologia 42.1, 37-56. * Hacquebord, L., 1999. The hunting of the Greenland right whale in Svalbard, its interaction with climate and its impact on the marine ecosystem. Polar Research 18:2 [2000], 375-382. * {{Aut|Louwrens Hacquebord}} ''Smeerenburg''. Een proefschrift over het verblijf van Nederlandse walvisvaarders op de westkust van Spitsbergen in de 17e eeuw. {{ISBN|9789070319083}} {{Boarnen|boarnefernijing= * Maaike Borst, ''Louwrens Hacquebord was een man van het veld''. Frysk Deiblêd, 7 maaie 2026, s.7. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Hacqebord, Louwrens}} [[Kategory:Frysk archeolooch]] [[Kategory:Frysk geograaf]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Frysk heechlearaar]] [[Kategory:Nederlânsk archeolooch]] [[Kategory:Nederlânsk geograaf]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk heechlearaar]] [[Kategory:Heechlearaar oan de Ryksuniversiteit Grins]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Dokkum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1947]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]] 7eil6xezt025qf0lnkz3r5trt2j6je5 0 191756 1229862 1229836 2026-05-12T15:14:17Z Drewes 2754 1229862 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks akteur | ôfbylding = John Laurie 1960 Kidnapped cropped 01.jpg | ôfbyldingstekst = John Laurie yn ''Kidnapped'', 1960 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = John Paton Laurie | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[25 maart]] [[1897]] | berteplak = [[Dumfries]] | stoarn = [[23 juny]] [[1980]] (83 jier) | stjerplak = Chalfont St. Peter | regionale identiteit = | etnisiteit = {{SCOetn}} | jierren aktyf = 1921–1979 | prizen = | webside = [https://www.imdb.com/name/nm0491406/ IMDb-profyl] }} '''John Laurie''' ([[Dumfries]], [[Dumfriesshire]], [[Skotlân]], [[25 maart]] [[1897]] – Chalfont St. Peter, [[Buckinghamshire]], [[Ingelân]], [[23 juny]] [[1980]]) wie in Skotske toaniel-, film- en telefyzjeakteur. Hy is yn it bûtenlân foaral bekend fan syn rol yn 'e [[sitcom]] ''Dad's Army'' (1968–1977) as soldaat Frazer, in lid fan 'e ''Home Guard''. == Libben en wurk == Laurie wie in karakterakteur, dy't faak [[cast]] waard om’e wille fan syn útsprutsen Skotske foarkommen. As soan fan in mûnder, besleat er om in stúdzje arsjitektuer te begjinnen. Mei de [[Earste Wrâldoarloch]] kaam der in ein oan syn stúdzje en gie er yn tsjinst. Hy tsjinne yn Frankryk by ''The Honourable Artillery Company''. <ref name="HAC">[https://web.archive.org/web/20170222111748/https://www.hac.org.uk/home/about-the-hac/history/world-war-1/some-notable-members-who-served-in-the-first-world/]Website The Honourable Artillery Company</ref> Nei de oarloch besleat er om in hiel oare rjochting op te gean: aktearje. Hy skreau him yn by de ''Central School of Speech and Drama'' yn Londen. Syn earste toanieloptreden wie yn 1921. Tusken 1922 en 1939 ferskynde er gauris yn Shakespeare-stikken yn ferskate teäters en wied er in foardrager fan fersen, benammen fan [[Robert Burns]]. Om 1930 soe er ek yn films spyljen. Syn filmdebút makke er yn ''Juno and the Paycock'' (1930), regissearre troch Alfred Hitchcock. Dy die ek in berop op him foar de rol fan John Crofter yn syn film ''The 39 Steps'' (1935). Underwilens rekke Laurie goed befreone mei noch in Shakespeare-akteur: Laurence Olivier. De twa ferskynden tegearre yn de film ''As You Like It'' (1936). Fierders wurke er mei de regisseurs [[David Lean]], [[Michael Powell]]. Hy spile meast memorabele lytse of byrollen. Laurie troude yn 1924 mei Florence Saunders, dy't lykwols yn 1926 ferstoar. Hy troude fannijs yn 1928 mei Oona V. Todd-Naylor en krige in dochter mei har. Laurie ferstoar yn de âldens fan 83 jier oan longemfyseem. Hy wie de tredde akteur fan de cast fan ''Dad's Army'' dy't ferstoar. ==Filmografy== {| class="wikitable sortable" |- ! Jier ! Titel ! Rol ! Oars |- | 1930 | ''[[Juno and the Paycock (film)|Juno and the Paycock]]'' | Johnny Boyle | |- | 1934 | ''[[Red Ensign (film)|Red Ensign]]'' | Forsyth | |- | rowspan="3"| 1935 | ''The 39 Steps'' | John the crofter | |- | ''Her Last Affaire'' | Robb | |- | ''Tudor Rose'' | John Knox | Uncredited |- | rowspan="3"| 1936 | ''Born That Way'' | Mc Tavish | |- | ''East Meets West'' (1936 film) | Dr. Fergusson | |- | ''As You Like It'' (1936 film) | Oliver | |- | rowspan="5"| 1937 | ''The Windmill'' (1937 film) | Mons. Coutard | |- | ''Farewell Again'' | Soldaat McAllister | |- | ''[[Jericho]] (1937 film) | Hassan | Ek bekend as ''Dark Sands'' |- | ''The Edge of the World'' | Peter Manson | |- | ''There Was a Young Man'' | Frjemdling | |- | rowspan="6"|1938 | ''The Duchess of Malfi'' | Ferdinand fan Aragon | TF |- | ''The Claydon Treasure Mystery'' | Wilson – the Valet | |- | ''White Secret'' | MacDonald | TF |- | ''[[A Royal Divorce (1938 film)|A Royal Divorce]]'' | Joseph Bonaparte | |- | ''The Last Voyage of Captain Grant'' | Captain Grant | TF |- | ''[[The Ware Case (1938 film)|The Ware Case]]'' | Henson, the gamekeeper | |- | rowspan="4"|1939 | ''Mary Rose'' | Cameron | TF |- | ''Bees on the Boat-Deck'' | Gaster | TF |- | ''Q Planes'' | Kranteredakteur | |- | ''[[The Four Feathers (1939 film)|The Four Feathers]]'' | The Khalifa | |- | rowspan="3"|1940 | ''[[Laugh It Off (1940 film)|Laugh It Off]]'' | Jock | |- | ''[[Convoy (1940 film)|Convoy]]'' | Gates | |- | ''[[Sailors Three]]'' | McNab | |- | rowspan="3"|1941 | ''The Ghost of St. Michael's'' | Jamie | |- | ''Old Mother Riley's Ghosts'' | McAdam | |- | ''Dangerous Moonlight'' | Wing Commander | |- | 1942 | ''Ships with Wings'' | Lt. Comdr. Reid | |- | rowspan="5"|1943 | ''[[The Gentle Sex]]'' | Alexander Balfour, Skotsk korporaal | |- | ''The Life and Death of Colonel Blimp'' | Murdoch | |- | ''The Demi-Paradise'' | Britsk seeman | |- | ''The Lamp Still Burns'' | Mr. Hervey | |- | ''The New Lot'' | Harry Fyfe | Short, uncredited |- | rowspan="5"|1944 | ''[[Fanny by Gaslight (film)|Fanny by Gaslight]]'' | William Hopwood | |- | ''The Way Ahead'' | Soldaat Luke | |- | ''[[Medal for the General]]'' | McNab | |- | ''[[Henry V (1944 film)|Henry V]]'' | Jamy | |- | ''Men of Rochdale'' | Mr. Ferguson | Koart optreden |- | rowspan="6"|1945 | ''[[The World Owes Me a Living]]'' | Matthews | |- | ''[[Great Day (1945 film)|Great Day]]'' | Skotsk sersjant | |- | ''The Agitator'' | Tom Tetley | |- | ''I Know Where I'm Going!'' | John Campbell | |- | ''[[Caesar and Cleopatra (film)|Caesar and Cleopatra]]'' | 1st. Auxiliary Sentinel | |- | ''Read All About It'' | John | Short, uncredited |- | rowspan="4"|1946 | ''Gaiety George'' | MacTavish | |- | ''Jeannie'' | Father | TF |- | ''Two Gentlemen of Soho'' | Sneak | TF |- | ''School for Secrets'' | Dr. Jock McVitie | |- | rowspan="4"| 1947 | ''[[The Brothers (1947 film)|The Brothers]]'' | Dugald McLeod / Alistair MacDonald | |- | ''[[Jassy (film)|Jassy]]'' | Tom Woodroofe | |- | ''[[Uncle Silas (film)|Uncle Silas]]'' | Giles | |- | ''Mine Own Executioner'' | Dr. James Garsten | |- | rowspan="2"| 1948 | ''[[Hamlet (1948 film)|Hamlet]]'' | Francisco | |- | ''[[Bonnie Prince Charlie (1948 film)|Bonnie Prince Charlie]]'' | Bline Jamie | |- | 1949 | ''[[Floodtide]]'' | Joe Drummond | |- | rowspan="4"|1950 | ''[[Madeleine (1950 film)|Madeleine]]'' | Scots Divine | Uncredited |- | ''[[Treasure Island (1950 film)|Treasure Island]]'' | Blind Pew | |- | ''[[Trio (1950 film)|Trio]]'' | Mr. Campbell | (segmint "Sanatorium") |- | ''[[No Trace (1950 film)|No Trace]]'' | Inspector MacDougall | |- | rowspan="4"|1951 | ''Pandora and the Flying Dutchman'' | Angus | |- | ''Happy Go Lovely'' | Jonskill | |- | ''Laughter in Paradise'' | Gordon Webb | |- | ''[[Encore (1951 film)|Encore]]'' | Andrews, Engineer | (part "Winter Cruise") |- | rowspan="4"| 1952 | ''[[Saturday Island]]'' | Grimshaw | |- | ''[[Tread Softly (1952 film)|Tread Softly]]'' | Angus McDonald | |- | ''Too Many Detectives'' | rowspan="2"| Edward Potter | Koart optreden |- | ''Potter of the Yard'' | Koart optreden |- | rowspan="8"|1953 | ''[[The Great Game (1953 film)|The Great Game]]'' | Mac Wells | |- | ''Captain Brassbound's Conversion'' | Rankin | TF |- | ''Henry V'' | Pistol | TF |- | ''The Fake'' | Henry Mason | |- | ''Johnny on the Run'' | Plysje | |- | ''Strange Stories'' | Mr. Bartleby | |- | ''Mr Beamish Goes South'' | Edward Potter | |- | ''Love in Pawn'' | McCutcheon | |- | rowspan="5"|1954 | ''Hobson's Choice'' | Dr. McFarlane | |- | ''Calling Scotland Yard: The Sable Scarf'' | | |- | ''Devil Girl from Mars'' | "Jamie" Jamieson | |- | ''[[The Black Knight (film)|The Black Knight]]'' | James, de tsjinner | |- | ''Destination Milan'' | Walter McHarry | |- | 1955 | ''[[Richard III (1955 film)|Richard III]]'' | Lovel | |- | rowspan="2"|1956 | ''Festival Fever'' | Annie har heit | TF |- | ''A Day of Grace'' | Omke Henry | |- | rowspan="2"|1957 | ''Murder Reported'' | Mac North – redakteur | |- | ''Campbell's Kingdom'' | Mac | |- | rowspan="2"|1958 | ''Next to No Time'' | Abercrombie, Scottish Director | |- | ''Rockets Galore!'' | Kapt. MacKechnie | |- | 1960 | Kidnapped (1960 film) | Ebenezer Balfour | |- | rowspan="2"|1961 | ''[[Don't Bother to Knock (1961 film)|Don't Bother to Knock]]'' | Taxi Driver | |- | ''One Way Pendulum'' | Rjochter | TF |- | rowspan="2"|1963 | ''Siege of the Saxons'' | [[Merlin]] | |- | ''Ladies Who Do'' | Dr. MacGregor | |- | 1964 | ''Eagle Rock'' | Mr. McTavish | Stim |- | 1966 | ''The Reptile'' | Mâle Peter | |- | 1967 | ''Mister Ten Per Cent'' | The Scotsman | |- | 1970 | ''Step Laughing Into the Grave'' | | TV |- | rowspan="2"| 1971 | ''[[Dad's Army (1971 film)|Dad's Army]]'' | Soldaat Frazer | |- | ''The Abominable Dr. Phibes'' | Darrow | |- | 1974 | ''Charles Dickens' World of Christmas'' | | TF |- | 1975 | ''One of Our Dinosaurs Is Missing'' | Jock | |- | 1976 | ''Crime Casebook'' | George Winterman / Sellens | Koart optreden |- | 1979 | ''[[The Prisoner of Zenda (1979 film)|The Prisoner of Zenda]]'' | Aartsbiskop | |} {{Boarnen|boarnefernijing= }} {{DEFAULTSORT:Laurie, John}} [[Kategory:Britsk akteur]] [[Kategory:Skotsk toanielakteur]] [[Kategory:Skotsk filmakteur]] [[Kategory:Skotsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Persoan berne yn 1897]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1980]] i9qgoy1itorf26t2f5niq6nui1tgz6g 1229863 1229862 2026-05-12T15:29:05Z Drewes 2754 1229863 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks akteur | ôfbylding = John Laurie 1960 Kidnapped cropped 01.jpg | ôfbyldingstekst = John Laurie yn ''Kidnapped'', 1960 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = John Paton Laurie | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[25 maart]] [[1897]] | berteplak = [[Dumfries]] | stoarn = [[23 juny]] [[1980]] (83 jier) | stjerplak = Chalfont St. Peter | regionale identiteit = | etnisiteit = {{SCOetn}} | jierren aktyf = 1921–1979 | prizen = | webside = [https://www.imdb.com/name/nm0491406/ IMDb-profyl] }} '''John Laurie''' ([[Dumfries]], [[Dumfriesshire]], [[Skotlân]], [[25 maart]] [[1897]] – Chalfont St. Peter, [[Buckinghamshire]], [[Ingelân]], [[23 juny]] [[1980]]) wie in Skotske toaniel-, film- en telefyzjeakteur. Hy is yn it bûtenlân foaral bekend fan syn rol yn 'e [[sitcom]] ''Dad's Army'' (1968–1977) as soldaat Frazer, in lid fan 'e ''Home Guard''. == Libben en wurk == Laurie wie in karakterakteur, dy't faak [[cast]] waard om’e wille fan syn útsprutsen Skotske foarkommen. As soan fan in mûnder, besleat er om in stúdzje arsjitektuer te begjinnen. Mei de [[Earste Wrâldoarloch]] kaam der in ein oan syn stúdzje en gie er yn tsjinst. Hy tsjinne yn Frankryk by ''The Honourable Artillery Company''. <ref name="HAC">[https://web.archive.org/web/20170222111748/https://www.hac.org.uk/home/about-the-hac/history/world-war-1/some-notable-members-who-served-in-the-first-world/]Website The Honourable Artillery Company</ref> Nei de oarloch besleat er om in hiel oare rjochting op te gean: aktearje. Hy skreau him yn by de ''Central School of Speech and Drama'' yn Londen. Syn earste toanieloptreden wie yn 1921. Tusken 1922 en 1939 ferskynde er gauris yn Shakespeare-stikken yn ferskate teäters en wied er in foardrager fan fersen, benammen fan [[Robert Burns]]. Om 1930 soe er ek yn films spyljen. Syn filmdebút makke er yn ''Juno and the Paycock'' (1930), regissearre troch [Alfred Hitchcock]]. Dy die ek in berop op him foar de rol fan John Crofter yn syn film ''The 39 Steps'' (1935). Underwilens rekke Laurie goed befreone mei noch in Shakespeare-akteur: [[Laurence Olivier]]. De twa ferskynden tegearre yn de film ''As You Like It'' (1936). Fierders wurke er mei de regisseurs [[David Lean]], [[Michael Powell]]. Hy spile meast memorabele lytse of byrollen. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Olivier wer in berop op him foar de film ''Henry V'' (1944) nei it [[Hindrik V (toanielstik)|toanielstik fan Shakespeare mei deselde namme]]. Letter ferskynde Laurie noch yn ''Hamlet'' (1948) en ''Richard III'' (1955). Hy sleat him oan by de Home Guard yn syn wenplak Paddington. Laurie troude yn 1924 mei Florence Saunders, dy't lykwols yn 1926 ferstoar. Hy troude fannijs yn 1928 mei Oona V. Todd-Naylor en krige in dochter mei har. Laurie ferstoar yn de âldens fan 83 jier oan longemfyseem. Hy wie de tredde akteur fan de cast fan ''Dad's Army'' dy't ferstoar. ==Filmografy== {| class="wikitable sortable" |- ! Jier ! Titel ! Rol ! Oars |- | 1930 | ''[[Juno and the Paycock (film)|Juno and the Paycock]]'' | Johnny Boyle | |- | 1934 | ''[[Red Ensign (film)|Red Ensign]]'' | Forsyth | |- | rowspan="3"| 1935 | ''The 39 Steps'' | John the crofter | |- | ''Her Last Affaire'' | Robb | |- | ''Tudor Rose'' | John Knox | Uncredited |- | rowspan="3"| 1936 | ''Born That Way'' | Mc Tavish | |- | ''East Meets West'' (1936 film) | Dr. Fergusson | |- | ''As You Like It'' (1936 film) | Oliver | |- | rowspan="5"| 1937 | ''The Windmill'' (1937 film) | Mons. Coutard | |- | ''Farewell Again'' | Soldaat McAllister | |- | ''[[Jericho]] (1937 film) | Hassan | Ek bekend as ''Dark Sands'' |- | ''The Edge of the World'' | Peter Manson | |- | ''There Was a Young Man'' | Frjemdling | |- | rowspan="6"|1938 | ''The Duchess of Malfi'' | Ferdinand fan Aragon | TF |- | ''The Claydon Treasure Mystery'' | Wilson – the Valet | |- | ''White Secret'' | MacDonald | TF |- | ''[[A Royal Divorce (1938 film)|A Royal Divorce]]'' | Joseph Bonaparte | |- | ''The Last Voyage of Captain Grant'' | Captain Grant | TF |- | ''[[The Ware Case (1938 film)|The Ware Case]]'' | Henson, the gamekeeper | |- | rowspan="4"|1939 | ''Mary Rose'' | Cameron | TF |- | ''Bees on the Boat-Deck'' | Gaster | TF |- | ''Q Planes'' | Kranteredakteur | |- | ''[[The Four Feathers (1939 film)|The Four Feathers]]'' | The Khalifa | |- | rowspan="3"|1940 | ''[[Laugh It Off (1940 film)|Laugh It Off]]'' | Jock | |- | ''[[Convoy (1940 film)|Convoy]]'' | Gates | |- | ''[[Sailors Three]]'' | McNab | |- | rowspan="3"|1941 | ''The Ghost of St. Michael's'' | Jamie | |- | ''Old Mother Riley's Ghosts'' | McAdam | |- | ''Dangerous Moonlight'' | Wing Commander | |- | 1942 | ''Ships with Wings'' | Lt. Comdr. Reid | |- | rowspan="5"|1943 | ''[[The Gentle Sex]]'' | Alexander Balfour, Skotsk korporaal | |- | ''The Life and Death of Colonel Blimp'' | Murdoch | |- | ''The Demi-Paradise'' | Britsk seeman | |- | ''The Lamp Still Burns'' | Mr. Hervey | |- | ''The New Lot'' | Harry Fyfe | Short, uncredited |- | rowspan="5"|1944 | ''[[Fanny by Gaslight (film)|Fanny by Gaslight]]'' | William Hopwood | |- | ''The Way Ahead'' | Soldaat Luke | |- | ''[[Medal for the General]]'' | McNab | |- | ''[[Henry V (1944 film)|Henry V]]'' | Jamy | |- | ''Men of Rochdale'' | Mr. Ferguson | Koart optreden |- | rowspan="6"|1945 | ''[[The World Owes Me a Living]]'' | Matthews | |- | ''[[Great Day (1945 film)|Great Day]]'' | Skotsk sersjant | |- | ''The Agitator'' | Tom Tetley | |- | ''I Know Where I'm Going!'' | John Campbell | |- | ''[[Caesar and Cleopatra (film)|Caesar and Cleopatra]]'' | 1st. Auxiliary Sentinel | |- | ''Read All About It'' | John | Short, uncredited |- | rowspan="4"|1946 | ''Gaiety George'' | MacTavish | |- | ''Jeannie'' | Father | TF |- | ''Two Gentlemen of Soho'' | Sneak | TF |- | ''School for Secrets'' | Dr. Jock McVitie | |- | rowspan="4"| 1947 | ''[[The Brothers (1947 film)|The Brothers]]'' | Dugald McLeod / Alistair MacDonald | |- | ''[[Jassy (film)|Jassy]]'' | Tom Woodroofe | |- | ''[[Uncle Silas (film)|Uncle Silas]]'' | Giles | |- | ''Mine Own Executioner'' | Dr. James Garsten | |- | rowspan="2"| 1948 | ''[[Hamlet (1948 film)|Hamlet]]'' | Francisco | |- | ''[[Bonnie Prince Charlie (1948 film)|Bonnie Prince Charlie]]'' | Bline Jamie | |- | 1949 | ''[[Floodtide]]'' | Joe Drummond | |- | rowspan="4"|1950 | ''[[Madeleine (1950 film)|Madeleine]]'' | Scots Divine | Uncredited |- | ''[[Treasure Island (1950 film)|Treasure Island]]'' | Blind Pew | |- | ''[[Trio (1950 film)|Trio]]'' | Mr. Campbell | (segmint "Sanatorium") |- | ''[[No Trace (1950 film)|No Trace]]'' | Inspector MacDougall | |- | rowspan="4"|1951 | ''Pandora and the Flying Dutchman'' | Angus | |- | ''Happy Go Lovely'' | Jonskill | |- | ''Laughter in Paradise'' | Gordon Webb | |- | ''[[Encore (1951 film)|Encore]]'' | Andrews, Engineer | (part "Winter Cruise") |- | rowspan="4"| 1952 | ''[[Saturday Island]]'' | Grimshaw | |- | ''[[Tread Softly (1952 film)|Tread Softly]]'' | Angus McDonald | |- | ''Too Many Detectives'' | rowspan="2"| Edward Potter | Koart optreden |- | ''Potter of the Yard'' | Koart optreden |- | rowspan="8"|1953 | ''[[The Great Game (1953 film)|The Great Game]]'' | Mac Wells | |- | ''Captain Brassbound's Conversion'' | Rankin | TF |- | ''Henry V'' | Pistol | TF |- | ''The Fake'' | Henry Mason | |- | ''Johnny on the Run'' | Plysje | |- | ''Strange Stories'' | Mr. Bartleby | |- | ''Mr Beamish Goes South'' | Edward Potter | |- | ''Love in Pawn'' | McCutcheon | |- | rowspan="5"|1954 | ''Hobson's Choice'' | Dr. McFarlane | |- | ''Calling Scotland Yard: The Sable Scarf'' | | |- | ''Devil Girl from Mars'' | "Jamie" Jamieson | |- | ''[[The Black Knight (film)|The Black Knight]]'' | James, de tsjinner | |- | ''Destination Milan'' | Walter McHarry | |- | 1955 | ''[[Richard III (1955 film)|Richard III]]'' | Lovel | |- | rowspan="2"|1956 | ''Festival Fever'' | Annie har heit | TF |- | ''A Day of Grace'' | Omke Henry | |- | rowspan="2"|1957 | ''Murder Reported'' | Mac North – redakteur | |- | ''Campbell's Kingdom'' | Mac | |- | rowspan="2"|1958 | ''Next to No Time'' | Abercrombie, Scottish Director | |- | ''Rockets Galore!'' | Kapt. MacKechnie | |- | 1960 | Kidnapped (1960 film) | Ebenezer Balfour | |- | rowspan="2"|1961 | ''[[Don't Bother to Knock (1961 film)|Don't Bother to Knock]]'' | Taxi Driver | |- | ''One Way Pendulum'' | Rjochter | TF |- | rowspan="2"|1963 | ''Siege of the Saxons'' | [[Merlin]] | |- | ''Ladies Who Do'' | Dr. MacGregor | |- | 1964 | ''Eagle Rock'' | Mr. McTavish | Stim |- | 1966 | ''The Reptile'' | Mâle Peter | |- | 1967 | ''Mister Ten Per Cent'' | The Scotsman | |- | 1970 | ''Step Laughing Into the Grave'' | | TV |- | rowspan="2"| 1971 | ''[[Dad's Army (1971 film)|Dad's Army]]'' | Soldaat Frazer | |- | ''The Abominable Dr. Phibes'' | Darrow | |- | 1974 | ''Charles Dickens' World of Christmas'' | | TF |- | 1975 | ''One of Our Dinosaurs Is Missing'' | Jock | |- | 1976 | ''Crime Casebook'' | George Winterman / Sellens | Koart optreden |- | 1979 | ''[[The Prisoner of Zenda (1979 film)|The Prisoner of Zenda]]'' | Aartsbiskop | |} {{Boarnen|boarnefernijing= }} {{DEFAULTSORT:Laurie, John}} [[Kategory:Britsk akteur]] [[Kategory:Skotsk toanielakteur]] [[Kategory:Skotsk filmakteur]] [[Kategory:Skotsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Persoan berne yn 1897]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1980]] etthveb1jawcx6c7vaxtq5ud11lyjd0 1229864 1229863 2026-05-12T15:53:56Z Drewes 2754 1229864 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks akteur | ôfbylding = John Laurie 1960 Kidnapped cropped 01.jpg | ôfbyldingstekst = John Laurie yn ''Kidnapped'', 1960 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = John Paton Laurie | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[25 maart]] [[1897]] | berteplak = [[Dumfries]] | stoarn = [[23 juny]] [[1980]] (83 jier) | stjerplak = Chalfont St. Peter | regionale identiteit = | etnisiteit = {{SCOetn}} | jierren aktyf = 1921–1979 | prizen = | webside = [https://www.imdb.com/name/nm0491406/ IMDb-profyl] }} '''John Laurie''' ([[Dumfries]], [[Dumfriesshire]], [[Skotlân]], [[25 maart]] [[1897]] – Chalfont St. Peter, [[Buckinghamshire]], [[Ingelân]], [[23 juny]] [[1980]]) wie in Skotske toaniel-, film- en telefyzjeakteur. Hy is yn it bûtenlân foaral bekend fan syn rol yn 'e [[sitcom]] ''Dad's Army'' (1968–1977) as soldaat Frazer, in lid fan 'e ''Home Guard''. == Libben en wurk == Laurie wie in karakterakteur, dy't faak [[cast]] waard om’e wille fan syn útsprutsen Skotske foarkommen. As soan fan in mûnder, besleat er om in stúdzje arsjitektuer te begjinnen. Mei de [[Earste Wrâldoarloch]] kaam der in ein oan syn stúdzje en gie er yn tsjinst. Hy tsjinne yn Frankryk by ''The Honourable Artillery Company''. <ref name="HAC">[https://web.archive.org/web/20170222111748/https://www.hac.org.uk/home/about-the-hac/history/world-war-1/some-notable-members-who-served-in-the-first-world/]Website The Honourable Artillery Company</ref> Nei de oarloch besleat er om in hiel oare rjochting op te gean: aktearje. Hy skreau him yn by de ''Central School of Speech and Drama'' yn Londen. Syn earste toanieloptreden wie yn 1921. Tusken 1922 en 1939 ferskynde er gauris yn Shakespeare-stikken yn ferskate teäters en wied er in foardrager fan fersen, benammen fan [[Robert Burns]]. Om 1930 soe er ek yn films spyljen. Syn filmdebút makke er yn ''Juno and the Paycock'' (1930), regissearre troch [Alfred Hitchcock]]. Dy die ek in berop op him foar de rol fan John Crofter yn syn film ''The 39 Steps'' (1935). Underwilens rekke Laurie goed befreone mei noch in Shakespeare-akteur: [[Laurence Olivier]]. De twa ferskynden tegearre yn de film ''As You Like It'' (1936). Fierders wurke er mei de regisseurs [[David Lean]], [[Michael Powell]]. Hy spile meast memorabele lytse of byrollen. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Olivier wer in berop op him foar de film ''Henry V'' (1944) nei it [[Hindrik V (toanielstik)|toanielstik fan Shakespeare mei deselde namme]]. Letter ferskynde Laurie noch yn ''Hamlet'' (1948) en ''Richard III'' (1955). Hy sleat him oan by de Home Guard yn syn wenplak Paddington. Laurie troude yn 1924 mei Florence Saunders, dy't lykwols yn 1926 ferstoar. Hy troude fannijs yn 1928 mei Oona V. Todd-Naylor en krige in dochter mei har. Laurie ferstoar yn de âldens fan 83 jier oan longemfyseem. Hy wie de tredde akteur fan de cast fan ''Dad's Army'' dy't ferstoar. ==Filmografy== {| class="wikitable sortable" |- ! Jier ! Titel ! Rol ! Oars |- | 1930 | ''[[Juno and the Paycock (film)|Juno and the Paycock]]'' | Johnny Boyle | |- | 1934 | ''[[Red Ensign (film)|Red Ensign]]'' | Forsyth | |- | rowspan="3"| 1935 | ''The 39 Steps'' | John the crofter | |- | ''Her Last Affaire'' | Robb | |- | ''Tudor Rose'' | John Knox | Uncredited |- | rowspan="3"| 1936 | ''Born That Way'' | Mc Tavish | |- | ''East Meets West'' (1936 film) | Dr. Fergusson | |- | ''As You Like It'' (1936 film) | Oliver | |- | rowspan="5"| 1937 | ''The Windmill'' (1937 film) | Mons. Coutard | |- | ''Farewell Again'' | Soldaat McAllister | |- | ''[[Jericho]] (1937 film) | Hassan | Ek bekend as ''Dark Sands'' |- | ''The Edge of the World'' | Peter Manson | |- | ''There Was a Young Man'' | Frjemdling | |- | rowspan="6"|1938 | ''The Duchess of Malfi'' | Ferdinand fan Aragon | TF |- | ''The Claydon Treasure Mystery'' | Wilson – the Valet | |- | ''White Secret'' | MacDonald | TF |- | ''[[A Royal Divorce (1938 film)|A Royal Divorce]]'' | Joseph Bonaparte | |- | ''The Last Voyage of Captain Grant'' | Captain Grant | TF |- | ''[[The Ware Case (1938 film)|The Ware Case]]'' | Henson, the gamekeeper | |- | rowspan="4"|1939 | ''Mary Rose'' | Cameron | TF |- | ''Bees on the Boat-Deck'' | Gaster | TF |- | ''Q Planes'' | Kranteredakteur | |- | ''[[The Four Feathers (1939 film)|The Four Feathers]]'' | The Khalifa | |- | rowspan="3"|1940 | ''[[Laugh It Off (1940 film)|Laugh It Off]]'' | Jock | |- | ''[[Convoy (1940 film)|Convoy]]'' | Gates | |- | ''[[Sailors Three]]'' | McNab | |- | rowspan="3"|1941 | ''The Ghost of St. Michael's'' | Jamie | |- | ''Old Mother Riley's Ghosts'' | McAdam | |- | ''Dangerous Moonlight'' | Wing Commander | |- | 1942 | ''Ships with Wings'' | Lt. Comdr. Reid | |- | rowspan="5"|1943 | ''[[The Gentle Sex]]'' | Alexander Balfour, Skotsk korporaal | |- | ''The Life and Death of Colonel Blimp'' | Murdoch | |- | ''The Demi-Paradise'' | Britsk seeman | |- | ''The Lamp Still Burns'' | Mr. Hervey | |- | ''The New Lot'' | Harry Fyfe | Short, uncredited |- | rowspan="5"|1944 | ''[[Fanny by Gaslight (film)|Fanny by Gaslight]]'' | William Hopwood | |- | ''The Way Ahead'' | Soldaat Luke | |- | ''[[Medal for the General]]'' | McNab | |- | ''[[Henry V (1944 film)|Henry V]]'' | Jamy | |- | ''Men of Rochdale'' | Mr. Ferguson | Koart optreden |- | rowspan="6"|1945 | ''[[The World Owes Me a Living]]'' | Matthews | |- | ''[[Great Day (1945 film)|Great Day]]'' | Skotsk sersjant | |- | ''The Agitator'' | Tom Tetley | |- | ''I Know Where I'm Going!'' | John Campbell | |- | ''[[Caesar and Cleopatra (film)|Caesar and Cleopatra]]'' | 1st. Auxiliary Sentinel | |- | ''Read All About It'' | John | Short, uncredited |- | rowspan="4"|1946 | ''Gaiety George'' | MacTavish | |- | ''Jeannie'' | Father | TF |- | ''Two Gentlemen of Soho'' | Sneak | TF |- | ''School for Secrets'' | Dr. Jock McVitie | |- | rowspan="4"| 1947 | ''[[The Brothers (1947 film)|The Brothers]]'' | Dugald McLeod / Alistair MacDonald | |- | ''[[Jassy (film)|Jassy]]'' | Tom Woodroofe | |- | ''[[Uncle Silas (film)|Uncle Silas]]'' | Giles | |- | ''Mine Own Executioner'' | Dr. James Garsten | |- | rowspan="2"| 1948 | ''[[Hamlet (1948 film)|Hamlet]]'' | Francisco | |- | ''[[Bonnie Prince Charlie (1948 film)|Bonnie Prince Charlie]]'' | Bline Jamie | |- | 1949 | ''[[Floodtide]]'' | Joe Drummond | |- | rowspan="4"|1950 | ''[[Madeleine (1950 film)|Madeleine]]'' | Scots Divine | Uncredited |- | ''[[Treasure Island (1950 film)|Treasure Island]]'' | Blind Pew | |- | ''[[Trio (1950 film)|Trio]]'' | Mr. Campbell | (segmint "Sanatorium") |- | ''[[No Trace (1950 film)|No Trace]]'' | Inspector MacDougall | |- | rowspan="4"|1951 | ''Pandora and the Flying Dutchman'' | Angus | |- | ''Happy Go Lovely'' | Jonskill | |- | ''Laughter in Paradise'' | Gordon Webb | |- | ''[[Encore (1951 film)|Encore]]'' | Andrews, Engineer | (part "Winter Cruise") |- | rowspan="4"| 1952 | ''[[Saturday Island]]'' | Grimshaw | |- | ''[[Tread Softly (1952 film)|Tread Softly]]'' | Angus McDonald | |- | ''Too Many Detectives'' | rowspan="2"| Edward Potter | Koart optreden |- | ''Potter of the Yard'' | Koart optreden |- | rowspan="8"|1953 | ''[[The Great Game (1953 film)|The Great Game]]'' | Mac Wells | |- | ''Captain Brassbound's Conversion'' | Rankin | TF |- | ''Henry V'' | Pistol | TF |- | ''The Fake'' | Henry Mason | |- | ''Johnny on the Run'' | Plysje | |- | ''Strange Stories'' | Mr. Bartleby | |- | ''Mr Beamish Goes South'' | Edward Potter | |- | ''Love in Pawn'' | McCutcheon | |- | rowspan="5"|1954 | ''Hobson's Choice'' | Dr. McFarlane | |- | ''Calling Scotland Yard: The Sable Scarf'' | | |- | ''Devil Girl from Mars'' | "Jamie" Jamieson | |- | ''[[The Black Knight (film)|The Black Knight]]'' | James, de tsjinner | |- | ''Destination Milan'' | Walter McHarry | |- | 1955 | ''[[Richard III (1955 film)|Richard III]]'' | Lovel | |- | rowspan="2"|1956 | ''Festival Fever'' | Annie har heit | TF |- | ''A Day of Grace'' | Omke Henry | |- | rowspan="2"|1957 | ''Murder Reported'' | Mac North – redakteur | |- | ''Campbell's Kingdom'' | Mac | |- | rowspan="2"|1958 | ''Next to No Time'' | Abercrombie, Scottish Director | |- | ''Rockets Galore!'' | Kapt. MacKechnie | |- | 1960 | Kidnapped (1960 film) | Ebenezer Balfour | |- | rowspan="2"|1961 | ''[[Don't Bother to Knock (1961 film)|Don't Bother to Knock]]'' | Taxi Driver | |- | ''One Way Pendulum'' | Rjochter | TF |- | rowspan="2"|1963 | ''Siege of the Saxons'' | [[Merlin]] | |- | ''Ladies Who Do'' | Dr. MacGregor | |- | 1964 | ''Eagle Rock'' | Mr. McTavish | Stim |- | 1966 | ''The Reptile'' | Mâle Peter | |- | 1967 | ''Mister Ten Per Cent'' | The Scotsman | |- | 1970 | ''Step Laughing Into the Grave'' | | TF |- | rowspan="2"| 1971 | ''[[Dad's Army (1971 film)|Dad's Army]]'' | Soldaat Frazer | |- | ''The Abominable Dr. Phibes'' | Darrow | |- | 1974 | ''Charles Dickens' World of Christmas'' | | TF |- | 1975 | ''One of Our Dinosaurs Is Missing'' | Jock | |- | 1976 | ''Crime Casebook'' | George Winterman / Sellens | Koart optreden |- | 1979 | ''[[The Prisoner of Zenda (1979 film)|The Prisoner of Zenda]]'' | Aartsbiskop | |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Laurie, John}} [[Kategory:Britsk akteur]] [[Kategory:Skotsk toanielakteur]] [[Kategory:Skotsk filmakteur]] [[Kategory:Skotsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Persoan berne yn 1897]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1980]] 6g4rgb69b3qkb7rjy5t3ob3n9950uby 0 191762 1229888 1229853 2026-05-12T23:08:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1229888 wikitext text/x-wiki '''Stifting Je Maintiendrai''' is in Fryske mediastifting dy’t ûntstie yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. De stifting ûntstie út de fersetsgroep ''Je Maintiendrai‑Friesland'', dy’t yn 1944-1945 it yllegale nijsblêd ''De Koerier'' útjoech.<ref>[https://corpgids.nl/ndc-mediagroep/ Webside Oorlogsboarnen]</ref>). Nei de befrijing ûntjoech de groep him ta in wichtige útjouwer yn de Fryske parsewrâld.<ref>[https://archieven.tresoar.nl/maisinternet.php? Tresoar, Argyf Friese Pers]</ref> Troch fúzjes en gearwurkingsferbannen spile de stifting in sintrale rol yn de foarming fan de ''Friese Pers'' en letter de ''NDC Mediagroep''.<ref>Nieuwe Encyclopedie van Fryslân (2016), lemma’s: ''Friese Pers'', ''Friese Koerier'', ''NDC''</ref> Sûnt de ferkeap fan NDC Mediagroep yn 2020 rjochtet de stifting him benammen op maatskiplike en sjoernalistike stipe troch it '''Je Maintiendrai Fûns (JMFonds)'''.<ref>Je Maintiendrai Fonds, Jierferslach 2020, s. 4-12</ref> == Skiednis == De stifting hat har oarsprong yn de Fryske fersetsgroep ''Je Maintiendrai'', dy’t yn de oarloch belutsen wie by it fersprieden fan yllegale parse. Doe’t de lanlike fersetskrante ''Je Maintiendrai'' yn septimber 1944 net langer oanlevere wurde koe troch de spoarweistaking, besleat de Fryske groep in eigen blêd te meitsjen: ''[[De Koerier (fersetskrante)|De Koerier]]''. Tusken 15 septimber 1944 en 15 april 1945 ferskynden 171 edysjes, dêr’t guon eksimplaren fan bewarre wurde yn de Keninklike Biblioteek.<ref>Keninklike Biblioteek, kolleksje Illegale Pers, titelnûmer IP-000045, ''De Koerier''</ref> Nei de befrijing waard ''De Koerier'' omfoarme ta de ''Heerenveense Koerier'', letter de ''[[Friese Koerier]]''. De stifting Je Maintiendrai‑Friesland waard oprjochte om dizze parse-aktiviteiten te behearen en te beskermjen tsjin politike of kommersjele beynfloeding. Yn 1955 waard de ''Stichting Friese Pers'' oprjochte as gearwurkingsferbân tusken Je Maintiendrai, de ''[[Leeuwarder Courant]]'' en oare regionale útjouwers. Argyfstikken oer de oprjochting binne by [[Tresoar]]. <ref>Tresoar, Argyf Stifting Friese Pers, tagong 1291, ynventarisnûmer 17: Oprjochtingsstikken (1955).</ref> Yn de desennia nei de oprjochting wiene der meardere fúzjes binnen de ''Friese Pers''. De wichtichste wie de fúzje fan de ''Friese Koerier'' mei de ''Leeuwarder Courant'' op 1 novimber 1969. Eksimplaren fan de lêste jiergongen fan de ''Friese Koerier'' binne digitaal yn te sjen middels Delpher. <ref>Keninklike Biblioteek, Delpher, titelnûmer DDD-000123: ''Friese Koerier'' (1952-1969)</ref> Yn de jierren 1990 fusearre de Friese Pers mei de útjouwers fan de ''Drentse Courant'' en it ''Groninger Dagblad''. Dit late ta de foarming fan de ''Noordelijke Dagblad Combinatie (NDC)'', letter ''[[NDC Mediagroep]]'' en Mediahuis-Noard. <ref>[https://corpgids.nl/ndc-mediagroep/ NDC Mediagroep], Corpgids, 7 augustus 2017</ref> Yn 2020 ferkochten de beide oandielhâlders fan NDC Mediagroep - Stichting Je Maintiendrai en ''[[FB Oranjewoud]]'' - harren oandielen oan it Belgyske mediabedriuw ''Mediahuis''.<ref>[https://www.villamedia.nl/artikel/mediahuis-neemt-ndc-mediagroep-over Mediahuis neemt NDC Mediagroep over], Villamedia 8 april 2021</ref> [[FB Oranjewoud]] wie jierrenlang mei-oandielhâlder neist Je Maintiendrai en spile in wichtige rol yn de finansjele stabilisearring fan it konsern. Beide partijen besleaten harren oandielen tagelyk te ferkeapjen. De stifting krijt noch inkele jierren in finansjele neibetelling middels in saneamde ''earn‑outregeling''. Nei de ferkeap fan NDC rjochtet de stifting him benammen op har maatskiplike taak middels it ''Je Maintiendrai Fûns (JMFonds)'' It fûns stipet projekten op it mêd fan: * ûnôfhinklike en regionale sjoernalistyk * sosjaal‑kulturele inisjativen * maatskiplike ynnovaasje * demokratyske en plurifoarme ynformasjefoarsjenning It fûns is aktyf yn Fryslân, Grinslân en Drinte.<ref>[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/117224/je-maintiendrai-stopt-met-goede-doelen Je Maintiendrai stopt met goede doelen], RTV Noard, 21 jannewaris 2013</ref> Stifting Je Maintiendrai hat in unike posysje yn de Nederlânske parseskiednis: ûntstien út it ferset, útgroeid ta in regionale útjouwer, mei-foarmjouwer fan de Friese Pers en de NDC Mediagroep, en bliuwend fan ynfloed troch it JMFûns. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://www.bibliotheek.nl/catalogus/titel.863130291.html/je-maintiendrai/ Lou de Jong: Je Maintaindrai], besjoen op 12 maaie 2026 ----- <references/> }} {{DEFAULTSORT:Je Maintiendrai, Stifting}} [[Kategory:Fryske stifting]] [[Kategory:Media yn Fryslân]] [[Kategory:Frysk ferset yn de Twadde Wrâldkriich]] nxl3hcn5yx529fwgqjsgt73inz771wk 1229889 1229888 2026-05-12T23:09:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Skiednis */ kt 1229889 wikitext text/x-wiki '''Stifting Je Maintiendrai''' is in Fryske mediastifting dy’t ûntstie yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. De stifting ûntstie út de fersetsgroep ''Je Maintiendrai‑Friesland'', dy’t yn 1944-1945 it yllegale nijsblêd ''De Koerier'' útjoech.<ref>[https://corpgids.nl/ndc-mediagroep/ Webside Oorlogsboarnen]</ref>). Nei de befrijing ûntjoech de groep him ta in wichtige útjouwer yn de Fryske parsewrâld.<ref>[https://archieven.tresoar.nl/maisinternet.php? Tresoar, Argyf Friese Pers]</ref> Troch fúzjes en gearwurkingsferbannen spile de stifting in sintrale rol yn de foarming fan de ''Friese Pers'' en letter de ''NDC Mediagroep''.<ref>Nieuwe Encyclopedie van Fryslân (2016), lemma’s: ''Friese Pers'', ''Friese Koerier'', ''NDC''</ref> Sûnt de ferkeap fan NDC Mediagroep yn 2020 rjochtet de stifting him benammen op maatskiplike en sjoernalistike stipe troch it '''Je Maintiendrai Fûns (JMFonds)'''.<ref>Je Maintiendrai Fonds, Jierferslach 2020, s. 4-12</ref> == Skiednis == De stifting hat har oarsprong yn de Fryske fersetsgroep ''Je Maintiendrai'', dy’t yn de oarloch belutsen wie by it fersprieden fan yllegale parse. Doe’t de lanlike fersetskrante ''Je Maintiendrai'' yn septimber 1944 net langer oanlevere wurde koe troch de spoarweistaking, besleat de Fryske groep in eigen blêd te meitsjen: ''[[De Koerier (fersetskrante)|De Koerier]]''. Tusken 15 septimber 1944 en 15 april 1945 ferskynden 171 edysjes, dêr’t guon eksimplaren fan bewarre wurde yn de Keninklike Biblioteek.<ref>Keninklike Biblioteek, kolleksje Illegale Pers, titelnûmer IP-000045, ''De Koerier''</ref> Nei de befrijing waard ''De Koerier'' omfoarme ta de ''Heerenveense Koerier'', letter de ''[[Friese Koerier]]''. De stifting Je Maintiendrai‑Friesland waard oprjochte om dizze parse-aktiviteiten te behearen en te beskermjen tsjin politike of kommersjele beynfloeding. Yn 1955 waard de ''Stichting Friese Pers'' oprjochte as gearwurkingsferbân tusken Je Maintiendrai, de ''[[Leeuwarder Courant]]'' en oare regionale útjouwers. Argyfstikken oer de oprjochting binne by [[Tresoar]]. <ref>Tresoar, Argyf Stifting Friese Pers, tagong 1291, ynventarisnûmer 17: Oprjochtingsstikken (1955).</ref> Yn de desennia nei de oprjochting wiene der meardere fúzjes binnen de ''Friese Pers''. De wichtichste wie de fúzje fan de ''Friese Koerier'' mei de ''Leeuwarder Courant'' op 1 novimber 1969. Eksimplaren fan de lêste jiergongen fan de ''Friese Koerier'' binne digitaal yn te sjen middels Delpher. <ref>Keninklike Biblioteek, Delpher, titelnûmer DDD-000123: ''Friese Koerier'' (1952-1969)</ref> Yn de jierren 1990 fusearre de Friese Pers mei de útjouwers fan de ''Drentse Courant'' en it ''Groninger Dagblad''. Dit late ta de foarming fan de ''Noordelijke Dagblad Combinatie (NDC)'', letter ''[[NDC Mediagroep]]'' en Mediahuis-Noard. <ref>[https://corpgids.nl/ndc-mediagroep/ NDC Mediagroep], Corpgids, 7 augustus 2017</ref> Yn 2020 ferkochten de beide oandielhâlders fan NDC Mediagroep - Stichting Je Maintiendrai en ''[[FB Oranjewoud]]'' - harren oandielen oan it Belgyske mediabedriuw ''Mediahuis''.<ref>[https://www.villamedia.nl/artikel/mediahuis-neemt-ndc-mediagroep-over Mediahuis neemt NDC Mediagroep over], Villamedia 8 april 2021</ref> [[FB Oranjewoud]] wie jierrenlang mei-oandielhâlder neist Je Maintiendrai en spile in wichtige rol yn de finansjele stabilisearring fan it konsern. Beide partijen besleaten harren oandielen tagelyk te ferkeapjen. De stifting krijt noch inkele jierren in finansjele neibetelling middels in saneamde ''earn‑outregeling''. Nei de ferkeap fan NDC rjochtet de stifting him benammen op har maatskiplike taak middels it ''Je Maintiendrai Fûns (JMFonds)'' It fûns stipet projekten op it mêd fan: * ûnôfhinklike en regionale sjoernalistyk * sosjaal‑kulturele inisjativen * maatskiplike ynnovaasje * demokratyske en plurifoarme ynformasjefoarsjenning It fûns is aktyf yn Fryslân, Grinslân en Drinte.<ref>[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/117224/je-maintiendrai-stopt-met-goede-doelen Je Maintiendrai stopt met goede doelen], RTV Noard, 21 jannewaris 2013</ref> Stifting Je Maintiendrai hat in unike posysje yn de Nederlânske parseskiednis: ûntstien út it ferset, útgroeid ta in regionale útjouwer, mei-foarmjouwer fan de Friese Pers en de NDC Mediagroep, en bliuwend fan ynfloed troch it JMFûns. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://www.bibliotheek.nl/catalogus/titel.863130291.html/je-maintiendrai/ Lou de Jong: Je Maintaindrai], besjoen op 12 maaie 2026 ----- <references/> }} {{DEFAULTSORT:Je Maintiendrai, Stifting}} [[Kategory:Fryske stifting]] [[Kategory:Media yn Fryslân]] [[Kategory:Frysk ferset yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1945]] 4fu7qidf806b337e732bdpd654k1hzs 0 191763 1229861 1229854 2026-05-12T12:35:20Z RomkeHoekstra 10582 1229861 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kalkar | ôfbylding = 2026 Kalkar, riedshûs.jpg | ôfbyldingstekst = It goatyske riedshûs fan Kalkar op de merk | flagge = Flagge Kalkar.svg | wapen = DEU Kalkar COA.svg | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | boargemaster = | ynwennertal = 14.513 <small>(31.12.2024)</small> | oerflak = 88,2 km² | stedsyndieling = 13 ''[[Stadtteil]]e'' | befolkingstichtens = 165 ynw./km² | hichte = 14 m | stifting = 20 oktober 1230 | postkoade = 47546 | netnûmer = 02824 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.kalkar.de/ www.kalkar.de] | mapname = Noardryn-Westfalen | lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lon_deg = 6 | lon_min = 17 | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} ''' Kalkar''' is in histoaryske stêd yn 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Noardryn-Westfalen]]. De stêd leit yn 'e [[lânkring]] [[Kleve (Kreis)|Kleve]] (Kleef) oan 'e Nederryn. De stêd waard yn 1230 planmjittich stifte troch de greven fan Kleve en ûntjoech him ta in ryk sintrum fan 'e lekkenhannel. Hjoed-de-dei stiet Kalkar benammen bekend om syn midsiuwske stedskearn mei it [[Gotyk|goatyske]] riedshûs en de wrâldferneamde keunstskatten yn 'e Sint-Nikolaastsjerke. == Geografy == [[Ofbyld:Kalkar Monreberg PM19-06.jpg|thumb|left|Monreberg.]] It stedsgebiet fan Kalkar beslacht likernôch 88 km² en leit foar it grutste part yn 'e flakke delling fan 'e Ryn. It lânskip wurdt yn it súdwêsten begrinzge troch de Nederrynske Heuvelrêch, mei de Monreberg (68 meter) as heechste punt. Oan 'e noardeastkant foarmet de Ryn de natuerlike grins fan 'e gemeente. Likernôch de helte fan 'e befolking wennet yn 'e oan inoar fêstgroeide kearnen fan Altkalkar en it histoaryske Kalkar. De measte oare doarpen (''Ortsteile'') lizze oan 'e Ryn, wêrûnder de eardere stêd Grieth, Niedermörmter en Hönnepel. Neulouisendorf is ien fan 'e plakken dy't op 'e heuvelrêch leit. It rivierke de Kalflack foarmet de westlike grins en mûnet by Emmericher Eyland út yn 'e Ryn. Yn 'e 19e iuw wie dit in wichtige skipfeartferbining foar de stêd ("Kalkarsche Fahrt"). == Skiednis == Sûnt de iere midsiuwen is de skiednis fan 'e stêd nau ferbûn mei dy fan [[Kleve]]. Kalkar waard net allinnich stifte troch de greven fan Kleve, mar hearde oant it útstjerren fan 'e hartoggen yn 1609 as ien fan 'e sân saneamde "haadstêden" altiten by it hartochdom Kleve. === Romeinske tiid en de iere midsiuwen === De omjouwing fan Kalkar wie al yn 'e [[Romeinske tiid]] fan strategysk belang. Om it jier 40 nei Kristus wie der in legerkamp foar de ruterij, it kastiel Burginatium. Dat wie in ûnderdiel fan it Romeinske grinsferdigeningsssysteem (de [[Limes]]) tusken de grutte legerkampen fan [[Xanten]] en [[Nijmegen]]. Op 'e Monreberg waard healwei de 10e iuw de boarch Munna boud, dy't lykwols al gau nei it jier 1000 wer ferwoastge waard. Yn 'e 13e iuw liet greve Dietrich VI fan Kleve in nij kastiel bouwe. Dizze boarch Monterberg tsjinne yn 'e 14e en 15e iuw as residinsje foar de widdo's fan 'e greven en hartoggen fan Kleve, mar waard nei ferskate feroveringen yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] om 1450 hinne ôfbrutsen. === Stifting en planmjittige útwreiding === Kalkar is in stêd dy't fan it begjin ôf planmjittich ûntwurpen is. Greve Dietrich VI stifte de stêd op 20 oktober 1230 op in sânplaat (in Ward) dy't troch de [[Ryn]] oanspield wie. Om't it terrein om 'e sânplaat hinne sompich wie, koe de stêd maklik ferdigene wurde troch it oanlizzen fan wettergrêften. Yn 1242 krige Kalkar [[stedsrjochten]]. De stêd groeide hurd en de befolking fêstige him earst op it westlike, heger lizzende diel. Fan 1380 ôf waard ek it eastlike diel fan 'e sânplaat beboud. De stêd hie fjouwer poarten: de Monretor (suden), de Hanselaertor (easten), de Kesseltor (noarden) en de Altkalkarer Tor (westen). Hoewol't de poarten letter ôfbrutsen binne, is it strjittepatroan fan 1575 hjoed-de-dei noch hast itselde. === Ekonomyske bloei (1450–1550) === [[Ofbyld:Kalkar Braun Hogenberg 1575.jpg|thumb|left|Kalkar yn 1575.]] De basis foar de grutte rykdom fan Kalkar wie de wolweverij. De Gocher Heide bea poerbêste omstannichheden foar it hâlden fan skiep. Kalkar waard ien fan 'e rykste stêden yn 'e regio; nei [[Wesel (stêd)|Wesel]] en [[Emmerich]] brocht de stêd de measte belesting op foar it hartochdom. Fan 1540 oant 1572 wie Kalkar in [[Hânze]]stêd. [[Ofbyld:2026 Kalkar, it âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).jpg|thumb|It âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).]] De wolfeart late ta de bou fan it monumintale riedshûs (klear yn 1446) en de grutte Sint-Nicolaastsjerke. Rike boargers en gilden betellen ferneamde keunstners om de tsjerke te fersieren, wat resultearre yn in grutte kolleksje keunstwurken dy't dêr ek hjoed-de-dei noch foar in grut part stiet. === Delgong en de Prusyske tiid === Oan 'e ein fan 'e 16e iuw sette de delgong yn. [[Pest]][[epidemy]]en yn 1599 en 1636 kosten tûzenen minsken it libben. Nei it útstjerren fan 'e hartoggen fan Kleve yn 1609 kaam Kalkar by Brandenburch-Prusen. Yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] hie de stêd slim te lijen ûnder besettings; sa waard Altkalkar troch [[Hessen|Hessyske]] troepen folslein platbaarnd. Yn 1656 liet de karfoarst in grutte sitadel bouwe mei fjouwer bastions. Foar de bou waarden 80 huzen en stikken fan 'e stedsmuorre ôfbrutsen. De festing hat lykwols nea syn doel tsjinne en waard fan 1674 ôf al wer sloopt. [[Ofbyld:Kalkar Hanselaertor 1758.JPG|thumb|left|De yn 'e 19e iuw ôfbrutsen Hanselaerpoarte.]] Tusken 1794 en 1814 wie Kalkar yn Frânske hannen. Dat hie in finansjeel foardiel foar de stêd: de grutte skulden by kleasters, mar om't [[Napoleon]] dy kleasters ûnteigene en ophefte, hoegden de skulden net werombetelle te wurden. === De 20e iuw en de Holokaust === Yn 1933 wennen der noch 60 [[Joaden]] yn Kalkar. De mearderheid flechte foar 1939 de stêd út. De minsken dy't efterbleaune, stoaren yn Kalkar sels of waarden deportearre en fermoarde. Alle 15 Joadske famyljes dy't yn 1933 yn Kalkar wennen, ferlearen famyljeleden. Oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], yn maart 1945, waard Kalkar beset troch de Alliearden. Hoewol't de stêd minder slim troffen waard as buorstêden, wie it riedshûs foar de helte ferneatige en rekke de tsjerke swier skansearre (it ynterieur wie gelokkich op 'e tiid feilichsteld). === Moderne ûntwikkeling en "Wunderland" === [[Ofbyld:Wunderland Kalkar.jpg|thumb|left|Wunderland Kalkar.]] Kalkar bleau noch lang in rêstich lânboustedsje. Dat feroare yn 'e jierren 1970 troch de bou fan 'e kearnsintrale (de Schnelle Brüter). Hoewol't de kearnsintrale 7 miljard D-Mark kostte en hielendal klear wie, waard de sintrale nei jierrenlange protesten fan 'e anty-atoomenerzjybeweging nea yn gebrûk nommen. Sûnt 1995 is op dat terrein it ferdivedaasjepark Wunderland Kalkar fêstige, dat ien fan 'e grutste wurkjouwers fan 'e stêd wurden is. Mei help fan it ryksjild dat Kalkar krige as kompinsaasje foar it net trochgean fan 'e kearnsintrale, is de histoaryske binnenstêd yn 'e jierren 1990 renovearre. Troch gemeentlike weryndielingen yn 1969 groeide Kalkar út ta in stêd mei 13 stedskearnen fan 14.000 ynwenners. De kearnstêd hat har midsiuwske karakter goed bewarre, wat it no in wichtige lokaasje foar toerisme makket. == Kultuer en saken dy't it besjen wurdich binne == [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 002.JPG|thumb|Sint-Nikolaastsjerke.]] De Sint-Nicolaastsjerke mei in tige grut oantal keunstwurken stammet út de tiid fan 'e lette gotyk en de iere renêssânse. De tsjerke is ferneamd om it grutte oantal alters en bylden. [[Ofbyld:2026 Kalkar, Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.jpg|thumb|left|Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.]] De yn 1697 ynwijde protestantske tsjerke yn 'e Kesselstraße mei de sipelfoarmige toer út 1898 hat in oargel út it jier 1781. It sintrale plein fan Kalkar wurdt omfieme troch âlde huzen. Ek it goatysk riedshûs is it besjen wurdich, dat lykwols nei de Twadde Wrâldkriich foar in part rekonstruëarre wurde moast. Efter it riedshûs stiet it Städtisches Museum Kalkar, dat yn it âldste hûs fan Kalkar is ûnderbrocht. Noardlik fan 'e Markt leit oan 'e Kesselstraße it begynhôf, dêr't no de Keunstakadeemje is festige. It Ulft'sche Haus stiet oan it Kirchplatz en is boud om 1550 hinne. Yn it hûs binne goatyske muorre- en plafondskilderingen te sjen. De Stedswynmûne by de Hanselaertor yn it easten fan 'e stêd (Kalkarer Mühle) is de grutste wynmûne (27,5 meter kaphoogte, 25 meter wjukdiameter, 8 ferdjippings) oan de Nederryn. Boud yn 1770/71 as loaimûne en restaurearre yn 1995/1996; hjoed-de-dei is de mûne folslein wurkjend mei twa mealwurken en wurde der rûnliedingen jûn. == Stedsyndieling == De gemeente Kalkar bestiet sûnt de weryndieling fan 1969 út 13 stedsdielen (Ortsteile): {| class="wikitable" |- ! Stedsdiel !! Ynwenners (2018) !! Beskriuwing |- | Altkalkar || 4.449 || Leit yn 'e Ryndelling noardlik fan 'e Monreberg. |- | Wissel || 2.061 || Leit wat it lân yn; hat in eardere stiftstsjerke út de 12e iuw. |- | Kalkar || 1.990 || It midsiuwske stedssintrum. |- | Appeldorn || 1.546 || Leit yn it suden; lokaasje fan it wetterkastiel Boetzelaer dat op 1256 werom giet. |- | Niedermörmter || 1.147 || Leit oan 'e Ryn foar Rees oer. |- | Hönnepel || 903 || Leit oan 'e Ryn; lokaasje fan 'e eardere kearnsintrale. |- | Grieth || 823 || Ea in selsstannige stêd, fuort oan 'e Ryn. De Sint-Petrus en Paulustsjerke fan Grieth datearret út de 15e iuw |- | Kehrum || 482 || Leit yn it suden fan it stedsgebiet. |- | Neulouisendorf || 342 || Leit op 'e Nederrynske Heuvelrêch. |- | Hanselaer || 121 || Leit eastlik fan Kalkar. De Sint-Antoniustsjerke stammet út de 15e iuw |- | Emmericher Eyland || 113 || Uterste noarden; hjir mûnet de Kalflack út yn 'e Ryn. |- | Bylerward || 50 || Leit oan 'e Ryn. |- | Wisselward || 42 || Leit oan 'e Ryn, streamôfwaarts fan Hönnepel. |} {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan it Dútske artikel, sjoch foar boarnen: [[:de:Kalkar]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Kalkar}} }} [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Gemeente yn Noardryn-Westfalen]] mphl4ti4elntwgh24l8kdnml3e89gzu 1229867 1229861 2026-05-12T16:13:54Z RomkeHoekstra 10582 1229867 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kalkar | ôfbylding = 2026 Kalkar, riedshûs.jpg | ôfbyldingstekst = It goatyske riedshûs fan Kalkar op de merk | flagge = Flagge Kalkar.svg | wapen = DEU Kalkar COA.svg | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | boargemaster = | ynwennertal = 14.513 <small>(31.12.2024)</small> | oerflak = 88,2 km² | stedsyndieling = 13 ''[[Stadtteil]]e'' | befolkingstichtens = 165 ynw./km² | hichte = 14 m | stifting = 20 oktober 1230 | postkoade = 47546 | netnûmer = 02824 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.kalkar.de/ www.kalkar.de] | mapname = Noardryn-Westfalen | lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lon_deg = 6 | lon_min = 17 | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} ''' Kalkar''' is in histoaryske stêd yn 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Noardryn-Westfalen]]. De stêd leit yn 'e [[lânkring]] [[Kleve (Kreis)|Kleve]] (Kleef) oan 'e Nederryn. De stêd waard yn 1230 planmjittich stifte troch de greven fan Kleve en ûntjoech him ta in ryk sintrum fan 'e lekkenhannel. Hjoed-de-dei stiet Kalkar benammen bekend om syn midsiuwske stedskearn mei it [[Gotyk|goatyske]] riedshûs en de wrâldferneamde keunstskatten yn 'e Sint-Nikolaastsjerke. == Geografy == [[Ofbyld:Kalkar Monreberg PM19-06.jpg|thumb|left|Monreberg.]] It stedsgebiet fan Kalkar beslacht likernôch 88 km² en leit foar it grutste part yn 'e flakke delling fan 'e Ryn. It lânskip wurdt yn it súdwêsten begrinzge troch de Nederrynske Heuvelrêch, mei de Monreberg (68 meter) as heechste punt. Oan 'e noardeastkant foarmet de Ryn de natuerlike grins fan 'e gemeente. Likernôch de helte fan 'e befolking wennet yn 'e oan inoar fêstgroeide kearnen fan Altkalkar en it histoaryske Kalkar. De measte oare doarpen (''Ortsteile'') lizze oan 'e Ryn, wêrûnder de eardere stêd Grieth, Niedermörmter en Hönnepel. Neulouisendorf is ien fan 'e plakken dy't op 'e heuvelrêch leit. It rivierke de Kalflack foarmet de westlike grins en mûnet by Emmericher Eyland út yn 'e Ryn. Yn 'e 19e iuw wie dit in wichtige skipfeartferbining foar de stêd ("Kalkarsche Fahrt"). == Skiednis == Sûnt de iere midsiuwen is de skiednis fan 'e stêd nau ferbûn mei dy fan [[Kleve]]. Kalkar waard net allinnich stifte troch de greven fan Kleve, mar hearde oant it útstjerren fan 'e hartoggen yn 1609 as ien fan 'e sân saneamde "haadstêden" altiten by it hartochdom Kleve. === Romeinske tiid en de iere midsiuwen === De omjouwing fan Kalkar wie al yn 'e [[Romeinske tiid]] fan strategysk belang. Om it jier 40 nei Kristus wie der in legerkamp foar de ruterij, it kastiel Burginatium. Dat wie in ûnderdiel fan it Romeinske grinsferdigeningssysteem (de [[Limes]]) tusken de grutte legerkampen fan [[Xanten]] en [[Nijmegen]]. Op 'e Monreberg waard healwei de 10e iuw de boarch Munna boud, dy't lykwols al gau nei it jier 1000 wer ferwoastge waard. Yn 'e 13e iuw liet greve Dietrich VI fan Kleve in nij kastiel bouwe. Dizze boarch Monterberg tsjinne yn 'e 14e en 15e iuw as residinsje foar de widdo's fan 'e greven en hartoggen fan Kleve, mar waard nei ferskate feroveringen yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] om 1450 hinne ôfbrutsen. === Stifting en planmjittige útwreiding === Kalkar is in stêd dy't fan it begjin ôf planmjittich ûntwurpen is. Greve Dietrich VI stifte de stêd op 20 oktober 1230 op in sânplaat (in Ward) dy't troch de [[Ryn]] oanspield wie. Om't it terrein om 'e sânplaat hinne sompich wie, koe de stêd maklik ferdigene wurde troch it oanlizzen fan wettergrêften. Yn 1242 krige Kalkar [[stedsrjochten]]. De stêd groeide hurd en de befolking fêstige him earst op it westlike, heger lizzende diel. Fan 1380 ôf waard ek it eastlike diel fan 'e sânplaat beboud. De stêd hie fjouwer poarten: de Monretor (suden), de Hanselaertor (easten), de Kesseltor (noarden) en de Altkalkarer Tor (westen). Hoewol't de poarten letter ôfbrutsen binne, is it strjittepatroan fan 1575 hjoed-de-dei noch hast itselde. === Ekonomyske bloei (1450–1550) === [[Ofbyld:Kalkar Braun Hogenberg 1575.jpg|thumb|left|Kalkar yn 1575.]] De basis foar de grutte rykdom fan Kalkar wie de wolweverij. De Gocher Heide bea poerbêste omstannichheden foar it hâlden fan skiep. Kalkar waard ien fan 'e rykste stêden yn 'e regio; nei [[Wesel (stêd)|Wesel]] en [[Emmerich]] brocht de stêd de measte belesting op foar it hartochdom. Fan 1540 oant 1572 wie Kalkar in [[Hânze]]stêd. [[Ofbyld:2026 Kalkar, it âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).jpg|thumb|It âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).]] De wolfeart late ta de bou fan it monumintale riedshûs (klear yn 1446) en de grutte Sint-Nicolaastsjerke. Rike boargers en gilden betellen ferneamde keunstners om de tsjerke te fersieren, wat resultearre yn in grutte kolleksje keunstwurken dy't dêr ek hjoed-de-dei noch foar in grut part stiet. === Delgong en de Prusyske tiid === Oan 'e ein fan 'e 16e iuw sette de delgong yn. [[Pest]][[epidemy]]en yn 1599 en 1636 kosten tûzenen minsken it libben. Nei it útstjerren fan 'e hartoggen fan Kleve yn 1609 kaam Kalkar by Brandenburch-Prusen. Yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] hie de stêd slim te lijen ûnder besettings; sa waard Altkalkar troch [[Hessen|Hessyske]] troepen folslein platbaarnd. Yn 1656 liet de karfoarst in grutte sitadel bouwe mei fjouwer bastions. Foar de bou waarden 80 huzen en stikken fan 'e stedsmuorre ôfbrutsen. De festing hat lykwols nea syn doel tsjinne en waard fan 1674 ôf al wer sloopt. [[Ofbyld:Kalkar Hanselaertor 1758.JPG|thumb|left|De yn 'e 19e iuw ôfbrutsen Hanselaerpoarte.]] Tusken 1794 en 1814 wie Kalkar yn Frânske hannen. Dat hie in finansjeel foardiel foar de stêd: de grutte skulden by kleasters, mar om't [[Napoleon]] dy kleasters ûnteigene en ophefte, hoegden de skulden net werombetelle te wurden. === De 20e iuw en de Holokaust === Yn 1933 wennen der noch 60 [[Joaden]] yn Kalkar. De mearderheid flechte foar 1939 de stêd út. De minsken dy't efterbleaune, stoaren yn Kalkar sels of waarden deportearre en fermoarde. Alle 15 Joadske famyljes dy't yn 1933 yn Kalkar wennen, ferlearen famyljeleden. Oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], yn maart 1945, waard Kalkar beset troch de Alliearden. Hoewol't de stêd minder slim troffen waard as buorstêden, wie it riedshûs foar de helte ferneatige en rekke de tsjerke swier skansearre (it ynterieur wie gelokkich op 'e tiid feilichsteld). === Moderne ûntwikkeling en "Wunderland" === [[Ofbyld:Wunderland Kalkar.jpg|thumb|left|Wunderland Kalkar.]] Kalkar bleau noch lang in rêstich lânboustedsje. Dat feroare yn 'e jierren 1970 troch de bou fan 'e kearnsintrale (de Schnelle Brüter). Hoewol't de kearnsintrale 7 miljard D-Mark kostte en hielendal klear wie, waard de sintrale nei jierrenlange protesten fan 'e anty-atoomenerzjybeweging nea yn gebrûk nommen. Sûnt 1995 is op dat terrein it ferdivedaasjepark Wunderland Kalkar fêstige, dat ien fan 'e grutste wurkjouwers fan 'e stêd wurden is. Mei help fan it ryksjild dat Kalkar krige as kompinsaasje foar it net trochgean fan 'e kearnsintrale, is de histoaryske binnenstêd yn 'e jierren 1990 renovearre. Troch gemeentlike weryndielingen yn 1969 groeide Kalkar út ta in stêd mei 13 stedskearnen fan 14.000 ynwenners. De kearnstêd hat har midsiuwske karakter goed bewarre, wat it no in wichtige lokaasje foar toerisme makket. == Kultuer en saken dy't it besjen wurdich binne == [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 002.JPG|thumb|Sint-Nikolaastsjerke.]] De Sint-Nicolaastsjerke mei in tige grut oantal keunstwurken stammet út de tiid fan 'e lette gotyk en de iere renêssânse. De tsjerke is ferneamd om it grutte oantal alters en bylden. [[Ofbyld:2026 Kalkar, Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.jpg|thumb|left|Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.]] De yn 1697 ynwijde protestantske tsjerke yn 'e Kesselstraße mei de sipelfoarmige toer út 1898 hat in oargel út it jier 1781. It sintrale plein fan Kalkar wurdt omfieme troch âlde huzen. Ek it goatysk riedshûs is it besjen wurdich, dat lykwols nei de Twadde Wrâldkriich foar in part rekonstruëarre wurde moast. Efter it riedshûs stiet it Städtisches Museum Kalkar, dat yn it âldste hûs fan Kalkar is ûnderbrocht. Noardlik fan 'e Markt leit oan 'e Kesselstraße it begynhôf, dêr't no de Keunstakadeemje is festige. It Ulft'sche Haus stiet oan it Kirchplatz en is boud om 1550 hinne. Yn it hûs binne goatyske muorre- en plafondskilderingen te sjen. De Stedswynmûne by de Hanselaertor yn it easten fan 'e stêd (Kalkarer Mühle) is de heechste wynmûne oan 'e Nederryn. De mûne waard yn 'e jierren 1770-1771 boud mei sloopmateriaal fan 'e âlde tichtebylizzende stedspoarte as loaimûne en restaurearre yn 1995-1996. De stellingmûne hat in flecht fan 25 m en acht ferdjippingen. Hjoed-de-dei is de mûne folslein wurkjend mei twa mealwurken en wurde der rûnliedingen jûn. == Stedsyndieling == De gemeente Kalkar bestiet sûnt de weryndieling fan 1969 út 13 stedsdielen (Ortsteile): {| class="wikitable" |- ! Stedsdiel !! Ynwenners (2018) !! Beskriuwing |- | Altkalkar || 4.449 || Leit yn 'e Ryndelling noardlik fan 'e Monreberg. |- | Wissel || 2.061 || Leit wat it lân yn; hat in eardere stiftstsjerke út de 12e iuw. |- | Kalkar || 1.990 || It midsiuwske stedssintrum. |- | Appeldorn || 1.546 || Leit yn it suden; lokaasje fan it wetterkastiel Boetzelaer dat op 1256 werom giet. |- | Niedermörmter || 1.147 || Leit oan 'e Ryn foar Rees oer. |- | Hönnepel || 903 || Leit oan 'e Ryn; lokaasje fan 'e eardere kearnsintrale. |- | Grieth || 823 || Ea in selsstannige stêd, fuort oan 'e Ryn. De Sint-Petrus en Paulustsjerke fan Grieth datearret út de 15e iuw |- | Kehrum || 482 || Leit yn it suden fan it stedsgebiet. |- | Neulouisendorf || 342 || Leit op 'e Nederrynske Heuvelrêch. |- | Hanselaer || 121 || Leit eastlik fan Kalkar. De Sint-Antoniustsjerke stammet út de 15e iuw |- | Emmericher Eyland || 113 || Uterste noarden; hjir mûnet de Kalflack út yn 'e Ryn. |- | Bylerward || 50 || Leit oan 'e Ryn. |- | Wisselward || 42 || Leit oan 'e Ryn, streamôfwaarts fan Hönnepel. |} {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan it Dútske artikel, sjoch foar boarnen: [[:de:Kalkar]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Kalkar}} }} [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Gemeente yn Noardryn-Westfalen]] a2hx38qfk4kus22r19ejqq10addd2v8 1229872 1229867 2026-05-12T18:31:08Z RomkeHoekstra 10582 1229872 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kalkar | ôfbylding = 2026 Kalkar, riedshûs.jpg | ôfbyldingstekst = It goatyske riedshûs fan Kalkar op de merk | flagge = Flagge Kalkar.svg | wapen = DEU Kalkar COA.svg | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | boargemaster = | ynwennertal = 14.513 <small>(31.12.2024)</small> | oerflak = 88,2 km² | stedsyndieling = 13 ''[[Stadtteil]]e'' | befolkingstichtens = 165 ynw./km² | hichte = 14 m | stifting = 20 oktober 1230 | postkoade = 47546 | netnûmer = 02824 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.kalkar.de/ www.kalkar.de] | mapname = Noardryn-Westfalen | lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lon_deg = 6 | lon_min = 17 | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} ''' Kalkar''' is in histoaryske stêd en gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Noardryn-Westfalen]]. De stêd leit yn 'e [[lânkring]] [[Kleve (Kreis)|Kleve]] (Kleef) oan 'e Nederryn. De stêd waard yn 1230 planmjittich stifte troch de greven fan Kleve en ûntjoech him ta in ryk sintrum fan 'e lekkenhannel. Hjoed-de-dei stiet Kalkar benammen bekend om syn midsiuwske stedskearn mei it [[Gotyk|goatyske]] riedshûs en de wrâldferneamde keunstskatten yn 'e Sint-Nikolaastsjerke. == Geografy == [[Ofbyld:Kalkar Monreberg PM19-06.jpg|thumb|left|Monreberg.]] It stedsgebiet fan Kalkar beslacht likernôch 88 km² en leit foar it grutste part yn 'e flakke delling fan 'e Ryn. It lânskip wurdt yn it súdwêsten begrinzge troch de Nederrynske Heuvelrêch, mei de Monreberg (68 meter) as heechste punt. Oan 'e noardeastkant foarmet de Ryn de natuerlike grins fan 'e gemeente. Likernôch de helte fan 'e befolking wennet yn 'e oan inoar fêstgroeide kearnen fan Altkalkar en it histoaryske Kalkar. De measte oare doarpen (''Ortsteile'') lizze oan 'e Ryn, wêrûnder de eardere stêd Grieth, Niedermörmter en Hönnepel. Neulouisendorf is ien fan 'e plakken dy't op 'e heuvelrêch leit. It rivierke de Kalflack foarmet de westlike grins en mûnet by Emmericher Eyland út yn 'e Ryn. Yn 'e 19e iuw wie dit in wichtige skipfeartferbining foar de stêd ("Kalkarsche Fahrt"). == Skiednis == Sûnt de iere midsiuwen is de skiednis fan 'e stêd nau ferbûn mei dy fan [[Kleve]]. Kalkar waard net allinnich stifte troch de greven fan Kleve, mar hearde oant it útstjerren fan 'e hartoggen yn 1609 as ien fan 'e sân saneamde "haadstêden" altiten by it hartochdom Kleve. === Romeinske tiid en de iere midsiuwen === De omjouwing fan Kalkar wie al yn 'e [[Romeinske tiid]] fan strategysk belang. Om it jier 40 nei Kristus wie der in legerkamp foar de ruterij, it kastiel Burginatium. Dat wie in ûnderdiel fan it Romeinske grinsferdigeningssysteem (de [[Limes]]) tusken de grutte legerkampen fan [[Xanten]] en [[Nijmegen]]. Op 'e Monreberg waard healwei de 10e iuw de boarch Munna boud, dy't lykwols al gau nei it jier 1000 wer ferwoastge waard. Yn 'e 13e iuw liet greve Dietrich VI fan Kleve in nij kastiel bouwe. Dizze boarch Monterberg tsjinne yn 'e 14e en 15e iuw as residinsje foar de widdo's fan 'e greven en hartoggen fan Kleve, mar waard nei ferskate feroveringen yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] om 1450 hinne ôfbrutsen. === Stifting en planmjittige útwreiding === Kalkar is in stêd dy't fan it begjin ôf planmjittich ûntwurpen is. Greve Dietrich VI stifte de stêd op 20 oktober 1230 op in sânplaat (in Ward) dy't troch de [[Ryn]] oanspield wie. Om't it terrein om 'e sânplaat hinne sompich wie, koe de stêd maklik ferdigene wurde troch it oanlizzen fan wettergrêften. Yn 1242 krige Kalkar [[stedsrjochten]]. De stêd groeide hurd en de befolking fêstige him earst op it westlike, heger lizzende diel. Fan 1380 ôf waard ek it eastlike diel fan 'e sânplaat beboud. De stêd hie fjouwer poarten: de Monretor (suden), de Hanselaertor (easten), de Kesseltor (noarden) en de Altkalkarer Tor (westen). Hoewol't de poarten letter ôfbrutsen binne, is it strjittepatroan fan 1575 hjoed-de-dei noch hast itselde. === Ekonomyske bloei (1450–1550) === [[Ofbyld:Kalkar Braun Hogenberg 1575.jpg|thumb|left|Kalkar yn 1575.]] De basis foar de grutte rykdom fan Kalkar wie de wolweverij. De Gocher Heide bea poerbêste omstannichheden foar it hâlden fan skiep. Kalkar waard ien fan 'e rykste stêden yn 'e regio; nei [[Wesel (stêd)|Wesel]] en [[Emmerich]] brocht de stêd de measte belesting op foar it hartochdom. Fan 1540 oant 1572 wie Kalkar in [[Hânze]]stêd. [[Ofbyld:2026 Kalkar, it âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).jpg|thumb|It âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).]] De wolfeart late ta de bou fan it monumintale riedshûs (klear yn 1446) en de grutte Sint-Nicolaastsjerke. Rike boargers en gilden betellen ferneamde keunstners om de tsjerke te fersieren, wat resultearre yn in grutte kolleksje keunstwurken dy't dêr ek hjoed-de-dei noch foar in grut part stiet. === Delgong en de Prusyske tiid === Oan 'e ein fan 'e 16e iuw sette de delgong yn. [[Pest]][[epidemy]]en yn 1599 en 1636 kosten tûzenen minsken it libben. Nei it útstjerren fan 'e hartoggen fan Kleve yn 1609 kaam Kalkar by Brandenburch-Prusen. Yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] hie de stêd slim te lijen ûnder besettings; sa waard Altkalkar troch [[Hessen|Hessyske]] troepen folslein platbaarnd. Yn 1656 liet de karfoarst in grutte sitadel bouwe mei fjouwer bastions. Foar de bou waarden 80 huzen en stikken fan 'e stedsmuorre ôfbrutsen. De festing hat lykwols nea syn doel tsjinne en waard fan 1674 ôf al wer sloopt. [[Ofbyld:Kalkar Hanselaertor 1758.JPG|thumb|left|De yn 'e 19e iuw ôfbrutsen Hanselaerpoarte.]] Tusken 1794 en 1814 wie Kalkar yn Frânske hannen. Dat hie in finansjeel foardiel foar de stêd: de grutte skulden by kleasters, mar om't [[Napoleon]] dy kleasters ûnteigene en ophefte, hoegden de skulden net werombetelle te wurden. === De 20e iuw en de Holokaust === Yn 1933 wennen der noch 60 [[Joaden]] yn Kalkar. De mearderheid flechte foar 1939 de stêd út. De minsken dy't efterbleaune, stoaren yn Kalkar sels of waarden deportearre en fermoarde. Alle 15 Joadske famyljes dy't yn 1933 yn Kalkar wennen, ferlearen famyljeleden. Oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], yn maart 1945, waard Kalkar beset troch de Alliearden. Hoewol't de stêd minder slim troffen waard as buorstêden, wie it riedshûs foar de helte ferneatige en rekke de tsjerke swier skansearre (it ynterieur wie gelokkich op 'e tiid feilichsteld). === Moderne ûntwikkeling en "Wunderland" === [[Ofbyld:Wunderland Kalkar.jpg|thumb|left|Wunderland Kalkar.]] Kalkar bleau noch lang in rêstich lânboustedsje. Dat feroare yn 'e jierren 1970 troch de bou fan 'e kearnsintrale (de Schnelle Brüter). Hoewol't de kearnsintrale 7 miljard D-Mark kostte en hielendal klear wie, waard de sintrale nei jierrenlange protesten fan 'e anty-atoomenerzjybeweging nea yn gebrûk nommen. Sûnt 1995 is op dat terrein it ferdivedaasjepark Wunderland Kalkar fêstige, dat ien fan 'e grutste wurkjouwers fan 'e stêd wurden is. Mei help fan it ryksjild dat Kalkar krige as kompinsaasje foar it net trochgean fan 'e kearnsintrale, is de histoaryske binnenstêd yn 'e jierren 1990 renovearre. Troch gemeentlike weryndielingen yn 1969 groeide Kalkar út ta in stêd mei 13 stedskearnen fan 14.000 ynwenners. De kearnstêd hat har midsiuwske karakter goed bewarre, wat it no in wichtige lokaasje foar toerisme makket. == Kultuer en saken dy't it besjen wurdich binne == [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 002.JPG|thumb|Sint-Nikolaastsjerke.]] De Sint-Nicolaastsjerke mei in tige grut oantal keunstwurken stammet út de tiid fan 'e lette gotyk en de iere renêssânse. De tsjerke is ferneamd om it grutte oantal alters en bylden. [[Ofbyld:2026 Kalkar, Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.jpg|thumb|left|Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.]] De yn 1697 ynwijde protestantske tsjerke yn 'e Kesselstraße mei de sipelfoarmige toer út 1898 hat in oargel út it jier 1781. It sintrale plein fan Kalkar wurdt omfieme troch âlde huzen. Ek it goatysk riedshûs is it besjen wurdich, dat lykwols nei de Twadde Wrâldkriich foar in part rekonstruëarre wurde moast. Efter it riedshûs stiet it Städtisches Museum Kalkar, dat yn it âldste hûs fan Kalkar is ûnderbrocht. Noardlik fan 'e Markt leit oan 'e Kesselstraße it begynhôf, dêr't no de Keunstakadeemje is festige. It Ulft'sche Haus stiet oan it Kirchplatz en is boud om 1550 hinne. Yn it hûs binne goatyske muorre- en plafondskilderingen te sjen. De Stedswynmûne by de Hanselaertor yn it easten fan 'e stêd (Kalkarer Mühle) is de heechste wynmûne oan 'e Nederryn. De mûne waard yn 'e jierren 1770-1771 boud mei sloopmateriaal fan 'e âlde tichtebylizzende stedspoarte as loaimûne en restaurearre yn 1995-1996. De stellingmûne hat in flecht fan 25 m en acht ferdjippingen. Hjoed-de-dei is de mûne folslein wurkjend mei twa mealwurken en wurde der rûnliedingen jûn. == Stedsyndieling == De gemeente Kalkar bestiet sûnt de weryndieling fan 1969 út 13 stedsdielen (Ortsteile): {| class="wikitable" |- ! Stedsdiel !! Ynwenners (2018) !! Beskriuwing |- | Altkalkar || 4.449 || Leit yn 'e Ryndelling noardlik fan 'e Monreberg. |- | Wissel || 2.061 || Leit wat it lân yn; hat in eardere stiftstsjerke út de 12e iuw. |- | Kalkar || 1.990 || It midsiuwske stedssintrum. |- | Appeldorn || 1.546 || Leit yn it suden; lokaasje fan it wetterkastiel Boetzelaer dat op 1256 werom giet. |- | Niedermörmter || 1.147 || Leit oan 'e Ryn foar Rees oer. |- | Hönnepel || 903 || Leit oan 'e Ryn; lokaasje fan 'e eardere kearnsintrale. |- | Grieth || 823 || Ea in selsstannige stêd, fuort oan 'e Ryn. De Sint-Petrus en Paulustsjerke fan Grieth datearret út de 15e iuw |- | Kehrum || 482 || Leit yn it suden fan it stedsgebiet. |- | Neulouisendorf || 342 || Leit op 'e Nederrynske Heuvelrêch. |- | Hanselaer || 121 || Leit eastlik fan Kalkar. De Sint-Antoniustsjerke stammet út de 15e iuw |- | Emmericher Eyland || 113 || Uterste noarden; hjir mûnet de Kalflack út yn 'e Ryn. |- | Bylerward || 50 || Leit oan 'e Ryn. |- | Wisselward || 42 || Leit oan 'e Ryn, streamôfwaarts fan Hönnepel. |} {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan it Dútske artikel, sjoch foar boarnen: [[:de:Kalkar]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Kalkar}} }} [[Kategory:Kalkar]] [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Gemeente yn Noardryn-Westfalen]] 4fbo6rjesbuhdqek7xe9caynno8jj0p 1229873 1229872 2026-05-12T18:33:43Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1229873 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kalkar | ôfbylding = 2026 Kalkar, riedshûs.jpg | ôfbyldingstekst = It goatyske riedshûs fan Kalkar op de merk | flagge = Flagge Kalkar.svg | wapen = DEU Kalkar COA.svg | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 1 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | boargemaster = | ynwennertal = 14.513 <small>(31.12.2024)</small> | oerflak = 88,2 km² | stedsyndieling = 13 ''[[Stadtteil]]e'' | befolkingstichtens = 165 ynw./km² | hichte = 14 m | stifting = 20 oktober 1230 | postkoade = 47546 | netnûmer = 02824 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.kalkar.de/ www.kalkar.de] | mapname = Noardryn-Westfalen | lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lon_deg = 6 | lon_min = 17 | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} ''' Kalkar''' is in histoaryske stêd en gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Noardryn-Westfalen]]. De stêd leit yn 'e [[lânkring]] [[Kleve (Kreis)|Kleve]] (Kleef) oan 'e Nederryn. De stêd waard yn 1230 planmjittich stifte troch de greven fan Kleve en ûntjoech him ta in ryk sintrum fan 'e lekkenhannel. Hjoed-de-dei stiet Kalkar benammen bekend om syn midsiuwske stedskearn mei it [[Gotyk|goatyske]] riedshûs en de wrâldferneamde keunstskatten yn 'e Sint-Nikolaastsjerke. == Geografy == [[Ofbyld:Kalkar Monreberg PM19-06.jpg|thumb|left|Monreberg.]] It stedsgebiet fan Kalkar beslacht likernôch 88 km² en leit foar it grutste part yn 'e flakke delling fan 'e Ryn. It lânskip wurdt yn it súdwêsten begrinzge troch de Nederrynske Heuvelrêch, mei de Monreberg (68 meter) as heechste punt. Oan 'e noardeastkant foarmet de Ryn de natuerlike grins fan 'e gemeente. Likernôch de helte fan 'e befolking wennet yn 'e oan inoar fêstgroeide kearnen fan Altkalkar en it histoaryske Kalkar. De measte oare doarpen (''Ortsteile'') lizze oan 'e Ryn, wêrûnder de eardere stêd Grieth, Niedermörmter en Hönnepel. Neulouisendorf is ien fan 'e plakken dy't op 'e heuvelrêch leit. It rivierke de Kalflack foarmet de westlike grins en mûnet by Emmericher Eyland út yn 'e Ryn. Yn 'e 19e iuw wie dit in wichtige skipfeartferbining foar de stêd ("Kalkarsche Fahrt"). == Skiednis == Sûnt de iere midsiuwen is de skiednis fan 'e stêd nau ferbûn mei dy fan [[Kleve]]. Kalkar waard net allinnich stifte troch de greven fan Kleve, mar hearde oant it útstjerren fan 'e hartoggen yn 1609 as ien fan 'e sân saneamde "haadstêden" altiten by it hartochdom Kleve. === Romeinske tiid en de iere midsiuwen === De omjouwing fan Kalkar wie al yn 'e [[Romeinske tiid]] fan strategysk belang. Om it jier 40 nei Kristus wie der in legerkamp foar de ruterij, it kastiel Burginatium. Dat wie in ûnderdiel fan it Romeinske grinsferdigeningssysteem (de [[Limes]]) tusken de grutte legerkampen fan [[Xanten]] en [[Nijmegen]]. Op 'e Monreberg waard healwei de 10e iuw de boarch Munna boud, dy't lykwols al gau nei it jier 1000 wer ferwoastge waard. Yn 'e 13e iuw liet greve Dietrich VI fan Kleve in nij kastiel bouwe. Dizze boarch Monterberg tsjinne yn 'e 14e en 15e iuw as residinsje foar de widdo's fan 'e greven en hartoggen fan Kleve, mar waard nei ferskate feroveringen yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] om 1450 hinne ôfbrutsen. === Stifting en planmjittige útwreiding === Kalkar is in stêd dy't fan it begjin ôf planmjittich ûntwurpen is. Greve Dietrich VI stifte de stêd op 20 oktober 1230 op in sânplaat (in Ward) dy't troch de [[Ryn]] oanspield wie. Om't it terrein om 'e sânplaat hinne sompich wie, koe de stêd maklik ferdigene wurde troch it oanlizzen fan wettergrêften. Yn 1242 krige Kalkar [[stedsrjochten]]. De stêd groeide hurd en de befolking fêstige him earst op it westlike, heger lizzende diel. Fan 1380 ôf waard ek it eastlike diel fan 'e sânplaat beboud. De stêd hie fjouwer poarten: de Monretor (suden), de Hanselaertor (easten), de Kesseltor (noarden) en de Altkalkarer Tor (westen). Hoewol't de poarten letter ôfbrutsen binne, is it strjittepatroan fan 1575 hjoed-de-dei noch hast itselde. === Ekonomyske bloei (1450–1550) === [[Ofbyld:Kalkar Braun Hogenberg 1575.jpg|thumb|left|Kalkar yn 1575.]] De basis foar de grutte rykdom fan Kalkar wie de wolweverij. De Gocher Heide bea poerbêste omstannichheden foar it hâlden fan skiep. Kalkar waard ien fan 'e rykste stêden yn 'e regio; nei [[Wesel (stêd)|Wesel]] en [[Emmerich]] brocht de stêd de measte belesting op foar it hartochdom. Fan 1540 oant 1572 wie Kalkar in [[Hânze]]stêd. [[Ofbyld:2026 Kalkar, it âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).jpg|thumb|It âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).]] De wolfeart late ta de bou fan it monumintale riedshûs (klear yn 1446) en de grutte [[Sint-Nikolaastsjerke (Kalkar)|Sint-Nikolaastsjerke]]. Rike boargers en gilden betellen ferneamde keunstners om de tsjerke te fersieren, wat resultearre yn in grutte kolleksje keunstwurken dy't dêr ek hjoed-de-dei noch foar in grut part stiet. === Delgong en de Prusyske tiid === Oan 'e ein fan 'e 16e iuw sette de delgong yn. [[Pest]][[epidemy]]en yn 1599 en 1636 kosten tûzenen minsken it libben. Nei it útstjerren fan 'e hartoggen fan Kleve yn 1609 kaam Kalkar by Brandenburch-Prusen. Yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] hie de stêd slim te lijen ûnder besettings; sa waard Altkalkar troch [[Hessen|Hessyske]] troepen folslein platbaarnd. Yn 1656 liet de karfoarst in grutte sitadel bouwe mei fjouwer bastions. Foar de bou waarden 80 huzen en stikken fan 'e stedsmuorre ôfbrutsen. De festing hat lykwols nea syn doel tsjinne en waard fan 1674 ôf al wer sloopt. [[Ofbyld:Kalkar Hanselaertor 1758.JPG|thumb|left|De yn 'e 19e iuw ôfbrutsen Hanselaerpoarte.]] Tusken 1794 en 1814 wie Kalkar yn Frânske hannen. Dat hie in finansjeel foardiel foar de stêd: de grutte skulden by kleasters, mar om't [[Napoleon]] dy kleasters ûnteigene en ophefte, hoegden de skulden net werombetelle te wurden. === De 20e iuw en de Holokaust === Yn 1933 wennen der noch 60 [[Joaden]] yn Kalkar. De mearderheid flechte foar 1939 de stêd út. De minsken dy't efterbleaune, stoaren yn Kalkar sels of waarden deportearre en fermoarde. Alle 15 Joadske famyljes dy't yn 1933 yn Kalkar wennen, ferlearen famyljeleden. Oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], yn maart 1945, waard Kalkar beset troch de Alliearden. Hoewol't de stêd minder slim troffen waard as buorstêden, wie it riedshûs foar de helte ferneatige en rekke de tsjerke swier skansearre (it ynterieur wie gelokkich op 'e tiid feilichsteld). === Moderne ûntwikkeling en "Wunderland" === [[Ofbyld:Wunderland Kalkar.jpg|thumb|left|Wunderland Kalkar.]] Kalkar bleau noch lang in rêstich lânboustedsje. Dat feroare yn 'e jierren 1970 troch de bou fan 'e kearnsintrale (de Schnelle Brüter). Hoewol't de kearnsintrale 7 miljard D-Mark kostte en hielendal klear wie, waard de sintrale nei jierrenlange protesten fan 'e anty-atoomenerzjybeweging nea yn gebrûk nommen. Sûnt 1995 is op dat terrein it ferdivedaasjepark Wunderland Kalkar fêstige, dat ien fan 'e grutste wurkjouwers fan 'e stêd wurden is. Mei help fan it ryksjild dat Kalkar krige as kompinsaasje foar it net trochgean fan 'e kearnsintrale, is de histoaryske binnenstêd yn 'e jierren 1990 renovearre. Troch gemeentlike weryndielingen yn 1969 groeide Kalkar út ta in stêd mei 13 stedskearnen fan 14.000 ynwenners. De kearnstêd hat har midsiuwske karakter goed bewarre, wat it no in wichtige lokaasje foar toerisme makket. == Kultuer en saken dy't it besjen wurdich binne == [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 002.JPG|thumb|Sint-Nikolaastsjerke.]] De [[Sint-Nikolaastsjerke (Kalkar)|Sint-Nicolaastsjerke]] mei in tige grut oantal keunstwurken stammet út de tiid fan 'e lette gotyk en de iere renêssânse. De tsjerke is ferneamd om it grutte oantal alters en bylden. [[Ofbyld:2026 Kalkar, Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.jpg|thumb|left|Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.]] De yn 1697 ynwijde protestantske tsjerke yn 'e Kesselstraße mei de sipelfoarmige toer út 1898 hat in oargel út it jier 1781. It sintrale plein fan Kalkar wurdt omfieme troch âlde huzen. Ek it goatysk riedshûs is it besjen wurdich, dat lykwols nei de Twadde Wrâldkriich foar in part rekonstruëarre wurde moast. Efter it riedshûs stiet it Städtisches Museum Kalkar, dat yn it âldste hûs fan Kalkar is ûnderbrocht. Noardlik fan 'e Markt leit oan 'e Kesselstraße it begynhôf, dêr't no de Keunstakadeemje is festige. It Ulft'sche Haus stiet oan it Kirchplatz en is boud om 1550 hinne. Yn it hûs binne goatyske muorre- en plafondskilderingen te sjen. De Stedswynmûne by de Hanselaertor yn it easten fan 'e stêd (Kalkarer Mühle) is de heechste wynmûne oan 'e Nederryn. De mûne waard yn 'e jierren 1770-1771 boud mei sloopmateriaal fan 'e âlde tichtebylizzende stedspoarte as loaimûne en restaurearre yn 1995-1996. De stellingmûne hat in flecht fan 25 m en acht ferdjippingen. Hjoed-de-dei is de mûne folslein wurkjend mei twa mealwurken en wurde der rûnliedingen jûn. == Stedsyndieling == De gemeente Kalkar bestiet sûnt de weryndieling fan 1969 út 13 stedsdielen (Ortsteile): {| class="wikitable" |- ! Stedsdiel !! Ynwenners (2018) !! Beskriuwing |- | Altkalkar || 4.449 || Leit yn 'e Ryndelling noardlik fan 'e Monreberg. |- | Wissel || 2.061 || Leit wat it lân yn; hat in eardere stiftstsjerke út de 12e iuw. |- | Kalkar || 1.990 || It midsiuwske stedssintrum. |- | Appeldorn || 1.546 || Leit yn it suden; lokaasje fan it wetterkastiel Boetzelaer dat op 1256 werom giet. |- | Niedermörmter || 1.147 || Leit oan 'e Ryn foar Rees oer. |- | Hönnepel || 903 || Leit oan 'e Ryn; lokaasje fan 'e eardere kearnsintrale. |- | Grieth || 823 || Ea in selsstannige stêd, fuort oan 'e Ryn. De Sint-Petrus en Paulustsjerke fan Grieth datearret út de 15e iuw |- | Kehrum || 482 || Leit yn it suden fan it stedsgebiet. |- | Neulouisendorf || 342 || Leit op 'e Nederrynske Heuvelrêch. |- | Hanselaer || 121 || Leit eastlik fan Kalkar. De Sint-Antoniustsjerke stammet út de 15e iuw |- | Emmericher Eyland || 113 || Uterste noarden; hjir mûnet de Kalflack út yn 'e Ryn. |- | Bylerward || 50 || Leit oan 'e Ryn. |- | Wisselward || 42 || Leit oan 'e Ryn, streamôfwaarts fan Hönnepel. |} {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan it Dútske artikel, sjoch foar boarnen: [[:de:Kalkar]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Kalkar}} }} [[Kategory:Kalkar| ]] [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Gemeente yn Noardryn-Westfalen]] oou9sjhfgo7i8vjsqfgkcfjaxzfvvjw 1229874 1229873 2026-05-12T19:00:23Z RomkeHoekstra 10582 1229874 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kalkar | ôfbylding = 2026 Kalkar, riedshûs.jpg | ôfbyldingstekst = It goatyske riedshûs fan Kalkar op de merk | flagge = Flagge Kalkar.svg | wapen = DEU Kalkar COA.svg | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | boargemaster = | ynwennertal = 14.513 <small>(31.12.2024)</small> | oerflak = 88,2 km² | stedsyndieling = 13 ''[[Stadtteil]]e'' | befolkingstichtens = 165 ynw./km² | hichte = 14 m | stifting = 20 oktober 1230 | postkoade = 47546 | netnûmer = 02824 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.kalkar.de/ www.kalkar.de] | mapname = Noardryn-Westfalen | lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lon_deg = 6 | lon_min = 17 | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} ''' Kalkar''' is in histoaryske stêd en gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Noardryn-Westfalen]]. De stêd leit yn 'e [[lânkring]] [[Kleve (Kreis)|Kleve]] (Kleef) oan 'e Nederryn. De stêd waard yn 1230 planmjittich stifte troch de greven fan Kleve en ûntjoech him ta in ryk sintrum fan 'e lekkenhannel. Hjoed-de-dei stiet Kalkar benammen bekend om syn midsiuwske stedskearn mei it [[Gotyk|goatyske]] riedshûs en de wrâldferneamde keunstskatten yn 'e Sint-Nikolaastsjerke. == Geografy == [[Ofbyld:Kalkar Monreberg PM19-06.jpg|thumb|left|Monreberg.]] It stedsgebiet fan Kalkar beslacht likernôch 88 km² en leit foar it grutste part yn 'e flakke delling fan 'e Ryn. It lânskip wurdt yn it súdwêsten begrinzge troch de Nederrynske Heuvelrêch, mei de Monreberg (68 meter) as heechste punt. Oan 'e noardeastkant foarmet de Ryn de natuerlike grins fan 'e gemeente. Likernôch de helte fan 'e befolking wennet yn 'e oan inoar fêstgroeide kearnen fan Altkalkar en it histoaryske Kalkar. De measte oare doarpen (''Ortsteile'') lizze oan 'e Ryn, wêrûnder de eardere stêd Grieth, Niedermörmter en Hönnepel. Neulouisendorf is ien fan 'e plakken dy't op 'e heuvelrêch leit. It rivierke de Kalflack foarmet de westlike grins en mûnet by Emmericher Eyland út yn 'e Ryn. Yn 'e 19e iuw wie dit in wichtige skipfeartferbining foar de stêd ("Kalkarsche Fahrt"). == Skiednis == Sûnt de iere midsiuwen is de skiednis fan 'e stêd nau ferbûn mei dy fan [[Kleve]]. Kalkar waard net allinnich stifte troch de greven fan Kleve, mar hearde oant it útstjerren fan 'e hartoggen yn 1609 as ien fan 'e sân saneamde "haadstêden" altiten by it hartochdom Kleve. === Romeinske tiid en de iere midsiuwen === De omjouwing fan Kalkar wie al yn 'e [[Romeinske tiid]] fan strategysk belang. Om it jier 40 nei Kristus wie der in legerkamp foar de ruterij, it kastiel Burginatium. Dat wie in ûnderdiel fan it Romeinske grinsferdigeningssysteem (de [[Limes]]) tusken de grutte legerkampen fan [[Xanten]] en [[Nijmegen]]. Op 'e Monreberg waard healwei de 10e iuw de boarch Munna boud, dy't lykwols al gau nei it jier 1000 wer ferwoastge waard. Yn 'e 13e iuw liet greve Dietrich VI fan Kleve in nij kastiel bouwe. Dizze boarch Monterberg tsjinne yn 'e 14e en 15e iuw as residinsje foar de widdo's fan 'e greven en hartoggen fan Kleve, mar waard nei ferskate feroveringen yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] om 1450 hinne ôfbrutsen. === Stifting en planmjittige útwreiding === Kalkar is in stêd dy't fan it begjin ôf planmjittich ûntwurpen is. Greve Dietrich VI stifte de stêd op 20 oktober 1230 op in sânplaat (in Ward) dy't troch de [[Ryn]] oanspield wie. Om't it terrein om 'e sânplaat hinne sompich wie, koe de stêd maklik ferdigene wurde troch it oanlizzen fan wettergrêften. Yn 1242 krige Kalkar [[stedsrjochten]]. De stêd groeide hurd en de befolking fêstige him earst op it westlike, heger lizzende diel. Fan 1380 ôf waard ek it eastlike diel fan 'e sânplaat beboud. De stêd hie fjouwer poarten: de Monretor (suden), de Hanselaertor (easten), de Kesseltor (noarden) en de Altkalkarer Tor (westen). Hoewol't de poarten letter ôfbrutsen binne, is it strjittepatroan fan 1575 hjoed-de-dei noch hast itselde. === Ekonomyske bloei (1450–1550) === [[Ofbyld:Kalkar Braun Hogenberg 1575.jpg|thumb|left|Kalkar yn 1575.]] De basis foar de grutte rykdom fan Kalkar wie de wolweverij. De Gocher Heide bea poerbêste omstannichheden foar it hâlden fan skiep. Kalkar waard ien fan 'e rykste stêden yn 'e regio; nei [[Wesel (stêd)|Wesel]] en [[Emmerich]] brocht de stêd de measte belesting op foar it hartochdom. Fan 1540 oant 1572 wie Kalkar in [[Hânze]]stêd. [[Ofbyld:2026 Kalkar, it âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).jpg|thumb|It âldste hûs fan Kalkar (Stätisches Museum).]] De wolfeart late ta de bou fan it monumintale riedshûs (klear yn 1446) en de grutte [[Sint-Nikolaastsjerke (Kalkar)|Sint-Nikolaastsjerke]]. Rike boargers en gilden betellen ferneamde keunstners om de tsjerke te fersieren, wat resultearre yn in grutte kolleksje keunstwurken dy't dêr ek hjoed-de-dei noch foar in grut part stiet. === Delgong en de Prusyske tiid === Oan 'e ein fan 'e 16e iuw sette de delgong yn. [[Pest]][[epidemy]]en yn 1599 en 1636 kosten tûzenen minsken it libben. Nei it útstjerren fan 'e hartoggen fan Kleve yn 1609 kaam Kalkar by Brandenburch-Prusen. Yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] hie de stêd slim te lijen ûnder besettings; sa waard Altkalkar troch [[Hessen|Hessyske]] troepen folslein platbaarnd. Yn 1656 liet de karfoarst in grutte sitadel bouwe mei fjouwer bastions. Foar de bou waarden 80 huzen en stikken fan 'e stedsmuorre ôfbrutsen. De festing hat lykwols nea syn doel tsjinne en waard fan 1674 ôf al wer sloopt. [[Ofbyld:Kalkar Hanselaertor 1758.JPG|thumb|left|De yn 'e 19e iuw ôfbrutsen Hanselaerpoarte.]] Tusken 1794 en 1814 wie Kalkar yn Frânske hannen. Dat hie in finansjeel foardiel foar de stêd: de grutte skulden by kleasters, mar om't [[Napoleon]] dy kleasters ûnteigene en ophefte, hoegden de skulden net werombetelle te wurden. === De 20e iuw en de Holokaust === Yn 1933 wennen der noch 60 [[Joaden]] yn Kalkar. De mearderheid flechte foar 1939 de stêd út. De minsken dy't efterbleaune, stoaren yn Kalkar sels of waarden deportearre en fermoarde. Alle 15 Joadske famyljes dy't yn 1933 yn Kalkar wennen, ferlearen famyljeleden. Oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], yn maart 1945, waard Kalkar beset troch de Alliearden. Hoewol't de stêd minder slim troffen waard as buorstêden, wie it riedshûs foar de helte ferneatige en rekke de tsjerke swier skansearre (it ynterieur wie gelokkich op 'e tiid feilichsteld). === Moderne ûntwikkeling en "Wunderland" === [[Ofbyld:Wunderland Kalkar.jpg|thumb|left|Wunderland Kalkar.]] Kalkar bleau noch lang in rêstich lânboustedsje. Dat feroare yn 'e jierren 1970 troch de bou fan 'e kearnsintrale (de Schnelle Brüter). Hoewol't de kearnsintrale 7 miljard D-Mark kostte en hielendal klear wie, waard de sintrale nei jierrenlange protesten fan 'e anty-atoomenerzjybeweging nea yn gebrûk nommen. Sûnt 1995 is op dat terrein it ferdivedaasjepark Wunderland Kalkar fêstige, dat ien fan 'e grutste wurkjouwers fan 'e stêd wurden is. Mei help fan it ryksjild dat Kalkar krige as kompinsaasje foar it net trochgean fan 'e kearnsintrale, is de histoaryske binnenstêd yn 'e jierren 1990 renovearre. Troch gemeentlike weryndielingen yn 1969 groeide Kalkar út ta in stêd mei 13 stedskearnen fan 14.000 ynwenners. De kearnstêd hat har midsiuwske karakter goed bewarre, wat it no in wichtige lokaasje foar toerisme makket. == Kultuer en saken dy't it besjen wurdich binne == [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 002.JPG|thumb|Sint-Nikolaastsjerke.]] De [[Sint-Nikolaastsjerke (Kalkar)|Sint-Nicolaastsjerke]] mei in tige grut oantal keunstwurken stammet út de tiid fan 'e lette gotyk en de iere renêssânse. De tsjerke is ferneamd om it grutte oantal alters en bylden. [[Ofbyld:2026 Kalkar, Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.jpg|thumb|left|Merk mei de toer fan 'e protestantske tsjerke.]] De yn 1697 ynwijde protestantske tsjerke yn 'e Kesselstraße mei de sipelfoarmige toer út 1898 hat in oargel út it jier 1781. It sintrale plein fan Kalkar wurdt omfieme troch âlde huzen. Ek it goatysk riedshûs is it besjen wurdich, dat lykwols nei de Twadde Wrâldkriich foar in part rekonstruëarre wurde moast. Efter it riedshûs stiet it Städtisches Museum Kalkar, dat yn it âldste hûs fan Kalkar is ûnderbrocht. Noardlik fan 'e Markt leit oan 'e Kesselstraße it begynhôf, dêr't no de Keunstakadeemje is festige. It Ulft'sche Haus stiet oan it Kirchplatz en is boud om 1550 hinne. Yn it hûs binne goatyske muorre- en plafondskilderingen te sjen. De Stedswynmûne by de Hanselaertor yn it easten fan 'e stêd (Kalkarer Mühle) is de heechste wynmûne oan 'e Nederryn. De mûne waard yn 'e jierren 1770-1771 boud mei sloopmateriaal fan 'e âlde tichtebylizzende stedspoarte as loaimûne en restaurearre yn 1995-1996. De stellingmûne hat in flecht fan 25 m en acht ferdjippingen. Hjoed-de-dei is de mûne folslein wurkjend mei twa mealwurken en wurde der rûnliedingen jûn. == Stedsyndieling == De gemeente Kalkar bestiet sûnt de weryndieling fan 1969 út 13 stedsdielen (Ortsteile): {| class="wikitable" |- ! Stedsdiel !! Ynwenners (2018) !! Beskriuwing |- | Altkalkar || 4.449 || Leit yn 'e Ryndelling noardlik fan 'e Monreberg. |- | Wissel || 2.061 || Leit wat it lân yn; hat in eardere stiftstsjerke út de 12e iuw. |- | Kalkar || 1.990 || It midsiuwske stedssintrum. |- | Appeldorn || 1.546 || Leit yn it suden; lokaasje fan it wetterkastiel Boetzelaer dat op 1256 werom giet. |- | Niedermörmter || 1.147 || Leit oan 'e Ryn foar Rees oer. |- | [[Hönnepel]] || 903 || Leit oan 'e Ryn; lokaasje fan 'e eardere kearnsintrale. |- | Grieth || 823 || Ea in selsstannige stêd, fuort oan 'e Ryn. De Sint-Petrus en Paulustsjerke fan Grieth datearret út de 15e iuw |- | Kehrum || 482 || Leit yn it suden fan it stedsgebiet. |- | Neulouisendorf || 342 || Leit op 'e Nederrynske Heuvelrêch. |- | Hanselaer || 121 || Leit eastlik fan Kalkar. De Sint-Antoniustsjerke stammet út de 15e iuw |- | Emmericher Eyland || 113 || Uterste noarden; hjir mûnet de Kalflack út yn 'e Ryn. |- | Bylerward || 50 || Leit oan 'e Ryn. |- | Wisselward || 42 || Leit oan 'e Ryn, streamôfwaarts fan Hönnepel. |} {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan it Dútske artikel, sjoch foar boarnen: [[:de:Kalkar]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Kalkar}} }} [[Kategory:Kalkar| ]] [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Gemeente yn Noardryn-Westfalen]] adykspemm245b9sp0u2p2m6pe8lc20y 1 191765 1229880 1229858 2026-05-12T20:23:46Z RomkeHoekstra 10582 1229880 wikitext text/x-wiki == Tabellen == {{Ping|RomkeHoekstra}} At jo it idee hawwe dat de side tefolle tabellen hat, soenen jo in tafoegde side [[Katowice yn tabellen]] meitsje kinne, dêr't al dy listen dan in plak op hawwe kinne. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 mai 2026, 12.42 (CEST) :{{Ping|Mysha}} Nee hear, dat hoecht om my net. De ynformaasje dy't it jout heart wol by it artikel. Ik fûn it lykwols wol in hiele lange rige mei opsommingen. Dêrom ha ik dat stikje oer sport eefkes yn in stikje tekst set. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 mai 2026, 22.23 (CEST) 7km9uwjq2f6u9qoxlo129vx0j97cz56 0 191766 1229870 2026-05-12T18:29:07Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Nikolaastsjerke | ôfbylding = Kalkar, St Nikolai 002.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Nikolaastsjerke yn Kalkar. | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|border|20px]] [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike i..." 1229870 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Nikolaastsjerke | ôfbylding = Kalkar, St Nikolai 002.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Nikolaastsjerke yn Kalkar. | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|border|20px]] [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | plak = [[Kalkar]] | adres = Jan-Joest-Straße 10 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_44_20_N_6_17_32_E_scale:5000_type:landmark_region:DE-NW|51° 44' N 6° 17' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = [[Bisdom Múnster|Múnster]] | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Sint-Nikolaas]] | status = Parochytsjerke | arsjitekt = Johann Wyrenberg | yngenieur = | boujier = 1409–1450 | sloopjier = | boustyl = [[Goatyk|Let-goatyk]] | hichte = Likernôch 70 m (toer) | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = [https://www.st-nicolai-kalkar.de/ www.st-nicolai-kalkar.de] | mapname = Noardryn-Westfalen | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lat_sec = 20 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 17 | lon_sec = 32 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Nikolaastsjerke''' (''St. Nicolai'') yn it [[Dútslân|Dútske]] stedsje [[Kalkar]] is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk]] [[tsjerkegebou]] mei in tige ryk ynterieur. == Skiednis == De earste tsjerke wie in lytse letromaanske oan [[Nikolaas fan Myra]] wijde [[Basilyk (boufoarm)|basilica]] dy't datearre fan de tiid dat de stêd stifte waard. Nei in brân waard dy basilica ferfongen troch de hjoeddeiske [[halletsjerke]]. De bou fan 'e [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] tsjerke sette yn 1409 útein ûnder lieding fan 'e ferneamde Klever boumaster Johann fan Wyrenberg. De 15e- en 16e-iuwske rykdom fan 'e lekkenwevers yn de 15e en 16e iuw makke it mooglik om de tsjerke oerfloedich yn te rjochtsjen mei heechweardige keunstwurken. [[Ofbyld:St.-Nicolaaskerk Kalkar interieur.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Tusken de earste pylders fan it koer stie eartiids in [[doksaal]], dat yn 1818 ôfbrutsen waard om frij sicht op it [[heechalter]] te krijen. Ek de oarspronklike opstelling fan 'e alters feroare doe. Fan 'e santjin alters bleaune der tsien oer. Fan 'e ôfbrutsen alters krigen in oantal bylden in nij plak yn 'e tsjerke. Oare keunstwurken waarden ferkocht om jild yn te sammeljen foar in nedige restauraasje. By in loftoantfal fan 'e Alliearden op 13 en 14 febrewaris 1945 rekke de tsjerke skansearre; dielen fan it [[ferwulft]] en muorren fan it súdlik koer stoarten by de gefjochten om Kalkar yn. Dat de keunstskatten der noch binne, is te tankjen oan it op 'e tiid ferwiderjen fan it ynterieur om se op in feilich plak op te slaan. De measte skea oan it gebou koe oant de jierren 1950 provisoarysk wersteld wurde. In yngreven restauraasje folge yn 'e jierren 1960 en 1970. Mei de werbou fan 'e spits op 'e toer yn 1976 waard de restauraasje ôfsletten. == Ynterieur == [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 044.JPG|thumb|left|De Marijeluchter.]] Ien fan 'e opfallende keunstwurken is de ikehouten Marijeluchter dy't yn it middenskip hinget. It is in saneamde dûbelmadonna (it byld fan Marije is oan beide kanten te sjen) en om 1508 hinne makke troch de ferneamde houtfiker Henrick Douverman (dy't ek it Sân-Smerten-alter makke). De tsjerke is lykwols fral bekend fanwegen it yndrukwekkende oantal alters, wêrfan't njoggen folslein bewarre binne. Yn 'e tsjerke wurde ek keunstwurken bewarre, dy't foar de sekularisaasje yn 1803 yn kleasters stiene. In foarbyld is it byld fan Kristus op 'e kâlde Stien yn 'e noardlike toerkapel, dat út it sekularisearre kleaster fan 'e Dominikanen komt. De neogoatyske houtreliëfs fan 'e krúswei yn 'e toerkapel stamme út 1897-1899 en binne makke troch Ferdinand Langeberg, dy't ek de alters restaurearre hat. By it Sân-Smertenalter is in 15e-iuwske kalvarygroep. It doopfont yn it noarder sydskip stammet út 'e midden fan 'e 15e iuw. === Amsterdam === In opmerklik histoarysk detail is de bân tusken Kalkar en de katolike ballingen út Amsterdam nei de Alteraasje fan 1578. Yn 'e Sint-Nikolaastsjerke leit de lêste katolike boargemaster fan Amsterdam fan foar de reformaasje begroeven, Cornelis Jacobsz. Brouwer († 1581). Syn [[epitaaf]] is noch altiten oan in pylder yn it koer te sjen. Yn 1619 skonk syn soan in kostbere letgoatyske [[monstrâns]] oan 'e tsjerke. Dit sulveren keunstwurk wie de troch de boargemaster skonken oan 'e [[Alde Tsjerke (Amsterdam)|Oude Kerk]] fan [[Amsterdam]] en soe mei de ynfiering fan 'e reformaasje yn Amsterdam omraand wurde. Bekenden fan 'e boargemaster kochten de monstrâns tsjin metaalwearde op en joegen de monstrâns oan 'e nei Kalkar flechte skinker werom. Dy syn soan joech yn 1619 de monstrâns oan 'e Nikolaastsjerke fan Kalkar. It is ien fan 'e seldsume Amsterdamske tsjerkeskatten dy't de [[Byldestoarm]] oerlibbe hawwe. === Ramen === De oarspronklike midsiuwske ramen fan 'e tsjerke wiene al yn 'e 18e en 19e iuw ferlern gien en ferfongen troch ienfâldich glês. Dy ramen waarden yn 'e Twadde Wrâldkriich folslein ferneatige, wêrnei't de tsjerke desennia lang tydlik tichtset waard mei sober glês. Tusken 1997 en 2020 binne de hjoeddeiske moderne ramen fan Karl-Martin Hartmann set. === Oargel === It 34 registers tellende oargel waard yn 1967-1968 boud troch it oargelboubedriuw Seifert út [[Kevelaer]]. It ynstrumint hat elektryske spyl- en registertraktueren en stiet yn in ryk bewurke neogoatyske oargelkas fan 'e foargonger. Dat net mear besteande Romantyske oargel waard yn 1870 boud troch A. Tibus út Rheinberg en yn 1904 útwreide troch it opfolgerbedriuw Müller (ek út Rheinberg). === Alters === [[Ofbyld:Autels Église Saint-Nicolas de Kalkar.jpg|thumb|Hjoeddeiske lokaasje fan 'e alters.]] {| class="wikitable sortable" |- ! Nû. !!Ofbyld !! Namme !! Tiid !! Lokaasje yn 'e tsjerke |- | 1 || [[Ofbyld:Maître-autel Église Saint Nicolas de Kalkar.jpeg|100px]] || Heechalter (Lijen fan Kristus) || 1488–1500 || Eastlik yn it haadkoar. Boud troch Master Arnt fan Swol en letter ôfmakke troch Jan fan Halderen en Ludwig Jupan. It fykwurk bestiet út mear as 200 ferskillende figueren sjen dy't it lijen fan Kristus útbyldzje. |- | 2 || [[Ofbyld:Autel des sept douleurs.jpeg|100px]] || Sân-Smerten-alter (fan Henrick Douverman) || 1518–1521 || Súdlik sydkoer (foaroan). |- | 3 || [[Ofbyld:Kalkar St. Nikolai - Georgsaltar.jpg|100px]] || Sint-Joaristeralter || om 1480 hinne || Noardlike sydskip (eastkant) |- | 4 || [[Ofbyld:Église de Kalkar - Autel de Marie.jpg|100px]] || Marije-alter (Lochner-alter) || om 1490 hinne || Noardlik sydkoar (foaroan) |- | 5 || [[Ofbyld:Église de Kalkar - Autel de Crépin et Crépinien.jpg|100px]] || Krispinus- en Krispinianus-alter || 1541 || Súdlike sydbeuk (midden) |- | 6 || [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 010.JPG|100px]] || Trije-ienheidsalter || om 1490 hinne || Súdlike sydbeuk (westkant) |- | 7 || [[Ofbyld:Église de Kalkar - Autel de Jean-Baptiste.jpeg|100px]] || Sint-Jan-alter (Jehannes de Doper) || om 1500 hinne || Súdlike sydbeuk (eastkant) |- | 8 ||[[Ofbyld:Kalkar st nikolai 028.JPG|100px]] || Jakobus-alter || 1500–1510 || Noardlike sydbeuk (midden) |- | 9 || [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 018.JPG|100px]] || Sint-Anna-alter || om 1500 hinne || Noardlike sydbeuk (westkant) |} == Keppeling om utens == * [https://www.orgelsite.nl/kalkar-sankt-nicolai-kirche/ Disposysje Seifert-oargel] {{Boarnen|boarnefernijing= * St. Nicolaikirche Kalkar (Deutscher Kunstverlag), ISBN 978-3-422-02410-6 {{reflist}} ---- {{Commonscat|St. Nicolai (Kalkar)|Sint-Nikolaastsjerke, Kalkar}} }} {{DEFAULTSORT:Nikolaastsjerke, Kalkar}} [[Kategory:Kalkar]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Bouwurk út 1450]] bkd6sj8jd42r76fatrm1816zntkrzps 1229879 1229870 2026-05-12T20:20:36Z RomkeHoekstra 10582 1229879 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Nikolaastsjerke | ôfbylding = Kalkar, St Nikolai 002.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Nikolaastsjerke yn Kalkar. | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|border|20px]] [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | plak = [[Kalkar]] | adres = Jan-Joest-Straße 10 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_44_20_N_6_17_32_E_scale:5000_type:landmark_region:DE-NW|51° 44' N 6° 17' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = [[Bisdom Múnster|Múnster]] | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Sint-Nikolaas]] | status = Parochytsjerke | arsjitekt = Johann Wyrenberg | yngenieur = | boujier = 1409–1450 | sloopjier = | boustyl = [[Goatyk|Let-goatyk]] | hichte = Likernôch 70 m (toer) | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = [https://www.st-nicolai-kalkar.de/ www.st-nicolai-kalkar.de] | mapname = Noardryn-Westfalen | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lat_sec = 20 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 17 | lon_sec = 32 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Nikolaastsjerke''' (''St. Nicolai'') yn it [[Dútslân|Dútske]] stedsje [[Kalkar]] is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk]] [[tsjerkegebou]] mei in tige ryk ynterieur. == Skiednis == De earste tsjerke wie in lytse letromaanske oan [[Nikolaas fan Myra]] wijde [[Basilyk (boufoarm)|basilica]] dy't datearre fan de tiid dat de stêd stifte waard. Nei in brân waard dy basilica ferfongen troch de hjoeddeiske [[halletsjerke]]. De bou fan 'e [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] tsjerke sette yn 1409 útein ûnder lieding fan 'e ferneamde Klever boumaster Johann fan Wyrenberg. De 15e- en 16e-iuwske rykdom fan 'e lekkenwevers yn de 15e en 16e iuw makke it mooglik om de tsjerke oerfloedich yn te rjochtsjen mei heechweardige keunstwurken. [[Ofbyld:St.-Nicolaaskerk Kalkar interieur.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Tusken de earste pylders fan it koer stie eartiids in [[doksaal]], dat yn 1818 ôfbrutsen waard om frij sicht op it [[heechalter]] te krijen. Ek de oarspronklike opstelling fan 'e alters feroare doe. Fan 'e santjin alters bleaune der tsien oer. Fan 'e ôfbrutsen alters krigen in oantal bylden in nij plak yn 'e tsjerke. Oare keunstwurken waarden ferkocht om jild yn te sammeljen foar in nedige restauraasje. By in loftoantfal fan 'e Alliearden op 13 en 14 febrewaris 1945 rekke de tsjerke skansearre; dielen fan it [[ferwulft]] en muorren fan it súdlik koer stoarten by de gefjochten om Kalkar yn. Dat de keunstskatten der noch binne, is te tankjen oan it op 'e tiid ferwiderjen fan it ynterieur om se op in feilich plak op te slaan. De measte skea oan it gebou koe oant de jierren 1950 provisoarysk wersteld wurde. In yngreven restauraasje folge yn 'e jierren 1960 en 1970. Mei de werbou fan 'e spits op 'e toer yn 1976 waard de restauraasje ôfsletten. == Ynterieur == [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 044.JPG|thumb|left|De Marijeluchter.]] Ien fan 'e opfallende keunstwurken is de ikehouten Marijeluchter dy't yn it middenskip hinget. It is in saneamde dûbelmadonna (it byld fan Marije is oan beide kanten te sjen) en om 1508 hinne makke troch de ferneamde houtfiker Henrick Douverman (dy't ek it Sân-Smerten-alter makke). De tsjerke is lykwols fral bekend fanwegen it yndrukwekkende oantal alters, wêrfan't njoggen folslein bewarre binne. Yn 'e tsjerke wurde ek keunstwurken bewarre, dy't foar de sekularisaasje yn 1803 yn kleasters stiene. In foarbyld is it byld fan Kristus op 'e kâlde Stien yn 'e noardlike toerkapel, dat út it sekularisearre kleaster fan 'e Dominikanen komt. De neogoatyske houtreliëfs fan 'e krúswei yn 'e toerkapel stamme út 1897-1899 en binne makke troch Ferdinand Langeberg, dy't ek de alters restaurearre hat. By it Sân-Smertenalter is in 15e-iuwske kalvarygroep. It doopfont yn it noarder sydskip stammet út 'e midden fan 'e 15e iuw. === Amsterdam === In opmerklik histoarysk detail is de bân tusken Kalkar en de katolike ballingen út Amsterdam nei de Alteraasje fan 1578. Yn 'e Sint-Nikolaastsjerke leit de lêste katolike boargemaster fan Amsterdam fan foar de reformaasje begroeven, Cornelis Jacobsz. Brouwer († 1581). Syn [[epitaaf]] is noch altiten oan in pylder yn it koer te sjen. Yn 1619 skonk syn soan in kostbere letgoatyske [[monstrâns]] oan 'e tsjerke. Dit sulveren keunstwurk wie troch de boargemaster skonken oan 'e [[Alde Tsjerke (Amsterdam)|Oude Kerk]] fan [[Amsterdam]] en soe mei de ynfiering fan 'e reformaasje yn Amsterdam omraand wurde. Bekenden fan 'e boargemaster kochten de monstrâns tsjin metaalwearde op en joegen de monstrâns oan 'e nei Kalkar flechte skinker werom. Dy syn soan joech yn 1619 de monstrâns oan 'e Nikolaastsjerke fan Kalkar. It is ien fan 'e seldsume Amsterdamske tsjerkeskatten dy't de [[Byldestoarm]] oerlibbe hawwe. === Ramen === De oarspronklike midsiuwske ramen fan 'e tsjerke wiene al yn 'e 18e en 19e iuw ferlern gien en ferfongen troch ienfâldich glês. Dy ramen waarden yn 'e Twadde Wrâldkriich folslein ferneatige, wêrnei't de tsjerke desennia lang tydlik tichtset waard mei sober glês. Tusken 1997 en 2020 binne de hjoeddeiske moderne ramen fan Karl-Martin Hartmann set. === Oargel === It 34 registers tellende oargel waard yn 1967-1968 boud troch it oargelboubedriuw Seifert út [[Kevelaer]]. It ynstrumint hat elektryske spyl- en registertraktueren en stiet yn in ryk bewurke neogoatyske oargelkas fan 'e foargonger. Dat net mear besteande Romantyske oargel waard yn 1870 boud troch A. Tibus út Rheinberg en yn 1904 útwreide troch it opfolgerbedriuw Müller (ek út Rheinberg). === Alters === [[Ofbyld:Autels Église Saint-Nicolas de Kalkar.jpg|thumb|Hjoeddeiske lokaasje fan 'e alters.]] {| class="wikitable sortable" |- ! Nû. !!Ofbyld !! Namme !! Tiid !! Lokaasje yn 'e tsjerke |- | 1 || [[Ofbyld:Maître-autel Église Saint Nicolas de Kalkar.jpeg|100px]] || Heechalter (Lijen fan Kristus) || 1488–1500 || Eastlik yn it haadkoer. Boud troch Master Arnt fan Swol en letter ôfmakke troch Jan fan Halderen en Ludwig Jupan. It fykwurk bestiet út mear as 200 ferskillende figueren, dy't it lijen fan Kristus útbyldzje. |- | 2 || [[Ofbyld:Autel des sept douleurs.jpeg|100px]] || Sân-Smerten-alter (fan Henrick Douverman) || 1518–1521 || Súdlik sydkoer (foaroan). |- | 3 || [[Ofbyld:Kalkar St. Nikolai - Georgsaltar.jpg|100px]] || Sint-Joaristeralter || om 1480 hinne || Noardlike sydskip (eastkant) |- | 4 || [[Ofbyld:Église de Kalkar - Autel de Marie.jpg|100px]] || Marije-alter (Lochner-alter) || om 1490 hinne || Noardlik sydskip (foaroan) |- | 5 || [[Ofbyld:Église de Kalkar - Autel de Crépin et Crépinien.jpg|100px]] || Krispinus- en Krispinianus-alter || 1541 || Súdlike sydskip (midden) |- | 6 || [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 010.JPG|100px]] || Trije-ienheidsalter || om 1490 hinne || Súdlike sydskip (westkant) |- | 7 || [[Ofbyld:Église de Kalkar - Autel de Jean-Baptiste.jpeg|100px]] || Sint-Jan-alter (Jehannes de Doper) || om 1500 hinne || Súdlike sydskip (eastkant) |- | 8 ||[[Ofbyld:Kalkar st nikolai 028.JPG|100px]] || Jakobus-alter || 1500–1510 || Noardlike sydskip (midden) |- | 9 || [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 018.JPG|100px]] || Sint-Anna-alter || om 1500 hinne || Noardlike sydskip (westkant) |} == Keppeling om utens == * [https://www.orgelsite.nl/kalkar-sankt-nicolai-kirche/ Disposysje Seifert-oargel] {{Boarnen|boarnefernijing= * St. Nicolaikirche Kalkar (Deutscher Kunstverlag), ISBN 978-3-422-02410-6 {{reflist}} ---- {{Commonscat|St. Nicolai (Kalkar)|Sint-Nikolaastsjerke, Kalkar}} }} {{DEFAULTSORT:Nikolaastsjerke, Kalkar}} [[Kategory:Kalkar]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Bouwurk út 1450]] 77eosbgzo6ivtn8wob5ysbvm47h2jpy 14 191767 1229871 2026-05-12T18:30:08Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Kalkar}} [[Kategory|Gemeente yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory|Plak yn Noardryn-Westfalen]]" 1229871 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Kalkar}} [[Kategory|Gemeente yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory|Plak yn Noardryn-Westfalen]] 8ec1nqqw4fpzg8y82i86owxyaruquqo 1229890 1229871 2026-05-12T23:10:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr 1229890 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Kalkar}} [[Kategory:Gemeente yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] n9fb54kb9e563qobv5jzh9rvzp3wjyx 0 191768 1229876 2026-05-12T19:47:24Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks plak (2026) | namme = Hönnepel | ôfbylding = 2026 Hönnepel, Sint-Regenfledistsjerke.jpg | ôfbyldingstekst = De Sint-Regenfledistsjerke yn Hönnepel. | wapen = | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | b..." 1229876 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Hönnepel | ôfbylding = 2026 Hönnepel, Sint-Regenfledistsjerke.jpg | ôfbyldingstekst = De Sint-Regenfledistsjerke yn Hönnepel. | wapen = | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | bestjoerlike ienheid 3 = Stêd | namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Kalkar]] | hichte = 15 | oerflak = 7.57 km² | ynwennertal = 903 <small>(2018)</small> | befolkingsdichtheid = 119 ynw/km² | postkoade = 47546 | netnûmer = 02824 | lokaasjekaart = | mapname = Noardryn-Westfalen | lat_deg = 51 | lat_min = 45 | lat_sec = 37 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 19 | lon_sec = 41 | lon_dir = E | webside = [https://www.hoennepel.de/ www.hoennepel.de] }} '''Hönnepel''' is in [[Stadtteil|stedsdiel]] fan 'e stêd [[Kalkar]] yn 'e [[Kleef (Kreis)|lânkring Kleef]], [[Noardryn-Westfalen]]. It plak hie yn 2018 903 ynwenners. == Namme == De plaknamme Hönnepel wurdt weromfierd op 'e [[middelnederdútsk]]e wurden ''Hoen'' ("greide") en ''Pol'' ("ferheging"). De namme betsjut dêrmei in ferhege greideflakte resp. it eilân yn 'e Ryn dêr't Hönnepel oarspronklik op lei. == Skiednis == Hönnepel, dat oarspronklik op in eilân yn 'e [[Ryn]] lei, waard omtrint 1100 foar it earst neamd en hearde by it [[Hûs Aspel|Lân Aspel]], dat yn 1392 fan it [[Karfoarstedom Keulen|Keulske aartsstift]] oan it [[greefskip Kleef]] oergie. De Regenfledistsjerke waard yn 1437 in selsstannige parochytsjerke; it hjoeddeiske gebou stammet út de 15e iuw en is yn 'e 19e iuw yngreven ferboud. Hönnepel wie de sit fan 'e hearen fan Hönnepel. Fan harren oarspronklike kastiel is allinnich it hjoeddeiske Haus Hönnepel bewarre bleaun. Yn it tichtebylizzende [[Reichswald]] en yn 'e omjouwing fan it hjoeddeiske plak waard yn 'e maitiid fan 1945 yn 'e saneamde [[Slach om it Reichswald]] (Operaaje Veritable) fûleindich fochten. Ek it plak Hönnepel waard swier troffen. Op 1 july 1969 ferlear Hönnepel syn selstannigens as gemeente en waard doe by Kalkar yndield. By Hönnepel stiet de kearnsintrale Kalkar (SNR-300), dêr't de bou yn 1972 fan úteinsette, mar dy't fanwegen massive protesten nea yn gebrûk nommen is. It ferset waard oanfierd troch Josef Maas ("Boer Maas"). Syn lân waard útkeazen as de lokaasje foar de kweekreaktor. Hjoed-de-dei wurdt it terrein brûkt as attraksjepark Wunderland Kalkar. == Ofbylden == <gallery> 2026 Attraksjepark Wunderland Kalkar.jpg|Wunderland Kalkar 2026 Haus Hönnepel.jpg|Haus Hönnepel 2026 Mûne fan Hönnepel (Düffelsmühle).jpg|Mûne fan Hönnepel </gallery> {{CommonsBalke|Hönnepel}} [[Kategory:Kalkar]] [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] ig79nrdzb8f0w0qpp1nm8bh6oh86m43 1229891 1229876 2026-05-12T23:12:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Ofbylden */ defsort 1229891 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Hönnepel | ôfbylding = 2026 Hönnepel, Sint-Regenfledistsjerke.jpg | ôfbyldingstekst = De Sint-Regenfledistsjerke yn Hönnepel. | wapen = | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | bestjoerlike ienheid 3 = Stêd | namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Kalkar]] | hichte = 15 | oerflak = 7.57 km² | ynwennertal = 903 <small>(2018)</small> | befolkingsdichtheid = 119 ynw/km² | postkoade = 47546 | netnûmer = 02824 | lokaasjekaart = | mapname = Noardryn-Westfalen | lat_deg = 51 | lat_min = 45 | lat_sec = 37 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 19 | lon_sec = 41 | lon_dir = E | webside = [https://www.hoennepel.de/ www.hoennepel.de] }} '''Hönnepel''' is in [[Stadtteil|stedsdiel]] fan 'e stêd [[Kalkar]] yn 'e [[Kleef (Kreis)|lânkring Kleef]], [[Noardryn-Westfalen]]. It plak hie yn 2018 903 ynwenners. == Namme == De plaknamme Hönnepel wurdt weromfierd op 'e [[middelnederdútsk]]e wurden ''Hoen'' ("greide") en ''Pol'' ("ferheging"). De namme betsjut dêrmei in ferhege greideflakte resp. it eilân yn 'e Ryn dêr't Hönnepel oarspronklik op lei. == Skiednis == Hönnepel, dat oarspronklik op in eilân yn 'e [[Ryn]] lei, waard omtrint 1100 foar it earst neamd en hearde by it [[Hûs Aspel|Lân Aspel]], dat yn 1392 fan it [[Karfoarstedom Keulen|Keulske aartsstift]] oan it [[greefskip Kleef]] oergie. De Regenfledistsjerke waard yn 1437 in selsstannige parochytsjerke; it hjoeddeiske gebou stammet út de 15e iuw en is yn 'e 19e iuw yngreven ferboud. Hönnepel wie de sit fan 'e hearen fan Hönnepel. Fan harren oarspronklike kastiel is allinnich it hjoeddeiske Haus Hönnepel bewarre bleaun. Yn it tichtebylizzende [[Reichswald]] en yn 'e omjouwing fan it hjoeddeiske plak waard yn 'e maitiid fan 1945 yn 'e saneamde [[Slach om it Reichswald]] (Operaaje Veritable) fûleindich fochten. Ek it plak Hönnepel waard swier troffen. Op 1 july 1969 ferlear Hönnepel syn selstannigens as gemeente en waard doe by Kalkar yndield. By Hönnepel stiet de kearnsintrale Kalkar (SNR-300), dêr't de bou yn 1972 fan úteinsette, mar dy't fanwegen massive protesten nea yn gebrûk nommen is. It ferset waard oanfierd troch Josef Maas ("Boer Maas"). Syn lân waard útkeazen as de lokaasje foar de kweekreaktor. Hjoed-de-dei wurdt it terrein brûkt as attraksjepark Wunderland Kalkar. == Ofbylden == <gallery> 2026 Attraksjepark Wunderland Kalkar.jpg|Wunderland Kalkar 2026 Haus Hönnepel.jpg|Haus Hönnepel 2026 Mûne fan Hönnepel (Düffelsmühle).jpg|Mûne fan Hönnepel </gallery> {{CommonsBalke|Hönnepel}} {{DEFAULTSORT:Honnepel}} [[Kategory:Kalkar]] [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] 456uxcsmlhbv6idgt58204l31b2rnau 0 191769 1229877 2026-05-12T20:15:59Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks plak (2026) | namme = Hanselaer | ôfbylding = Kalkar-Hanselaer Spickstraße 83 PM18-05.jpg | ôfbyldingstekst = De Sint-Antonius Abt-tsjerke yn Hanselaer. | wapen = | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]]..." 1229877 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Hanselaer | ôfbylding = Kalkar-Hanselaer Spickstraße 83 PM18-05.jpg | ôfbyldingstekst = De Sint-Antonius Abt-tsjerke yn Hanselaer. | wapen = | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | bestjoerlike ienheid 3 = Stêd | namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Kalkar]] | hichte = 13 | oerflak = 4.38 km² | ynwennertal = 94 <small>(2018)</small> | befolkingsdichtheid = 21 ynw/km² | postkoade = 47546 | netnûmer = 02824 | lokaasjekaart = | mapname = Noardryn-Westfalen | lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lat_sec = 33 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 19 | lon_sec = 56 | lon_dir = E | webside = }} '''Hanselaer''' is in [[Stadtteil|stedsdiel]] fan 'e stêd [[Kalkar]] yn 'e [[Kleef (Kreis)|lânkring Kleef]], [[Noardryn-Westfalen]]. It plak hie yn 2018 in ynwennertal fan 94 minsken. == Skiednis == Hanselaer waard yn 1144 foar it earst as Hanseler neamd. It doarp wie oarspronklik in selsstannige gemeente, oant it by de gemeentlike weryndieling op 1 july 1969 ûnderdiel waard fan 'e stêd Kalkar. Troch syn lokaasje yn it fruchtbere polderlânskip hat Hanselaer altiten in agrarysk karakter hân, wat hjoed-de-dei noch goed te sjen is oan 'e ferskate histoaryske pleatsen yn 'e omjouwing. == Sint-Antonius Abt-tsjerke == It doarp is benammen bekend om de roomsk-katolike parochytsjerke Sint-Antonius Abt. De tsjerke is in [[Skip (tsjerke)|ienskippige]] letgoatyske bakstiennen tsjerke út de 15e iuw, mar der binne noch spoaren fan de romaanske foargonger te sjen. It gebou hat in trijesidich sletten [[Koer (tsjerke)|koer]] en in westlike toer. It ynterieur fan 'e tsjerke wurdt rekkene ta de moaiste fan 'e lytse parochytsjerken yn 'e regio. De tsjerke besit letgoatyske keunstwurken dy't nau besibbe binne oan 'e Kalkarske skoalle. Oan it houten ferwulft fan it skip binne resten fan midsiuwske skilderingen bewarre bleaun. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] is de tsjerke sekuer wersteld en yn 'e jierren 1970 folslein restaurearre. == Oare monuminten == [[Ofbyld:2026 Hanselaer, pleats.jpg|thumb|left|Skuorren fan in pleats.]] Njonken de tsjerke binne der yn Hanselaer ferskate pleatsen dy't op de monumintelist steane. Dizze pleatsen foarmje tegearre mei de tsjerke in karakteristyk Nederrynsk doarpssicht. {{CommonsBalke|Hanselaer}} [[Kategory:Kalkar]] [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] 70udsxhtg6dhxxjhtojuk0xhuqqt62p 1229878 1229877 2026-05-12T20:17:10Z RomkeHoekstra 10582 1229878 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Hanselaer | ôfbylding = Kalkar-Hanselaer Spickstraße 83 PM18-05.jpg | ôfbyldingstekst = De Sint-Antonius Abt-tsjerke yn Hanselaer. | wapen = HanselaerWappen.jpeg | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]] | bestjoerlike ienheid 3 = Stêd | namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Kalkar]] | hichte = 13 | oerflak = 4.38 km² | ynwennertal = 94 <small>(2018)</small> | befolkingsdichtheid = 21 ynw/km² | postkoade = 47546 | netnûmer = 02824 | lokaasjekaart = | mapname = Noardryn-Westfalen | lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lat_sec = 33 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 19 | lon_sec = 56 | lon_dir = E | webside = }} '''Hanselaer''' is in [[Stadtteil|stedsdiel]] fan 'e stêd [[Kalkar]] yn 'e [[Kleef (Kreis)|lânkring Kleef]], [[Noardryn-Westfalen]]. It plak hie yn 2018 in ynwennertal fan 94 minsken. == Skiednis == Hanselaer waard yn 1144 foar it earst as Hanseler neamd. It doarp wie oarspronklik in selsstannige gemeente, oant it by de gemeentlike weryndieling op 1 july 1969 ûnderdiel waard fan 'e stêd Kalkar. Troch syn lokaasje yn it fruchtbere polderlânskip hat Hanselaer altiten in agrarysk karakter hân, wat hjoed-de-dei noch goed te sjen is oan 'e ferskate histoaryske pleatsen yn 'e omjouwing. == Sint-Antonius Abt-tsjerke == It doarp is benammen bekend om de roomsk-katolike parochytsjerke Sint-Antonius Abt. De tsjerke is in [[Skip (tsjerke)|ienskippige]] letgoatyske bakstiennen tsjerke út de 15e iuw, mar der binne noch spoaren fan de romaanske foargonger te sjen. It gebou hat in trijesidich sletten [[Koer (tsjerke)|koer]] en in westlike toer. It ynterieur fan 'e tsjerke wurdt rekkene ta de moaiste fan 'e lytse parochytsjerken yn 'e regio. De tsjerke besit letgoatyske keunstwurken dy't nau besibbe binne oan 'e Kalkarske skoalle. Oan it houten ferwulft fan it skip binne resten fan midsiuwske skilderingen bewarre bleaun. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] is de tsjerke sekuer wersteld en yn 'e jierren 1970 folslein restaurearre. == Oare monuminten == [[Ofbyld:2026 Hanselaer, pleats.jpg|thumb|left|Skuorren fan in pleats.]] Njonken de tsjerke binne der yn Hanselaer ferskate pleatsen dy't op de monumintelist steane. Dizze pleatsen foarmje tegearre mei de tsjerke in karakteristyk Nederrynsk doarpssicht. {{CommonsBalke|Hanselaer}} [[Kategory:Kalkar]] [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] 59mfym49cvebr1eomqys37t0qi5pciw 0 191770 1229882 2026-05-12T21:02:49Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = gielkopmies |Ofbyld = [[Ofbyld:My Public Lands Magazine, Spring 2015 (16627591481).jpg|260px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[bûdelmiezen]] (''Remizidae'') |Skaai = [[gielkopmiezen]] (''Auriparus'') |Wittenskiplike namme = Auriparus flavicep..." 1229882 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielkopmies |Ofbyld = [[Ofbyld:My Public Lands Magazine, Spring 2015 (16627591481).jpg|260px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[bûdelmiezen]] (''Remizidae'') |Skaai = [[gielkopmiezen]] (''Auriparus'') |Wittenskiplike namme = Auriparus flaviceps |IUCN-status = <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> |Beskriuwer, jier = [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1850 ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Auriparus flaviceps distribution map.png|center|260px]] }} De '''gielkopmies''' (''Auriparus flaviceps'') is in [[sjongfûgel]] en de iennige soarte fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bûdelmiezen]] (''Remizidae'') dy't yn [[Noard-Amearika]] foarkomt. De soarte nimt yn oantallen ôf, mar wurdt noch net as bedrige klassifisearre. == Skaaimerken == De gielkopmies is in hiele lyts (10–11 cm), foar it grutste part griis fûgeltsje mei in lyts en spits, koanysk snaffeltsje en in frij koart sturtsje. In folwoeksen fûgel hat in karakteristike giele kop mei in donkere team en readbrune skouderfearren. Jonge fûgels binne effen ljochtgriis. == Fersprieding en systematyk == De gielkopmies wurdt as iennige soarte yn it skaai ''Auriparus'' set. Hy komt foar fan it súdwwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] nei it suden oant yn dielen fan [[Meksiko]]. De soarte wurdt ûnderferdield yn seis ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: * ''A. f. acaciarum'' – woastinen yn it súdwesten fan 'e FS oant noardlik [[Nederkalifornje]] en noardwestlik Meksiko. * ''A. f. ornatus'' – súdeastlik [[Arizona]] oant [[Oklahoma]], [[Teksas]], súdlik [[Coahuila]] en [[Tamaulipas]]. * ''A. f. flaviceps'' – sintraal Neder-Kalifornje, noardeastlik [[Sonora]] oant noardlik [[Sinaloa]] en [[Tiburón]]. * ''A. f. lamprocephalus'' – súdlik Neder-Kalifornje, op 'e eilannen [[San José]] en [[San Francisco]]. * ''A. f. sinaloae'' – noardwestlik Meksiko (noardwestlik [[Sinaloa]] fan [[Culiacán]] oant [[Guamuchil]]). * ''A. f. hidalgensis'' – yn it it sintrale part fan Meksiko (noardeastlik [[Jalisco]] oant súdlik [[San Luis Potosí (steat)|San Luis Potosí]] en eastlik [[Hidalgo]]). == Libbenswize == De gielkopmies is algemien yn strûkwoastinen. Hy wurdt dêr hast altiten allinnich sjoen wylst er him fluch en akrobatysk troch de strûken beweecht op 'e strún nei lytse ynsekten, fruchten en nektar. De fûgel briedt yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet fan begjin maart oant juny. De gielkopmies bout, lykas oare soarten yn de famylje, in bolfoarmich nêst. De soarte is foar it grutste part in [[stânfûgel]]. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme, lykwols net sa bot dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. De populaasje wurdt op 7,2 miljoen folwoeksen yndividuen rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/verdin/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/verdin?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 12 maaie 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/verdin-auriparus-flaviceps BirdLife, oproppen 12 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Auriparus flaviceps}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gielkopmies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 3f54fu3kukwbgxitoelp4r45sw114k7 0 191771 1229883 2026-05-12T21:03:12Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gielkopmies]] 1229883 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gielkopmies]] j67mrp3873jz1wi5n8n08fuzi59an34 14 191772 1229884 2026-05-12T21:04:40Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commoncat|Remizidae}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Bûdelmies]]" 1229884 wikitext text/x-wiki {{Commoncat|Remizidae}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Bûdelmies]] exq3ryq2k75ik0vrizg0dborqbc8ago 1229885 1229884 2026-05-12T21:04:50Z RomkeHoekstra 10582 1229885 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Remizidae}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Bûdelmies]] 0eenc418qyfu2vwdfbn78ul688trl49 1229892 1229885 2026-05-12T23:13:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr 1229892 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Auriparus}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Bûdelmies]] 8iksj0fh9dssj55yp98fimbyovw1sjy 14 191773 1229886 2026-05-12T21:06:51Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Passeriformes}} [[Kategory:Moskeftige]] [[Kategory:Fûgelfamylje]]" 1229886 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Passeriformes}} [[Kategory:Moskeftige]] [[Kategory:Fûgelfamylje]] 0j96zct24pcjbajqwzr56oc5fcuso3v 1229887 1229886 2026-05-12T21:07:50Z RomkeHoekstra 10582 1229887 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Remizidae|''Remizidae''}} [[Kategory:Moskeftige]] [[Kategory:Fûgelfamylje]] nsit7vkg3os3ikhvcw0trsqsuyw6r17 1 191774 1229893 2026-05-13T06:12:57Z RomkeHoekstra 10582 /* namme famylje */ nije seksje 1229893 wikitext text/x-wiki == namme famylje == {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik sjoch no dat de ''Remizidae'' hjir pongmiezen neamd wurde. Op [[Nederlânske Reade List fan fûgels]] en [[List fan fûgels]] is de ''Remiz pendulinus'' in pongmies. Mar dan wurdt de famylje by de [[moskeftigen]] en [[sjongfûgels]] bûdelmiesfûgels neamd. Persoanlik fyn ik pongmiezen better klinken as bûdelmiezen/bûdelmiesfûgels. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2026, 08.12 (CEST) i48yov2bw1y2uqktc5kde606ml5hrwx 1229895 1229893 2026-05-13T06:55:23Z Ruurd Jorritsma 38557 /* namme famylje */ Antwurd 1229895 wikitext text/x-wiki == namme famylje == {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik sjoch no dat de ''Remizidae'' hjir pongmiezen neamd wurde. Op [[Nederlânske Reade List fan fûgels]] en [[List fan fûgels]] is de ''Remiz pendulinus'' in pongmies. Mar dan wurdt de famylje by de [[moskeftigen]] en [[sjongfûgels]] bûdelmiesfûgels neamd. Persoanlik fyn ik pongmiezen better klinken as bûdelmiezen/bûdelmiesfûgels. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2026, 08.12 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Ik bin sterk foar pongmies(ke), pongmiesfûgels ensfh. Bûdelmies is nei myn miening in barbarisme (hollandisme). [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 13 mai 2026, 08.55 (CEST) 1pvfbm1r24fjkmm7dgxvxon2uj7rehx 0 191775 1229894 2026-05-13T06:15:17Z RomkeHoekstra 10582 Earst eefkes sa, ik wachtsje it oerlis eefkes ôf by Miesfûgels wat de famyljenamme wurdt. 1229894 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Auriparus flaviceps.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De gielkopmies (''Auriparus flaviceps'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[skift]]: | namme4 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson5 = [[famylje]]: | namme5 = [[pongmiezen]] (''Remizidae'') | takson6 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme6 = '''gielkopmiezen''' (''Auriparus'') | beskriuwer, jier = [[Spencer Fullerton Baird|Baird]], [[1864]] }} '''Gielkopmiezen''' (''Auriparus'') foarmje in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgel]]s út it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') en de [[Famylje (takson)|famylje]] fan 'e [[pongmiezen]] (''Remizidae''). It skaai bestiet út mar ien libbene soarte: de [[gielkopmies]] (''Auriparus flaviceps''). == Fersprieding == It skaai is de iennige fertsjintwurdiger dy't yn [[Noard-Amearika]] foarkomt. De oare pongmiezen libje yn [[Euraazje]] en [[Afrika]]. De fûgels út it skaai binne lytse sjongfûgels dy't thús binne yn 'e drûge, toarnige strûkwoastinen fan it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it noarden fan [[Meksiko]]. == Taksonomy == De wittenskiplike namme ''Auriparus'' is in gearstalling fan it [[Latyn]]ske ''aurum'' ("goud") en ''parus'' ("mies"), wat ferwiist nei de karakteristike giele kop fan 'e [[typesoarte]]. Hoewol't se besibbe binne oan 'e [[pongmiezen]] fan 'e [[Alde Wrâld]], lykas de gewoane pongmies (''Remiz pendulinus''), hawwe se har folslein oanpast oan it libben yn in drûch klimaat. {| class="wikitable" ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Verdin1.jpg|120px]] || [[Gielkopmies]] || ''Auriparus flaviceps'' || Súdwestlike [[Feriene Steaten]] en [[Meksiko]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/verdin-auriparus-flaviceps ''Auriparus flaviceps'' op ''BirdLife International'']</ref> |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} ---- {{Commonscat|Auriparus flaviceps|''Auriparus''}} }} [[Kategory:Gielkopmies| ]] [[Kategory:Pongmies]] [[Kategory:Fûgelskaai]] 849f69w7bcdocl7jjja120f0fce6qpr 0 191776 1229896 2026-05-13T08:56:31Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Wurk}} {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Dinxperlo | ôfbylding = Hervormde kerk Dinxperlo 002.JPG | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke | flagge = Dinxperlo vlag.svg | wapen = Coat of arms of Dinxperlo.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Aalten]] | boargemas..." 1229896 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Dinxperlo | ôfbylding = Hervormde kerk Dinxperlo 002.JPG | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke | flagge = Dinxperlo vlag.svg | wapen = Coat of arms of Dinxperlo.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Aalten]] | boargemaster = | ynwennertal = 7.091 <small>(2026)</small><ref<[https://allecijfers.nl/woonplaats/dinxperlo/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 4,46 km² | befolkingstichtens = 1589 ynw./km² | hichte = 16 m | stifting = 13e iuw | postkoade = 7090–7091 | netnûmer = 0315 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | webside = [https://www.aalten.nl www.aalten.nl] | mapname = Gelderlân | lat_deg = 51 | lat_min = 51 | lat_sec = 48 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 29 | lon_sec = 21 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Dinxperlo yn Gelderlân }} '''Dinxperlo''' ([[Nedersaksysk]]: Dinsper of Dinxper) is in plak yn 'e [[Gelderlân|Gelderske]] gemeente [[Aalten]] yn 'e [[Achterhoek]]. == Lokaasje == Dinxperlo leit fuort op 'e grins mei [[Dútslân]] en foarmet mei it Dútske [[Suderwick]] ien beboude kom. De grins rint dwers troch it doarp en folget foar in grut part de Heelweg (Nederlânske kant) of Hellweg (Dútske kant). Opfallend is dat de strjitwei oant de oare kant Nederlânsk grûngebiet is, mar dat de romtlike ynrjochting, lykas de styl fan 'e huzen en de lantearnepeallen, fuortendaliks it ferskil tusken de beide lannen sjen litte. Foar de Schengen-ferdraggen wiene der twa grinsposten, al wie dy grins útsein yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] altyd frijwat poreus. Sa wie der yn it begjin fan 'e 20e iuw soargen oer de smelle Dútske kant fan 'e wei, om't fuotgongers mei guod samar per ûngelok op Nederlânsk grûngebiet belânje koene. Njonken Nederlânsk en Dútsk wurdt oan beide kanten fan 'e streek it Nedersaksysk dialekt praat. Bewesten it doarp wurdt de grins foarme troch de rivier de [[Aa-strang]], ek wol de Bocholter Aa. == Skiednis == De namme Dinxperlo komt nei alle gedachten fan „dingspel“ (ding) en „loo“ (bosk). Fanâlds soe der yn dat bosk rjochtsprutsen wêze. Hjir ferwiist ek it wapen mei Frouwe Justitia fan 'e eardere gemeente Dinxperlo nei. De namme fan it oangrinzgjende Suderwick ferwiist mooglik nei in tinbefolke wykje besuden Dinxperlo. Suderwick ûntstie yn 'e 13e iuw as in útwreiding fan Dinxperlo. Tusken 500 en 800 nei Kristus teagen boeren nei de heger lizzende sânrêgen yn Dinxperlo en Suderwick. De omjouwing wie doe ryk oan bosken en sompen. Dwers troch dy lânkrite rûn fanâlds in hannelswei, de tsjintwurdige Heelweg/Hellweg. Yn Suderwick stie oan 'e Aa-strang it statige lângoed "Huis te Rodespijker", dat al foar 1558 op histoaryske kaarten yntekene stie. Oer de skiednis dêrfan is mar in bytsje bekend. Oant de gemeentlike herfoarmings fan 1811 foel Dinxperlo bestjoerlik ûnder de hearlikheid Bredevoort. Dinxperlo wie dêrnei oant 1 jannewaris 2005 in selsstannige gemeente. Op dy datum waarden Dinxperlo en Aalten gearfoege. Yn 'e jierren foar de [[Twadde Wrâldkriich]] wie Dinxperlo in taflechtsoarde foar [[Joaden]] út Dútslân. Dat wie mei te tankjen oan boargemaster Hendrik Jan Verbeek. By de befrijing yn 1945 wie Dinxperlo in wichtige trochfierrûte foar de Alliearden rjochting it noarden. Dagenlang riden der tanks oer de twa brêgen oer de Aa-strang. Tusken 1939 en 1949 wiene de ynwenners fan 'e grinsdoarpen Dinxperlo en Suderwick fan inoar skieden troch in stek mei stikeltried. Dat wie in swiere lêst foar de minsken dy't dêr wennen. Ek de tiid dat Suderwick-West fan 1949 oant 1963 ûnder Nederlânsk bestjoer stie en by Dinxperlo hearde, wie net maklik. Yn 'e earste helte fan 'e 20e iuw wie Dinxperlo op it spoar oansletten oer it trajekt Varsseveld-Dinxperlo. == Gearwurking == Sûnt 1999 hawwe Dinxperlo en Suderwick in mienskiplik Nederlânsk-Dútsk plysjebureau. Ek oare foarsjennings binne mienskiplik. De ynwenners fan Dinxperlo brûke Dútsk drinkwetter, wylst Suderwick oansletten is op it Nederlânske rioel. Pjutten út Suderwick geane nei de Nederlânske basisskoalle. Oan 'e Heelweg/Hellweg is in wensoarchsintrum realisearre dat bestiet út in ferpleechhûs yn Nederlân en in wenkompleks yn Dútslân, dy't mei inoar ferbûn binne troch in moetingsplak dat as in brêge oer de grinsstrjitte boud is. == It besjen wurdich == * De protestantske Sint-Liboriustsjerke is in 16e-iuwsk goatysk tsjerkegebou. * Westlik fan Dinxperlo stiet oan 'e Menisstraat De Rietstap, it lytste tsjerkje fan Nederlân. It wie it roomske tsjerke fan it eardere buorskip Het Beggelder. Hjoed-de-dei is it buorskip ûnderdiel fan it yndustryterrein. * It Grenslandmuseum is yn in histoarysk gebou út de 19e iuw ûnderbrocht . [[Kategory:Plak yn Gelderlân]] n6y1phvkirupgrdsmuqdsuz8xruhrf6 0 191777 1229897 2026-05-13T11:53:59Z ~2026-28877-31 58043 2 1229897 wikitext text/x-wiki '''Stifting FB Oranjewoud''' is in Noard-Nederlânsk fermogensfûns dat him rjochtet op it fersterkjen fan it sosjaal, ekonomysk en kultureel klimaat yn Fryslân en de omlizzende regio. De stifting is de opfolger fan de Stifting Friesland Bank, de eardere oandielhâlder fan de Friesland Bank (1913–2013). It bestjoer fan Stichting FB Oranjewoud bestiet út fjouwer persoanen. De bestjoersleden krije gjin fergoeding foar harren bestjoerswurk. ==Skiednis== Noch foar it 100 - jierrich bestean waard yn 2012 Friesland Bank oernaam troch Rabobank. As ûnderdiel fan de fangnetôfspraak wie der in fêste priis ôfpraat foar it 100% belang fan Stichting FB (Fryslân Boppe) Oranjewâld yn [[Friesland Bank]]. Dizze stichting wie nei de omsetting fan koöperaasje nei NV de eigener fan Friesland Bank. <ref>[https://www.friesjournaal.nl/2524-de-val-van-de-friesland-bank-us-bank De val van de Friesland Bank – Ús Bank; Jan Smit: Hoe Friesland zijn bank verloor, De val van de Friesland Bank – Ús Bank], Fries Journaal, 15 novimber 2024</ref> As grut oandielhâlder krige de Stifting Friesland Bank by dizze oername in saneamde 'breidsskat' fan likernôch 126 miljoen euro, besteande út oandielen Van Lanschot, in jildbedrach en ferskate kultureel-histoaryske besittings, ûnder oaren Lângoed Oranjewoud en de keunstkolleksje fan de bank. Yn 2013 feroare de stifting har namme yn Stifting FB Oranjewoud. Sûnt dy tiid is de stifting eigner fan Lângoed Oranjewoud. ==Doelstelling== De stifting hat as doel it ferbetterjen fan it sosjaal, ekonomysk en kultureel klimaat yn Noard-Nederlân, wêrby’t mear as de helte fan de bydragen te’n goede komme moat oan ynstellingen yn of nau ferbûn mei Fryslân. Projekten moatte dúdlike wearde hawwe foar de regio en wurde allinnich stipe as ek oare partijen meidwaan. Kulturele inisjativen mei in ANBI-status kinne ek in oanfraach yntsjinje by de besibbe Stifting Kultuer FB Oranjewoud. Oanfragen wurde beoardiele op folsleinens en regionale betsjutting. == Lângoed Oranjewoud== Stifting FB Oranjewoud is sûnt 2012 eigner fan Lângoed Oranjewoud yn [[It Oranjewâld]], dat as ûnderdiel fan de nalittenskip fan de Friesland Bank oan de stifting oerdroegen waard. It lângoed fungearret as kultureel sintrum foar ferskate aktiviteiten fan de stifting. De stifting behearet in kolleksje histoaryske objekten en moderne keunst. Underdiel fan de eksposearre keunstkolleksje is wurk fan [[Jan Mankes]], besteand út tekeningen, etsen, houtfiken en orizjinele drukmaterialen. It lângoed is ek it dekôr fan it jierlikse [[Oranjewoud Festival]], ien fan de wichtichste kulturele projekten dy’t troch de stifting stipe wurde. ==Aktiviteiten en stipe== It Oranjewoud Festival is in ynternasjonaal klassyk-muzykfestival dat jierliks plakfynt yn it parkgebiet Oranjewoud. It festival stiet bekend om syn tagonklik karakter en draacht by oan de kulturele posysje fan de regio. De stifting stipet ferskate grutskalige eveneminten yn Fryslân, ûnder oaren de [[Admiraliteitsdagen]], Sail Harlingen en de iepen dagen fan de Loftmachtbasis Ljouwert. It Frysk Blockbuster Fûns stimulearret grutte kulturele produksjes dy’t in breed publyk lûke en bydrage oan de ekonomyske ûntwikkeling fan Fryslân. De stifting stipet in selekte groep artistike kaaifiguren: makkers mei ynterdissiplinêr talint en in sterk netwurk binnen en bûten de regio. Sy krije fjouwer jier lang finansjele stipe. ==Ynvestearrings en krityk== Sûnt 2012 is de stifting útgroeid ta in aktive ynvestearder yn ferskate sektoaren, ûnder oaren media, fêstgoed en regionale bedriuwen. Foarbylden binne dielnimmingen yn de NDC Mediagroep, Keninklike Tichelaar, ferskate bouprojekten en in belang yn Groningen Airport Eelde. Dizze strategy hat laat ta krityk en soargen oer risiko’s en transparânsje. Deskundigen en belutsenen wize op in tanimmende fokus op risikofolle ynvestearrings en gjin ekstern tafersjoch, om’t de stifting gjin ried fan kommissarissen hat. Mar der wurdt ek wiisd op mooglike belangeferminging troch dûbele funksjes fan bestjoerders en beheinde iepenbierens fan jierferslaggen en strategyske besluten. Guon kritisy omskriuwe de stifting as in sletten netwurkstruktuer, wylst de stifting sels seit foarsichtich te operearjen en te wurkjen oan mear iepenheid. '''Seleksje fan eardere bydragen''' Stifting Kultuer FB Oranjewoud hat ûnder oaren bydroegen oan: * FB Oranjewoud Fûns (sûnt 2015) * Projekten fan Ljouwert Kulturele Haadstêd 2018 * De Joadske Brulloft * Noard Nederlânsk Orkest – Pieter Roelf Jongereinkonserten * Utjeften fan ferskate boeken * [[Claudy Jongstra]] – Woven Skin * De Fryske Akademy * Stifting Stoereloer – Keunst foar Bern * Feriening De Fryske Alvestêden – keunstwurk De Finishbôge {{boarnen|boarnefernijing= * [https://fboranjewoud.com/ Offisjele webside fan Stifting FB Oranjewoud] * [https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1038103/stichting-fb-oranjewoud-nimt-grutte-risikos-mei-miljoene-erfenis-friesland-bank Stichting FB Oranjewoud nimt grutte risiko's mei miljoene-erfenis Friesland Bank], Omrop Fryslân, 26 febrewaris 2021 * [https://www.oranjewoudfestival.nl/locaties/landgoed-oranjewoud/ Oranjewoudfestival], webside Oranjewoudfestival ----- '''Referinsjes''' <References/> }} [[Kategory:Fryske stifting]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2012]] 8z0lc0nd4z171k7o2xhhzlffo9prgi0